Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 590

Wijziging van de Tabakswet ter verhoging van
de minimumleeftijd van 16 jaar naar 18 jaar van
personen aan wie tabaksproducten mogen
worden verkocht (Verhoging minimumleeftijd
verkoop tabaksproducten)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 7 juni 2013
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, belast met
het voorbereidend onderzoek van voorliggend wetsvoorstel, heeft de eer
als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de in het verslag opgenomen vragen en
opmerkingen afdoende door de regering worden beantwoord acht de
commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel voldoende
voorbereid.
Inhoudsopgave
1.
2.
3.
4.

Blz.

Inleiding
Onderbouwing
Gevolgen voor uitvoering en handhaving, alsmede de
gevolgen voor burgers, bedrijfsleven, overheid en milieu
Overig

1
3
4
9

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het voorstel om
de minimumleeftijd voor de verkoop van tabaksproducten te verhogen
van 16 naar 18 jaar. Genoemde leden hebben nog een aantal vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggend wetsvoorstel. Deze leden vinden het belangrijk de
minimumleeftijd voor de verkoop van tabak naar 18 jaar te verhogen,
zoals ook de minimumleeftijd voor de verkoop van alcohol naar 18
verhoogd wordt. Tabak is verslavend en bijzonder schadelijk voor de
gezondheid. Hoe eerder een kind met roken begint, hoe groter de kans dat
hij of zij verslaafd raakt en blijft roken. Daarom zijn genoemde leden groot
voorstander van beleid om roken te ontmoedigen en te beperken. Er dient
zo veel mogelijk voorkomen te worden dat een nieuwe generatie nog met
roken begint. Een breed pakket van ontmoedigingsmaatregelen is wat
deze leden betreft dan ook nodig: verpakkingen minder aantrekkelijk

kst-33590-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 590, nr. 5

1

maken, verkooppunten terugdringen, rookvrije schoolpleinen, additieven
(smaakstoffen) aan banden en zo verder. Verhoging van de minimumverkoopleeftijd van tabaksproducten is voor deze leden een onderdeel van dit
tabaksontmoedigingsbeleid, maar kan niet los gezien worden van andere
(aanvullende) maatregelen. De leden van de PvdA-fractie hebben daarom
een aantal vragen en opmerkingen over de handhaving van het verbod,
maar daarnaast ook over het aantal verkooppunten, de communicatie
over de maatregel en de stand van zaken inzake de herziening van de
Europese richtlijn Tabaksproducten.
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de Wijziging van de Tabakswet ter verhoging van de minimumleeftijd van
16 naar 18 jaar. Deze leden staan positief ten opzichte van deze wijziging.
Wel hebben zij nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorstel van de regering om de minimumleeftijd voor de verkoop
van tabaksproducten te verhogen naar 18 jaar. Dit voorstel past ook goed
bij het initiatiefwetsvoorstel van de leden Voordewind, Van der Staaij,
Hilkens (voorheen Bouwmeester) en Bruins Slot (voorheen Uitslag) tot
verhoging van de minimumleeftijd voor de verkoop en het bezit van
alcoholhoudende dranken naar 18 jaar1 en bij de in de Eerste Kamer
aanvaarde motie van het lid Meurs c.s., waarin ook om deze leeftijdsverhoging gevraagd werd2. Een verhoging van de tabaksleeftijd past volgens
deze leden goed bij een preventiebeleid, waarin het beschermen van de
gezondheid van jongeren voorop staat. De leden van de CDA-fractie staan
positief tegenover een ontmoedigingsbeleid met betrekking tot roken
vanwege de enorme negatieve gevolgen die roken op de gezondheid van
mensen heeft en de verslavende effecten van roken op jonge leeftijd. Wat
gaat de regering doen om het imago van «roken is stoer» onder jongeren
tegen te gaan en een omslag te bewerkstelligen naar «roken is dom»?
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de wijziging van
de Tabakswet ter verhoging van de minimumleeftijd van 16 jaar naar 18
jaar van personen aan wie tabaksproducten mogen worden verkocht.
Deze leden onderschrijven het belang van een rookvrije jeugd maar
stellen vragen bij de effectiviteit van de verhoging van de minimumleeftijd. Tegelijkertijd hebben zij aandacht voor de keuzevrijheid van het
individu. In dit kader hebben genoemde leden nog enkele vragen, die zij
aan de regering willen voorleggen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met grote belangstelling
kennisgenomen van de wijziging van de Tabakswet ter verhoging van de
minimumleeftijd van 16 jaar naar 18 jaar van personen aan wie tabaksproducten mogen worden verkocht. Zij onderschrijven de noodzaak van de
verhoging. Het bewerkstelligen dat jongeren op late leeftijd beginnen met
roken kan er immers voor zorgen dat er op termijn grote gezondheidswinst wordt geboekt. Deze leden hebben over het wetsvoorstel slechts
enkele vragen.
De leden van de SGP-fractie hebben met veel belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel waarin de regering voorstelt de minimumleeftijd waarop jongeren tabak mogen kopen te verhogen naar 18 jaar.
Deze leden pleiten hier – met het oog op de te bereiken gezondheidswinst
voor jongeren – al jaren voor. Met dit wetsvoorstel komt er één heldere
leeftijdsgrens voor de verkoop van alcohol en tabak, wat de communicatie

