Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 891

Wijziging van de Wet op het financieel toezicht
en enige andere wetten in verband met de
introductie van en het toezicht op
premiepensioeninstellingen (Wet introductie
premiepensioeninstellingen)

Nr. 4

ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1
Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 26 januari
2009 en het nader rapport d.d. 9 maart 2009, aangeboden aan de Koningin
door de ministers van Financiën en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Het advies van de Raad van State is cursief afgedrukt.

Bij Kabinetsmissive van 21 november 2008, no. 08.003.331, heeft Uwe
Majesteit, op voordracht van de Minister van Financiën, mede namens de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, bij de Raad van State ter
overweging aanhangig gemaakt het voorstel van wet tot wijziging van de Wet
op het financieel toezicht en enige andere wetten in verband met de introductie van en het toezicht op premiepensioeninstellingen, met memorie van
toelichting.
Het voorstel voorziet in de introductie van de figuur van de premiepensioeninstelling (PPI). De PPI is (in de woorden van de toelichting) een pensioenvehikel dat ook op de Nederlandse pensioenmarkt actief mag zijn, maar
waarvan de invoering met name is gericht op de mogelijkheden om in andere
lidstaten van de EU activiteiten te ontplooien. Kenmerkend voor de PPI is dat
zij weliswaar pensioenregelingen mag uitvoeren, maar daarbij geen risico’s
mag verzekeren (zoals lang leven, nabestaanden) en geen garanties omtrent
het rendement (de grondslag voor de uitkeringen) mag geven. Dat maakt de
PPI bij uitstek geschikt voor zogenoemde Defined Contribution
(DC)-regelingen, waarbij wel de premiebijdrage vaststaat, maar niet de hoogte
van het uiteindelijke pensioen.2

1

De oorspronkelijke tekst van het voorstel
van wet en van de memorie van toelichting
zoals voorgelegd aan de Raad van State is ter
inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer.
2
Tegenhanger van de DC-regeling is de
zogenoemde Defined Benefit (DB-regeling),
waarbij de nominale uitkering bij het bereiken
van de pensioengerechtigde leeftijd in
beginsel vast staat.
3
Uit de reacties op een eerder concept dat ter
consultatie is aangeboden, komt naar voren
dat ook marktpartijen de nodige twijfels
hebben.

KST128904
0809tkkst31 891-4
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

De Raad van State maakt opmerkingen over de achtergrond van het voorstel,
eisen van sociale en arbeidsrechtelijke aard, de concurrentiepositie van een
PPI, de internationale status van een PPI en de inpassing van de PPI in de Wet
op het financieel toezicht (Wft). Uit deze opmerkingen moge blijken dat de
Raad de nodige twijfels heeft bij het voorstel tot introductie van een PPI.3 Hij is
van oordeel dat in verband met zijn opmerkingen aanpassing van het voorstel,
met name in de onderbouwing daarvan, wenselijk is.
Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 21 november
2008, nr. 08.003.331, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies
inzake het bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan ons te doen
toekomen. Dit advies, gedateerd 26 januari 2009, nr. W06.08.0481, bieden wij U
hierbij aan.
Naar aanleiding van het advies van de Raad van State merken wij het volgende
op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 891, nr. 4

