Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2584
Vragen van de leden Gesthuizen en Leijten (beiden SP) aan de Minister van
Veiligheid en Justitie en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport over het bericht dat in Frankrijk wetgeving van kracht wordt die het
aanmoedigen van anorexia strafbaar stelt (ingezonden 7 april 2015).
Antwoord van Staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
mede namens de Minister van Veiligheid en Justitie (ontvangen 17 juni 2015).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2014–2015, nr. 1991.
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht dat in Frankrijk wetgeving van kracht wordt
die het aanmoedigen van anorexia strafbaar stelt?1
Antwoord 1
Het Franse initiatief is voor mij aanleiding geweest om te bezien of een
verbod van pro-ana uitingen ook in Nederland wenselijk en juridisch mogelijk
is.
Vraag 2 en 3
Is het in Nederland eveneens mogelijk dit soort websites actief op te sporen
en te vervolgen als daarop wordt aangemoedigd tot extreem vermageren en
deze niet meteen verwijderen? Tot in hoeverre is het volgens Nederlandse
wetgeving mogelijk dergelijke informatie te laten verwijderen en zelfs tot
strafrechtelijke vervolging over te gaan als dit niet gebeurt?
Tot in hoeverre is anderen aanzetten tot extreem vermageren een misdrijf
volgens vingerende Nederlandse wetgeving? Als dit in het huidige strafrecht
het geval is, wordt hierop gehandhaafd?
Antwoord 2 en 3
Het aanzetten tot extreem vermageren op bijvoorbeeld Pro-ana websites is op
zich geen misdrijf volgens vigerende Nederlandse wetgeving. Het strafrecht
stelt als regel het aanzetten tot een bepaalde gedraging pas strafbaar als de
gedraging waartoe wordt aangezet zelf een strafbaar feit is. Zelfverminking en
jezelf extreem vermageren zijn dat niet. Het aanzetten tot zelfdoding is wel
strafbaar, indien de zelfdoding ook daadwerkelijk volgt. Degene die een ander

1

ah-tk-20142015-2584
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

«Frankrijk stelt aanmoedigen tot anorexia strafbaar», NRC.nl, 2 april 2015 (http://www.nrc.nl/
nieuws/2015/04/02/frankrijk-stelt-aanmoedigen-tot-anorexia-strafbaar/)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

