38
Verlaagd wettelijk collegegeld
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met
de introductie van een grondslag voor de verlaging van
het wettelijk collegegeld voor groepen van studenten
(verlaagd wettelijk collegegeld) ( 34911 ).
De voorzitter:
Aan de orde is de Wet verlaagd wettelijk collegegeld,
Kamerstuk 34911. Ik heet de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap van harte welkom.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Ik geef mevrouw Tielen ... O, ik zie dat meneer Bisschop als
eerste mag. En iedereen vindt dat goed, meneer Bisschop?
Dan geef ik eerst de heer Bisschop namens de SGP het
woord.

De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter, dank u wel. Laat ik allereerst mijn collega's
danken voor de ruimhartigheid waarmee zij mij toegestaan
hebben om als eerste het woord te mogen voeren, hoewel
ik veel lager op de sprekerslijst stond. Dat alles in verband
met het heuglijke feit van precies 100 jaar geleden dat
vanavond herdacht wordt, dat onze partij 100 jaar geleden
is opgericht, en wel op de avond. Dank daarvoor.
Voorzitter, in uw richting maak ik mijn oprechte excuses
dat ik verzuimd heb u dat tijdig te melden. Ik vraag nederig
om vergeving daarvoor.
Mevrouw de voorzitter. Stelt u zich eens voor dat u een pot
met gouden munten vindt, ter waarde van 175 miljoen euro
en dat onze opdracht is om die eerlijk te verdelen. Hoe pak
je dat dan aan? Dat is heel simpel, denk je dan; iedereen
evenveel. Dat klinkt op het eerste gezicht eerlijk, maar is
het dat ook? Is het eerlijk om iedereen evenveel te geven,
als sommigen het geld eigenlijk niet nodig hebben, terwijl
anderen juist chronisch tekortkomen?
Over dit vraagstuk van eerlijke verdeling gaat het wetsvoorstel waarmee de regering studenten een tegemoetkoming
wil geven. De regering kiest ervoor om kinderen van topinkomens evenveel steun te verlenen als studenten die door
het leenstelsel extra in de knel zijn gekomen. Laat ik maar
eerlijk zijn: de SGP slaagt er nog niet in, ondanks haar eerbiedwaardige leeftijd van 100 jaar, om dat echt te begrijpen.
We gunnen elke student een lastenverlichting, maar sommige studenten hebben toch echt meer steun nodig dan
andere.

van de overheid. Vóór de invoering van het leenstelsel was
dit minder problematisch, omdat vrijwel alle studenten de
beurs als gift kregen, en dat is voorbij. De regering geeft
aan dat zij nog geen onderzoek heeft gezien waarin gewezen
wordt op problemen van minderjarige studenten. Ja, dat
zal best, maar als we naar de antwoorden kijken op de
vragen die gisteren naar de Kamer zijn gestuurd, dan
spreken die antwoorden toch boekdelen en is dat onderzoek
verder eigenlijk overbodig.
Laten we eens kijken naar de volgende situatie, met in ons
achterhoofd dat het onderwijs traditiegetrouw in Nederland
een krachtige emancipatorische werking heeft gehad, een
emancipatiemotor is geweest. Laten we eens naar dit
voorbeeld kijken. Je doet eindexamen op havoniveau en
je twijfelt bij je studiekeuze tussen mbo en hbo. Eigenlijk
denk je dat het hbo beter bij jou zou passen, maar dan krijg
je de financiële gevolgen te zien. Als je naar het mbo gaat,
krijg je een ov-kaart, je pa en/of ma ontvangen €4.000 aan
kinderbijslag en kindgebonden budget en je hoeft geen
lesgeld te betalen. Tel uit je winst. Als je naar het hbo gaat,
krijg je ook een ov-kaart, ja, maar pa en/of ma verliezen
€4.000 aan kindgebonden budget en kinderbijslag, de
overheid verwacht eigenlijk dat je ouders ook nog een keer
€3.000 bijbetalen en met je aanvullende beurs kun je niet
eens het collegegeld betalen. Dat hakt er dus behoorlijk in.
En dan te bedenken dat ongeveer 22.500 studenten met dit
probleem te maken hebben. De regering hoopt dat de verlaging van collegegeld met €1.000 een stimulans oplevert
voor studenten. Maar wat moet een nadeel van €4.000 dan
volgens de minister betekenen voor de studiekeuze van
deze doelgroep en voor de toegankelijkheid van het hoger
onderwijs? Samen met de heer Futselaar heb ik een
amendement ingediend om deze groep uit de brand te
helpen. Ik besef dat het een departementsoverstijgend
probleem is, want het raakt Sociale Zaken en het onderwijs,
maar laten we ons daar alstublieft niet achter verschuilen!
Hier ligt voor 22.500 jonge mensen echt een probleem. Het
raakt ook eenzelfde aantal gezinnen. Dan kunnen we toch
niet zeggen: maar denk om de schotten tussen de budgetten? Dat zal misschien wel waar zijn, maar dan moeten we
een list verzinnen, net zoals Tom Poes dat ook altijd doet
in de verhaaltjes van Marten Toonder, en dan komen we
eruit: eind goed, al goed. Het lijkt ons toch dat in het
beschikbare budget van 175 miljoen de benodigde 15 miljoen — daar het gaat feitelijk om — een redelijk beperkt
bedrag is om dit knelpunt op te lossen.
De SGP heeft vragen over de veronderstelde ouderlijke
bijdrage in de situatie van minderjarigen. De regering blijft
benadrukken dat deze bijdrage niet verplicht is. Dat klopt
formeel, maar tegelijkertijd is de bijdrage wel gebaseerd
op de kosten voor levensonderhoud. Hoe is het uit te leggen
dat de veronderstelde ouderbijdrage door het leenstelsel
zelfs is gestegen, terwijl deze ouders duizenden euro's
ondersteuning kwijtraken? Onderkent de regering dat het
niet aannemelijk is dat ouders en studenten op grond van
het wettelijke systeem voldoende in de kosten voor
levensonderhoud kunnen voorzien?

Ik vraag aandacht voor drie groepen: in de eerste plaats de
minderjarige studenten, in de tweede plaats de mindere
inkomens en in de derde plaats de deeltijdstudenten. Ten
eerste de minderjarige studenten. Ouders van minderjarige
studenten verliezen het recht op financiële ondersteuning

Het is de SGP opgevallen dat de regering tot op heden
benadrukt dat het wegvallen van de kinderbijslag wordt
gecompenseerd door de ov-kaart. Dat was ook zo bij de
behandeling van het leenstelsel. Onderkent de regering dat
onvoldoende is beseft dat de kinderbijslag ook gevolgen
heeft voor het kindgebonden budget en vervolgens ook

Tweede Kamer

24 april 2018
TK 77

Verlaagd wettelijk collegegeld

77-38-1

voor de extra ondersteuning voor alleenstaande ouders?
Gisteren kregen we antwoorden op onze vragen binnen,
die daar een klip-en-klaar inzicht in geven. Zou het niet goed
zijn om dit eens opnieuw te doordenken, nu we zien dat de
effecten in de duizenden euro's lopen en de ongelijkheid
tussen mbo en hbo moeilijk uit te leggen is? Er wordt in
deze Kamer weleens over kleinere bedragen geklaagd, heb
ik de indruk.
Voorzitter. Dan het tweede punt: de middeninkomens. Voor
de SGP woog de positie van middeninkomens zwaar bij de
behandeling van het leenstelsel. Juist de middeninkomens
zijn extra onder druk komen te staan. De lagere inkomens
konden door het wetsvoorstel rekenen op extra aanvullende
beurs. Daarentegen werd van de middeninkomens verwacht
dat zij extra zouden bijdragen aan de studie van zoon- of
dochterlief. Ook bij andere regelingen hebben zij het zwaar.
Het CBS geeft aan dat mbo'ers uit gezinnen met middeninkomens minder vaak doorstromen naar het hbo. De zorgen
blijven dus onverminderd groot. Dit wetsvoorstel zou juist
een uitstekende gelegenheid zijn geweest om hun positie
te versterken, maar helaas gebeurt dat niet. Daarom de
vraag: is de regering in ieder geval bereid om extra aandacht te besteden aan de positie van de middeninkomens
en te werken aan verbetering?
Tot slot: de deeltijdstudenten van de Open Universiteit. Ik
lees dat de regering geen mogelijkheden ziet om studenten
van de Open Universiteit anders te behandelen dan deeltijdstudenten van andere instellingen. Dat zou namelijk discriminatie opleveren. Ik kan dat betoog in alle eerlijkheid niet
volgen. Dat betekent niet dat ik een blinde vlek heb voor
discriminatie, zoals u misschien geneigd bent te denken;
integendeel. Ik geef een voorbeeld. De regering heeft voor
studenten van de Open Universiteit in de wet bewust een
afwijkende regeling opgenomen op grond waarvan zij per
module kunnen betalen. Kennelijk zag de regering reden
om deze studenten anders te behandelen. Waarom is dat
dan géén discriminatie? En als dit geen discriminatie is,
waarom kunnen we dan niet in de geest van de huidige
regeling het verlaagd collegegeld vormgeven? Dat laatste
zou juist recht doen aan de verschillen tussen deeltijdstudenten. Er lopen inmiddels ook experimenten bij andere
instellingen met betalen per studiepunt. Wellicht kunnen
we op termijn ook de andere deeltijdstudenten beter tegemoetkomen.
En dan helemaal tot slot, voorzitter. Het wetsvoorstel brengt
de nodige rompslomp met zich mee, zeker als studenten
tijdens de periode dat zij het verlaagde collegegeld ontvangen overstappen of stoppen met hun studie, en noem het
allemaal maar op. Er is nog extra rompslomp omdat de
regering naar ons idee het voorstel erg snel, naar ons oordeel te snel, wil invoeren. De lasten van de invoering worden op het bordje van de instellingen gelegd. De SGP vertrouwt erop dat de regering de instellingen in ieder geval
extra tegemoet komt wanneer bijvoorbeeld blijkt dat de
wet veel juridische procedures oplevert, met alle kosten die
daarmee gepaard gaan.
Voorzitter, dat was de inbreng van de zijde van de SGP in
eerste termijn. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Bisschop. Dan ga ik nu naar mevrouw
Tielen namens de VVD.

Tweede Kamer

Verlaagd wettelijk collegegeld

Mevrouw Tielen (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Het is een spannende week voor al
die scholieren in 5 havo en 6 vwo die zich hebben ingeschreven om komend jaar te gaan studeren. Hoe gaat deze week
uitpakken? Wat gebeurt er donderdagmiddag? Helaas, hoe
leuk het ook zou zijn: hun spanning gaat niet over de
stemmingen over wetsvoorstel 34911, waarover we vandaag debatteren. Nee, het is de laatste lesweek, die op heel
veel middelbare scholen traditioneel wordt afgesloten met
een door de eindexamenleerlingen georganiseerd evenement, dat meestal chaos en wanorde oplevert. Alle scholieren wens ik dan ook een fantastische laatste schooldag
donderdag. Debatten over wetten kunnen de gemiddelde
scholier of student niet al te veel boeien. Alhoewel, een
heel aantal scholieren vindt het vast een aantrekkelijk
vooruitzicht dat het collegegeld tijdens hun eerste studiejaar
verlaagd wordt. Ik hoop dat ze vandaag meekijken.
Vandaag spreken we over het voorstel tot Wijziging van de
Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
in verband met de introductie van een grondslag voor de
verlaging van het wettelijk collegegeld voor groepen van
studenten. De VVD is positief en kritisch over het wetsvoorstel. We denken dat het twijfelende scholieren over de
streep kan trekken, zeker hen die twijfelen of ze leraar willen
worden. Een collegegeldverlaging van ruim €80 per maand
heeft immers invloed op de financiën van een student. Het
wetsvoorstel roept nog wel een aantal vragen op en we
denken dat het nog een beetje beter kan. Ik heb een aantal
vragen aan de minister over de uitvoering en over de zijinstromers op de lerarenopleiding.
In het voorstel lezen we dat DUO voor het komende jaar
nog niet in staat is om de maximering van het te lenen
bedrag voor de genoemde doelgroepen naar beneden te
brengen. Dit kan het nadelige effect hebben dat studenten
meer lenen dan nodig is. Welke problemen voorziet de
minister met betrekking tot aan de ene kant de uitvoering
bij DUO en aan de andere kant ten aanzien van de studenten? En wat kan de minister doen om het alsnog mogelijk
te maken dan wel om ervoor te zorgen dat die nieuwe studenten zelf hun leenbedrag aanpassen aan het verlaagde
collegegeld?
De Raad van State is kritisch over het wetsvoorstel. De
minister heeft in onze ogen gebalanceerd en duidelijk antwoord gegeven op die kritische vragen. Maar tegelijkertijd
vindt ook de VVD dat het verstandig is om de doelmatigheid
van het wetsvoorstel stevig te monitoren. Daarom dienen
we ook een amendement in om de wet al eerder te evalueren, namelijk na drie jaar. Dat doen we samen met het CDA
en de ChristenUnie. De invloed van de halvering van het
collegegeld op de aantallen studenten die de lerarenopleidingen gaan doen en het leengedrag van de studenten is,
wat ons betreft, een prima criterium om over drie jaar te
kijken wat het heeft gedaan.
De minister heeft eerder aangekondigd, niet alleen het collegegeld van de pabo's maar ook dat van de lerarenopleidingen voor leraren aan het voortgezet onderwijs te halveren. Mooi! Maar de VVD hoopt eigenlijk dat het lerarentekort
ook ingevuld zal worden door zijinstromers: studenten die
na een andere studie en wellicht een aantal jaren werk
overwegen om leraar te worden. Wat kan de minister doen
om ook die twijfelaars over de streep te trekken en hun een

24 april 2018
TK 77

77-38-2

korting te geven op het collegegeld? Om hoeveel zijinstromende studenten zou het gaan, en om hoeveel euro's?
Wij hadden geen idee en zijn zelf een beetje op zoek gegaan.
De halvering van het collegegeld geldt voor de allergrootste
groep studenten voor het wettelijk collegegeld van €2.060
per jaar. Er is ook een groep studenten die studeert aan
instellingen die een verhoogd wettelijk collegegeld mogen
vragen. Dat zijn er een stuk of 3.000. Dat is dus een heel
kleine groep ten opzichte van de rest. Wij vinden het misschien niet helemaal nodig om ook dit verhoogde bedrag
te halveren. Onze vraag aan de minister is wat zij daarvan
vindt. Wij hebben daar in de schriftelijke ronde ook al een
paar vragen over gesteld. Je zou ook kunnen zeggen: €1.030
korting op het collegegeld geldt gewoon voor iedereen die
aan een instelling studeert waar het wettelijk collegegeld
wordt geheven. Het geld dat dan overblijft — 2,5 miljoen
— zouden we kunnen gebruiken voor een groep waar ik
het eerder over had.
Ik wil graag een reactie van de minister op die vragen. Ik
kijk daarnaar uit. Ik kijk ook uit naar de kritische vragen van
de rest van de Kamer, de stevige antwoorden van de
minister en het wetsvoorstel zelf. En ik wens al die eindexamenstudenten een mooie en succesvolle examenperiode
en heel veel studieplezier volgend jaar.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Tielen. Dan geef ik nu het woord aan
de heer Futselaar namens de SP, die twintig minuten
spreektijd heeft opgegeven.

De heer Futselaar (SP):
Ja, voorzitter, want als we wetgeving behandelen, is grondigheid een deugd, lijkt mij.
Voorzitter. Je zult maar jong zijn in — 17, 18 of 19 jaar —
in het jaar 2018. Hoe anders is dat bijvoorbeeld in vergelijking met twintig jaar eerder, in 1998, toen ik jong was. Of
nog tien jaar eerder, in 1988, toen premier Rutte dat was.
De jonge Frank Futselaar koos een opleiding in een vak dat
zijn passie had, kreeg vier jaar studiefinanciering van de
overheid, had woonlasten die nog net betaalbaar waren,
kwam aan het werk in een tijd dat het economisch goed
ging en landde in de zekerheid van een vast contract. En
tien jaar eerder had de jonge Mark Rutte het nog beter. Hij
deed dezelfde opleiding, net op tijd voor de invoering van
de Wet studiefinanciering, en kreeg zes jaar studiefinanciering, met een veel hogere basisbeurs en met aanmerkelijk
lagere huizenprijzen. En deze Mark Rutte deed ook lang
genoeg over zijn studie om ervoor te zorgen dat hij in
booming nineties op de arbeidsmarkt kwam. Net als overigens langstudeerders Alexander Pechtold en Diederik
Samsom. Het is, wat dat betreft, wel een beetje ironisch
dat de generatie politici die verantwoordelijk was voor het
afschaffen van de basisbeurs, ook behoorde tot de generatie
studenten die daar maximaal van geprofiteerd heeft, meer
dan de generaties voor hen en meer dan de generaties na
hen.
Voorzitter. Jong zijn in 2018 en dan willen studeren. Een
studiedruk die hoger ligt dan ooit. Collegegelden die hoger
zijn dan ooit. Een woningmarkt die zorgt voor torenhoge
prijzen voor kamerhuurders en die starters een bijna