1

1. Achtergrond en perspectief
Het wetsvoorstel is een uitvloeisel van een al langere tijd spelende discussie
over modernisering van het Nederlandse pensioenstelsel.1 In Europa is een
Europese pensioenmarkt in ontwikkeling. Dit heeft geleid tot Richtlijn
2003/41/EG (hierna: de IORP-richtlijn)2, die grensoverschrijdende activiteiten
voor uitvoerders van pensioenvoorzieningen mogelijk maakt. In de markt is
bovendien met name bij multinationals behoefte aan pan-Europese pensioeninstellingen, die voor deze bedrijven pensioenvoorzieningen kunnen regelen
voor al hun werknemers in de verschillende lidstaten. De Nederlandse
pensioenwetgeving is hierop thans onvoldoende toegesneden. De
voorwaarden die in de Nederlandse wetgeving gesteld worden aan (het
functioneren van) pensioenuitvoerders leiden ertoe dat Nederlandse pensioenuitvoerders worden belemmerd in de ontwikkeling van Europese activiteiten,
dit in tegenstelling tot concurrenten in sommige andere lidstaten.3 Die
voorwaarden leiden er ook toe dat Nederland als uitvalsbasis voor
pan-Europese pensioenregelingen minder aantrekkelijk kan zijn, hetgeen een
negatief effect kan hebben op de aantrekkelijkheid van Nederland als
vestigingsplaats voor multinationals. De ontwikkeling van een Europese markt
roept ook vragen op over de verenigbaarheid met de Europese vrij verkeerregels van de eisen die ingevolge de Nederlandse wetgeving gelden voor het
optreden van buitenlandse pensioeninstellingen in Nederland. Voorts blijft de
afbakening van het werkterrein van pensioenfondsen ten opzichte van
verzekeraars (productafbakening en domeinafbakening) vragen oproepen. De
ontwikkeling van een Europese pensioenmarkt versterkt de discussie over deze
vragen.
In een brief aan de Tweede Kamer van 11 november 20084 is een perspectief
geschetst voor een herziening van het Nederlandse pensioenstelsel. Daarbij zal
in de eerste fase de PPI worden ingevoerd. In de tweede fase zal worden
nagegaan op welke wijze via aanpassingen in de Pensioenwet (Pw) de
samenwerking tussen ondernemingspensioenfondsen mogelijk kan worden
gemaakt. In een derde fase wordt bekeken op welke wijze een Algemene
Pensioen Instelling (API), die ook DB-regelingen kan uitvoeren (en aldus
verzekeringstechnisch risico draagt), in de Pw kan worden geïntroduceerd.
Deze fasering is ingegeven door de wens om het proces van invoering van een
API niet op te houden als gevolg van enkele lastige vragen die opkomen bij de
mogelijkheid voor een API om ook DB-regelingen uit te voeren.

1

Zie in dit verband een achtergrondnotitie
inzake de modernisering van het uitvoeringsmodel voor pensioenregelingen, welke als
bijlage bij de brief van de minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid van 19 december
2006 is gevoegd (Kamerstukken II 2006/07,
30 413, nr. 93).
2
Richtlijn nr. 2003/41/EG van het Europees
Parlement en de Raad van de Europese Unie
van 3 juni 2003 betreffende de werkzaamheden van en het toezicht op instellingen voor
bedrijfspensioenvoorziening (PbEU L 235). De
afkorting IORP verwijst naar de Engelse
benaming van pensioeninstellingen: Institutions for Occupational Retirement Provision.
3
Het betreft onder meer de eisen die specifiek
betrekking hebben op de fondsen in hoofdstuk
5 Pw maar ook eisen als een verplichte levenslange uitkering van een ouderdomspensioen,
die voor alle pensioenuitvoerders gelden.
4
Kamerstukken II 2008/09, 30 413, nr. 117.
Deze brief geeft verdere uitwerking aan wat is
besproken in een Algemeen Overleg op
12 maart 2008 (Kamerstukken II 2007/08,
30 413, nr. 110).

In de toelichting bij het thans voorliggende wetsvoorstel wordt de invoering
van de PPI amper afgezet tegen de hiervoor kort geschetste bredere achtergrond, en wordt niet nader ingegaan op de genoemde fasering. De PPI wordt
gepresenteerd als een volwaardige pensioenuitvoerder waarmee de concurrentie met buitenlandse API’s kan worden aangegaan. Het ontbreken van het
bredere perspectief bij dit wetsvoorstel leidt ertoe dat de toelichting niet
duidelijk maakt tegen welke achtergrond het voorstel moet worden bezien:
slechts als tussenstap in een verdergaand proces van modernisering van het
Nederlandse pensioenstelsel, of als hét instrument waarmee Nederland al
direct en ten volle de concurrentie met de andere lidstaten (zie daarvoor nader
hierna, onder 3.) wil aangaan, en ook denkt te kunnen aangaan.
De Raad beveelt aan de toelichting in het licht van het bovenstaande aan te
vullen.
1. De Raad adviseert om in de memorie van toelichting nader in te gaan op de
gefaseerde aanpak van het API-traject. We hebben aan het verzoek van de
Raad gehoor gegeven door in het algemeen deel van de memorie van
toelichting nader op deze materie in te gaan.

