Integrale Veiligheidsmonitor
2010
Landelijke rapportage

Verklaring van tekens
.
= gegevens ontbreken
**
= nader voorlopig cijfer
*
= voorlopig cijfer
x
= geheim
= nihil
= (indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met
0 (0,0)
= het getal is kleiner dan de helft van de gekozen eenheid
niets (blank)
= een cijfer kan op logische gronden niet voorkomen
2009 2010
= 2009 tot en met 2010
2009/2010
= het gemiddelde over de jaren 2009 tot en met 2010
2009/’10
= oogstjaar, boekjaar, schooljaar enz., beginnend in 2009 en eindigend in 2010
2007/’08 2009/’10 = oogstjaar, boekjaar enz., 2007/’08 tot en met 2009/’10
In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet overeenstemt met de som
van de getallen.

Colofon
Uitgever
Centraal Bureau voor de Statistiek
Henri Faasdreef 312
2492 JP Den Haag
Prepress en druk
Centraal Bureau voor de Statistiek – Grafimedia
Omslag
TelDesign, Rotterdam
Inlichtingen
Tel. (088) 570 70 70
Fax (070) 337 59 94
Via contactformulier: www.cbs.nl/infoservice
Bestellingen
E-mail: verkoop@cbs.nl
Fax (045) 570 62 68
Internet
www.cbs.nl

ISSN: 1877-6159
Oplage: 560
© Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen, 2011
Verveelvoudiging is toegestaan, mits het CBS als bron wordt vermeld.
6018910011 W-42

2

Centraal Bureau voor de Statistiek

Onderzoekspartners
In deze rapportage treft u de belangrijkste landelijke en regionale resultaten aan van de Integrale Veiligheidsmonitor (IVM), die in het najaar van 2010 voor het derde opeenvolgende jaar in opdracht van
het ministerie van Veiligheid en Justitie en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is uitgevoerd.
Bij de IVM zijn zowel op landelijk/regionaal niveau als op regionaal/lokaal niveau gegevens verzameld
over de sociale veiligheid van inwoners in Nederland. Dit op basis van een gestandaardiseerde vragenlijst en onderzoeksmethode. Hierdoor zijn uitkomsten op verschillende beleidsniveaus goed met elkaar
te vergelijken.
Het landelijke/regionale deel is uitgevoerd door het CBS. Tegelijkertijd werd dit onderzoek in 21 gemeenten op lokaal niveau of in (politie)regionaal verband uitgevoerd. Hierbij heeft het bureau Veiligheidsmonitor de taak om de uitvoering van deze lokale onderzoeken te coördineren en te faciliteren. Dit
bureau is gevestigd bij het NICIS in Den Haag.
Hoewel werd beoogd om de IVM zo goed mogelijk te laten aansluiten bij zijn voorganger de Veiligheidsmonitor Rijk (VMR), zijn de resultaten door methodologische en inhoudelijke verschillen niet zonder meer vergelijkbaar. Om meer inzicht in deze verschillen te verkrijgen is gelijktijdig met de IVM door
het CBS in 2010, net als in de twee voorafgaande jaren, een extra VMR op beperkte schaal uitgevoerd
(de zgn. VMR-extra).
Het onderzoek werd naast de vertegenwoordigers van de opdrachtgevers, Drs. M. Veelders (Veiligheid
en Justitie), Drs. W. van Nunspeet (CBS), begeleid door de Raad voor de Veiligheidsmonitor en het
bureau Veiligheidsmonitor.

Voor vragen kunt u zich wenden tot:
Centraal Bureau voor de Statistiek, de Heer G.J.H. Linden, telefoon 045-5707486, of via e-mail:
glnn@cbs.nl
Drs. C.C. Schreuder van het Ministerie van Veiligheid en Justitie, telefoon 070-4267164, of via e-mail:
cas.schreuder@dgv.minvenj.nl
Bureau Veiligheidsmonitor, Drs. W. van der Heide, telefoon 070-3494393, of via e-mail: wieger.van.der.heide@veiligheidsmonitor.nl

Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

3

4

Centraal Bureau voor de Statistiek

Voorwoord
De publicatie Integrale Veiligheidsmonitor (IVM) is samengesteld door het Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS) in samenwerking met het ministerie van Veiligheid en Justitie.
Enkele belangrijke resultaten die in deze publicatie worden gepresenteerd, zijn:
• gevoel van onveiligheid landelijk niet veranderd;
• aandeel mensen dat tevreden is over optreden politie bij laatste contact nauwelijks gewijzigd;
• minder overlast van hondenpoep en rommel op straat;
• minder slachtoffers van criminaliteit, in het bijzonder bij vandalisme.
Met de introductie van de IVM in het najaar van 2008 is een belangrijke stap gezet in het
stroomlijnen van de cijfers over veiligheid in Nederland. In 2010 is de IVM voor de derde
keer op rij uitgevoerd. De IVM wordt gezien als een adequaat meetinstrument voor het verschaffen van consistente en vergelijkbare informatie ten behoeve van het veiligheidsbeleid
zowel op nationaal niveau als op regionaal en lokaal niveau.
Naast de landelijke meting die door het CBS in 2010 is uitgevoerd, werd door 21 gemeenten
de IVM op (politie)regionaal/lokaal niveau uitgevoerd. In 2009 deden 239 gemeenten aan dit
onderzoek mee en in 2008 waren dit 77 gemeenten. De jaarlijkse lokale deelname aan de
IVM laat hiermee een wisselend beeld zien. Hiermee wordt bij de analyse rekening gehouden.
De opzet van de IVM heeft tot gevolg dat de uitkomsten hiervan niet zonder meer vergelijkbaar zijn met die van de eerdere Veiligheidsmonitor Rijk (VMR) publicaties. Om zicht te
houden op de landelijke trends op langere termijn is door het CBS parallel aan de IVM ook
in 2010 voor de derde keer op rij nog een extra VMR op beperkte schaal onder ruim
6 000 respondenten uitgevoerd (VMR-extra).
In deze publicatie zijn de resultaten van de IVM 2008, 2009 en 2010 zowel op landelijk als
op regionaal niveau weergegeven. Landelijke uitkomsten op basis van de VMR-extra zijn als
aparte bijlage opgenomen in het tabellenrapport van de IVM. Dit tabellenrapport vergezelt
de voorliggende publicatie en geeft een cijfermatige verdieping van de informatie over objectieve en subjectieve veiligheid voor Nederland als geheel en voor de 25 politieregio’s afzonderlijk.

DG CBS

SG ministerie van Veiligheid en Justitie

Drs. G. van der Veen

Mr. J. Demmink

Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

5

6

Centraal Bureau voor de Statistiek

Inhoudsopgave
Voorwoord

5

Samenvatting

9

1.

Inleiding

13

1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
1.6
1.7
1.8
1.9

13
14
14
15
16
16
17
17
18

2.

3.

4.

5.

Inhoud van dit rapport
Achtergronden
Geschiedenis
De Integrale Veiligheidsmonitor 2010
Verschillen met eerdere rapportages
Betekenis van de resultaten
Berekening van de resultaten
Betrouwbaarheid van de resultaten
Presentatie van de resultaten

Leefbaarheid van de woonomgeving

21

2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6

21
21
22
24
27
28

Inleiding
Fysieke voorzieningen
Sociale cohesie
Oordeel over de woonbuurt
Beoordeling gemeentelijke inzet voor leefbaarheid en veiligheid
Samenvatting

Buurtproblemen

31

3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7
3.8

31
31
33
35
36
38
39
40

Inleiding
Fysieke verloedering
Sociale overlast en dreiging
Overlast van vermogensdelicten
Verkeersoverlast
Overige overlast
Belangrijkste problemen in de buurt
Samenvatting

Onveiligheidsbeleving

43

4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6
4.7
4.8
4.9

43
43
45
46
47
47
48
49
50

Inleiding
Onveiligheidsgevoelens in het algemeen
Onveiligheidsgevoelens in eigen woonbuurt
Onveiligheidsgevoelens ‘s avonds
Onveiligheidsgevoelens op specifieke plekken in eigen gemeente
Gepercipieerde slachtofferkans
Vermijdingsgedrag
Respectloos gedrag
Samenvatting

Slachtofferschap en ondervonden delicten

5.1 Inleiding
5.2 Persoonlijk slachtofferschap
5.2.1 Slachtofferschap totaal
5.2.2 Slachtofferschap van geweldsdelicten
5.2.3 Slachtofferschap van vermogensdelicten
5.2.4 Slachtofferschap van vandalismedelicten
5.2.5 Objectgebonden slachtofferschap
5.3 Ondervonden delicten
5.3.1 Ondervonden delicten – totaal
5.3.2 Ondervonden geweldsdelicten
5.3.3 Ondervonden vermogensdelicten
5.3.4 Ondervonden vandalismedelicten
Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

53
53
54
54
55
57
58
59
60
60
61
62
63
7

5.4
5.5

5.6
6.

69

6.1
6.2

69
69
69
70
71
71
72
73
74
75
75
76
77
77
78
79

6.5
6.6

6.7
6.8
6.9

81

7.1
7.2
7.3

81
81
82
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91

7.5
7.6

9.

Inleiding
Contact met politie
Reden van contact
7.3.1 Handhaving
7.3.2 Aangifte/melding
7.3.3 Andere contacten
Tevredenheid over optreden politie
7.4.1 Contacten totaal
7.4.2 Handhaving
7.4.3 Aangifte/melding
7.4.4 Andere contacten
Redenen voor ontevredenheid
Samenvatting

Functioneren van de politie

93

8.1
8.2
8.3
8.4
8.5
8.6
8.7

93
93
94
96
97
99
101

Inleiding
Tevredenheid over totale functioneren van politie in de buurt
Functioneren van de politie in de buurt
Beschikbaarheid van de politie in de buurt
Vertrouwen in politie en politie als crimefighter
Interactie tussen politie en burgers
Samenvatting

Voorzorgsmaatregelen tegen criminaliteit

103

9.1
9.2
9.3
9.4
9.5

Inleiding
Technopreventieve voorzieningen
Sociopreventieve maatregelen
Preventie totaal
Samenvatting

103
103
105
106
107

Onderzoeksverantwoording (verkorte versie)
Ondervonden delicten en slachtofferschap
Van VMR naar IVM; methodebreukanalyse
Schaalscores
Indeling Nederland in politieregio’s

109
129
133
139
145

Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3
Bijlage 4
Bijlage 5

8

Inleiding
Melding
6.2.1 Delicten totaal
6.2.2 Afzonderlijke delicten
6.2.3 Afzonderlijke politieregio’s
Gemelde delicten naar wijze van melden
Niet gemelde delicten naar reden van niet melden
6.4.1 Redenen van niet melden
Mogelijk anoniem melden
Aangifte
6.6.1 Delicten totaal
6.6.2 Afzonderlijke delicten
6.6.3 Afzonderlijke politieregio’s
Aangegeven delicten naar wijze van aangifte
Aangegeven delicten naar reden van melden
Samenvatting

Contacten tussen politie en burgers

7.4

8.

64
65
65
66
67

Melding en aangifte van delicten

6.3
6.4

7.

Bekendheid met daders
Ondervonden delicten naar plaats van het voorval
5.5.1 Geografische locatie
5.5.2 Pleegplek
Samenvatting

Centraal Bureau voor de Statistiek

Samenvatting
In deze rapportage worden de ervaringen van de inwoners van Nederland beschreven
rondom de thema’s leefbaarheid van de buurt, buurtproblemen, onveiligheidsgevoelens,
slachtofferschap van delicten, aangiftegedrag, contacten met de politie, functioneren van de
politie en preventiegedrag. Daarbij staan de resultaten van de Integrale Veiligheidsmonitor
(IVM) 2010 centraal. Deze worden weergegeven voor Nederland en de 25 politieregio’s,
waarbij vergelijkingen met de uitkomsten van de IVM 2008 en 2009 zijn gemaakt.
Deze samenvatting laat de onderzoeksresultaten voor de diverse thema’s op hoofdlijnen
zien. Meer gedetailleerde samenvattingen per onderwerp zijn opgenomen in de betreffende
hoofdstukken van deze rapportage. Hierna volgt eerst een schets van de landelijke uitkomsten. Daarna volgt een beeld waarbij de regionale uitkomsten op hoofdlijnen worden vergeleken met Nederland totaal en een schets van de ontwikkelingen binnen de regio’s tussen
2009 en 2010. Het geheel correspondeert in grote lijnen met het bijgaande overzicht, waarin
de scores op de belangrijkste IVM-indicatoren op landelijk en regionaal niveau visueel zijn
weergegeven. Een toelichting op het gebruik van dit overzicht wordt gegeven in de bijgaande tekstbox.
Om de scores voor positief en negatief geformuleerde indicatoren eenduidig te kunnen interpreteren worden ontwikkelingen en verschillen hier niet alleen (zoals in de afzonderlijke
hoofdstukken van deze rapportage) uitgedrukt in termen van ‘hoger’ of ‘lager’ maar ook in
termen van ‘gunstiger’ of ‘ongunstiger’.

Landelijke uitkomsten
Leefbaarheid buurt en buurtproblemen
- De beleving van de leefbaarheid van de eigen buurt heeft zich in het afgelopen jaar positief ontwikkeld. Indicatoren als de sociale cohesie en het oordeel over de woonomgeving
laten in 2010 een gunstiger score zien dan in 2009.
- Als belangrijkste buurtprobleem wordt te hard rijden genoemd. Bijna een kwart van de
inwoners vindt dit een probleem dat met voorrang zou moeten worden aangepakt.
Onveiligheidsbeleving
- De onveiligheidsbeleving is tussen 2009 en 2010 vrijwel gelijk gebleven. In 2010 voelt
26 procent zich wel eens onveilig; twee procent voelt zich vaak onveilig. Mensen voelen
zich vooral onveilig op plekken waar jongeren rondhangen. Dit is in vergelijking met 2009
wel iets afgenomen.
- Een kwart van de inwoners geeft aan dat ze door onbekenden op straat wel eens respectloos worden behandeld. Ook dit aandeel is iets lager dan in 2009.
Slachtofferschap van delicten
- In 2010 geeft iets meer dan 25 procent van de inwoners aan slachtoffer te zijn geweest
van één of meer delicten. Dit aandeel ligt lager dan in 2009 (27 procent). Vooral het aandeel inwoners dat slachtoffer is geweest van vermogensdelicten en vandalismedelicten is
gedaald. Ruim acht op de tien delicten vinden plaats in de eigen woongemeente van het
slachtoffer; ruim zes op de tien gevallen vinden zelfs plaats in de eigen buurt.
Melding en aangifte van delicten
- In 2010 werd 35 procent van de delicten door of namens de slachtoffers bij de politie gemeld. Van een kwart van de delicten is daadwerkelijk aangifte gedaan via internet of door
ondertekening van een document. Bijna twee van de drie delicten worden dus niet gemeld.
De meest genoemde reden om een voorval niet te melden is dat men vindt dat ‘het toch
niet helpt’. Van de niet gemelde delicten zou drie procent wel gemeld zijn als dit anoniem
had gekund.
Contacten met politie
- Zowel de mate waarin burgers contact hebben gehad met de politie als de tevredenheid
hierover zijn tussen 2009 en 2010 niet wezenlijk veranderd. In 2010 geeft één op de drie
inwoners aan in de afgelopen 12 maanden contact te hebben gehad met de politie. Van
deze inwoners is bijna zes op de tien (zeer) tevreden over het politieoptreden tijdens dit
laatste contact; ongeveer een kwart is (zeer) ontevreden. De meest genoemde reden voor
ontevredenheid is dat ‘de politie niets of te weinig deed’.
Oordeel over functioneren politie
- In 2010 zijn ruim vier op de tien inwoners (zeer) tevreden over het totale functioneren van
de politie in de buurt. Dit is vergelijkbaar met 2009. Burgers hebben evenveel vertrouwen
in de politie als vorig jaar. Wel wordt de politie dit jaar iets minder als ‘crimefighter’ gezien.
Preventieve maatregelen tegen criminaliteit
- De aanwezigheid van buitenverlichting en extra veiligheidssloten of grendels op de buitendeuren zijn ook in 2010 de meest voorkomende maatregelen tegen inbraak. Bij respectievelijk bijna acht en zeven op de tien huishoudens zijn deze voorzieningen aanwezig. Inbraakalarm (12 procent) en (rol)luiken voor ramen en deuren (16 procent) komen aanzienlijk minder vaak voor.

Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

9

Amsterdam-Amstelland

Kennemerland

Zaanstreek-Waterland

Noord-Holland Noord

Utrecht

Gelderland-Zuid

Twente

= Ongunstiger dan in 2009

IJsselland

-

Drenthe

= Gunstiger dan in 2009

Fryslân

= Ongunstiger dan NL gemiddeld
+

Groningen

= Gelijk aan NL gemiddeld

Gelderland-Midden

= Gunstiger dan NL gemiddeld

Noord- en Oost-Gelderland

Indicatoren IVM 2010

Leefbaarheid woonbuurt
Sociale cohesie
Oordeel woonomgeving

+

Oordeel leefbaarheid

+

Oordeel veiligheid

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

Buurtproblemen
Fysieke verloedering
Sociale overlast
Dreiging
-

Overlast vermogensdelicten
Verkeersoverlast

+

+

+

Onveiligheidsbeleving
Voelt zich wel eens onveilig
Voelt zich wel eens onveilig in de buurt
Slachtofferschap en delicten
Slachtofferschap totaal

+

Ondervonden delicten

+

+

+

Melding en aangifte delicten
Bij politie gemelde delicten
Bij politie aangegeven delicten
Contacten tussen burgers en politie
-

Tevredenheid over laatste politiecontact
Functioneren politie
Totaaloordeel politie in buurt
Functioneren politie in buurt
Beschikbaarheid politie in buurt
Preventieve maatregelen
Preventie totaal

10

-

Centraal Bureau voor de Statistiek

NEDERLAND

Flevoland

Limburg-Zuid

Limburg-Noord

Brabant-Zuid-Oost

Brabant-Noord

= Ongunstiger dan in 2009

Midden- en West-Brabant

-

Zeeland

= Gunstiger dan in 2009

Zuid-Holland-Zuid

+

Rotterdam-Rijnmond

= Ongunstiger dan NL gemiddeld

Hollands Midden

= Gelijk aan NL gemiddeld

Haaglanden

= Gunstiger dan NL gemiddeld

Gooi en Vechtstreek

Indicatoren IVM 2010

Leefbaarheid woonbuurt
+

Sociale cohesie
+

Oordeel woonomgeving
Oordeel leefbaarheid

+

+

+

+

+

Oordeel veiligheid

+

+

Buurtproblemen
Fysieke verloedering

+

+
-

Sociale overlast
Dreiging

-

Overlast vermogensdelicten
-

Verkeersoverlast

+

Onveiligheidsbeleving
Voelt zich wel eens onveilig

-

Voelt zich wel eens onveilig in de buurt
Slachtofferschap en delicten
+

Slachtofferschap totaal
+

Ondervonden delicten

+

+

Melding en aangifte delicten
Bij politie gemelde delicten
Bij politie aangegeven delicten
Contacten tussen burgers en politie
Tevredenheid over laatste politiecontact
Functioneren politie
Totaaloordeel politie in buurt
Functioneren politie in buurt
Beschikbaarheid politie in buurt
Preventieve maatregelen
Preventie totaal

Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

-

-

-

11

Toelichting bij overzicht IVM-indicatoren 2010
Het overzicht geeft voor een aantal IVM-indicatoren weer hoe de 25 afzonderlijke politieregio‘s hierop scoren. Daarbij worden enerzijds door middel van kleurschakeringen (lichtmidden-donker) significante verschillen met het landelijk gemiddelde in 2010 aangegeven
en anderzijds door middel van symbolen (‘+’ en ‘-‘) significante verschillen ten opzichte van
2009 in dezelfde regio. In de meest rechtse kolom van het overzicht wordt ook de ontwikkelingsrichting van Nederland als geheel tussen 2009 en 2010 weergegeven.
De scores op de indicatoren kunnen in twee richtingen wijzen. Bij positief geformuleerde
indicatoren (zoals ‘sociale cohesie’ of ‘tevredenheid over laatste politiecontact’) is een hogere score gunstiger, terwijl bij negatief geformuleerde indicatoren (zoals ‘dreiging’ of ‘slachtofferschap’) een hogere score juist ongunstiger is. Om de scores voor de positief en negatief
geformuleerde indicatoren in het overzicht eenduidig te kunnen interpreteren worden de
scores daarom niet uitgedrukt in termen van ‘hoger’ of ‘lager’, maar in termen van ‘gunstiger’, of ‘ongunstiger’. In de overige hoofdstukken van deze rapportage gebeurt dit niet omdat de indicatoren daar meer op zichzelf worden beschreven. Voor de inhoud en betekenis
van de indicatoren wordt verwezen naar de betreffende hoofdstukken.

Regionale uitkomsten
Verschillen ten opzichte van Nederland (2010)
Uit het overzicht komen enkele duidelijke patronen naar voren:
- Inwoners van de politieregio’s in het noorden en oosten van het land (Groningen, Fryslân,
Drenthe, IJsselland, Twente, Noord- en Oost-Gelderland) zijn gemiddeld positiever over
zaken als de leefbaarheid van hun buurt, ondervonden buurtproblemen en onveiligheidsbeleving. Ook wat betreft de mate van slachtofferschap, ondervonden delicten doen deze
regio’s het iets beter dan gemiddeld. Op het gebied van preventieve maatregelen scoren
deze regio’s echter lager dan gemiddeld. Verder valt op dat de politieregio Zeeland op vrijwel alle thema’s, met uitzondering van functioneren politie (gemiddeld) en preventieve
maatregelen (ongunstig), een gunstiger beeld laat zien dan Nederland totaal.
- Inwoners van de politieregio’s Amsterdam-Amstelland, Haaglanden en RotterdamRijnmond zijn gemiddeld minder positief over de leefbaarheid in de buurt en hun buurtproblemen, en ze voelen zich gemiddeld ook onveiliger. Ook slachtofferschap en ondervonden delicten liggen in deze regio’s hoger dan gemiddeld in Nederland. Inwoners van Amsterdam-Amstelland en Haaglanden oordelen daarentegen gunstiger op het thema functioneren politie. Verder valt op dat de politieregio Limburg-Zuid op de thema’s leefbaarheid
woonbuurt, buurtproblemen, onveiligheidsbeleving en functioneren politie een ongunstiger
beeld laat zien dan Nederland totaal. Voor dit laatste thema zijn ook de uitkomsten voor de
regio’s Midden- en West-Brabant en Zaanstreek-Waterland minder positief.
Ontwikkeling 2009-2010
Bij de ontwikkelingen op regionaal niveau vallen de volgende punten op:
- De politieregio’s Drenthe, Gelderland-Midden, Noord-Holland Noord en vooral Groningen,
Utrecht en Zeeland laten ten aanzien van hun leefbaarheid van de buurt een gunstige ontwikkeling zien in het afgelopen jaar.
- In Haaglanden is het aandeel inwoners dat zich wel eens onveilig voelt in 2010 lager dan
in 2009.
- In de politieregio Drenthe werden in 2010 naar verhouding minder inwoners slachtoffer
van veel voorkomende criminaliteit dan vorig jaar.
- Het gebruik en de toepassing van preventiemaatregelen tegen criminaliteit is in Gelderland-Midden, Haaglanden en Brabant-Zuid-Oost in 2010 gedaald ten opzichte van 2009.

1.

Inleiding

1.1

Inhoud van dit rapport

Deze rapportage geeft zowel op landelijk als op politieregionaal niveau een beeld over
slachtofferschap van criminaliteit, onveiligheidsgevoelens van burgers, meningen over het
functioneren van de politie en de eigen gemeente alsmede over de leefbaarheid en de problemen in de eigen (woon)buurt. De belangrijkste databron is de Integrale Veiligheidsmonitor (IVM), die in de periode van september tot en met december 2010 voor de derde opeenvolgende keer is uitgevoerd. De IVM is de opvolger van de in de jaren 2005-2008 uitgevoerde Veiligheidsmonitor Rijk (VMR).
De Integrale Veiligheidsmonitor (IVM) is een landelijk en jaarlijks terugkerende bevolkingsenquête, waarin zaken als leefbaarheid van de woonbuurt, beleving van de buurtproblemen,
onveiligheidsgevoelens, ervaringen met veel voorkomende criminaliteit, het oordeel van de
bevolking over het optreden van de politie en preventiegedrag worden onderzocht. Als opvolger van de VMR is met de IVM een verdere stap gezet naar de integratie van cijfermatige
uitkomsten op het terrein van de veiligheid. De IVM is opgebouwd rondom een gestandaardiseerde vragenlijst met verplichte en facultatieve vragenblokken. Bovendien biedt de vragenlijst de mogelijkheid om naast onderwerpen van landelijk belang ook lokale onderzoeksvragen op te nemen. Hierdoor is de vragenlijst geschikt voor onderzoek zowel op landelijk/politieregionaal niveau (verder aangeduid als landelijk) als op (politie)regionaal/lokaal
niveau (verder aangeduid als lokaal). Naast een gestandaardiseerde vragenlijst is ook de
methodologische uitvoering van het onderzoek op zowel landelijk als lokaal niveau zoveel
mogelijk op elkaar afgestemd (zie ook paragraaf 1.4). Door deze verdere samenwerking op
het gebied van informatie over veiligheid komen meer eenduidige cijfers beschikbaar en is
de IVM een bruikbaar meetinstrument voor meerdere bestuurlijke niveaus binnen de (semi-)
overheid.
1

Opdrachtgevers voor de uitvoering van de IVM zijn het ministerie van Veiligheid en Justitie
en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Door de opdrachtgevers is daarnaast de
Raad voor de Veiligheidsmonitor ingesteld, die in algemene zin toezicht uitoefent op de
uitvoering van de Integrale Veiligheidsmonitor. In deze Raad zijn naast vertegenwoordigers
van de opdrachtgevers ook andere organisaties zoals de G4, G27, Politie, WODC en Nicis
opgenomen. Het CBS zorgt jaarlijks voor de landelijke uitvoering van dit onderzoek. Daarnaast doet ook jaarlijks een wisselend aantal gemeenten aan dit onderzoek mee. De uitvoering op dit lokale niveau is doorgaans ondergebracht bij de eigen gemeentelijke statistische
onderzoeksbureaus of bij externe veldwerkbureaus. Om deze lokale onderzoeken te coördineren en te faciliteren is door BZK en Justitie het bureau Veiligheidsmonitor (bVm) opgericht. Dit bureau is gevestigd bij het Nicis in Den Haag.
De belangrijkste resultaten van de IVM worden gepresenteerd in twee rapporten, namelijk
een landelijke rapportage en een tabellenrapport. In de rapporten is ook een uitsplitsing
opgenomen naar afzonderlijke politieregio’s. De rapporten zijn elektronisch (in pdf-formaat)
via de CBS-website (www.cbs.nl) beschikbaar. In gedrukte vorm komen beide rapportages
ongeveer een maand na de elektronische publicatie beschikbaar. De landelijke rapportage
(het voorliggende rapport) geeft een schets van de achtergronden en de belangrijkste resultaten van het onderzoek dat in het najaar van 2010 is uitgevoerd. Het tabellenrapport geeft
een cijfermatige verdieping van de uitkomsten voor Nederland als geheel en voor de 25
afzonderlijke politieregio’s.
Naast de beide genoemde onderzoeksrapporten wordt ook de vragenlijst van de IVM via de
website van het CBS beschikbaar gesteld. Van het onderzoek wordt ook een meer uitgebreide proces- en onderzoeksdocumentatie samengesteld. Deze wordt in een latere fase
eveneens elektronisch (in pdf-formaat) beschikbaar gesteld. Verder zijn alle tot nu toe gepubliceerde gegevens op basis van de IVM vanaf 1 maart beschikbaar op StatLine. StatLine is
eveneens toegankelijk via de website van het CBS. De tabelinformatie is te vinden onder het
thema Veiligheid en Recht.
De IVM wijkt gegeven de daaraan gestelde randvoorwaarden qua opzet zowel op inhoudelijke punten als vanuit methodologisch oogpunt af van de VMR. Hierdoor zijn de resultaten
van beide onderzoeken niet zonder meer vergelijkbaar en is er sprake van methodebreuken
ten opzichte van de eerder gepubliceerde VMR-reeksen. Om de omvang van deze verwachte methodebreuken te kunnen bepalen is in elk van de jaren 2008, 2009 en 2010 parallel
aan de IVM op beperkte schaal een extra VMR uitgevoerd. In de landelijke rapportages van
1

Vóór 2010 de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Justitie.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

13

2008 en 2009 is telkens uitvoerig aandacht besteed aan een aantal relevante aspecten van
deze methodebreuk. Waar nodig wordt in deze rapportage nogmaals aandacht besteed aan
de belangrijkste methodologische en inhoudelijke verschillen tussen IVM en VMR. De belangrijkste bevindingen van de in het kader van de IVM 2010 uitgevoerde methodebreukanalyse zijn opgenomen in bijlage 3.
Het rapport bestaat uit drie inhoudelijke onderdelen.
In het eerste deel (dit hoofdstuk) worden de achtergronden en de geschiedenis van het
onderzoek belicht. Daarnaast zal worden ingegaan op enkele belangrijke onderzoeksaspecten die bij het analyseren en publiceren van de veldwerkgegevens van de IVM 2010 een
belangrijke rol hebben gespeeld. Bovendien worden nogmaals op beknopte wijze de verschillen ten opzichte van de eerdere Veiligheidsmonitor Rijk belicht en de actuele stand van
de uitgevoerde methodebreukanalyse toegelicht.
Het volgende deel (de hoofdstukken 2 t/m 9) vormt de kern van de rapportage. Hierin komen
de resultaten aan de orde binnen een drietal thema’s. Het eerste thema heeft betrekking op
subjectieve en objectieve ervaringen van de inwoners in hun woonomgeving. Hoofdstuk 2
gaat in op de leefbaarheid van de woonbuurt, terwijl de beleving van buurtproblemen en het
functioneren van de gemeente in hoofdstuk 3 worden besproken. In hoofdstuk 4 staan diverse aspecten van onveiligheidsbeleving centraal. In hoofdstuk 5 wordt aandacht besteed
aan slachtofferschap en het aantal ondervonden delicten. Het thema politie en burgers staat
in de drie daaropvolgende hoofdstukken centraal. In hoofdstuk 6 komt de meldings- en aangiftebereidheid aan de orde, terwijl hoofdstuk 7 gaat over contacten tussen burgers en politie in het algemeen. Hoofdstuk 8 besteedt aandacht aan het functioneren van de politie in de
woonbuurt. Het thema preventie komt in het laatste hoofdstuk (9) aan de orde.
Het derde deel van deze rapportage bevat bijlagen over de methodologische aspecten van
het onderzoek. In bijlage 1 wordt in de vorm van een verkorte onderzoeksdocumentatie de
uitvoering van het onderzoek weergegeven. Verder bevat deze bijlage ook een beschrijving
van de uitgevoerde weging. Bijlage 2 bevat een specifieke toelichting op het onderwerp
ondervonden delicten en slachtofferschap zoals dit in de IVM wordt gemeten. In bijlage 3 is
net als in beide voorgaande rapportages opnieuw een verslag opgenomen van de methodebreukanalyse op landelijk en politieregionaal niveau. Bijlagen 2 en 3 zijn aanvullend op de
onderzoeksdocumentatie. In bijlage 4 worden de schaalscores die in de rapportage zijn
gebruikt toegelicht. Bijlage 5 geeft een kaart met de indeling van Nederland in 25 politieregio’s.

1.2

Achtergronden

Een belangrijke achtergrond van de Veiligheidsmonitor ligt in het politieke belang dat aan
veiligheid wordt toegekend. Dit belang werd uitgedragen door de verschillende veiligheidsprogramma’s die door de achtereenvolgende kabinetten-Balkenende in de afgelopen jaren
zijn opgesteld. Zo werd in het Veiligheidsprogramma ‘Naar een veiliger samenleving’ (2002)
een aantal beleidsvoornemens uitgebracht rond het vergroten van de objectieve en subjectieve veiligheid in Nederland, en werden in het programma ‘Veiligheid begint bij Voorkomen’
(2007) van het kabinet-Balkenende-IV maatregelen om zaken als (jeugd)criminaliteit, overlast en verloedering terug te dringen geïntensiveerd. Ook het in oktober 2010 aangetreden
kabinet Rutte-Verhagen heeft het thema veiligheid tot een van de speerpunten van beleid
gemaakt. Dergelijke voornemens vragen een gezamenlijke inspanning van verschillende
actoren, zoals het Rijk, de provincies en gemeenten, de politie, het Openbaar Ministerie, de
rechterlijke macht en maatschappelijke organisaties.