Tweede Kamer

Verlaagd wettelijk collegegeld

onmogelijke positie geeft. Een arbeidsmarkt die gericht is
op flexcontracten en onzekerheid. En voor iedereen die nietgefortuneerde ouders heeft een forse studieschuld. De
huidige generatie jongere mensen moet er ernstig rekening
mee houden het slechter te gaan krijgen dan haar ouders.
Dan doel ik niet op het somberen in de jaren tachtig, het
doemdenken in de sfeer van: de bom valt toch wel. Het gaat
om een rationele analyse van hun eigen economische
positie. Die is gewoon uiterst onzeker. Geen wonder dat
we zien dat de millennialgeneratie steeds later kinderen
krijgt en dat we alarmerende berichten krijgen over studentenstress, met alle daaraan gerelateerde klachten.
Voorzitter. In die context is een voorstel van de regering
om studeren voor jonge mensen financieel aantrekkelijker
te maken in principe toe te juichen. Het is bittere noodzaak.
De SP zal de voorliggende wetswijziging en de aangekondigde algemene maatregel van bestuur — dat is meer de
inhoud — die de kern van het coalitievoorstel is, beoordelen
op de vragen of het de financiële positie van studenten
reëel verbetert, of het de toegankelijkheid vergroot, en dan
specifiek voor doelgroepen als studenten uit gezinnen met
een lager inkomen, en of de uitvoering logisch is in het
geheel van het coalitieakkoord. Daarnaast zal ik op een
aantal specifieke elementen ingaan, inclusief ons amendement en mogelijke motieonderwerpen.
Voorzitter. Verlaging van het collegegeld staat expliciet in
het regeerakkoord. In de memorie van toelichting stelt de
regering dat dit voorstel bedoeld is om te zorgen dat het
financiële aspect van de beslissing om wel of niet naar het
hoger onderwijs te gaan verdwijnt, zodat alleen de inhoudelijk gedreven studiekeuze overblijft. Dat zijn buitengewoon lovenswaardige beweegredenen. Dit kabinet is ook
nog eens bereid om 175 miljoen neer te leggen om dit
mogelijk te maken. Maar in hetzelfde regeerakkoord staat
ook een en ander over de invoering van de tienjaarsrente
in plaats van de vijfjaarsrente voor studieleningen, die op
de langere termijn meer dan 225 miljoen per jaar moet
opbrengen. Dat voornemen staat niet in deze wet. We gaan
daar niet deze week over stemmen. Maar als je je terecht
zorgen maakt over financiële drempels voor studenten —
dat is toch de motivatie — dan begrijp ik niet dat je het
verhogen van de totale schuld die studenten achteraf
moeten betalen, niet als een nog veel hogere drempel ziet.
Zeker omdat het collegegeld voor iedereen hetzelfde is —
iedereen betaalt hetzelfde bedrag — ligt het voor de hand
dat studenten uit gezinnen met lagere inkomens meer zullen
lenen en dus meer zullen moeten terugbetalen en dus ook
meer last zullen hebben van hogere rentes. Mijn eerste
vraag is: is de minister het met de SP eens dat juist die
groepen relatief slechter af zijn met de combinatie van beide
maatregelen en dat welvarende studenten relatief beter af
zijn? Zo ja, vormen deze maatregelen gezamenlijk dan niet
een hogere drempel om te gaan studeren, gezien de leenangst? Of is de combinatie een gedachte in de trend van
sommige telefoonaanbieders, die ervoor zorgen dat de
nieuwe telefoon, die direct betaald moet worden, een stuk
goedkoper wordt en die hopen dat mensen — vaak zijn dat
jonge mensen — niet zien dat ze volgens het maandcontract
dat daarna komt, meer moeten gaan betalen dan bij andere
aanbieders? Als dat de gedachte is, dan feliciteer ik het
kabinet met een effectieve verkooptechniek, maar dan vraag
ik mij af of dit verantwoordelijk bestuur is.
De minister heeft in een eerder debat gesteld dat die tienjaarsrente nodig is voor het op langere termijn gezond

24 april 2018
TK 77

77-38-3

houden van de overheidsfinanciën. Geldt dat dan niet voor
deze collegegeldverlaging? Die drukt toch ook elk jaar weer
op de overheidsfinanciën? Of gaat het kabinet ervan uit dat
dit een tijdelijke maatregel is, die over enkele jaren weer
ongedaan zal worden gemaakt, bijvoorbeeld als er geen
partij in de coalitie zit die grote woorden heeft gesproken
over het terugbrengen van de basisbeurs? Graag een
reactie.
Voorzitter. Bij de invoering van het leenstelsel stelden de
voorstanders dat de invoering de toegankelijkheid van het
onderwijs niet in gevaar zou mogen brengen. Toch krijgen
we nu een voorstel gericht op het weghalen van financiële
drempels, die er kennelijk toch zijn. Kan de SP daaruit
opmaken dat dit kabinet van mening is dat er wel financiële
drempels zijn ontstaan bij de invoering van het leenstelsel?
Voorzitter. Ook de Raad van State is kritisch. Hij vindt de
maatregel te generiek voor het gestelde doel: het weghalen
van financiële drempels. De Raad van State wijst erop dat,
gelet op de totale kosten van het studeren, die met de
invoering van het leenstelsel uiteraard een stuk hoger zijn
geworden, het financiële voordeel van één collegejaar half
collegegeld of in het geval van lerarenopleidingen twee
collegejaren half collegegeld zeer beperkt is. De Raad vindt
die maatregelen te generiek en betwijfelt of deze effectief
drempels weghalen. Het is voor de SP eigenlijk onduidelijk
wat nou precies het verweer van de regering tegen dit verwijt is. De SP is niet tegen generieke maatregelen zoals
bijvoorbeeld een basisbeurs, maar als je door coalitie- of
begrotingsafspraken niet aan het bedrag van 175 miljoen
kunt tornen, dan is het niet onredelijk om je af te vragen of
je niet meer drempels weghaalt door gerichtere actie. Ik
noem het verhogen van de aanvullende beurs, het verbreden van de groep die recht heeft op een aanvullende beurs
of iets specifiek gericht op de doorstroom van mbo'ers.
Waarom is hier niet voor gekozen?
Ook over de uitvoering maakt de SP zich zorgen. Een fors
deel van de uitvoering — collega Bisschop heeft daar al
aandacht aan besteed — komt bij de onderwijsinstellingen
terecht, mede omdat DUO niet tijdig zijn processen kan
aanpassen. De minister stelt dat hier komend jaar naar
gekeken zal worden, maar dat is toch een beetje onbevredigend als antwoord. Ook de Raad van State spreekt wederom
zijn zorgen uit en wijst op de onzekerheid van de uitvoeringskosten. Er is een onzekerheidsmarge van 50%. Instellingen geven aan dat zij zich zorgen maken om meer
beroepszaken. De SP zou graag van de minister de garantie
willen dat noch de onderwijsinstellingen, noch individuele
studenten financieel de dupe zullen worden van eventuele
uitvoeringsproblemen, ook niet wanneer het aantal
beroepszaken een behoorlijke vlucht neemt. Specifieker:
als de uitvoeringskosten hoger uitvallen, komen die kosten
dan te liggen bij het kabinet en niet bij de instellingen? Wij
willen daar graag duidelijkheid over.

kunnen geven? Hoe staat het daar nu mee? En hoever zijn
de partijen uit elkaar?
Voorzitter. Eigenlijk heb ik nog met geen woord gesproken
over het voorliggende wetsvoorstel, maar alleen over de
in het regeerakkoord aangekondigde algemene maatregel
van bestuur. De wet waar wij over stemmen, is eigenlijk,
oneerbiedig gezegd, een vehikel om een snelle algemene
maatregel van bestuur voor het komende collegejaar
mogelijk te maken. Dat is prima begrijpelijk in het kader
van de langdurige kabinetsformatie en gezien de wens om
nog dit jaar deze maatregel in te voeren. Maar het ontslaat
ons niet van de plicht om ook kritisch naar het wetsvoorstel
zelf te kijken, en daar heeft de SP toch wel een groot probleem mee. Dit wetsvoorstel maakt het namelijk voor de
regering mogelijk — niet alleen deze regering, maar elke
regering — om in de toekomst zonder tussenkomst van het
parlement wijzigingen aan te brengen in het collegegeld,
gericht op bepaalde opleidingen of doelgroepen, zonder
dat daar verder heldere criteria voor gegeven worden. Dat
gaat de SP wel te ver.
Over de differentiatie van collegegeld bestaan in deze
Kamer best wel verschillen van mening. Ik kan voor elk van
de woordvoerders horrorscenario's bedenken waarin, laten
we zeggen, minister Futselaar van Onderwijs zegt dat we
opleidingen met minder arbeidsmarktperspectief goedkoper
moeten maken of dat we een imamopleiding goedkoper
moeten maken, omdat er een tekort is aan Nederlandstalige
imams. Ik denk dat de meeste mensen zouden zeggen: daar
moet het parlement bij betrokken worden. Vandaar dat de
SP een amendement heeft ingediend om een parlementaire
voorhang in te voeren. Het wijzigen van collegegelden kan
grote economische en sociale gevolgen hebben en de
financiële positie van studenten, instellingen en het Rijk
beïnvloeden. Dat is niet iets om in de toekomst even in een
AMvB weg te tikken. Vandaar het amendement.
Wij zijn ons natuurlijk bewust van de wens van de coalitie
om de aangekondigde AMvB nog voor 1 september door
te voeren. Het is niet onze bedoeling om dat nu te gaan
frustreren met een voorhang en een parlementaire behandeling voor die tijd, maar in de toekomst zou ik toch wel
graag zien dat die garantie er wel inzit. Nu is het mogelijk
voor de regering om deze wet te laten ingaan na de algemene maatregel van bestuur en zo die parlementaire
behandeling te vermijden, is ons uitgelegd, maar in de
toekomst willen wij wel dat die parlementaire zeggenschap
wordt gegarandeerd.

Daarnaast is er op dit moment nog onduidelijkheid over de
wijze van compensatie van instellingen voor de collegegeldverlaging. Het is voor de SP onbevredigend om deze wet
te behandelen zonder dat dat is afgerond, niet alleen omdat
we geen exacte uitkomst weten, maar ook omdat we feitelijk
de onderhandelingspositie van de instellingen nogal
ondergraven door de wet al vast te stellen voordat dit
afgerond is. Het is niet anders. Wij begrijpen dat deze wet
er nu snel door moet om de datum van 1 september te
halen, maar zou de minister niet iets van een tussenstand

Dan de deeltijdopleidingen. Collega Bisschop heeft daar
ook al iets over gezegd. De regering heeft aangekondigd
bij algemene maatregel van bestuur uit te gaan van een
collegegeldverlaging voor de eerste twaalf maanden van
een studie en bij lerarenopleidingen dan de eerste 24
maanden. Dat is logisch als inzet bij alle opleidingen
behalve deeltijdstudies, want deeltijdopleidingen, waarvan
de Open Universiteit in het algemeen toch wel hét voorbeeld is, zijn specifiek gericht op meer maanden doen over
dezelfde opleiding. Als je 30 punten per jaar haalt bij een
deeltijdopleiding, ben je over het algemeen vrij snel aan
het studeren. Dan is eigenlijk die grens van twaalf maanden
onrechtvaardig. Dit steekt de SP des te meer omdat bijvoorbeeld studenten van de Open Universiteit relatief vaak
afstandsonderwijs volgen, bijvoorbeeld omdat zij door een
functiebeperking niet zo mobiel zijn en niet gemakkelijk
onderwijs op locatie kunnen volgen. Het steekt om hen

Tweede Kamer

24 april 2018
TK 77

Verlaagd wettelijk collegegeld

77-38-4

slachtoffer te laten zijn, of in ieder geval niet rechtvaardig
te behandelen met de anderen. Daarom zouden wij willen
voorstellen om voor deeltijdopleidingen die grens naar 24
maanden op te trekken, waarbij we ons kunnen voorstellen
dat je wel uitgaat van een maximum van 60 ECTS-studiepunten. Als dit tenminste technisch mogelijk is, want we
weten dat studiepunten volgen ingewikkeld is.
De minister heeft ons in de schriftelijke ronde al laten weten
dat overgaan naar meer maanden bij deeltijdopleidingen
mogelijk is, in ieder geval technisch, en dat het structureel
ongeveer 6 miljoen extra zal kosten. Wat de SP betreft is
dit echt de moeite waard. We horen graag van de minister
of zij bereid is toe te zeggen dit alsnog in een AMvB te
regelen, bij voorkeur voor dit collegejaar en anders voor
het jaar daarna. Als zij daar niet toe bereid is, zullen we het
uiteraard per motie aan de Kamer moeten voorleggen.
Dan wil ik ook nog kort ingaan op wat waarschijnlijk de
grootste pechgeneratie studenten uit de naoorlogse
geschiedenis is, namelijk de studenten die met hun studie
zijn begonnen in de collegejaren 2015-2016, 2016-2017 en
2017-2018. Dit zijn de studenten die wél te maken kregen
met het leenstelsel, maar slechts in beperkte mate met de
investeringen die daarbij horen; wij voeren nog een debat
over de vraag in hoeverre die daar terecht zijn gekomen.
En nu lopen ze ook net een collegegeldverlaging mis. Deze
groep studenten heeft het gevoel dat zij toch wel het
slachtoffer zijn van wispelturig overheidsbeleid. En daar zit
wat in, zou ik zeggen.
Deze groep heeft bij de invoering van het leenstelsel het
recht gekregen om tussen vijf en tien jaar na afronding van
hun opleiding gebruik te maken van onderwijsvouchers,
om daarmee vervolgonderwijs te kunnen volgen. De SP
zou graag zien dat deze studenten die vouchers of een deel
van die vouchers direct na het behalen van een bachelordiploma kunnen krijgen. Dan kunnen zij dat geld eventueel
gebruiken voor een masteropleiding. Zo krijgen ze toch hun
deel van wat ik bijna het "gratis bier" zou noemen dat in dit
wetsvoorstel wordt uitgedeeld. Eerlijk gezegd vind ik ook
de grens van vijf tot tien jaar na het behalen van je diploma
een curieuze. Het lijkt bijna alsof die grens gemaakt is om
te voorkomen dat mensen gebruikmaken van de regeling.
Dit is misschien een goed moment voor een interruptie.
De voorzitter:
Ja. De heer Van Meenen.
De heer Van Meenen (D66):
Ik wil ook rustig wachten totdat de heer Futselaar helemaal
klaar is. Maar ik dacht dat hij klaar was.
De voorzitter:
Nee, dat duurt nog even.
De heer Futselaar (SP):
Niet met mijn hele verhaal.

De voorzitter:
Ja.
De heer Van Meenen (D66):
Kijk, het is ergens jammer dat de heer Futselaar geen
woordvoerder voor de SP was in de tijd dat we het over
het leenstelsel hadden. Aan de ene kant klinkt dit mij toch
als een SP-verhaal in de oren, in de trant van: wij weten bij
elke oplossing wel weer een probleem te bedenken. Maar
ik zoom nu vooral even in op die generieke maatregelen.
De SP heeft hier jarenlang te vuur en te zwaard gestreden
voor het behoud van de basisbeurs. Als er nou één generieke maatregel is, "gratis bier voor iedereen" zoals u dat
zelf noemde, dan is dat wel die basisbeurs. Er is hier een
aantal partijen geweest die gezegd heeft: laten we het niet
zo generiek maken, laten we de aanvullende beurs behouden en die zelfs verhogen en laten we meer onderwijseuro's
in de klas laten landen. Toch iets waar u ook altijd voor bent
geweest. Mijn vraag, voorzitter ...
De voorzitter:
Ja?
De heer Van Meenen (D66):
Ja, was u al zover?
De voorzitter:
Nou, ú. U heeft een hele inleiding gehouden.
De heer Van Meenen (D66):
Mijn vraag is: is het denkbaar dat de SP tegen deze wet
gaat stemmen?
De heer Futselaar (SP):
Ik wou de conclusie tot het einde bewaren, maar het antwoord is "nee". Wij zullen instemmen met deze wet. Als u
het goedvindt, vat ik aan het einde de redenen een beetje
samen. Wij zien gewoon problemen. Het is echter niet alleen
de taak van de Tweede Kamer om voorstellen van het
kabinet wel of niet goed te keuren, maar ook om te proberen
ze beter te maken. En ik doe daar zeker pogingen toe.
Ik wil wel graag even ingaan op het generieke punt. Ik heb
niet voor niets net letterlijk in mijn spreektekst genoemd
dat de SP niet tegen generieke maatregelen is, inclusief de
basisbeurs. Maar we hebben een vrij beperkte pot geld. Ik
wil 175 miljoen niet als niks wegzetten, want het is een fors
bedrag, maar in het totaal van de onderwijsgelden is het
vrij beperkt. Als je dat wilt inzetten, dan vind ik dat je de
vraag moet stellen: hoe zet je dat het meest effectief in voor
het probleem dat je wilt oplossen? De minister zegt dat het
gaat om het weghalen van financiële drempels. Ik vind het
dan niet raar en ik vind ook niet dat we afstappen van onze
voorkeur voor een basisbeurs, als we vragen of een generieke collegegeldverlaging wel de beste manier is. Laten
we niet vergeten dat het bedrag van de basisbeurs plus de
aanvullende beurs hoger was dan dat van alleen de huidige
aanvullende beurs.

De heer Van Meenen (D66):
Zal ik het nu doen?

Tweede Kamer

Verlaagd wettelijk collegegeld

24 april 2018
TK 77

77-38-5

De heer Van Meenen (D66):
Ik ben ieder geval blij te horen dat de SP deze wet gaat
steunen. Beter maken is altijd goed; we zullen zien. Maar
nog even over die generieke maatregel. Als er één groot
bedrag generiek is dat de SP wilde behouden, dan is het
de basisbeurs. Andere partijen hebben destijds een andere
keuze gemaakt. Nu wordt er opnieuw voor een substantieel
bedrag toch een generieke maatregel getroffen. En wie
vindt de coalitie tegenover zich op dat punt? De SP! U heeft
een laten we zeggen vrij aparte omgang met generiek: als
het er is, dan moet het behouden blijven en als het er komt,
dan moet het wegblijven. Ik begrijp dat niet.
De heer Futselaar (SP):
Kennelijk kan de heer Van Meenen zich niet voorstellen dat
er verschil bestaat tussen verschillende generieke maatregelen. Ik zie dat verschil wel. Er zijn generieke maatregelen
waar ik erg aan hecht en er zijn ook generieke maatregelen
waar ik meer twijfels over heb. Ik vind het een hele grote
versimpeling van een op zich complex onderwerp om te
zeggen: u was voor die generieke maatregel, dus u moet
ook voor deze zijn.
De voorzitter:
Ik stel voor dat u verdergaat, meneer Futselaar.
De heer Futselaar (SP):
Met genoegen, voorzitter.
Ik was aan het praten over de pechgeneratie die vouchers
krijgt die alleen mogen worden ingezet in een periode tussen de vijf en tien jaar na het behalen van het diploma. Ik
heb dat een vrij vreemde maatregel gevonden. Ik heb nog
niemand kunnen vinden die mij kan uitleggen waarom is
gekozen voor tussen de vijf en tien jaar. Dat lijkt mij een
ontmoedigingsbeleid, want dat is ongeveer de periode in
je leven waarin je het minst bijscholing zoekt. Mijn voorstel
is: zet die middelen of een deel daarvan in om de mogelijkheid te geven om de master te bekostigen. Is de minister
bereid om zo'n maatregel te nemen, eventueel per algemene maatregel van bestuur, als zij daartoe de mogelijkheden krijgt met deze wet?
Richting afronding, voorzitter. Het kon zelfs binnen vijftien
minuten, dus het viel weer mee. Deze wet is een verkeerde
oplossing voor een groot probleem. Het grote probleem is
de precaire financiële situatie van studenten. Er zijn alternatieven. Mensen willen liever de basisbeurs terug of meer
inzetten op aanvullende beurzen, maar aan de andere kant
— dat is mijn conclusie — is het buitengewoon cynisch om
te beweren dat jonge mensen niet gebaat zijn bij een korting
van €1.000. Jonge mensen zijn over het algemeen relatief
arm en €1.000 maakt voor een 18-jarige zonder rijke ouders
best wel verschil. Wij zijn op dit moment dan ook van plan
om in te stemmen met dit wetsvoorstel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Futselaar. Dan ga ik nu naar de heer
Van Meenen namens D66.

