Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1653

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN,
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juli 2013
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij vier fiches
aan te bieden die werd opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe
Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Herschikking richtlijn betreffende de teruggave van cultuurgoederen (Kamerstuk 22 112, nr. 1652)
Fiche: Verordening Copernicus-programma
Fiche: Mededeling vangstmogelijkheden 2014 (Kamerstuk 22 112,
nr. 1654)
Fiche: mededeling over EU-optreden in de FAO (Kamerstuk 22 112,
nr. 1655)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-22112-1653
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1653

1

Fiche: Verordening Copernicus-programma
1. Algemene gegevens
Titel voorstel
Verordening van het Europees Parlement en de Raad tot het instellen van
het Copernicus programma en de intrekking van verordening (EU) No.
911/2010
Datum ontvangst Commissiedocument
29 mei 2013
Nr. Commissiedocument
COM(20 130) 312
Prelex
http://ec.Europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=202704
Nr. Impact Assessment Commissie en Opinie Impact Assessment Board
SWD (2013) 190
Behandelingstraject Raad
Raad voor Concurrentievermogen
Eerstverantwoordelijk Ministerie
Ministerie van Economische Zaken
Rechtsbasis, besluitvormingsprocedure Raad, rol Europees Parlement,
gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
a) Rechtsbasis: Artikel 189, tweede lid VWEU
b) Besluitvormingsprocedure Raad en rol Europees Parlement:
c) Gewone wetgevingsprocedure: gekwalificeerde meerderheid in de
Raad, medebeslissing Europees Parlement.
d) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen:
Dit voorstel bevat zowel gedelegeerde handelingen als uitvoeringshandelingen.
De grondslagen voor de gedelegeerde handelingen staan in artikel 11,
zesde lid; artikel 16, eerste lid en artikel 19, derde lid. De bepaling die de
toepassing van de bevoegdheid tot het stellen van gedelegeerde
handelingen regelt (artikel 22) is conform het model zoals opgenomen in
de Common Understanding.
De grondslagen voor de uitvoeringshandelingen staan in artikel 8 en
artikel 9, tweede lid. De Commissie zal voor de vaststelling van uitvoeringshandelingen worden bijgestaan door een nieuw ingesteld Copernicus Comité, in overeenstemming met Verordening (EU) nr. 182/2011.
2. Samenvatting BNC-fiche
Het voorstel voor het Copernicus programma (voorheen aangeduid als
GMES: Global Monitoring for Environment and Security) behelst de
implementatie van een Europees systeem voor de monitoring van het
milieu op aarde vanuit de ruimte door satellieten, door metingen op
aarde, alsmede de bijbehorende informatiediensten. Deze verordening
valt onder het Meerjarig Financieel Kader 2014–2020 en is een vervolg op
de activiteiten op dit gebied gefinancierd door het 7de kaderprogramma
voor Onderzoek en Technologische Ontwikkeling (KP7) en het GMES Initial
Operations (GIO)-programma.
De ontwikkeling van GMES (de prototypes van de satellieten en van de
informatiediensten) is door de lidstaten van het European Space Agency

