Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

24 446

Ruimtevaartbeleid

Nr. 57

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 december 2014
Hierbij stuur ik u de nota betreffende de inzet van Nederland tijdens de
komende Ministersconferentie van de «European Space Agency (ESA)».
Deze conferentie vindt plaats op 2 december 2014 te Luxemburg.
Deze nota is u al toegezegd in mijn nota «Ruimtevaartbeleid 2014–2020»
(Kamerstuk 24 446, nr. 55).
De nota wordt u aangeboden mede namens de Minister van Infrastructuur
en Milieu en de Staatssecretarissen van Infrastructuur en Milieu en van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

kst-24446-57
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 446, nr. 57

1

Nota over de Nederlandse inzet bij de Ministersconferentie van
de «European Space Agency» op 2 december 2014 te
Luxemburg.
Inhoudsopgave van deze nota:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.

Inleiding
Doel van deze ESA-Ministersconferentie
Relaties tussen ESA en de EU
Draagraketten
Internationaal Ruimtevaart Station (ISS)
Inschrijvingen op overige programma’s
Resumé van voorgenomen inschrijvingen bij optionele
ESA-programma’s
Flankerend Nationaal Beleid
Vooruitblik op de ESA-Ministersconferentie 2016

2
2
4
5
7
8
10
10
15

1. Inleiding
Op 2 december 2014 komt de Ministersconferentie van het »European
Space Agency» (ESA-MC 2014) bijeen te Luxemburg-stad. De bedoeling is
besluiten te nemen over de opvolging van de succesvolle Ariane-5
draagraket en over de financiering van het Europese aandeel in het
«International Space Station» (ISS). Ook zal gesproken worden over de
samenwerking tussen de EU en ESA. Daarnaast kunnen ESA-lidstaten
tijdens de conferentie aangeven of zij bereid zijn aanvullend te investeren
in andere ruimtevaartprogramma’s dan die voor draagraketten en het ISS.
Dit betreft onder meer de financiering van de ESA bijdrage aan het
Copernicusprogramma van de Europese Unie (EU).
Deze nota volgt op de brief over het Ruimtevaartbeleid 2014–2020 van het
kabinet die u op 11 september 2014 is aangeboden (Kamerstuk 24 446, nr.
55). De inzet van het kabinet tijdens de komende ESA-MC 2014 volgt
zoveel mogelijk de hoofdlijnen zoals geschetst in deze brief. Deze nota
bevat een beschrijving van de investeringen in ESA-ruimtevaartprogramma’s, waartoe het kabinet voornemens is zich te verplichten
tijdens de komende ESA-MC 2014. Tevens wordt in deze nota ingegaan op
het (voorgenomen) nationaal flankerend beleid voor de ruimtevaart.
Deze nota wordt u aangeboden door de Minister van Economische Zaken,
mede namens de Minister van Infrastructuur en Milieu, de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu en de Staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap.
2. Doel van deze ESA-Ministersconferentie
Op 12 november 2014 is ESA er in geslaagd de sonde Philae te laten
landen op de komeet «67P/Churyumov-Gerasimenko» na een vlucht van
10 jaar door de ruimte met de Rosetta-missie. Dit is een historische en
formidabele, technologische prestatie van ESA. Het is de eerste keer dat
de mensheid erin is geslaagd op een komeet te landen en nu in staat is de
structuur ervan ter plekke te onderzoeken. Dit is mede mogelijk gemaakt
met Nederlandse technologie, waaronder zeer geavanceerde zonnepanelen voor de Rosetta-ruimtesonde.
In nauwe samenwerking met de Europese partners zal Nederland blijven
investeren in ruimtevaart om de volgende redenen:
• Bevorderen van hoogwaardig wetenschappelijk onderzoek, zowel
astronomie, aardgerichte wetenschappen als (exo-)planeetonderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 446, nr. 57

2

•
•

•

Het ontwikkelen van nieuwe ruimtevaarttechnologie en van spin-offs
van die technologie.
Het optimaal benutten van satellietdata voor het oplossen van
maatschappelijke opgaven en voor commerciële toepassingen,
alsmede de hiermee verbonden dienstverlening.
Het consolideren en versterken van de grote ESA-technologievestiging
ESTEC te Noordwijk.

Tijdens de overigens succesvolle ESA-MC op 20/21 november 2012 te
Napels lukte het de Ministers niet om op alle punten inhoudelijke
overeenstemming te bereiken. Hoewel de 20 ESA-lidstaten instemden met
een nieuw investeringsprogramma van € 10 miljard in uiteenlopende
ruimtevaartprogramma’s gedurende de jaren 2013–2015, kon over de
keuze van een opvolger voor de Ariane-5 draagraket alleen een procesmatige afspraak worden gemaakt. Die komt erop neer dat de bestaande
ontwikkelingsactiviteiten zouden worden voortgezet en dat in 2014
opnieuw bijeen zou worden gekomen op Ministersniveau om tot een
definitieve keuze te komen.
Daarnaast hebben de ESA-Ministers in 2012 wel besloten over voorzetting
van het Europese aandeel in het International Space Station (ISS), maar
stelden vervolgens onvoldoende middelen ter beschikking om te voldoen
aan de behoefte van ESA om alle kosten te dekken.
De ambitie voor de ESA MC is om definitieve knopen door te hakken over
de opvolging van de Ariane-5 en over de financiering van het ISS.
Voor beide programma’s geldt dat ze een langere looptijd hebben dan 3
jaar (gebruikelijke periode voor het doen van toezeggingen voor investeringen in ESA-programma’s). Het Ariane-ontwikkelingsprogramma heeft
een looptijd van 10 jaar en het ISS-programma van 6 jaar (2015–2020).
Van Nederland worden dan ook tijdens de ESA-MC 2014 toezeggingen
verwacht, die betrekking hebben op de totale looptijd van beide
programma’s.
De bijdrage van Nederland aan de ESA-begroting bestaat uit twee delen:
de bijdrage aan verplichte programma’s van ESA en die aan optionele
programma’s.
Verplichte programma’s betreffen de algemene investeringen, de kosten
van de lanceerbasis te Kourou (Frans Guyana) en het wetenschappelijk
programma. Lidstaten dragen bij aan de verplichte programma’s naar rato
van hun aandeel in het gezamenlijke bruto nationaal product van de
ESA-lidstaten. Voor Nederland bedraagt dit percentage 4,56% in de
periode 2015–2017.
In de periode 2014–2017 draagt Nederland gemiddeld jaarlijks € 12,7
miljoen bij aan het algemene programma, € 2,4 miljoen aan de lanceerbasis van Kourou en € 23,6 miljoen aan het wetenschappelijk programma
van ESA.
Daarnaast investeert Nederland in een beperkt aantal optionele ruimtevaartprogramma’s. Dit gebeurt op basis van afwegingen van nut en
noodzaak. Daarbij wordt met name een inschatting gemaakt van de
verwachte baten van de betreffende investeringen voor de Nederlandse
economie en wetenschap. In de periode 2014–2017, en mede op basis van
de voorgenomen inschrijvingen tijdens de ESA-MC 2014, investeert
Nederland jaarlijks gemiddeld € 50,3 miljoen in de optionele programma’s
van ESA.
Tijdens deze MC staat het lidstaten vrij om extra inschrijvingen te doen op
andere ruimtevaartprogramma’s dan die voor draagraketten en het ISS.
Enkele programma’s kampen met tekorten, terwijl voor andere
programma’s nieuwe ambities zijn ontwikkeld, waarvoor financiering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 446, nr. 57

