Ministerie van Justitie

Evaluatie Gedragscode promotionele
kansspelen

Datum:

11 januari 2008

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Inhoudsopgave
1

2

3

4

Samenvattende conclusies en aanbevelingen ...................................................................... 1
1.1

Aanleiding voor de Gedragscode ................................................................................................ 1

1.2

Effect van de Gedragscode ......................................................................................................... 1

1.3

Faciliterend karakter van de Gedragscode.................................................................................. 1

1.4

Regulerende mogelijkheden van de Gedragscode ..................................................................... 2

1.5

Conclusie..................................................................................................................................... 3

Achtergrond en vraagstelling .................................................................................................. 4
2.1

Achtergrond ................................................................................................................................. 4

2.2

Vraagstelling evaluatie ................................................................................................................ 5

2.3

Leeswijzer.................................................................................................................................... 5

Onderzoekskader ...................................................................................................................... 6
3.1

Onderzoekskader ........................................................................................................................ 6

3.2

Onderzoeksaanpak ..................................................................................................................... 7

Het aanbod van promotionele kansspelen........................................................................... 10
4.1

Inleiding ..................................................................................................................................... 10

4.2

Omvang en verdeling van het aanbod....................................................................................... 10

4.3

Het promotioneel karakter ......................................................................................................... 11

4.4

Het aantal trekkingen en looptijd ............................................................................................... 13

4.5

De communicatiekosten ............................................................................................................ 14

4.6

De waarde van het prijzenpakket .............................................................................................. 17

4.7

Aanwezigheid en kenmerken van spelvoorwaarden ................................................................. 18

4.8

Deelnamemogelijkheden voor minderjarigen ............................................................................ 19

4.9

Klachtenreglement..................................................................................................................... 21

4.10

Werving & promotie ................................................................................................................... 21

4.11

Conclusie................................................................................................................................... 23

11 januari 2008

Pagina i van i

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

5

6

7

Ontwikkelingen in het aanbod afgelopen jaren ................................................................... 24
5.1

Omvang van het aanbod ........................................................................................................... 24

5.2

Het promotioneel karakter ......................................................................................................... 24

5.3

Het aantal trekkingen en looptijd ............................................................................................... 24

5.4

De communicatiekosten ............................................................................................................ 25

5.5

De waarde van het prijzenpakket .............................................................................................. 25

5.6

Aanwezigheid en kenmerken van spelvoorwaarden ................................................................. 26

5.7

Deelnamemogelijkheden voor minderjarigen ............................................................................ 26

5.8

Klachtenregelingen.................................................................................................................... 26

5.9

Werving & promotie ................................................................................................................... 27

5.10

Conclusie................................................................................................................................... 27

Praktijkervaringen ................................................................................................................... 28
6.1

Inleiding ..................................................................................................................................... 28

6.2

Uitvoerbaarheid van de Gedragscode....................................................................................... 28

6.3

Eenduidigheid van de Gedragscode ......................................................................................... 29

6.4

Handhaving ............................................................................................................................... 31

6.5

Conclusie................................................................................................................................... 32

Effect van de Gedragscode.................................................................................................... 33
7.1

Effect op het aanbod ................................................................................................................. 33

7.2

Bijdrage aan realisatie doelstellingen kansspelbeleid ............................................................... 33

7.3

Conclusie................................................................................................................................... 35

7.4

Aanbevelingen........................................................................................................................... 35

Bijlage 1 Steekproef bestudeerde aanbieders................................................................................. 39
Bijlage 2 Geïnterviewde partijen ....................................................................................................... 42

11 januari 2008

Pagina ii van ii

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

1

Samenvattende conclusies en aanbevelingen

1.1

Aanleiding voor de Gedragscode
Volgens de Wet op de kansspelen is het aanbieden van kansspelen verboden,
tenzij een organisatie daarvoor een vergunning is verleend. Echter, in de jaren
negentig is duidelijk geworden dat vanuit het bedrijfsleven behoefte bestaat aan de
mogelijkheid om kansspelen te kunnen aanbieden in het kader van de promotie
van hun organisatie, product of dienst. In reactie hierop heeft het Ministerie van
Justitie een gedragscode opgesteld die dit aanbod dient te faciliteren en reguleren.
De Gedragscode promotionele kansspelen is ontwikkeld om 1) tegemoet te komen
aan de behoefte van het bedrijfsleven om promotionele kansspelen aan te bieden
en aan de behoefte van consumenten om daar aan deel te nemen en 2) een einde
te maken aan de wildgroei van het aanbod van kansspelen zonder vergunning.
Daarnaast beoogt de code de doelstellingen van het Nederlandse kansspelbeleid
te dienen.

1.2

Effect van de Gedragscode
Sinds de introductie van de Gedragscode promotionele kansspelen is het aanbod
van de kansspelen waarvoor geen vergunning is gegeven in het kader van de Wet
op de Kansspelen, op diverse kenmerken aangepast. De wijzigingen in het aanbod
betreffen die kenmerken waarover in de Gedragscode promotionele kansspelen
bepalingen zijn opgenomen.
Bij vrijwel alle kleine kansspelen worden de bepalingen van de Gedragscode
inmiddels toegepast. Een meerderheid van de aangeboden grote kansspelen volgt
(nog) niet op alle aspecten de voorwaarden van de Gedragscode. Het aantal
aangeboden kansspelen is toegenomen, al is er geen sprake (meer) van wildgroei.

1.3

Faciliterend karakter van de Gedragscode
Organisaties en bedrijven, die ter promotie van hun product of dienst een kansspel
willen organiseren, hebben met de Gedragscode een duidelijk kader gekregen om
promotionele kansspelen aan te bieden. Uit ons onderzoek blijkt dat het grootste
deel van deze aanbieders sinds de invoering van de Gedragscode hun
promotionele kansspelen zijn gaan uitvoeren aan de hand van de richtlijnen van de
code. Kanttekening is wel dat de enkele aanbieders die hierop een uitzondering
vormen, een groot aandeel hebben in het totale aanbod van kansspelen.
De belanghebbenden kunnen in het algemeen uit de voeten met de code, maar
interpreteren sommige bepalingen verschillend. De volgende bepalingen
behoeven dan ook aanpassing of verduidelijking:

11 januari 2008

1

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

•
•
•
•

Definitie trekking
Definitie verschillend product of dienst
Tijdelijkheid, maximaal toegestane looptijd
Klachtenregeling

Ook de belangen van de consumenten worden gediend met de Gedragscode: zij
worden geïnformeerd over de aard, opzet, prijzen en de kosten van de
promotionele kansspelen waaraan zij kunnen deelnemen.

1.4

Regulerende mogelijkheden van de Gedragscode
Uit ons onderzoek blijkt dat de bepalingen van de Gedragscode in het merendeel
van de door ons geïnventariseerde kansspelen op één of meerdere aspecten niet
of niet volledig worden toegepast. Het is aan het bevoegd gezag om de Wet op de
Kansspelen te handhaven en in voorkomende gevallen te beoordelen of de
aanbieders de Gedragscode toepassen.
Wij constateren dat de interpretatie van onderdelen van de code uiteenloopt
tussen verschillende partijen. Aanpassing of verduidelijking van de code gaat dit
tegen. Bovendien wordt hierdoor het kader aangescherpt dat de Gedragscode
biedt voor handhaving. Wij doen de volgende aanbevelingen:
Promotioneel karakter: Volgens de Gedragscode mogen promotionele
kansspelen uitsluitend ter promotie van een product, dienst of organisatie worden
aangeboden. Uit ons onderzoek blijkt dat er kansspelen worden aangeboden
waarvan het promotionele karakter niet duidelijk is. Bij veel bel- en sms-spelletjes
op radio en Tv en bij veel puzzels in dag- en weekbladen is voor de consument
niet duidelijk welk product wordt gepromoot. Dit betreft tevens het grootste deel
van het aanbod. Onze aanbeveling is om voor promotionele kansspelen die door
radio- en Tv-zenders en uitgevers van dag- en weekbladen worden georganiseerd,
expliciet te bepalen dat die per definitie worden uitgevoerd ter promotie van het
programma of blad waarin ze worden uitgezonden of gepubliceerd. Per
programma of blad kan dan eenmaal per jaar een groot promotioneel kansspel
worden georganiseerd.
Communicatiekosten: Volgens de code mogen aan de deelnemer geen andere
kosten in rekening worden gebracht dan de communicatiekosten: de kosten die
direct verband houden met het tot stand brengen van een verbinding of contact
tussen een aanbieder van en een deelnemer aan een promotioneel kansspel. In
de code is een maximumbedrag van € 0,60 per deelname opgenomen. De meeste
aanbieders van bel- en sms-spellen hanteren dit maximumtarief. Uit ons
onderzoek blijkt dat de kosten van een contact via een telecomaanbieder (09xxnummer of SMS) gemiddeld ongeveer € 0,31 bedragen. Van het verschil is zonder
meer diepgaand onderzoek door ons niet vast te stellen of het binnen de definitie
van communicatiekosten (uit de Gedragscode) valt. Daardoor is ook niet vast te
stellen of van inleg sprake is en aanbieders daarmee niet naar de code handelen.
Om elke schijn van inleg tegen te gaan is onze aanbeveling te kiezen uit de
volgende opties:
•

Aanbieders mogen geen communicatiekosten in rekening brengen: immers via internet
is een (voor de deelnemer) kosteloos alternatief beschikbaar en het promotionele
karakter impliceert dat het bereik zo groot mogelijk is en dus de kosten voor de
deelnemer zo laag mogelijk zijn;

11 januari 2008

2

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

•

Aanbieders mogen maximaal het tarief van een postzegel in rekening brengen; het
Ministerie accepteert de mogelijkheid dat aanbieders van kansspelen enig inkomen
genereren

Grote en kleine promotionele kansspelen: De Gedragscode maakt een
onderscheid in grote en kleine promotionele kansspelen. Het criterium is de
waarde van het prijzenpakket en de communicatiekosten. Bij veel aangeboden
kansspelen is het moeilijk de totale waarde van het prijzenpakket vast te stellen en
dus de categorie. Volgens artikel 4 lid 3 moet van de prijzen een beschrijving
worden gegeven waaruit de economische waarde kan worden afgeleid. Maar de
aanbieder van een klein promotioneel kansspel hoeft volgens artikel 8 lid 1g geen
spelvoorwaarden op te stellen waarin dit is opgenomen.
Onze aanbeveling betreft het schrappen van het onderscheid tussen grote en
kleine promotionele kansspelen. Zeker in het geval dat wordt gekozen om de
communicatiekosten conform de aanbeveling aan te passen, lijkt dit een logische
vervolgstap.
Indien wordt gekozen om het onderscheid wel te handhaven, dan is onze
aanbeveling om aanbieders te verplichten ook voor een klein promotioneel
kansspel (eventueel beknopte) spelvoorwaarden op te stellen. Artikel 8 lid 1g
wordt dan geschrapt of aangepast.

1.5

Conclusie
De Gedragscode heeft een kader geschapen waarbinnen het aanbieden van
promotionele kansspelen mogelijk is. De kenmerken van het aanbod van
kansspelen zijn sinds de invoering van de Gedragscode steeds vaker in lijn van
bepalingen van de code. In dit opzicht heeft de Gedragscode effect gehad.
Maar het volume is toegenomen en bij een groot deel van de aangeboden spellen
worden nog niet alle bepalingen van de code toegepast. Enerzijds kan
aanscherping en aanpassing van bepaalde aspecten van de code leiden tot een
eenduidiger handvat voor aanbieders, zodat zij beter weten waaraan zij exact
moeten voldoen. Anderzijds is actieve handhaving van de Gedragscode en de Wet
op de Kansspelen nodig. Dat werkt preventief en geeft jurisprudentie waarmee de
bepalingen uit de code nader worden uitgewerkt.