1
2

Kamerstukken II, 2011–2012 en 2012–2013, 33 341
Kamerstukken I, 2011–2012, 32 022, onder G

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 590, nr. 5

2

over de leeftijdsgrenzen vereenvoudigt. Deze leden hebben op dit
moment enkele vragen, die zij de regering in dit verslag voorhouden.
2. Onderbouwing
Aangegeven wordt dat door deze verhoging van de tabaksleeftijd het voor
scholen makkelijker wordt om schoolpleinen rookvrij te maken. Echter,
ook in de huidige situatie is het mogelijk voor scholen om hun schoolplein
rookvrij te maken. En ook in de situatie die met dit wetsvoorstel wordt
bereikt, blijven er leerlingen die wettelijk tabak mogen kopen. Bovendien
is een schoolplein pas echt rookvrij als ook leraren niet meer roken op het
schoolplein. Dus ook na invoering van het voorliggende wetsvoorstel zal
het volledig van het beleid van de school afhankelijk zijn, of er sprake is
van een rookvrij schoolplein. Hierover hebben de leden van de VVD-fractie
de volgende vragen:
– Veel scholen hebben momenteel schoolpleinen die grotendeels
rookvrij zijn, maar waar op een specifiek klein deel van het plein, vaak
uit het zicht, wél gerookt mag worden. Vindt de regering dit een
rookvrij schoolplein, of is een schoolplein pas rookvrij als nergens in
de school en op het terrein van scholen nog gerookt mag worden?
Vallen leraren ook onder de regels van rookvrije schoolpleinen?
– Kan de regering uitleggen op welke manier het verhogen van de
leeftijd om tabak te kopen naar 18 jaar scholen helpt om de schoolpleinen rookvrij te maken? Welke nieuwe mogelijkheden om schoolpleinen
rookvrij te maken ontstaan door het verhogen van de leeftijd waarop
jongeren tabak mogen kopen? Overweegt de regering aanvullende
wetgeving als blijkt dat de voorliggende wetswijziging geen of
onvoldoende effect heeft op het aantal scholen dat de schoolpleinen
rookvrij maakt?
Klaarblijkelijk heeft de regering het conceptwetsvoorstel aan diverse
organisaties voorgelegd. Het wetsvoorstel kan rekenen op brede
maatschappelijke steun van belanghebbende gezondheidsorganisaties en
vanuit de tabaksindustrie. De leden van de CDA-fractie vragen of bepaalde
organisaties ook kanttekeningen bij de verhoging van de minimumleeftijd
voor tabak hebben geplaatst.
De leden van de D66-fractie stellen vast dat met de verhoging van de
minimumleeftijd van personen aan wie tabaksproducten mogen worden
verkocht gepoogd wordt het gebruik van tabaksproducten onder jongeren
te doen afnemen. Genoemde leden vragen de regering hoe groot het
gebruik van tabaksproducten onder jongeren is. Deze leden vragen de
regering tot welk percentage zij het tabaksgebruik onder jongeren wil
laten dalen. Zij vragen of deze verhoging ook daadwerkelijk tot dit
resultaat zal leiden. Verschillende expertgroepen zoals het Trimbosinstituut benadrukken dat alleenstaande maatregelen weinig effect
hebben op het gebruik van tabaksproducten onder jongeren. Aansluitend
vragen de leden van de D66-fractie in hoeverre de regering deze wetswijziging consistent acht met andere leeftijdsgrenzen zoals voor de verkoop
van vuurwerk en voor rijvaardigheid.
De leden van de D66-fractie hebben enkele vragen bij de totstandkoming
van deze wetswijziging. Deze leden vragen de regering in hoeverre zij
naar het buitenland gekeken heeft in relatie tot deze wetswijziging. Zij
vragen de regering een overzicht te geven van de relevante regelingen in
het buitenland. Verder vragen deze leden of de regering in overleg is
getreden met het veld, bijvoorbeeld tabaksspeciaalzaken, supermarkten of
de horeca. Zo ja, wat was de uitkomst van dit overleg? Voorts vragen
genoemde leden welke kosten zijn gemoeid met de verhoging van de
minimumleeftijd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 590, nr. 5