3

gezocht wordt. Zoals in 2012 was afgesproken moest ESA daarnaast al in
het voorjaar van 2014 de financiering regelen van het ESA-aandeel in het
EU-ruimtevaartprogramma Copernicus, gericht op aardobservatie
doeleinden. Nederland heeft dit voorjaar aan ESA kenbaar gemaakt
hooguit een voornemen kenbaar te kunnen maken. Aangegeven is dat
Nederland tijdens de ESA-MC 2014 uitsluitsel zou geven over deze
voorgenomen bijdrage.
Gezien de beperkte hoeveelheid beschikbare middelen schrijft Nederland
in op een select aantal programma’s, waarvan duidelijk voordelen worden
verwacht voor de wetenschap, voor de aanpak van maatschappelijke
vraagstukken en voor de positionering van de Nederlandse ruimtevaartsector in de Europese context.
De voorgenomen inschrijvingen, zoals vermeld in deze nota zijn mede
gebaseerd op adviezen van het Netherlands Space Office (NSO) en het
werk dat NSO heeft gedaan in het kader van het «roadmap»-proces, zoals
beschreven in de brief van 11 september 2014 (Kamerstuk 24 446, nr.55).
Tijdens deze MC zullen opnieuw de verhoudingen tussen ESA en de EU
aan de orde komen. Zij behoeven nieuwe impulsen, omdat beide
organisaties elkaar de komende jaren hard nodig hebben om de Europese
ruimtevaartambities te verwezenlijken in een mondiale context.
3. Relaties tussen ESA en de EU
Sinds de ESA-MC 2012 wordt een discussie gevoerd over intensivering
van de samenwerking tussen ESA en de EU. Achtergrond van deze
discussie is gelegen in de ambitie van de Commissie om meer zeggingskracht te verkrijgen bij de bepaling van het Europese ruimtevaartbeleid.
Daarbij zou ESA een meer uitvoerende rol toebedeeld krijgen, volgens de
Commissie.
De ESA- en EU-lidstaten koesteren bezwaren tegen de ambities van de
Commissie. Dit vooral omdat ESA een onafhankelijke, intergouvernementele organisatie is en de lidstaten dat ook zo willen houden. Dat geldt
in het bijzonder voor de ESA-lidstaten met omvangrijke nationale
ruimtevaartprogramma’s, zoals Duitsland, Frankrijk en Italië. Die zien niets
in de gedachte om ESA als agentschap onder de Commissie te plaatsen.
Overigens beschikt de Commissie op het gebied van de ruimtevaart over
een – met de lidstaten – gedeelde bevoegdheid en niet over een volledige
bevoegdheid (Artikel 189 VWEU). De EU draagt via de opdrachtverlening
voor de uitvoering van de Galileo- en Copernicus-programma’s met circa
25% bij aan de begroting van ESA, maar dit betekent dat driekwart van de
ESA-begroting wordt gefinancierd met bijdragen van de afzonderlijke
ESA-lidstaten. Het EU-budget voor de periode 2014–2020 biedt geen
ruimte om die nationale bijdragen over te nemen.
In de praktijk werken beide organisaties redelijk goed samen aan de
uitvoering van de Galileo- en Copernicus-programma’s. Dit jaar hebben
ESA en de Commissie onderhandeld over nieuwe samenwerkingsovereenkomsten voor de Galileo- en Copernicus-programma’s. Beide
organisaties hebben overeenstemming bereikt over de wijze van
samenwerking bij de verdere realisatie en financiering van beide
programma’s gedurende de periode 2014–2020. Daarnaast zijn er tijdens
de EU-Raad voor Concurrentievermogen van 26 mei 2014 Raadsconclusies aangenomen over de verdere voortgang in het werken naar een
goede samenwerking tussen ESA en de EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 446, nr. 57