11 januari 2008

3

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

2

Achtergrond en vraagstelling

2.1

Achtergrond
Het Nederlandse kansspelbeleid heeft als doelstelling het reguleren en beheersen
van kansspelen, met bijzondere aandacht voor het tegengaan van
kansspelverslaving, het beschermen van de consument en het tegengaan van
illegaliteit en criminaliteit. De kansspelen zijn geregeld in de Wet op de kansspelen
en daaraan gerelateerde regelgeving. Volgens deze wet is het aanbieden van
kansspelen – ook promotionele kansspelen – verboden, tenzij daarvoor een
vergunning is verleend.
Sinds eind jaren negentig is een wildgroei ontstaan aan zogenaamde promotionele
kansspelen. De overheid wilde de wildgroei enerzijds tegengaan en anderzijds
tegemoet komen aan de behoefte van bedrijfsleven en consumenten aan
dergelijke promotionele kansspelen. Daarom is ervoor gekozen promotionele
kansspelen in de toekomst onder een nieuw regime te brengen. Volgens dat
regime zijn promotionele kansspelen verboden, tenzij wordt voldaan aan in een
gedragscode gestelde voorwaarden. Deze gedragscode wordt gekoppeld aan de
nieuwe Wet op de Kansspelen, die thans op het Ministerie van Justitie wordt
voorbereid.
Mede vanwege de wens van de Tweede Kamer om promotionele kansspelen te
reguleren, heeft het Ministerie van Justitie ervoor gekozen het regime voor
promotionele kansspelen vooruitlopend op de inwerkingtreding van de nieuwe wet
in te voeren. In overleg met onder andere vertegenwoordigers van uitgeverijen,
radio- en Tv-stations, mediaproductiebedrijven, kansspelvergunninghouders, VNONCW en MKB Nederland, is door het Projectbureau Kansspelen van het Ministerie
van Justitie gewerkt aan de totstandkoming van een gedragscode.
De Gedragscode promotionele kansspelen is op 1 januari 2006 van kracht
geworden. Uitgangspunt blijft dat promotionele kansspelen verboden zijn, tenzij zij
voldoen aan de voorwaarden die in de Gedragscode staan. Tekstkader 1.1 toont
de essentiële principes van de Gedragscode zoals die met het Projectbureau en
de Begeleidingscommissie zijn besproken voor de evaluatie.
Tekstkader 1.1 Essentiële principes van de Gedragscode
Volgens de Gedragscode is een promotioneel kansspel het, bij wijze van promotie, geven van
gelegenheid om mee te dingen naar prijzen of premies, waarbij de aanwijzing van de winnaars
geschiedt door enige kansbepaling waarop de deelnemers in het algemeen geen overwegende
invloed kunnen uitoefenen.
Per definitie zijn promotionele kansspelen uitsluitend ter promotie van een product, dienst of
organisatie. Zij mogen niet als zelfstandige activiteit worden aangeboden. Alleen
kansspelvergunninghouders mogen conform de Wet op de kansspelen kansspelen als zelfstandige
activiteit aanbieden.

11 januari 2008

4

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Er mag bij promotionele kansspelen geen sprake zijn van inleg. De enige kosten die in rekening
mogen worden gebracht bij de deelnemer betreffen de kosten voor het leggen van een
communicatieverbinding tussen aanbieder en deelnemer (zogenaamde communicatiekosten).

Om inzicht te krijgen in de effecten van de Gedragscode, heeft het Ministerie van
Justitie vlak voor de invoering van die code een nulmeting laten uitvoeren. Deze
nulmeting is eind 2005 uitgevoerd.
Vervolgens is in het voorjaar van 2006 het aanbod van promotionele kansspelen
opnieuw geïnventariseerd (tussenmeting). Deze inventarisatie is herhaald in de
periode maart – april 2007. De informatie uit deze drie metingen is benut voor de
evaluatie van de code, die artikel 12 van de Gedragscode voorschrijft.

2.2

Vraagstelling evaluatie
De centrale onderzoeksvraag van de evaluatie is:
Wat is het effect van de Gedragscode promotionele kansspelen op het
aanbod van promotionele kansspelen?
Het doel van de evaluatie is inzicht te krijgen in:
» Het huidige aanbod van promotionele kansspelen;
» Hoe het huidige aanbod zich verhoudt ten opzichte van de Gedragscode;
» De veranderingen die hebben plaatsgevonden ten opzichte van de nul- en
tussenmeting;
» De praktijkervaringen met de Gedragscode;
» Eventueel wenselijke aanpassingen in de Gedragscode of de toelichting erop;
» De mate waarin de doelstellingen van het kansspelbeleid worden gediend door
de Gedragscode promotionele kansspelen.

2.3

Leeswijzer
Hoofdstuk drie bevat het onderzoekskader en de aanpak. In hoofdstuk vier
beschrijven we de kenmerken van het aanbod van promotionele kansspelen in het
voorjaar 2007. In hoofdstuk vijf vergelijken we deze kenmerken met de
constateringen van de eerdere inventarisaties. Hoofdstuk zes geeft een beeld van
de praktijkervaringen van verschillende belanghebbenden en hoofdstuk zeven
bevat de conclusies en aanbevelingen.

11 januari 2008

5

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

3

Onderzoekskader

3.1

Onderzoekskader
Deze evaluatie richt zich op de effecten van de Gedragscode. Het gaat in eerste
instantie om het effect van de code op de omvang en samenstelling van het
aanbod van promotionele kansspelen. Daarnaast dient de evaluatie ook te
beoordelen of de doelstellingen van het kansspelbeleid worden gediend door de
Gedragscode. Uitgangspunt is dat de code bijdraagt aan deze doelstellingen als
uit het onderzoek blijkt dat (de kenmerken van) het aanbod van promotionele
kansspelen zijn veranderd in lijn met de regels van de Gedragscode.
Scope
Het te onderzoeken aanbod van promotionele kansspelen hebben wij gedefinieerd
als het aanbod van alle kansspelen waarvoor geen vergunning is verstrekt en die
op enige manier een promotioneel karakter lijken te hebben, of die expliciet als
promotioneel kansspel worden aangeboden. Het aanbod is onderzocht in de
periode medio maart 2007 – medio april 2007.
Effectmeting
Het effect van de code op het aanbod van promotionele kansspelen hebben wij
vastgesteld door de kenmerken van de aangeboden promotionele kansspelen in
het voorjaar 2007 te vergelijken met de kenmerken van het aanbod eind 2005 en
in het voorjaar 2006. Daartoe hebben wij eerst het aanbod in het voorjaar 2007 op
dezelfde elementen van de Gedragscode geïnventariseerd (zie onderstaande
onderzoekskader). De inventarisatie van het aanbod is uitgevoerd op spelniveau.
In aansluiting op de Gedragscode zijn de spellen vervolgens gegroepeerd naar
categorieën van aanbieders. De inventarisatie heeft een kwalitatief karakter. Dit
betekent dat de constateringen in kwalitatieve zin worden gepresenteerd in dit
rapport.
Doordat het aanbod op dezelfde manier in kaart is gebracht als bij de twee
voorgaande inventarisaties, kunnen de constateringen van de drie inventarisaties
met elkaar worden vergeleken. Hierdoor wordt inzicht verkregen in de
veranderingen in het aanbod sinds de introductie van de Gedragscode.

11 januari 2008

6

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Figuur 2.1

Onderzoekskader

H4: Kenmerken aanbod
elementen Gedragscode

H5: Verandering in
aanbod

» Gepromote product of dienst
» Aantal trekkingen
» Communicatiekosten
» Waarde prijzenpakket
» Aanwezigheid, kenmerken spelvoorwaarden
» Deelnamemogelijkheden minderjarigen
» Klachtenregeling
» Werving & promotie

» Nulmeting
» Tussenmeting
» Evaluatiemeting

H7: Effecten
Gedragscode

H6: Praktijkervaringen
betrokken partijen

» Omvang en samenstelling
aanbod
» Doelstellingen kansspelbeleid

» Eenduidigheid Gedragscode
» Uitvoerbaarheid
Gedragscode
»Handhaving

In de preambule van de Gedragscode staat aangegeven, dat de code niet alleen
naar de letter, maar ook naar de geest dient te worden toegepast (zie
tekstkader 2.1).
Tekstkader 2.1 Gedragscode
Preambule artikel 4
De aanbieder verplicht zich ertoe een promotioneel kansspel met inachtneming van de bepalingen
van deze Gedragscode te organiseren. Daarbij dient de code niet alleen naar de letter, maar ook
naar de geest te worden toegepast.

In het kader van de evaluatie heeft de begeleidingscommissie verzocht om ook dit
aspect in onze beschouwingen mee te nemen.
Tenslotte zijn in de evaluatie van de Gedragscode ook de visies en meningen
betrokken van partijen die op één of andere manier te maken hebben met de
Gedragscode. Het gaat om aanbieders van kansspelen en hun
branchevertegenwoordigers, consumentenvertegenwoordigers en
toezichthouders.

3.2

Onderzoeksaanpak
Inventarisatie van het aanbod
Het aanbod van kansspelen hebben wij geïnventariseerd in de periode medio
maart – medio april 2007. In die periode hebben wij onder een steekproef van
mogelijke aanbieders van kansspelen onderzocht welke kansspelen zij aanboden.
Evenals bij beide voorgaande metingen zijn de volgende categorieën aanbieders
onderzocht:
•
•
•
•
•
•
•

Tv-stations;
Radiostations;
Uitgeverijen;
Lokale middenstand;
Winkelketens;
Landelijk opererende productfabrikanten en dienstverleners;
Vergunninghouders van kansspelen.

11 januari 2008

7

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Het onderzoek omvat kansspelen die worden aangeboden via de volgende media:
•
•
•
•
•
•
•

Radio
Televisie
Teletekst
Tijdschriften
Dag- en weekbladen
Reclamefolders en direct mail
Internet

De steekproef is in overleg met de begeleidingscommissie zo samengesteld, dat
een zo volledig mogelijk beeld van het aanbod van promotionele kansspelen wordt
verkregen. De aanbieders en media zijn steekproefsgewijs bestudeerd. Dit houdt
in dat bijvoorbeeld niet alle uitzendingen van alle programma’s van de Tv-stations
zijn bekeken, maar een gerichte selectie daarvan. Door in aanvulling ook de
teletekstpagina’s en de internetsites te bezoeken is een totaalbeeld verkregen.
Bijlage 1 bevat de steekproef van bestudeerde aanbieders en media.
Vervolgens zijn voor de volgende aspecten van de Gedragscode de kenmerken
van de aangeboden kansspelen geregistreerd:
•
•
•
•
•
•
•
•

Het product dat of de dienst die wordt gepromoot
Het aantal trekkingen
De communicatiekosten
De waarde van het prijzenpakket
Aanwezigheid en kenmerken van spelvoorwaarden
Deelnamemogelijkheden voor minderjarigen
Klachtenregeling
Werving & promotie

Deze aspecten zijn geoperationaliseerd in de volgende kenmerken:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Looptijd
Essentie kansspel
Omvang prijzenpakket
Aantal kansspelen per jaar
Aantal trekkingen
Hoogte communicatiekosten
Aanwijzing winnaars
Bekendmaking uitslag
Inhoudelijke informatie
Deelnamemogelijkheid voor minderjarigen
Spelvoorwaarden
Vindbaarheid van informatie

Tijdens de metingen eind 2005 en in het voorjaar 2006 is het aanbod op dezelfde
kenmerken geïnventariseerd.
De (kenmerken van de) geïnventariseerde kansspelen zijn per categorie
aanbieders samengevoegd in een factsheet om een beeld te verkrijgen van het
aanbod per categorie.

11 januari 2008

8

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Inventarisatie van praktijkervaringen
Via telefonische interviews zijn praktijkervaringen verzameld van aanbieders van
kansspelen en hun branchevertegenwoordigers, toezichthouders en
consumentenvertegenwoordigers. Deze interviews zijn gehouden in mei en juni
2007, na de inventarisatie van het aanbod. De te interviewen partijen zijn in
samenspraak met de begeleidingscommissie geselecteerd. In totaal zijn 17
interviews afgenomen. Bijlage 2 biedt een overzicht van de geïnterviewde partijen.
Gespreksonderwerpen waren de uitvoerbaarheid van de Gedragscode, het
gepercipieerde effect ervan en de eventueel gewenste aanpassingen van de code.

11 januari 2008

9

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

4

Het aanbod van promotionele kansspelen

4.1

Inleiding
In dit hoofdstuk worden de volgende vragen beantwoord:
•
•

4.2

Waaruit bestaat het aanbod van promotionele kansspelen in het voorjaar
2007? (paragraaf 4.2)
Hoe verhoudt dit aanbod zich tot de Gedragscode? (in paragraaf 4.3 tot en met
4.10 wordt per kenmerk het aanbod beschreven en een beschouwing
gegeven).

Omvang en verdeling van het aanbod
Het beeld dat wij in dit hoofdstuk presenteren is gebaseerd op onze inventarisatie
van het feitelijke aanbod van promotionele kansspelen in de periode medio maart
– medio april 2007. Onderstaande grafieken tonen de verdeling van het aanbod
over de categorieën aanbieders. Grafiek 1 geeft de verdeling van het aantal
aanbieders naar categorie. Tv-stations maken bijvoorbeeld 7% uit van alle door
ons gesignaleerde aanbieders. Grafiek 2 toont het aandeel van iedere categorie
aanbieders in het totale aanbod van kansspelletjes. Zo bieden Tv-stations 34%
van alle aangeboden kansspelen aan.
Verdeling van het aantal aanbieders over de categorieën

Vergunninghouders
7%
Producenten
15%

TV-stations
Radio stations
7%
15%

TV-stations
Radio stations
Uitgeverijen
Lokale MKB

Uitgeverijen
18%
Winkelketens
38%

Lokale MKB
0%

Winkelketens
Producenten
Vergunninghouders

Grafiek 4.1: Verdeling van het aantal aanbieders naar categorie.

11 januari 2008

10

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Verdeling van het aantal aangeboden promotionele kansspelen over de
categorieën
Vergunninghouders
4%
Producenten
6%
Winkelketens
16%

TV-stations
TV-stations
34%

Uitgeverijen
Lokale MKB

Lokale MKB
0%
Uitgeverijen
20%

Radio stations

Winkelketens
Radio stations
20%

Producenten
Vergunninghouders

Grafiek 4.2: Verdeling van het aantal aangeboden kansspelen naar categorie
aanbieder.
Uit de grafieken blijkt dat driekwart van de kansspelen wordt aangeboden door Tvstations, radio-zenders en uitgeverijen. Deze aanbieders vormen gezamenlijk 40%
van het totaal aantal aanbieders. De aanbodfrequentie is bij radio- en Tv-zenders
in de praktijk nog hoger. Op de radio wordt bijvoorbeeld één kansspel een hele
week gespeeld. Dit is voor de grafiek geteld als 1 kansspel, maar de luisteraar
hoort dagelijks over dit kansspel. Rekening houdend met de frequentie waarmee
een kansspel onder de aandacht wordt gebracht, wordt het overgrote deel van de
kansspellen aangeboden door radio en Tv.