3

De leden van de D66-fractie vinden het voorts opmerkelijk dat de
tabaksindustrie vóór de verhoging van de minimumleeftijd pleit.
Genoemde leden waken er daarom ook voor dat deze wetswijziging een
averechts effect kan hebben. Door de verhoging van de minimumleeftijd
bestaat het risico dat minderjarigen roken juist uitdagender gaan vinden
omdat de verkoop van tabaksproducten alleen legaal wordt voor
volwassenen. Deze leden vragen de regering of zij voorziet dat de
verhoging van de minimumleeftijd een dergelijk effect teweeg zal brengen
en zo ja wat zij hier tegenover stelt. Een verhoging van de minimumleeftijd heeft weinig zin als deze in de praktijk niet wordt nageleefd bij
verkooppunten of als jongeren via andere wegen alsnog aan tabaksproducten kunnen komen. Hiermee zou deze wetswijziging het beoogde
effect niet teweegbrengen en uitholling van de leeftijdsnorm betekenen.
Er is een aantal maatregelen die aanvullend effect kunnen hebben op het
gebruik van tabaksproducten onder jongeren. Zo zou een beperking van
het aantal verkooppunten de toegankelijkheid van tabak doen dalen. De
leden van de D66-fractie vragen de regering of zij een dergelijke maatregel
overweegt. Voorts benadrukken genoemde leden het belang van
bewustwording over de effecten van roken. Door meer inzet op preventie
vermindert het gebruik van tabak, terwijl de keuzevrijheid van het individu
in stand blijft. Deze leden vragen de regering daarom welke stappen zij zet
om de bewustwording te vergroten.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat er in de memorie van
toelichting wordt gekozen om de verhoging van de minimumleeftijd voor
tabak te koppelen aan de verhoging van de minimumleeftijd voor alcohol.
Wordt deze koppeling ook door middel van publiekscampagnes naar
buiten gebracht? Ziet de regering mogelijk gevaren met het koppelen van
alcohol en tabak, er zit immers verschil als het gaat om de gezondheidsrisico’s van het nuttigen van alcohol of tabak? Op welke manier kan worden
voorkomen dat er een verwarrende boodschap wordt gecommuniceerd?
3. Gevolgen voor uitvoering en handhaving, alsmede de gevolgen
voor burgers, bedrijfsleven, overheid en milieu
Roken is een ongezonde gewoonte; dat staat vast. De regering wil met
deze maatregel voorkomen dat mensen op jonge leeftijd al gaan roken.
Een doel dat de leden van de VVD-fractie delen. Maar alleen het verhogen
van een leeftijdsgrens leidt niet tot een verandering in het gedrag van
mensen. Naleving van deze verandering en handhaving van de grenzen
zijn cruciaal. Daarover hebben genoemde leden de volgende vragen:
– De naleving van de huidige leeftijdsgrens door de verstrekkers van
tabaksproducten is laag, zo staat in de memorie van toelichting. Kan
de regering concreet aangeven hoeveel extra capaciteit zij per 2014 zal
inzetten om deze naleving te verbeteren? Kan de regering deze extra
capaciteit relateren aan het extra aantal jongeren dat wettelijk geen
tabak meer mag kopen en aan de grootte van de markt? Kan de
regering garanderen dat deze extra capaciteit voldoende is om te
komen tot een adequate handhaving en naleving van deze wet?
– Bij de recente aanpassing van de Drank- en Horecawet is gekozen om
gemeenten verantwoordelijk te maken voor de handhaving. Heeft de
regering overwogen om bij de voorliggende aanpassing van de
Tabakswet ook de handhaving van de tabaksleeftijd in handen van de
gemeenten te leggen? Kan de regering ingaan op de mogelijkheden,
onmogelijkheden, voor- en nadelen van het handhaven van de
tabaksleeftijd door gemeenten? Kan daarbij ook worden ingegaan op
de mogelijke kostenvoordelen die behaald kunnen worden als de
gemeentelijke handhavers bij hun controles in een keer zowel op de
alcoholleeftijd als op de tabaksleeftijd kunnen handhaven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 590, nr. 5