2. Pensioenwet en eisen van sociale en arbeidsrechtelijke aard
Met de introductie van de PPI zullen voortaan vier verschillende soorten
pensioeninstellingen actief kunnen zijn in Nederland: pensioenfondsen,
pensioenverzekeraars, PPI’s en pensioeninstellingen die elders zijn gevestigd
(met name in andere lidstaten). De voorwaarden waaronder deze verschillende
categorieën pensioeninstellingen opereren, verschillen echter aanzienlijk van
elkaar. De Raad merkt hierover het volgende op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 891, nr. 4

2

a. Eisen aan pensioeninstellingen; waarborgen voor deelnemers
Op alle pensioeninstellingen met zetel in Nederland (fonds, verzekeraar en PPI)
is de Pw ten minste deels van toepassing. Een groot aantal bepalingen van de
Pw heeft immers betrekking op zogenoemde pensioenuitvoerders, waaronder
al deze Nederlandse instellingen moeten worden begrepen. Het betreft
bepalingen inzake de pensioenovereenkomst (hoofdstuk 2 Pw), de uitvoeringsovereenkomst (hoofdstuk 3 Pw) en de uitvoering (hoofdstuk 4 Pw). Op enkele
plaatsen wordt wel een onderscheid gemaakt tussen pensioenfondsen
enerzijds en pensioenverzekeraars (en, ingevolge het voorstel, PPI’s) anderzijds.
Daarnaast gelden voor pensioenfondsen de bijzondere eisen in hoofdstuk 5
Pw.
Dit betekent dat bijvoorbeeld het verbod op ringfencing1, de bepalingen inzake
de samenstelling van het bestuur (paritair bestuur), het verbod op nevenactiviteiten en het bijzondere financiële toetsingskader alleen voor pensioenfondsen gelden. De eisen inzake bestuurlijke inrichting, vermogenspositie en
dergelijke zijn voor verzekeraars en voor de PPI’s als nu voorgesteld,
neergelegd in de Wft. Per saldo gelden voor pensioenfondsen zwaardere eisen
dan voor pensioenverzekeraars en voor PPI’s.
De keuze tussen het contracteren van een pensioenfonds dan wel van een
andere pensioenuitvoerder of buitenlandse pensioeninstelling, is voor
werkgevers in beginsel vrij. Ingevolge de Wet verplichte deelneming in een
bedrijfstakpensioenfonds 2000 (Wet Bpf 2000) kan echter wél de verplichting
gelden om een pensioenregeling onder te brengen bij een bedrijfstakpensioenfonds. Die verplichting geldt voor een bedrijfstak indien het georganiseerde bedrijfsleven voor die bedrijfstak een daartoe strekkend verzoek bij de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft ingediend en deze
daarop positief heeft beslist (artikel 2 Wet Bpf 2000). In sectoren waarin een
dergelijk verzoek niet is gedaan, bijvoorbeeld de IT-branche, geldt deze
verplichting dus niet. Als echter de uitvoering van de pensioenovereenkomsten – hetzij vrijwillig hetzij verplicht – is ondergebracht bij een
pensioenfonds, gelden in die gevallen de zwaardere eisen van hoofdstuk 5 Pw.
Bij de voorgestelde PPI ontbreken de hiervoor genoemde waarborgen zoals die
gelden voor pensioenfondsen: er is geen (paritaire) werkgevers- en
werknemersvertegenwoordiging en voor de PPI geldt niet een bijzonder
financieel toetsingskader. Met betrekking tot de PPI zijn de financiële
waarborgen beperkt tot de verplichting te beleggen als een prudent person.
Het feit dat er slechts beperkte waarborgen zijn is op zichzelf begrijpelijk nu de
PPI, in tegenstelling tot pensioenfondsen en pensioenverzekeraars, geen
risico’s kan verzekeren en geen garanties kan bieden. In die zin heeft de PPI
een enigszins hybride karakter, en lijkt zij meer op een beleggingsinstelling dan
op een pensioenuitvoerder. Deze karakteristiek van de PPI maakt echter dat de
onzekerheden voor de werknemer/deelnemer/gerechtigde groot zijn: de
uiteindelijke omvang van de pensioenuitkering is afhankelijk van de
beleggingsresultaten van de PPI, welke bovendien bij pensionering een
momentopname vormen. Hij wordt voorts weliswaar geïnformeerd over de
voortgang, maar kan daarop verder geen invloed uitoefenen. Al met al heeft de
PPI-deelnemer geen invloed op de pensioenregeling, zoals de PPI die beoogt te
bieden en geen garanties ten aanzien van het niveau van de te verwachten
uitkering. Tegelijkertijd is er voor de werkgever na de storting van de premies
geen verdere bemoeienis met en geen belang bij het functioneren van de PPI:
voor hem is na de storting van de premies de kous af. Dit laatste staat in
tegenstelling tot de blijvende betrokkenheid van de werkgever[s] bij pensioenfondsen2 (en zo geldt bij ondernemingspensioenfondsen ingeval van
DB-regelingen een eventuele bijstortingsverplichting).