4

Komend jaar zal onderhandeld worden over de vernieuwing van de sinds
2004 bestaande raamovereenkomst voor samenwerking tussen de EU en
ESA. Hierin zal de versterking van de samenwerking voor het realiseren
van de Europese ambities op het terrein van de ruimtevaart vastgelegd
moeten worden. De recente overeenkomsten betreffende de Galileo- en
Copernicus-programma’s zijn in elk geval hoopgevend in dit verband.
De Nederlandse regering hecht zowel aan het zelfstandig voortbestaan
van ESA als aan een intensieve en constructieve samenwerking tussen de
EU en ESA. Voor de realisatie van vele van de EU-doelstellingen op het
gebied van technologische ontwikkeling, transport, milieubeleid,
landbouw en andere terreinen kan men niet zonder de ruimtevaart en
heeft de EU dan ook terecht in de afgelopen 10 jaar meerdere miljarden
geïnvesteerd in genoemde ruimtevaartprogramma’s. Echter, Nederland is
van mening dat waar ESA beschikt over langjarige kennis, ervaring en
capaciteit om deze ruimtevaartprogramma’s te realiseren, dat het
ongewenst en duplicerend is als de EU deze expertise en capaciteit zelf
zou gaan opbouwen: de EU kan het beste blijven bouwen op de langjarige
expertise en capaciteiten van ESA.
Kortom, beide organisaties zijn op elkaar aangewezen en zullen intensief
en constructief samenwerken, zowel bij het ontwikkelen van nieuwe
beleidsrichtingen op het gebied van ruimtevaart als bij de realisatie van
de gezamenlijke ruimtevaartprogramma’s.
4. Draagraketten
Het paradepaard van ESA, de Ariane-5 draagraket, heeft sinds 2002 in
totaal 61 opeenvolgende, geslaagde lanceringen gerealiseerd en is
daarmee extreem betrouwbaar en succesvol. Nadeel van de Ariane-5 is
dat deze oorspronkelijk is ontworpen voor bemande ruimtevaart. ESA
heeft evenwel kort na de ontwikkeling van de Ariane-5 in de jaren ’90
besloten af te zien van eigen bemande ruimtevluchten vanwege de
daaraan verbonden kosten. ESA is wel de Ariane-5 draagraket blijven
gebruiken voor satellietlanceringen. Omdat de Ariane-5 ontworpen is voor
bemande vluchten is deze relatief duur voor onbemande vluchten, zoals
bij de lancering van satellieten. Dit heeft ertoe geleid dat de kosten per
lancering van deze raket hoger zijn dan de opbrengsten uit de verkoop
van de lanceerdiensten. Het verschil moet elk jaar worden aangezuiverd
door de ESA-lidstaten, die af willen van deze exploitatiesteun.
In 2008 hebben de ESA-Ministers besloten te starten met de ontwikkeling
van een aangepaste versie van de Ariane-5, de Ariane-5 ME (Midlife
Evolution). Ondanks de aanvankelijke verzekeringen van het Europese
bedrijfsleven dat de exploitatie van deze raket kostendekkend zal kunnen
zijn, blijkt uit recente berekeningen dat dit niet het geval zal zijn en
voortgezette exploitatiesteun nodig is. Een besluit over de verdere
ontwikkeling van de Ariane-5 ME is dan ook nog niet genomen. Tijdens de
informele ESA-Ministersconferentie op 13 november 2014 te Keulen is
zelfs besloten deze versie niet verder te ontwikkelen, maar wel de
technologie te blijven gebruiken, die in de afgelopen jaren is ontwikkeld
voor de Ariane-5 ME.
Naast de Ariane-5 maakt Europa ook gebruik van de VEGA-draagraket, die
vanaf 2012 operationeel is. Deze kleinere raket kan kleine satellieten in een
baan om de aarde brengen. Sinds enkele jaren maakt Europa voor de
lancering van satellieten ook gebruik van middelgrote Russische
Soyuz-raketten, die gelanceerd worden vanaf de Europese ruimtebasis te
Kourou in Frans-Guyana.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 446, nr. 57

5

Ondertussen is de markt voor satellieten en voor lanceerdiensten sterk in
ontwikkeling. Naast grote telecommunicatiesatellieten komen er steeds
meer kleinere satellieten, deels met elektrische aandrijving. Dat vergt een
minder grote draagraket dan de Ariane-5.
Bovendien dienen zich nieuwe aanbieders van lanceerdiensten aan op de
markt. Dat geldt niet alleen voor draagraketten van Russische, Chinese of
Indiase ruimtevaartorganisaties, maar ook voor nieuwe commerciële
aanbieders van draagraketten in de VS.
Vanwege het strategisch belang van een eigen lanceercapaciteit kiest
Europa ervoor ten aanzien van de lancering van satellieten en andere
ruimtevaartuigen niet afhankelijk te worden van andere landen. De
recente Oekraïne-crisis illustreert dat afhankelijkheid van andere landen
kan leiden tot grote kwetsbaarheid. Het recente ontploffen van een
draagraket van het Amerikaanse Orbital Sciences is evenmin vertrouwenwekkend wat betreft commerciële aanbieders van draagraketten en
lanceerdiensten.
Sinds de ESA-MC 2012 is door ESA en het Europese bedrijfsleven gewerkt
aan de ontwikkeling van nieuwe voorstellen voor de opvolging van de
Ariane-5. Eerst is gewerkt aan de Ariane-5 ME, zoals hierboven
beschreven. Nu ligt er een plan op tafel gericht op de ontwikkeling van
een nieuwe draagraket, de Ariane-6, met twee varianten namelijk met
twee of vier boosters. De variant met vier boosters kan meer massa in een
hogere baan om de aarde brengen dan de Ariane-6 variant met twee
boosters.
Bij de ontwikkeling van deze Ariane-6 wordt optimaal gebruik gemaakt
van de technologie die de afgelopen jaren is ontwikkeld ten behoeve van
de Ariane-5 ME. Dat scheelt in ontwikkelingskosten. Voor de Ariane-6
worden die geschat op € 4,22 miljard in de periode 2015–2024. Vanaf 2020
zou deze nieuwe draagraket de Ariane-5 geleidelijk kunnen gaan
vervangen over een periode van 4 jaar. In dit voorstel wordt de verdere
ontwikkeling van de Ariane-5 ME beperkt voortgezet, namelijk alleen om
die technologieën verder te ontwikkelen die al in gang zijn gezet en die
zullen worden benut voor toepassing in de Ariane-6.
Zowel de Europese ruimtevaartindustrie als de ESA-lidstaten die
betrokken zijn bij de bouw van draagraketten, inclusief Nederland,
stemmen in met dit plan. Daarbij stellen ze de voorwaarde dat zij een
evenredig aandeel krijgen in de ontwikkeling en bouw van de nieuwe
raketten in lijn met hun investeringen in de ontwikkeling ervan en dat de
exploitatie kostendekkend zal zijn.
Nederland is bereid te investeren in de ontwikkeling van de Ariane-6, mits
Nederlandse bedrijven daar actief bij worden betrokken. Het gaat in dit
verband in de eerste plaats om een tweetal structuurdelen voor de
ophanging van motoren in de hoofdraket en in de bovenste trap en in de
tweede plaats om de ontstekers voor de ontbranding van de raketmotoren. Van belang daarbij is dat er veel vervolgopdrachten worden
verwacht, vanwege de geplande productie van redelijke aantallen
Ariane-6 draagraketten in de periode tot en met 2030 (tot 20 raketten per
jaar). Bij de ontwikkeling en bouw van beide onderdelen zijn tientallen
Nederlandse bedrijven direct en indirect betrokken. De ontwikkeling van
de Ariane-6 betreft een programma voor tien jaar van in totaal € 4,22
miljard, waaraan Frankrijk, Duitsland en Italië de grootste bijdragen zullen
leveren.
Nederland voorziet een bijdrage aan dit programma over de periode
2015–2024 van circa € 67,7 miljoen, te weten € 17,2 miljoen voor de jaren
2015–2017 en € 50,5 miljoen voor de jaren 2018–2024.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 446, nr. 57