4.3

Het promotioneel karakter
Tekstkader 4.1 Gedragscode
Artikel 1 Definities
In de code wordt verstaan onder:
Promotie: Elke vorm van bevordering, direct of indirect, van de naamsbekendheid van een
organisatie of de afzet van goederen of diensten.
Promotioneel kansspel: Het, bij wijze van promotie, geven van gelegenheid om mee te
dingen naar prijzen of premies, waarbij de aanwijzing van de winnaars geschiedt door
enige kansbepaling waarop de deelnemers in het algemeen geen overwegende invloed
kunnen uitoefenen.
Preambule artikel 3
Promotionele kansspelen mogen uitsluitend ter promotie van een product, dienst of
organisatie dienen en mogen niet als een zelfstandige activiteit worden aangeboden.

Constateringen
Bij landelijk opererende winkelketens, producenten en dienstverleners is duidelijk
dat het kansspel wordt ingezet ter promotie van een product of dienst. Het product
of de dienst is dan vaak ook de prijs die een deelnemer kan winnen.

11 januari 2008

11

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

De promotionele uitingen rondom het kansspel zijn duidelijk verbonden met het
gepromote product en in de spelvoorwaarden staat aangegeven wat wordt
gepromoot.
Bij sommige kansspelen van Tv-zenders is eveneens helder dat het kansspel
wordt georganiseerd ter promotie van een Tv-programma. Dit zijn voornamelijk
spelprogramma’s waar kijkers door bijvoorbeeld te stemmen op hun favoriete
kandidaat kans maken op een prijs. Deelname aan het spel stimuleert de
deelnemer naar het programma te blijven kijken.
Bij de zogenaamde bel- en sms-spellen op Tv, waar het gehele programma draait
om het beantwoorden van een vraag, is niet duidelijk dat het kansspel wordt
ingezet ter promotie van een product of dienst. Het is niet duidelijk welk product
wordt gepromoot, of de aandacht voor het gepromote product staat in geen
verhouding tot de aandacht voor het kansspel. Vaak wordt in de spelvoorwaarden
wel aangegeven dat het spel in overeenstemming met de Gedragscode wordt
aangeboden. En/of aan het begin van het programma wordt kort aangegeven dat
het spel ter promotie van een product (meestal een boek of een CD) wordt
aangeboden. Dit product wordt vervolgens niet meer getoond of genoemd
gedurende de uitzending, die meestal een uur of langer duurt. Een kijker of
consument die later inschakelt en de eerste minuten van de uitzending mist weet
dus niet ter promotie van welk product het spel wordt aangeboden. Iedere dag of
uitzending wordt een ander artikel getoond. De prijs, een geldbedrag, heeft geen
duidelijk verband met het gepromote product.
Eenzelfde onduidelijkheid speelt bij bepaalde radiostations die in een bepaald
programma elke dag een kansspel aanbieden, week na week. Over de te winnen
prijs bestaat geen onduidelijkheid. Maar wordt dit spel aangeboden ter promotie
van deze (regelmatig wisselende) prijs of om de luistercijfers van het
radioprogramma te verhogen?
Uitgeverijen bieden prijspuzzels aan in hun bladen. Het is vaak niet duidelijk of
deze worden aangeboden ter promotie van het te winnen product of dienst of ter
promotie van het blad. De spelvoorwaarden bieden hier geen soelaas, omdat zij
vaak ontbreken voor deze puzzels (wat in het geval van kleine promotionele
kansspelen niet in strijd is met de Gedragscode).
Beschouwing
De meeste aanbieders bieden kansspelen aan waarvan het duidelijk en
aannemelijk is dat het spel wordt aangeboden ter promotie van een product, dienst
of organisatie. Ook is bij het merendeel van de aanbieders het ondersteunende
karakter van het spel helder.
Maar bij veel bel- of sms-spellen op radio en Tv is het promotionele karakter niet
duidelijk. Als het spel werkelijk ter promotie van het kort getoonde product wordt
aangeboden is het vanuit marketingoogpunt ineffectief en inefficiënt. Het is niet
aan ons om een uitspraak te doen of aanbieders de wet overtreden. Maar het
heeft er volgens ons de schijn van dat het spel als zelfstandige activiteit wordt
aangeboden en dat het product louter wordt getoond om te kunnen claimen dat
binnen de Gedragscode wordt geopereerd. Het is aan het bevoegd gezag om de
Wet op de Kansspelen te handhaven.

11 januari 2008

12

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Overigens is ons in de gesprekken met aanbieders, consumentenorganisaties en
toezichthouders opgevallen dat vrijwel iedereen zich voornamelijk lijkt te richten op
de letter van de Gedragscode en de geest van de code vergeet.

4.4

Het aantal trekkingen en looptijd
Tekstkader 4.2 Gedragscode
Artikel 1 Definities
In deze code wordt verstaan onder trekking: de aanwijzing van de winnaar(s) van prijzen of premies.
Artikel 2 Tijd en hoeveelheid
Een aanbieder biedt maximaal eenmaal per jaar per product, dienst of organisatie een promotioneel
kansspel aan. Een promotioneel kansspel is tijdelijk van aard en omvat maximaal dertien trekkingen.
Artikel 8 Klein promotioneel kansspel
Bepaalt ondermeer dat voor kleine promotionele kansspelen het genoemde artikel 2 (Tijd en
hoeveelheid) niet van toepassing is.

Constateringen
De landelijk opererende winkelketens, producenten en dienstverleners bieden in
het algemeen promotionele kansspelen aan met één trekking. In de
spelvoorwaarden wordt dit ook genoemd.
Het aanbod van uitgeverijen bestaat voornamelijk uit prijspuzzels. Iedere
prijspuzzel in een uitgave behelst één trekking. Bij maandbladen wordt de grens
van 13 trekkingen per jaar niet overschreden. Bij weekbladen wel. Wanneer het
een klein promotioneel kansspel betreft is dat geen bezwaar. Maar voorwaarde is
dan wel dat de totale waarde van het prijzenpakket onder het grensbedrag voor
kleine promotionele kansspelen blijft (€ 4.500).
Bij de kansspelen op radio en Tv is niet altijd duidelijk uit hoeveel uitzendingen het
programma bestaat en hoeveel trekkingen het spel kent. Het aantal trekkingen
wordt vaak niet vermeld in de publicatie of uitzending of in de spelvoorwaarden.
Wel is vaak aangegeven hoeveel prijzen er te winnen zijn. Vaak is niet duidelijk
hoeveel winnaars per trekking worden aangewezen.
Voor kleine promotionele kansspelen geldt geen beperking van het aantal
trekkingen. Wel geldt voor deze kansspelen dat de totale waarde van het
prijzenpakket niet meer dan € 4.500 per jaar mag bedragen. Dit levert de situatie
op dat bepaalde aanbieders (bijvoorbeeld uitgeverijen met prijspuzzels) wekelijks
een klein promotioneel kansspel aanbieden waarbij een relatief kleine prijs te
winnen is. Bij een wekelijkse prijs van gemiddeld meer dan € 86 wordt de grens
van de totale waarde van het prijzenpakket overschreden en wordt het spel dus
automatisch een groot promotioneel kansspel. De kans dat dit in de praktijk
voorkomt achten wij reëel. Gezien de scope van ons onderzoek hebben wij dit
echter niet kunnen vaststellen, mede doordat aanbieders van deze kansspelen
nergens aangeven hoeveel trekkingen er daadwerkelijk zijn en wat de (waarde van
de) prijzen gedurende het gehele jaar zijn.

11 januari 2008

13

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Beschouwing
Het is aanbieders duidelijk dat per spel/product maximaal 13 trekkingen mogen
worden verricht en dat tijdens één trekking meerdere winnaars kunnen worden
aangewezen. Wanneer deze winnaars van één trekking echter niet tegelijkertijd
bekend worden gemaakt, maar bijvoorbeeld ieder uur een winnaar wordt
genoemd, ontstaat de indruk dat sprake is van deeltrekkingen. Dit is verwarrend
voor deelnemers, maar ook voor collega-aanbieders van (promotionele)
kansspelen. Wij constateren overigens dat bij veel partijen niet helder is dat het
maximale aantal op 13 trekkingen is gesteld om aan te sluiten bij de Wet op de
Kansspelen en zo de beheersbaarheid te vergroten.
Als producten, diensten of programma’s verschillend zijn, mag er een apart
promotioneel kansspel voor worden georganiseerd. Maar wij vinden het evenals
veel aanbieders, lastig om vast te stellen wanneer producten, diensten of
programma’s verschillend zijn. Gaat het om verschillen in de kenmerken van het
product zelf, of worden bijvoorbeeld twee identieke producten in verschillende
verpakkingen ook getypeerd als twee verschillende producten? In de toelichting op
de code zijn enkele concrete voorbeelden beschreven van verschillende producten
of diensten om aan te geven wat als een apart product, dienst of organisatie wordt
beschouwd. Maar deze voorbeelden bieden onvoldoende houvast, met als gevolg
dat interpretaties verschillen. Dit speelt in het bijzonder bij het aanbod van radioen Tv-zenders. De begrippen programma, programmareeks en uitzending worden
door de verschillende partijen verschillend gedefinieerd. Hierdoor lopen de visies
op het toegestane aantal trekkingen uiteen.
Voor radio- en Tv-zenders speelt daarnaast de vraag of een kansspel ter promotie
van het te winnen product wordt aangeboden of ter promotie van de uitzending. In
geval dat het laatste ook het geval is (bijvoorbeeld de ochtendshow op de radio)
dan geldt dat de grens van 13 trekkingen wordt overschreden (elke dag wordt in
een ochtendshow een trekking gehouden, wel varieert elke 1 á 2 weken de te
winnen prijs). Dit zelfde geldt voor uitgeverijen. Indien een bepaalde titel elke
uitgave een promotioneel kansspel kent dan kan dit gezien worden als promotie
voor de titel (aanbieders definiëren dit meestal niet zo). In dat geval kan de grens
van 13 trekkingen overschreden worden indien de frequentie van uitgave hoger is.
Wij constateren dat het aantal trekkingen afhankelijk is van hetgeen gepromoot
wordt. Dit laatste is niet in alle gevallen eenduidig.

4.5

De communicatiekosten
Tekstkader 4.3 Gedragscode
Artikel 1 Definities
In deze code wordt verstaan onder communicatiekosten: kosten die direct verband houden met het
tot stand brengen van een verbinding of contact tussen een aanbieder van en een deelnemer aan
een promotioneel kansspel.
Inleg: de nominale waarde van de verkochte deelnamebewijzen.
Artikel 3 Kosten
1.

Aan de deelname aan een promotioneel kansspel worden geen andere dan de in het tweede lid
genoemde communicatiekosten verbonden.

2.

De aanbieder mag bij een deelnemer aan een promotioneel kansspel uitsluitend
communicatiekosten in rekening brengen tot ten hoogste € 0,60 kosten per deelname.

11 januari 2008

14

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

3.

De hoogte van de in het tweede lid genoemde kosten wordt jaarlijks gewijzigd overeenkomstig
de ontwikkeling van het prijsindexcijfer van de gezinsconsumptie.

4.

De hoogte van de in het tweede lid genoemde kosten zijn voorafgaand aan deelname aan een
promotioneel kansspel duidelijk kenbaar gemaakt.

5.

De verkoopprijs bij aanschaf van producten of diensten waarbij gelegenheid wordt gegeven deel
te nemen aan een promotioneel kansspel is niet hoger dan bij aanschaf van de desbetreffende
producten of diensten zonder dat gelegenheid wordt gegeven deel te nemen aan dat
promotionele kansspel.

Toelichting bij artikel 3 Kosten
De aanbieder van een promotioneel kansspel mag alleen communicatiekosten, inclusief BTW, in
rekening brengen bij de deelnemer, eventueel via een tussenpersoon zoals een telecom bedrijf.
Indien kosten aan de deelnemer worden doorberekend die uitgaan boven de € 0,60 per deelname of
niet onder de definitie van communicatiekosten vallen, dan worden deze kosten beschouwd als inleg.
Hiermee valt het promotionele kansspel buiten de werking van de Gedragscode. Op basis van de
Wet op de kansspelen is het verboden dit spel zonder vergunning aan te bieden.
Artikel 8 Klein promotioneel kansspel
Lid 1b: Een promotioneel kansspel wordt aangemerkt als een klein promotioneel kansspel indien: de
in artikel 3, tweede lid, bedoelde communicatiekosten maximaal de prijs van één postzegel voor een
brief van 20 gram of lokaal telefoontarief bedragen.