opzettelijk aanzet tot extreem vermageren zou strafbaar kunnen zijn, indien
de zelfdoding het directe gevolg is van het aanzetten tot extreem vermageren. Het causale, dat wil zeggen rechtstreekse verband tussen een pro-ana
website, de ziekte anorexia en de opzet op het aanzetten tot zelfdoding in het
concrete geval is echter zeer lastig te bewijzen. De inzet van het strafrecht
tegen dergelijke websites en de bezoekers daarvan ligt bovendien niet voor
de hand, omdat het daarbij veelal gaat om personen die zelf ziek zijn en de
ernst van de ziekte niet kunnen of willen inzien. Hulpverlening aan deze
personen dient dan ook voorop te staan. Zie ook mijn antwoord op de vragen
4, 5 en 6.
Vraag 4, 5 en 6
Heeft u plannen om de wetgeving in ons land op dit punt aan te passen? Zo
ja, hoe zou vernieuwde wetgeving eruit moeten komen te zien?
Deelt u de mening dat met alleen het strafbaar stellen en/of vervolgen van de
makers en/of hostingproviders van dergelijke sites, de problematiek volstrekt
onvoldoende wordt aangepakt en dat hulpverlening vrijwel altijd voorop zou
dienen te staan? Deelt u de mening dat er tegelijkertijd wel een waarschuwende werking kan uitgaan van duidelijke strafbaarstelling van het niet
verwijderen van oproepen welke aanzetten tot streng vermageren?
Is bij u bekend of hulpverleners van anorexiapatiënten veelal voor- of
tegenstander zijn van een verbod op uitingen die extreem vermageren
aanmoedigen? Zo nee, bent u bereid u hiervan op de hoogte te stellen?
Antwoord 4, 5 en 6
Om een goed beeld te krijgen van de wenselijkheid van een verbod op pro
ana uitingen, heb ik recent gesproken met de landelijke verenigingen voor
behandelaars en patiënten op het gebied van eetstoornissen. Uit deze
gesprekken komt het volgende beeld naar voren. Anorexia is geen doorgeschoten leefstijl maar een ernstige ziekte, waarbij de controlebehoefte over
eten een uiting is van psychiatrische problematiek. Pro-ana uitingen zijn
uitingen van anorexiapatiënten die nog niet inzien dat zij ziek zijn. Hulpverlening moet dan ook voorop staan. Het verbieden en strafbaar stellen van deze
uitingen is een verkeerd signaal naar deze personen en bevordert niet dat zij
hulp gaan zoeken.
Verder heeft het delen van pro-ana uitingen op websites zich inmiddels deels
verplaatst naar sociale media. Meiden die bewust op zoek zijn naar pro-ana
uitingen weten elkaar daar te vinden.
De landelijke patiëntenvereniging rond eetstoornissen «Weet» stelt dat
ondanks het bovenstaande een verbod van pro-ana websites in principe
wenselijk is, omdat websites die kinderen schade kunnen toebrengen,
verboden moeten worden.
Uit het voorgaande concludeer ik echter dat een verbod van pro-ana uitingen
geen effectieve maatregel zal zijn. Ik wil wel in gesprek gaan met providers
en behandelaars. Het bezoek aan een pro-ana website wordt thans voorafgegaan door een pop-up waarschuwing die doorverwijst naar websites met
objectieve informatie, die kunnen toeleiden naar behandeling. Mijn inzet bij
de gesprekken met providers en behandelaars is het actualiseren van het
bestaande pop-up systeem en het uitbreiden van de samenwerking tussen de
partijen.
Vraag 7
Tot in hoeverre zijn bij u de effecten bekend van de Nederlandse aanpak,
waarbij de bezoeker van een zogenaamde «pro-anasite» een waarschuwing te
zien krijgt? Kunt u de Kamer over deze effecten informeren?
Antwoord 7
Onderzoek van het RIVM en de Universiteit van Maastricht uit 2009 laat zien
dat één derde van de bezoekers van pro-anorexia websites na het lezen van
een automatische waarschuwingstekst niet doorklikt naar de onderliggende
website.
Uit recente gegevens van Stichting Human Concern, blijkt dat bijna de helft
van de bezoekers van hun website www.humanconcern.nl, waarnaar de
pop-up waarschuwingen verwijzen, ook afkomstig is van zo’n waarschuwing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Vraag 8
Wat heeft het kabinet in de afgelopen jaren ondernomen om meer inzicht te
krijgen in de effectiviteit van de huidige aanpak van anorexia? Heeft u
onderzoek gedaan naar mogelijkheden en de wenselijkheid van een eventueel
verbod naar Frans voorbeeld (hetgeen al sinds zeker 2008 in voorbereiding
was) van websites bij duidelijke aanwijzingen van het aanzetten tot en
aanmoedigen van extreem vermageren?
Antwoord 8
De vraag of er maatregelen moeten komen tegen pro-ana websites speelt al
langere tijd. De Ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en voor
Jeugd en Gezin hebben in het verleden al een moreel appel gedaan op
providers om hun verantwoordelijkheid te nemen. In oktober 2006 heeft een
grote web-provider in samenwerking met eetstoornistherapeuten het eerder
genoemde initiatief genomen om automatische pop-up waarschuwingen te
laten zien vóór het bezoek aan pro-ana websites.Daarnaast is er inmiddels
een extra JGZ contactmoment gerealiseerd waarbij anorexia kan worden
opgemerkt en doorverwezen kan worden naar professionele hulpverlening.
Verder wordt door de sector in het kader van de ontwikkeling van kwaliteitsinstrumenten GGZ ter verbetering van de zorg met inbreng van veldpartijen
een zorgstandaard ontwikkeld voor eetstoornissen, die eind 2016 gereed zal
zijn. De zorgstandaard zal elementen bevatten als: het betrekken van de hele
keten inclusief cliënten en steunsystemen; verbinding van evidence en
practice based aanpak; ketenregie (samenwerking tussen somatische zorg en
tussen GGZ en 1e lijn en specialist) en vroegsignalering door het verkleinen
van de tijd tussen ontstaan en constatering van de ziekte.
Zie verder mijn antwoord op de vragen 4, 5 en 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3