4

–

Er is een groep jongeren die op dit moment legaal tabak mag kopen,
maar dat na deze wetswijziging een tijd niet meer mag. Het ligt zeer
voor de hand dat de spontane naleving door deze jongeren van de
nieuwe leeftijdsgrens zeer laag zal zijn. Combineer dat met het
gegeven dat de naleving door de verstrekkers van tabaksproducten
laag is. Kan de regering aangeven wat haar verwachtingen zijn ten
aanzien van het (rook)gedrag van deze groep jongeren? Welke acties
gaat de regering ondernemen om ervoor te zorgen dat (ook) voor deze
categorie de nieuwe grenzen worden nageleefd? Kan de regering
aangeven hoe groot zij de kans acht dat deze maatregelen effect
hebben ten aanzien van deze categorie?
– Tijdens het recent in de Kamer gehouden rondetafelgesprek met
veldpartijen en andere betrokkenen over tabaksbeleid is door veel
partijen gepleit voor het strafbaar stellen van jongeren conform de
recente aanpassing van de Drank- en Horecawet. Kan de regering
ingaan op de mogelijkheden, onmogelijkheden, voor- en nadelen van
een dergelijke maatregel? Heeft de regering deze maatregel overwogen bij de voorliggende aanpassing van de Tabakswet?
Bij de recente aanpassing van de Drank- en Horecawet is gekozen voor
een nieuw sanctiestelsel: niet alleen boetes, maar ook (tijdelijke) verkoopverboden zodra geconstateerd wordt dat alcoholhoudende producten
verkocht worden aan jongeren die de daarvoor geldende leeftijd nog niet
hebben bereikt. Met het oog op adequate naleving en handhaving van de
leeftijdsgrenzen bij tabakswaren en met het oog op eenduidige regelgeving zou een verkoopverbod ook bij de verkoop van tabakswaren een
passende maatregel kunnen zijn. Kan de regering ingaan op de mogelijkheden, onmogelijkheden, voor- en nadelen van een dergelijke maatregel?
Heeft de regering deze maatregel overwogen bij de voorliggende
aanpassing van de Tabakswet?
De leden van de fractie van de PvdA vinden het logisch dat de minimumleeftijd voor de verkoop van tabak en alcohol op één lijn komt. Het maakt
de handhaving overzichtelijker, namelijk voor iedereen onder de 18 geen
genotsmiddelen. Het geeft ook een duidelijk signaal af: roken en alcohol
drinken hoort niet bij kinderen.
Maar de maatregel moet wel gehandhaafd worden. De Raad van State
wijst ook op het belang van de handhaving. De leden van de PvdA-fractie
vinden dat in lijn met de opmerkingen van de Raad van State nog steviger
ingezet moet worden op de handhaving.
Uit de VWA Monitor Tabaksverstrekking jongeren uit 2009 blijkt dat
minderjarigen onder de 16 die tabak willen kopen, daarin vrijwel altijd
slagen. Het aantal jongeren beneden de leeftijdsgrens van 16 dat tabak wil
kopen is relatief laag. In de groep jongeren van 16 en 17 jaar is het aantal
rokers helaas veel groter: in deze groep rookt bijna een kwart dagelijks,
blijkt uit cijfers van de Stichting Volksgezondheid en Roken (STIVORO).
Een verhoging van de minimumverkoopleeftijd zal dus grote gevolgen
hebben voor de naleving van het verbod om tabak aan jongeren te
verkopen: een grotere groep jonge rokers zal tabaksproducten proberen te
kopen, terwijl ze dat niet mogen.
In de memorie van toelichting schrijft de regering dat de tabaksdetailhandel zich onlangs gecommitteerd heeft aan verbetering van de naleving
door middel van een campagne om te voorkomen dat tabaksproducten
worden verkocht aan jongeren onder de 16 jaar. Wordt deze campagne
geëvalueerd en zo ja, door wie en wanneer?
Op welke wijze wordt het speciale jongerenteam ingezet voor de
handhaving? Voorbeelden uit andere landen laten zien dat «mysteryshoppers» een effectieve manier zijn om controles uit te voeren. Zullen
ook in Nederland jonge controleurs worden ingezet die inspecteurs
kunnen bijstaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 590, nr. 5