1

Ringfencing is het gescheiden beheren van
vermogens van verschillende deelnemende
ondernemingen.
2
Artikel 99 Pw.

Gelet op het vorenstaande adviseert de Raad in de toelichting nader in te gaan
op de relatief zwakke positie van de deelnemer in de voorgestelde PPI, en
daarbij overtuigend te motiveren waarom de desbetreffende vormgeving
verantwoord is, nu met de PPI wordt beoogd een pensioenvehikel te creëren
dat ook op de Nederlandse pensioenmarkt actief mag zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 891, nr. 4

3

b. Systeemtoezicht versus arbeidsrechtelijke en sociale regels
In het stelsel van de IORP-richtlijn wordt onderscheid gemaakt tussen
«systeemregels» en «systeemtoezicht» enerzijds en sociale en arbeidsrechtelijke regels anderzijds. Bij de eerste gaat het om de regels van de lidstaat
van vestiging die ervoor moeten zorgen dat de pensioeninstelling voldoende
betrouwbaar is en dat het functioneren ervan met voldoende waarborgen is
omgeven. Bij de tweede gaat het om de sociale en arbeidsrechtelijke regels in
de lidstaat waar de pensioenstelling actief is.
Voor pensioeninstellingen die in een andere lidstaat gevestigd zijn en in
Nederland actief zijn, geldt dat zij opereren op basis van een Europees
paspoort (de vergunning die zij in de lidstaat van vestiging hebben). Op grond
van artikel 20, vijfde lid, van de IORP-richtlijn laat dit onverlet de toepassing
van de nationale (i.c. Nederlandse) sociale en arbeidswetgeving. In de Pw is
thans niet gespecificeerd welke bepalingen tot de sociale en arbeidswetgeving
moeten worden gerekend, en bijgevolg in acht moeten worden genomen door
in Nederland opererende buitenlandse pensioeninstellingen. Ook over de
omgekeerde situatie, die van een pensioeninstelling die in Nederland
gevestigd is en in een andere lidstaat activiteiten ontplooit, bestaat dienaangaande geen duidelijkheid. Bijgevolg zijn in beginsel alle relevante bepalingen
van de Pw op hen van toepassing. Het voorgestelde artikel 98a Pw voorziet er
in dat bij ministeriële regeling de artikelen van de Pw worden aangewezen die
niet van toepassing zijn bij de uitvoering van een pensioenregeling waarop de
voor de bedrijfspensioenvoorziening geldende regels van een andere lidstaat
dan Nederland van toepassing zijn.
Ten aanzien van pensioeninstellingen die gevestigd zijn in een andere lidstaat
en die actief zijn in Nederland geldt dat de richtlijn in beginsel geen ruimte
biedt voor het door Nederland handhaven van systeemregels, nu deze reeds
zijn vastgesteld door de lidstaat van vestiging (dit is de kern van het stelsel
inzake het Europese paspoort). Ten aanzien van Nederlandse pensioenuitvoerders die in het buitenland actief zijn, geldt dat het weinig zinvol is om
de Nederlandse sociale en arbeidsrechtelijke regels toe te passen op de
buitenlandse activiteiten, nu deze activiteiten juist moeten worden toegesneden op de lokale situatie, volgens de daar geldende sociale en arbeidsrechtelijke regels.
Het voorgaande impliceert dat bij de verdere ontwikkeling van het Europees
pensioenstelsel in Nederland een scheiding moet worden aangebracht tussen
de systeemregels en de sociale en arbeidsrechtelijke regels. Uit artikel 200 Pw
en het voorgestelde artikel 98a Pw en de toelichting bij dat artikel komt echter
naar voren dat dit onderscheid thans niet wordt gemaakt, terwijl evenmin
duidelijk is hoe dit zal worden gemaakt. Daar komt bij dat in het Nederlandse
stelsel geen eenduidig begrip bestaat van het niveau van de sociale en
arbeidsrechtelijke regels: dat niveau is immers bij pensioenfondsen hoger dan
bij andere pensioenuitvoerders, terwijl de regels die gelden voor pensioenfondsen slechts op verzoek verplicht zijn voor een bedrijfstak.
Voor het functioneren van Nederlandse pensioenuitvoerders in het buitenland
– en evenzo voor dat van buitenlandse pensioeninstellingen in Nederland –
alsmede uit oogpunt van het primaat van de wetgever, acht de Raad het
geboden dat duidelijkheid over de toepasselijke regels wordt gegeven op het
niveau van de wet in formele zin. De Raad adviseert daarom het voorgestelde
artikel 98a Pw te schrappen, en dit te vervangen door een volwaardige
wettelijke regeling ter zake.
2a. De Raad is van oordeel dat de relatief zwakke positie van de deelnemers in
de premiepensioeninstelling (PPI) nadere onderbouwing behoeft. Naar
aanleiding van de opmerkingen van de Raad is in het algemeen deel van de
memorie van toelichting meer aandacht besteed aan dit element. Ter
toelichting zij hier opgemerkt dat de positie van de deelnemer aan een
Nederlandse pensioenregeling wettelijk is geregeld in de Pensioenwet. De
Pensioenwet wordt op onderdelen aangepast teneinde er zorg voor te dragen
dat de positie van de deelnemer wiens pensioenregeling is ondergebracht bij
een PPI – vanuit de Pensioenwet bezien – vergelijkbaar is met de positie van de
deelnemer met een rechtstreeks verzekerde regeling. Overigens dient bedacht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 891, nr. 4