1.3

Geschiedenis

De ontstaansgeschiedenis van de slachtofferenquêtes in Nederland voert terug naar de
jaren zeventig van de vorige eeuw. Het besef dat cijfers over de officieel geregistreerde
criminaliteit geen adequaat beeld geven van de onveiligheidsproblematiek is steeds verder
gegroeid. Het deel van de criminaliteit waarvan slachtoffers geen aangifte doen, vooral de
minder ernstige vormen, blijft daarbij namelijk onzichtbaar (een “dark number”).
De eerste slachtofferenquête in Nederland werd in 1973 gehouden. Sindsdien hebben het
WODC en/of het CBS periodiek gestandaardiseerde landelijke slachtofferenquêtes uitgevoerd. Daarnaast werden door tal van gemeenten en politiekorpsen op eigen initiatief bevolkingsenquêtes verricht. De onderling niet vergelijkbare vraagstellingen en onderzoeksme14

Centraal Bureau voor de Statistiek

thoden, het ontbreken van inzicht in de lokale behoefte aan veiligheidszorg en de onvolledigheid van de gegevens op basis van registraties vormden de aanleiding voor een gestandaardiseerd bevolkingsonderzoek op kleinere dan landelijke schaal. Hiertoe werd eind jaren
tachtig van de vorige eeuw besloten door de toenmalige ministeries van Binnenlandse Zaken en van Justitie. In het najaar van 1990 werd deze standaard, onder de naam Politiemonitor Bevolking (PMB), uitgevoerd in 25 gemeenten van uiteenlopende grootte. Sindsdien is
de PMB in veel afzonderlijke politieregio's toegepast. De eerste landelijke uitvoering vond
plaats in 1993 en werd herhaald in 1995, 1997, 1999, 2001 en 2003. In 2002 is bovendien
een tussenmeting uitgevoerd. In 2003 hebben de ministeries besloten het onderzoek jaarlijks af te nemen. De laatste reguliere editie vond plaats in 2006. Daarnaast bestond ook de
Enquête Leefbaarheid en Veiligheid (L&V), die periodiek in opdracht van het ministerie van
BZK in de G30-gemeenten werd uitgevoerd.
Het CBS heeft vanaf 1981 slachtofferenquêtes uitgevoerd. Deze enquêtes zijn primair gericht op landelijke cijfers. De Enquête Slachtoffers Misdrijven (ESM) werd in de periode
1981-1985 jaarlijks gehouden en vanaf 1985 tot en met 1993 in de oneven jaren, telkens
over het voorgaande jaar. In de periode 1992-1996 werd de Enquête Rechtsbescherming en
Veiligheid (ERV) uitgevoerd. Vanaf 1997 zijn de bestaande CBS-leefsituatieonderzoeken,
waaronder de ERV, geïntegreerd in één systeem van leefsituatieonderzoeken: het Permanent Onderzoek Leefsituatie (POLS), waarin het onderzoek naar rechtsbescherming en
veiligheid tot en met 2004 als onderdeel jaarlijks is uitgevoerd.
Het naast elkaar bestaan van een aantal qua doelstelling grotendeels gelijke maar qua uitkomsten verschillende meetinstrumenten vormde echter een politiek afbreukrisico. Dit heeft
geleid tot de instelling van de stuurgroep ‘Stroomlijning veiligheidsmonitors’, waarbij de
ministeries van BZK en van Justitie en het CBS de opdrachtgevers waren. Een eerste stap
op weg naar meer ‘stroomlijning’ omvatte de integratie van de eerder genoemde afzonderlijke onderzoeken uit POLS, PMB en L&V tot de VMR. In juni 2005 hebben de beide ministeries en het CBS een overeenkomst gesloten, waarin de samenwerking rond de Veiligheidsmonitor Rijk (VMR) is vastgelegd. In 2005 is de VMR alleen op landelijke schaal en met een
beperkte steekproefomvang uitgevoerd. De resultaten hiervan dienden vooral als een schakel tussen de eerdere (POLS, PMB) en de volgende VMR-onderzoeken. Daarna is dit onderzoek in het eerste kwartaal van de jaren 2006-2008 op grotere schaal uitgevoerd.
Met de introductie van de IVM in het najaar van 2008 is een volgende stap gezet in het
stroomlijnen van de cijfers over veiligheid in Nederland. In de IVM wordt immers ook aan
(politie)regionale en lokale partners de mogelijkheid geboden om op een uniforme manier
gegevens over de subjectieve en objectieve veiligheid te verzamelen. Dank zij de gestandaardiseerde vragenlijst en een vergaande afstemming van de onderzoeksmethode kunnen
landelijke en lokale uitkomsten ten behoeve van het overheidsbeleid immers beter op elkaar
worden afgestemd. Door deze integratie van onderzoeksgegevens vermindert bovendien de
enquêtedruk en worden overheidsmiddelen efficiënter ingezet. In het najaar van 2010 is
deze IVM voor de derde achtereenvolgende keer uitgevoerd, waarbij op grote schaal, zowel
op landelijk als lokaal niveau gegevens over de sociale veiligheid in Nederland zijn verzameld, centraal verwerkt en gepubliceerd.

1.4

De Integrale Veiligheidsmonitor 2010

De IVM wordt om vier redenen uitgevoerd.
- In de eerste plaats levert de IVM gegevens die niet op andere wijze kunnen worden verkregen. Dat geldt bijvoorbeeld voor het niveau van feitelijk slachtofferschap: omdat niet
alle gevallen van slachtofferschap bij de politie worden aangegeven, blijft een deel van het
feitelijke slachtofferschap buiten beeld. Gezien de omvang van de steekproef valt aan de
hand van de IVM een bruikbare schatting te maken van het niveau van slachtofferschap
en de daarbij ondervonden delicten.
- In de tweede plaats levert de IVM informatie waarmee vergelijkingen, zowel in de tijd als
tussen verschillende gebieden, mogelijk zijn. Het onderzoek is immers gestandaardiseerd.
- In de derde plaats leveren de resultaten van de IVM bruikbare informatie voor de verschillende bestuurlijke niveaus waarop veiligheidsbeleid wordt gemaakt.
- In de vierde plaats levert de IVM gegevens die gebruikt worden om ontwikkelingen te
‘monitoren’ aan de hand van specifieke indicatoren, zoals in het kader van de prestatieafspraken die de ministeries van BZK en Justitie hebben gemaakt met de regionale politiekorpsen.
De IVM is een geïntegreerd meetinstrument dat voorziet in de behoefte van landelijke, regionale en lokale (semi-) overheden aan informatie over de ontwikkeling van de sociale veiligheid in Nederland. De inhoudelijke reikwijdte van de IVM omvat onder meer het monitoren
Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

15

van de subjectieve en objectieve veiligheid van de Nederlandse burger en het functioneren
van de politie en gemeenten op het gebied van veiligheid. Het landelijke deel van het onderzoek wordt uitgevoerd door het CBS. Het ministerie van Veiligheid en Justitie is medeopdrachtgever. Het bureau Veiligheidsmonitor (bVm) zorgt voor de coördinatie en methodologische begeleiding van de onderzoeksbureaus die bij de lokale uitvoering betrokken zijn.
In de periode van 15 september tot en met 31 december 2010 is de IVM voor de derde keer
op landelijk en lokaal niveau uitgevoerd. De doelpopulatie wordt gevormd door de in Nederland wonende personen van 15 jaar en ouder (exclusief bewoners van inrichtingen en tehuizen). Voor het landelijke deel werd gestreefd naar een gelijkmatige verdeling over alle politieregio’s met ten minste 750 respondenten (netto) per politieregio. Uiteindelijk zijn op landelijk niveau van ruim 19.000 personen gegevens verzameld.
Bij de lokale uitvoering speelt het door bVm opgestelde Handboek Veiligheidsmonitor een
centrale rol. Het CBS zorgde voor het trekken van de lokale steekproeven, voor de centrale
opslag van de microdata en voor de harmonisatie (vergelijkbaarheid van landelijk, regionale
en lokale niveaus) en weging van de onderzoeksgegevens. De lokale deelname aan de IVM
2010 was veel minder omvangrijk dan bij de uitvoering van het onderzoek in 2009. Zo hanteren veel gemeenten een cyclus van twee jaar voor hun onderzoek naar sociale veiligheid.
In 2010 hebben 21 gemeenten meegedaan aan het onderzoek. In 2008 en 2009 deden
respectievelijk 77 en 239 gemeenten mee. In het onderzoek van 2010 was in zeven van de
25 politieregio’s sprake van een gedeeltelijke of volledige oversampling. In AmsterdamAmstelland en Haaglanden is volledig oversampled (d.w.z. alle gemeenten in de politieregio
hebben meegedaan aan het onderzoek); in Twente, Zaanstreek-Waterland, Hollands Midden, Zuid-Holland-Zuid en Brabant-Zuid-Oost is deels oversampled (d.w.z. een deel van de
gemeenten in de politieregio heeft meegedaan aan het onderzoek). Naast het landelijke
deel werden in de 21 deelnemende gemeenten bij bijna 20 000 personen onderzoeksgegevens verzameld. In totaal omvat de IVM 2010 informatie van bijna 40 000 personen in Nederland. Nadere gegevens over de deelname aan het onderzoek en de behaalde respons
zijn opgenomen in bijlage 1 van deze rapportage.

1.5

Verschillen met eerdere rapportages

De voorliggende (derde) landelijke rapportage van de IVM sluit inhoudelijk volledig aan bij
die van de IVM 2008 en 2009. Dit betekent dat de onderwerpen en de volgorde hiervan in
alle jaren overeenkomen. Centraal in de rapportages staan de resultaten op basis van de
IVM 2010, zowel landelijk als regionaal. Deze kunnen direct worden vergeleken met de
cijfers van de IVM 2008 en 2009.
- In tegenstelling tot de voorgaande rapportages zijn de uitkomsten van de VMR en/of de
VMR-extra niet langer opgenomen. Nu voor de IVM een tijdreeks van drie jaar beschikbaar is, is ervoor gekozen in deze rapportage alleen de IVM-cijfers centraal te stellen. Uitkomsten van de VMR-extra voor de periode 2008-2010, vanwege de beperkte omvang
alleen beschikbaar op landelijk niveau, zijn wel opgenomen in bijlage 1 van het tabellenrapport.
- Verder is een extra bijlage opgenomen waarin specifiek wordt ingegaan op ondervonden
delicten en slachtofferschap zoals deze in de IVM worden gemeten. Zie hiervoor bijlage 2.
Verder zijn geen wijzigingen doorgevoerd. Dit betekent dat opnieuw een verkorte onderzoeksdocumentatie is opgenomen waarin de uitvoering en weging van zowel de IVM 2010
als de parallel gehouden VMR-extra is toegelicht. Daarnaast is er opnieuw een bijlage opgenomen met nieuwe resultaten van de methodebreukanalyse. Ten slotte is ook een toelichting op de schaalscores (bijlage 4) en de indeling van Nederland in politieregio’s (bijlage 5)
opgenomen.

1.6

Betekenis van de resultaten

De beschrijvende uitkomsten van de IVM zijn vooral van belang op landelijk, regionaal en
lokaal niveau voor politie, bestuur en openbaar ministerie. De gegevens worden regelmatig
gebruikt door ministeries (Veiligheid en Justitie), het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP)
en voor onderzoek door derden. Daarnaast wordt een groot aantal gegevens over rechtsbescherming en veiligheid gebruikt voor themapublicaties van het CBS en voor de periodieke
publicatie ‘Criminaliteit en Rechtshandhaving’ van het CBS en het Wetenschappelijk Onder2
zoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Veiligheid en Justitie . Deze
publicatie dient als naslagwerk voor alle beschikbare statistische informatie op het terrein
2

16

Criminaliteit en rechtshandhaving 2009 (CBS en WODC 2010).
Centraal Bureau voor de Statistiek

van criminaliteit en strafrechtelijke reacties. Ook diverse andere publicaties zijn tot stand
gekomen in samenwerking met o.a. het WODC en het SCP.
Met de beschreven resultaten in tabellenrapport en landelijke rapportage is het potentieel
van de IVM echter nog lang niet benut. Zo komen door de lokale uitvoering van de IVM ook
resultaten op lokaal niveau beschikbaar. Het bureau Veiligheidsmonitor (bVm) heeft een tool
laten ontwikkelen waarmee de onderzoeksresultaten voor de betrokken lokale partijen via
Internet toegankelijk worden gemaakt. De tool is bereikbaar via de website van dit bureau:
www.veiligheidsmonitor.nl. Daarnaast zijn er mogelijkheden om de data van de IVM nog
verder te benutten, bijvoorbeeld door verdiepende analyses of in combinatie met andere
gegevens (bijvoorbeeld uit politieregistraties en andere registraties). Hoofdstuk 9 in de landelijke rapportage van de VMR 2007 vormt daarvan een voorbeeld.

1.7

Berekening van de resultaten

In de IVM worden respondenten vooral gevraagd naar hun mening, oordeel of verwachting
over zaken als hun eigen woonbuurt, hun onveiligheidsbeleving en het functioneren van
politie of gemeente in hun buurt. Bij de antwoordmogelijkheden van dergelijke ‘attitude’vragen kunnen respondenten doorgaans ook aangeven dat ze hierover geen mening hebben of het antwoord niet weten. Soms weigeren respondenten ook om de vraag te beantwoorden. Het al dan niet buiten beschouwing laten van deze antwoordcategorieën heeft
invloed op de presentatie van de uitkomsten van de overige categorieën. Het berekenen van
dergelijke resultaten wordt doorgaans door de onderzoekers zelf bepaald, maar is zeker niet
overal hetzelfde. Zo kan het buiten beschouwing laten van dergelijke antwoorden gezien
worden als een vorm van imputatie (dat wil zeggen het zo goed mogelijk toekennen van
reële waarden of antwoorden in gevallen waarin zo’n antwoord niet bekend is maar wel
verwacht wordt). Immers het aandeel van de overige categorieën verandert hierdoor.
Imputatie kan uiteraard ook op andere wijze, bijvoorbeeld door het toepassen van de ‘hotdeck methode’. Hierbij wordt een antwoord ‘gekopieerd’ van een ‘donor’, een respondent die
in zoveel mogelijk opzichten lijkt op de respondent bij wie een geldige waarde ontbreekt.
Voordeel hiervan is dat voor de analyses geen rekening gehouden hoeft te worden met
eventuele onbekende antwoorden. Nadeel is echter dat donorantwoorden niet altijd representatief hoeven te zijn voor personen die geen mening hebben gegeven.
Bij de berekening van de basisgegevens in deze rapportage, zoals antwoorden op afzonderlijke stellingen, zijn de ‘weigert’- en ‘weet niet’-antwoorden niet buiten beschouwing gelaten,
waardoor de berekening van de percentages van de overige categorieën niet door aanvullende bewerkingen wordt beïnvloed. Hiermee is aangesloten op de werkwijze die ook is
gehanteerd bij de eerdere VMR-rapporten. Bij afgeleide gegevens zoals schaalscores zijn
deze categorieën wel buiten beschouwing gebleven. Een aparte toelichting op de berekeningswijze van de gehanteerde schaalscores is opgenomen als bijlage 4.