6

Daarnaast zal Nederland op beperkte schaal blijven investeren in de
verdere ontwikkeling van de VEGA-raket. Nederlandse bedrijven zijn actief
betrokken bij de ontwikkeling en productie van onderdelen voor deze
raket. Nederland is verplicht jaarlijks te blijven bijdragen aan exploitatiesteun door ESA in het kader van het zogenaamde LEAP-programma
(«Launchers Exploitation Accompaniment Programme»). De inzet van
Nederland en alle betrokken ESA-lidstaten is om de exploitatiesteun zo
spoedig mogelijk te beëindigen.
Wat betreft de ESA-MC 2014 is Nederland voornemens om voor de
periode 2015–2017 € 26,2 miljoen te investeren in het Lanceerders
programma. Daarvan is € 17,2 miljoen bestemd voor investeringen in de
ontwikkeling van de Ariane-6, € 3 miljoen voor het VEGA-programma en
€ 6 miljoen voor het LEAP-Programma.
5. Internationaal Ruimtevaart Station (ISS)
Ondanks alle internationale politieke spanningen en sancties als gevolg
van de problemen in Oost-Oekraïne blijven de Verenigde Staten, Rusland,
Europa, Japan en Canada samenwerken in het kader van het ISS. Daar
verblijven telkens gemiddeld 6 astronauten afkomstig uit genoemde
landen/regio, die het ISS onderhouden/repareren en uiteenlopende
technologische en wetenschappelijke experimenten uitvoeren. De
Nederlandse astronaut André Kuipers verbleef ruim een week in 2004 en
in totaal 193 dagen in de eerste helft van 2011 in het ISS. Hij heeft daar
een keur aan experimenten en onderzoeken verricht.
Tijdens de ESA-MC 2012 heeft ESA om toezeggingen gevraagd voor de
financiering van het Europese deel van het ISS voor de periode
2013–2015. De meeste lidstaten hebben hun aandeel geleverd, maar
Frankrijk, Italië en Spanje lieten het – deels – afweten vanwege de
financieel-economische crisis. ESA heeft daarop zelf bezuinigingen
doorgevoerd op het programma. Bij de komende ESA-MC rekent ESA
voor de resterende periode 2015–2020 op een bedrag aan inschrijvingen
van de ESA-lidstaten van in totaal € 1.064 miljoen.
In 1995 is door ESA-Ministers in Toulouse een verdeelsleutel overeengekomen voor de financiering van het Europese aandeel van het ISSprogramma. Het Nederlandse aandeel daarvan bedraagt 0,94% van de
totale kosten. Dat zou betekenen dat van Nederland een bijdrage van € 10
miljoen wordt verwacht aan het ISS-programma voor de periode
2015–2020. Nederland is bereid tijdens de MC-2014 op dit programma
€ 10 miljoen in te schrijven voor de jaren 2015–2020, mits daar voldoende
industriële en/of wetenschappelijke tegenprestaties tegenover staan en
andere lidstaten hun verplichtingen in deze ook nakomen.
Daarnaast is Nederland in beginsel bereid om opnieuw € 1 miljoen te
investeren in het Elips- programma. In het kader van dit programma
worden projecten ontwikkeld, die in het ISS uitgevoerd worden, mede
onder omstandigheden van gewichtsloosheid. De Nederlandse bijdrage is
bedoeld voor een specifiek experiment waar sinds 2012 aan gebouwd
wordt. Voor de afronding hiervan is een aanvullende bijdrage van € 1
miljoen nodig.
6. Inschrijvingen op overige programma’s
In het kader van deze MC kunnen de ESA-lidstaten zich ook verbinden tot
aanvullende inschrijvingen in andere ESA-programma’s. Nederland is
voornemens dat bij enkele programma’s te doen. Bij één programma
moest Nederland al eerder dit jaar een voorgenomen inschrijving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 446, nr. 57

7

indiceren. Dit betreft de bijdrage aan de financiering door ESA van een
deel van de kosten van het Copernicus-programma. Voor andere
programma’s is de volgende ESA-MC, voorzien voor 2016, een
gelegenheid om aanvullend in te schrijven.
i)
Aardobservatie/Copernicus-GMES-segment 3, deel 2
Met dit programma worden operationele aardobservatiemissies
ontwikkeld om gegevens en beelden van de aarde en van het aardse
klimaat te verzamelen in het kader van het zogenaamde Copernicusprogramma van de Europese Unie. Deze gegevens op het gebied
van energie, milieu, klimaat, water en veiligheid worden geleverd
aan de EU-overheden. De gegevens komen gratis ter beschikking
voor een ieder in de verwachting dat deze bijdragen aan het
oplossen van maatschappelijke vraagstukken. Tevens kan daardoor
nieuwe commerciële dienstverlening ontstaan ten behoeve van
bedrijven, instellingen en overheden.
In een eerdere fase van dit programma heeft Nederland het
TROPOMI satelliet-instrument gefinancierd en ontwikkeld, dat een
grote kwaliteitsverbetering gaat leveren ten opzichte van het
huidige Nederlandse instrument OMI. Nederland is wereldmarktleider voor dit soort instrumentatie en het gebruik ervan. Met dit
geavanceerde satellietinstrument kan de variatie in luchtkwaliteit en
klimaat veel nauwkeuriger worden gemonitord dan tot heden
mogelijk was. Dit instrument zal begin 2016 met een Copernicussatelliet in een baan om de aarde worden gebracht.
Mede op basis van de in TROPOMI-verband ontwikkelde, Nederlandse technologie en op basis van de cruciale Nederlandse kennis
van optica zet Nederland in op vervolgorders voor soortgelijke
satelliet-instrumenten die de komende jaren door ESA en de EU
zullen worden gefinancierd. Ook worden op deze wijze de cruciale
meerjarige meetreeksen voor het klimaatbeleid veilig gesteld. Op
basis van de in Nederland aanwezige expertise verwacht Nederland
een substantieel aandeel te kunnen leveren in de ontwikkeling,
bouw en dataverwerking van deze nieuwe instrumenten. Om dit te
kunnen realiseren is Nederland bereid om € 35 miljoen te investeren in dit programma (1915–1917).
De Nederlandse operationele en wetenschappelijke gebruikersbelangen zijn groot. Met de ESA-EUMETSAT Copernicus Sentinel-5
sequentiële serie instrumenten profiteren gebruikers, zoals het
KNMI, van een directe jarenlange gegarandeerde voortzetting en
verbetering van de datareeksen na TROPOMI. Voor het wetenschappelijk gebruik – en later naar verwachting ook operationeel gebruik –
is de synergie van het Sentinel-5 instrument met andere instrumenten op METOP-SG (instrumenten voor weerkundige observaties
vanuit satellieten) eveneens van groot belang.
ii)
Aardobservatie/Earth Observation Envelop Programme (EOEP)
Dit is het wetenschappelijk aardobservatieprogramma van ESA. De
belangrijkste activiteiten in dit programma zijn:
• ontwikkeling, bouw en exploitatie van de Earth Explorer
wetenschappelijke missies, die op basis van onafhankelijk
wetenschappelijk advies worden geselecteerd;
• bevordering van het wetenschappelijk gebruik van aardobservatiegegevens;
• ontwikkeling van diensten gebaseerd op aardobservatiegegevens;
• technologieontwikkeling voor toekomstige missies.
Tijdens de ESA-MC 2012 heeft Nederland al een eerste inschrijving
gedaan op dit programma. In de Kamerbrief van 14 november 2012
(Kamerstuk 24 446, nr. 51) is aangegeven dat tijdens de volgende
MC additioneel zou worden ingeschreven indien daarvoor middelen
beschikbaar zijn. Voor de periode 2015–2017 is het kabinet voorne-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 446, nr. 57