Constateringen
Op enkele uitzonderingen na, hanteren alle aanbieders dezelfde kosten voor
deelname aan grote kansspelen, namelijk € 0,60. Enige uitzondering vormen
enkele producenten die gratis deelname aanbieden en twee uitgevers die voor
twee spellen € 0,80 per deelname rekenen. De aanbieders geven expliciet aan dat
dit de kosten per deelname zijn.
Bepaalde aanbieders, met name Tv-stations, bieden deelnemers de mogelijkheid
om de winkans te vergroten. Dit doen zij door na deelname (via sms) een nieuwe,
extra vraag toe te sturen. Goede beantwoording van die vraag leidt tot een hogere
winkans. Dit kan gaan tot zes of tien extra vragen. Het beantwoorden van elke
vraag kost € 0,60.
De kleine promotionele kansspelen zijn vaak gratis. In een enkel geval kan worden
deelgenomen met een briefkaart. De kosten van een postzegel bedragen
momenteel € 0,44.
Beschouwing
De aanbieder mag alleen de kosten voor het tot stand brengen van de verbinding
tussen de deelnemer en de aanbieder in rekening brengen. Het is niet toegestaan
kosten door te berekenen die niet onder de definitie van communicatiekosten
vallen. Het is dan ook de vraag welke kosten in de € 0,60 worden meegenomen.
Om een beeld te krijgen van de kosten voor een deelnemer om verbinding tot
stand te brengen met een aanbieder hebben we bij verschillende providers naar
hun tarieven gevraagd. Onderstaand tekstkader geeft een indicatie van de
(variabele) communicatiekosten voor de aanbieder van het kansspel en de kosten
voor de deelnemer.

11 januari 2008

15

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Tekstkader 4.4 Communicatiekosten
Om na te gaan of de € 0,60 communicatiekosten die aanbieders van grote kansspelen bij deelnemers in
rekening brengen de werkelijke communicatiekosten weerspiegelen, hebben wij bij verschillende
aanbieders van 09xx-nummers en SMS short codes (verder genoemd: providers) nagevraagd hoeveel
het kost om zo’n nummer of code te gebruiken. In totaal hebben wij vier providers benaderd die geacht
worden representatief te zijn: drie die hun diensten aanbieden via internet en KPN. Van deze vier
partijen bieden drie partijen 09xx-nummers aan en vier partijen SMS short codes.
De providers hanteren allemaal een vergelijkbare kostenstructuur: zij brengen enerzijds vaste kosten
voor administratiekosten en installatie van het nummer in rekening. Anderzijds rekenen zij variabele
kosten voor het dataverkeer in de zin van een vast bedrag per telefoongesprek of SMS.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de kosten die de verschillende partijen doorberekenen. De
bedragen zijn gebaseerd op de internetsites van de providers dan wel op schriftelijke informatie die de
aanbieder ons heeft gegeven.
Tabel 4.1 Kosten 09xx en SMS short codes
Provider
Aanbieder 1 (09xx)
Aanbieder 2 (09xx)
Aanbieder 3 (09xx)
Aanbieder 4 (SMS)
Aanbieder 5 (SMS)
Aanbieder 6 (SMS)
Aanbieder 7 (SMS)

Kosten voor aanbieder
Max € 0,31
€ 0,22 tot € 0,23*
€ 0,23
Max € 0,31
€ 0,35 tot € 0,43**
€ 0,32 tot € 0,35**
€ 0,38

Kosten voor deelnemer
€ 0,60
€ 0,60
€ 0,60
€ 0,60
€ 0,60
€ 0,55***
€ 0,60

* Deze provider kent een verschil tussen dal- en piektijden
** Het exacte bedrag is afhankelijk van de provider en de omvang van het dataverkeer
*** Deze provider biedt niet de mogelijkheid € 0,60 door te berekenen aan een deelnemer

De providers hebben aangegeven dat het tarief dat aan de deelnemer wordt
doorberekend hoger is dan de kosten die zij maken om de verbinding tot stand te
brengen. Het verschil wordt aan de aanbieder van het kansspel uitgekeerd (onder
aftrek van een relatief zeer gering bedrag voor vaste kosten). In hoeverre dit
uitgekeerde verschil nog onder de definitie van communicatiekosten valt hebben
wij niet onderzocht.
Deze conclusie is gebaseerd op informatie over de tarieven die tijdens het
onderzoek is ingewonnen. Mogelijk hanteren andere aanbieders van 09xxnummers en SMS short codes hogere tarieven. Maar het is onze indruk dat de
werkelijke kosten voor de aanbieder van een kansspel minder dan € 0,60
bedragen.
Een punt dat ons bevreemdt is dat de Gedragscode een verschillend tarief voor
communicatiekosten hanteert voor grote en kleine kansspelen. Voor kleine
kansspelen mag per deelname maximaal lokaal telefoontarief worden gehanteerd.
Voor grote kansspelen mogen hogere kosten worden berekend. Gekoppeld aan de
onduidelijkheid over wat grote en kleine kansspelen zijn (omvang prijzenpakket,
zie hierna) kan dit tot verwarring leiden bij aanbieders. Het feit dat voor grote
kansspelen blijkbaar méér dan lokaal telefoontarief mag worden gerekend zou op
verschillende manieren kunnen worden geïnterpreteerd.

11 januari 2008

16

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

4.6

De waarde van het prijzenpakket
Tekstkader 4.5 Gedragscode
Artikel 4 Prijzen of premies
1. De totale economische waarde van de beschikbaar gestelde prijzen of premies per promotioneel
kansspel bedraagt maximaal € 100.000,- per jaar.
2. De aanbieder van een promotioneel kansspel maakt voorafgaand aan deelname duidelijk welke
en hoeveel prijzen of premies per promotioneel kansspel gewonnen kunnen worden.
3. Van alle prijzen of premies wordt een omschrijving gegeven waaruit de economische waarde blijkt
of waaruit deze kan worden afgeleid.
4. De prijzen dienen in overeenstemming te zijn met de goede smaak, de goede zeden en het
fatsoen.
5. De aanwijzing van de winnaar(s) van prijzen of premies uit de deelnemers geschiedt op
onpartijdige wijze.
6. De aanbieder voorziet op verzoek van de deelnemer in een overzicht van uitgekeerde prijzen of
premies van het promotionele kansspel.
7. De resultaten van een trekking worden binnen drie maanden na beëindiging van het promotionele
kansspel bekendgemaakt.
Artikel 8 Klein promotioneel kansspel
Lid 1a: Een promotioneel kansspel wordt aangemerkt als een klein promotioneel kansspel indien: de
totale waarde van de prijzen of premies ten hoogste € 4500,- bedraagt

Constateringen
De waarde van het prijzenpakket van alle aanbieders van grote promotionele
kansspelen ligt onder de bovengrens van € 100.000. Eén thuiswinkel heeft een
promotioneel kansspel aangeboden waarbij de maximale prijs te winnen viel. De
overige categorieën aanbieders bieden spellen aan waarvan de waarde van het
prijzenpakket varieert tussen een paar duizend euro en enkele tienduizenden
euro’s.
Voor kleine promotionele kansspelen geldt een lagere grens van € 4.500, welke in
de regel in acht wordt genomen. Al eerder is opgemerkt dat bij enkele kansspelen
de prijs per trekking relatief laag is, maar dat door een groot aantal trekkingen het
risico bestaat dat het bedrag van € 4.500 toch wordt overschreden.
Beschouwing
Het aanbod van de promotionele kansspelen wijkt op dit aspect niet af van de
bepalingen in de Gedragscode. Vanuit enkele aanbieders komt het verzoek om de
grens van € 100.000 te verhogen. Dit lijkt ons niet noodzakelijk. Het promotionele
effect van het kansspel wordt in onze ogen niet noemenswaardig vergroot door
een verhoging van de maximale waarde van het prijzenpakket.

11 januari 2008

17

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

4.7

Aanwezigheid en kenmerken van spelvoorwaarden
Tekstkader 4.6 Gedragscode
Artikel 7 Algemene spelvoorwaarden
1. De aanbieder van een promotioneel kansspel stelt algemene spelvoorwaarden op.
2. De algemene spelvoorwaarden van een promotioneel kansspel bevatten ten minste de volgende
gegevens:
a.

naam en adres van de aanbieder;

b.

de termijn waarbinnen deelname aan het promotionele kansspel mogelijk is;

c.

de wijze waarop de deelnemer kan deelnemen;

d.

de hoogte van de eventuele communicatiekosten, met een maximum van € 0,60 per
deelname;

e.

het aantal te winnen prijzen of premies en een beschrijving daarvan;

f.

de wijze waarop winnaars worden aangewezen;

g.

de wijze van bekendmaking van winnaars;

h.

de datum van trekking en uitreiking van prijzen of premies;

i.

de noodzaak van toestemming van een ouder bij deelname door een minderjarige tot 16 jaar;

j.

de wijze van inhouding of aangifte van eventuele kansspelbelasting;

k.

de wijze waarop de algemene spelvoorwaarden en eventuele andere informatie betreffende
het promotionele kansspel verkrijgbaar zijn;

l.

de wijze waarop over het promotionele kansspel klachten kenbaar gemaakt kunnen worden
en de procedurele afhandeling daarvan; en

m.

de vermelding van de aanbieder dat deze handelt in overeenstemming met deze
Gedragscode.

Constateringen
Bijna alle aanbieders hebben spelvoorwaarden opgesteld, waarin het merendeel
van de onderwerpen uit artikel 7 lid 2 van de Gedragscode aan de orde komt.
Regelmatig ontbreekt informatie over de klachtenprocedure en de af te dragen
kansspelbelasting. Tv-aanbieders verwijzen vaak naar de spelvoorwaarden die op
teletext of internet staan. Op de radio wordt zelden verwezen naar de internetsite,
hoewel de spelvoorwaarden daar vaak wel duidelijk staan aangegeven.
Producenten en winkeliers hebben de voorwaarden ook duidelijk op internet
aangegeven. Hoewel de Gedragscode dit niet verplicht stelt, hebben enkele
aanbieders (veelal radio- en Tv-stations) ook algemene voorwaarden opgesteld
voor de kleine promotionele kansspelen die zij aanbieden. Voor de kansspelen van
de uitgeverijen zijn tijdens de onderzoeksperiode geen spelvoorwaarden
aangetroffen. Ook op de websites van de uitgevers hebben wij geen
spelvoorwaarden gevonden.
Beschouwing
Spelvoorwaarden zijn dus over het algemeen aanwezig. Qua inhoud komen zij in
toenemende mate overeen met de vereisten van de code. De uitzondering betreft
de uitgeverijen waar wij de spelvoorwaarden niet hebben kunnen vinden. Als deze
voorwaarden er wel zijn, dan zijn ze in ieder geval niet goed toegankelijk voor
deelnemers.

11 januari 2008

18

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Een verwijzing bij het kansspel naar een internetsite lijkt het minste wat gedaan
kan worden om de deelnemers te informeren over de spelvoorwaarden.
In het onderzoek hebben we enkel gekeken óf de aanbieders spelvoorwaarden
hebben opgesteld en of die aansluiten bij de voorschriften van de code. Naar het
daadwerkelijk naleven van de spelvoorwaarden hebben wij geen onderzoek
gedaan.

4.8

Deelnamemogelijkheden voor minderjarigen
Tekstkader 4.7 Gedragscode
Artikel 1 Definities
In deze code wordt verstaan onder:
Deelnemer: een natuurlijke of rechtspersoon die meedingt naar prijzen of premies in een
promotioneel kansspel.
Minderjarige: natuurlijk persoon tot 18 jaar.
Ouder: ouder of wettelijke vertegenwoordiger van minderjarigen.
Artikel 6 Minderjarigen
1. De aanbieder betracht grote zorgvuldigheid en terughoudendheid bij het aanbieden van een
promotioneel kansspel aan minderjarigen of het oproepen van minderjarigen tot deelname aan
een promotioneel kansspel.
2. De aanbieder stelt aan een minderjarige tot 16 jaar de voorwaarde dat diens ouder toestemming
verleent voor deelname aan een promotioneel kansspel.
3. Voor promotionele kansspelen gericht of mede gericht op minderjarigen geldt dat de aangeboden
prijzen of premies geschikt zijn voor minderjarigen en hen geen morele, mentale of fysieke
schade berokkenen. Daarbij wordt rekening gehouden met het bevattingsvermogen en het
verwachtingspatroon van minderjarigen met betrekking tot de aangeboden prijzen of premies.
4. De aanbieder van een promotioneel kansspel verzamelt geen persoonsgegevens van
minderjarigen tot 16 jaar, noch laat deze verzamelen, zonder verifieerbare toestemming van een
ouder van de minderjarige, tenzij dat noodzakelijk is om de minderjarige contactgegevens van zijn
ouder te vragen teneinde toestemming te verkrijgen voor het uitreiken van prijzen of premies.
Toelichting bij artikel 6 Minderjarigen
Lid 1. Voor minderjarigen geldt een bijzondere zorgplicht bij het aanbieden van een promotioneel
kansspel. Een zorgplicht betekent dat rekening wordt gehouden met het bevattingsvermogen
van minderjarigen. Een algemene norm is daarvoor niet beschikbaar. Wel geldt dat de
zorgplicht aansluit op alles dat in de gemiddelde omgang met minderjarigen als normaal voor
een bepaalde leeftijd wordt beschouwd.
Lid 2. Voor minderjarigen tot 16 jaar dienen de ouders of wettelijke vertegenwoordigers
toestemming te verlenen voor deelname aan het promotionele kansspel. Tijdens bijvoorbeeld
de prijsuitreiking kan gecontroleerd worden of toestemming is verleend.
Lid 3. De aangeboden prijzen dienen aan te sluiten bij het verwachtingspatroon en het
bevattingsvermogen van een minderjarige. Voorbeeld: Bij een promotioneel kansspel gericht
op minderjarigen past het niet om een auto als prijs aan te bieden.