1.8

Betrouwbaarheid van de resultaten

Algemeen
Bij steekproeven kan het gebeuren dat de berekende ontwikkelingen of vergelijkingen door
toevalsfactoren niet volledig overeenstemmen met de werkelijkheid. In deze rapportage
worden de meeste resultaten weergegeven als percentages van de totale bevolking (van
Nederland als geheel of van een politieregio). Bij elk getoond percentage hoort een betrouwbaarheidsmarge die, behalve van het gekozen betrouwbaarheidsniveau en het onderzoeksdesign, vooral afhankelijk is van de spreiding in de antwoorden en van het aantal
ondervraagde personen. Meestal wordt een betrouwbaarheidsniveau van 95 procent gekozen. Dit betekent dat de werkelijke waarde in 95 van de 100 steekproeven tussen de grenzen zal liggen van de marges behorende bij de gevonden waarde.
Bij elk gegeven uit de IVM is de betrouwbaarheidsmarge bepaald, waarbij rekening is gehouden met de steekproefomvang en het onderzoeksdesign. Deze marges zijn voor zover
mogelijk in de grafieken in dit rapport opgenomen.
De in dit rapport gepresenteerde gegevens zijn gebaseerd op een combinatie van een landelijk/regionale steekproef en verschillende lokale steekproeven. Voor het landelijke deel is
per afzonderlijke politieregio een steekproef getrokken uit de bevolking van 15 jaar of ouder,
met uitzondering van de bevolking in instellingen, inrichtingen en tehuizen, zodanig dat ten
minste 750 personen per regio ook daadwerkelijk de vragenlijst zouden beantwoorden.
Landelijk zijn hierdoor 19 238 personen ondervraagd. Het aantal ondervraagde personen in
deze steekproef van het CBS varieert van 751 respondenten in politieregio Gelderland-Zuid
tot 785 in de politieregio Brabant-Zuid-Oost.
Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

17

Voor het lokale deel heeft het CBS voor 21 gemeenten steekproeven getrokken, die ook alle
aan het onderzoek hebben meegedaan. In totaal zijn van 19 982 personen uit deze gemeenten antwoorden verwerkt. De gepresenteerde uitkomsten in de voorliggende rapportage en het bijbehorende tabellenrapport hebben in totaal (landelijk en lokaal) derhalve betrekking op 39 220 respondenten.
De belangrijkste resultaten op basis van de verplichte vragenblokken, waaronder die van de
leefbaarheid van de woonbuurt, de beleving van buurtproblemen, onveiligheidsgevoelens en
slachtofferschap, zijn gebaseerd op alle respondenten. Door het facultatieve karakter van
een aantal andere vragenblokken kan het aantal respondenten voor onderwerpen uit deze
blokken variëren. Omdat het CBS alle facultatieve vragenblokken opneemt, zijn voor deze
blokken wel de antwoorden van de landelijke respondenten beschikbaar. Daardoor kennen
de landelijke uitkomsten een kleine marge. Voor de afzonderlijke regio’s geldt dit in mindere
mate gegeven het kleinere aantal respondenten, zeker in de regio’s zonder of met een beperkte oversampling. Anderzijds zijn er regio’s met een forse oversampling. Hierdoor kunnen de marges rondom de uitkomsten per afzonderlijke politieregio sterk verschillen. Het is
mogelijk dat een in relatieve zin klein verschil in resultaat tussen een politieregio en het
landelijke gemiddelde wel significant is (bij oversampling) en een groter verschil niet (bij
geen oversampling).
Over het algemeen leidt de oversampling in een bepaalde politieregio tot een verkleining
van de marges. In gevallen dat er sprake is van een sterk geconcentreerde oversampling en
dus geen evenredige spreiding binnen de politieregio worden de marges echter niet altijd
gereduceerd door de oversampling.
Ondervonden delicten
Hoewel elk nieuw instrument veranderingen tot gevolg heeft, zijn de gevonden verschillen
tussen IVM en VMR in het geschatte aantal delicten soms opvallend groot en vooralsnog
moeilijk te verklaren. Vooral bij vermogensdelicten zoals autodiefstal en diefstal uit en/of
vanaf de auto worden bij de IVM hogere aantallen delicten gemeten dan bij de vroegere
VMR en sporen deze minder goed met de geregistreerde aantallen. Het ministerie van Veiligheid en Justitie, het CBS en de sector (Stichting Aanpak Voertuigcriminaliteit) zijn in overleg om na te gaan waarop de verschillen op dit vlak kunnen worden teruggevoerd. Het CBS
streeft ernaar de precieze oorzaken van de verschillen zo spoedig mogelijk weg te nemen
dan wel te verklaren.
Gegevens uit een enquête zullen meestal verschillen van registraties over misdaden. In veel
gevallen worden delicten niet aangegeven of worden vanwege een andere doelstelling bij de
registratie in een andere categorie vermeld. Een belangrijk doel van de Veiligheidsmonitor is
juist om een beter beeld van de totale criminaliteit te geven, doordat ook de niet geregistreerde (verborgen) criminaliteit kan worden benoemd. De Veiligheidsmonitor biedt echter
bij gelijke uitvoering en vraagstelling door de jaren heen wel een goed beeld van de landelij3
ke ontwikkelingen en de verschillen tussen regio’s .

1.9

Presentatie van de resultaten

In de landelijke rapportage wordt vooral beschrijvende informatie gepresenteerd over diverse aspecten van criminaliteit en sociale veiligheid. Dit is voor het beleid vitale informatie.
Ook in deze landelijke rapportage is deze beleidsrelevante informatie op basis van de IVMgegevens opgenomen.
In deze editie is de aandacht voor ontwikkelingen in het landelijke totaalbeeld gehandhaafd,
maar dan uitsluitend gebaseerd op gegevens van de IVM 2008, 2009 en 2010. Daarbij worden ook vergelijkingen op regionaal niveau gepresenteerd. Daarnaast worden deze regionale resultaten vergeleken met het landelijke totaalbeeld. Zoals al eerder aangegeven zijn de
cijfers van de VMR-extra alleen nog opgenomen als bijlage 1 in het tabellenrapport.
Voor de leesbaarheid en inzichtelijkheid zijn de belangrijkste resultaten in deze rapportage
weergegeven in de vorm van staafdiagrammen, cartogrammen en lijndiagrammen. De cijfermatige uitkomsten staan in tabelvorm vermeld in het afzonderlijke tabellenrapport.
In de tekst worden significante verschillen soms in termen als ‘wezenlijk‘, ‘aanzienlijk‘, ‘beduidend’, enzovoorts beschreven. Niet significante verschillen zijn niet altijd als zodanig
vermeld; soms is aangegeven dat de gegevens niet wezenlijk verschillen. In de staaf- en
lijndiagrammen zijn betrouwbaarheidsmarges weergegeven in de vorm van dwarslijntjes. Bij
de berekening van deze marges is rekening gehouden met het steekproefontwerp. Statis3

In bijlage 2 is een meer uitvoerige toelichting opgenomen van het onderwerp ondervonden delicten en
slachtofferschap in de IVM.
18

Centraal Bureau voor de Statistiek

tisch significante verschillen (dat wil zeggen dat de betrouwbaarheidsintervallen van twee
waarnemingen elkaar niet overlappen) kunnen daardoor eenvoudig worden herkend.
Voor elk soort diagram wordt de weergave en de interpretatie duidelijk gemaakt aan de
hand van enkele voorbeelden uit de rapportage zelf.
In de staafdiagrammen staan alleen de landelijke resultaten centraal. Daarbij wordt zoveel
mogelijk aandacht besteed aan afzonderlijke onderwerpen. Meestal worden de uitkomsten
weergegeven voor de jaren 2008, 2009 en 2010. Soms ontbreekt het jaar 2008. In dat geval
zijn voor dit jaar geen cijfers of geen vergelijkbare cijfers beschikbaar. Verder is ter wille van
de overzichtelijkheid een volgorde van hoge naar lage scores gebruikt. Zie als voorbeeld
grafiek 8.3 van paragraaf 8.3.
Gelet op de overzichtelijkheid zijn niet altijd alle mogelijke uitsplitsingen opgenomen. Eventuele significante verschillen in deze uitsplitsingen worden in de tekst wel genoemd.
Grafiek 8.3
Oordeel over het functioneren van de politie in de woonbuurt

'De politie neemt je serieus'
'De politie doet in deze buurt haar best'
'De politie reageert op de problemen hier in de buurt'
2008
2009

'De politie biedt de burgers in deze buurt bescherming'

2010
'Ze bekeuren hier te weinig'
'De politie pakt de zaken in deze buurt efficiënt aan'
'De politie heeft hier contact met de bewoners uit de buurt'
0

10

20

30

40

50

60
%(helemaal) eens

In de lijndiagrammen worden de IVM-gegevens voor de jaren 2008, 2009 en 2010 weergegeven. Zie als voorbeeld grafiek 7.1 van paragraaf 7.2.
Grafiek 7.1
Contacten tussen burgers en politie - totaal
%met contact
60
50
40
30
20
10
0
2008

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

2009

2010

19

4

In de cartogrammen wordt per politieregio telkens weergegeven of de situatie volgens de
IVM-2010 significant verschilt van het landelijke gemiddelde. Daarnaast wordt aangegeven
of de situatie in de regio in 2010 verschilt ten opzichte van het jaar ervoor. In deze cartogrammen gaat het alleen om de richting van de afwijking en niet om de interpretatie van
deze afwijking. Een lichte kleur wijst daarbij op een significant lagere waarde dan voor Nederland als geheel, terwijl een donkere kleur op een significant hogere waarde wijst. Een
tussenkleur betekent dat er geen significant verschil is met het landelijke beeld. Zie als
voorbeeld grafiek 7.2 van paragraaf 7.2.
Grafiek 7.2
Contact met politie in eigen gemeente (% met contact), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

4

20

Zie bijlage 5 voor de indeling van Nederland in 25 politieregio’s.
Centraal Bureau voor de Statistiek

2.

Leefbaarheid van de woonomgeving

2.1

Inleiding

In dit hoofdstuk staat de woonbuurt centraal. Het gaat hierbij om de meningen van de respondenten als buurtbewoners over de leefbaarheid van de woonomgeving. Respondenten
kunnen hun eigen interpretatie geven aan wat zij onder hun ‘woonbuurt’ verstaan.
Over de leefbaarheid van de woonomgeving is in de IVM allereerst gevraagd naar de mening over een vijftal fysieke aspecten in de buurt, zoals over het onderhoud van parken en
paden. Verder is via een aantal stellingen nagegaan in welke mate mensen zich betrokken
voelen bij hun woonbuurt. Ook is gevraagd of zij zich persoonlijk hebben ingezet om de
buurt te verbeteren, en wat hun oordeel is over de ontwikkeling van de woonbuurt. Verder is
de respondenten gevraagd om hun oordeel uit te drukken in een rapportcijfer voor de woonomgeving, voor de leefbaarheid en voor de veiligheid van hun woonbuurt.
Een verwant aspect vormt de mening van de inwoners over de inzet van de gemeente voor
de leefbaarheid en veiligheid in hun buurt. Hierover is een zestal stellingen voorgelegd.
De indicatoren over leefbaarheid in de woonbuurt zijn voor de drie IVM-jaren vermeld in de
tabellen 2.1 t/m 2.12 van het tabellenrapport.

2.2

Fysieke voorzieningen

De ervaren aanwezigheid van goede fysieke voorzieningen in de buurt kan van invloed zijn
op de beleving van veiligheid. Er zijn vijf stellingen aan de respondenten voorgelegd over
collectieve fysieke voorzieningen in de buurt: wegen en paden zijn goed onderhouden; perken, plantsoenen en parken zijn goed onderhouden; buiten is het goed verlicht; er zijn goede speelplekken voor kinderen; er zijn goede voorzieningen voor jongeren.
De stelling ‘in de buurt is het buiten goed verlicht’ heeft de grootste instemming: iets minder
dan driekwart van de respondenten (74 procent) is het hiermee eens of helemaal eens. Met
de beide stellingen over het onderhoud van perken, plantsoenen en parken en van wegen,
paden en pleintjes zijn twee van de drie bewoners (66 procent) het eens. Dat er goede
speelplekken voor kinderen zijn, vindt ruim de helft (57 procent) van de respondenten.
Daarentegen is slechts iets meer dan één op de vijf inwoners (21 procent) het eens met de
stelling dat er goede voorzieningen voor jongeren zijn. Ten opzichte van het voorgaande
jaar vinden in 2010 iets meer mensen dat er goede speelplekken zijn voor kinderen, dat er
goede voorzieningen voor jongeren zijn, en dat de wegen, paden, pleintjes, perken, plantsoenen en parken goed zijn onderhouden.
Grafiek 2.1
Oordeel over fysieke voorzieningen in de woonbuurt
In de buurt is het buiten goed
verlicht
In de buurt zijn perken,
plantsoenen en parken goed
onderhouden
2008
2009
2010

In de buurt zijn de wegen,
paden en pleintjes goed
onderhouden
In de buurt zijn goede
speelplekken voor kinderen
In de buurt zijn goede
voorzieningen voor jongeren
0

10

20

30

40

50

60

70

80
% (helemaal) eens

In deze rapportage wordt volstaan met een gedetailleerd beeld ten aanzien van de stellingen ‘in de buurt zijn goede speelplekken voor kinderen’ en ‘in de buurt zijn goede voorzieningen voor jongeren’.
In de regio’s IJsselland, Utrecht, Noord-Holland Noord, Brabant-Noord en Brabant-ZuidOost vinden duidelijk meer inwoners dat het beter is gesteld met goede speelplekken voor
kinderen dan gemiddeld in het land. In de regio’s Groningen, Amsterdam-Amstelland, Haag-

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

21

landen en Limburg-Zuid daarentegen zijn de inwoners het minder vaak dan gemiddeld met
deze stelling eens.
Inwoners van Fryslân, Noord-Holland Noord en Brabant-Zuid-Oost zijn het vaker dan gemiddeld eens met de stelling dat er in de buurt goede voorzieningen zijn voor jongeren.
Echter in de politieregio’s Zaanstreek-Waterland en Limburg-Zuid zijn de mensen het duidelijk minder vaak dan gemiddeld met de voornoemde stelling eens. De mening in de overige
politieregio’s komt wel grosso modo overeen met de landelijke opvatting hierover.
Grafiek 2.2
Oordeel over fysieke voorzieningen in de woonbuurt naar politieregio en soort voorziening
(% (helemaal) eens), 2010
In de buurt zijn goede speelplekken voor
kinderen

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2.3

In de buurt zijn goede voorzieningen voor
jongeren

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

Sociale cohesie

Niet alleen de aanwezigheid van diverse fysieke voorzieningen bepalen de veiligheid en de
beleving ervan. Ook de mate waarin burgers vinden dat zij zelf en anderen betrokken zijn bij
hun woonbuurt speelt een rol. In de IVM is dit geïnventariseerd met een zestal stellingen
5
over sociale cohesie .
Meer dan zeven op de tien inwoners (72 procent) zijn het in 2010 eens of helemaal eens
met de stelling ‘Ik ben tevreden over de bevolkingssamenstelling in deze buurt’ en met de
stelling ‘De mensen gaan in deze buurt op een prettige manier met elkaar om’. Bij de stelling
’Ik voel me thuis bij de mensen die in deze buurt wonen’ geldt dit voor bijna twee op de drie
inwoners (64 procent). De stelling ‘Ik woon in een gezellige buurt, waar veel saamhorigheid
is’ wordt door iets minder dan de helft van de inwoners (45 procent) onderschreven. Iets
minder dan vier op de tien inwoners (39 procent) zijn het eens met de stelling ‘Ik heb veel
contact met andere buurtbewoners’. Met de (negatief geformuleerde) uitspraak ‘De mensen
in deze buurt kennen elkaar nauwelijks’ is een kwart (25 procent) het eens.
Ten opzicht van voorgaand jaar vinden minder mensen dat de mensen in deze buurt elkaar
nauwelijks kennen. Meer inwoners zijn het eens met de stellingen ‘de mensen gaan in deze
buurt op een prettige manier met elkaar om’ en ‘ik ben tevreden over de bevolkingssamenstelling in deze buurt’.

5

Deze stellingen komen overeen met de stellingen in de VMR. Daarin waren – mede op verzoek van
het Sociaal en Cultureel Planbureau – acht stellingen hierover opgenomen; twee van deze stellingen
zijn in de IVM dus vervallen.