5

Gemeenten hebben een belangrijke taak bij de controle en handhaving
van de Drank- en Horecawet. Welke rol krijgen en hebben gemeenten bij
de handhaving van de minimumleeftijd voor de verkoop van tabak?
Wat zijn volgens de regering de grootste problemen in het kader van de
handhaving, en welke oplossingen ziet zij voor deze problemen?
Eén van de punten die handhaving van het verbod lastig maken, is het
grote aantal verkooppunten. In Nederland zijn er ongeveer 60.000 plekken
waar men tabak kan kopen, dat is omgerekend één verkooppunt per 278
inwoners. In bijvoorbeeld Zweden is dat één per 822 inwoners. Wat vindt
de regering van dit grote aantal verkooppunten?
De leden van de fractie van de PvdA willen ook graag een reactie van de
regering op een mogelijk ongewenst effect van de voorgestelde
maatregel. Organisaties als STIVORO waarschuwen voor het risico van de
«verboden vrucht»: jongeren die roken aantrekkelijk gaan vinden omdat
het verboden wordt. Roken als rite-de-passage naar volwassenheid. Kan
de regering hierop een reactie geven? Wordt er onderzoek gedaan naar de
mogelijke ongewenste effecten van de maatregel en van communicatie
over de maatregel, en zo ja op welke wijze? Op welke wijze wordt de
verslavende werking van tabak en de enorme gezondheidsschade ervan
aan jongeren overgebracht?
De leden van de SP-fractie constateren dat een dalend aantal jongeren
een aankooppoging doet. In 1999 was dit nog 24%, in 2005 was dit
gedaald naar 9%. Genoemde leden zijn van mening dat dit een positieve
trend is. Tegelijkertijd constateren deze leden dat de slaagkans bij een
aankooppoging zeer hoog is: 93% tot 100% van de jongeren die een
aankooppoging doet slaagt daarin. Deze leden komen tot de conclusie dat
jongeren wanneer zij tabak willen kopen geen enkele barrière ondervinden. Genoemde leden vragen de regering hoe dat volgens haar
mogelijk is. Zelf constateren zij dat de oorzaak te vinden is in tekortschietende controles waardoor verkooppunten geen enkele druk voelen om
zich te houden aan de leeftijdsgrens. De kans dat de Nederlandse Voedsel
en Waren Autoriteit (NVWA) op controle komt bij een winkelier is 1,5%.
Deze leden vragen of de regering denkt dat een dergelijk laag percentage
druk zet op winkeliers om zich te houden aan de wet. Voorts willen
genoemde leden weten of de regering het met hen eens is dat dit
percentage omhoog moet wil controle daadwerkelijk effectief worden. De
leden van de SP-fractie willen weten of de regering voornemens is de
capaciteit van de NVWA uit te breiden. Dat is volgens deze leden helemaal
noodzakelijk nu de regering voornemens is de tabaksleeftijd te verhogen
waardoor de groep jongeren die tabak niet meer mag aanschaffen
significant groter wordt. Voorts willen genoemde leden weten of de
regering het inzetten van mysteryshoppers een effectief middel vindt. Zo
ja, wil de regering dit middel in de toekomst gaan gebruiken? Van de
ondersteuning die de tabaksdetailhandel volgens de regering geeft aan
het beter naleven van de wet verwachten de leden van de SP-fractie
weinig heil. Gezien het hoge percentage geslaagde aankooppogingen lijkt
het er niet op dat deze instemming in de praktijk veel effect zal sorteren.
Deze leden vragen waarop de regering haar optimisme baseert dat dit wel
het geval zal zijn.
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat er te veel tabaksverkooppunten zijn. Door het aantal verkooppunten te verminderen heeft de
tabaksindustrie minder mogelijkheden om mensen te verleiden om tabak
te kopen. Is de regering dat met deze leden eens? Daarnaast wordt de
controle door de NVWA hierdoor vergemakkelijkt en de effectiviteit dus
verhoogd. Is de regering dat met genoemde leden eens? Supermarkten,
benzinestations en andere verkooppunten stellen de verkoop van tabak te
zien als een service aan de klant. Zij gebruiken dit als argument om niet te
stoppen met de verkoop van tabak omdat zij zeggen bang te zijn klanten
te verliezen wanneer zij eenzijdig zouden besluiten te stoppen met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 590, nr. 5