8

iii)

iv)

v)

mens € 9 miljoen extra ter beschikking te stellen voor het EOEP-4
programma, waardoor de Nederlandse bijdrage aan dit programma
komt op een totaal van € 30 miljoen. Bij de ESA-MC in 2016 zal de
volgende fase van het programma (EOEP-5) gestart worden, waarbij
opnieuw een Nederlandse bijdrage zal worden bezien.
Ruimte-exploratie programma’s
Naast het ISS-programma voert ESA nog enkele programma’s uit
gericht op de exploratie van de planeet Mars (het ExoMars
programma) en de maan. Beide programma’s worden samen met
Rusland uitgevoerd. Echter Nederland heeft zo weinig wetenschappelijke en industriële belangen in deze programma’s dat Nederland
niet van plan is tijdens deze MC hierin te investeren.
Telecommunicatieprogramma’s: Advanced Research in Telecommunications Systems (ARTES)
ESA voert een serie programma’s uit om de kennis en technologie
ten aanzien van telecommunicatiesatellieten op het niveau van
«state of the art» te houden. Mede door deze programma’s spelen
Europese telecomaanbieders een zeer prominente rol in de
mondiale telecommunicatiesector. Het is zaak om de concurrentiepositie van deze sector te bestendigen met programma’s waaraan
de sector zelf ook bijdraagt. Nederland heeft in 2012 voor € 14
miljoen ingeschreven op diverse ARTES-programma’s. Voor de MC
2014 wordt geschat dat met een inschrijving van € 4,3 miljoen kan
worden volstaan voor de lopende programma’s voor de periode
2015–2017.
De bedoeling is daarvan € 0,3 miljoen in te schrijven in het
programma ARTES 1 voor het uitvoeren van strategische en
marktontwikkeling studies. In het programma ARTES 5.1 betreffende technologie ontwikkeling zal € 1,0 miljoen worden ingeschreven. Daarnaast is het kabinet voornemens € 3 miljoen te investeren
in het programma ARTES 20, betreffende applicatieontwikkeling. Dit
programma is erop gericht om het omzetten van satellietdata in
bruikbare toepassingen voor bedrijven en overheid te stimuleren.
Dit draagt weer bij aan het genereren van nieuwe bedrijvigheid en
werkgelegenheid.
Technologieontwikkeling en PRODEX (PROgramme de Développement d’EXpériences scientifiques)
Het General Support Technology Programme (GSTP) van ESA biedt
mogelijkheden om te investeren in technologieontwikkeling, die
noodzakelijk is voor een goede uitgangspositie van Nederland voor
deelname in ESA-programmaonderdelen. Nederland heeft in 2012
€ 8 miljoen ingeschreven in dit programma. Nederland is voornemens in 2014 aanvullend € 1,5 miljoen te investeren in dit programma.
In het kader van het ESA-PRODEX-programma worden ruimtevaartinstrumenten ontwikkeld, waarbij ESA technische en managementondersteuning verleent. Dit programma is primair bedoeld voor die
ESA-lidstaten die geen groot eigen nationaal ruimtevaartprogramma hebben, zoals België, Nederland, Oostenrijk, Zweden en
Zwitserland.
Samenhangend met de opzet van een eigen nationaal instrumentencluster (zie Kamerstuk 24 446, nr. 55) is al in 2012 voor € 10
miljoen op dit programma ingeschreven. Hierdoor kan een aantal
veelbelovende ontwikkelingen worden gestimuleerd, waaronder
een nieuw klein satellietradarinstrument en de miniaturisatie van
optische instrumenten voor het monitoren van luchtkwaliteit. Het
kabinet is voornemens deze ontwikkelingen te blijven ondersteunen
via een additionele inschrijving in het PRODEX-programma van € 3
miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 446, nr. 57

9

7. Resumé van voorgenomen inschrijvingen bij optionele ESA-programma’s
Samengevat heeft het kabinet het voornemen om tijdens de ESA-MC 2014
op de volgende ESA-programma’s in te schrijven:
Programma

Voorgenomen inschrijving MC 2014 (in miljoenen
Euro’s)

Periode

Periode
2015–2017

Periode
2018–2020

Periode
2021–2024

Ontwikkeling Ariane-6
VEGA/VECEP-programma
LEAP (Draagraketten Exploitatiesteun)
Totaal draagraketten

€ 17,2
€ 3,0
€ 6,0
€ 26,2

€ 25,5

€ 25,0

€ 25,5

€ 25,0

International Space Station
ELIPS 4 extra
Totaal bemande ruimtevaart

€ 5,0
€ 1,0
€ 6,0

€ 5,0

Copernicus/GMES Space
fase 2
EOEP-4 extra
Totaal Aardobservatie

€ 5,0

Component-3,
€ 35,0
€ 9,0
€ 44,0

ARTES 1
ARTES 5.1
ARTES 20
Totaal Telecommunicatie

€ 0,3
€ 1,0
€ 3,0
€ 4,3

GSTP
PRODEX
Totaal Technologie/Steun Wetenschap

€ 1,5
€ 3,0
€ 4,5

Totaal voorgenomen inschrijvingen MC
20141

€ 85,0

€ 30,5

€ 25,0

1

Cijfers voor de periode na 2017 betreffen de voorgenomen inschrijvingen in de programma’s
voor draagraketten en ISS. In 2016 zal besloten worden over de Nederlandse inschrijvingen op
andere optionele ruimtevaartprogramma’s van ESA.