22

Centraal Bureau voor de Statistiek

Grafiek 2.3
Sociale cohesie in de woonbuurt
Ik ben tevreden over de bevolkingssamenstelling in deze
buurt
De mensen gaan in deze buurt op een prettige manier met
elkaar om
Ik voel me thuis bij de mensen die in deze buurt wonen

2008
2009
2010

Ik woon in een gezellige buurt, waar veel saamhorigheid is

Ik heb veel contact met andere buurtbewoners

De mensen kennen elkaar in deze buurt nauwelijks
0

10

20

30

40

50

60

70
80
% (helemaal) eens

Op basis van vier van de zes genoemde stellingen (mensen kennen elkaar nauwelijks;
mensen gaan op een prettige manier met elkaar om; gezellige buurt met veel saamhorigheid; thuis voelen bij de bewoners van de buurt) is een schaalscore voor sociale cohesie in
de woonbuurt berekend. Deze schaalscore loopt van 0 tot 10, waarbij een lagere score
overeenkomt met minder sociale cohesie. Voor de IVM-2010 bedraagt deze score 6,3. Ten
opzicht van 2009 is deze schaalscore gestegen.
Grafiek 2.4
Sociale cohesie in de woonbuurt (schaalscore)
schaalscore (0-10)
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
2008

2009

2010

Wat betreft deze schaalscore zijn er duidelijke verschillen tussen de politieregio’s. In de
(overwegend minder stedelijke) regio’s Fryslân, Drenthe, IJsselland, Twente, Noord- en
Oost-Gelderland, Noord-Holland Noord, Zeeland, Brabant-Noord, Brabant-Zuid-Oost en
Limburg-Noord is deze score in de IVM-2010 met 6,5 of meer hoger dan gemiddeld. Omgekeerd is deze score in Kennemerland, Amsterdam-Amstelland, Gooi en Vechtstreek, Haaglanden, Rotterdam-Rijnmond en Flevoland met maximaal 6,1 lager dan voor Nederland als
geheel.
In geen enkele regio is er sprake van een significant verschil ten opzichte van 2009.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

23

Grafiek 2.5
Sociale cohesie in de woonbuurt naar politieregio (schaalscore), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Sociale betrokkenheid bij de buurt kan ook tot uiting komen in de eigen inzet voor de buurt
waarin men woont. In de IVM is gevraagd of men in het afgelopen jaar zelf actief is geweest
om de eigen buurt te verbeteren. Iets meer dan één op de zes inwoners (18 procent) geeft
in 2010 aan dat zij dat hebben gedaan. Dit is gelijk aan het percentage in 2009, maar hoger
dan in 2008.
In geen enkele regio is er qua eigen inzet in de woonbuurt een verschil met de inzet in 2009.
Op de regio Limburg-Zuid na, waar relatief minder mensen aangeven zich voor hun buurt te
hebben ingezet, is er in de politieregio’s geen verschil met het landelijk gemiddelde.

2.4

Oordeel over woonbuurt

Over wat bewoners in het algemeen van hun woonbuurt vinden, zijn vier vragen gesteld.
Allereerst is gevraagd hoe hun buurt zich naar de mening van de respondenten in het afgelopen jaar heeft ontwikkeld. Daarnaast is gevraagd om de woonomgeving, de leefbaarheid
en de veiligheid van hun buurt te waarderen in de vorm van een rapportcijfer.
Van alle inwoners vindt veertien procent dat hun buurt in het afgelopen jaar is vooruitgegaan. Een even hoog percentage is van mening dat hun buurt juist is achteruitgegaan. Het
overgrote deel, iets meer dan tweederde (69 procent) vindt dat hun buurt gelijk is gebleven.
Vier procent heeft hier geen mening over. Ten opzichte van 2009 vinden minder mensen in
Nederland dat hun woonbuurt is achteruit gegaan en meer mensen vinden dat de buurt
gelijk is gebleven. Ook het aantal mensen dat geen mening heeft hierover is gedaald.

24

Centraal Bureau voor de Statistiek

Grafiek 2.6
Oordeel over ontwikkeling woonbuurt naar politieregio, 2010
Nederland

Limburg-Noord
Gelderland-Midden
Drenthe
Brabant-Noord
Groningen
Zeeland
Fryslân
Noord-Holland Noord
Amsterdam-Amstelland
Utrecht
IJsselland
Kennemerland
Noord- en Oost-Gelderland
Twente
Midden- en West-Brabant
Brabant-Zuid-Oost
Gelderland-Zuid
Hollands Midden
Flevoland
Gooi en Vechtstreek
Zuid-Holland-Zuid
Limburg-Zuid
Zaanstreek-Waterland
Haaglanden
Rotterdam-Rijnmond
-30

-20

-10

0

10
20
% 'vooruitgegaan' minus % 'achteruitgegaan'

Het oordeel over de ontwikkeling van de woonbuurt kan ook worden uitgedrukt in het verschil tussen het aandeel buurtbewoners dat zegt dat de buurt is vooruitgegaan en het aandeel dat vindt dat deze is achteruitgegaan. Op landelijk niveau is er op dit onderdeel een
significante verbetering ten opzichte van 2009. Op regionaal niveau is in de regio Gelderland-Midden een significante verbetering ten opzichte van het voorgaand jaar te zien.
Indien uitsluitend naar de cijfers van de IVM 2010 wordt gekeken, geven – in vergelijking
met het landelijk gemiddelde – significant meer mensen in de regio’s Zaanstreek-Waterland,
Haaglanden en Rotterdam-Rijnmond aan dat hun buurt achteruit is gegaan. In de regio
Limburg-Noord vinden juist meer mensen dat hun buurt vooruit is gegaan.
Gemiddeld over alle inwoners wordt de woonomgeving gewaardeerd met een rapportcijfer
7,5. De leefbaarheid van de eigen buurt krijgt een 7,4. De veiligheid in de buurt wordt met
een 7,0 iets minder gewaardeerd. Alle drie deze rapportcijfers zijn hoger dan in 2009. Voor
leefbaarheid is dit cijfer ook hoger dan in 2008.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

25

Grafiek 2.7
Oordeel over aspecten van de woonbuurt

Woonomgeving

2008
2009
2010

Leefbaarheid

Veiligheid

0

2

4

6

8

10
rapportcijfer

Ook binnen de afzonderlijke politieregio’s zijn de rapportcijfers voor woonomgeving en leefbaarheid van de woonbuurt telkens hoger dan voor veiligheid. De rapportcijfers voor de
woonomgeving variëren van 7,1 in de regio Rotterdam-Rijnmond tot 7,7 in Drenthe, Noorden Oost-Gelderland en Zeeland.
Voor de leefbaarheid van de woonbuurt ligt het rapportcijfer tussen 7,0 in RotterdamRijnmond en 7,6 in Drenthe, IJsselland, Noord- en Oost-Gelderland, Utrecht, Noord-Holland
Noord en Zeeland.
De beoordeling van de veiligheid in de buurt varieert van 6,6 in Amsterdam-Amstelland en
Rotterdam-Rijnmond tot 7,4 in Zeeland. Ten opzichte van het landelijk gemiddelde is de
beoordeling van de woonomgeving, leefbaarheid en veiligheid zeer divers. Alle drie de aspecten worden als beter dan het landelijk gemiddelde beoordeeld in de regio’s Fryslân,
Drenthe, IJsselland, Noord- en Oost-Gelderland, Noord-Holland Noord en Zeeland. Alle drie
de aspecten worden slechter dan het landelijke gemiddelde beoordeeld in de regio’s Amsterdam-Amstelland, Haaglanden, Rotterdam Rijnmond en Limburg-Zuid.
Vergelijking van de cijfers van 2010 met 2009 leert dat de woonomgeving beter wordt beoordeeld in Groningen, Utrecht en Zeeland, de leefbaarheid beter wordt beoordeeld in Groningen, Drenthe, Gelderland-Midden, Utrecht, Noord-Holland Noord, Haaglanden en Zeeland, en dat de veiligheid beter wordt beoordeeld in Groningen, Fryslân, Drenthe, Gelderland-Midden, Utrecht, Noord-Holland Noord, Zeeland en Flevoland. In vergelijking met het
voorgaande jaar werd geen van deze drie aspecten op regioniveau slechter beoordeeld.
Grafiek 2.8
Oordeel over de woonomgeving, de leefbaarheid en de veiligheid van de woonbuurt naar
politieregio (rapportcijfers), 2010
Woonomgeving

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

26

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Centraal Bureau voor de Statistiek

Leefbaarheid

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Veiligheid

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2.5

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Beoordeling gemeentelijke inzet voor leefbaarheid en
veiligheid

Een verwant onderwerp in de IVM heeft betrekking op de mening van de burgers over wat
op gemeentelijk niveau wordt gedaan aan de leefbaarheid en de veiligheid in de buurt. Hierover zijn zes stellingen voorgelegd aan de respondenten.
Met de stelling dat de gemeente bereikbaar is voor meldingen en klachten over leefbaarheid
en overlast in de buurt is iets meer dan de helft van de inwoners (52 procent) het eens of
helemaal eens. Bijna de helft (49 procent) is het eens met de stelling dat de gemeente aandacht heeft voor de verbetering van de leefbaarheid en veiligheid in de buurt. Een bijna even
groot percentage inwoners (47 procent) stemt in met de stelling dat de gemeente de buurt
informeert over de aanpak van leefbaarheid en veiligheid in de buurt. Met de overige drie
stellingen zijn minder inwoners het eens: iets minder dan twee op de vijf inwoners
(39 procent) zijn van mening dat de gemeente de buurt betrekt bij de aanpak van leefbaarheid en veiligheid, rond één op de drie inwoners (32 procent) vindt dat de gemeente reaIntegrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

27

geert op klachten over leefbaarheid en overlast in de buurt. Slechts één op de vier inwoners
(25 procent) is het eens met de stelling dat de gemeente doet wat ze zegt bij het verbeteren
van de leefbaarheid en veiligheid in de buurt.
Voor vrijwel alle stellingen geldt dat het percentage inwoners dat het hiermee eens is, ten
opzichte van beide voorgaande jaren niet is veranderd. Alleen het aandeel inwoners dat
vindt dat de gemeente bereikbaar is voor meldingen en klachten over leefbaarheid en overlast in de buurt is hoger dan in 2009.

Grafiek 2.9
Oordeel over gemeentelijke inzet voor leefbaarheid en veiligheid van de woonbuurt

is bereikbaar voor meldingen en klachten over leefbaarheid
en overlast in de buurt
heeft aandacht voor het verbeteren van leefbaarheid en
veiligheid in de buurt
informeert de buurt over aanpak van leefbaarheid en
veiligheid in de buurt

2008
2009
2010

betrekt de buurt bij de aanpak van leefbaarheid en veiligheid
in de buurt
reageert op meldingen en klachten over leefbaarheid en
overlast in de buurt
doet wat ze zegt bij het verbeteren van leefbaarheid en
veiligheid in de buurt
0

10

20

30

40

50

60

70
80
% (helemaal) eens

Er zijn per regio duidelijke verschillen in het aandeel inwoners dat het met deze stellingen
eens is. In Amsterdam-Amstelland, Zeeland en Limburg-Noord is het aandeel voor tenminste twee stellingen hoger dan gemiddeld. Omgekeerd zijn de inwoners van de regio’s Zaanstreek-Waterland, Gooi en vechtstreek, Haaglanden, en Limburg-Zuid het met tenminste
twee van de zes stellingen minder eens dan gemiddeld.

2.6

Samenvatting

In dit hoofdstuk staat de leefbaarheid van de woonomgeving centraal, zoals deze beoordeeld wordt door de buurtbewoners. Naast het landelijke beeld over de leefbaarheid van de
woonbuurt wordt ook nagegaan in hoeverre de meningen van de respondenten uit de verschillende politieregio’s afwijken van het afgelopen jaar en van het landelijk patroon dit jaar.
De interpretatie van het begrip ‘woonbuurt’ is niet ingekaderd. Respondenten kunnen zelf
beslissen wat ze onder hun woonbuurt verstaan.
Allereerst komt daarbij de mening van de bewoners aan de orde over de aanwezigheid en
de staat van fysieke voorzieningen in de buurt. Verder is nagegaan hoe mensen zich betrokken voelen bij hun woonbuurt, of zij zich persoonlijk hebben ingezet voor de verbetering
ervan, en wat hun oordeel is over de ontwikkeling van hun woonbuurt. Ook is gevraagd een
rapportcijfer te geven voor de woonomgeving, de leefbaarheid en de veiligheid van hun
buurt. Verder is aan alle landelijk/regionale en een deel van de lokale respondenten een
zestal stellingen voorgelegd over de inzet van de gemeente voor de leefbaarheid en veiligheid in de buurt.
Landelijke uitkomsten
- Met vier van de vijf stellingen over fysieke voorzieningen in de buurt (wegen en paden zijn
goed onderhouden, parken en plantsoenen zijn goed onderhouden, buiten is het goed verlicht, goede speelplekken voor kinderen) is meer dan de helft van de respondenten het
eens. Alleen met de stelling dat er goede voorzieningen voor jongeren zijn is iets meer dan
één op de vijf het eens. Ten opzichte van 2009 gaven meer mensen aan dat er goede
speelplekken voor kinderen zijn, dat er goede voorzieningen voor jongeren zijn, en dat
wegen, paden, pleintjes en perken, plantsoenen en parken goed worden onderhouden.
- Met vier van de zes stellingen over sociale cohesie in de buurt is het merendeel van de
inwoners het eens (tevreden over de bevolkingssamenstelling, mensen gaan prettig met
elkaar om, voelen zich thuis bij de mensen) of oneens met de negatief geformuleerde stelling (mensen kennen elkaar nauwelijks). Met twee stellingen (gezellige buurt met veel
saamhorigheid, veel contact met andere buurtbewoners) is minder dan de helft het eens.
Uitgedrukt in een schaalscore van 0 (geen cohesie) tot 10 (sterke cohesie) bedraagt het
28

Centraal Bureau voor de Statistiek

landelijke gemiddelde 6,3. Ten opzichte van het afgelopen jaar is de sociale cohesie in
Nederland toegenomen.
- Iets meer dan één op de zes inwoners geeft aan zelf actief te zijn geweest om hun buurt te
verbeteren. In vergelijking met 2009 vinden meer mensen in Nederland dat hun woonbuurt
is vooruit gegaan dan achteruit gegaan.
- De woonomgeving van de eigen buurt wordt landelijk gewaardeerd met een rapportcijfer
van 7,5, de leefbaarheid van de eigen buurt met een 7,4; de veiligheid in de buurt wordt
met een 7,0 beoordeeld. Al deze rapportcijfers zijn hoger dan die van het voorgaande jaar.
Voor leefbaarheid is dit cijfer ook hoger dan in 2008.
- Over de gemeentelijke inzet voor leefbaarheid in de buurt vindt ongeveer de helft van de
burgers dat de gemeente bereikbaar is voor meldingen en klachten over leefbaarheid en
overlast in de buurt, aandacht heeft voor klachten over leefbaarheid en veiligheid in de
buurt en de buurt informeert over de aanpak hiervan. Daarentegen is iets minder dan één
op de drie het ermee eens dat de gemeente reageert op klachten over leefbaarheid en
overlast. Slechts één op de vier is van mening dat de gemeente doet wat ze zegt bij het
verbeteren van de leefbaarheid, en het verminderen van de overlast. Ten opzichte van de
IVM 2009 is er een toename van het aantal inwoners dat vindt dat de gemeente bereikbaar is voor meldingen en klachten over leefbaarheid en overlast.
Regionale verschillen
- Fysieke voorzieningen: In de regio’s IJsselland, Utrecht, Noord-Holland Noord, BrabantNoord en Brabant-Zuid-Oost vinden meer inwoners dat het beter is gesteld met goede
speelplekken voor kinderen dan gemiddeld in het land. In de regio’s Groningen, Amsterdam-Amstelland, Haaglanden en Limburg-Zuid is dit minder vaak dan gemiddeld.
Inwoners van Fryslân, Noord-Holland Noord en Brabant-Zuid-Oost zijn het vaker dan gemiddeld eens met de stelling dat er in de buurt goede voorzieningen zijn voor jongeren. In
de politieregio’s Zaanstreek-Waterland en Limburg-Zuid is het omgekeerde het geval.
- De sociale cohesie is in de (overwegend minder stedelijke) regio’s Fryslân, Drenthe, IJsselland, Twente, Noord- en Oost-Gelderland, Noord-Holland Noord, Zeeland, BrabantNoord, Brabant-Zuid-Oost en Limburg-Noord hoger dan het landelijke gemiddelde; in de
regio’s Kennemerland, Amsterdam-Amstelland, Gooi en Vechtstreek, Haaglanden, Rotterdam-Rijnmond en Flevoland is dit lager dan gemiddeld.
- Met uitzondering van Limburg-Zuid is het aandeel inwoners dat aangeeft zelf actief te zijn
geweest om de buurt te verbeteren in alle regio’s ongeveer gelijk aan het landelijke gemiddelde. In Limburg-Zuid is dit aandeel lager. Wat betreft de ontwikkeling van de woonbuurt vinden meer mensen in de regio’s Zaanstreek-Waterland, Haaglanden en Rotterdam-Rijnmond dat hun woonbuurt is achteruitgegaan dan vooruit gegaan in vergelijking
met Nederland als geheel. Daarentegen vinden meer mensen uit de regio Limburg-Noord
dat hun buurt vooruit is gegaan. In de regio Gelderland-Midden is een significante verbetering ten opzicht van het voorgaand jaar te zien.
- Het gemiddelde rapportcijfer voor de woonomgeving, de leefbaarheid en de veiligheid in
de buurt is in de regio’s Fryslân, Drenthe, IJsselland, Noord- en Oost-Gelderland, NoordHolland Noord en Zeeland telkens hoger dan gemiddeld; in Amsterdam-Amstelland, Haaglanden, Rotterdam-Rijnmond en Limburg-Zuid is dit telkens lager dan het landelijke gemiddelde.
- De beoordeling van de gemeentelijke inzet voor de leefbaarheid van de buurt is in Amsterdam-Amstelland, Zeeland en Limburg-Noord op meerdere aspecten hoger dan gemiddeld. In Zaanstreek-Waterland, Gooi en Vechtstreek, Haaglanden en Limburg-Zuid is dit
op meerdere aspecten lager dan het landelijke gemiddelde.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

29

30

Centraal Bureau voor de Statistiek

3.