Constateringen
Alle aanbieders die spelvoorwaarden hebben opgesteld, hebben daarin ook een
bepaling over deelname door minderjarigen opgenomen. Soms is het voor
minderjarigen uitgesloten om deel te nemen, soms moeten ouders daarin hebben
toegestemd.

11 januari 2008

19

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Wij hebben tijdens onze inventarisatieperiode nauwelijks geconstateerd dat de
aanbieders de leeftijd van de deelnemer controleren. Een enkele aanbieder
verlangde een kopie van het identiteitsbewijs bij uitreiking van de prijs. Enkele
keren hebben wij geconstateerd dat een presentator ook daadwerkelijk vroeg naar
de leeftijd van een deelnemer.
Beschouwing
Op papier wordt in de spelvoorwaarden dus aandacht besteed aan de
deelnamevoorwaarden voor minderjarigen. Maar de controle op de leeftijd van de
deelnemer in de praktijk is licht, maar ook lastig.

11 januari 2008

20

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

4.9

Klachtenreglement
Tekstkader 4.8 Gedragscode
Artikel 7 Algemene spelvoorwaarden
Lid 2: de wijze waarop over het promotionele kansspel klachten kenbaar gemaakt kunnen worden en
de procedurele afhandeling daarvan.
Artikel 9 Klachten
Een ieder die meent dat een aangeboden promotioneel kansspel niet voldoet aan één of meer
bepalingen van deze Gedragscode kan schriftelijk een klacht indienen tegen de aanbieder(s) van het
desbetreffende promotionele kansspel bij het Projectbureau Kansspelen, Ministerie van Justitie. In
geval de klacht een promotioneel kansspel betreft waarbij verschillende aanbieders betrokken zijn,
kan het Projectbureau Kansspelen volstaan de klacht door te zenden aan slechts één van de
betreffende aanbieders. In dat geval wordt er vanuit gegaan dat de aangeschreven aanbieder partij is
namens alle andere aanbieders.

Constateringen
Een klachtenprocedure ontbreekt relatief vaak in spelvoorwaarden. Als deze wel is
opgenomen, dan wordt veelal verwezen naar het Projectbureau Kansspelen.
Beschouwing
Er bestaat onduidelijkheid over de manier waarop in de spelvoorwaarden dient te
worden omgegaan met een klachtenprocedure. Vaak verwijzen aanbieders in deze
voorwaarden naar het Projectbureau Kansspelen. Maar volgens het Projectbureau
is dat niet de bedoeling. In haar ogen dient sprake te zijn van een zekere
gelaagdheid: het gaat in eerste instantie om een interne klachtenprocedure bij de
aanbieder, daarnaast kan men, als een promotioneel kansspel niet voldoet aan de
voorwaarden van de code, op grond van artikel 9 een klacht indienen bij het
Projectbureau. Een aanbieder moet zelf een klachtenprocedure hebben. Gegeven
deze visieverschillen, is een verduidelijking van de Gedragscode op dit aspect op
zijn plaats.
Wat overigens opvalt, is dat het merendeel van de klachten die worden ingediend
bij het Projectbureau Kansspelen de onbereikbaarheid van de aanbieders betreft.
Het laten opnemen van een eigen klachtenprocedure en bijbehorende
contactgegevens lost dit probleem hopelijk op.

4.10

Werving & promotie
Tekstkader 4.9 Gedragscode
Artikel 5 Werving en promotie
1

De oproep tot deelname aan, alsmede de inhoudelijke informatie over een promotioneel kansspel
is op generlei wijze misleidend of onvolledig en wekt geen valse verwachtingen bij de
deelnemers.

2

De aanbieder draagt er zorg voor dat aan wervings- en reclame-activiteiten op zorgvuldige en
evenwichtige wijze vorm wordt gegeven, waarbij in het bijzonder wordt gewaakt voor het
aanzetten tot onmatige deelname aan de door de aanbieder georganiseerde promotionele
kansspelen.

11 januari 2008

21

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Toelichting bij artikel 5 Werving en promotie
Werving en promotie mogen niet misleidend zijn.
Enkele voorbeelden van misleiding zijn:
a. de suggestie dat de ontvanger reeds winnaar is van een prijs, bijvoorbeeld door de vermelding
van de naam van de ontvanger op een uittreksel uit de lijst van winnaars;
b. het gebruik van nabootsingen van cheques of andere waardepapieren, zonder een doordruk
‘specimen’ of andere aanduiding dat er slechts sprake is van een voorbeeld zonder waarde;
c. de suggestie dat de ontvanger een grotere kans maakt op een prijs dan andere deelnemers,
bijvoorbeeld door de naam van een ander te voorzien van een doordruk ‘verliezer’;
d. het in grote letters vermelden dat een ontvanger reeds winnaar is van een prijs, terwijl uit lezing
van het reglement blijkt dat de ontvanger daarop slechts kans heeft;
e. het onvoldoende relativeren van de winkans van de ontvanger, door de indruk te geven dat de
ontvanger reeds gewonnen heeft, terwijl dit niet in de mailing zelf maar in de bijlage(n) of het
reglement ontkracht wordt; en
f.

het aanmerken van iedere ontvanger van een sweepstake als ‘winnaar’ (‘everybody wins
methode) waarbij slechts een prijs van minieme waarde wordt toegekend.

Constateringen
De aangetroffen informatie over de kansspelen is over het algemeen helder. Bij
bepaalde shows en belspelletjes op Tv wordt extra aangespoord om deel te
nemen, vaak door de presentator. Dit varieert van het eenmalig kort noemen van
de mogelijkheid om mee te doen, tot de bekende ‘belspellen’ waarbij gedurende
een half uur of langer wordt opgeroepen om toch vooral mee te doen en te bellen.
Ook bij bel- of sms-spelletjes op de radio wordt de luisteraar gestimuleerd om mee
te doen.
Bij sms-spellen melden de aanbieders dat de deelnemer zijn of haar winkans kan
vergroten door extra vragen te beantwoorden. Het gaat dan om zes tot tien extra
vragen.
Tijdens onze inventarisatie hebben wij geconstateerd dat één uitgever exact
dezelfde prijspuzzel aanbiedt in meerdere huis-aan-huisbladen die in verschillende
steden worden verspreid. Dit was niet vermeld in de respectievelijke uitgaven.
Beschouwing
Over het algemeen wordt in onze ogen door de aanbieders zorgvuldig omgegaan
met de werving en promotie tot deelname aan de promotionele kansspelen.
Uitzondering hierop vormen de belspellen op Tv waarin de kijker continue wordt
opgeroepen om vooral even te bellen om kans te maken op die mooie prijs. Dit
staat op gespannen voet met de bepaling in de code dat niet mag worden
aangezet tot onmatige deelname.
Ook het door een uitgeverij onaangekondigd aanbieden van dezelfde prijspuzzel in
verschillende huis-aan-huisbladen in verschillende plaatsen werkt misleidend. De
lezer van een huis-aan-huisblad verwacht dat de prijspuzzel alleen wordt
aangeboden in het oplagegebied van het blad. De ingeschatte winkans is een stuk
kleiner als dit niet het geval is en het aantal deelnames fors groter kan zijn.
De kans op misleiding doet zich ook voor bij spelletjes waar de deelnemer het
aanbod krijgt om zijn of haar winkans te vergroten door het beantwoorden van
vervolgvragen.

11 januari 2008

22

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

De indruk wordt gewekt dat dit aanbod alleen wordt gedaan aan de deelnemers
die de eerste vraag goed hebben beantwoord. Hierdoor schat de deelnemer zijn of
haar winkans positiever in: er is een aantal deelnemers afgevallen doordat zij een
fout antwoord hebben gegeven op de eerste vraag, dus mijn winkans bij
beantwoording van de tweede vraag is groter. Maar ieder volgend sms-bericht
wordt door de aanbieder verwerkt als een nieuwe deelname aan het spel, waarbij
de winkans gelijk is als bij de eerste deelname.
Tenslotte merken wij op dat vanuit het perspectief van de deelnemer informatie
over de winkans een nuttige aanvulling biedt op de verstrekte informatie over het
kansspel.

4.11

Conclusie
De Gedragscode stelt voorwaarden aan promotionele kansspelen. Promotionele
kansspelen zijn in principe verboden, tenzij wordt voldaan aan de voorwaarden
van de Gedragscode. Uit ons onderzoek blijkt dat de bepalingen van de
Gedragscode in het merendeel van de door ons geïnventariseerde kansspelen op
één of meerdere aspecten niet of niet volledig worden toegepast. Het gaat om de
bepalingen over de communicatiekosten, het promotionele karakter, het aantal
trekkingen en het klachtenreglement.
Bijna alle aanbieders hanteren het maximale bedrag van € 0,60 per deelname voor
communicatiekosten. Maar onze informatie wijst erop dat de communicatiekosten
bij bel- en sms-spellen lager liggen. Bij bepaalde sms- en belspellen is het
promotionele karakter onduidelijk. Het lijkt erop dat sommige van deze spellen als
zelfstandige activiteit worden aangeboden. Omdat deze spellen een groot deel
uitmaken van het totale aanbod aan promotionele kansspelen, hebben zij een
grote invloed op de beeldvorming rondom promotionele kansspelen. Zij worden
met name aangeboden door een beperkte groep aanbieders, namelijk radio- en
Tv-zenders. Het promotionele karakter van de spellen van de meeste overige
aanbieders is wel duidelijk.

11 januari 2008

23

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

5

Ontwikkelingen in het aanbod afgelopen jaren

5.1

Omvang van het aanbod
Vergeleken met eind 2005 en het voorjaar 2006, wordt in het voorjaar 2007 een
groter aantal promotionele kansspelen aangeboden. Met name het aanbod van
Tv-zenders, winkelketens, producenten en vergunninghouders is toegenomen. Het
aanbod van radio-zenders en uitgeverijen is in omvang gelijk gebleven. Het
aanbod van het lokale MKB is afgenomen.

5.2

Het promotioneel karakter
Het promotionele karakter van de kansspelen van de meeste aanbieders was en is
duidelijk. De uitzondering betreft aanbod van Tv-stations, radio en uitgeverijen. Na
het voorjaar 2006 zijn de aanbieders van kansspelen op Tv gestart met kort aan
het begin van het spel expliciet aan te geven ter promotie van welk product het
spel wordt aangeboden.
Tabel 5.1 Vergelijking van het promotioneel karakter van de aangeboden
kansspelen in drie perioden.
November/december 2005

Maart/april 2006

Maart/april 2007

Meestal is duidelijk welk product
of dienst wordt gepromoot.

Ongewijzigd t.o.v. eind 2005

Zoals in eind 2005, met als
verschil dat bij belspellen op Tv
kort aan het begin van het spel
wordt aangegeven ter promotie
van welk product of dienst het
spel wordt aangeboden.

Met uitzondering van het
aanbod van Tv- en radiozenders (sms- en belspellen) en
uitgeverijen (prijspuzzels).

5.3

Het aantal trekkingen en looptijd
Op deze aspecten is het aanbod niet veranderd sinds eind 2005. Al eerder is
aangegeven dat de onduidelijkheid rondom het aantal trekkingen bij de kansspelen
van radio- en Tv-zenders en ook uitgeverijen verband houdt met onduidelijkheid
over wat wordt gepromoot: het programma of het tijdschrift of de te winnen prijs?
Tabel 5.2 Vergelijking van het aantal trekkingen en de looptijd van de aangeboden
kansspelen in drie perioden.
November/december 2005

Maart/april 2006

Maart/april 2007

Het aantal trekkingen en de
looptijd is voor het aanbod van
de meeste aanbieders duidelijk.

Ongewijzigd t.o.v. eind 2005

Ongewijzigd tov eind 2005

11 januari 2008

24

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Uitzondering vormt het aanbod
van Tv- en radiozenders en
uitgeverijen.

5.4

De communicatiekosten
Kort na de introductie van de Gedragscode hebben vrijwel alle aanbieders de in
rekening gebrachte communicatiekosten verlaagd tot € 0,60. Sindsdien is hierin
weinig meer veranderd.
Tabel 5.3 Vergelijking van de communicatiekosten van de aangeboden
kansspelen in drie perioden.
November/december 2005

Maart/april 2006

Maart/april 2007

Voor het merendeel van de
aangeboden kansspelen wordt
meer dan € 0,60 in rekening
gebracht.

Op enkele uitzonderingen na
hanteren vrijwel alle aanbieders
€ 0,60 per deelname of bieden
gratis deelname aan.

Vergelijkbaar met het aanbod
in voorjaar 2006.

De totale deelnamekosten zijn
niet duidelijk: de kosten worden
niet per deelname, maar per
minuut of bericht aangegeven
en het aantal minuten of
berichten per deelname is niet
duidelijk.