Tweede Kamer

Verlaagd wettelijk collegegeld

De heer Van Meenen (D66):
Voorzitter. D66 staat voor onderwijs en voor kansen, kansen
voor iedereen. Daarom investeert dit kabinet 1,9 miljard
euro per jaar extra in kansen om het onderwijs toegankelijker en sterker te maken. Ook in het hoger onderwijs is dat
van groot belang. De toegankelijkheid moet altijd vooropstaan. Als financiële overwegingen naar de achtergrond
verdwijnen, kunnen studenten een studie kiezen op basis
van wat bij hun talenten past en wat zij echt interessant
vinden. Het voorliggende wetsvoorstel halveert het collegegeld voor eerstejaarsstudenten en voor pabostudenten en
studenten aan een lerarenopleiding zelfs de eerste twee
jaar. Daarmee laat dit kabinet zien dat het de toegankelijkheid van het hoger onderwijs belangrijk vindt en dat het
oplossingen biedt voor de aanpak van het lerarentekort.
Voor een individuele student maakt die €1.000 natuurlijk
een groot verschil — meneer Futselaar had het daar ook al
over — zeker aan het begin van de studie, wanneer er onder
andere boeken gekocht moeten worden, misschien een
borg voor een studentenkamer moet worden betaald, et
cetera.
Naast de halvering van het collegegeld voor eerstejaarsstudenten regelt dit wetsvoorstel ook een halvering van het
collegegeld voor de eerste twee jaar van de lerarenopleiding. Dat is een van de maatregelen — ik zei het al — voor
het terugdringen van het lerarentekort. Het lerarentekort is
een serieus probleem en vraagt, naast deze maatregel,
uiteraard ook om andere maatregelen, die we in andere
debatten bespreken. Het zou fantastisch zijn als meer jonge
mensen voor dat prachtige vak van leraar zouden kiezen,
al is het maar om deze eenvoudige reden, want — u weet
het, ik spreek uit ervaring — het is een schitterend beroep.
Het kan niet vaak genoeg gezegd worden. Op dit moment
is dat helaas niet het heersende beeld en dus is het
belangrijk dat het beroep aantrekkelijker wordt. Door de
lerarenopleiding aantrekkelijker te maken, worden jonge
getalenteerde studenten gestimuleerd om deze opleiding
te gaan volgen en dat is uiteindelijk weer goed voor het
onderwijs.
De Raad van State was echter kritisch over dit wetsvoorstel
en vindt dat het heroverwogen moet worden. Het wetsvoorstel zou een te generieke maatregel zijn, maar ik wil hier
graag benadrukken dat het in het onderwijs juist gaat om
individuen: kinderen, leerlingen, studenten, toekomstige
leraren. Voor een individuele student, als je vanuit zijn of
haar perspectief kijkt, is €1.000 wel degelijk een aanzienlijk
bedrag, een bedrag dat iets uitmaakt en dat een steun in
de rug is. Dat kan men in het onderwijs best eens gebruiken.
Voorzitter. Studenten moeten zo snel mogelijk profijt hebben van deze wet en daarom ben ik blij dat de minister en
haar ambtenaren zo hard hebben gewerkt om deze wet snel
naar de Kamer te sturen. Met dit tempo lukt het ook om alle
nieuwe studenten die in het studiejaar 2018/2019 beginnen
met studeren €1.000 korting op hun collegegeld te geven
en dat is prachtig. Maar naast complimenten voor de
minister, heb ik ook een paar vragen. Want als zaken snel
gaan, willen mensen ook nog weleens iets missen. Daarom
is mijn vraag aan de minister hoe zij ervoor zorgt dat alle
nieuwe studenten zo snel mogelijk van dit nieuws op de
hoogte zijn. In de memorie van toelichting wordt gesproken
over het tijdig informeren. Ik vroeg er ook al naar in mijn
schriftelijke inbreng. Via een onlinecampagne en brieven

24 april 2018
TK 77

77-38-6

aan instellingen wordt breed ingezet om iedereen op de
hoogte te stellen, maar zorgen deze generieke communicatiemiddelen er ook voor dat de individuele aspirant-studenten goed genoeg bereikt worden? En, zo ja, hoe dan?
Daarnaast viel mij op dat er voor deeltijdstudenten, zowel
reguliere als die van de Open Universiteit, geen uitzondering
is gemaakt om langer dan de reguliere periode van twaalf
maanden aanspraak te maken op de halvering van het collegegeld. De minister schrijft dat dit niet uitvoerbaar is. Ik
hoor daar nog graag een nadere toelichting op. Via de
jaarlijkse monitor, de Monitor Beleidsmaatregelen voor het
hoger onderwijs, wordt de effectiviteit van dit wetsvoorstel
in de gaten gehouden. In hoeverre is het dan nog mogelijk
om bij te sturen, indien nodig?
Tot slot nog een kort punt over DUO. Op dit moment is de
DUO-website tijdelijk uit de lucht vanwege het installeren
van een nieuw ICT-systeem. Dat men daar een maand nodig
heeft om een nieuw ICT-systeem te implementeren, zegt
op zich al iets en het is bekend dat zich bij DUO nog weleens
problemen voordoen. Ik maak me dan ook een beetje zorgen
of deze wetswijziging op korte termijn niet te veel op het
bord van DUO legt. Kan de minister bevestigen dat DUO
op tijd klaar is om de maatregel door te voeren, zodat alle
studenten die recht hebben op deze halvering die ook zullen
krijgen?
Ik rond af, voorzitter. Ik dank de minister nogmaals voor
haar inzet om de drempel om te gaan studeren zo laag
mogelijk te houden. Je zou kunnen zeggen dat die drempel
er nauwelijks is, maar hiermee leggen we ook nog de rode
loper uit zeg ik tegen de heer Futselaar. Dat moet hem toch,
zeker gezien de kleur, aanspreken. Ik dank de minister er
ook voor dat zij hiermee het lerarentekort aanpakt, want op
deze manier zorgen we in het onderwijs voor kansen voor
iedereen en dat is voor D66 de hoogste prioriteit. Punt.
De heer Özdil (GroenLinks):
Collega Van Meenen maakte net in het interruptiedebat
terecht een punt van de aanvullende beurs die omhoog is
gegaan met het studievoorschotsysteem. Hij maakte ook
terecht het punt dat de toegankelijkheid bevorderd kan en
moet worden. Mijn vraag is of het niet nóg beter zou zijn
om in dit wetsvoorstel te kiezen voor een iets lagere generieke korting op het collegegeld, van bijvoorbeeld €500 in
plaats van €1.000, en het geld dat daarmee vrijkomt toe te
voegen aan de aanvullende beurs. Zou dat de boel niet nóg
beter maken voor de toegankelijkheid et cetera?
De heer Van Meenen (D66):
Dat ligt eraan vanuit welk perspectief je het bekijkt. Kijk, het
betere is soms de vijand van het goede. Dit is nu eenmaal
hetgeen wij met vier partijen hebben afgesproken, en ik en
mijn partij vinden dat een uitstekend voorstel, dus we gaan
hiervoor.
De heer Özdil (GroenLinks):
Ik waardeer dit eerlijke antwoord van mijn collega, maar ik
ga wel mijn best doen om zowel collega Van Meenen als
de andere coalitiepartijen te overtuigen van het feit dat het
betere soms ook beter kan zijn dan het goede.

Tweede Kamer

Verlaagd wettelijk collegegeld

De heer Van Meenen (D66):
Dat lijkt mij een heel goed plan. Het ware misschien nog
beter geweest als u dat in een eerder stadium had gedaan,
bijvoorbeeld bij de formatie.
De voorzitter:
Goed. Dank u wel, meneer Van Meenen. Dan geef ik nu het
woord aan de heer Özdil namens GroenLinks.

De heer Özdil (GroenLinks):
Voorzitter. Net als de afschaffing van de dividendbelasting
stond ook de halvering van het collegegeld in het eerste
jaar en voor lerarenopleidingen ook in het tweede jaar, in
geen enkel programma van de coalitiepartijen. Maar in
tegenstelling tot over de afschaffing van de dividendbelasting, is mijn fractie wél positief over de doelstellingen in dit
wetsvoorstel. GroenLinks is blij dat dit voorstel studenten
minder collegegeld laat betalen. Dat levert de studenten
uiteindelijk structureel tot 2023 175 miljoen euro op.
Maar tegelijkertijd maakt mijn fractie zich zorgen over de
spreekwoordelijke sigaar uit eigen doos die een paar
pagina's verderop in het regeerakkoord staat. Het kabinet
wil namelijk ook de rente op de studielening verhogen. En
dat kost de studenten weer meer geld dan de halvering van
het collegegeld oplevert. De minister zegt dat de verlaging
van het collegegeld en het verhogen van de rentevoet verschillende dingen zijn, maar voor studenten zijn dit geen
twee verschillende zaken. Het is dan ook niet voor niets dat
de studentenbonden LSVb en ISO deze zorgen al van meet
af aan hebben geuit. Ik zei net al dat de minister ontkent
dat er sprake is van een sigaar uit eigen doos. Prima, let's
agree to disagree, in goed Hollands. Maar mijn vraag aan
de minister is of ze bereid is om ten minste toe te geven
dat studenten met het verhogen van de rentevoet uiteindelijk minimaal net zo veel geld kwijt zijn als ze bespaarden
met de halvering van het collegegeld in dit wetsvoorstel.
De minister zei dat het wetsvoorstel het hoger onderwijs
toegankelijker maakt, maar collega's wezen er al op dat de
Raad van State aangeeft dat die toegankelijkheid in dit
voorstel niet aangetoond wordt. Is dit niet raar? Zouden we
ons niet meer moeten focussen op studenten van wie de
ouders weinig of niets kunnen bijdragen aan de studie?
Want daar hebben we namelijk al iets voor — we hebben
het er net over gehad — namelijk de aanvullende beurs.
Zouden we een gedeelte van de middelen die zijn gereserveerd voor het verlagen van het collegegeld niet kunnen
inzetten om de aanvullende beurs te verhogen, bijvoorbeeld
door het collegegeld in het eerste jaar en voor de lerarenopleidingen ook in het tweede jaar, met een kwart te verlagen in plaats van met de helft, en met het geld dat overblijft
de aanvullende beurs te verhogen?
De heer Van der Molen (CDA):
Ik heb een vraag bij het punt dat de heer Özdil eerder aankaartte, evenals de heer Futselaar. Dat ging over de verhoging van de rente aan de ene kant, en aan de andere kant
de verlaging van het collegegeld. Is de heer Özdil het met
mij eens dat die twee dingen inderdaad niet aan elkaar te
koppelen zijn? Want de opbrengst van de renteverhoging

24 april 2018
TK 77

77-38-7

uit het regeerakkoord valt in ongeveer 2065, terwijl het
voordeel voor de student al dit jaar ingaat.
De heer Özdil (GroenLinks):
GroenLinks is het er niet mee eens dat die twee dingen niet
aan elkaar te koppelen zijn, want studenten beginnen meteen te betalen nadat ze zijn afgestudeerd.
De heer Van der Molen (CDA):
Ontkennen dat ze te koppelen zijn, kan ik ook niet, want de
heer Özdil doet dat. Maar het CDA geeft aan: die koppeling
is er niet. Het maakt namelijk in de individuele situatie heel
veel uit hoeveel je leent en hoe de rente zich laat ik zeggen
in de komende 50 jaar gaat ontwikkelen. We hebben allebei
geen glazen bol om te kijken hoe dat zal gaan. Daar moet
de heer Özdil mij toch gelijk in geven?
De heer Özdil (GroenLinks):
Het klopt dat niemand van ons hier een glazen bol heeft,
maar we hebben wel een redelijke inschatting van wat die
verhoging van de rentevoet van de vijfjaarsrente naar de
tienjaarsrente teweeg gaat brengen, in ieder geval op de
korte en middellange termijn. Dan zien we dat de tienjaarsrente dit jaar bijvoorbeeld veel hoger is dan de vijfjaarsrente. We zien dit ook in het regeerakkoord. Daar staat: "De
verhoging van de rentevoet levert 225 miljoen op structureel." Dat is veel meer dan die 175 miljoen die de studenten
gaan krijgen met de verlaging van het collegegeld.
De heer Futselaar (SP):
Er is inderdaad veel onbekend over de tienjaarsrente. We
hebben natuurlijk ook nog geen wetsvoorstel of zelfs een
begin daarvan gezien. Wij kunnen opmaken uit hoe het in
het regeerakkoord staat dat het op termijn geld moet opleveren. Dat is ook de motivatie geweest: wij moeten de
overheidsfinanciën op orde maken. Maar terecht zegt bijvoorbeeld de heer Van der Molen: het hangt er heel erg
van af hoeveel je leent. Ja, dat klopt. Daarom is het het
tegenovergestelde van een progressieve maatregel, want
het betekent dat studenten die meer lenen — we kunnen
ervan uitgaan dat dat studenten zijn uit bijvoorbeeld een
gezin met armere ouders — zwaarder zullen worden
getroffen. Dat is het probleem van aan de ene kant een
generieke maatregel indienen en aan de andere kant eentje
die specifiek leningen raakt, want zo tref je bepaalde groepen harder. Ik zou de heer Özdil willen vragen of hij dat met
mij eens is.
De heer Özdil (GroenLinks):
Voorzitter, dit is bijna uitlokking! Laat ik het zo zeggen:
GroenLinks vindt het in ieder geval geen goed idee om de
rentevoet te verhogen. GroenLinks heeft ook een pleidooi
voor een verhoging van de aanvullende beurs, waar ik het
net over heb gehad. Ik verwacht ook steun van de SP om
daarin mee te gaan.

Tot slot nog twee belangrijke punten, twee wat GroenLinks
betreft wat onterecht ondergesneeuwde kindjes. Ten eerste
— collega's noemden het al — is de Open Universiteit bij
dit wetsvoorstel een vreemde eend in de bijt. Daar studeert
men flexibeler en halen studenten doorgaans niet 60 studiepunten in één jaar tijd. Dit wetsvoorstel geeft de korting
alleen in het eerste jaar. Daarom is de vraag: is de minister
bereid om met de Open Universiteit en de medezeggenschap in gesprek te gaan om tot een passende oplossing
te komen? Ten tweede. Dit voorstel komt ten goede aan
studenten in het hoger onderwijs, maar het mbo wordt
weer eens vergeten. Het mbo is een onderwijsvorm waar
toegankelijkheid en doorstroming van minstens net zo groot
belang zijn als in het wetenschappelijk onderwijs. Heeft de
minister overwogen om ook het lesgeld voor mbo-studenten
te verlagen, is mijn laatste vraag.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Özdil. Ik geef nu het woord aan de heer
Beertema namens de PVV.

De heer Beertema (PVV):
Voorzitter, dank u wel. Op het eerste gezicht hebben we
hier te maken met een sympathiek voorstel, maar op het
tweede gezicht ademt deze wetswijziging wat ons betreft
symboolpolitiek, ondoordachtheid en onrijpheid. Het is
tenslotte een pleister op de gapende wonde van het lerarentekort, maar ook op de denkbeeldige wond van dat zogenaamd tanende toegankelijkheids- en kansengelijkheidsprobleem. De minister wil de toegangsdrempel tot het hoger
onderwijs verlagen, maar zelf stelt ze tegelijkertijd vast dat
deze maatregel weinig effect zal hebben op de aantallen
studenten die instromen in het hoger onderwijs. Dat vinden
wij merkwaardig. Het zou toch juist zo moeten zijn dat studenten met leenangst door deze maatregel bewogen zullen
worden om toch te gaan studeren nu die basisbeurs verdwenen is?
Uit twee rapportages blijkt gelukkig dat de instroom in het
hoger onderwijs na de invoering van het leenstelsel is hersteld. Het is terug op het oude niveau zelfs. De doelstelling
en de effecten van deze voorgenomen verlaging van het
collegegeld zijn dan ook louter kwalitatief, stelt de minister,
en moeten gezocht worden in de wijze waarop de keuze
om wel of niet door te gaan met studeren gemaakt wordt.

De voorzitter:
Gaat u verder.

Tweede Kamer

De heer Özdil (GroenLinks):
Mijn collega Futselaar had het er net over: dit wetsvoorstel
biedt de mogelijkheid om op basis van een algemene
maatregel van bestuur voor bepaalde groepen studenten
in het hoger onderwijs het wettelijk collegegeld te verlagen.
Kortom, het zet de deur open voor verdere differentiatie
van het collegegeld. GroenLinks zou het een zorgelijke
ontwikkeling vinden als het collegegeld steeds verder wordt
gedifferentieerd. Mijn vraag aan de minister is dan ook of
zij deze zorgen deelt. Collegegelddifferentiatie is een heikel
politiek punt en om over mogelijke toekomstige gevallen
van collegegelddifferentiatie nog een politieke afweging te
kunnen maken, dienen we inderdaad samen met de SP een
amendement in dat een voorhangprocedure bij dergelijke
gevallen mogelijk maakt.