Buurtproblemen

3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk gaat het over door de inwoners ervaren problemen in de buurt waar zij wonen. Voor 25 problemen is gevraagd of die volgens de respondenten in hun eigen woonbuurt vaak, soms of (bijna) nooit voorkomen. Deze buurtproblemen kunnen in een aantal
subgroepen worden onderscheiden, zoals fysieke verloedering, dreiging en sociale overlast,
overlast van vermogensdelicten en verkeersoverlast. Ook is aan de respondenten gevraagd
welke van deze problemen met voorrang zouden moeten worden aangepakt. De mate waarin dergelijke problemen in de buurt worden ervaren kan een rol spelen bij de onveiligheidsgevoelens van burgers.
De indicatoren over buurtproblemen zijn voor de drie IVM-jaren vermeld in de tabellen 3.1
t/m 3.14 van het tabellenboek.

3.2

Fysieke verloedering

Een van de problemen waar een woonbuurt mee te maken kan hebben is de mate van (fysieke) verloedering in de buurt. In de IVM zijn daarvan vier verschillende vormen onderscheiden: bekladding van muren en gebouwen, rommel op straat, hondenpoep en vernieling
van telefooncellen, bus- of tramhokjes.
De meest genoemde vorm van fysieke verloedering is hondenpoep op straat: 31 procent
van de Nederlanders geeft in de IVM 2010 aan dat dit vaak in de buurt voorkomt. Een op de
vijf (20 procent) noemt rommel op straat als vaak voorkomend probleem, en elf procent vindt
dat van vernieling van telefooncellen, bus- of tramhokjes in hun buurt. Bekladding van muren en gebouwen wordt met acht procent het minst als vaak voorkomend probleem genoemd. In vergelijking met de IVM 2009 zijn de ergernissen over hondenpoep, rommel op
straat en vernielingen van telefooncellen, bus- of tramhokjes afgenomen. De ergernis over
hondenpoep en vernieling van telefooncellen, bus- of tramhokjes is ook ten opzichte van
2008 gedaald.
Grafiek 3.1
Fysieke verloedering

Hondenpoep

Rommel op straat

2008
2009
2010

Vernieling van telefooncellen,
bus- of tramhokjes
Bekladding van muren en/of
gebouwen
0

5

10

15

20

25

30

35

40
% komt vaak voor

Voor de fysieke verloedering van de woonomgeving is een schaalscore berekend op basis
van de vier hierboven genoemde stellingen. Deze score varieert tussen 0 en 10. Hiervoor
geldt: hoe hoger deze waarde, hoe meer inwoners vinden dat fysieke verloedering vaak
voorkomt in hun buurt.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

31

Grafiek 3.2
Fysieke verloedering (schaalscore)
schaalscore (0-10)
10

8

6

4

2

0
2008

2009

2010

De schaalscore voor verloedering van de fysieke woonomgeving bedraagt 3,5 volgens de
IVM 2010. Dit is lager dan in 2009. Tussen 2009 en 2008 was er ook al sprake van een
afname.
Grafiek 3.3
Fysieke verloedering (schaalscore) naar politieregio, 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Per politieregio varieert de schaalscore voor fysieke verloedering van minder dan 3 in de
regio’s Twente en Noord- en Oost-Gelderland tot meer dan 4 in de regio’s AmsterdamAmstelland en Rotterdam-Rijnmond. Naast Amsterdam-Amstelland en Rotterdam-Rijnmond
is deze schaalscore ook hoger dan het landelijk gemiddelde in de regio’s ZaanstreekWaterland, Kennemerland, Haaglanden en Limburg-Zuid. Lager dan het landelijk gemiddelde is deze schaalscore in de regio’s Groningen, Fryslân, Drenthe, IJsselland, Twente,
Noord- en Oost-Gelderland, Zeeland, Brabant-Noord, Brabant-Zuid-Oost en Limburg-Noord.
Ten opzichte van het voorgaande jaar is de fysieke verloedering afgenomen in de regio
Haaglanden.

32

Centraal Bureau voor de Statistiek

3.3

Sociale overlast en dreiging

In de IVM is ook gevraagd naar negen vormen van overlast in de buurt die in meer of mindere mate als bedreigend kunnen worden ervaren. Het gaat daarbij om dronken mensen op
straat, mensen die op straat worden lastiggevallen, straatroof, drugsoverlast, overlast door
groepen jongeren, geweldsdelicten, bedreiging, jeugdcriminaliteit en vrouwen en meisjes die
op straat worden nagefloten, nageroepen of op een andere wijze ongewenste aandacht
krijgen.
Grafiek 3.4
Sociale overlast en dreiging

Overlast van groepen jongeren
Dronken mensen op straat
Drugsoverlast
Jeugdcriminaliteit
2008
2009
2010

Vrouwen en meisjes die op straat ongewenst aandacht krijgen
Bedreiging
Mensen die op straat worden lastig gevallen
Gewelddelicten
Straatroof

0

5

10

15

20
% komt vaak voor

Uit de antwoorden over drugsoverlast, mensen die op straat worden lastiggevallen, overlast
van groepen jongeren en dronken mensen op straat is een schaalscore afgeleid voor sociale overlast. Ook deze score varieert tussen 0 en 10; een hogere score wijst ook hier op een
hoger aandeel inwoners dat aangeeft dat deze vormen van overlast in de eigen woonbuurt
voorkomen.
In 2010 bedraagt deze schaalscore voor sociale overlast 1,7. Deze score is gelijk die van
2009 en 2008.
Grafiek 3.6
Sociale overlast (schaalscore)
schaalscore (0-10)
10

8

6

4

2

0
2008

2009

2010

Op regioniveau loopt deze schaalscore van 1,1 (Drenthe) tot 2,6 (Amsterdam-Amstelland).
Behalve in Amsterdam-Amstelland is deze score ook in de regio’s Haaglanden, RotterdamRijnmond en Limburg-Zuid beduidend hoger dan het landelijke gemiddelde. Daarentegen
wordt sociale overlast naast Drenthe ook in Fryslân, IJsselland, Twente, Noord- en OostGelderland, Gelderland-Midden, Gelderland-Zuid, Zeeland, Brabant-Noord en in BrabantZuid-Oost minder als een probleem ervaren dan in Nederland als geheel.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

33

In de regio Rotterdam-Rijnmond is deze schaalscore het afgelopen jaar toegenomen.
Grafiek 3.7
Sociale overlast (schaalscore) naar politieregio, 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Overlast door groepen jongeren is naar verhouding de meest gesignaleerde vorm van dreiging in de woonbuurt. In 2010 geeft elf procent van de inwoners aan dat dit in hun buurt
vaak voorkomt. Dronken mensen op straat komt volgens zeven procent van de bevolking
vaak voor. Daarna volgen met vijf procent jeugdcriminaliteit en drugsoverlast. Vrouwen en
meisjes die worden nagefloten, nageroepen, of op een andere manier ongewenste aandacht
krijgen wordt door drie procent als een frequent voorkomend buurtprobleem ervaren; geweldsdelicten, bedreiging en lastig vallen van mensen op straat komen volgens twee procent van de inwoners vaak voor. Straatroof wordt het minst vaak als buurtprobleem genoemd (1 procent). Ten opzichte van 2009 zijn de voornoemde percentages onveranderd
gebleven.
Op basis van de antwoorden over acht van deze problemen (dronken mensen op straat is
niet opgenomen) is een schaalscore samengesteld voor dreiging. Ook deze schaalscore
loopt van 0 tot 10, waarbij een hogere score betekent dat dreiging in de buurt volgens de
inwoners vaker voorkomt. Volgens de IVM 2010 bedraagt deze schaalscore 1,2. Ten opzichte van de IVM 2009 is deze schaalscore op landelijk niveau gestegen.
Per politieregio varieert de schaalscore voor dreiging van 0,8 (Fryslân, Drenthe, Twente,
Noord- en Oost-Gelderland en Brabant-Noord) tot 2,2 (Amsterdam-Amstelland). Behalve
Fryslân, Drenthe, Twente, Noord- en Oost-Gelderland en Brabant-Noord is de schaalscore
ook lager in Groningen, IJsselland, Gelderland-Zuid, Zeeland en Brabant-Zuid-Oost. Naast
Amsterdam-Amstelland vertonen ook de regio’s Haaglanden, Rotterdam-Rijnmond en Limburg-Zuid een hogere schaalscore dan Nederland als geheel. Geen van de politieregio’s
heeft in 2010 een significant hogere of lager schaalscore dan in 2009.

34

Centraal Bureau voor de Statistiek

Grafiek 3.5
Dreiging (schaalscore) naar politieregio, 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

3.4

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Overlast van vermogensdelicten

In de IVM is gevraagd of bepaalde vermogensdelicten naar de mening van de inwoners
vaak voorkomen in de buurt. Specifiek is gevraagd naar fietsendiefstal, diefstal uit auto’s,
autovandalisme (vernielingen aan of diefstal vanaf auto’s) en inbraak in woningen.
Autovandalisme en fietsendiefstal komen worden het vaakst genoemd: tien procent van de
inwoners geeft aan dat deze vormen van criminaliteit in hun buurt vaak voorkomen. Diefstal
uit auto’s en woninginbraak komen met elk zeven à acht procent minder vaak voor. Ten
opzichte van beide voorgaande jaren geven meer mensen aan dat woninginbraak vaak
voorkomt in hun woonbuurt.
Grafiek 3.8
Overlast van vermogensdelicten
Beschadiging of vernieling
aan auto's en diefstal vanaf
auto's
Fietsendiefstal

2008
2009
2010

Inbraak in woningen

Diefstal uit auto's

0

5

10

15

20
% komt vaak voor

Ook van deze vormen van buurtproblemen is een schaalscore samengesteld, die wederom
kan variëren tussen 0 (deze vormen van criminaliteit komen niet voor in de buurt) en 10 (alle
vormen komen vaak voor). De schaalscore bedraagt voor Nederland als geheel 2,8. Op
landelijk niveau is deze schaalscore gestegen ten opzichte van 2009.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

35

Grafiek 3.9
Overlast van vermogensdelicten (schaalscore) naar politieregio, 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Tussen de politieregio’s onderling bestaan duidelijke verschillen. De schaalscore varieert
van minder dan twee in Fryslân en Zeeland tot vier in Amsterdam-Amstelland. Behalve in
Amsterdam-Amstelland is de score ook in Utrecht, Gooi en Vechtstreek, Haaglanden en
Rotterdam-Rijnmond hoger dan het landelijke gemiddelde. Omgekeerd is de score niet
alleen in Fryslân en Zeeland, maar ook in Groningen, Drenthe, IJsselland, Twente, Noorden Oost-Gelderland en Flevoland lager dan gemiddeld.
In de politieregio’s Kennemerland is de schaalscore in vergelijking met 2009 gestegen.

3.5

Verkeersoverlast

Te hard rijden is de meest gesignaleerde vorm van verkeersoverlast in de eigen woonbuurt.
Ruim drie van de tien inwoners van Nederland (31 procent) vindt in 2010 dat dit vaak voorkomt. Bijna een kwart (24 procent) vindt dat van parkeeroverlast. Veertien procent vindt
geluidsoverlast door verkeer een vaak voorkomend buurtprobleem, en twaalf procent vindt
dat van agressief verkeersgedrag. In vergelijking met 2009 is de ondervonden geluidsoverlast door verkeer afgenomen.
Grafiek 3.10
Verkeersoverlast
Te hard rijden

Parkeeroverlast

2008
2009
2010

Geluidsoverlast door verkeer

Agressief verkeersgedrag

0

36

10

20

30

40
% komt vaak voor

Centraal Bureau voor de Statistiek

Van deze vormen van verkeersoverlast is een schaalscore berekend. Deze schaalscore
loopt van 0 tot 10. Ook hier geldt: hoe hoger deze schaalscore, hoe meer inwoners vinden
dat verkeersoverlast vaak voorkomt in hun buurt. De schaalscore voor verkeersoverlast
bedraagt 3,7. Deze schaalscore is in vergelijking met 2009 gedaald en ligt daarmee op het
niveau van 2008.
Grafiek 3.11
Verkeersoverlast (schaalscore)
schaalscore (0-10)
10

8

6

4

2

0
2008

2009

2010

Per politieregio varieert de schaalscore voor verkeersoverlast in 2010 van 2,9 in Drenthe tot
4,6 in Rotterdam-Rijnmond. Inwoners van de regio’s Kennemerland, Gooi en Vechtstreek,
Haaglanden, Rotterdam-Rijnmond en Limburg-Zuid ondervonden in 2010 vaker verkeersoverlast dan landelijk gemiddeld. Inwoners van de regio’s Groningen, Fryslân, Drenthe,
IJsselland, Twente, Noord- en Oost-Gelderland, Noord-Holland Noord, Limburg-Noord en
Flevoland ervaren daarentegen juist minder hinder.
In de regio’s Drenthe, Noord-Holland Noord en Amsterdam-Amstelland is een daling t.o.v.
vorig jaar zichtbaar, echter in de regio Rotterdam-Rijnmond is de verkeersoverlast in de
eigen woonbuurt gestegen.
Grafiek 3.12
Verkeersoverlast (schaalscore) naar politieregio, 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

37

3.6

Overige overlast

In de IVM is ook van een aantal andere problemen nagegaan in hoeverre deze volgens de
inwoners in hun buurt voorkomen. Het gaat hier om overlast van omwonenden, andere
vormen van geluidsoverlast, overlast van zwervers of daklozen en overlast van horecagelegenheden.
Grafiek 3.13
Overige overlast

Andere vormen van
geluidsoverlast

Overlast door omwonenden

2008
2009
2010

Overlast door
horecagelegenheden
Overlast van
zwervers/daklozen
0

2

4

6

8

10
% komt vaak voor

Van deze buurtproblemen komt overige geluidsoverlast volgens de inwoners het meest
voor: acht procent geeft in 2010 aan dat dit in hun buurt vaak voorkomt. Overlast van omwonenden komt volgens vijf procent van de inwoners vaak voor. Overlast van de horeca of
van zwervers en daklozen (respectievelijk 2 en 1 procent) worden minder vaak als probleem
ervaren. Ten opzichte van 2009 zijn de andere vormen van geluidsoverlast afgenomen.
Ook uit deze antwoorden is een schaalscore afgeleid, eveneens variërend tussen 0 en 10,
met een hogere score wijzend op meer inwoners die deze vormen van overlast ervaren. In
2010 bedraagt deze score voor overige overlast 1,4. Op landelijk en op regio niveau is deze
schaalscore in vergelijking met 2008 en 2009 niet wezenlijk veranderd.
Grafiek 3.14
Overige overlast (schaalscore) naar politieregio, 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Per politieregio varieert de score tussen 1,0 (Drenthe) en 2,1 (Amsterdam-Amstelland). Net
als de regio Drenthe vertonen ook Fryslân, Twente, Noord- en Oost-Gelderland, Zeeland en
Brabant-Noord een significant lagere score voor overige overlast dan het landelijke gemiddelde. Anderzijds is deze score behalve in Amsterdam-Amstelland ook in de regio’s Kennemerland, Haaglanden en Rotterdam-Rijnmond hoger dan voor Nederland als geheel.
In geen enkele regio is er sprake van een verschil met 2009.
38