4

te worden dat de deelnemer – ongeacht de vraag waar de regeling wordt
ondergebracht – geen directe invloed heeft op de inhoud van de pensioenregeling. Wel heeft de deelnemer een zekere invloed op de uitvoering van de
regeling. Vorenstaande laat onverlet dat de beleggingsrisico’s van een regeling
die door de PPI wordt uitgevoerd bij de deelnemer neerslaan. Dat hangt echter
niet samen met de aard van de instelling (de PPI), maar is onlosmakelijk
verbonden met de aard van de regeling. Immers, de PPI voert slechts
premieregelingen uit.
2b. De Raad adviseert om het voorgestelde artikel 98a in de Pensioenwet te
vervangen door een volwaardige wettelijke regeling. Dit advies is overgenomen door in een nieuw lid in artikel 2 van de Pensioenwet expliciet aan te
geven welke artikelen worden geacht te behoren tot het sociaal- en arbeidsrecht. In artikel 98a wordt vervolgens bepaald dat dit sociaal en arbeidsrecht
niet van toepassing is bij uitvoering van een buitenlandse regeling. Op een
vergelijkbare wijze is de Wet verplichte beroepspensioenregeling aangepast.

3. Concurrentiepositie van een PPI
De beperkte opzet van de PPI roept de vraag op wat de toegevoegde waarde is
van deze figuur. Met de PPI wordt een figuur gecreëerd die niet de elementen
bevat die kenmerkend zijn voor de keuzes die in Nederland zijn gemaakt uit
sociaal oogpunt. Dit zou immers het functioneren in andere lidstaten belemmeren. Een belangrijk nadeel van de PPI lijkt echter dat deze figuur niet een
volwaardige pensioeninstelling kan zijn, nu het de PPI is verboden om risico’s
te verzekeren of garanties te geven. Het gevolg daarvan is weliswaar dat geen
reserves behoeven te worden aangehouden, maar ook dat een PPI daardoor
niet zelf volwaardige pensioenproducten kan aanbieden. In dit verband is van
belang dat in België, Luxemburg en Ierland concurrerende pensioeninstellingen wél uitkeringsovereenkomsten kunnen sluiten en risico’s kunnen
verzekeren.
De aantrekkelijkheid van een nieuw pensioenvehikel dat voldoende concurrerend vermogen heeft op de Europese markt zou allereerst moeten zijn
gelegen in het creëren van een structuur die niet is gebonden aan de specifieke
Nederlandse eisen van sociale en arbeidsrechtelijke aard. Aldus zou deze
figuur in de verschillende lidstaten bruikbaar moeten zijn, hetgeen vereist dat
er een basisstructuur is die in alle lidstaten toepasbaar is en die telkens aan de
plaatselijke (sociale) omstandigheden kan worden aangepast. Gelet op de
uiteenlopende stelsels betekent dit dat de nieuwe figuur voorts in ieder geval
moet kunnen voorzien in risicoverzekering (lang leven) en garantiestelling
(rendement), en dat zij geschikt is zijn voor zowel DC- als DB-pensioenregelingen. De thans voorgestelde PPI voldoet niet aan deze laatst bedoelde eisen.
Daarmee moet gevreesd worden dat deze figuur uit een oogpunt van
concurrerend vermogen van weinig betekenis zal zijn.
De Raad adviseert in de toelichting nader op het vorenstaande in te gaan, en
daarmee de zin van de (tussen-)stap van de invoering van de PPI alsnog
dragend te motiveren.
3. De Raad spreekt een zekere twijfel uit over de concurrentiepositie van de
PPI. Alvorens hier nader op in te gaan, memoreren wij dat enkele marktpartijen
nadrukkelijk om deze constructie gevraagd hebben. Wij zijn ons echter bewust
van de beperkte reikwijdte van de PPI. Het werkterrein van deze nieuwe
instelling beperkt zich immers tot premieregelingen. De verwachting is dan
ook dat de PPI in Nederland (waar pensioenregelingen overwegend een
DB-karakter hebben) slechts een bescheiden rol zal vervullen.
Wel tekenen we hierbij aan dat in de beperkte reikwijdte nu juist ook de kracht
van het vehikel kan liggen. De PPI «mikt» immers vooral op de internationale
DC-markt. Een markt die bovendien groeit. In de memorie van toelichting is dit
nader onderbouwd door cijfermateriaal. In paragraaf 7 van de memorie van
toelichting is bovendien aangegeven dat regelingen met een rendementsgarantie – onder de daar uiteengezette omstandigheden – wel degelijk door
een PPI kunnen worden uitgevoerd. Of een IORP moet kunnen voorzien in een
risico verzekering is een keuze van de lidstaten (zie hieronder). Uiteraard kan
behoefte blijven bestaan aan andere vehikels.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 891, nr. 4