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1653

2

ESA gefinancierd en door ESA uitgevoerd. De Europese Unie financiert de
«serieproductie» en bediening en gebruik van de satellieten, alsmede de
informatiediensten. De serieproductie van de satellieten zal ook via ESA
worden uitgevoerd.
Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
Het voorstel valt binnen de bevoegdheid van de Unie om gemeenschappelijke initiatieven te bevorderen, onderzoek en technologische ontwikkeling te steunen en de nodige inspanningen te coördineren voor de
verkenning en het gebruik van de ruimte (artikel 189 eerste lid VWEU). Het
subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel is positief. Het ruimtevaartprogramma heeft een sterk grensoverschrijdend karakter en de voorgestelde
maatregelen staan in de juiste verhouding tot de beoogde doelen.
Implicaties/risico’s/kansen
Het Copernicus programma is van belang voor het verkrijgen van beter
inzicht in de werking van het aardse klimaat, van zeestromingen en van tal
van andere milieugerelateerde verschijnselen. Bovendien voorzien de
verkregen data ook in een informatiebehoefte in o.a. de landbouw,
waterbeheersing, gezondheid, veiligheid en andere terreinen. Het niet
volledig of gefaseerd realiseren van het programma zou resulteren in
risico’s op onderbroken datareeksen, waardoor de diensten niet effectief
zouden zijn in hun informatievoorziening en niet in het inzicht leveren
over de ontwikkeling van ons aardse klimaat. De beschikbaarheid van
satellietdata zijn randvoorwaarden voor een effectieve
geo-informatievoorziening en mede ondersteunend aan de
EU-milieurapportageverlichtingen waarvoor monitoring vereist is.
Nederlandse positie
Nederland steunt het voorstel in grote lijnen. Nederland heeft belang bij
Copernicus, niet in de laatste plaats omdat het Nederlands satellietinstrument (TROPOMI) onderdeel van het Copernicus-systeem zal worden
én Nederland veel belang hecht aan de beoogde Copernicusgegevensstroom. Deze gegevens bieden niet alleen kansen voor allerlei
commerciële toepassingen en werkgelegenheidsgroei, maar kunnen ook
bijdragen aan de onderbouwing van beleidsontwikkelingen op tal van
maatschappelijke terreinen inclusief de verantwoordingsverplichtingen
binnen tal van EU-Kaderrichtlijnen. Nederland acht het van belang dat dit
programma zich met name richt op de continuïteit van de data.
3. Samenvatting voorstel
Het voorgestelde Copernicus-programma (voorheen aangeduid als GMES:
Global Monitoring for Environment and Security) is één van de vlaggenschepen van het Europese ruimtevaartbeleid. Doelstelling is de implementatie van een Europees systeem voor de monitoring van het milieu op
aarde aan de hand van 3 samenhangende componenten. De eerste is een
informatiedienst, bestaande uit zes onderdelen die op Europese schaal
informatie leveren over milieu en veiligheidvraagstukken. Die informatiedienst wordt met gegevens gevoed door de andere componenten: een
ruimtedeel met satellieten dat de gegevens levert aan de informatiedienst
en de mogelijkheid opent voor nieuwe dienstenontwikkeling. De laatste
component bestaat uit het beschikbaar maken van gegevens in de
lidstaten zelf verworven. De Commissie stelt dat Copernicus een impuls
zal geven aan nieuwe bedrijvigheid en nieuwe informatie-diensten en
daarmee aan economische groei en werkgelegenheid. Dergelijke
toepassingen zijn innovatief, bieden een hoge toegevoegde waarde en
kunnen daarmee een bijdrage leveren aan de Europa 2020-strategie. De
Commissie schets het grote belang van het programma voor het
verkrijgen van beter inzicht in de werking van het aardse klimaat, van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1653

3

zeestromingen en van tal van andere milieugerelateerde verschijnselen.
Bovendien voorzien de verkregen data ook in een informatiebehoefte in
onder andere de landbouw, waterbeheersing, gezondheid en veiligheid.
De beschikbaarheid van satellietdata is een randvoorwaarde voor een
effectieve geo-informatievoorziening en is mede ondersteunend aan de
EU-milieurapportageverlichtingen waarvoor milieumonitoring vereist is.
Via KP7 en het 3-jarige GIO-programma (2011–2013) van DG Enterprise
heeft de EU al meebetaald aan de ontwikkeling van het systeem. Het
voornemen was de implementatie van Copernicus vanaf 2014 volledig uit
EU-middelen te gaan betalen. Eerder was de Commissie voornemens om
de EU-financiering voor Copernicus buiten het MFK om te laten gaan. De
Raad heeft echter geïnsisteerd op het binnen het MFK financieren van dit
programma. Met deze verordening wordt hieraan tegemoet gekomen.
Impact assessment Commissie
De Commissie benadrukt in haar Impact Assessment dat van Copernicus
positieve gevolgen te verwachten zijn op de werkgelegenheid binnen en
buiten de ruimtevaart, op implementatie van het EU-beleid en op de
veiligheid van de burgers. De Impact Assessment legt een aantal keuzes
voor ten aanzien van governance en ten aanzien van het zwaartepunt bij
de implementatie, namelijk of dit zwaartepunt bij het ruimtedeel of bij de
diensten moet liggen. Over governance spreekt de Commissie een
duidelijke voorkeur uit voor het leggen van de verantwoordelijkheid bij de
Commissie (al dan niet via een bestaand EU-agentschap), zwaartepunt
voor de implementatie moet liggen bij de diensten.
4. Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
a) Bevoegdheid
De Commissie baseert deze verordening op artikel 189, tweede lid, VWEU.
Er is sprake van een gedeelde bevoegdheid ingevolge artikel 4, derde lid,
VWEU. De verordening belet de lidstaten niet hun eigen bevoegdheid uit
te oefenen. Nederland acht dit de juiste rechtsgrondslag.
b) Subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
Het oordeel ten aanzien van subsidiariteit is positief. Het voorstel betreft
een Europa-brede verantwoordelijkheid voor operationele diensten, mede
gebaseerd op een operationele ruimte-infrastructuur die de draagkracht
van individuele lidstaten te boven gaat. De geleverde informatie is
ondersteunend aan het Europese beleid op milieugebied.
Het proportionaliteitsoordeel is ook positief. Nederland is van mening dat
de voorgestelde acties uit het Copernicus-programma in de juiste
verhouding staan tot het beoogde doel, te weten een betere monitoring
van het milieu op aarde. Daarbij sluiten de toepassingen van Copernicus
goed aan bij het Nationale GEO-Informatiebeleid en bij het nationale
ruimtevaartbeleid, waarin meer aandacht wordt gevraagd voor het
gebruik van ruimtevaartgegevens voor informatievoorziening.
c) Nederlands oordeel over de voorstellen op het gebied van gedelegeerde en/of uitvoerings-handelingen
Gedelegeerde handelingen
– Artikel 11, zesde lid: deze bepaling betreft de vaststelling van gegevensvereisten om operationele diensten te kunnen ontwikkelen. De
bepaling is van invloed op de uitvoering van het programma.
Nederland heeft derhalve een voorkeur om niet de bevoegdheid om
een gedelegeerde handeling vast te stellen op te nemen, maar de
bevoegdheid tot een uitvoeringshandeling met onderzoeksprocedure.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1653