Centraal Bureau voor de Statistiek

3.7

Belangrijkste problemen in de buurt

In dit hoofdstuk worden in totaal 25 buurtproblemen beschreven. Aan de respondenten is
gevraagd welke twee buurtproblemen zij met voorrang aangepakt zouden willen zien.
Bijna een kwart (24 procent) van de respondenten noemde te hard rijden als probleem dat
met voorrang zou moeten worden aangepakt. Daarmee werd te hard rijden verreweg het
vaakst genoemd. Ook relatief vaak genoemd werden hondenpoep (17 procent), parkeeroverlast (15 procent), overlast door groepen jongeren (11 procent), rommel op straat
(10 procent) en inbraak in woningen (eveneens 10 procent). Vijf á zes procent van de bewoners noemde geluidsoverlast door verkeer, autovandalisme, agressief verkeersgedrag
en/of andere vormen van geluidsoverlast. Fietsdiefstal, diefstal uit auto’s, overlast door omwonenden, vernieling van telefooncellen, bus- of tramhokjes, jeugdcriminaliteit en/of drugsoverlast werden door drie á vier procent genoemd. Bekladding van muren en/of gebouwen,
dronken mensen op straat, geweldsdelicten, overlast door horecagelegenheden, nafluiten
van vrouwen en meisjes, bedreiging en/of lastig vallen op straat werden in 1 tot 2 procent
van de gevallen genoemd. Het minst vaak (minder dan één procent) werden straatroof en/of
overlast van zwervers of daklozen genoemd.
In vergelijking met 2009 werden inbraak in woningen en gewelddelicten significant vaker
genoemd om met voorrang aangepakt te worden. Agressief verkeersgedrag werd minder
vaak genoemd dan in 2009.
Eén op de vijf personen (20 procent) heeft geen enkel probleem genoemd.
Grafiek 3.15
Belangrijkste buurtproblemen
Te hard rijden
Hondenpoep
Parkeeroverlast
Overlast van groepen jongeren
Rommel op straat
Inbraak in woningen
Geluidsoverlast door verkeer
Beschadiging of vernieling aan en diefstal vanaf auto's
Agressief verkeersgedrag
Andere vormen van geluidsoverlast
Fietsendiefstal
Diefstal uit auto's

2008
2009
2010

Overlast door omwonenden
Vernieling van telefooncellen, bus- of tramhokjes
Jeugdcriminaliteit
Drugsoverlast
Bekladding van muren en/of gebouwen
Dronken mensen op straat
Vrouwen en meisjes die op straat ongewenst aandacht
krijgen
Overlast door horecagelegenheden
Gewelddelicten
Mensen die op straat worden lastig gevallen
Bedreiging
Overlast van zwervers/daklozen
Straatroof
0

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

5

10

15

20

25

30
% genoemd

39

Te hard rijden, hondenpoep, parkeeroverlast, overlast door jongeren, rommel op straat en
woninginbraak worden eveneens in vrijwel alle politieregio’s vaker dan andere problemen
genoemd. Maar de volgorde is niet altijd dezelfde. Zo worden in Amsterdam-Amstelland
rommel op straat (19 procent) en overlast door jongeren (16 procent) meer genoemd dan
parkeeroverlast (12 procent), te hard rijden (11 procent) en hondenpoep (10 procent). In
Haaglanden is parkeeroverlast (18 procent) het meest genoemde probleem; in RotterdamRijnmond is dat te hard rijden (20 procent).

3.8

Samenvatting

In dit hoofdstuk is op basis van de IVM 2010 van een 25-tal buurtproblemen beschreven of
die volgens de respondenten vaak voorkomen in hun buurt. Hierbij is tevens aangegeven
welke van die problemen als eerste zouden moeten worden aangepakt. Ook is weergegeven in hoeverre politieregio’s daarbij afwijken van het landelijke patroon. Indien de resultaten
significant afwijken van 2009 en 2008 is dat vermeld.
De buurtproblemen zijn gegroepeerd in probleemgroepen als fysieke verloedering, sociale
overlast, overlast van vermogensdelicten, verkeersoverlast en overige overlast. Voor een
aantal van deze probleemgroepen is een schaalscore vastgesteld die telkens loopt van 0
(geen ervaren buurtproblemen) tot 10 (veel problemen).
Landelijke uitkomsten
- De schaalscore voor verloedering van de fysieke woonomgeving bedraagt 3,5. Deze
schaalscore is in vergelijking met 2009 afgenomen. Ook tussen 2009 en 2008 was er al
sprake van een daling. De meest genoemde vorm van fysieke verloedering is hondenpoep
op straat. Sinds het voorgaande jaar is de overlast van hondenpoep gedaald, net als overlast van rommel op straat en vernieling van telefooncellen, bus- of tramhokjes.
- De schaalscore voor sociale overlast is 1,7; voor dreiging 1,2. Overlast van groepen jongeren wordt het meest genoemd. De schaalscore voor dreiging is toegenomen ten opzichte
van 2009.
- Voor overlast van vermogensdelicten bedraagt de schaalscore 2,8; deze schaalscore is
sinds 2009 toegenomen. Autovandalisme en fietsendiefstal komen het meeste voor volgens de buurtbewoners. Inbraak in woningen is volgens hen sinds het voorgaande jaar
toegenomen.
- De schaalscore voor verkeersoverlast in de eigen woonbuurt bedraagt 3,7 en is gedaald
t.o.v. 2009. Te hard rijden is de meest gesignaleerde vorm van verkeersoverlast. Sinds
2009 wordt er minder hinder ondervonden van geluidsoverlast door verkeer.
- Andere vormen van geluidsoverlast zijn gedaald ten opzichte van 2009.
- Van de onderscheiden buurtproblemen wordt te hard rijden verreweg het meest genoemd
als probleem dat met voorrang zou moeten worden aangepakt. Ook relatief vaak genoemd
worden hondenpoep, parkeeroverlast, overlast door groepen jongeren, rommel op straat
en inbraak in woningen. Inbraak in woningen en gewelddelicten werden significant vaker,
en agressief verkeersgedrag minder vaak genoemd dan in 2009 om met voorrang aangepakt te worden.
Regionale verschillen
- In grote lijnen geven inwoners in meer stedelijke regio’s meer en inwoners in minder stedelijke regio’s minder dan gemiddeld aan dat buurtproblemen vaak voorkomen. Wel zijn er
daarbij verschillen per groep van buurtproblemen.
- De fysieke verloedering in de regio’s Rotterdam-Rijnmond, Zaanstreek-Waterland, Kennemerland, Amsterdam-Amstelland, Haaglanden en Limburg-Zuid is hoger dan het landelijke gemiddelde. Lager dan het landelijk gemiddelde is deze schaalscore in de regio’s
Groningen, Fryslân, Drenthe, IJsselland, Twente, Noord- en Oost-Gelderland, Zeeland,
Brabant-Noord, Brabant-Zuid-Oost en Limburg-Noord. In de regio Haaglanden is de fysieke verloedering gedaald ten opzicht van 2009.
- De schaalscore voor sociale overlast is in Amsterdam-Amstelland, Haaglanden, Rotterdam-Rijnmond en Limburg-Zuid hoger dan voor Nederland als geheel. In de regio’s Fryslân, Drenthe, IJsselland, Twente, Noord- en Oost-Gelderland, Gelderland-Midden, Gelderland-Zuid, Zeeland, Brabant-Noord en Brabant-Zuid-Oost is deze score lager dan gemiddeld. Ten opzichte van het afgelopen jaar is de sociale overlast in de regio RotterdamRijnmond gestegen.
- De schaalscore ‘dreiging’ is eveneens hoger in Amsterdam-Amstelland, Haaglanden, Rotterdam-Rijnmond en Limburg-Zuid. In de regio’s Groningen, Fryslân, Drenthe, IJsselland,
Twente, Noord- en Oost-Gelderland, Gelderland-Zuid, Zeeland, Brabant-Noord en Brabant-Zuid-Oost is deze score lager dan gemiddeld. Voor deze schaalscore is de overlast in
alle politieregio’s gelijk gebleven aan die van 2009.

40

Centraal Bureau voor de Statistiek

- Hoewel de schaalscore ‘overlast van vermogensdelicten’ in 2010 is gestegen in de regio
Kennemerland, is de schaalscore in deze regio niet hoger of lager dan in Nederland als
geheel. Lager dan het landelijk gemiddelde is deze schaalscore in Groningen, Fryslân,
Drenthe, IJsselland, Twente, Noord- en Oost-Gelderland, Zeeland en Flevoland. Daarnaast is deze schaalscore hoger in de regio’s Amsterdam-Amstelland, Utrecht, Gooi en
Vechtstreek, Haaglanden en Rotterdam-Rijnmond.
- Ten opzichte van 2009 is de verkeersoverlast in Drenthe, Noord-Holland-Noord en Amsterdam-Amstelland afgenomen; echter in de regio Rotterdam-Rijnmond is de verkeersoverlast gestegen. In de regio’s Groningen, Fryslân, Drenthe, IJsselland, Twente, Noorden Oost-Gelderland, Noord-Holland Noord, Limburg-Noord en Flevoland is de verkeersoverlast lager dan in Nederland als geheel. In de regio’s Kennemerland, Gooi en Vechtstreek, Haaglanden, Rotterdam-Rijnmond en Limburg-Zuid is de score voor verkeersoverlast hoger dan gemiddeld.
- Wat betreft ‘overige overlast’ is de schaalscore in geen enkele regio significant gestegen
of gedaald ten opzichte van het afgelopen jaar. In vergelijking met Nederland als geheel is
de schaalscore hoger in de regio’s Amsterdam-Amstelland, Kennemerland, Haaglanden
en Rotterdam- Rijnmond en lager in de regio’s Fryslân, Drenthe, Twente, Noord- en OostGelderland, Zeeland en Brabant-Noord.
- Net als het voorgaande jaar wordt in Amsterdam-Amstelland rommel op straat het meest
genoemd als probleem dat het eerst moet worden aangepakt; in Haaglanden is dat parkeeroverlast.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

41

42

Centraal Bureau voor de Statistiek

4.

Onveiligheidsbeleving

4.1

Inleiding

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de onveiligheidsbeleving, dat wil zeggen algemene onveiligheidsgevoelens, onveiligheidsgevoelens op specifieke plekken in de eigen gemeente,
de gepercipieerde slachtofferkans en vermijdingsgedrag. Ook respectloze bejegening komt
in dit hoofdstuk aan de orde.
Om de beleving van onveiligheid in kaart te brengen wordt aan de respondenten in de IVM
een aantal vragen voorgelegd over door hen ervaren onveiligheidsgevoelens. Allereerst is
gevraagd of men zich wel eens onveilig voelt. Aan degenen die aangeven zich wel eens
onveilig te voelen is vervolgens gevraagd of dat vaak, soms, of zelden het geval is. Daarnaast is aan alle respondenten gevraagd of ze zich onveilig voelen in de eigen buurt, ’s
avonds en op een aantal plekken in de eigen gemeente. Ook is gevraagd hoe groot ze de
kans inschatten dat ze het komende jaar zelf slachtoffer worden van enkele specifieke vormen van criminaliteit en of ze bepaalde onveilige situaties liever vermijden. Ten slotte is aan
de respondenten gevraagd of ze wel eens respectloos behandeld worden door bepaalde
personen in bepaalde situaties.
In de volgende paragrafen komen alleen de belangrijkste indicatoren op landelijk en regionaal niveau aan de orde. Een groot deel van deze indicatoren is gebaseerd op één antwoordmogelijkheid, bijvoorbeeld het aandeel ‘ja’-antwoorden op de vraag ‘Voelt u zich wel
eens onveilig?’. Andere indicatoren zijn afgeleid uit een combinatie van meerdere antwoordcategorieën. Zo is de indicator voor de gepercipieerde kans op woninginbraak (% ‘(heel)
groot’) gebaseerd op de antwoorden ‘hele grote kans’ en ‘grote kans’. De betreffende indicatoren over onveiligheidsgevoelens zijn voor alle IVM-jaren vermeld in de tabellen 4.1 t/m
4.17 van het tabellenrapport.

4.2

Onveiligheidsgevoelens in het algemeen

Volgens de IVM 2010 voelt 26 procent van de bevolking van 15 jaar en ouder zich wel eens
onveilig. Twee procent van de inwoners voelt zich vaak onveilig. Beide cijfers verschillen
niet wezenlijk van die uit 2008 en 2009.
Grafiek 4.1
Onveiligheidsgevoelens in het algemeen
%voelt zich onveilig
30
25
20

Voelt zich wel
eens onveilig

15
Voelt zich
vaak onveilig

10
5
0
2008

2009

2010

Naar politieregio varieert het aandeel inwoners dat in 2010 zegt zich wel eens onveilig te
voelen van 18 procent in Drenthe en Zeeland tot 37 procent in Amsterdam-Amstelland.
Vergeleken met het landelijke gemiddelde is het aandeel inwoners dat zich wel eens onveilig voelt lager in de regio’s Groningen, Fryslân, Drenthe, IJsselland, Twente, Noord- en
Oost-Gelderland, Zuid-Holland-Zuid en Zeeland. Omgekeerd ligt dit percentage in de regio’s
Amsterdam-Amstelland, Haaglanden, Rotterdam-Rijnmond en Limburg-Zuid hoger dan
gemiddeld.
In de regio Haaglanden is het aandeel inwoners dat zich wel eens onveilig voelt in 2010
significant hoger dan in 2009. In de andere regio’s zijn geen wezenlijke verschillen met het
voorgaande jaar.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

43

Grafiek 4.2
Onveiligheidsgevoelens naar politieregio (% voelt zich wel eens onveilig), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Het aandeel inwoners dat zich vaak onveilig voelt varieert in 2010 van rond één procent tot
vijf procent. In de politieregio’s Groningen, Fryslân, Drenthe, IJsselland, Twente, Utrecht,
Hollands Midden en Zeeland is dit aandeel lager dan gemiddeld. In de regio’s AmsterdamAmstelland en Haaglanden is het percentage dat zich vaak onveilig voelt hoger dan het
landelijke gemiddelde.
In vergelijking met 2009 is het aandeel inwoners dat zich vaak onveilig voelt in de regio
Utrecht in 2010 significant gedaald. In de andere regio’s zijn de uitkomsten van 2010 niet
wezenlijk verschillend van die van het voorgaande jaar.
Grafiek 4.3
Onveiligheidsgevoelens naar politieregio (% voelt zich vaak onveilig), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

44

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Centraal Bureau voor de Statistiek

4.3

Onveiligheidsgevoelens in de eigen woonbuurt

In de eigen woonbuurt voelt zeventien procent zich in 2010 wel eens onveilig. Dit wijkt niet
wezenlijk af van 2009 en 2008. Twee procent voelt zich vaak onveilig in de eigen buurt; ook
dit is vergelijkbaar met 2009 en 2008.
Grafiek 4.4
Onveiligheidsgevoelens in de eigen woonbuurt

Voelt zich wel eens onveilig in
eigen buurt
2008
2009
2010
Voelt zich vaak onveilig in
eigen buurt

0

5

10

15

20

25

30

35

40
% voelt zich onveilig

Het aandeel inwoners dat zich wel eens onveilig voelt in de eigen woonbuurt varieert in
2010 van 8 procent in Fryslân tot 27 procent in Amsterdam-Amstelland. Inwoners van de
politieregio’s Amsterdam-Amstelland, Haaglanden, Rotterdam-Rijnmond en Limburg-Zuid
voelen zich in 2010 meer dan gemiddeld wel eens onveilig in de eigen woonbuurt. Daarentegen voelen de inwoners van de politieregio’s Fryslân, Drenthe, IJsselland, Twente, Noorden Oost-Gelderland, Noord-Holland Noord, Zuid-Holland-Zuid en Zeeland zich minder dan
gemiddeld wel eens onveilig in hun eigen buurt.
In geen enkele regio wijkt dit aandeel in 2010 wezenlijk af van dat in 2009.
Grafiek 4.5
Onveiligheidsgevoelens naar politieregio (% voelt zich wel eens onveilig in eigen buurt), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Het aandeel inwoners dat zich vaak onveilig voelt in de eigen woonbuurt varieert in 2010
van rond één procent tot vier procent. Inwoners van Groningen, IJsselland, Twente, Noorden Oost-Gelderland en Zeeland geven minder dan gemiddeld aan zich vaak onveilig te
voelen in hun eigen buurt. In de regio’s Amsterdam-Amstelland en Haaglanden is dit aandeel hoger dan gemiddeld.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

45

In de regio Utrecht is het aandeel inwoners dat zich vaak onveilig voelt in de eigen woonbuurt in 2010 significant gedaald ten opzichte van 2009. In de andere regio’s wijken de uitkomsten van 2010 niet wezenlijk af van die van het voorgaande jaar.
Grafiek 4.6
Onveiligheidsgevoelens naar politieregio (% voelt zich vaak onveilig in eigen buurt), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

4.4

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Onveiligheidsgevoelens ‘s avonds

In de IVM zijn ook vragen gesteld over onveiligheidsgevoelens ’s avonds op straat in de
buurt en ’s avonds thuis.
Ruim vier procent van de inwoners zegt in 2010 dat het vaak voorkomt dat zij zich ’s avonds
op straat in de buurt onveilig voelen; bijna drie procent geeft aan zich ’s avonds alleen thuis
vaak niet op zijn gemak te voelen.
Voor beide situaties geldt dat de onveiligheidsgevoelens in 2010 niet verschillen van die van
beide voorgaande jaren.
Grafiek 4.7
Onveiligheidsgevoelens ’s avonds

Voelt zich 's avonds op straat
in de buurt onveilig
2008
2009
2010
Voelt zich 's avonds alleen
thuis niet op zijn gemak

0

2

4

6

8

10
% komt vaak voor

In de politieregio’s Amsterdam-Amstelland, Haaglanden en Limburg-Zuid zeggen relatief
meer inwoners dan gemiddeld dat zij zich ’s avonds op straat in de buurt vaak onveilig voelen. In Groningen, Fryslân, Drenthe, IJsselland, Twente, Noord- en Oost-Gelderland en
Zeeland is dit aandeel juist lager dan gemiddeld.
Inwoners uit de politieregio’s Drenthe en IJsselland geven minder vaak dan gemiddeld aan
dat ze zich ’s avonds alleen thuis niet op hun gemak voelen. Bij inwoners uit de regio Haaglanden is dit vaker dan gemiddeld het geval.

