Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 IX

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Financiën (IXB) en de
begrotingsstaat van Nationale Schuld (IXA) voor
het jaar 2022

Nr. 19

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 januari 2022
Met deze brief wil ik u informeren over het voornemen van de Nederlandse staat om per 1 november 2022 alle resterende grootboekleningen
volledig af te lossen. Grootboekleningen zijn obligaties die door de staat
zijn uitgeschreven in 1815, 1896 en 1910 en houders van grootboekleningen ontvangen respectievelijk 2,5%, 3% en 3,5% rente over deze
leningen. Nieuwe regelgeving stelt per november 2022 strengere eisen
aan betalingen, waardoor rente op deze leningen mogelijk niet meer aan
de rechthebbenden betaald kan worden en de administratieve lasten voor
zowel hen als de staat zullen toenemen.
Vanwege de koersgevoeligheid van dit onderwerp informeer ik vrijwel
tegelijkertijd met de Kamer de grootboekhouders over dit voornemen via
onder andere brieven en advertenties in landelijke dagbladen.
Toelichting aflossing grootboeken
In de 19e en begin 20e eeuw was het gebruikelijk voor de Nederlandse
staat om met papieren schuldbewijzen aan particulieren en rechtspersonen grootboekleningen aan te gaan. Deze grootboekleningen zijn
eeuwigdurend. Dat wil zeggen dat de staat niet op een bepaalde datum
moet aflossen, maar wel op een zelfgekozen ogenblik mag aflossen.
Hierover is lange tijd verkeerd gecommuniceerd (zie juridisch kader
onderaan deze brief). Wij betreuren dit.
Op dit moment lukt het voor 12% van deze schuld niet meer om rente uit
te keren aan rechthebbenden; het is onbekend wie dit zijn want fysieke
bewijzen zijn kwijtgeraakt door schuldhouders of rekeningnummers
kloppen niet meer. Bovendien kost het relatief veel tijd en foutgevoelige,
handmatige handelingen om de rentebetalingen uit te voeren. De
verwachting is dat het onbetaalbare deel van de schuld zal toenemen na
21 november 2022. Vanwege gewijzigde regelgeving kunnen vanaf dat

kst-35925-IX-19
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IX, nr. 19

1

moment namelijk alleen betalingen aan rekeningnummers plaatsvinden
als de naam en adresgegevens meegestuurd worden die ook bij de bank
bekend zijn.
In de loop der jaren hebben er diverse en deels geslaagde moderniseringsslagen in de administratie van grootboekschulden plaatsgevonden
en is het overgrote deel van deze leningen afgelost. Per januari 2022 staat
nog een restant van nominaal 11 miljoen euro aan grootboekschulden uit
(0.003% van de totale staatsschuld) bij het Agentschap der Generale
Thesaurie. Dit bedrag is verdeeld over meer dan 150 rechthebbenden.1
Onder de bij het Agentschap bekende tegenpartijen bevinden zich o.a.
gemeentes, kerkelijke instellingen en stichtingen. Per grootboeklening
gaat het om de volgende nominale en marktconforme bedragen
(koerswaarde):
GBK 2½% (1815)

GBK 3% (1896)

GBK 3½% (1910)

Grootboeken totaal

€ 8.321.195
€ 280
€ 23.299.345

€ 2.366.553
€ 335
€ 7.927.954

€ 85.333
€ 390
€ 332.800

€ 10.773.081
N.v.t.
€ 31.560.099

Nominale schuld
Inkoopprijs per € 100
Koerswaarde schuld

Het Agentschap is voornemens per 1 november 2022 alle uitstaande
grootboekschulden af te lossen tegen de huidige, marktconforme
koerswaarde. Dit bedrag bestaat uit de hoofdsom van de lening plus de
netto contante waarde van toekomstige rentebetalingen (tot een
maximum).2 Dat betekent dat grootboekhouders ongeveer drie maal het
door hen uitgeleende bedrag terug ontvangen (zie tabel). De koerswaarde
is gelijk aan het bedrag dat sinds 2014 via de bestaande inkoopregeling
betaald wordt als rechthebbenden zich melden bij het Agentschap voor
vrijwillige aflossing.
Het Agentschap zal op 1 november 2022 de koerswaarde en de resterende
opgelopen rente storten op het rekeningnummer van de bij het Agentschap bekende grootboekhouders. Deze schuldhouders hoeven hier niets
voor te doen. Voor een deel van de rechthebbenden zijn echter geen
correcte contact- en/of rekeninggegevens beschikbaar. Om deze laatste
groep ook te bereiken acht ik het van belang om nu aan het begin van
2022 het voornemen om af te lossen breed te communiceren. Dit gaat per
brief voor zover correcte contactgegevens beschikbaar zijn en via directe
berichten vanuit Euroclear NL. Ook worden belanghebbenden telefonisch
benaderd en heeft het Agentschap een speciaal telefoonnummer geopend
voor vragen en nadere informatie. Daarnaast wordt een aankondiging
gepubliceerd in onder andere de landelijke dagbladen De Telegraaf, NRC,
Trouw en het Nederlands Dagblad.
Grootboekhouders kunnen tot 1 november 2022 gebruik blijven maken
van de bestaande inkoopregeling. Zij ontvangen dan nagenoeg hetzelfde
bedrag op de rekening, alleen een paar maanden eerder op een zelfgekozen moment.3 Na 1 november komt de inkoopregeling te vervallen.
Rechthebbenden worden in alle communicatie ook hiervan op de hoogte
gesteld.
1