5

4. De internationale status van een PPI
De beperkte opzet van de PPI roept ook de vraag op hoe deze figuur onder de
verschillende Europese en internationale regels moet worden geclassificeerd.
De Raad merkt hierover het volgende op.
a. De PPI heeft weliswaar trekken van een pensioeninstelling, maar doordat zij
geen garanties mag bieden of risico’s mag dekken, heeft de PPI ook veel
gemeen met een ICBE1 (beleggingsinstelling). Dit roept de vraag op of de PPI
wel kan worden aangemerkt als een IORP als bedoeld in de richtlijn, en aldus
in aanmerking kan komen voor een Europees paspoort. In de in voetnoot 2 van
dit advies genoemde achtergrondnotitie wordt een vergelijking gemaakt
tussen het zogenoemde PUB2 (een bedrijf waaraan het vermogensbeheer en
de administratie ten behoeve van een pensioenovereenkomst wordt uitbesteed) en een ICBE. In deze notitie wordt tevens gemeld dat de Europese
Commissie van mening is dat een ICBE geen IORP is, omdat deze geen
verzekeringstechnische risico’s draagt.
De PPI voldoet in beginsel aan de definitie van een IORP in de richtlijn. Het
betreft immers een op basis van kapitalisatie gefinancierde instelling die een
arbeidsgerelateerde pensioenuitkering op basis van een overeenkomst of
contract verstrekt, dit in tegenstelling tot een PUB of een ICBE. Een bijzonder
kenmerk van de Nederlandse PPI is echter wel dat deze (evenmin als de ICBE)
geen verzekeringstechnische risico’s mag dragen. Dit gegeven maakt dat niet
op voorhand buiten twijfel staat dat, hoewel Nederland de PPI de status geeft
van IORP, deze door andere lidstaten of de Europese Commissie ook als
zodanig zal worden erkend. Deze twijfel kan worden weggenomen door
toepassing te geven aan artikel 21, derde lid, van de richtlijn en in overleg te
treden met de Europese Commissie.
De Raad beveelt aan de toelichting in het licht van het bovenstaande aan te
vullen en indien nodig het wetsvoorstel aan te passen.
b. Pensioenfondsen zijn vrijgesteld van vennootschapsbelasting (VPB). Dat is
niet alleen in Nederland gebruikelijk, maar ook in andere belastingstelsels. Het
feit dat niet op voorhand buiten twijfel staat dat de PPI als pensioeninstelling
(en niet als een beleggingsinstelling) dient te worden aangemerkt, kan tevens
gevolgen hebben voor de fiscale behandeling van een PPI in andere staten. In
de Nederlandse wetgeving kan de PPI, zoals thans wordt voorgesteld,
weliswaar onder de vrijstelling van artikel 5 VPB worden gebracht, maar het is
niet zeker dat andere lidstaten een vergelijkbaar standpunt zullen innemen. De
toelichting noemt in dit verband Frankrijk, dat een pensioeninstelling waarvan
in feite geen belasting wordt geheven, niet als verdragsinwoner aanmerkt3.
De Raad beveelt aan in de toelichting op het bovenstaande in te gaan.
4a. Zoals de Raad opmerkt in zijn advies, voldoet de PPI aan de definitie van
een IORP in de betreffende richtlijn. Dat er gelijkenissen bestaan met andere
(Europese) vehikels (zoals de ICBE) staat desalniettemin buiten kijf. Dat lijkt
echter geen reden om te twijfelen aan de status van de PPI. Dat de PPI geen
verzekeringstechnische risico’s mag dragen, is niet in strijd met de
IORP-richtlijn. Integendeel, de richtlijn biedt overduidelijk deze ruimte. Door de
Europese Commissie en het CEIOPS4 wordt een onderscheid gemaakt tussen
artikel 17 en niet-artikel 17 IORP’s. Deze laatste IORP’s hoeven geen buffers aan
te houden. In de memorie van toelichting hebben we onder het kopje «Relatie
tot bestaande instellingen en pensioenuitvoerders: toegevoegde waarde PPI»
één en ander nader toegelicht.
1