5.5

Het aantal aanbieders dat
meer dan € 0,60 in rekening
brengt is verder afgenomen ten
opzichte van het voorjaar 2006.

De waarde van het prijzenpakket
Sinds de introductie van de Gedragscode hebben de aanbieders de waarde
verlaagd van het prijzenpakket van de grote kansspelen die zij aanbieden. De
waarde van het prijzenpakket van kleine kansspelen is niet altijd duidelijk, omdat
niet altijd bekend is hoeveel prijzen in totaal worden weggegeven en hoeveel
trekkingen worden verricht.
Tabel 5.4 Vergelijking van de waarde van het prijzenpakket van de aangeboden
kansspelen in drie perioden.
November/december 2005

Maart/april 2006

Maart/april 2007

Enkele aanbieders, met name
winkelketens bieden een
prijzenpakket aan van meer dan
€ 100.000.

Licht gewijzigd sinds eind
2005: het aantal aanbieders
dat een prijzenpakket biedt van
meer dan € 100.000 is
verminderd.

De waarde van het
prijzenpakket is bij alle
aanbieders lager dan €
100.000.

Bij kleine promotionele
kansspelen is de waarde van
het prijzenpakket niet altijd
duidelijk.

11 januari 2008

Aanbod van kleine
promotionele kansspelen is
ongewijzigd sinds eind 2005.

Aanbod van kleine
promotionele kansspelen is
ongewijzigd sinds eind 2005.

25

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

5.6

Aanwezigheid en kenmerken van spelvoorwaarden
Alle aanbieders hebben afgelopen anderhalf jaar spelvoorwaarden opgesteld.
Bovendien bevatten deze voorwaarden steeds vaker de onderwerpen die zijn
aangegeven in de Gedragscode.
Tabel 5.5 Vergelijking van de spelvoorwaarden van de aangeboden kansspelen in
drie perioden.

5.7

November/december 2005

Maart/april 2006

Maart/april 2007

Spelvoorwaarden ontbreken bij
de meeste aanbieders.

Veel aanbieders hebben
spelvoorwaarden opgesteld.

De aanwezige spelvoorwaarden
sluiten qua inhoud niet aan op
de Gedragscode.

De aanwezige
spelvoorwaarden bevatten niet
alle onderwerpen die zijn
aangegeven in de code.

Alle aanbieders beschikken
over spelvoorwaarden, met
uitzondering van uitgeverijen.
De voorwaarden stemmen qua
inhoud steeds meer overeen
met de bepalingen van de
Gedragscode; bepaalde
onderdelen ontbreken of zijn
nog onvolledig.

Deelnamemogelijkheden voor minderjarigen
Aandacht voor speldeelname door minderjarigen heeft zich met name sinds het
voorjaar 2006 ontwikkeld. Tot die tijd bestond hier nog weinig aandacht voor.
Tabel 5.6 Vergelijking van de aandacht voor deelnamemogelijkheden voor
minderjarigen van de aangeboden kansspelen in drie perioden.

5.8

November/december 2005

Maart/april 2006

Maart/april 2007

Voor zover spelvoorwaarden
aanwezig zijn, wordt daarin
geen aandacht geschonken aan
deelnamemogelijkheden voor
minderjarigen.

De aandacht voor deelname
door minderjarigen is
toegenomen: in enkele
spelvoorwaarden zijn hierover
bepalingen opgenomen en
tijdens belspellen wordt gelet
op de leeftijd van deelnemers.

In vrijwel alle spelvoorwaarden
is informatie opgenomen over
deelnamemogelijkheden voor
minderjarigen.

Klachtenregelingen
Tot het voorjaar 2007 boden aanbieders nauwelijks klachtenregelingen. In het
voorjaar 2007 heeft een beperkt aantal aanbieders een klachtenregeling
opgenomen in hun spelvoorwaarden.
Tabel 5.7 Vergelijking van de klachtenregelingen van de aangeboden kansspelen
in drie perioden.
November/december 2005

Maart/april 2006

Maart/april 2007

Klachtenregelingen komen
nauwelijks voor.

Ongewijzigd sinds eind 2005.

In een beperkt aantal
spelvoorwaarden is een
klachtenprocedure opgenomen.

11 januari 2008

26

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

5.9

Werving & promotie
Op dit aspect constateren wij weinig verandering in het aanbod.
Tabel 5.8 Vergelijking van de werving en promotie van de aangeboden kansspelen
in drie perioden.
November/december 2005

Maart/april 2006

Maart/april 2007

Aanbieders geven duidelijk aan
wat een deelnemer moet doen
om in aanmerking te komen
voor een prijs.

Ongewijzigd sinds eind 2005.

Ongewijzigd sinds eind 2005.

Bij belspellen wordt nadrukkelijk
opgeroepen tot deelname.

5.10

Conclusie
Sinds de introductie van de Gedragscode is het aanbod van de promotionele
kansspelen toegenomen en zijn de kenmerken van het aanbod gewijzigd. Deze
wijzigingen betreffen:
•
•
•
•

de hoogte van de in rekening gebrachte communicatiekosten;
de waarde van het prijzenpakket;
de aanwezigheid en inhoud van spelvoorwaarden;
de deelnamemogelijkheden voor minderjarigen.

Aanbieders hebben eerst hun aanbod aangepast op die kenmerken die het meest
zichtbaar en ook meetbaar zijn: de communicatiekosten en de waarde van het
prijzenpakket. Zo zijn de communicatiekosten in de eerste maanden na de
introductie van de Gedragscode verlaagd tot het maximum toegestane bedrag.
Vervolgens is het aanbod stapsgewijs verder aangepast. Aanbieders hebben in de
eerste maanden na de invoering van de code eerst algemene spelvoorwaarden
opgesteld, welke zij daarna qua onderwerpen steeds verder hebben afgestemd op
de bepalingen van de code. De recente aandacht voor deelnamemogelijkheden
van minderjarigen is daar een voorbeeld van.
Op de overige aspecten, namelijk het promotionele karakter, het aantal trekkingen,
de looptijd van het kansspel en klachtenregelingen, hebben wij geen of hooguit
geringe veranderingen waargenomen.
Concluderend stellen we dat de Gedragscode heeft geleid tot aanpassingen van
de karakteristieken van het aanbod. Echter, zoals in hoofdstuk 4 al is
geconstateerd, het huidige aanbod stemt niet volledig overeen met de bepalingen
uit de Gedragscode.

11 januari 2008

27

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

6

Praktijkervaringen

6.1

Inleiding
Wij hebben gesproken met aanbieders van kansspelen, toezichthouders,
branchevertegenwoordigers (zoals VNO-NCW, FNLI en NUV), en
consumentenvertegenwoordigers. We hebben hun mening gevraagd over:
•
•
•

de uitvoerbaarheid van de Gedragscode;
de eenduidigheid van de code;
handhaving van de code.

Per onderwerp plaatsen we de verzamelde meningen in het perspectief van de
evaluatie.

6.2

Uitvoerbaarheid van de Gedragscode
Voor de uitvoerbaarheid hebben we gevraagd naar de ervaringen met de
bepalingen over communicatiekosten, de waarde van het prijzenpakket en het
aantal trekkingen. We hebben ook gevraagd of de invoering van de code heeft
geleid tot een verzwaring van administratieve lasten.
Communicatiekosten
De meeste aanbieders geven aan uit de voeten te kunnen met het maximaal
toegestane niveau van de communicatiekosten van € 0,60. De uitgeverijen geven
aan dat het aanbieden van kansspelen beduidend minder aantrekkelijk is
geworden door dit maximale niveau van de communicatiekosten.
De consumentenvertegenwoordigers zijn kritisch over het niveau van de
communicatiekosten. Ze vinden het niveau ‘redelijk’ tot ‘te ruim’. Zo zijn het
consumentenprogramma Kassa en het College van Toezicht op de Kansspelen
van mening dat een maximum van € 0,60 de aanbieders ruimte biedt om winst te
maken, hetgeen strijdig is met de geest van de Gedragscode. Ook het
Projectbureau Promotionele Kansspelen denkt dat € 0,60 voor
communicatiekosten hoger is dan nodig voor de deelnemer om een verbinding te
leggen.
Beschouwing
De bepaling van de Gedragscode over communicatiekosten (artikel 3) wordt door
vrijwel iedereen geïnterpreteerd in de zin dat een aanbieder € 0,60 mag vragen
voor communicatiekosten. Vrijwel alle aanbieders hanteren dit maximale bedrag
ook. Over de mate waarin de hoogte van het bedrag recht doet aan de geest van
de code verschillen de meningen. De definitie van communicatiekosten in de
Gedragscode (artikel 1) wordt door betrokkenen verschillend geïnterpreteerd.

11 januari 2008

28

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Totale waarde van het prijzenpakket en aantal trekkingen.
Vier van de zes aanbieders en alle vier de brancheorganisaties geven aan dat een
verhoging van de maximale waarde van het prijzenpakket gewenst is. De grens
van € 100.000 beperkt hen in de prijzenpakketten die ze willen aanbieden.
Over het gewenste maximale aantal trekkingen lopen de meningen iets meer
uiteen. Vier van de zes geïnterviewde aanbieders en één van de vier
brancheorganisaties wensen een uitbreiding van het toegestane aantal trekkingen.
Beschouwing
Het is opmerkelijk dat wordt gevraagd om een verhoging van het prijzenpakket,
omdat wij bij onze inventarisatie hebben geconstateerd dat de waarde van de
aangeboden prijzenpakketten vaak ruim onder de maximumgrens ligt. Ook valt op
dat slechts opmerkingen worden gemaakt over het aantal trekkingen, en niet over
de interpretatie van het aantal trekkingen. Tijdens ons onderzoek vonden wij het
vaak lastig te bepalen uit hoeveel trekkingen een kansspel bestaat. Voor de
aanbieders vormt dit kennelijk geen belemmering.
Administratieve lasten
Drie van de zes geïnterviewde aanbieders geven aan geen extra administratieve
lasten te ervaren door de invoering van de Gedragscode. De overige drie
aanbieders constateren wel een lichte toename in deze lasten, maar vinden die
acceptabel. De vier in het onderzoek betrokken brancheorganisaties zijn eveneens
van mening dat geen sprake is van extra lasten.
Beschouwing
Het uitvoeren van kansspelen met inachtneming van de Gedragscode brengt
kosten met zich mee, zoals het opstellen en publiceren van spelvoorwaarden en
het hanteren van een klachtenregeling. Betrokken partijen zien dit als geen of een
‘lichte’ administratieve last en hebben hier geen moeite mee.

6.3

Eenduidigheid van de Gedragscode
Een eenduidige Gedragscode draagt bij aan acceptatie door en duidelijkheid voor
de burger en belanghebbenden. Het maakt handhaving door rechter en Openbaar
Ministerie eenvoudiger en hoe minder ‘grijs’ gebied er is, hoe minder prikkels er
zijn voor aanbieders om de grenzen op te zoeken.
In deze paragraaf geven we aan op welke onderdelen van de code de
interpretaties van de betrokken partijen verschillen.
Wat is een promotioneel kansspel?
Aanbieders en hun branchevertegenwoordigers geven uiteenlopende antwoorden
op de vraag wat volgens hen een promotioneel kansspel is. Twee aanbieders
verwijzen naar de code, één van hen vindt dat spellen die voldoen aan de code
automatisch een promotioneel kansspel zijn.

11 januari 2008

29

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Eén vergunninghouder stelt dat zij iedere trekking buiten de reguliere trekkingen
op grond van de hun verleende vergunning beschouwen als promotioneel
kansspel.
Eén branchevertegenwoordiger constateert dat ook kansspelen die door de
achterban niet primair als kansspel met een promotioneel karakter gezien werden,
eronder vallen. De definitie van de Gedragscode wordt dan ook ruim en breed
bevonden.
Opmerkelijk is dat drie geïnterviewden het promotionele karakter van de
kansspelen niet relevant vinden. Het gaat om één van de zes ondervraagde
aanbieders en twee van de vier geïnterviewde brancheorganisaties. Zij
benadrukken het kanselement: zodra dat aanwezig is, is volgens hen sprake van
een promotioneel kansspel.
Twee aanbieders en vier van de consumentenvertegenwoordigers maken
opmerkingen over het in hun ogen dubieuze promotionele karakter van ‘bel-enwin-spelletjes’:
•
•
•
•
•

‘Het promoten van een boek bij belspellen is een verdoezeling van een
oneigenlijk kansspel’;
‘Er worden veel belspellen ingezet ter promotie van bepaalde producten die in
zijn geheel niets met de aanbieder van die belspellen te maken hebben’;
‘De belspellen zijn geen promotionele kansspelen, het gaat om de spelletjes op
zich’;
‘Er is misleiding bij de belspellen op Tv’;
‘Mensen nemen aan dat iedereen doorziet dat het bedrog is, maar sommige
mensen zullen dat bedrog minder snel doorzien’.