Verlaagd wettelijk collegegeld

24 april 2018
TK 77

77-38-8

Ik vind dat een vage redenering. Het lijkt zelfs een beetje
op een gelegenheidsargument. Het financiële aspect achter
die keuze verdwijnt dan naar de achtergrond, waardoor de
keuze vooral gebaseerd zal gaan worden op een overtuigde
inhoudelijke keuze voor een studie. Dat is een opmerkelijke
redenatie. Wordt de keuze om te gaan studeren niet juist
vooral gedreven door het financiële voordeel dat deze
wetswijziging zal bewerkstelligen? Na dat eerste jaar betalen
studenten die geen lerarenopleiding volgen, uiteindelijk
toch weer 50% meer collegegeld. Als studenten eerst
gedreven worden om te gaan studeren vanwege verlaagd
collegegeld, zouden ze, deze logica volgend, toch juist na
dat eerste voordelige jaar gedreven kunnen worden om
maar weer te stoppen met die studie omdat de kosten
gewoon niet te dragen zijn? De aspirant-studenten die
vanwege dit voordeel ervoor kiezen om te gaan studeren
maar vervolgens na dat eerste jaar stoppen, zijn we dan
voorgoed kwijt. Denkt de minister te kunnen anticiperen op
dat scenario? Graag een reactie.
Voorzitter. Het doel van de wijziging van de wet is vooral
de toegankelijkheid en uiteindelijk ook de kansengelijkheid
vergroten. Het terugdringen van het lerarentekort is daaraan
ondergeschikt omdat de minister erkent dat deze maatregel
slechts een stukje is van de puzzel om het lerarentekort
terug te dringen. Maar we weten het niet. We weten het
niet. We weten eenvoudig niet of deze maatregel, waarvoor
tot 2022 730 miljoen euro is uitgetrokken — als je die 2
miljoen voor het Profileringsfonds er steeds bij optelt 740
miljoen — gaat opleveren wat de minister beoogt. Wat gaat
het opleveren? Het is heel veel geld voor een plan dat
gebaseerd is op een stuk wensdenken. Deze verlaging, die
vooral voordelig is voor aspirant-pabo-studenten, zal ook
naar onze verwachting een aanzuigende werking hebben.
Absoluut. Maar is het wel gewenst om louter en alleen om
deze reden studenten te werven voor het leraarschap? Heeft
de minister daarover nagedacht? Het gaat tenslotte om 740
miljoen euro belastinggeld. En zal het geen nadelig effect
hebben op de kwaliteit van de studenten die uiteindelijk
dat lerarentekort moeten terugdringen? Ook daar graag
een reactie van de minister op.
Voorzitter. De kosten van dit voorstel zijn niet gering. Ik
noemde al het bedrag van 740 miljoen tot 2022. Vanaf 2023
gaat het structureel om 175 miljoen. Bij het spenderen van
dit soort bedragen — ik vind het grote bedragen — zou je
verwachten dat er vooraf ook kwantitatief onderzoek is
gedaan, zeker omdat de minister zelf verwacht dat deze
maatregel weinig effect zal hebben op de aantallen studenten die zullen instromen. Mij baart tevens zorgen dat er op
geen enkele manier wordt gesproken over een mogelijk
aanzuigende werking op buitenlandse studenten. Dat is
echt een grote zorg. Wij hebben hier inmiddels 122.000
buitenlandse studenten. De Universiteit Maastricht — ik
moet zeggen: Maastricht University — telt intussen 52%
buitenlandse studenten. Dat liet de rector juichend weten.
De ongebreidelde internationalisering en verengelsing van
ons hoger onderwijs roept al heel veel weerstand op onder
de bevolking. Die snapt niet dat we zoveel honderden miljoenen uitgeven aan buitenlandse studenten in plaats van
aan onze eigen kinderen. Straks is een kwart van alle
bacheloropleidingen volledig in het Engels. En wat doet
deze minister? Ze lokt nog meer buitenlanders naar ons
hoger onderwijs door het collegegeld te halveren. Die
maatregel geldt ook voor alle andere studenten in de EU.
Waarom zou een Britse student ruim €30.000 betalen, even

Tweede Kamer

Verlaagd wettelijk collegegeld

omgerekend vanuit ponden, voor een bachelor in eigen
land, terwijl hij hier voor nog geen €5.200 klaar is? Dan kan
hij ook nog eens in zijn eigen moedertaal studeren. Daarbij
heeft hij ook nog eens het enorme voordeel dat hij of zij
native speaker is, in tegenstelling tot zijn medestudenten
en docenten. Vooral voor studenten uit het Verenigd
Koninkrijk wordt het zo wel heel erg aantrekkelijk om als
academische toerist de Noordzee over te steken en hier
voor een fractie van het geld dat hij in het Verenigd
Koninkrijk kwijt is, zijn studie te volgen. Wij zien niets in dat
academisch toerisme. Wij zien wel al weer van heinde en
verre aankomen dat juist deze maatregelen de internationalisering en de verengelsing nog verder zullen aanwakkeren.
Kan de minister mij toezeggen dat deze maatregel geen
stimulans zal zijn voor een nog ongebreideldere — ik weet
niet of het woord bestaat — internationalisering en verengelsing? Graag ook daar een reactie van de minister op.
De heer Özdil (GroenLinks):
Mijn zeer gewaardeerde collega Beertema van de PVV
maakt ook van dit wetsvoorstel gebruik om het weer eens
te gaan hebben over internationale studenten en het feit
dat zij ten koste van Nederlandse studenten misbruik of
gebruik zouden kunnen maken van dit voorstel. Het voorbeeld dat mijn collega altijd gebruikt is dat van de Universiteit Maastricht. Schande, 52% internationale studenten!
Voorzitter, de Universiteit Maastricht ligt in Limburg, op
het grensvlak tussen Duitsland en België. De radius van
elke universiteit, als het gaat om het aantrekken van studenten, is 100 kilometer. Op de Universiteit Maastricht bestaat
het merendeel van die internationale studenten uit Duitse
studenten. Is mijn collega van de PVV het met mij eens dat
zijn kritiek, zijn schandroep tegen de Universiteit Maastricht,
niet alleen betekent "eigen student eerst" maar ook dat de
Universiteit Maastricht zichzelf kan opdoeken. Is dat uw
doel?
De heer Beertema (PVV):
Ja. Kijk, ik begrijp uw redenering wel. Elke universiteit heeft
een radius van zo'n 100 kilometer, maar ik ga er wel van
uit dat we dat doen vanuit onze natiestaat, die ook nog
grenzen kent. Nogmaals, ik voel mij niet heel erg verantwoordelijk voor of solidair met studenten uit Duitsland. Laat
mevrouw Merkel dat oplossen. Die hebben een eigen Bundestag en zo. Die komen er echt wel uit. 52%! Waarom moet
onze belastingbetaler dat bekostigen? Wij denken nog
steeds in dat voor u perfide concept van een natiestaat die
grenzen heeft. Wij niet; wij erkennen die grenzen nog wel.
Als u inderdaad van alle kanten hoort dat er niet genoeg
studenten zijn om de universiteit van Maastricht, Maastricht
University, overeind te houden ... Het gaat er niet om dat
er niet genoeg studenten zijn. Er zijn te veel universiteiten
in dit land. Dat is het probleem, meneer Özdil.
De heer Özdil (GroenLinks):
Ik ben blij verrast met dit eerlijke antwoord van mijn collega
Beertema. We zien hier duidelijk dat de PVV, die het altijd
heeft over onze natiestaat, patriotisme, houden van
Nederland, ...
De heer Beertema (PVV):
Nou, patriotisme ...

24 april 2018
TK 77

77-38-9

De heer Özdil (GroenLinks):
... tegelijkertijd heeft u net zelf — en dat waardeer ik —
eerlijk toegegeven dat u de Universiteit Maastricht op wilt
doeken. De Universiteit Maastricht, die Limburg een enorme
boost geeft in termen van economische ontwikkeling,
werkgelegenheid. U wilt af van Maastricht. U wilt af van
economische ontwikkeling binnen ons land. Vindt u zichzelf
nou een echte patriot door de Universiteit Maastricht op te
willen doeken? Vindt u dat nou echt?
De heer Beertema (PVV):
Ik ben een heel echte patriot, maar daar gaat het even niet
om. Bedrijfseconomisch is het zo dat als een bedrijf te
weinig klanten heeft, we problemen krijgen. Dan heeft een
bedrijf of een organisatie geen bestaansrecht meer. Als de
universiteit van Maastricht bestaansrecht ontleent aan de
meerderheid buitenlandse studenten, dan zijn we niet goed
bezig. In het bedrijfsleven is het heel normaal dat zo'n
bedrijf gesaneerd wordt, in het hoger onderwijs kennelijk
niet. Dan worden er allerlei kunstgrepen gepleegd om
leerlingen en studenten van de hele wereld ernaartoe te
toveren. Maar ja, dat kan niet. Wij kunnen ook ...
De voorzitter:
Gaat u verder.
De heer Beertema (PVV):
... elke onderwijseuro maar één keer uitgeven. Dat doe ik
liever aan Nederlandse studenten dan aan buitenlandse
studenten. Maar voor GroenLinks is dat best een lastig
concept.
Voorzitter. Wij delen de kritiek van de Raad van State. Deze
maatregel is niet doelmatig naar ons gevoel. Het voordeel
komt terecht bij studenten die al voornemens waren om te
gaan studeren en niet bij de groep die zonder deze halvering
niet eens zou gaan studeren, want die groep studeert
alweer, volgens de rapportages waar ik naar verwees. 740
miljoen tot 2022 en vanaf 2023 structureel 175 miljoen: heel
veel geld uitgeven zonder deugdelijk onderzoek, alleen
maar gebaseerd op wensdenken. Als volksvertegenwoordiger én controleur van de regering kan ik dat niet verkopen
aan mijn achterban. Ik gun het de minister, voorzitter, om
mij in haar termijn te overtuigen, maar voorlopig stel ik
vast dat zij in ieder geval de Raad van State niet aan haar
zijde heeft gekregen. Dus ik ben benieuwd.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Beertema.
Dan geef ik nu het woord aan de heer Bruins namens de
ChristenUnie.

De heer Bruins (ChristenUnie):
Voorzitter. We bespreken vandaag de halvering van het
collegegeld voor eerstejaarsstudenten en studenten aan
een lerarenopleiding. De ChristenUnie is blij met de voortvarendheid waarmee de minister deze afspraken uit het

Tweede Kamer

Verlaagd wettelijk collegegeld

regeerakkoord heeft uitgewerkt. Studeren moet voor
iedereen toegankelijk zijn. De ChristenUnie wil graag dat
er zo min mogelijk drempels zijn om te gaan studeren. Het
nu voorliggende voorstel maakt de financiële drempel om
te gaan studeren minder hoog. Dat helpt om ons hoger
onderwijs toegankelijker te maken. Studenten worden zo
in hun keuze om te gaan studeren minder belemmerd door
een financiële barrière.
De minister geeft aan dat deze maatregel juist ook kan helpen voor jongeren die twijfelen of ze het financieel wel
aankunnen om te gaan studeren. Het is dan ook van belang
dat deze maatregel goed bekend wordt, juist ook bij deze
groep twijfelaars. Hoe wil de minister deze groep bereiken?
Welke communicatie zal er plaatsvinden? Welke mogelijkheden ziet zij nog meer om twijfelaars over de streep te
trekken?
De ChristenUnie is blij dat de halvering van het collegegeld
zelfs twee jaar geldt voor lerarenopleidingen. Alles wat
bijdraagt aan de bestrijding van het lerarentekort is winst.
Ook dit is dus een goede stap om te investeren in het
onderwijs en te zorgen voor genoeg gekwalificeerde leraren.
Natuurlijk hebben we hiermee het lerarentekort nog niet
opgelost. Daarbij spelen ook tal van andere aspecten mee:
de arbeidsvoorwaarden van leraren, het carrièreperspectief,
de werkdruk enzovoort. Het is goed dat het kabinet fors
investeert in al die aspecten. De ChristenUnie roept de
minister op om zo veel mogelijk vaart te maken met ook
die maatregelen en om goed in de gaten te houden wat de
effecten zijn van de diverse investeringen. Ook bij deze
investering, de halvering van het collegegeld voor lerarenopleidingen, is het van belang om in de gaten te houden
wat de effecten zijn. De minister gaat ons op de hoogte
houden via de Monitor Beleidsmaatregelen hoger onderwijs. Ik vraag de minister of zij hiermee ook de effecten op
het lerarentekort goed kan monitoren of dat daar nader
onderzoek voor nodig is.
Daarnaast is wat de ChristenUnie betreft het hoofddoel van
deze maatregel gewoon dat jonge mensen met minder
schuld kunnen beginnen aan hun volwassen leven, vooral
ook omdat het leenstelsel die situatie fors heeft verslechterd. Heeft de minister de mogelijkheden om ook dat doel
te monitoren?
Sinds de invoering van het leenstelsel vraagt de ChristenUnie aandacht voor studenten met een functiebeperking
of chronische ziekte. Juist zij zijn er sinds de invoering van
het leenstelsel aantoonbaar op achteruitgegaan. Dit kabinet
verhoogt het Profileringsfonds structureel met 2 miljoen
euro per jaar. Kan de minister de instellingen ertoe bewegen
om juist deze studenten, studenten met een beperking, bij
voorrang te helpen? Wil zij specifiek hierover rapporteren
bij de eerste rapportage die daarover gepland staat voor
de zomer van 2018?
De heer Futselaar (SP):
Ik vond het bijna uitlokking. De heer Bruins zegt — en dat
waardeer ik zeer — dat het doel is om ervoor te zorgen dat
studenten met zo min mogelijk schuld hun studie kunnen
afronden. Ik vraag me dan af waarom de ChristenUnie heeft
gekozen voor een coalitieakkoord met daarin een maatregel
die de rente gaat verhogen. Rente is toch bij uitstek een
schuldverhogend principe? Is dat niet een beetje een
tegenstelling? Dat is ook wat ik aan de minister vroeg. Staat

24 april 2018
TK 77

77-38-10

die andere maatregel niet bijna haaks op de positieve
maatregelen die met dit wetsvoorstel worden beoogd?
De heer Bruins (ChristenUnie):
Het is geen geheim dat de ChristenUnie liever de basisbeurs
terug had gehad, maar op dit moment ligt het huidige
wetsvoorstel voor. Het leenstelsel is ingevoerd in een periode waarin de rente historisch laag was. Die rente gaat
ongetwijfeld op enige moment weer omhoog. Dat is
eigenlijk een veel gevaarlijkere en kwalijkere zaak. De glazen
bol kwam al langs. Die hebben we niet, maar aangezien het
is ingevoerd in een periode waarin de rente historisch laag
was, kunnen we verwachten dat het leenstelsel op zich al
meer problemen gaat geven zodra die rente weer
omhooggaat. Dat is, denk ik, een veel pregnanter aspect
dan de dekking die in het huidige regeerakkoord beschreven
wordt.
De heer Futselaar (SP):
Daar ben ik het overigens mee eens. Ik vind zelfs dat je je
kunt afvragen of de overheid niet af en toe wat onverantwoordelijk is met haar communicatie over mogelijke risico's
van lenen, ook voor een studie, maar dat is een discussie
voor een later moment. Het probleem is dat je dan nog
steeds kunt zeggen dat een maatregel die erop gericht is
om ervoor te zorgen dat er meer rente-inkomsten binnenkomen, haaks staat op de doelstelling van het wetsvoorstel
dat hier nu voorligt. Ik weet wel dat de rentevoetmaatregel
die is aangekondigd nu niet voorligt, maar ik vind het toch
logisch om kabinetsbeleid ook een beetje integraal, in zijn
geheel te zien. Ziet de heer Bruins hier nou geen tegenstelling?
De heer Bruins (ChristenUnie):
Het is misschien goed om te memoreren dat de ChristenUnie een keer bij motie heeft voorgesteld om, zoals bij alle
leenfaciliteiten, bij het leenstelsel altijd te vermelden: "Geld
lenen kost geld". Daar was toen geen meerderheid voor.
Maar wij vinden nog steeds dat we daar echt op moeten
wijzen, omdat wij principieel vinden dat wij de volgende
generatie niet met zo veel mogelijk schulden moeten
opzadelen, maar juist met zo weinig mogelijk schulden. Dit
voorstel helpt daarbij. Tegelijkertijd zien we ook de dekking.
Maar ik denk dat het leenstelsel in de toekomst uiteindelijk
in een heel andere dimensie gezien moet worden, wanneer
de rente weer gaat stijgen. Daar is deze dekking wat mij
betreft slechts een kleine factor in.
De voorzitter:
Gaat u verder, meneer Bruins.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik heb nog een punt van aandacht. De tegemoetkoming gaat gelden voor studenten die vanaf het studiejaar
2018-2019 voor het eerst studeren. Deze studenten gaan
dan eerst een driejarige bacheloropleiding volgen, alvorens
ze aan een universitaire lerarenopleiding kunnen beginnen.
Dit zijn namelijk masters. Dit betekent dat het verlaagde
collegegeld voor universitaire lerarenopleidingen effectief
pas per collegejaar 2021-2022 gaat gelden. Ziet de minister
mogelijkheden om dat gat te overbruggen? Zijn er bijvoor-

Tweede Kamer

Verlaagd wettelijk collegegeld

beeld mogelijkheden via de regeling tegemoetkoming
onderwijsmasters?
Voorzitter. Tot slot heb ik nog een vraag over de uitvoering
van de maatregelen. Het is goed dat de minister zo veel
vaart maakt, maar het is wel van belang dat het haalbaar
is voor de uitvoerende partijen en dat het zorgvuldig
gebeurt, want anders roepen we problemen over onszelf
af. Daarom vraag ik hoe de minister dit inschat en hoe zij
een zorgvuldige uitvoering van het voorstel kan borgen.
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Bruins. Ik geef tot slot het woord aan
de heer Van der Molen namens het CDA.

De heer Van der Molen (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Namens het CDA ben ik zeer verheugd dat ik hier sta om het wetsvoorstel voor halvering
van het collegegeld te bespreken en om dat wetsvoorstel
weer een stap verder te brengen. In de afgelopen jaren
heeft het CDA zich zorgen gemaakt over de toenemende
schulden die studenten opbouwen. Met de halvering van
het collegegeld willen we die trend doorbreken en studenten
tegemoetkomen. De heer Futselaar vroeg: is dat een soort
impliciete erkenning dat er drempels zijn? Wat het CDA
betreft is dat inderdaad zo en moet je deze maatregel ook
zo bekijken. Door ook voor het tweede jaar van lerarenopleidingen het collegegeld te halveren, hopen we dat meer
studenten zullen kiezen voor de lerarenopleidingen. Het
lerarentekort is namelijk groot. Dat vraagt op verschillende
plekken om maatregelen om mensen voor dit mooie vak
te interesseren. We begrijpen ook dat deze maatregel op
zichzelf geen voldoende oplossing biedt voor het lerarentekort. Het is echter wel een concrete aanvulling in de reeks
van maatregelen die het kabinet neemt om het lerarentekort
tegen te gaan.
Voorzitter. Ik complimenteer de minister er graag mee dat
ze dit wetsvoorstel zo heeft weten uit te breiden dat het niet
alleen geldt voor pabostudenten, dat ze ervoor heeft
gezorgd dat alle nieuwe studenten aan een lerarenopleiding
in aanmerking komen voor halvering van het collegegeld.
Dat geeft een heel helder politiek signaal. Daar is het CDA
blij mee.
Ik ben er namens het CDA ook tevreden over dat de minister
voor een instrument heeft gekozen waarmee we in de toekomst, als dat nodig is, ervoor zouden kunnen kiezen om
bijvoorbeeld andere opleidingen nog ruimte te geven voor
halvering van het collegegeld. Dat geeft wellicht in de toekomst ruimte om hier in de Kamer een aantal stappen te
zetten. Ik sluit me aan bij het pleidooi dat het zorgvuldig
moet gebeuren.
Voorzitter. In het schriftelijk overleg heb ik vragen gesteld
over de studenten van de Open Universiteit en andere studenten die flexibel of duaal studeren. Waarom komen zij
niet in aanmerking voor halvering van het collegegeld voor
een periode van 60 studiepunten? Uit de antwoorden van
de minister begreep ik dat dat alleen maar voor de Open
Universiteit uitvoerbaar zou zijn en voor andere opleidingen