Instelling voor collectieve belegging in
effecten, zie Richtlijn 85/611/EEG tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke
bepalingen betreffende bepaalde instellingen
voor collectieve belegging in effecten.
2
Pensioenuitvoeringsbedrijf.
3
Zodat zij daardoor niet in aanmerking komt
voor de verdragsvoordelen, die alleen gelden
voor «inwoners».
4
Committee of European Insurance and
Occupational Pensions Supervisors.

4b. In de fiscale paragraaf (par. 5) is het verzoek van de Raad van State
verwerkt en duidelijker gemaakt hoe andere lidstaten met de vrijstelling van
artikel 5 VPB omgaan. Uit paragraaf 8.5 van het OESO-commentaar op artikel 4
van het OESO-modelverdrag 2000 – 2008 volgt dat de meeste OESO-lidstaten
een onder voorwaarden van de belasting vrijgesteld lichaam beschouwen als
inwoner voor verdragsdoeleinden. Om de aanspraak op een vermindering van
buitenlandse belasting uit hoofde van een Nederlands belastingverdrag
geldend te kunnen maken is de Nederlandse belastingdienst dan ook bereid
aan een Nederlands pensioenfonds, waaronder nu ook de PPI, een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 891, nr. 4

6

woonplaatsverklaring af te geven. In de memorie van toelichting is overigens
nog eens duidelijk aangegeven dat een PPI een pensioenfonds is in de zin van
de belastingverdragen, maar niet in de zin van artikel 1 Pensioenwet.