De aanbieders van belspellen stellen echter dat hun spellen in alle opzichten
voldoen aan de Gedragscode. Zij geven aan dat het geen zelfstandige activiteiten
zijn.
Beschouwing
Het promotionele karakter van de aangeboden kansspelletjes blijft in de
gesprekken over de Gedragscode soms buiten beeld. Dat is vreemd omdat het
promotionele karakter juist essentieel is om een kansspel aan te kunnen bieden
zonder overtreding van de Wet op de Kansspelen. Vaak wordt geredeneerd vanuit
het kansspel en niet vanuit het gepromote product. Op zich kan dat al een
aanleiding zijn om vraagtekens te zetten bij het promotionele karakter.
Wanneer is sprake van een apart product of afzonderlijke dienst?
Voor ieder apart product of afzonderlijke dienst mag maximaal eenmaal per jaar
een promotioneel kansspel worden aangeboden. Deze bepaling wordt door de
aanbieders en hun branchevertegenwoordigers verschillend geïnterpreteerd.
De vraag speelt in het bijzonder bij radio- en Tv-programma’s. Als het te promoten
product een programma is, is een programma dan één uitzending of een reeks van
uitzendingen? En mag dan in iedere uitzending een kansspel worden aangeboden,
of mag maximaal één kansspel per programmareeks worden aangeboden? Twee
van de vier Tv- en radioaanbieders geven aan dat zij iedere uitzending als apart
programma (en dus product) zien. Zij verwijzen hiervoor naar de definitie van een
programma in de Mediawet. Volgens deze wet betreft een programma de 24-uurs
programmering van de zenders.

11 januari 2008

30

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Het Projectbureau Kansspelen geeft aan in de Gedragscode met programma een
programmareeks te hebben bedoeld en dat dat ook zo is besproken in de
werkgroep die de code heeft voorbereid.
Beschouwing
De termen ‘product’ en ‘dienst’ worden in het geval van radio- en
televisieprogramma’s door betrokkenen verschillend geïnterpreteerd. De termen
zijn niet expliciet gedefinieerd in de Gedragscode. In de toelichting bij artikel 2
wordt wel een voorbeeld gegeven van een televisieprogramma als product, dat op
zich duidelijk zou moeten zijn. Nu is onze indruk dat aanbieders creatief omgaan
met het onderscheid tussen verschillende producten en diensten om zodoende
meer promotionele kansspelen aan te kunnen bieden. Met name aanbieders via
de radio en Tv en enkele winkelketens zijn hier sterk in. Ze benutten de ruimte die
de Gedragscode in hun visie biedt op dit punt maximaal. Andere groepen
aanbieders zoeken de grenzen van de code minder (bewust) op.
Wat is een trekking?
Alle aanbieders en hun branchevertegenwoordigers weten dat maximaal 13
trekkingen zijn toegestaan. Ook snapt iedereen dat tijdens één trekking meerdere
winnaars kunnen worden aangewezen. De motivatie van de regelgever voor 13
trekkingen is niet duidelijk.
Over de definitie van een trekking bestaan verschillende meningen. Sommige
aanbieders verrichten bijvoorbeeld vooraf één trekking waarbij zij meerdere
winnaars vaststellen. Vervolgens maken zij ieder uur een winnaar bekend. Met
name radio-zenders hanteren deze werkwijze. De geïnterviewde
vergunninghouder is van mening dat het ieder uur vaststellen van de winnaar
(bijvoorbeeld de tiende beller) iedere keer een aparte trekking is.
Beschouwing
De definitie van ‘trekking’ in artikel 1 is ‘kort maar krachtig’, maar in de praktijk
wordt deze op verschillende manieren uitgelegd. De voorbeelden in de toelichting
geven een beeld van wat de regelgever heeft bedoeld, maar wat nou precies wel
én niet mag is voor betrokkenen niet duidelijk. Ook de toegestane doorlooptijd van
het kansspel is niet duidelijk. Volgens artikel 2 moet een promotioneel kansspel
tijdelijk van aard zijn. Maar als vooraf een trekking wordt gehouden van winnaars
op verschillende tijdstippen, is ‘tijdelijk’ een rekbaar begrip.

6.4

Handhaving
Over de handhaving van de code lopen de meningen van de gesprekspartners
uiteen. Twee aanbieders reageren dat handhaving niet nodig is; zij leven de code
gewoon na. Eén aanbieder vindt dat de handhaving voldoende is, een andere
aanbieder en een vergunninghouder geven aan nog weinig handhaving te hebben
gezien. Eén vergunninghouder wenst meer handhaving vanuit het ministerie. Eén
branchevertegenwoordiger heeft weinig zicht op de handhaving door het
ministerie. De overige drie brancheorganisaties wensen meer handhaving. Daarbij
suggereren zij dat handhaving vooral gericht moet zijn op die aanbieders waar de

11 januari 2008

31

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

grootste risico’s liggen op ondermijning van de doelstellingen van het
kansspelbeleid.
“Niemand zal ervan wakker liggen als een winkel een iets te hoge prijs
uitkeert bij een promotioneel kansspel”
Eén branchevertegenwoordiger merkt op dat adequate handhaving vereist dat de
voorwaarden van de Gedragscode eenduidig zijn.
De consumentenvertegenwoordigers en toezichthouders vinden de handhaving
door het ministerie onvoldoende en pleiten voor verbetering. Zij vinden de code
onvoldoende eenduidig om goed te kunnen handhaven. Het Projectbureau wijst in
dit kader op de eigen verantwoordelijkheid van aanbieders en op het feit dat
vertegenwoordigers van aanbieders betrokken waren bij het opstellen van de
Gedragscode.
Beschouwing
De Gedragscode biedt zelf geen handhavinginstrumenten. Het is een aanvulling
op de Wet op de kansspelen. Handhaving van de Wet op de kansspelen – ook
voor wat betreft promotionele kansspelen – resulteert in jurisprudentie die kan
worden gebruikt om de Gedragscode waar nodig aan te scherpen.

6.5

Conclusie
De Gedragscode geeft weinig belemmeringen bij de uitvoering van promotionele
kansspelen. Maar de praktische uitwerking van de term ‘trekking’ en de maximale
looptijd zijn niet voor alle betrokkenen duidelijk en eenduidig. Hierdoor is het
mogelijk dat een aanbieder ondanks goede intenties toch niet op alle aspecten
voldoet aan de Gedragscode. Het bemoeilijkt ook de handhaving. Aanscherping
van de code is op deze aspecten gewenst.
Het promotioneel karakter van een kansspel is een essentieel aspect om binnen
het ‘nee tenzij’-regime van de regeling te vallen. Maar over dit promotioneel
karakter wordt door diverse betrokkenen (met name aanbieders) “luchtig” gedacht,
waarschijnlijk doordat men weinig van handhaving heeft gemerkt1.

1

Overigens, kort na onze inventarisatie heeft de FIOD-ECD in het kader van een aangifte
bij het OM een onderzoek gestart. Deze aangifte betreft overtreding van de Wet op de
kansspelen en is gericht op kansspelen die onder het mom van de Gedragscode worden
aangeboden. Momenteel loopt het onderzoek nog.

11 januari 2008

32

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

7

Effect van de Gedragscode

7.1

Effect op het aanbod
Omvang van het aanbod
Uit de drie inventarisaties komt naar voren dat het aanbod van promotionele
kansspelen is toegenomen sinds de introductie van de Gedragscode. Het aanbod
van bestaande aanbieders is toegenomen, zoals de bel- en sms-spellen.
Daarnaast hebben zich nieuwe aanbieders gemanifesteerd, zoals de publieke
omroepen. Voorheen boden zij geen promotionele kansspelen aan. De regulering
van promotionele kansspelen heeft nieuw aanbod opgeroepen, doordat nu is
geëxpliciteerd onder welke voorwaarden kansspelen zonder vergunning mogen
worden aangeboden. De introductie van de code heeft dus niet geleid tot een
afname van het aanbod. Van wildgroei lijkt echter geen sprake meer te zijn.
Kenmerken van het aanbod
Sinds de introductie van de Gedragscode hebben aanbieders hun aanbod van
kansspelen geleidelijk aangepast aan de Gedragscode. In het voorjaar 2006
hanteerden alle aanbieders het maximum tarief voor de communicatiekosten. Vóór
de introductie van de Gedragscode, in december 2005, werden regelmatig hogere
kosten in rekening gebracht bij deelnemers. In de periode tussen voorjaar 2006 en
voorjaar 2007 is het aanbod verder afgestemd op andere aspecten van de code,
met name de spelvoorwaarden.
Wij concluderen dat de waargenomen veranderingen in het aanbod zijn ingegeven
door de Gedragscode. De veranderingen zijn namelijk doorgevoerd sinds de
introductie van de code en betreffen de aspecten van de kansspelen waarover in
de code voorschriften zijn opgenomen. De gesproken aanbieders en de hun
vertegenwoordigers bevestigen dat zij hun aanbod in reactie op de code hebben
aangepast.
Ondanks deze aanpassingen, wijken de kansspelen echter nog steeds op een
aantal aspecten af van de bepalingen van de code.

7.2

Bijdrage aan realisatie doelstellingen kansspelbeleid
Het Nederlandse kansspelbeleid heeft als doelstelling het reguleren en beheersen
van kansspelen, met bijzondere aandacht voor het tegengaan van illegaliteit en
criminaliteit, het tegengaan van kansspelverslaving en bescherming van de
consument.

11 januari 2008

33

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Tegengaan illegaliteit en criminaliteit: regulering
De Gedragscode stelt voorwaarden aan promotionele kansspelen. Promotionele
kansspelen zijn in principe verboden, tenzij wordt voldaan aan de voorwaarden
van de Gedragscode. In de vorige hoofdstukken hebben wij geconstateerd dat het
merendeel van de door ons geïnventariseerde kansspelen op één of meer
kenmerken afwijkt van de bepalingen van de code.
Bepalend voor de bijdrage van de code aan het tegengaan van illegaliteit en
criminaliteit is handhaving door de bevoegde instanties. Het is aan het bevoegd
gezag om de Wet op de Kansspelen te handhaven en te bepalen of de aanbieders
van de kansspelen de Gedragscode toepassen. Het zijn de ervaringen met
handhaving die inzicht bieden in de bijdrage van de code aan de doelstelling van
het verminderen van illegaliteit en criminaliteit.
Wij constateren dat de interpretatie van onderdelen van de code uiteenloopt
tussen verschillende partijen. Aanpassing of verduidelijking van de code gaat dit
tegen. Bovendien wordt hierdoor het kader aangescherpt dat de Gedragscode
biedt voor handhaving. Wij doen aanbevelingen voor de volgende aspecten:
Promotioneel karakter: Volgens de Gedragscode mogen promotionele
kansspelen uitsluitend ter promotie van een product, dienst of organisatie worden
aangeboden. Uit ons onderzoek blijkt dat er kansspelen worden aangeboden
waarvan het promotionele karakter niet duidelijk is. Bij veel bel- en sms-spelletjes
op radio en Tv en bij veel puzzels in dag- en weekbladen is voor de consument
niet duidelijk welk product wordt gepromoot.
Communicatiekosten: Volgens de code mogen aan de deelnemer geen andere
kosten in rekening worden gebracht dan de communicatiekosten: de kosten die de
deelnemer maakt om zijn deelname aan het spel te bevestigen. In de code is een
maximumbedrag van € 0,60 per deelname opgenomen. De meeste aanbieders
van bel- en sms-spellen hanteren dit maximumtarief. Uit ons onderzoek blijkt dat
de kosten van een contact via een telecomaanbieder (0900-nummer of SMS)
gemiddeld ongeveer € 0,31 bedragen. Van het verschil is zonder meer diepgaand
onderzoek niet vast te stellen of het binnen de definitie van communicatiekosten
(uit de Gedragscode) valt. Daardoor is ook niet vast te stellen of van inleg sprake
is en aanbieders daarmee niet naar de code handelen. Handhaving van deze
bepaling is niet eenvoudig en kan leiden tot administratieve lasten (preventieve
handhaving) of ingrijpend zijn (correctieve handhaving).
Grote en kleine promotionele kansspelen: De Gedragscode maakt een
onderscheid in grote en kleine promotionele kansspelen. Het criterium is de
waarde van het prijzenpakket en de communicatiekosten. Bij veel aangeboden
kansspelen is het moeilijk de totale waarde van het prijzenpakket vast te stellen en
dus de categorie. Volgens artikel 4 lid 3 moet van de prijzen een beschrijving
worden gegeven waaruit de economische waarde kan worden afgeleid. Maar de
aanbieder hoeft volgens artikel 8 lid 1g geen spelvoorwaarden op te stellen waarin
dit is opgenomen.
Onze aanbevelingen voor aanscherping van deze aspecten van de code staan
uitgewerkt in paragraaf 7.4.

11 januari 2008

34

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Tegengaan kansspelverslaving en bescherming consument
Het risico op kansspelverslaving speelt volgens Motivaction2 en de gesproken
instanties rondom schuldhulpverlening nauwelijks bij telefonische kansspelen (belen sms spellen). Een groot deel van het aanbod van promotionele kansspelen
bestaat uit bel- en sms-spellen. Omdat de Gedragscode is gericht op kansspelen
waar gokverslaving nauwelijks speelt, kan het geen bijdragen leveren aan de
bredere ambitie om kansspelverslaving tegen te gaan.
De Gedragscode draagt bij aan de bescherming van de consument. Sinds de
introductie van de code beschikt de (potentiële) deelnemer over meer informatie
over en inzicht in het promotionele kansspel. Een striktere afstemming van het
aanbod op de code en aanscherping van de eenduidigheid ervan zal de
consumentenbelangen verder dienen. Vanuit deze optiek is ook handhaving van
belang.