24 april 2018
TK 77

77-38-11

niet, en dat op grond daarvan de keuze is gemaakt om daar
niet voor te kiezen. Graag nogmaals een bevestiging van
de minister dat dat de crux is, dat het daarop vastzit. In het
verlengde daarvan roep ik de minister wel graag op om
werk te maken van een werkwijze voor studenten die aan
de pilots flexibilisering meedoen. In het kader van een leven
lang leren gaan we naar veel flexibelere arrangementen
kijken. Het zou heel jammer zijn als deze tegemoetkoming
op een gegeven moment in de uitvoering stukloopt omdat
we het met de systemen allemaal niet bij kunnen fietsen.
Ik vraag de minister heel graag om in de flexibiliseringsbrieven die we van haar krijgen, aan de Kamer terug te koppelen
wat er wellicht op termijn in de administratie gedaan kan
worden om studeren per studiepunt, deels of duaal wel
mogelijk te maken. Want het laten vastlopen op de uitvoeringsproblemen is nu heel begrijpelijk, maar of we dat voor
de toekomst moeten blijven willen, staat voor het CDA zeker
niet vast.
Voorzitter. Daarnaast hebben we nog een andere zorg,
namelijk het mogelijke misbruik van de halvering van het
collegegeld voor opleidingen die het kenmerk "kleinschalig
en intensief onderwijs" mogen hanteren. In de wet staat
dat zij tot vijf keer het wettelijke collegegeld mogen vragen.
Wordt de halvering van het collegegeld voor hen wellicht
niet een reden om het collegegeld te verhogen? Dat hoeven
ze niet te doen, maar je mag het je wel afvragen. Hoe kan
de minister borgen dat dit niet gaat gebeuren? Heeft zij
overwogen om voor deze opleidingen het collegegeld te
maximeren tot bijvoorbeeld het bedrag dat nu ook voor
andere studenten geldt? Ik verwijs nog even naar de
opmerking van mevrouw Tielen van de VVD. Ik sluit me
ook aan bij haar pleidooi om in dit kader vooral te kijken
naar zijinstromers die bijvoorbeeld richting een lerarenopleiding zouden willen.
Voorzitter. Ten slotte benadruk ik nogmaals dat wij als CDA
heel tevreden zijn met de uitwerking van de minister. Het
is een voor studenten hele wezenlijke en belangrijke stap
om iets te doen aan de oplopende studieschulden en aan
de toegankelijkheid van het hoger onderwijs. We hopen
met de minister het tempo erin te houden, zodat studenten
ook met zekerheid kunnen weten dat zij er met ingang van
het volgende collegejaar gebruik van kunnen maken.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van der Molen. Daarmee zijn we aan
het eind gekomen van de eerste termijn van de kant van
de Kamer. Ik stel voor om de vergadering nu te schorsen.
Daarna krijgt de minister de gelegenheid om in te gaan op
de vragen van Kamerleden.

het regeerakkoord was afgesproken. In dat regeerakkoord
was de ambitieuze doelstelling opgenomen om die halvering al per collegejaar 2018-2019 te laten ingaan. Ik wil hier
ook alvast de Kamer bedanken voor haar bereidheid om
mee te werken aan de hele spoedige behandeling van dit
wetsvoorstel. Ik wil ook mijn eigen ambtelijke staf — dat is
door een aantal van u ook al gezegd — de mensen bij DUO
en de instellingen voor hoger onderwijs danken voor de
bereidheid van alle kanten om ervoor te zorgen dat er heel
spoedig een wetsvoorstel zou liggen en dat we klaar zouden
zijn voor de uitvoering. Dat is geen geringe klus geweest.
Ik vind het inderdaad belangrijk dat wij studenten komend
jaar al kunnen laten profiteren van de halvering van het
collegegeld en hen daar ook tijdig over kunnen informeren.
Ik zal straks nog komen te spreken over dat informeren.
Daarom hebben wij ook alles op alles gezet om dit mogelijk
te maken. Dit wetsvoorstel, deze verlaging van het collegegeld, eigenlijk de halvering van het collegegeld, heeft een
dubbel doel: de toegankelijkheid van het hoger onderwijs,
het verlagen van de initiële drempel om deel te nemen aan
het onderwijs en daarmee het bevorderen van kansengelijkheid, én voor de lerarenopleiding het verleiden van meer
mensen om te kiezen voor het prachtige vak van leraar,
zoals de heer Van Meenen zei.
Ik wil mijn beantwoording in vieren opbouwen. In eerste
instantie wil ik ingaan op de vragen die gesteld zijn over
de generieke maatregel, dus de halvering van het collegegeld in het eerste jaar voor alle studenten. Het tweede blokje
gaat over de lerarenopleiding. Het derde blokje gaat over
de uitvoering en de communicatie en een vierde blokje is,
zoals altijd, voor alle overige vragen.
Velen van u hadden de vraag of er niet sprake is van een
ongelijke behandeling van deeltijders. Die studeren in een
ander tempo. Is het daar ook gepast om de halvering voor
een jaar, twaalf maanden, te doen? Want voor deze generieke maatregel geldt dat alle studenten één jaar halvering
van het collegegeld krijgen. Overigens geldt dit ook voor
voltijdstudenten. Als zij niet nominaal studeren, krijgen ze
ook één jaar. Het is overigens niet altijd zo dat de voltijdstudenten per se meer studiepunten halen dan deeltijdstudenten. Ik ben zelf ooit een van die gevallen geweest die weleens meer dan 60 studiepunten per jaar haalde als deeltijdstudent; dus het kan. Maar dat is echt heel individueel
bepaald. Ook deeltijdstudeerders programmeren dus soms
meer dan 60 ECTS per jaar. Daar zit wel een probleem als
je zou zeggen dat we het voor alle deeltijdstudenten verlengen naar 24 maanden, want dat wil niet zeggen dat dit voor
hetzelfde aantal studiepunten gaat gelden. Overigens zou
die verlenging naar 24 maanden voor alle deeltijdstudenten
ook extra geld kosten. Dus ook om budgettaire redenen
ben ik daar niet voor.

Minister Van Engelshoven:
Voorzitter. Dank u wel. We bespreken vandaag met elkaar
in dit debat het wetsvoorstel halvering collegegeld dat in

Daarnaast is door velen van u gevraagd naar studenten aan
de Open Universiteit. Zou je daar dan niet op een andere
manier naar moeten kijken? De Open Universiteit heeft
natuurlijk als instelling een heel specifieke, wettelijke
opdracht. Ze moet bijvoorbeeld altijd volwassenen toelaten.
Ze moet studenten per module inschrijven en ook biedt ze
deeltijd- en afstandsonderwijs aan. In deeltijdopleidingen
geldt eenzelfde afbakening niet altijd. Maar er is ook geen
objectief onderscheid te maken tussen deeltijdstudenten
die hun studie bijvoorbeeld volgen aan de Universiteit
Utrecht, de Hogeschool Leiden of de Open Universiteit, als
het gaat om het tempo waarin mensen studeren. Er is in

Tweede Kamer

24 april 2018
TK 77

De vergadering wordt van 17.57 uur tot 19.01 uur geschorst.
De voorzitter:
We gaan verder met het debat over de Wet verlaagd wettelijk collegegeld. Ik geef de minister het woord.

Verlaagd wettelijk collegegeld

77-38-12

ieder geval niet een juridisch relevant genoeg onderscheid
om te zeggen dat de ene groep op een andere manier in
aanmerking komt voor een verlaging van het collegegeld
dan de andere groep.
In de schriftelijke beantwoording ben ik er uitvoerig op
ingegaan dat het ook een enorme lastendruk met zich
meebrengt als je dat wilt monitoren per betaald studiepunt.
Korting per studiepunt is eigenlijk op dit moment administratief een heilloze weg. De heer Van der Molen vroeg
daarnaar in het kader van het flexstuderen. Dat is natuurlijk
ook een soort betalen per studiepunt. Die pilot loopt nu.
Die heeft nog echt een paar jaar nodig. Volgens mij kunnen
we in 2020-2021 echt conclusies gaan trekken. Ik ben het
helemaal met hem eens dat we, als blijkt dat het flexstuderen de studeermethode van de toekomst wordt, dan wellicht
wel moeten kijken wat we met de systemen kunnen doen
zodat we dat wel kunnen doen. Maar daar is het op dit
moment echt nog te vroeg voor. Ik sluit het voor de verre
toekomst niet uit, maar op dit moment is dit echt een heilloze weg.
De voorzitter:
Ik zie de heer Futselaar, maar de minister is net begonnen
met het onderwerp "generieke maatregel". Begrijp ik dat
goed?
Minister Van Engelshoven:
Ja.
De voorzitter:
Daar was u mee bezig? U was nog niet klaar? De heer Futselaar vraagt of u terugkomt op deeltijdopleidingen.
Minister Van Engelshoven:
Eigenlijk is het als volgt. Juridisch is het onderscheid niet
goed te maken. Voor deeltijders geldt dat ze ook weleens
meer studiepunten per jaar halen dan voltijders. Studiepunten bijhouden is administratief een heilloze weg. Als je dan
nu voor deeltijders zegt dat het 24 maanden moet zijn, zou
dat jaarlijks extra 6 miljoen kosten. In het budget dat ik heb
voor deze maatregel, heb ik die ruimte niet beschikbaar,
los van de vraag of het juridisch verstandig zou zijn.
De heer Futselaar (SP):
Voor de helderheid: de minister zegt dat het bij de Open
Universiteit niet kan, omdat het juridisch gewoon niet te
doen is. Als je iets wilt doen — dit is even mijn vertaling —
zul je dus deeltijdopleidingen in het algemeen moeten
nemen. Ze zegt ook dat je het niet per punt kunt doen. Dus
als je iets doet, zul je het in aantallen maanden moeten
doen. Dan kijk je puur naar wat haalbaar is. Dat past toevallig precies in de motie die ik klaar heb liggen. De minister
zegt dat dit een generieke maatregel is. Maar het onderscheid tussen deeltijd- en voltijdstudent is er natuurlijk niet
voor niets. Dat wordt al gemaakt en dat heeft een reden. Ik
vind dus niet dat je iets afdoet aan de generiekheid van de
maatregel, die toch ook een bepaald doel heeft, door dit
onderscheid te maken. Inderdaad, sommige deeltijdstudenten halen meer punten. Sommige voltijdstudenten halen
veel minder punten. Maar sommige voltijdstudenten halen
ook meer dan 60 ECTS-punten. Dat kan ook. Maar laten we

Tweede Kamer

Verlaagd wettelijk collegegeld

dan naar gemiddelden kijken. Als je bijvoorbeeld met de
Open Universiteit praat, zegt die heel duidelijk: voor de
gemiddelde student is 30 ECTS per jaar wel echt het maximum dat gehaald wordt. Dan is het toch niet onredelijk om
daar een wat ruimere opzet voor te maken, zo vraag ik de
minister. Het enige echte solide argument daartegen is het
geld. En dat is uiteindelijk een politieke keuze.
Minister Van Engelshoven:
Daar heeft u gelijk in: het is een keuze om dat te doen. Maar
je kunt niet zeggen dat er een een-op-eenrelatie is tussen
het verlagen van de drempel en studiepunten, en dat dan
het ene 12 moet zijn en het andere 24. Het is lang niet altijd
zo dat een deeltijdstudent over hetzelfde aantal studiepunten dubbel zo lang doet als een voltijdstudent. In heel veel
gevallen, ik denk zelfs in de meeste gevallen, niet. Natuurlijk
is alles passen en meten. Er zitten heel veel keuzes in. Maar
als je op dit moment voor die maatregel kiest, kost dat extra
middelen. Dan zal het ergens anders uit de maatregel
gedrukt moeten worden. Dan ben ik ook benieuwd of uw
motie voorziet in een dekking daarvoor. Zoals ik al zei tegen
de heer Van der Molen: we zijn op dit moment volop aan
het bekijken of flexstuderen ook in de voltijdopleidingen
een optie is. Dan zul je iets moeten gaan doen met het volgen van studiepunten. Het lijkt mij veel logischer om het
moment van die evaluatie af te wachten om te kijken of we
veel generieker moeten kijken naar hoe het nu zit met het
studeren per studiepunt en met het betalen voor het aantal
behaalde studiepunten, en naar wat dat betekent voor deze
maatregel. Dat lijkt mij eigenlijk veel logischer, want al het
andere wat je nu doet, is eigenlijk redelijk willekeurig.
De heer Futselaar (SP):
Dan ga ik toch een beetje de Raad van State napraten, die
eigenlijk met zoveel woorden zegt dat deze hele maatregel
willekeurig is: wij zien een doel geformuleerd, maar eigenlijk
hebben wij geen overtuigend bewijs dat deze maatregel
dat doel gaat halen. Mijn voorgestelde alternatieven zijn
daar eigenlijk niet anders in. Ik vermoed dat het eerlijker
wordt als je het voor deeltijdstudenten 24 maanden maakt.
Kan ik dat met cijfers hardmaken? Nee, evenmin als de
minister kan hardmaken dat het collegegeld de eerste 12
maanden verlagen grootschalige effecten zal hebben. Op
het gebied van de financiën gaat het hier om een afwijking
van ongeveer 3,5% van het geplande budget. Die 175 miljoen is natuurlijk ook een inschatting, want we hebben niet
in de hand hoeveel studenten er daadwerkelijk gaan studeren en dus gebruik zullen maken van deze regeling. Dus ik
vind het in dit geval niet onredelijk om te zeggen: ik heb
hier geen pasklare dekking. Het lijkt mij logisch om de
minister dat dan in haar eigen budgetten te laten zoeken,
mocht het zover komen.
Minister Van Engelshoven:
Ik vind het altijd een beetje makkelijk als er wordt gezegd:
laat de minister dat dan maar in haar eigen budgetten zoeken. Alsof wij pijnloos kunnen zoeken in de eigen budgetten.
Het gaat altijd ten koste van iets anders. Ik vind het wat
makkelijk om te zeggen: wij weten dat het ergens leidt tot
een pijnlijke keuze, maar wij hebben een wens en de
minister moet dan maar zeggen waar het vanaf moet. Ik
zou het dus fair vinden als u daar een indicatie van gaf.

24 april 2018
TK 77

77-38-13

Nog even terug naar het doel van deze maatregel. Het doel
is niet om exact een verlaging van het collegegeld te geven
voor exact het aantal studiepunten dat je studeert. Het doel
van deze maatregel is om mensen over de drempel te helpen in het hoger onderwijs. Uit onderzoek weten we dat
het vooruitzicht van een substantiële verlaging in dat eerste
jaar wel degelijk helpt. Natuurlijk kunnen we daar eindeloos
varianten op bedenken. Ik kan uw redenering ook nog best
volgen, maar u zegt ook: ik vermoed dat. Het zijn dus
inschattingen. Maar nogmaals, ik heb daarin een andere
keus gemaakt, juist met het doel om mensen in dat eerste
jaar over die drempel te helpen. Als je dezelfde verlaging
over meerdere jaren spreidt, sluit dat niet altijd beter aan
bij het daadwerkelijk aantal behaalde studiepunten van
deeltijdstudenten.
De voorzitter:
Tot slot op dit punt, meneer Futselaar.
De heer Futselaar (SP):
Ik zou een motie kunnen indienen waarin ik voorstel om in
de eerste 12 maanden geen 50% korting maar 48% korting
te geven en dan ben ik er wel ongeveer, denk ik. Maar
eigenlijk vind ik dat flauwigheid. 6 miljoen is best veel geld,
maar op het totaal van de budgetten waar we het hier over
hebben, is het echt weinig — gewoon echt weinig! En om
dan rare sprongen te gaan maken; ik vind dat eigenlijk niet
de taak van een Kamer, die richtlijnen geeft. Een aantal
studenten heeft behoorlijke drempels om te gaan studeren.
Voor een deel zitten die in de doelgroep van de Open Universiteit. Dit is een kleine aanpassing, die voor die specifieke
groep studenten zorgt dat het net wat makkelijker wordt.

moet worden en maakt daarbij geen onderscheid naar het
type opleiding.
De vraag van mevrouw Tielen met betrekking tot zijinstromers begrijp ik goed. Zij doelt dan, als ik het goed begrepen
heb, op studenten die al een studie hebben afgerond en
daarna nog een studie willen doen om te werken in het
onderwijs. Dat gaat in totaal om ongeveer 9.000 studenten,
die dus een tweede studie onderwijs volgen. Ruim 6.000
studenten hiervan betalen wettelijk collegegeld en 2.700
instellingscollegegeld. Die ruim 6.000 studenten kunnen al
een tweede studie volgen tegen het wettelijk collegegeld.
Daarmee hebben zij dus al een voordeel, op basis van een
eerdere maatregel. De groep die instellingscollegegeld
betaalt, heeft al een graad in de zorg of het onderwijs. De
mensen die al een graad hebben in het onderwijs kunnen
aan de slag in het onderwijs en kunnen daarna nog een
vervolgopleiding volgen. Daar hebben we allerlei maatregelen voor in het kader van de lerarenbeurs. Als je een
eerstegraadsopleiding wilt halen of een extra bevoegdheid
wilt halen, kan dat. Daar hebben we allerlei varianten van
de lerarenbeurs voor.

De voorzitter:
Die indruk krijg ik ook. Gaat u verder.

Dan de groep die al een zorgopleiding heeft. Ook in de zorg
kampen wij met behoorlijke tekorten op de arbeidsmarkt.
Wij willen het liefst dat mensen die al een afgeronde
opleiding in de zorg hebben zo snel mogelijk aan de slag
gaan in de zorg. Ik zou het geen heel doelmatige besteding
vinden als ik met behulp van overheidsmiddelen de concurrentie met collega De Jonge aanga, die een plan van aanpak
naar de Kamer heeft gestuurd over hoe die mensen zo snel
mogelijk aan de slag kunnen in de zorg. Ik zou dan als collega middelen gaan inzetten om die mensen van de zorg
weg te trekken. Dan zijn we elkaar op een gekke manier aan
het beconcurreren. Om die reden gebeurt het dus niet. Ik
kom zo op de verkenning die we maken en waarmee ik
hoop dat ik u tegemoetkom. Overigens: voor de tekortvakken hebben we een regeling voor de master. Als je een
master wilt doen in een tekortvak, krijg je daar een tegemoetkoming van €3.000 tot €5.000 voor, ook het komend
jaar. De indruk bestaat kennelijk dat die regeling het
komende schooljaar niet meer bestaat, maar die bestaat
ook komend jaar nog.