6

verkoop van tabak. Volgt de regering deze redenering of deelt zij de
mening van de leden van de SP-fractie dat het verkopen van een
schadelijk product als tabak niet als een service moet worden aangemerkt? Deze leden vragen of de regering het met hen eens is dat de enige
manier om het aantal verkooppunten te beperken het aanpassen van de
wet is omdat de verkooppunten het onderling niet eens kunnen worden
over beperking van de verkoop. De leden van de SP-fractie vragen of de
regering van plan is de wet hierop aan te passen.
De leden van de CDA-fractie hebben nog enkele vragen over de handhaafbaarheid van de leeftijdsgrens. De Raad van State plaatst een aantal
kanttekeningen met betrekking tot de handhaving van de leeftijdsgrens.
Deze leden zien dat de toelichting aangevuld is met de door de Raad van
State genoemde passages uit de VWA Monitor Tabaksverstrekking
jongeren. De regering gaat echter niet specifiek in op de vraag van de
Raad van State of gelet op het rookgedrag van 16-jarigen en 17-jarigen het
verkoopverbod bij een verhoogde leeftijdsgrens niet nog slechter door
tabaksverstrekkers zal worden nageleefd. Graag zouden deze leden een
nadere toelichting op dit punt willen hebben.
De regering schrijft in de memorie van toelichting dat de spontane
naleving door de jongeren onder de huidige leeftijdsgrens zeer hoog is,
maar de naleving door de verstrekkers van tabaksproducten laag is. Deze
leden vragen of de spontane naleving wellicht hoog is, omdat jongeren
gemakkelijk van 16-plussers sigaretten krijgen.
De leden van de CDA-fractie lezen tot hun tevredenheid dat de NVWA
meer handhavingscapaciteit krijgt. Welke doelen stelt de regering met
betrekking tot het aantal controles vanaf 2014?
Uit de memorie van toelichting blijkt ook dat vanuit de detailhandel
weinig draagvlak voor het naleven van de leeftijdsgrens is. Veel gehoord
argument is dat als zij «nee» zeggen, een jongere zonder problemen bij
een andere winkel rookwaren kan halen. Dit zorgt ervoor dat de naleving
vanuit de detailhandel in een neerwaartse spiraal terecht komt. Welke
mogelijkheden ziet de regering om bij de detailhandel tot een striktere
naleving van de minimumtabaksleeftijd te komen?
Uit het rondetafelgesprek in de Kamer bleek dat handhavers van de
NVWA met veel agressie te maken krijgen. Vaak gaan zij alleen nog met
twee personen een horecazaak binnen als zij het rookverbod controleren.
Hoe kijkt de regering tegen deze onwenselijke ontwikkeling aan? Wat wil
de regering doen om de positie van de handhavers van de NVWA te
versterken?
Ook ontstaat vanuit de detailhandel de roep om het bezit van rookwaren
net als het bezit van alcohol in de openbare ruimte voor jongeren onder
de 18 jaar strafbaar te stellen. Welke voor- en nadelen zitten aan het
strafbaar stellen van het bezit van rookwaren door jongeren onder de 18
jaar in de openbare ruimte? Welke verschillen en overeenkomsten ziet de
regering tussen strafbaarstelling van het bezit van alcohol en een
eventuele strafbaarstelling van rookwaren?
De memorie van toelichting maakt ook melding van een speciaal
jongerenteam dat veel voorwerk kan doen voor de handhaving van de
rookvrije horeca. Graag zouden de leden van de CDA-fractie meer
informatie willen hebben over de opzet en de taakstelling van dit
jongerenteam. Betreft dit de volledige uitbreiding van de NVWA van 17
fte?
Uit het rondetafelgesprek bleek ook dat jongeren zeker nog niet gewend
zijn om zelf hun identiteitskaart bij de aanschaf van rookwaren te laten
zien. Welke maatregelen dan wel initiatieven bestaan er om jongeren
ongevraagd hun ID aan de kassa te laten zien?
Eén van de moeilijke aspecten van het handhaven van de tabaksleeftijd is
dat er enorm veel verkooppunten van sigaretten zijn, zoals supermarkten,
discotheken, benzinestations en detailhandel. Bij veel van die verkoop-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 590, nr. 5