5. Overige opmerkingen
De (bedrijfsmatige) eisen die worden gesteld aan de PPI sluiten voor een
belangrijk deel aan bij eisen die in de Wft worden gesteld aan reeds bestaande
financiële instellingen. Op een aantal plaatsen wordt echter afgeweken van de
bestaande regelingen zonder dat daarvoor in de toelichting een toereikende
verklaring wordt gegeven. De Raad merkt hierover het volgende op.
a. In het voorgestelde artikel 2:54h Wft zijn de vergunningvoorwaarden
neergelegd. Het derde lid bepaalt onder meer dat De Nederlandsche Bank op
aanvraag ontheffing kan verlenen van het eerste lid. In tegenstelling tot
vergelijkbare artikelen in de Wft (bijvoorbeeld de artikelen 2:5 en 2:12) zijn de
onderdelen waarvan ontheffing kan worden verleend niet expliciet benoemd.
Hieruit volgt dat ook ontheffing kan worden verleend van het vereiste van het
hebben van een zetel in Nederland, het aantonen van de afdoende deskundigheid als bedoeld in artikel 3:8 Wft (onderdeel a) of de afdoende betrouwbaarheid als bedoeld in artikel 3:9 Wft (onderdeel b). De mogelijkheid van het
verlenen van ontheffing van de hier genoemde onderdelen is naar het oordeel
van de Raad niet wenselijk. Hij beveelt aan artikel 2:54h Wft in het licht van het
bovenstaande aan te passen.
b. Ingevolge het voorgestelde artikel 4:106 Wft is indien het beleggingsbeleid
daartoe aanleiding geeft, een PPI verplicht de eigendom van het pensioenvermogen over te dragen aan een onafhankelijke pensioenbewaarder. Deze
pensioenbewaarder wordt dan «eigenaar» van het pensioenvermogen. De
figuur van de pensioenbewaarder vertoont enige overeenkomsten met de
reeds in de Wft geregelde «bewaarder» die belast is met de bewaring van de
activa van een belegginginstelling. In tegenstelling tot deze bewaarder, worden
echter aan de pensioenbewaarder geen eisen gesteld waar het de inrichting
van de bedrijfsvoering betreft. Het is de Raad niet op voorhand duidelijk
waarom de eisen betreffende het werkzaam zijn op de financiële markten die
worden gesteld aan een bewaarder niet ook zouden moeten worden gesteld
aan een pensioenbewaarder.
De Raad beveelt aan het voorstel op dit punt aan te passen, dan wel het
uiteenlopen van de eisen op dit punt toereikend te motiveren.
c. Ingevolge het voorgestelde artikel 3:19a Wft wordt de rechtsvorm van een
PPI beperkt tot een NV, BV, stichting of Europese naamloze vennootschap. De
toelichting stelt terecht dat de richtlijn niet een dergelijke inperking
voorschrijft. De Wft kent in artikel 3:20 alleen voor verzekeraars een beperking
in de mogelijkheden voor het kiezen van een rechtsvorm. In de toelichting
wordt de inperking slechts gemotiveerd met een verwijzing naar eenvoud en
duidelijkheid. Dit is naar het oordeel van de Raad niet voldoende om de
inperking te kunnen rechtvaardigen. De Raad beveelt aan de toelichting aan te
vullen en indien nodig het voorstel aan te passen.
5a. We hebben gehoor gegeven aan het verzoek van de Raad om de vereisten
waarvoor ontheffing kan worden gegeven (2:54h) expliciet te benoemen. Deze
systematiek sluit geheel aan bij soortgelijke bepalingen in de Wft (zoals artikel
2:5).
5b. De suggestie van de Raad is gevolgd om de eisen die in de Wft worden
gesteld aan de inrichting van de bewaarder van beleggingsinstellingen
eveneens van toepassing te doen zijn op de pensioenbewaarder. Daartoe zijn
in het voorstel wijzigingen in de artikelen 4:9, 4:10, 4:11, 4:13 en 4:14
opgenomen. Ter verdere verduidelijking van de wijze waarop premiepensioeninstellingen en pensioenbewaarders door de gedragsregels van de Wft worden
geraakt zijn enige technische wijzigingen aangebracht in het voorstel. Er is een
definitie van premiepensioenvordering toegevoegd aan artikel 1:1 en de
definitie van financieel product in dit artikel is aangepast, zodat ook premiepensioenvorderingen onder deze term worden begrepen. Deze wijzigingen
hebben tot gevolg dat premiepensioeninstellingen als aanbieders van deze
financiële producten daarmee tevens als financiële dienstverleners en als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 891, nr. 4

7

financiële ondernemingen hebben te gelden. Het eerdere voorstel dat strekte
tot het toevoegen van premiepensioeninstellingen als een nieuwe categorie in
de definitie van financiële onderneming kon daardoor komen te vervallen. Tot
slot is een aantal reikwijdteartikelen in het Gedragsdeel aangepast (de artikelen
4:8, 4:12 en 4:18) en is afdeling 4.3.9. Premiepensioeninstellingen hernoemd en
vernummerd tot paragraaf 4.3.1.6. Premiepensioenvorderingen. De artikelen
die onderdeel uitmaakten van de afdeling zijn eveneens hernummerd. De
artikelen 4:105, 4:106, 4:107 en 4:108 worden thans aangeduid als 4:71a, 4:71b,
4:71c en 4:71d.
5c. Tot slot, we hebben het verzoek van de Raad ingewilligd om meer
uitgebreid in te gaan op de inperking van de rechtsvorm. Onder het kopje
«Rechtsvorm», wordt meer uitgebreid toegelicht waarom de stichting, de
besloten, naamloze en Europese vennootschap de meest voor de hand
liggende rechtsvormen voor de PPI zijn.

De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden aan
de Tweede Kamer der Staten-Generaal, nadat met het vorenstaande rekening
zal zijn gehouden.
De Vice-President van de Raad van State,
H. D. Tjeenk Willink
Wij moge U verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde voorstel van wet en de
gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der StatenGeneraal te zenden.
De minister van Financiën,
W. J. Bos
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 891, nr. 4

8