Minister Van Engelshoven:
Mevrouw Tielen had gevraagd of de halvering wenselijk is
voor het kleinschalige en intensieve onderwijs. Moet het
daar ook gaan om een halvering? Als je de korting beperkt
tot ongeveer €1.000, zou je het dan niet kunnen inzetten
om zijinstromers in het onderwijs te bevorderen? Ik begrijp
de vraag van mevrouw Tielen heel goed. Zij is er eigenlijk
naar op zoek of we, gelet op het lerarentekort waarmee we
te maken hebben, maximaal kunnen stimuleren dat we
meer zijinstromers in het onderwijs krijgen. Ik ga eerst in
op waar zij het geld vandaan wil halen. Het doel van dit
wetsvoorstel is een bijdrage te leveren aan toegankelijkheid
en aan kansengelijkheid, ook voor kleinschalig en intensief
onderwijs, dat duurder is. Mevrouw Tielen zegt het collegegeld daarvoor niet te willen halveren maar er €1.000 af te
willen halen. Daarmee maak je het ten opzichte van ander
onderwijs relatief duurder. De kansengelijkheid maak je
dus minder, terwijl het doel van deze maatregel in het
regeerakkoord was om de kansengelijkheid juist te bevorderen. Om die reden maak ik die keuze ook niet. Het
regeerakkoord zegt ook dat het collegegeld gehalveerd

Bovendien is er op dit moment een verkenning gaande naar
de drempels voor zijinstromers. De eerste indruk die wij uit
die verkenning krijgen, is dat de drempel niet zozeer zit in
het collegegeld dat men moet betalen. De drempel betreft
de belemmeringen om een inkomen te verdienen. We zijn
dus aan het kijken of ervoor kan worden gezorgd dat zijinstromers veel sneller in het onderwijs aan de slag kunnen,
daarmee een inkomen kunnen verdienen en daarnaast hun
opleiding kunnen afronden. Dat zou weleens de meest
effectieve manier kunnen zijn om die zijinstromers te verleiden. Voor de zomer kom ik met de resultaten van die verkenning naar de Kamer. Volgens mij kunnen we dan kijken
wat de meest effectieve maatregel is om zijinstromers te
verleiden. Mocht daar nog iets extra's voor nodig zijn, dan
kunnen we er bij de begroting over praten. Ik vind uw zorgen wel terecht. Ik vind het ook terecht dat u vraagt: wat
kunnen we maximaal doen om zijinstromers te begeleiden?
Maar om het nu op deze manier te doen, is misschien niet
de passende weg, want dan haal je er geld weg, terwijl ik
denk: dat is niet de bedoeling, want dat vermindert de
kansengelijkheid. En het zou weleens zo kunnen zijn dat we
dan niet het probleem aanpakken.

Tweede Kamer

24 april 2018
TK 77

Minister Van Engelshoven:
Hierin verschillen wij van mening. We gaan het hier vanavond volgens mij niet over eens worden.

Verlaagd wettelijk collegegeld

77-38-14

Mevrouw Tielen (VVD):
Ik dank de minister omdat zij het herkent. Het is altijd plezierig als we in ieder geval in hetzelfde veld praten. Ik hoor
dat de minister voor de zomer komt met de uitslag van de
verkenning. Ik hoor graag dat dit wordt bevestigd. Dan
weten we wat de verkenning rondom de drempels voor
zijinstromers heeft opgeleverd en welke conclusies er
getrokken kunnen worden. Het punt is alleen dat we nu dit
wetsvoorstel bespreken richting de AMvB. Volgens mij
lopen we dan ook qua tijd uit elkaar. Hoe kunnen we ervoor
zorgen dat alles wat we nu bespreken, straks niet smelt in
de warmte van het zomerreces en dan voorbij is?
Minister Van Engelshoven:
Als je collegegeldverlaging voor het kleinschalig intensief
onderwijs niet volledig wilt doorvoeren, dan speel je
ongeveer 2,5 miljoen vrij, die dan voor die maatregel kan
worden ingezet. Ik vind dat niet een correcte uitvoering van
het regeerakkoord. Daarmee snijden we in datgene waar
deze maatregel voor bedoeld is: toegankelijkheid en kansengelijkheid bevorderen. Dan maak je de relatieve toegankelijkheid en de kansengelijkheid voor kleinschalig intensief
onderwijs voor een bepaalde groep in de samenleving toch
net iets minder. Tegelijkertijd ben ik zeer bereid om te kijken
waar de belemmeringen zitten voor die zijinstromers.
Nogmaals, die zouden weleens kunnen zitten in maatregelen die niet zozeer te maken hebben met de financiële
tegemoetkoming maar juist met de vraag: hoe organiseren
we dat mensen zo snel mogelijk aan de slag kunnen? Ik
vind dan ook dat we in het kader van de begrotingsvoorbereiding voor volgend jaar maximaal dienen te kijken hoe
we die groep tegemoet kunnen komen. Dat mag u dan van
mij vragen. Maar zoals ik nu kijk naar het probleem, zie ik
niet dat het vooral een financieel vraagstuk is.
De voorzitter:
Een korte vraag van de heer Futselaar.
De heer Futselaar (SP):
Ik vraag mij af of de minister kan uitleggen wat ongeveer
het verschil is tussen "een ongedekte motie moet ik ontraden" en "ik hoor een idee en ik zal bij de begroting naar
maximale ruimte zoeken". Ik vind dat er dan toch sprake is
van een verschillende behandeling. Ik vind het prima als er
wordt gezegd: als je deze wet wilt aanpassen, moet je ook
uitleggen hoe je het wilt betalen. Maar ik zou de minister
willen adviseren: zorg dan gewoon voor een consequente
lijn met de oppositie en de coalitie.
Minister Van Engelshoven:
Dan heeft meneer Futselaar niet helemaal goed geluisterd
naar wat ik gezegd heb. Wat ik nou juist probeer duidelijk
te maken, is dat we, gelet op de eerste resultaten van de
verkenning, de indruk hebben dat het probleem niet in de
financiële tegemoetkoming zit. Het gaat juist om de mogelijkheid om zijinstromers die bezig zijn met hun opleiding,
gewoon aan het werk te laten gaan in het onderwijs. Dan
verdienen zij gewoon hun eigen inkomen en hebben zij niet
zozeer behoefte aan die financiële tegemoetkoming. Dan
kan het dus weleens een maatregel zijn die niet heel erg
veel hoeft te kosten.

Tweede Kamer

Verlaagd wettelijk collegegeld

Daarnaast hebben we er in het kader van de aanpak van
het lerarentekort ook budget voor. Ik kan best kijken of we
middels een herschikking van het budget datgene kunnen
doen wat nodig is om aan dit probleem tegemoet te komen.
Ik ben namelijk met mevrouw Tielen van mening dat we
het maximale moeten doen om die zijinstromers tegemoet
te komen. Dat is iets anders dan het probleem dat u aankaartte. Dat kost 6 miljoen en ik vraag mij af of dat dezelfde
indringendheid van noodzaak heeft.
De voorzitter:
Gaat u verder. Volgens mij is dit een mooi bruggetje naar
het volgende onderwerp, de lerarenopleidingen.
Minister Van Engelshoven:
Een bruggetje naar de lerarenopleidingen … Nou, er is toch
nog wel een aantal algemene vragen gesteld en ik vind dat
de woordvoerders recht hebben op een antwoord daarop.
De heer Bruins heeft gevraagd of deze maatregel bijdraagt
aan het verlagen van de studieschuld van studenten. Ja,
dat is zo, want als je €1.000 minder moet betalen, bouw je
dus ook €1.000 minder schuld op.
De heer Futselaar vroeg of er drempels zijn ontstaan na de
invoering van het studievoorschot. Wij zien in de monitor,
die ook naar de Kamer is gestuurd, dat de instroom in de
voltijds bachelor niet is gedaald maar eerder is gestegen,
en eigenlijk gewoon weer goed op peil is, precies zoals
verwacht bij de invoering van het studievoorschot. Wij zien
de traditionele deelnamepatronen terug. Wat we alleen
hopen met deze maatregel is dat men iets minder gaat kijken naar het financiële vraagstuk als men de drempel neemt
om te gaan studeren, maar gewoon gaat kijken naar de
inhoudelijke wensen die men heeft. Dus dat de kwalitatieve
afweging beter wordt en we meer mensen verleiden tot de
lerarenopleiding.
De heer Futselaar vroeg ook of ik niet een wat gerichtere
actie had kunnen bedenken. We wilden de drempel voor
iedereen verlagen, dus dan kies je voor een generieke
maatregel. Daarom dus een halvering voor alle eerstejaars.
In het interruptiedebatje met de heer Van Meenen bleek al
dat de heer Futselaar eerder groot voorstander was van de
basisbeurs. Ook dat was een zeer generieke maatregel.
De heer Futselaar vroeg, evenals de heer Beertema, of het
niet oneerlijk is voor de cohorten 2015-2016, 2016-2017 en
2017-2018. U heeft eerder al gevraagd of we die niet kunnen
meenemen. U weet echter ook dat dat 372 miljoen extra
zou kosten. Daar is dus niet voor gekozen. Bovendien komt
die groep in aanmerking voor vouchers en heeft hij kunnen
profiteren van de voorinvesteringen. Bovendien, ook toen
destijds de basisbeurs werd ingevoerd — ik kan mij dat
moment nog zeer goed herinneren, want ik was toen student — waren er groepen studenten die er niet van konden
profiteren. Als je een generieke maatregel invoert, zijn er
altijd jaargangen voorafgaand die die niet hebben. Dat is
nou eenmaal een feit als je iets verandert.
U vroeg in dit kader ook nog of het mogelijk zou zijn om de
vouchers eerder in te zetten dan pas na vijf jaar. Dan is het
toch belangrijk om even te kijken waar die voucher voor
bedoeld is. Die was bedoeld om een leven lang leren te
bevorderen door het voor studenten mogelijk te maken om

24 april 2018
TK 77

77-38-15

vijf jaar na het afstuderen een voucher in te zetten om zich
bij te scholen. In die periode van vijf tot tien jaar die we
daarvoor ter beschikking stellen, kun je een afgewogen
keuze maken. Dat is echt het inhoudelijke argument.
Bovendien, als je het allemaal naar voren wilt halen, is dat
nogal een forse kasschuif. Daar heb ik op dit moment de
middelen niet voor.
De heer Futselaar (SP):
In het kader van een leven lang leren, is het natuurlijk juist
vrij vreemd om een specifieke periode van vijf jaar te kiezen
waarbinnen die vouchers moeten worden gebruikt. Ik vind
vijf jaar geen "leven lang". Sterker nog, ik durf te wedden
dat als je kijkt op welke leeftijd mensen het minst bijscholing
zoeken dat waarschijnlijk ongeveer die categorie is. Die
mensen zijn kortgeleden afgestudeerd en net begonnen
met werken. Dan laten ze zich waarschijnlijk minder
omscholen.
Dan de financiële middelen. We zullen die vouchers op een
gegeven moment moeten ophoesten, over vijf tot tien jaar,
dus die middelen zouden er moeten zijn of daar zou rekening mee gehouden moeten zijn. Dan heb je dus in ieder
geval een budget. Dat is volstrekt onduidelijk, maar je hebt
in ieder geval een theoretisch budget dat je ook eerder zou
moeten kunnen inzetten. Vindt de minister dat ook niet?
Minister Van Engelshoven:
Nogmaals, er zijn twee redenen om dit niet te doen. We
hebben gekozen voor die periode om, in het kader van een
leven lang leren, als je al een tijdje aan het werk bent nog
weer extra te gaan scholen, ook vanuit het idee dat we ervan
af moeten dat je alleen maar in het eerste deel van je leven
aan het studeren bent en later niet meer. Die redenering
dus en het financiële argument. Ergens is rekening gehouden met dat bedrag, maar u weet ook dat als je in de
begrotingssystematiek opeens die bedragen naar voren
gaat halen dat ook betekent dat je andere uitgaven moet
gaan uitstellen.
De heer Futselaar (SP):
Vijf tot tien jaar na je afstuderen is nog steeds aan het begin
van je leven, durf ik te garanderen als iemand die 38 is. In
het algemeen — dat is niet de schuld van de minister, want
die heeft het niet ingevoerd — concludeer ik toch dat de
periodisering van die vouchers en de opzet van het systeem
er vooral op zijn gericht om ervoor te zorgen dat er zo min
mogelijk gebruik van wordt gemaakt en dat vind ik een
trieste constatering.

aanvullende beurs, is het vooral voor één categorie,
namelijk de lage inkomens, terwijl juist hier ook die middeninkomens zo van profiteren.
De heer Beertema vroeg nog of dit nou niet leidt tot een
aanzuigende werking binnen de EU. Het collegegeld in
Nederland is relatief hoog ten opzichte van heel veel andere
Europese landen, waaronder bijvoorbeeld Duitsland en
België. U noemde de Universiteit Maastricht. Die landen,
Duitsland en België, zijn juist goedkoper dan Nederland en
toch kiezen studenten voor Nederland. Dat doen ze dus niet
vanwege de hoogte van het collegegeld. Ik was afgelopen
week of de week daarvoor nog in Maastricht en ik heb daar
met veel studenten gesproken. De reden daarvoor is nou
juist de kwaliteit van het onderwijs en veel minder het collegegeld, omdat juist voor hen geldt dat het thuis goedkoper
is. Ik verwacht dus in het kader van deze maatregel niet die
aanzuigende werking.
De heer Beertema (PVV):
Nee, maar goed. Dan zou dat toch een stimulans moeten
zijn voor de universiteiten van Noordrijn-Westfalen om daar
op kwaliteit te gaan werken? Waarom moeten wij het probleem van Noordrijn-Westfalen oplossen? Dat is mijn eerste
vraag. Dan mijn tweede vraag. In het Verenigd Koninkrijk
is het wel degelijk heel veel duurder en de Nederlandse
universiteiten zijn daar buitengewoon populair, dus je krijgt
ongetwijfeld een aanzuigende werking voor studenten uit
het Verenigd Koninkrijk.
Minister Van Engelshoven:
Ik ben bang dat we hier dadelijk weer het hele debat over
internationalisering over gaan doen. Dat was ik niet van
plan. Ik ben ook niet een probleem van Noordrijn-Westfalen
aan het oplossen. Ik ben alleen heel trots dat wij kwalitatief
heel goed onderwijs hebben, waar ook studenten ervoor
kiezen en er heel bewust voor kiezen — dat is misschien
een andere keuze dan u wenselijk vindt — om in een heel
diverse internationaal samengestelde klas les te genieten.
Dat ervaren studenten als een heel grote meerwaarde en
laten we dat ook een beetje koesteren.

Minister Van Engelshoven:
En die laat ik voor uw rekening.

De heer Beertema (PVV):
Ik vind het mooi om zo heel trots te zijn, maar u bent dan
wel trots op kosten van de Nederlandse belastingbetaler.
Hoeveel van die studenten gaan dan naar Noordrijn-Westfalen om daar dat mindere onderwijs te gaan volgen?
Waarom moeten wij die problemen van Duitsland oplossen?
Het is toch een beetje gek om te zeggen: ik ben zo trots op
die kwaliteit van Maastricht, laat ze allemaal maar tot mij
komen? U beheert het belastinggeld van Nederlandse
belastingbetalers! Hoe moeilijk is dat nou, zou ik u wel in
uw oren willen schreeuwen.

De heer Özdil vroeg of niet gekozen had kunnen worden
voor een kwart en om dan de rest in de aanvullende beurs
te stoppen. In theorie had dat gekund, maar er waren twee
redenen om dat niet te doen. Er is wel voor gekozen om
die verlaging in het eerste jaar echt te laten gaan om een
substantieel bedrag. Hoe kleiner het bedrag, hoe minder
de kans dat het effect heeft. Dat is eigenlijk de belangrijkste
reden om dit nu zo te doen. Bovendien — volgens mij zei
de heer Bisschop dat ook — als je het vooral richt op die

Minister Van Engelshoven:
Meneer Beertema, misschien anders dan u ben ik er trots
op dat wij een open samenleving zijn die samenwerkt in
Europa. Ik hoop ook heel erg, en dat proberen we in Europa
bijvoorbeeld via Erasmus+ te stimuleren, dat ook meer
Nederlandse studenten elders in Europa gaan studeren.
Laten we dat dus ook gezamenlijk uitdragen, want die
samenwerking tussen universiteiten en die uitwisseling

Tweede Kamer

24 april 2018
TK 77

Verlaagd wettelijk collegegeld

77-38-16

tussen studenten in Europa is heel waardevol. Die heeft
meerwaarde. Daar gaan u en ik het niet over eens worden,
maar daar denk ik inderdaad anders over.

instroomcijfers, zowel generiek als in de lerarenopleiding.
Volgens mij vroeg de heer Beertema eerder ook: gaat u dat
nou ook monitoren? Ja, we gaan dus monitoren of deze
maatregelen effect hebben op de instroom.

De voorzitter:
Tot slot.

Wat betreft de overige acties — volgens mij vroeg u dat
ook — die we in gang hebben gezet om het lerarentekort
tegen te gaan, krijgt u dit najaar de Voortgangsrapportage
plan van aanpak lerarentekort, ook omdat ik het belangrijk
vind dat we bij de begroting een goed gesprek kunnen
hebben: doen we daar nou juist de goede dingen en moet
daar eventueel op worden bijgestuurd? Die informatie krijgt
u dus.