7

punten is er overlap met de verkoop van alcohol. De handhaving van de
minimumleeftijd alcohol is inmiddels in handen van de gemeenten. De
leden van de CDA-fractie willen graag van de regering weten welke vooren nadelen kleven aan het overdragen van de handhaving van de
tabaksleeftijd van de NVWA aan de gemeenten.
Welke maatregelen neemt de regering om de verkoop van alcohol en
tabak aan jongeren onder de 18 jaar op internet tegen te gaan? Hoe staat
het met de toezegging van de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport in het algemeen overleg over de herziening van de
EU-Tabaksproductenrichtlijn van 28 februari 2013 dat hij de Kamer zou
informeren over de voortgang van methoden voor leeftijdsverificatie en
de actie die de regering hierop onderneemt?3
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat een verhoging van de
tabaksleeftijd succesvoller is als dit gepaard gaat met een doeltreffende
handhaving en adequate voorlichting. Deze leden vragen de regering of zij
een voorlichtingscampagne wil opstarten, in de aanloop naar en nadat de
leeftijdsverhoging een feit is. Op welke wijze denkt de regering de
jongeren onder de 18 jaar en hun ouders te kunnen bereiken? Hoeveel
geld is beschikbaar voor een goede en gerichte voorlichtingscampagne?
Daarbij vragen genoemde leden ook aandacht voor het verschillende
karakter van voorlichting tussen alcohol en tabak, omdat tabak altijd
slecht voor de volksgezondheid is. Hoe geeft de regering invulling aan dit
aspect? Daarnaast geldt ook dat de leden van de CDA-fractie het
belangrijk vinden dat er geen sfeer ontstaat dat alcohol en tabak kan vanaf
de leeftijd van 18 jaar. Het verboden vrucht-effect noemen deze leden dit.
Er zal ook sprake zijn van ontmoediging van het gebruik van alcohol en
tabak na het bereiken van de leeftijd van 18 jaar. Hoe zet de regering zich
voor deze doelstelling in?
Er zal een groep jongeren van 16 en 17 jaar zijn die bij inwerkingtreding
van de wet niet langer tabakswaren mag kopen. Hoe groot is deze groep?
Bij het initiatiefwetsvoorstel tot verhoging van de leeftijdsgrens van
alcohol van 16 naar 18 jaar is er gekozen voor een harde landing. Dat
betekent dat de nieuwe regelgeving voor elke jongere vanaf 16 jaar gelijk
ingaat. Kiest de regering ook hier voor een harde landing? Is er extra
aandacht voor de periode waarin jongeren die nu nog legaal tabak mogen
kopen dat straks niet meer mogen?
De leden van de D66-fractie merken op dat in de praktijk blijkt dat
gemeenten zeer verschillend omgaan met de controle op de handhaving
van het rookbeleid. De leden van de D66-fractie vragen de regering welke
voorkeur zij heeft bij de uitvoering van het handhavingsbeleid van de
minimumleeftijd van tabaksverkoop. Wil zij deze taak hoofdzakelijk leggen
bij de gemeenten of bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit?
Voorts merken deze leden op dat de capaciteit voor controle in de horeca
in 2012 erg beperkt was met 3154 gerichte controles op meer dan 50.000
horecagelegenheden. Zij vragen de regering hoeveel controles op de
handhaving van de minimumverkoopleeftijd er plaatsvinden bij tabaksverkooppunten. Hoeveel tabaksverkooppunten zijn er? Hoeveel extra
controles wil de regering laten uitvoeren? De verhoging van de minimumleeftijd zorgt voor een toename van het aantal personen waar geen
tabaksproducten aan verkocht mogen worden. Hoe groot is de toename in
de te controleren groep als gevolg van de verhoging van de minimumleeftijd? De leden van de D66-fractie vragen de regering of zij van mening
is dat er voldoende controles plaatsvinden. Genoemde leden zijn van
mening dat de kern van het tabaksontmoedigingsbeleid moet liggen op
handhaving. Regelgeving heeft immers pas effect als deze in de praktijk
wordt nageleefd.