4

–

–

–

Artikel 16, tweede lid: deze bepaling heeft betrekking op operationele
aspecten die zien op de uitvoering van het programma. Nederland
vindt gelet op de materie waarop deze bepaling betrekking heeft, dat
deze bevoegdheid tot het vaststellen van een gedelegeerde handeling
omgezet zou moeten worden in een bevoegdheid om een uitvoeringshandeling vast te stellen met onderzoeksprocedure.
Artikel 19, derde lid: het is op dit moment niet goed in te schatten wat
de betekenis is van deze bepaling. Het is onduidelijk of deze bepaling
betrekking heeft op de situatie dat het eigendom van de EU overgaat
naar een derde of op een instantie die deel uitmaakt van de rechtsorde
van de EU. Hierdoor is een oordeel over de bevoegdheid een gedelegeerde handeling vast te stellen op dit moment niet te geven.
Nederland zal hierover om verduidelijking vragen. Als eigendomsoverdracht wenselijk is ligt het niet voor de hand dit via gedelegeerde
handeling te doen, tenzij de Commissie hierbij met goede, nu nog
onbekende overwegingen komt.
Algemeen: wanneer besloten wordt vast te houden aan de bevoegdheid een gedelegeerde handeling vast te stellen moet ook de bevoegdheid die volgt uit artikel 11, zesde lid. opgenomen worden in de
voorwaarden opgesomd in artikel 22 van het voorstel.

Uitvoeringshandelingen
– Artikel 8: Nederland kan zich vinden in deze bevoegdheid.
– Artikel 9, tweede lid: Nederland kan zich vinden in de bevoegdheid een
uitvoeringshandeling vast te stellen, maar heeft de voorkeur hieraan
een onderzoeksprocedure te koppelen. Het gebruik van de onderzoeksprocedure is in lijn met artikel 2, tweede lid, onderdeel b, onder i, van
Verordening (EU) nr. 182/2011 omdat artikel 9, tweede lid, van dit
voorstel naar verwachting financiële implicaties heeft.
5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
a) Consequenties EU-begroting
Dit voorstel maakt onderdeel uit van het Meerjarig Financieel kader
2014–2020. Het voorstel gaat uit van een budget van 3,8 miljard euro
(prijzen 2011), waarvan 2,9 miljard euro voor het ruimtedeel en het
resterend bedrag voor de levering van diensten. Dit komt overeen met het
budget zoals tussen de lidstaten overeengekomen bij het akkoord over het
Meerjarig Financieel Kader 2014–2020. Nederland is van mening dat de
financiële middelen gevonden dienen te worden binnen de financiële
kaders van de EU-begroting.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
Geen gevolgen. Eventuele budgettaire gevolgen worden ingepast op de
begroting van het/de beleidsverantwoordelijk(e)) departement(en),
conform de regels van de budgetdiscipline.
c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
Geen
d) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger
Geen
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1653