De definitieve inschrijving tijdens de ESA-MC 2014 hangt nog af van het
onderhandelingsproces tussen nu en de Ministersconferentie. Na de
Ministersconferentie zal ik uw Kamer de uiteindelijke inschrijving
voorleggen.
8. Flankerend Nationaal Beleid
Flankerend nationaal beleid blijft nodig om wetenschappers, kennisinstellingen en bedrijven bij te staan in hun ambities om een rol te spelen in de
ruimtevaartprogramma’s van ESA. Daarnaast is dat beleid nodig om het
gebruik van satellietdata te promoten, opdat overheden en bedrijven
bewust worden van de mogelijkheden en kansen die deze data kunnen
bieden om bedrijfsprocessen doelmatiger en goedkoper te organiseren.
De verwachting is dat daarmee een relatief nieuwe tak van industriële
bedrijvigheid tot ontwikkeling gebracht kan worden. Dit wordt mede
mogelijk doordat met het operationeel worden van het EU-Copernicusprogramma voor aardobservatie steeds meer data gratis beschikbaar zal
komen voor het bedrijfsleven, waaronder middelgrote en kleine bedrijven,
alsmede van onderzoekers die deze data kunnen omzetten in nuttige
toepassingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 446, nr. 57

10

In de Nederlandse visie en strategie is een belangrijke plaats ingeruimd
voor het gebruik van satellietgegevens. Er is een aantal redenen waarom
dit vanuit flankerend beleid gestimuleerd zou moeten worden:
• het gebruik van satellietdata kan in toenemende mate bijdragen aan
het oplossen van maatschappelijke vraagstukken op het gebied van
energie, landbouw, logistiek, milieu, klimaat, water en veiligheid;
• het is een jonge, onbekende bedrijfstak waarvoor commerciële
financiering vaak nog niet mogelijk is;
• het betreft vaak toepassingen op beleidsgebieden waar de overheid
een verantwoordelijkheid heeft (milieu, klimaat, ruimtelijke ordening,
waterkwaliteit, veiligheid);
• er is een groot groeipotentieel waar de overheid een belangrijke
aanjagende rol kan spelen als innovatiegerichte inkoper.
In Europa is die overheidsrol erkend, veel landen stimuleren dit gebruik
nationaal. Ook is er een rol voor ESA en de EU maar dat betreft vooral
ontwikkelingen voor eigen gebruik (Copernicus voor de EU). Daarom blijft
nationaal flankerend beleid noodzakelijk.
8.1 Satellietdataportaal
De economische waarde van geo-informatie, waaronder satellietdata, is
volgens onderzoek sterk groeiend. Wereldwijd bestaat het perspectief op
een markt van tientallen miljarden euro’s.
Met het Nationaal Satellietdataportaal heeft de overheid sinds maart 2012
een instrument om satellietdata van Nederland gratis beschikbaar te
kunnen stellen aan eenieder in Nederland die iets kan en wil doen met die
data. Met de komst van data van het EU-Copernicusprogramma komen
zeer veel nieuwe, gratis data beschikbaar voor bedrijven, kennisinstellingen en onderzoekers. Dat gebeurt bijvoorbeeld in de agrosector, waar
data beschikbaar komen voor precisie-landbouw. Met satellietdata kunnen
ook vele andere sectoren en overheidsinstellingen hun voordeel doen bij
de uitvoering van hun taken, zoals bij milieuinspecties of de controles op
de kwaliteit van dijken of op bodemverzakkingen.
De financiering van het portaal is buiten het ruimtevaartbudget mogelijk
gemaakt via bijdragen van gebruikersonderdelen van de overheid. Tevens
wordt aansluiting gezocht bij het KNMI- dataportaal. Binnenkort zal er
verder bezien worden of, en zo ja, op welke manier dit portaal zal worden
voortgezet, rekening houdend met de data die vanuit het Copernicusprogramma beschikbaar komen.
Daarnaast zal het NSO kennisnetwerken voor ontwikkelaars van toepassingen op basis van satellietdata opzetten. De inzet is om (potentiële)
ondernemers te assisteren bij het identificeren van maatschappelijke
vragen, waarop zij kunnen inspelen met hun datadiensten. Daarvoor stel
ik € 1 miljoen beschikbaar vanuit het nationaal flankerend beleid.
8.2 Instrumentencluster
Sinds Christiaan Huygens heeft Nederland een internationaal toonaangevende positie opgebouwd op het gebied van instrumentontwikkeling. Dit
heeft mede de basis gelegd voor onze toppositie op het gebied van
astronomie. Die toppositie was ook een van de redenen dat Nederland
betrokken is geraakt bij ruimtevaart. Nederland is ook nu nog steeds
onderscheidend in de ruimtevaartwereld op het gebied van instrumenttechnologie voor baanbrekende wetenschappelijke ruimtemissies, eerst
astrofysica, later ook het aardgerichte
atmosfeeronderzoek. Ruimteonderzoek in Nederland kan alleen van
mondiale topkwaliteit zijn als de onderliggende instrumentkennis en
-technologie dat ook zijn. Nederland heeft op dit gebied een vooraan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 446, nr. 57