3

Kamerstukken II, 2012–2013, 33 522, nr. 4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 590, nr. 5

8

De controle op de minimumleeftijd bij de verkoop van tabaksproducten
aan de kassa wordt bemoeilijkt omdat winkelmedewerkers vaak niet naar
leeftijdsverificatie vragen. Dit is met name een probleem bij jonge
medewerkers die met leeftijdsgenoten te maken hebben. De leden van de
D66-fractie vragen de regering welke oplossingen zij aandraagt voor dit
probleem.
De leden van de ChristenUnie-fractie begrijpen dat de spontane naleving
door jongeren onder de huidige leeftijdsgrens zeer hoog is, maar de
naleving door de verstrekkers van tabaksproducten laag. Zij lezen dat de
regering de intentie heeft om de handhaving van de verkoop van
tabaksproducten te intensiveren, in hoeverre denkt de regering erover om
het aantal verkooppunten van tabak te verminderen?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat er geen financiële
paragraaf bij dit wetsvoorstel is bijgesloten, zij vragen of het mogelijk is
deze toe te voegen.
De regering geeft aan dat jongeren onder de 16 jaar die een kooppoging
doen, daar ook bijna altijd in slagen (tussen de 93% en de 100%). De leden
van de SGP-fractie vragen of de regering specifiek kan ingaan op de
opmerking van de Raad van State, die – gelet op het rookgedrag van 16en 17-jarigen – wijst op het risico dat het verkoopverbod bij een
verhoogde leeftijdsgrens nog slechter door tabaksverstrekkers zal worden
nageleefd. Heeft de NVWA voldoende capaciteit – zelfs met de extra inzet
van het huidige leeftijdsgrenzenteam alcohol – voor de handhaving? Heeft
de regering ook overwogen om de handhaving van de leeftijd voor de
verkoop van tabak – net als bij de controle op de verkoop van alcohol – bij
de gemeenten te leggen? Zo ja, waarom heeft de regering daarvan
afgezien?
Heeft de regering ook overwogen om – net als in de nieuwe Drank- en
Horecawet – prikkels en mogelijke sancties in te bouwen voor ondernemers om de handhaving van de leeftijdsgrenzen te verbeteren? Zo ja,
welke en waarom heeft de regering deze niet in dit wetsvoorstel
opgenomen?
Buiten toezicht en handhaving wordt niet gesproken over de gevolgen
voor de overheid. Hoe wordt de voorlichting over deze wetswijziging
vormgegeven en hoeveel gaat dat kosten, zo vragen de leden van de
SGP-fractie.
4. Overig
De leden van de PvdA-fractie vinden dat verpakkingen van tabak zo snel
mogelijk zo onaantrekkelijk mogelijk moeten worden gemaakt. Sigaretten
in glimmende pakjes met mooie bloemetjes moeten zo snel mogelijk
verdwijnen. Hetzelfde geldt voor allerlei smaakstoffen in sigaretten die het
makkelijker maken voor kinderen om te beginnen met roken.
Helaas is er op dit punt weinig te verwachten van de tabaksindustrie zelf.
Verpakkingen en additieven moeten in Europees verband worden
aangepakt. Wat zijn de laatste ontwikkelingen met betrekking tot de
herziening van de Europese richtlijn Tabaksproducten COM (2012) 788?
In het Europees Parlement is duidelijke tweedeling te zien tussen voor- en
tegenstanders van een strenger rookbeleid. Lobbyisten van de tabaksindustrie zijn in groten getale actief in Brussel, zij hebben niet alleen contact
met parlementsleden, maar ook met ambtenaren die betrokken zijn bij de
richtlijn Tabaksproducten. Kan de regering in het kader van artikel 5.3 van
het Framework Convention Tobacco Control van de World Health
Organisation (WHO) de Kamer informeren welke ontmoetingen er hebben
plaatsgevonden tussen vertegenwoordigers van de tabakslobby en
Nederlandse overheidsfunctionarissen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 590, nr. 5

9

De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering aankijkt tegen het
opnemen in de wet van restricties inzake tabakstoevoegingen die
gewenning en verslaving aan tabak vergemakkelijken.
De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Neppérus
Adjunct-griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Clemens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 590, nr. 5

10