De heer Beertema (PVV):
Never the twain shall meet, zal ik maar zeggen. Maar het
is natuurlijk wel zo dat u met het belastinggeld van Henk
en Ingrid, laat ik ze nog maar eens inbrengen, uw particuliere D66-hobby aan het uitoefenen bent en dan met een
heel warm gevoel in uw bedje stapt: o, wat ben ik trots! Ik
vind het te schandalig voor woorden.
De voorzitter:
Ik stel voor dat u verdergaat.
Minister Van Engelshoven:
Deze Ingrid heeft daar heel graag belasting voor over.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Minister Van Engelshoven:
Voorzitter. Dan kom ik nu bij het punt van de lerarenopleiding. Voor lerarenopleidingen, dus niet alleen voor pabo's
maar voor alle lerarenopleidingen, wordt het collegegeld
twee jaar gehalveerd. Ook in die maatregel hebben we
keuzes gemaakt. Ik merk aan een aantal van u dat u nog
wat vragen heeft over waarom nou precies daar de streep
is getrokken en of daar nog iets aan gedaan kan worden.
De heer Bruins vroeg onder andere naar de universitaire
lerarenopleiding. Dan gaat het om een master. Het zou
betekenen dat je pas in een later collegejaar daarvoor in
aanmerking komt en niet nu. De VSNU heeft weleens
beweerd dat het dan om een gat van drie studiejaren zou
gaan. Ik wijs er nogmaals op dat de huidige regeling voor
de tekortvakken nog steeds geldt tot en met het jaar 20182019, dus studenten die nu per 1 september aan die master
beginnen kunnen nog een aanvraag indienen. Natuurlijk is
het technisch mogelijk om die regeling nog uit te breiden
voor de komende twee jaar, maar ook dan heb ik het over
een totaalbedrag van ongeveer 8 miljoen. Dus dat vraagt
ook om extra kosten. Verder houden we het echt bij de
regeling van halvering voor die studenten die nu als eersten
toetreden tot het onderwijs.
De heer Bruins vroeg ook: kunt u het effect op het lerarentekort gaan monitoren? Kunnen we gaan kijken of deze
maatregel er echt toe leidt dat meer studenten kiezen voor
de lerarenopleiding? Zoals eerder al gezegd en volgens mij
ook in de schriftelijke voorbereiding toegelicht, worden de
effecten van dit hele wetsvoorstel, van de hele maatregel
gemonitord via de jaarlijkse Monitor Beleidsmaatregelen
hoger onderwijs. Die verschijnt in de eerste helft van 2019.
Hierin zullen we aandacht besteden aan de motieven en
intenties van aspirant-studenten om wel of niet door te
stromen naar het hoger onderwijs en aan effecten op de

Tweede Kamer

Verlaagd wettelijk collegegeld

De heer Beertema vroeg in dat kader: is het nou wel
gewenst dat we mensen met een financiële prikkel gaan
proberen te verleiden om te kiezen voor de lerarenopleiding? Uit de Monitor Beleidsmaatregelen is wel gebleken
wat studenten nou meewegen. Dat is arbeidsmarktperspectief — gelukkig, zou ik zeggen — maar ook toekomstig
salaris. De kosten van de opleiding worden ook genoemd
als reden om wel of niet te gaan studeren of aan een studie
te beginnen. Als om financiële redenen meer studenten die
daar eerder over aarzelden, kiezen voor een lerarenopleiding, lijkt mij dat een mooi resultaat. Zijn die studenten dan
voldoende gemotiveerd? Mij lijkt van wel. Die lerarenopleiding is ook pittig genoeg. Als je niet echt voor dat vak
gemotiveerd bent, ga je ook niet die opleiding met goed
gevolg afronden.
Voorzitter. Dan kom ik op het blokje communicatie en uitvoering. De heer Van Meenen, de heer Bruins en ik geloof
ook een aantal anderen zeiden dat het wel belangrijk is dat
we al die aankomende studenten op een goede manier
bereiken en dat de instellingen en de studenten tijdig op
de hoogte zijn van deze maatregel. Daarom is bij de start
van de internetconsultatie ook een informatiepagina Halvering collegegeld op Rijksoverheid.nl geplaatst. Er is een
promotiefilmpje gemaakt als start van een onlinecampagne
op social media. Na de behandeling in de Tweede Kamer
volgt ook nog een infographic, die we via social media zullen verspreiden. De instellingen hoger onderwijs zijn in
januari 2018 al per brief geïnformeerd over deze maatregel.
Na deze behandeling in de Tweede Kamer zullen we dat
opnieuw doen. Ook zijn de instellingen van mbo en voortgezet onderwijs via nieuwsbrieven op de hoogte gesteld,
zodat zij ook hun studenten kunnen informeren.
Vanaf mei gaan, vooruitlopend aan de invoering, de
machtigingen al de deur uit. Op de machtiging die studenten krijgen, zal dus ook het verlaagd collegegeld staan.
Mocht dit wetsvoorstel onverhoopt niet worden aangenomen — daar vroeg de heer Futselaar ook naar — dan mogen
studenten daar natuurlijk niet de dupe van worden. Dan
gaan zij het komende jaar toch gewoon dat gehalveerde
collegegeld betalen en worden de instellingen gecompenseerd. Dat is een risico dat wij hebben moeten nemen om
dit tijdig te doen, maar ik merk vanavond in uw Kamer al
dat de maatregel dusdanig op draagvlak kan rekenen dat
ik me daar niet heel grote zorgen over maak. Maar we
hebben er wel degelijk over nagedacht.
De heer Futselaar (SP):
Het ging me niet zozeer over wat de gevolgen kunnen zijn
als het wetsvoorstel niet wordt aangenomen. Het ging me

24 april 2018
TK 77

77-38-17

er meer om als er iets niet goed gaat in de uitvoering, zoals
problemen met inschrijvingen bij instellingen et cetera. Je
kunt je er van alles bij voorstellen. Ook op dat gebied hebben studiefinanciering en collegegeld niet altijd een gelukkige geschiedenis gehad. Je kunt zeggen dat het bij de
instelling ligt, als daar iets misgaat, maar het zou toch wel
goed zijn als er ook een zekere mate van verantwoordelijkheid bij het ministerie ligt, gezien de haast die erop staat.
Minister Van Engelshoven:
Zeker. Die verantwoordelijkheid nemen wij ook. In ieder
geval staat voorop dat studenten niet de dupe mogen
worden. Dat ben ik zeer met u eens.
Mevrouw Tielen had een terechte vraag. Als studenten meer
gaan lenen dan ze nodig hebben voor het aangepaste collegegeld, voorzien we dan problemen omdat op dat punt
de aanpassingen bij DUO niet meteen vanaf september
2018 gereed zijn? Voor studenten wordt extra communicatie
verzorgd. Dat zei ik zojuist al. Het bedrag dat studenten
kunnen lenen, staat niet meer standaard op maximaal. Dat
hebben we al eerder aangepast om ervoor te zorgen dat
studenten een bewustere keuze gaan maken. In het voorjaar
van 2019 zal DUO de systemen op dit punt aanpassen, zodat
studenten niet meer gedurende het hele volgende jaar
kunnen lenen tegen het hoge tarief.
De heer Futselaar vroeg nog hoe het staat met de afspraken
met de instellingen voor hoger onderwijs over de compensatie. Ik ben met de koepels in overleg. Wij voeren het volgende overleg morgenochtend. Ik verwacht hier binnenkort
heel heldere afspraken over te maken. In ieder geval verwachten we daar de laatste puntjes op de i te zetten, want
daar gaat het om vóór de parlementaire behandelingen van
het wetsvoorstel is afgerond.
De heer Van Meenen en de heer Bruins vroegen of we het
tijdpad gaan halen. Ja, dat gaan we halen. Het is een zeer
strak tijdpad. Dat vraagt heel veel inspanning van alle
betrokkenen, maar tot nu toe zijn alle stappen in de goede
volgorde gezet. Het ziet er ook naar uit dat bijvoorbeeld die
machtigingen op de goede manier de deur uit kunnen. Dus,
ja, dat gaan we halen.
De heer Futselaar vroeg nog: als die uitvoeringskosten nou
stijgen, bijvoorbeeld door juridische procedures of
beroepszaken, wie gaat dat dan betalen? Het is belangrijk
dat de voorwaarden heel helder zijn. Daar hebben we bij
het wetsvoorstel ook goed naar gekeken. Daar hebben de
instellingen niet zo heel veel beleidsvrijheid in. Bezwaar
maken bij een instelling heeft dan ook niet zo heel veel zin,
dus wij verwachten in die zin niet zo heel veel beroepszaken.
Er wordt ook heel duidelijk ingezet op communicatie zodat
iedereen heel goed van tevoren weet of hij wel of niet in
aanmerking komt voor dat verlaagd collegegeld. Wij verwachten op dat punt dus niet veel beroepszaken.
Over de compensatie van de instellingen heb ik het gehad.
Voorzitter. Dan kom ik bij het blokje overig. De heer Van
der Molen stelde een goede vraag, maar daar ben ik
eigenlijk al op ingegaan. Die ging over hoe wij in de toekomst studeren. Dat gaat over flexstuderen. Moet je een
en ander op den duur toch niet gaan aanpassen aan dat
studeren per studiepunt en dat gaan bijhouden? Er loopt

Tweede Kamer

Verlaagd wettelijk collegegeld

nu een experiment met een looptijd van zes jaar. Dat wordt
na vier jaar, in 2021, geëvalueerd. Een tussentijdse monitor
volgt in 2019. Dat lijken me een goede momenten om dat
debat te hebben en om te kijken of dit niet vraagt om op
een andere manier te gaan kijken naar de betaling.
De heer Futselaar en de heer Özdil zeiden: studenten krijgen
aan de ene kant een verlaging van het collegegeld, maar
aan de andere kant hebben we de maatregel van de tienjaarsrente. Ik geloof dat de heer Van der Molen bij interruptie zei dat je die dingen niet zo naast elkaar kunt leggen. De
verlaging van het collegegeld is heel specifiek gericht op
studenten die het komende jaar als eerstejaarsstudent gaan
studeren. Heel belangrijk bij de verhoging van de rentemaatstaf is dat de draagkrachtregeling voor studenten niet verandert. Elke oud-student die moet gaan terugbetalen, blijft
beschermd tegen te hoge maandlasten. Hoe hoog je studieschuld ook is, je betaalt pas terug als je inkomen boven het
minimumloon uitkomt en je hoeft nooit meer dan 4% van
elke euro daarboven te besteden aan de aflossing van je
studieschuld. Die draagkrachtregeling blijft dus van kracht.
De heer Van der Molen wees er al terecht op: ook in de tijd
loopt dit nogal uit elkaar, want de collegegeldverlaging kost
nu direct geld terwijl de renteverhoging pas op langere
termijn, in 2060, opbrengsten gaat genereren. Je kunt dit
ook niet van persoon tot persoon naast elkaar leggen. Die
bedragen komen misschien heel toevallig ergens bij elkaar
in de buurt, maar je kunt dat geenszins per persoon eenop-een vertalen. Dus, nee, dat heeft niks met elkaar te
maken.
De heer Özdil van GroenLinks vroeg of ik nog heb overwogen om het les- en cursusgeld in het mbo te verlagen. Nee,
dat heb ik in dit kader niet overwogen. Het is goed om even
uit te leggen waarom niet. Studenten in het mbo betalen
pas vanaf hun achttiende les- of cursusgeld. Het lesgeld
voor een voltijd-mbo-opleiding bedraagt ongeveer €1.037
en voor een deeltijd-mbo-opleiding of een bbl-opleiding
€573. In het mbo krijgen studenten nog steeds een basisbeurs. Dat is €82,50 voor iemand die thuis woont en €270
voor iemand die uitwonend is. Dat is eigenlijk al meer dan
die €1.000 verlaging die studenten in het hoger onderwijs
krijgen. Daarnaast is er ook voor mbo-studenten nog de
aanvullende beurs. In die aanvullende beurs zit ook een
vergoeding voor het lesgeld. Er was dus geen aanleiding
om ook voor het mbo vergelijkbare maatregelen te treffen.
De heer Özdil (GroenLinks):
Ik begrijp wat de minister zegt. Alleen, één nuance: mbostudenten die nog geen 18 jaar zijn, hebben dus geen recht
op de voorhanden beurzen. En uit onderzoek blijkt dat met
name voor die groepen studenten er een obstakel is qua
toegankelijkheid. Vandaar dat ik deze vraag stel.
Minister Van Engelshoven:
Maar voor mbo-studenten onder de 18 gelden ook weer
andere bedragen. Bovendien gelden daar weer andere
tegemoetkomingen via de ouders, via de kinderbijslag en
het kindgebonden budget; de heer Bisschop wees mij daar
in een debatje op. Dus uw redenering loopt niet rond, want
daar gelden gewoon weer andere regelingen voor.
Voorzitter, de heer Bruins vroeg mij naar studenten met
een functiebeperking. Terecht vraagt hij daar aandacht voor.

24 april 2018
TK 77

77-38-18

Als ik iets graag wil, dan is het dat ik ook de toegankelijkheid
voor studenten met een functiebeperking wil garanderen.
Daarom is in het regeerakkoord ook een intensivering van
het profileringsfonds van 2 miljoen structureel voorzien. Ik
heb in de sectorakkoorden met de VSNU en de Vereniging
Hogescholen afgesproken dat die middelen ook echt worden
ingezet voor studenten die extra ondersteuning en begeleiding nodig hebben, zoals voor studenten met een beperking
en chronische ziekten, maar ook bijvoorbeeld voor zwangere
studenten en studenten met psychische problemen. Ik heb
eerder al toegezegd dat ik u deze zomer een monitor stuur
om te kijken hoe die profileringsfondsen voor de onderwijsinstellingen worden ingezet en of we daarop moeten bijsturen. Uw vraag komt op dit moment dus een beetje te vroeg,
maar het heeft mijn volle aandacht.
Voorzitter. Er zijn een aantal amendementen ingediend, die
ik kort van advies wil voorzien. Allereerst het amendement
op stuk nr. 9 van de heren Futselaar en Özdil over de voordracht van een algemene maatregel van bestuur. Ik begrijp
zeer goed de gedachte achter dit amendement. Het is in die
zin ook wel een sympathiek amendement. Ik dank u in dit
kader dat u wel aandacht heeft voor de planning van de
AMvB die er nu aankomt. Het is natuurlijk volstrekt evident
dat een belangrijke aanpassing van het collegegeldregime
de goedkeuring van het parlement behoeft. Er kwamen een
paar voorbeelden langs waarvan ik denk: je zou er als
minister niet verstandig aan doen om daar niet de Kamer
ruim van tevoren over te informeren. Toch ga ik dit amendement ontraden. Waarom? Als dit amendement wordt
aangenomen, betekent dat dat wij elke wijziging van de
AMvB rondom het collegegeld, hoe klein ook, moeten gaan
voorhangen bij de Kamer. Wijzigingen van dubbeltjes en
kwartjes, hele kleine verschuivingen, moeten dan ook
worden voorgehangen. In die zin is de reikwijdte van het
amendement echt te ruim. Ik ontraad dit amendement,
omdat het ons systeem wel inflexibel maakt. We weten hoe
gevoelig maatregelen rondom collegegeld zijn. Het zou niet
in mijn hoofd opkomen om dat soort maatregelen in een
AMvB te vervatten, zonder dat ik de Kamer daarover
behoorlijk heb geïnformeerd. Maar om elke wijziging via
een voorhangprocedure te doen, gaat mij net een stapje te
ver.
De heer Futselaar (SP):
Maar wij ontwerpen wetgeving niet voor deze minister,
maar voor alle ministers in de toekomst. En je weet nooit
wat je dan krijgt. Wat betreft flexibel maken: als het goed
is, verander je collegegeld echt niet vaker dan één keer per
jaar. Als je het vaker dan dat doet, is er echt iets mis, en
dan moet het parlement er sowieso iets van vinden. Voorhang betekent ook dat de Kamer er prima voor kan kiezen
om het niet te behandelen. Dat is vaak logisch als het om
inflatiecorrectie of iets dergelijks gaat. Dus mij lijkt dit vooral
een garantie dat, als er iets raars, onverwachts of politiek
controversieels gebeurt, je dan nog steeds de mogelijkheid
hebt om in te grijpen. Expliciet, als dit amendement niet
wordt aangenomen, hebben wij die mogelijkheid niet. En
dat vind ik toch wel zwaarwegend. Vindt de minister dat
niet ook?
Minister Van Engelshoven:
Ja, het is een kwestie van wegen, maar — en daarom ontraad ik het amendement — ik waarschuw dat het dan ook

Tweede Kamer

Verlaagd wettelijk collegegeld

om heel kleine wijzigingen kan gaan. Het is voor mij ook
geen wet van Meden en Perzen. Ik moet erop vertrouwen
dat de Kamer daar verstandig mee omgaat. Nogmaals, het
zal niet voorkomen dat er een minister is, ongeacht welke
minister na mij dan ook, die op dat punt wijzigingen gaat
voorstellen die omstreden zouden zijn en waarvan je kunt
aanvoelen dat er een debat in de Kamer over gewenst is,
waarna die minister aan die wens voorbij zou gaan. Je kunt
dit aan twee kanten wegen. Het is voor mij ook een beetje
een dubbeltje op zijn kant. Maar om de reden die ik heb
gegeven, ontraad ik dit amendement.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Minister Van Engelshoven:
Dan het amendement van de leden Bisschop en Futselaar.
Het is toch een beetje een gekke figuur om in dit debat een
amendement in te dienen om de Algemene Kinderbijslagwet te wijzigen. Naar ik heb begrepen — ik was er niet bij
— is dit onderwerp keer op keer aan de orde geweest toen
het studievoorschot werd ingevoerd. Er is toen om goed
overwogen redenen besloten om op dit punt niet de kinderbijslag te wijzigen. Bij dat standpunt blijf ik. In die zin is het
amendement ontraden. Als de heer Bisschop op enig
moment met de minister van Sociale Zaken een debat wil
voeren over de kinderbijslag, is dat uiteraard altijd van harte
welkom.
Dan het amendement van mevrouw Tielen, waarin zij vraagt
om een evaluatie. De te evalueren onderwerpen zitten al in
de jaarlijkse monitor. De gebruikelijke termijn voor de evaluatie van een wet is vijf jaar. U zou nog kunnen overwegen
om de termijn te wijzigen in vijf jaar, maar als de Kamer
zegt dat zij dat om haar moverende redenen eerder wil, kan
dat natuurlijk. Alleen, je moet je wel afvragen of je op die
korte termijn heel veel kunt zeggen over de werking van
een maatregel. Maar ik laat het oordeel hierover graag aan
de Kamer. Ik geef u wel in overweging om er nog eens over
na te denken of u die termijn niet beter op vijf jaar kunt
stellen.
Voorzitter. Dit waren mijn oordeel over de amendementen
en mijn antwoorden op de gestelde vragen in de eerste
termijn.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Tielen.
Mevrouw Tielen (VVD):
Voorzitter. Mag ik u vragen om een korte schorsing om
even onze tweede termijn voor te bereiden?
De voorzitter:
Dat ligt eraan hoelang u nodig heeft.
Mevrouw Tielen (VVD):
Ja, wat is kort? Bij het stellen van de vraag besefte ik het
inderdaad. Een minuut of tien? Is dat acceptabel?

24 april 2018
TK 77

77-38-19

De voorzitter:
Laten we dat doen. Dan ga ik ervan uit dat jullie heel snel
een korte en krachtige tweede termijn zullen houden.
Mevrouw Tielen (VVD):
U kunt op ons rekenen, mevrouw de voorzitter.
De voorzitter:
Dat is goed. Ik houd u eraan.
De vergadering wordt van 19.55 uur tot 20.05 uur geschorst.
De voorzitter:
Aan de orde is de tweede termijn van de zijde van de Kamer.
Ik geef mevrouw Tielen namens de VVD-fractie het woord.

Mevrouw Tielen (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Ook dank aan de minister voor de
antwoorden en het ingaan op onze vraagstukken en stellingen. Ik heb ondertussen geen appjes meer gekregen van 5
havo- of 6 vwo-scholieren, dus ik denk dat die inmiddels
echt wel afgehaakt zijn, maar dat terzijde.
De communicatie van DUO over het te lenen bedrag. Het
deed mij deugd dat die maximering al omlaag is. Ik ga er
dus van uit dat DUO zo kan communiceren dat studenten
dat goed doen. Dus dat is fijn.
Dan de punten die ik heb aangehaald rondom het verhoogd
wettelijk collegegeld en de zijinstromers. De minister spreekt
over kansenongelijkheid. Het punt is natuurlijk dat eerlijkheid en gelijkheid altijd een beetje afhangen van het kijkpunt. De minister heeft dus gelijk, maar ik geloof dat ik ook
gelijk heb. Daar kunnen we heel lang over twisten, maar
volgens mij is dat niet zo erg handig. Hiermee houden we
allebei ons gelijk en laat ik het maar even zoals het nu is.
Ik kijk ook graag met de bril van kansengelijkheid naar de
extra stimulans voor de zijinstromers. Dan zie ik toch een
aantal groepen die er niet zo veel motivatie voor krijgen als
anderen om bij twijfel de financiële drempel over te gaan.
Ik heb goed gehoord dat de minister er onderzoek naar doet
of die financiële drempels nou ook het enige zijn. Daar zie
ik naar uit, zoals we in de interruptie al even hebben
gehoord. Maar ik wil toch ook heel graag aandacht vragen
voor de groep die een opleiding heeft afgerond en toch het
instellingscollegegeld moet betalen, want die groep moet
extra gemotiveerd zijn om toch alsnog leraar te worden. Ik
zou het fijn vinden als de minister er toch even naar kijkt
of daar niet ook meer kansengelijkheid mogelijk is.
Dat was het. Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Tielen. Dan geef ik nu het woord aan
de heer Futselaar namens de SP.