11

staande positie in de wereld, dankzij instituten als SRON, TNO, NOVA en
de TU Delft. Het is daarom wetenschappelijk van groot belang dat
Nederland zijn vooraanstaande positie op instrumentkennis en
-technologie weet te behouden en uit te breiden.
Nederland is in het verleden zeer succesvol geweest met flankerend
beleid: satellietinstrumenten zoals SCIAMACHY, OMI en TROPOMI zijn
gefinancierd (ad-hoc) vanuit het nationale ruimtevaartprogramma. Met de
OMI- en TROPOMI-instrumenten is Nederland wereldwijd leidend. Het
KNMI leidt het wetenschappelijk gebruik van de data van deze instrumenten. Voor het wetenschappelijk ruimteonderzoek vervult het
NWO-instituut SRON de functie van nationaal expertise-instituut ten
behoeve van de Nederlandse deelname aan wetenschappelijke ruimtemissies op het terrein van astrofysisch, aard-atmosferisch en
exo-planetair onderzoek. Nationaal wetenschappelijk onderzoek (het
GO-W programma) met vooral gegevens van ESA satellieten valt ook
onder flankerend beleid en wordt zeer positief beoordeeld [KNAW rapport
«Evaluatie Ruimteonderzoek in Nederland 2006–2011», Amsterdam, 4 juli
2011].
Bij de ontwikkeling van ruimte-instrumenten zijn er twee trends zichtbaar.
Als gevolg van de steeds toenemende eisen aan ruimte-instrumenten,
mogelijk gemaakt door nieuwe technologie, worden deze instrumenten
steeds groter en duurder. Dit betreft vooral instrumenten voor geavanceerde astrofysische missies waarvan de financiering doorgaans loopt via
SRON en NWO. Ook is er een tegengestelde trend. Als gevolg van
miniaturisatie en het gebruik van standaard- en bulktechnologie (van
buiten de ruimtevaart) ontstaat een klasse van kleine instrumenten, die
vooral voor aardgerichte toepassingen interessant zijn. Voor beide trends
geldt dat het in toenemende mate van belang is om aangesloten te zijn op
technologieontwikkelingen buiten de ruimtevaart zelf. De gevolgen van
deze trends zijn dat het speelveld sterk aan verandering onderhevig is en
er behoefte ontstaat aan het duurzaam verankeren van bestaande
samenwerkingsverbanden en aan het ontstaan van nieuwe samenwerkingsverbanden. Hiertoe wordt een instrumentencluster opgezet.
Het uitgangspunt voor de samenwerking in het instrumentencluster is dat
deelnemende partijen (inclusief de industrie) worden ingezet op hun
sterktes. Verder is de aansluiting op ontwikkelingen buiten de ruimtevaart
van belang, Zo zal vanuit het instrumentencluster onder meer de relatie
naar de topsector HTSM, vooral naar de roadmaps Space en Advanced
Instrumentation, worden gelegd. Het instrumentencluster zal gericht zijn
op zowel de korte termijn (verbetering samenwerking, ook in bestaande
en binnenkort te realiseren projecten zoals voor de Sentinel-5 van het
Copernicus-programma), de middellange termijn (via de selectie van de
aanstaande generatie instrumenten, daarbij gebruik makend van lopende
ontwikkelingen zoals miniaturisatie) als de lange termijn (via ontwikkeling
en benutting van doorbraaktechnologieën) voor de toekomstige
generaties ruimte-instrumenten.
8.3 Regeling voor flankerend beleid
De ruimtevaart is een zeer innovatieve sector, zowel in de ontwikkeling
van nieuwe ruimtevaart-infrastructuur als bij de ontwikkeling van nieuwe
satellietdata toepassingen. Gestreefd wordt om in 2015 via innovatiegericht inkopen te starten met de mogelijkheid voor in Nederland gevestigde
MKB-bedrijven om via haalbaarheidsstudies op een snelle en relatief
voordelige wijze nieuwe ideeën en ontwikkelingen te toetsen op
technische en economische levensvatbaarheid. Nu kan dat alleen nog via
een ESA-programma verlopen, maar dat blijkt in de praktijk te tijdrovend
te zijn en te lang te duren voor de betrokken bedrijven. EZ reserveert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 446, nr. 57

12

€ 4,532 miljoen voor een dergelijke regeling voor de periode 2015 – 2018.
De benutting van deze regeling zal nauwgezet worden gemonitord om te
bezien hoe en in welke mate deze regeling bijdraagt aan het voorsorteren
van Nederlandse bedrijven en instellingen op deelname aan ESA-programma’s. Mede met deze regeling zal ook worden ingezet op de verdere
bevordering van de samenwerking tussen industrie, wetenschap en
kennisinstellingen bij ruimtevaartprojecten.
8.4 Nationaal Programma Gebruikersondersteuning Ruimteonderzoek
Het Ministerie van OCW financiert het Nationaal Programma Gebruikersondersteuning Ruimteonderzoek (GO programma). Dit programma
ondersteunt excellent wetenschappelijk ruimteonderzoek in Nederland.
Het doel van het programma is het bieden van ondersteuning aan in
Nederland werkzame onderzoekers bij het (voorbereiden op het) gebruik
van wetenschappelijke infrastructuur in de ruimte ten behoeve van
wetenschappelijk onderzoek van hoge kwaliteit.
In 2011 is een vorige tranche van dit programma zeer positief beoordeeld
door een evaluatiecommissie van de KNAW. OCW heeft € 1,9 miljoen per
jaar beschikbaar voor deze tranche die tot en met 2016 loopt. Voor het
einde van de looptijd zal een evaluatie uitgevoerd worden en zal bepaald
worden hoe het programma wordt voortgezet.
8.5 Business Incubator: ESA-BIC
Sinds 2004 is er in de ESA/ESTEC-omgeving ondersteuning in de
overdracht van ruimtevaarttechnologie naar activiteiten van startende
ondernemers. Deze ondersteuning is ondergebracht in het ESA-BIC
programma waarin de startende ondernemers een beroep kunnen doen
op verschillende expertises om hun bedrijf succesvol vorm te geven. Deze
expertises liggen zowel op het vlak van technologieoverdracht en
aanpassing als op goed ondernemerschap, markt- en productpositionering en productbescherming. Sinds 2010 is de begeleiding van dit
proces uitbesteed aan een innovatiepartner. Het programma is succesvol.
Tot eind 2014 zullen 40 starters aan het programma deelnemen. De
ondersteuning vanuit het programma heeft een looptijd van maximaal
twee jaar voor iedere startende onderneming.
Om de clustergedachte te bevorderen zijn alle ESA-BIC deelnemers
gehuisvest in Noordwijk in een gebouw op het Space Business Park, net
naast ESTEC. Daarnaast wordt de mogelijkheid voor huisvesting geboden
aan ondernemingen die na twee jaar uit het programma verdwijnen. De
achterliggende gedachte is het kunnen aanbieden van gezamenlijke
faciliteiten en het bevorderen van de netwerken.
Voor de voortzetting van dit programma in de periode 2015–2018 is € 2
miljoen beschikbaar in het kader van het nationaal flankerend beleid. De
doelstelling blijft om ook in de komende 4 jaar 40 nieuwe bedrijven via het
ESA-BIC programma op basis van ruimtevaarttechnologie te laten starten
buiten de ruimtevaart.
8.6 Implementatie White Paper ESTEC
Sinds het uitbrengen van het White Paper ESTEC zijn diverse activiteiten
georganiseerd tussen ESTEC enerzijds en Nederlandse bedrijven,
kennisinstellingen en universiteiten anderzijds. Doel daarvan is beter
bekend te raken met elkaars mogelijkheden, faciliteiten en behoeften,
opdat nog beter gebruik gemaakt kan worden van bestaande voorzieningen en technologische capaciteiten.
Voor het voortzetten van deze activiteiten en voor de bijbehorende
communicatie is € 1 miljoen beschikbaar. Bij de beantwoording van
recente Kamervragen van 3 oktober 2014 (Kamerstuk 24 446, nr. 56) naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 446, nr. 57