7.3

Conclusie
De Gedragscode heeft effect gehad op het aanbod. De introductie van de
Gedragscode heeft niet geleid tot een afname van het aanbod, er is een kleine
toename. Van wildgroei lijkt echter geen sprake meer te zijn. Bij een groot deel van
de aangeboden spellen worden nog niet alle bepalingen van de code toegepast.
Dit geldt voor het gehele aanbod, hoewel de afwijking verschilt tussen aanbieders.
De kenmerken van het aanbod van kansspelen zijn sinds de invoering van de
Gedragscode steeds vaker conform bepalingen van de code. In dit opzicht heeft
de Gedragscode effect.
Het regulerend vermogen van de Gedragscode kan vergroot worden door
aanscherping op de volgende aspecten:
•
•
•

Promotioneel karakter
Communicatiekosten
Grote en kleine promotionele kansspelen

De doelstelling van het kansspelbeleid om consumenten te beschermen wordt
gediend met de Gedragscode: Via onder andere de spelvoorwaarden zijn
(potentiële) deelnemers beter geïnformeerd.

7.4

Aanbevelingen
Verduidelijking promotioneel karakter
Het promotionele karakter van een aantal kansspelen dat wordt aangeboden is
onduidelijk. Het lijkt erop dat onder het mom van de Gedragscode kansspelen als
zelfstandige activiteit worden aangeboden.

2

Bron: Motivaction: Kansspelen via nieuwe media 2005, december 2005: “Bij deelname aan
telefoonkansspelletjes lijkt er weinig sprake te zijn van problematisch kansspelgedrag.”

11 januari 2008

35

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Het gaat met name om het aanbod van Tv-zenders (belspellen en spellen rondom
spelshows), radio-zenders (bel- en sms-spellen) en uitgeverijen (prijspuzzels en
puzzelpagina’s).
Om deze onduidelijkheid te voorkomen stellen wij voor om in de Gedragscode op
te nemen dat bij promotionele kansspelen die door radio- en Tv-zenders en
uitgevers van dag- en weekbladen worden georganiseerd, er per definitie vanuit
wordt gegaan dat dit spel wordt uitgevoerd ter promotie van het programma of blad
waarin ze worden uitgezonden of gepubliceerd. Per programma of blad kan dan
eenmaal per jaar een groot promotioneel kansspel worden georganiseerd.
Wijziging niveau communicatiekosten
De Gedragscode geeft aan dat een aanbieder maximaal € 0,60 per deelname in
rekening mag brengen. Dat een lager bedrag dient te worden gehanteerd als de
communicatiekosten lager liggen, hebben velen niet op het vizier. De
Gedragscode is dus niet duidelijk genoeg op dit punt. Het noemen van het
maximumbedrag en de indexering zijn verwarrend. Bovendien leidt dit tot de
discussie of sprake is van inleg wanneer aanbieders € 0,60 per deelname
hanteren. Om elke schijn van inleg tegen te gaan is onze aanbeveling daarom te
kiezen uit de volgende opties:
• Aanbieders mogen geen communicatiekosten in rekening brengen: immers via
internet is een (voor de deelnemer) kosteloos alternatief beschikbaar en het
promotionele karakter impliceert dat het bereik zo groot mogelijk is en dus de
kosten voor de deelnemer zo laag mogelijk zijn;
• Aanbieders mogen maximaal het tarief van een postzegel in rekening brengen; het
Ministerie accepteert de mogelijkheid dat aanbieders van kansspelen enig inkomen
genereren

Nadere definiëring begrip programma
Het begrip programma is in de toelichting van de Gedragscode omschreven bij
artikel 2. Aanbevolen wordt om het woord ‘programma’ in de tekst te veranderen in
‘programmareeks’. Een programmareeks betreft een logischerwijs bij elkaar
horende reeks van uitzendingen van een bepaald programma (bijvoorbeeld
“Dancing on Ice” of de ochtendshow op de radio). Dit geldt voor zowel radio- als
Tv-aanbieders. Per reeks geldt het maximum van 13 trekkingen.
Verduidelijking onderscheid grote en kleine promotionele kansspelen
Wij hebben geconstateerd dat bij veel kansspelen niet duidelijk is onder welk
regime het kansspel valt: is het een groot of een klein kansspel? Dit hangt samen
met onduidelijkheid over de waarde van het prijzenpakket. Onze aanbeveling
betreft het schrappen van het onderscheid tussen grote en kleine promotionele
kansspelen. Zeker in het geval dat wordt gekozen om de communicatiekosten
conform de aanbeveling aan te passen, lijkt dit een logische vervolgstap.
Indien wordt gekozen om het onderscheid wel te handhaven, dan is onze
aanbeveling om aanbieders te verplichten ook voor een klein promotioneel
kansspel (eventueel beknopte) spelvoorwaarden op te stellen. Artikel 8 lid 1g
wordt dan geschrapt of aangepast.

11 januari 2008

36

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Aanpassing inhoud spelvoorwaarden
Waarde prijzenpakket: In aansluiting van voorgaande aanbeveling stellen wij
voor om in de spelvoorwaarden te laten opnemen wat de waarde van het
prijzenpakket is.
Aantal trekkingen: Om meer duidelijkheid te krijgen over het aantal trekkingen
dat in het kader van een groot promotioneel kansspel plaatsvindt, zou in de
Gedragscode kunnen worden afgesproken dat de aanbieder in de
spelvoorwaarden moet vastleggen hoeveel trekkingen er plaatsvinden.
Tekstvoorstel:
De algemene spelvoorwaarden van een promotioneel kansspel bevatten ten minste de volgende
gegevens:
Toevoegen aan artikel 7.2 van de Gedragscode: De wijze en manier waarop bij trekkingen de
winnaars worden aangewezen en het aantal trekkingen.

Gepromote product of dienst: Omdat een kansspel ter promotie van een
product, dienst of onderneming dient te zijn is duidelijkheid hierover van belang.
Aanbieders kunnen worden verplicht om in de spelvoorwaarden op te nemen ter
promotie waarvan een kansspel is. Duidelijk zou moeten zijn ‘wat’ door ‘wie’ wordt
gepromoot. Hierdoor is dan ook makkelijker te controleren of aanbieders onder de
13 trekkingen blijven.
Tekstvoorstel:
De algemene spelvoorwaarden van een promotioneel kansspel bevatten tenminste de volgende
gegevens:
Toevoegen aan artikel 7.2 van de Gedragscode: ter promotie waarvan het kansspel is en de naam
van het te promoten product, dienst of onderneming.

Verstrekking spelvoorwaarden: Bij grote promotionele kansspelen is het
noodzakelijk om spelvoorwaarden op te stellen. Deze spelvoorwaarden moeten
goed toegankelijk zijn. Een eis van goede toegankelijkheid is dat de
spelvoorwaarden gratis beschikbaar zijn. Dit wordt nu niet afgedwongen in de
code.
Tekstvoorstel:
Artikel 7 Algemene spelvoorwaarden
Toevoegen aan artikel 7.1 van de Gedragscode: De algemene spelvoorwaarden worden gratis ter
beschikking gesteld aan (potentiële) deelnemers.

Klachtenprocedure: Als één van de voorwaarden voor grote promotionele
kansspelen geldt dat er een klachtenprocedure dient te zijn. In de praktijk blijkt dat
meerdere aanbieders in de spelvoorwaarden aangeven dat klachten bij het
Projectbureau Kansspelen van het Ministerie van Justitie kunnen worden
ingediend. Volgens het Projectbureau was het juist de bedoeling dat de aanbieder
zelf ook een klachtenprocedure instelt: Het gaat in eerste instantie om een interne
klachtenprocedure bij de aanbieder, daarnaast kan men, als een promotioneel
kansspel niet voldoet aan de voorwaarden van de code, op grond van artikel 9 een
klacht indienen bij het Projectbureau. Hierover kan de toelichting van de
Gedragscode worden aangescherpt.

11 januari 2008

37

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Spelvormen:Tijdens het onderzoek heeft het Projectbureau Kansspelen
aangegeven dat bepaalde typen spel – zoals bijvoorbeeld krasloten – niet door
iedereen aangeboden mogen worden. Het is namelijk een type spel waarvoor op
grond van de Wet op de Kansspelen een vergunning is verleend aan één
aanbieder. Uit de Gedragscode blijkt echter niet dat deze beperking geldt.
Aanbevolen wordt om in de code te vermelden welke typen kansspelen niet
mogen worden aangeboden, of hiertoe op zijn minst een duidelijke verwijzing op te
nemen naar de Wet op de Kansspelen (WOK).
Prijzen en premies: Op dit moment is het niet vereist dat alle prijzen ook
daadwerkelijk vallen. Het Projectbureau Kansspelen heeft aangegeven dat dit wel
wenselijk is. Wij delen die visie. Het betreft een promotioneel kansspel waarbij
‘iets’ gepromoot wordt. Dan is het wel zo passend om de prijs ook toe te kennen,
te meer daar de deelnemer mag verwachten dat een prijs ook uitgekeerd wordt.
Dit kan als eis toegevoegd worden in artikel 4.

11 januari 2008

38

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Bijlage 1 Steekproef bestudeerde aanbieders
Categorie

Onderzochte aanbieders

Gebruikt medium

Tv-stations

Nederland 1
Nederland 2
Nederland 3
Net 5
RTL 4
RTL 5
RTL 7
SBS 6
Tien
Veronica
TMF
MTV

Uitzendingen
Teletekst
Internetsites

Radio stations

3 FM
Q Music
Radio 1
Radio 538
Radio Veronica
TMF radio
Skyradio
CAZ
SLAM FM

Uitzendingen
Internetsites

Uitgeverijen

F&L Automotive Publications BV
G+J Uitgevers C.V.
Hachette Filipacchi Presse
Medias Group (HFMI)
Kluwer
Mood for Magazines
PCM
Sanoma
Telegraaf Media Groep
VDS Magazines BV
VNU business publications
Weekbladpers
Wegener
WPG Uitgevers

Auto Review
Binnenland Bestuur
Cosmopolitan
Eigen Huis
Eigen Huis en Interieur
Elle Girl
Flair
Intermediar
Libelle
Linda
Management Team
Margriet
National Geographic
NL
Nouveau
NRC Handelsblad
Opzij
Panorama
Prive
Puzzelsport
Ski Magazine
Sprout
Telegraaf
Top Gear Magazine
Viva
Voetbal International

11 januari 2008

39

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Categorie

Onderzochte aanbieders

Gebruikt medium

Winkelketens

AKO
Aktiesport
Albert Heijn
ANWB
Bart Smit
BCC
BeddenDump
BeterBed
Bijenkorf
Blokker
Bristol
Bruna
C&A
C1000
Dell
Dixons
Dynabyte
Edah
Etos
Fleurop
Free Record Shop
Gamma
Grando keukens
Haco
Halfords
Hema
Hornbach
Hyundai
IKEA
Intertoys
Intratuin
KeukenConcurrent
Kijkshop
Konmar
Kruiderij Minerva
Leenbakker
Marskramer
MCD
MediaMarkt
MEXX
Miss Etam
MorresWonen
Oil and Vinegar
Pearl
Perry sport
Praxis
Primera
Reader’s Digest
Roobol
Super de Boer
T for telecom
The Body Shop
T-Mobile
V&D
Van Haren
Wehkamp

Huis-aan-huisbladen
Reclamefolders
In de winkel zelf
Internetsites
Landelijke dagbladen

11 januari 2008

40

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Categorie

Onderzochte aanbieders

Gebruikt medium

Lokale MKB

Onderzocht in:
Alkmaar
Arnhem
Delft
Hillegom
Katwijk
Lisse
Noordwijkerhout/Teylingen
Pijnacker
Rijswijk
Velsen
Zaandam
Zaanstad
Zoetermeer
Zwijndrecht

Advertenties in:
Huis-aan-huisbladen
Reclamefolders

Landelijk opererende
productfabrikanten en
dienstverleners

Campina
Coca Cola
Croky
Freedent
Sportlife
Proctor & Gamble
Lays
Unilever

Reclamefolders
Op/in verpakkingen
Internetsites
Landelijke dagbladen

Vergunninghouders

Bankgiroloterij
Holland Casino
Lotto
Postcodeloterij
Sponsorloterij
Staatsloterij

Internet
Huis-aan-huisbladen
Reclamefolders
Televisie-uitzendingen

11 januari 2008

41

Ministerie van Justitie
Evaluatie Gedragscode promotionele kansspelen

Bijlage 2 Geïnterviewde partijen
Geïnterviewde partijen
AGOG
Bankgiroloterij
Endemol
College van Toezicht op de Kansspelen
Commissariaat voor de media
FNLI
Kassa
KPN
Nederlandse Thuiswinkel Organisatie
NSO (tabaksdetailhandel)
NUV
Projectbureau Kansspelen, Ministerie van Justitie
Publieke Omroep
Reclame Code Commissie
Staatsloterij
Talpa
VNO-NCW
2waytraffic

11 januari 2008

42