De heer Futselaar (SP):
Voorzitter. Wat betreft het amendement ... Nee, laat ik eerst
zeggen: dank aan de minister voor de beantwoording van
de vragen. Zij verdedigt haar ongelijk met verve, waar dat
speelt. Maar wat het amendement betreft wil ik toch wel
graag een poging doen om nader tot elkaar te komen. Ik
begrijp dat zij zegt: ik wil niet voor twee kwartjes een stuk
naar de Kamer moeten sturen. Ik ben bereid om in overleg
met de juridische dienst van de Kamer te zoeken naar een
formulering wezenlijke wijzigingen, dus dat het om meer
gaat dan de detailwijzigingen. Ik zeg er wel bij: mocht
morgen blijken dat het niet kan — het zal morgen moeten
zijn, want we gaan donderdag stemmen — dan zal ik het
amendement zoals het nu is wel in stemming brengen,
want ik vind te veel parlementaire controle op dit moment
belangrijker dan geen parlementaire controle. Dat is in ieder
geval wat ik wil doen.
Dan een tweetal moties, die de mensen die de eerste termijn
hebben gehoord niet zal verbazen. De eerste betreft deeltijdstudenten.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de regering heeft aangekondigd per
AMvB het wettelijk collegegeld voor eerstejaarsstudenten
te halveren;
constaterende dat studenten onder bepaalde omstandigheden kiezen voor een deeltijdopleiding;
overwegende dat deze studenten op deze wijze onnodig
benadeeld worden ten opzichte van studenten die elders
in het hoger onderwijs aan een studie beginnen;
verzoekt de regering per AMvB het collegegeld voor wat
betreft deeltijdopleidingen 24 maanden in plaats van 12
maanden te halveren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Futselaar. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 12 (34911).
De heer Futselaar (SP):
Mochten er partijen zijn die zeggen "uit principe stem ik
niet voor ongedekte moties, maar als je dekking vindt, dan
stem ik er wel voor": prima, dan ben ik bereid haar aan te
passen. Maar als het antwoord is "we gaan haar toch niet
steunen", dan begin ik ook niet aan de moeite. Maar laten
we eerlijk zijn: 6 miljoen is wel te vinden als het nodig is.
Voorzitter. De tweede motie.

Motie

Tweede Kamer

Verlaagd wettelijk collegegeld

24 april 2018
TK 77

77-38-20

mocht dat zo gebeuren, dan overweegt mijn fractie daar
wel steun aan te geven.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat studenten die in de studiejaren 2015/2016,
2016/2017 en 2017/2018 zijn begonnen met studeren geen
basisbeurs hebben gekregen en nu ook geen verlaging van
het collegegeld krijgen;
constaterende dat deze studenten bij het behalen van hun
hbo-bachelor of wo-bachelor plus master een voucher ter
waarde van €2.000 voor nascholing of bijscholing ontvangen en dat deze voucher pas vanaf vijf jaar tot tien jaar na
het behalen van het diploma kan worden gebruikt;
overwegende dat deze studenten voor het eerst te maken
kregen met het leenstelsel, het minst van de kwaliteitsverbetering ervaren en in de toekomst mogelijk een hogere
rente op hun studielening moeten betalen;
van mening dat deze studenten disproportioneel veel
moeten betalen voor hun studie;
verzoekt de regering deze vouchers uit te geven aan studenten die gestart zijn in de studiejaren 2015/2016, 2016/2017
en 2017/2018 en een hbo- of wo-bachelor hebben afgerond;
verzoekt de regering voorts het mogelijk te maken voor
deze studenten om deze voucher in te zetten voor een
masteropleiding naar keuze, direct na het behalen van hun
hbo- of wo-bachelordiploma,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Futselaar. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 13 (34911).
Dank u wel.
De heer Futselaar (SP):
Meneer Van Meenen komt naar voren. Is dat een interruptie?
De voorzitter:
Nee, hoor. Meneer Van Meenen maakt gebruik van zijn
tweede termijn. Dank u wel, meneer Futselaar. U stond
helemaal klaar om te antwoorden, maar het was niet nodig.
De heer Van Meenen.

Voorzitter. Ik wil verder volstaan met de minister en haar
ambtenaren veel wijsheid toe te wensen, evenals eenzelfde
voortgang in de Eerste Kamer, zodat met ingang van het
nieuwe schooljaar vele studenten van de halvering van het
collegegeld gebruik kunnen maken.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Meenen. Ik geef nu het woord aan
de heer Özdil namens GroenLinks.

De heer Özdil (GroenLinks):
Dank u, voorzitter. Ik dank de collega's voor het debat en
de minister voor haar antwoorden. GroenLinks vindt het
voorstel om het collegegeld te halveren in het eerste jaar
en voor lerarenopleidingen in het tweede jaar, een goed
voorstel. Maar, zoals collega Van Meenen terecht ook aangaf, er is een manier om dit goede voorstel nog beter te
maken. Vandaar de volgende handreiking.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het wetsvoorstel halvering collegegeld
de toegankelijkheid van het hoger onderwijs moet vergroten;
overwegende dat de toegankelijkheid van het hoger
onderwijs nog meer wordt vergroot door te focussen op
studenten wier ouders weinig of niet mee kunnen betalen
aan de opleiding;
verzoekt de regering het collegegeld in het eerste jaar, en
voor de lerarenopleidingen in de eerste twee jaar, met een
kwart te verlagen;
verzoekt de regering voorts de middelen die hierbij vrijkomen te gebruiken om de aanvullende beurs te verhogen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Özdil en Van den
Hul. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 14 (34911).

De heer Van Meenen (D66):
Voorzitter. Ik dank de minister voor haar uitgebreide
beantwoording en, nogmaals, voor het vele werk dat daarin
gestopt is. Ik hoop van harte dat de heer Futselaar erin zal
slagen om zijn amendement over de voorhang zodanig aan
te passen dat het onze zegen kan krijgen, want ook ik moet
er, net als hij, niet aan denken dat hij hier later als minister
staat en dan dit soort maatregelen gaat nemen. Maar goed,

Tweede Kamer

Verlaagd wettelijk collegegeld

De heer Özdil (GroenLinks):
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Özdil. Ik geef het woord aan de heer
Beertema namens de PVV.

24 april 2018
TK 77

77-38-21

De heer Beertema (PVV):
Voorzitter, dank u wel. Ook ik dank de minister voor de uitgebreide beantwoording. Maar, ik ben net als de Raad van
State niet overtuigd door de argumentatie van de minister.
Deze maatregel om het collegegeld te halveren, gaat niet
het effect sorteren dat het kabinet voor ogen stond. En dat
terwijl die wel heel duur is: 740 miljoen tot 2022 en structureel 175 miljoen vanaf 2023.
Ook van de aanzuigende werking voor buitenlandse studenten, vooral uit het Verenigd Koninkrijk, ben ik zeker niet
overtuigd, getuige ook de manier waarop de minister
spreekt over de Universiteit Maastricht. Begrijp mij goed,
en ik wil dat ook de minister mij goed begrijpt: die universiteit mag van mij internationaliseren tot op het bot, maar
dan liever als private instelling — wat is daartegen? — en
niet met geld van de Nederlandse belastingbetaler.
Voorzitter. Concluderend: op dit moment overweeg ik sterk
om mijn fractie te adviseren tegen deze wetswijziging te
stemmen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Beertema. Tot slot de heer Van der
Molen namens het CDA.

De heer Van der Molen (CDA):
Voorzitter, dank u wel. Ik stel vast dat er in de Kamer brede
steun is voor het wetsvoorstel. Ik zie de heer Özdil nog een
beetje omtrekkende bewegingen maken, maar hij gaat heus
niet tegenstemmen als zijn motie niet wordt aangenomen.
Ik zou dat wel heel gek vinden. Maar dat zullen we gaan
meemaken.
Voorzitter. Op één vraag die ik heb gesteld, heb ik nog geen
antwoord gekregen. Dat was mijn vraag over de opleidingen
die een verhoogd collegegeld mogen vragen. Als je een
beetje een doemdenker bent, zou je kunnen zeggen: dat is
een mooie gelegenheid om de prijs wat omhoog te doen.
Maar de minister zei: dat zie ik niet zo gebeuren. Ik zou
hierop heel graag nog een reactie van de minister krijgen.
Hoe kan zij borgen dat we die kant niet opgaan? Dat zou
namelijk een ongewenst neveneffect kunnen zijn.
Verder sluit ik me nog aan bij de opmerking die mevrouw
Tielen van de VVD heeft gemaakt over zijinstromers. Voor
ons als CDA is met name de groep mensen van belang die
bijvoorbeeld het onderwijs in wil gaan, maar geconfronteerd
worden met instellingscollegegeld. Dat is een van de
groepen zijinstromers die de minister niet over het hoofd
moet zien als zij voor de zomer met haar bredere aanpak
naar de Kamer komt, want voor deze groep kan de hoogte
van het collegegeld wellicht een rol spelen. Wij zouden het
heel jammer vinden om daardoor getalenteerde mensen
te missen voor de klas. Ik nodig de minister dus uit om daar
nog iets over te zeggen. Wat mogen we voor de zomer van
haar kant verwachten?
Tot zover, voorzitter.

Tweede Kamer

Verlaagd wettelijk collegegeld

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van der Molen. Ik denk dat de minister
direct kan reageren. Dat is het geval, zie ik. Ik geef de
minister het woord.

Minister Van Engelshoven:
Voorzitter, dank u wel. Het is prettig om te merken dat het
voorstel hier op hele brede steun kan rekenen, want volgens
mij zetten we hiermee een hele mooie stap voor studenten.
Mevrouw Tielen had het over de havo- en vwo-studenten,
voor wie het een spannende week is, misschien niet vanwege dit wetsvoorstel maar wel omdat ze aan hun laatste
schoolweek bezig zijn. Ik hoop eerlijk gezegd ook dat ze niet
gekeken hebben. Ik heb er zelf eentje thuis zitten en ik hoop
dat zij vooral hard gestudeerd heeft vanavond, zodat ze het
eindexamen gaat halen. Want die stap moet wel eerst
genomen worden.
Mevrouw Tielen heeft een vraag gesteld over de zijinstromers. De heer Van der Molen vroeg het zonet ook: waar
kunnen we nou precies voor de zomer op rekenen?
Mevrouw Tielen heeft natuurlijk een punt. Als we het over
kansengelijkheid hebben, zou zij graag zien dat ook al diegenen die graag leraar willen worden, daartoe een opleiding
kunnen volgen. Als daaraan voor de een meer kosten zijn
verbonden dan voor de ander, moeten we wel kijken of we
iedereen in staat kunnen stellen om die stap te nemen.
Zoals ik in eerste termijn al zei, zijn we op dit moment aan
het verkennen welke hobbels deze groepen ervaren. Dan
gaat het wellicht om mensen die een opleiding aan de pabo
hebben gevolgd maar aan de slag willen in het voortgezet
onderwijs of vice versa, of mensen die een andere
bevoegdheid moeten halen. Ik kan me daar allerlei groepen
bij voorstellen. Wij gaan verkennen waar er nog drempels
zitten. U krijgt voor de zomer van mij te horen of die
drempels zitten in het collegegeld dan wel in het vermogen
om meteen aan de slag te gaan. Soms ligt het aan de
manier waarop de opleiding wordt aangeboden. Er zijn vele
varianten denkbaar. Mochten er financiële drempels zijn,
dan zal ik uw Kamer daarover berichten en ook dan mag u
van mij verwachten dat ik op zoek ga naar een oplossing
daarvoor.
Ik ben de heer Futselaar zeer erkentelijk dat hij wil kijken of
hij het amendement zo kan inperken dat het alleen gaat om
wezenlijke wijzigingen in het collegegeld en dus om een
AMvB waarin het echt gaat om een wezenlijk voorstel. Ik
verwacht zomaar dat wij daar morgen in de loop van de
dag en in aanloop naar de stemmingen nog contact over
hebben. Ik ben ook zeer bereid om met u mee te denken
over hoe dat kan, niet omdat ik vrees dat u ooit minister
wordt, maar wel omdat ik kan invoelen dat u bij dit soort
zaken hecht aan parlementaire controle. Dat wat betreft het
amendement.
De heer Futselaar heeft ook nog twee moties ingediend. De
motie-Futselaar op stuk nr. 12 gaat over een halvering in
24 maanden voor deeltijdstudenten. Nogmaals, alle studenten, hoe ze ook studeren, krijgen volgens dit voorstel één
jaar halvering. Dat geldt ook voor voltijdstudenten als zij
niet nominaal studeren, dus er langer dan een jaar over
doen. En nogmaals, deeltijdstudenten halen niet altijd
minder studiepunten per jaar dan voltijdstudenten. We

24 april 2018
TK 77

77-38-22

proberen het ook in de uitvoering eenvoudig te houden en
daar een zekere rationale onder te leggen. 24 maanden voor
deeltijdstudenten is op dit moment nu eenmaal kostbaarder.
Dat kost 6 miljoen extra. Dus die motie ontraad ik.
Dan de motie-Futselaar op stuk nr. 13. Het zal u niet verbazen dat ik, gelet op het gewisselde in eerste termijn, daar
geen voorstander van ben. Dus ook die motie ontraad ik.
Met de voucher kunnen vier cohorten van studenten na het
afronden van hun studieloopbaan opnieuw studeren. Door
het tijdvenster van tussen de vijf en tien jaar kan het juist
een impuls zijn voor een leven lang leren. Zo is het destijds
bedacht. Zo is het ook vastgelegd in de wet. Ik wil dat systeem echt een kans geven en dat niet eigenlijk voordat we
dat serieus geprobeerd hebben, alweer wijzigen. Bovendien
zou de uitvoering hiervan ook buitengewoon complex zijn.
De heer Futselaar (SP):
Zou de minister bereid zijn om de Kamer voor de zomer
eens te informeren over hoe dat systeem nu in de praktijk
zal worden ingezet? Het zal natuurlijk op zijn vroegst pas
over vijf jaar actief moeten worden, om het zo maar te
zeggen. Hoe werkt dat praktisch? Hoe vragen mensen dat
aan? Wat voor budgetten zijn er? Ik ben daar eigenlijk wel
geïnteresseerd in, want het lijkt me niet iets dat we pas in
2023 moeten behandelen. Het staat een beetje los van de
wet. Maar nu we het er toch over hebben, zou ik daar graag
wat nadere informatie over willen krijgen.

Tot slot. De heer Van der Molen vroeg mij nog of de halvering van het collegegeld juist bij het kleinschalig intensief
onderwijs een opdrijvend effect kan hebben op het collegegeld. In de praktijk vragen deze opleidingen nu gemiddeld
€3.600 collegegeld. Dat is tussen de €3.000 en €4.000. Ze
vragen lang niet het maximum. Laat ik dat ook even stellen.
Wij verwachten niet dat die instellingen het wettelijke collegegeld zullen verhogen in reactie op die halvering, want
dan moeten ze dat ook voor alle andere studenten doen die
nu tweede- tot vierdejaars zijn. Dat maakt de gehele opleiding minder aantrekkelijk. Dus daarmee zouden ze zich wel
in hun eigen vingers snijden. Dus de instellingen hebben
ook zelf belang bij het zo gematigd mogelijk houden van
het collegegeld. Eerlijk gezegd verwacht ik dat dus niet.
Bovendien kijkt de medezeggenschap ook mee. We zullen
ook monitoren of het niet gebeurt. Ik denk dat de belangrijkste garantie dat het niet gebeurt, is dat de instellingen
daarmee behoorlijk in de eigen vingers zouden snijden.
Voorzitter, daarmee ben ik klaar met de beantwoording in
tweede termijn. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dat is ook de laatste termijn van deze avond.
Daarmee zijn we aan het eind gekomen van dit debat.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.

Minister Van Engelshoven:
Ik heb eerder in het debat toegezegd en erop gewezen dat
wij de monitor maatregelen studiefinanciering hebben. Die
gaat eigenlijk over alle maatregelen die wij nemen in het
kader van het hoger onderwijs en wat voor effecten die
hebben. U vraagt of ik de Kamer voor de zomer kan informeren. Volgens mij komt die monitor in het najaar. Ik kijk
even naar achteren. Heb ik dat goed? Ik zie niemand reageren. Volgens mij is iedereen heel druk met iets anders bezig.
Komt de monitor maatregelen in het najaar?

De voorzitter:
Over de wet, de ingediende amendementen en de moties
zullen we aanstaande donderdag stemmen. Ik dank de
minister, de Kamerleden, de mensen op de publieke tribune,
de mensen die dit debat via een ander medium hebben
gevolgd en natuurlijk de stenografische dienst, de bodes
en de ambtenaren. Ben ik iemand vergeten? De griffiers. Ik
wens jullie een mooie avond en ik zie jullie morgen weer.

De voorzitter:
Hier staat in de eerste helft van 2019.
Minister Van Engelshoven:
Oké. Eerste helft 2019. Dat is net genoteerd als toezegging.
Ik zou het graag in die monitor meenemen. We kunnen wel
weer over alle maatregelen apart gaan rapporteren. Als u
mij toestaat om dat in die monitor mee te nemen, dan neem
ik hem daar expliciet in op en dan wordt u daarover
gerapporteerd. Ik zie de heer Futselaar knikken. De motie
blijft dus ontraden.
Dan de motie op stuk nr. 14 van de heer Özdil. Die ontraad
ik. Wij hebben dat in eerste termijn gewisseld. Er is
nadrukkelijk gekozen voor een substantiële verlaging van
het collegegeld, omdat we nu natuurlijk nog niks hard
kunnen bewijzen, maar de overtuiging is wel dat je die
substantiële wijziging nodig hebt om echt aan drempelverlaging te doen. Overigens is daar ook de wens bij om niet
alleen aan drempelverlaging te doen voor de lagere inkomens, maar ook voor de middeninkomens. De €1.000 heeft
daarvoor ook wel degelijk betekenis.

Tweede Kamer

Verlaagd wettelijk collegegeld

24 april 2018
TK 77

77-38-23