5

De voorgestelde verordening heeft naar verwachting geen consequenties
voor nationale en decentrale regelgeving en/of sanctionering beleid
b) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en beschikkingen) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
In het voorstel staat aangegeven dat de verordening van toepassing wordt
op 1 januari 2014 en dat deze in werking zal treden 20 dagen na officiële
publicatie. Om deze datum te halen zullen de Raad en het Europees
Parlement zeer snel tot overeenstemming moeten komen.
c) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
De Commissie zal uiterlijk 30 juni 2018 een evaluatierapport over de mate
van succes van het project in het bereiken van de gestelde doelen aan de
lidstaten presenteren.
7. Implicaties voor uitvoering en handhaving
a) Uitvoerbaarheid
Geen
c) Handhaafbaarheid
Geen
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
De Nederlandse inzet is een kosteloze en vrije toegang voor (alle)
gebruikers voor, mits aan veiligheidsvoorwaarden wordt voldaan
waarmee misbruik van het systeem wordt voorkomen. Dit lijkt ook de
Commissie-inzet te zijn, al is het voorstel daar niet helemaal duidelijk over.
Als de gegevens voor iedereen beschikbaar zouden worden gemaakt,
komen deze gegevens ook beschikbaar voor ontwikkelingslanden.
Aangezien juist de ontwikkelingslanden een veel minder ontwikkelde
infrastructuur hebben om dit soort gegevens op andere wijze in te
winnen, is te verwachten dat zij mede kunnen profiteren van het
Copernicus-programma.
9. Nederlandse positie
Nederland steunt in grote lijnen het Commissie voorstel. De toepassingen
van Copernicus sluiten goed aan bij het Nationale GEO-Informatiebeleid,
en bij het nationale ruimtevaartbeleid, waarin meer aandacht wordt
gevraagd voor het gebruik van ruimtevaartgegevens voor informatievoorziening (met maatschappelijk en economisch nut). Het Nederlandse
bedrijfsleven profiteert van Europese investeringen in ruimtevaart. De EU
betaalt al mee aan de ontwikkeling van het systeem, samen met de
Europese ruimtevaartorganisatie ESA. ESA draagt zorg voor de feitelijke
ontwikkeling ervan. Onderdeel van de ruimtecomponent is het gebruik
van het door Nederland samen met de Europese ruimtevaartorganisatie
ESA ontwikkelde TROPOMI-instrument voor atmosfeer- en luchtkwaliteitsmetingen, als onderdeel van een van de Copernicus-satellieten.
Daarmee heeft Nederland naast zijn bijdrage aan de ontwikkelingen via
ESA nog een belang bij het uitvoeren van het Copernicus-programma
door de Commissie.
Nederland heeft met het Satelliet-dataportaal een voorschot genomen op
de komst van de stroom gegevens uit Copernicus en is dus goed
gepositioneerd om er gebruik van te maken. Nederlandse instellingen
hebben via KP7-programma’s een goede kennispositie in Europese
consortia om bij te dragen aan de doorontwikkeling van nieuwe diensten.
Daarnaast hebben Nederlandse bedrijven een stevige rol in de bouw van
de satellieten. Nederland heeft dus veel te winnen bij Copernicus.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1653

6

Nederland steunt de rol van de Commissie in Copernicus. Nederland acht
het deel voor ruimtevaart en dataontwikkeling een prioriteit binnen het
programma. Nederland acht het dan ook van belang dat er binnen het
programma voldoende geld wordt gereserveerd voor de ontwikkeling van
data en de daarvoor benodigde satellieten. Zonder deze is de ontwikkeling
van informatiediensten namelijk niet mogelijk. Uit de verordening wordt
onvoldoende duidelijk welke activiteiten de Commissie wil ondernemen
binnen beide onderdelen. Nederland zal de Commissie dan ook vragen
om een nadere uitwerking van de activiteiten onder beide onderdelen van
het programma.
Voorts is Nederland er voorstander van dat het gegevensbeleid, de
implementatie en exploitatie van de diensten, rolverdeling ESA-EUEUMETSAT voor de ontwikkeling en exploitatie van de ruimtecomponent
nog verder worden uitgewerkt. De overdracht van eigendom aan de EU is
conform de oorspronkelijk intentie bij de ontwikkeling van het systeem.
Nederland acht het van belang dat eigendom niet verder wordt
overgedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1653

7