Er zijn 152 partijen bekend met een of meerdere naamschulden. De naamschulden maken
driekwart van de grootboekschulden uit. Het is onbekend hoeveel tegenpartijen in bezit zijn van
fysieke schuldbewijzen of girale grootboekschulden.
2
De formule voor de inkoopprijs is gelijk aan het rentepercentage op het betreffende grootboek
gedeeld door de marktrente op de langstlopende Nederlandse staatsobligatie. Door de lage
rente op langlopende staatsobligaties zijn deze prijzen sinds 2019 wel gemaximeerd op de
prijzen zoals vermeld in de tabel. Per 1 januari 2022 gelden deze maximale prijzen en het
voornemen is ook om deze prijzen op 1 november bij de aflossing te hanteren.
3
Het verschil is de rente vanaf het moment van inkoop tot 1 november 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IX, nr. 19

2

Ondanks de relatief ruime aflossing (zie juridisch kader), is het mogelijk
dat niet alle belanghebbenden positief staan tegenover de voorgenomen
aflossing. De huidige inkoopprijs compenseert bovenop de nominale
waarde voor meer dan 50 jaar aan rentebetalingen, maar niet tot in de
eeuwigheid. Schuldhouders kunnen ook niet eenvoudig een vergelijkbaar
financieel product vinden met eenzelfde rendement en even weinig risico.
Er is daarom nagedacht over alternatieven zoals het aanbieden van meer
courante langlopende obligaties. Deze alternatieven voor de verplichte
aflossing zijn echter of niet goed uitvoerbaar of lossen de problematiek
van de huidige situatie onvoldoende op.
Het is de intentie van het Agentschap om aflossingen die niet uitgevoerd
kunnen worden na 1 november 2022 in bewaring te geven aan de
consignatiekas. Dit biedt belanghebbenden tot 2042 – vanwege de
standaard verjaringstermijn van twintig jaar – de mogelijkheid daar alsnog
hun geld te innen.
Juridisch kader en miscommunicatie in het (recente) verleden
Grootboekschulden werden in het verleden uitgegeven via grootboekwetten. Op basis van die – nog steeds geldende – grootboekwetten
bestaat enkel de verplichting om de grootboekschulden nominaal af te
lossen. De staat mag zelf kiezen op welk moment er nominaal afgelost
gaat worden. Helaas is echter tussen 1995 en 1998 bij het Agentschap de
onjuiste veronderstelling ontstaan dat deze leningen nooit eenzijdig door
de staat afgelost kunnen worden. Dit is daarna meer dan twintig jaar op
deze wijze foutief gecommuniceerd via onder andere de website van het
Agentschap.
Het voornemen om tegen de koerswaarde in plaats van tegen de
nominale waarde af te lossen is in lijn met de bestaande inkoopregeling.
Deze hogere prijs is gerechtvaardigd aangezien deze bedragen tenminste
sinds 2014 aan rechthebbenden zijn voorgehouden. De koerswaarde staat
bijvoorbeeld op de jaaropgave die het Agentschap aan het begin van
ieder jaar aan grootboekhouders verstuurt. Nu opeens nominaal aflossen
zou als onrechtvaardig gezien kunnen worden.
Een betrouwbare overheid stelt belanghebbenden ruim van te voren op
de hoogte van haar plannen. Ook vanwege de miscommunicatie in het
verleden is het van belang het voornemen tot aflossen lang van te voren
aan te kondigen en zo breed mogelijk te communiceren.
Vandaar ook dat wij u deze brief nu tien maanden voor de geplande
aflossingsdatum sturen en wij de communicatie-initiatieven beschreven in
de brief gaan ondernemen.
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IX, nr. 19

3