13

aanleiding van de eerder genoemde nota «Ruimtevaartbeleid 2014–2020»
is uitvoerig ingegaan op de implementatie van het White Paper ESTEC,
met name in het antwoord op vraag 17 van de PvdA.
In aanvulling daarop bied ik u bijgaand het Profileringsplan aan van de
Nederlandse Ruimtevaart onder het logo NL SPACE (Global Challenges,
Netherlands Space Solutions).
8.7 ESTEC en het Galileo Reference Centre (GRC) te Noordwijk
Het Galileo Reference Centre (GRC) fungeert als een onafhankelijk orgaan
van de GSA (European Global Navigation Satellite Systems Agency/
GNSS) en de Europese Commissie om het Europese Galileo Systeem voor
plaatsbepaling te controleren op zijn prestaties en in de interference,
interoperability en compatibility met andere navigatiesystemen (i.e.
Glonass, GPS en Beidou, oftewel de navigatiesystemen van Rusland, de
VS en China). Daarnaast zal het GRC een belangrijke rol spelen in het
Europese GNSS-Programma voor mogelijke nieuwe generaties van
Galileo. Recentelijk heeft Nederland in nauw overleg met diverse
Nederlandse betrokken partijen uit de wereld van geodesie en tijdsbepaling zijn betrokkenheid bij het GRC getoond door aan de Commissie
nadrukkelijke samenwerking aan te bieden. Vanuit de sector zijn bepaalde
diensten om niet aangeboden, met als uiteindelijk doel nauw betrokken te
raken bij de activiteiten van het GRC.
De overheid werkt aan de realisatie van het Galileo Reference Centre
(GRC) te Noordwijk, dat in 2017 van start zal gaan. In EU-kader is besloten
dat het GRC naar Noordwijk komt zodat optimaal gebruik kan worden
gemaakt van de kennis die aanwezig is bij ESTEC. Het GSA gaat er van uit
dat het GRC vanaf medio 2017 operationeel zal zijn. Vanuit de grote
EU-lidstaten was er ook belangstelling voor het vestigen van het GRC op
hun grondgebied.
Bezien wordt of het GRC nieuwe kennis- en economische activiteiten op
het gebied van signaaltechnologie kan genereren. Het gaat hierbij om de
aansluiting te stimuleren van bestaande en nieuwe bedrijven en instellingen op de activiteiten van het GRC. Zo nodig kan hiervoor een beroep
gedaan worden op instrumenten van het flankerend beleid of de middelen
ter bevordering van regionale economische activiteiten. Het is niet
voorzien dat voor de vestiging van de GRC aanvullende middelen nodig
zijn vanuit het ruimtevaartbudget.
8.8 Galileo en Publiek Gereguleerde Diensten (PRS)
De ontwikkeling van het Europese navigatieprogramma Galileo is in volle
gang. In aanvulling op de andere wereldwijde satellietnavigatiesystemen
zal Galileo onder meer gebruikt worden voor een nog betere plaatsbepaling. Er zullen nieuwe kansen ontstaan voor commerciële benutting
voor maatschappelijke of economische doeleinden. Naast een open
signaal zal Galileo ook een Commercial Service aanbieden en een Search
and Rescue Service. Verder biedt Galileo het Public Regulated Service
(PRS) waarvan het gebruik is voorbehouden aan door de overheid
geautoriseerde gebruikers. PRS is een robuust en in hoge mate beveiligd
signaal. In Nederland hebben verschillende overheidsdiensten interesse
getoond voor PRS, bijvoorbeeld de douane en de politie. Elke EU-lidstaat
zal te zijner tijd de vraag moeten beantwoorden of van dit signaal gebruik
zal worden gemaakt. Gezien de interesse vanuit de gebruiker en de
betrokkenheid van de Nederlandse industrie in PRS zal ook Nederland
binnen één of twee jaar de vraag moeten beantwoorden wat zijn positie
is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 446, nr. 57

14

Om PRS te kunnen gebruiken zal er een beperkte nationale structuur
moeten worden ingericht en een zogenoemd Point of Contact en een
Competent PRS Authority (CPA) worden ingesteld die dan additionele
nationale investeringen vergen. Die investeringen horen niet ten laste van
het ruimtevaartbudget te komen, maar ten laste van de gebruikers van de
betreffende diensten.
8.9 Resumé van inzet middelen Nationaal Flankerend Beleid
In de volgende tabel staat samengevat op welke wijze de € 15 miljoen aan
middelen, die in het kader van de Ministersconferentie van 2012
beschikbaar zijn gesteld voor nationaal flankerend beleid en nog niet tot
besteding hadden geleid (met uitzondering van de eerste regel) zullen
worden aangewend. Van belang is dat het hier geen nieuwe middelen
betreft, maar een herbestemming van bestaande middelen. De inschrijvingen op Prodex en het GSTP voor ESA-BIC zullen nog in 2014 worden
toegekend aan ESA. De overige middelen (regel 4, 5 en 7) zijn beschikbaar
voor de periode 2015–2017.
Activiteit

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Budget (in
€ 1.000)

Verwachte besteding tot en met 2014
Inschrijving Prodex
Inschrijving GSTP t.b.v. ESA-BIC
Opzet netwerk satellietdata verwerkers
Flankerend beleid/haalbaarheidsstudies
Instrumentencluster
Implementatie White Paper ESTEC

1.168
5.300
2.000
1.000
4.532
p.m.
1.000

Totaal

15.000

9. Vooruitblik op ESA-Ministersconferentie 2016
Vooruitblikkend op de volgende ESA-Ministersconferentie, die naar
verwachting in 2016 zal plaats vinden in Zwitserland, kan nu al het
volgende worden aangegeven:
• Evenals bij de ESA-MC 2012 zet Nederland zich er voor in om het
(verplichte) budget voor het wetenschappelijk programma en het
algemene programma van ESA op in reële zin op peil te houden en
niet te laten uithollen door inflatie.
• Nederland zal blijven investeren in de ontwikkeling van draagraketten
(A6 en VEGA), zolang daarvoor een duidelijk industrieel en innovatief
belang is;
• Nederland zal blijven investeren in programma’s op het terrein van
aardobservatie, inclusief de programma’s verband houdend met
applicatieontwikkeling;
• Nederland zal aan zijn politieke verplichtingen met betrekkingen tot het
ISS blijven nakomen;
• Nederland zal blijven investeren in enkele ARTES/telecommunicatieprogramma’s, onder andere ter ondersteuning van applicatieontwikkeling voor satellietdata toepassingen;
• Nederland zal blijven investeren in technologieprogramma’s;
• Nederland zal blijven investeren in het PRODEX-programma voor de
ontwikkelingen van kleine satellietinstrumenten ter ondersteuning van
maatschappelijk gebruik en de wetenschap.
Op dit moment valt nog niet aan te geven hoeveel middelen het kabinet in
2016 zal investeren in de betreffende programma’s. Dat hangt enerzijds af
van de hoeveelheid beschikbare middelen en anderzijds van de kwaliteit
van de programma’s en de mate waarin Nederlandse bedrijven, kennisin-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 446, nr. 57

15

stellingen en wetenschappers een rol en baat hebben bij deze
programma’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 24 446, nr. 57

16