46

Centraal Bureau voor de Statistiek

Voor zowel de onveiligheidsgevoelens ’s avonds op straat in de buurt als ’s avonds alleen
thuis geldt dat de uitkomsten van 2010 in geen enkele regio verschillen van die van het
voorgaande jaar.

4.5

Onveiligheidsgevoelens op specifieke plekken in eigen
gemeente

In de IVM wordt de respondenten ook gevraagd of zij zich wel eens onveilig voelen op een
aantal specifieke plekken in de eigen gemeente, zoals in het openbaar vervoer, rondom
uitgaansgelegenheden of op plekken waar groepen jongeren rondhangen. Met ‘wel eens’
wordt hier bedoeld dat de respondenten aangeven dat zij zich daar vaak of soms onveilig
voelen.
Plekken waar jongeren rondhangen worden verreweg het meest als onveilig ervaren. Van
alle inwoners geeft 44 procent aan dat zij zich daar wel eens onveilig voelen. Andere locaties worden minder genoemd: 26 procent voelt zich wel eens onveilig bij het treinstation; 24
procent voelt zich wel eens onveilig rondom uitgaansgelegenheden. Eveneens 24 procent
voelt zich wel eens onveilig in het centrum van de eigen woongemeente. Achttien procent
zegt zich wel eens onveilig te voelen in het openbaar vervoer en vijftien procent in het winkelgebied of winkelcentrum in de eigen buurt. Het eigen huis wordt het minst genoemd:
zeven procent voelt zich in eigen huis wel eens onveilig.
Het aandeel inwoners dat zich wel eens onveilig voelt op plekken waar groepen jongeren
rondhangen is in 2010 significant lager dan in 2009, maar wijkt niet af van 2008. Voor de
andere genoemde locaties wijkt het percentage dat zich wel eens onveilig voelt niet of nauwelijks af van het voorgaande jaar.
Grafiek 4.8
Onveiligheidsgevoelens op specifieke plekken in de eigen gemeente
op plekken waar groepen jongeren rondhangen
bij het treinstation
rondom uitgaansgelegenheden
2008
2009
2010

in het centrum van woongemeente
in het openbaar vervoer
in winkelgebied / winkelcentrum in de eigen buurt
in eigen huis
0

10

20

30
40
50
% voelt zich wel eens (vaak/soms) onveilig

Het percentage inwoners dat zich op specifieke locaties wel eens onveilig voelt verschilt
sterk per politieregio. Voor de meest genoemde situatie (plekken waar jongeren rondhangen) is het aandeel dat zich wel eens onveilig voelt in de regio’s Utrecht, AmsterdamAmstelland, Gooi en Vechtstreek, Haaglanden en Midden- en West-Brabant hoger dan het
landelijke gemiddelde. In de regio’s Groningen, Fryslân, Drenthe, IJsselland, Twente, Zaanstreek-Waterland en Zeeland is dit juist lager dan gemiddeld.
In Noord-Holland Noord en Zeeland is het aandeel inwoners dat zich wel eens onveilig voelt
op plekken waar jongeren rondhangen in 2010 significant gedaald ten opzichte van 2009. In
de andere regio’s worden geen wezenlijke verschillen ten opzichte van het voorgaande jaar
gemeten.

4.6

Gepercipieerde slachtofferkans

De respondenten is verder gevraagd hoe groot zij de kans achten dat zij komend jaar zelf
slachtoffer worden van woninginbraak, mishandeling of portemonneediefstal.
In 2010 vindt bijna zes procent de kans op inbraak in hun woning groot of heel groot. Vijf
procent vindt dat van de kans op portemonneediefstal. Bijna twee procent denkt een grote of
heel grote kans te lopen op mishandeling.
Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

47

Voor alle drie de delictsoorten geldt dat de gepercipieerde slachtofferkans in 2010 niet wezenlijk is veranderd in vergelijking met beide voorgaande jaren.
Grafiek 4.9
Gepercipieerde slachtofferkans

woninginbraak

2008
2009
2010

portemonneediefstal

mishandeling

0

2

4

6

8

10
% (heel) groot

Inwoners van de regio’s Amsterdam-Amstelland en Haaglanden vinden de kans op woninginbraak groter dan gemiddeld, terwijl inwoners van Groningen, Fryslân, Drenthe, IJsselland,
Twente, Zaanstreek-Waterland en Zuid-Holland-Zuid deze juist kleiner dan gemiddeld inschatten.
In vergelijking met 2009 is de gepercipieerde kans op woninginbraak in 2010 in geen enkele
regio wezenlijk veranderd.
Wat mishandeling betreft vinden inwoners uit de regio Amsterdam-Amstelland, Haaglanden
en Rotterdam-Rijnmond dat de kans daarop groter is dan gemiddeld. Inwoners uit Groningen, Fryslân, Drenthe, Twente, Hollands Midden en Zeeland schatten de kans op mishandeling kleiner in dan gemiddeld.
In geen enkele regio worden significante verschillen met het voorgaande jaar gemeten.
De kans op portemonneediefstal wordt in de regio’s Amsterdam-Amstelland, Haaglanden en
Rotterdam-Rijnmond groter dan gemiddeld geacht. Inwoners van de regio’s Groningen,
Fryslân, Drenthe, IJsselland en Twente schatten deze kans kleiner dan het landelijke gemiddelde.
In de regio Groningen is de perceptie van de kans op portemonneediefstal in 2010 significant afgenomen ten opzichte van 2009. In de andere regio’s worden geen wezenlijke verschillen met het voorgaande jaar geconstateerd.

4.7

Vermijdingsgedrag

In de IVM is ook gevraagd of men bepaalde situaties vermijdt vanwege een gevoel van
onveiligheid in de buurt, zoals ’s avonds of ’s nachts de deur niet open doen, omrijden of
omlopen in de eigen buurt, en kinderen niet toestaan ergens naar toe te laten gaan in de
buurt.
Elf procent van alle inwoners van 15 jaar en ouder zegt dat het vaak voorkomt dat zij ‘s
avonds of ’s nachts niet open doen omdat men het niet veilig vindt. Vier procent geeft aan
vaak om te lopen of te rijden in de eigen buurt om onveilige plekken te mijden. Eveneens
vier procent van alle inwoners zegt dat zij hun kinderen vaak niet toestaan ergens naar toe
te gaan in de buurt vanwege onveiligheid6.
Vergeleken met 2009 is het aandeel inwoners dat ’s avonds of ’s nachts niet opendoet vanwege onveiligheid in 2010 significant gestegen. Tussen 2008 en 2009 was op dit punt ook al
sprake van een toename.

6
Meer dan één op de drie inwoners geeft aan dat deze vraag op hen niet van toepassing is (zie bijlage 4).

48

Centraal Bureau voor de Statistiek

Grafiek 4.10
Vermijdingsgedrag
's Avonds of 's nachts niet
opendoen vanwege
onveiligheid
2008
2009
2010

Omrijden of omlopen om
onveilige plekken te mijden

Kinderen niet toestaan
ergens naar toe te gaan
vanwege onveiligheid
0

2

4

6

8

10

12
% komt vaak voor

Inwoners van Amsterdam-Amstelland, Haaglanden, Rotterdam-Rijnmond en Limburg-Zuid
zeggen in 2010 meer dan gemiddeld dat zij ‘s avonds of ’s nachts niet opendoen. In de
politieregio’s Groningen, Fryslân, IJsselland, Noord- en Oost-Gelderland en Hollands Midden komt dit minder voor dan gemiddeld.
In geen enkele regio is sprake van significante verschillen tussen de cijfers van 2010 en die
van het voorgaande jaar.
In Fryslân, Drenthe, IJsselland, Noord- en Oost-Gelderland, Zeeland, Brabant-Noord en
Limburg-Noord komt het minder vaak dan gemiddeld voor dat mensen omrijden of omlopen
in de eigen buurt om onveilige plekken te vermijden. In Amsterdam-Amstelland en Haaglanden komt dit vaker voor dan gemiddeld.
Ook hier is in geen enkele regio sprake van significante tussen de cijfers van 2010 en 2009.
In Amsterdam-Amstelland en Haaglanden komt het vaker voor dan gemiddeld dat de inwoners van die politieregio de kinderen niet toestaan ergens naar toe te gaan in de buurt vanwege onveiligheid. In Zeeland komt dit minder vaak dan gemiddeld voor.
In vergelijking met 2009 is in Gelderland-Midden in 2010 sprake van een significante daling
van deze vorm van vermijdingsgedrag. De cijfers van de overige regio’s verschillen niet
wezenlijk van die van het voorgaande jaar.

4.8

Respectloos gedrag

Er is ook gevraagd naar respectloos gedrag, dat wil zeggen gedrag dat volgens de respondenten de grenzen van goed fatsoen overschrijdt. Aan de respondenten is gevraagd of zij
wel eens persoonlijk respectloos zijn behandeld door onbekenden op straat, in het openbaar
vervoer, door personeel van winkels of bedrijven, door overheidspersoneel of door bekenden. ’Wel eens’ betekent hier dat de respondenten aangeven dat dergelijk gedrag jegens
hen vaak of soms voorkomt.
Van deze vijf onderscheiden vormen overkomt respectloos gedrag door onbekenden op
straat de meeste mensen: een kwart van alle inwoners (25 procent) geeft in 2010 aan dat dit
wel eens voorkomt. Respectloos gedrag door personeel van winkels of bedrijven komt bij
bijna een op de vijf inwoners wel eens voor (19 procent). Respectloos gedrag door onbekenden in het openbaar vervoer komt bijna even veel voor (17 procent). Ongeveer één op
de zeven inwoners (14 procent) geeft aan wel eens respectloos te worden behandeld door
personeel van overheidsinstanties. Respectloos gedrag door bekenden (partner, familie of
vrienden) wordt met 7 procent het minst vaak genoemd.
Twee van de vijf onderscheiden vormen van respectloos gedrag, namelijk door onbekenden
op straat en door onbekenden in het openbaar vervoer, zijn in 2010 significant gedaald ten
opzichte van 2009. De drie andere vormen (door personeel van winkels en bedrijven, door
personeel van overheidsinstanties, door bekenden) zijn onveranderd gebleven.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

49

Grafiek 4.11
Respectloos gedrag
Door onbekenden op straat

Door personeel van winkels
of bedrijven
2008
2009
2010

Door onbekenden in
openbaar vervoer
Door personeel van
overheidsinstanties
Door bekenden (partner,
familie, vrienden)
0

5

10

15

20

25

30
% komt wel eens voor

Respectloze behandeling door onbekenden op straat, de meest voorkomende vorm van
respectloos gedrag, wordt door de inwoners van de politieregio’s Kennemerland, Amsterdam-Amstelland, Haaglanden en Rotterdam-Rijnmond meer dan landelijk gemiddeld ervaren. Omgekeerd ervaren inwoners van de politieregio’s Fryslân, Drenthe, IJsselland, Twente, Zeeland en Limburg-Noord minder respectloos gedrag op straat door onbekenden dan
landelijk gemiddeld.
Op het niveau van de politieregio’s wordt nergens een significante toename of afname in
deze vorm van respectloos gedrag gemeten.

4.9

Samenvatting

In dit hoofdstuk zijn de ervaren onveiligheidsgevoelens en de eventuele gedragsaanpassingen vanwege (vermeende) onveiligheid weergegeven. De landelijke resultaten van de IVM
2010 en de eventuele verschillen met voorgaande jaren staan daarbij centraal. Ook zijn de
cijfers voor de afzonderlijke politieregio’s vergeleken met het landelijke beeld; daarbij is
verder een vergelijking gemaakt met de cijfers van het voorgaande jaar.
Landelijke uitkomsten
- In 2010 voelt 26 procent van de bevolking zich wel eens onveilig. Dit is niet significant
verschillend van het cijfer uit 2009 en 2008. Twee procent van de bevolking voelt zich
vaak onveilig; ook dit is vergelijkbaar met 2009 en 2008.
- In de eigen woonbuurt voelt 17 procent zich in 2010 wel eens onveilig; ook dit wijkt niet
wezenlijk af van 2009 en 2008. Twee procent voelt zich vaak onveilig in de eigen woonbuurt; dit is eveneens vergelijkbaar met 2009 en 2008.
- Ruim vier procent van de inwoners zegt in 2010 dat het vaak voorkomt dat zij zich ’s
avonds op straat in de eigen buurt onveilig voelen; bijna drie procent geeft aan zich ’s
avonds alleen thuis vaak niet op het gemak te voelen.
- Inwoners voelen zich ook in 2010 het meest onveilig op plekken waar jongeren rondhangen.
- Bijna zes procent vindt de kans groot tot heel groot dat in het komende jaar bij hen wordt
ingebroken en vijf procent dat hun portemonnee wordt gestolen.
- ’s Avonds of ‘s nachts niet opendoen vanwege gevoelens van onveiligheid is de meest
voorkomende vorm van vermijdingsgedrag. Deze vorm van vermijdingsgedrag komt in
2010 vaker voor dan in 2009. Tussen 2008 en 2009 was er ook al sprake van een significante toename op dit punt.
- Eén op vier inwoners zegt wel eens door onbekenden op straat respectloos bejegend te
zijn. Deze vorm van respectloos gedrag is in 2010 significant gedaald ten opzichte van
2009. Ook respectloos gedrag door onbekenden in het openbaar vervoer wordt in 2010
minder ervaren dan in het voorgaande jaar.
Regionale verschillen
- In de regio’s Amsterdam-Amstelland, Haaglanden, Rotterdam-Rijnmond en Limburg-Zuid
is het aandeel dat zich wel eens onveilig voelt in 2010 hoger dan gemiddeld; in de regio’s
Groningen, Fryslân, Drenthe, IJsselland, Twente, Noord- en Oost-Gelderland, ZuidHolland-Zuid en Zeeland is dit lager. In de regio Haaglanden is het aandeel inwoners dat
zich wel eens onveilig voelt in 2010 significant hoger dan in 2009.
50

Centraal Bureau voor de Statistiek

- Inwoners van de politieregio’s Amsterdam-Amstelland, Haaglanden, Rotterdam-Rijnmond
en Limburg-Zuid voelen zich meer dan gemiddeld wel eens onveilig in de eigen woonbuurt; inwoners van Fryslân, Drenthe, IJsselland, Twente, Noord- en Oost-Gelderland,
Noord-Holland Noord, Zuid-Holland-Zuid en Zeeland juist minder dan gemiddeld. In geen
enkele regio verschilt het aandeel inwoners dat zich wel eens onveilig voelt in de eigen
buurt significant ten opzichte van het voorgaande jaar.
- Inwoners van Amsterdam-Amstelland, Haaglanden en Limburg-Zuid zeggen relatief meer
dan gemiddeld dat zij zich ’s avonds op straat in de buurt vaak onveilig voelen; inwoners
van Groningen, Fryslân, Drenthe, IJsselland, Twente, Noord- en Oost-Gelderland en Zeeland zeggen dit minder dan gemiddeld. In geen enkele regio verschillen de uitkomsten van
2010 wezenlijk van die van 2009.
- In de regio’s Utrecht, Amsterdam-Amstelland, Gooi en Vechtstreek, Haaglanden en Midden- en West-Brabant is het aandeel dat zich wel eens onveilig voelt op plekken waar jongeren rondhangen hoger dan het landelijke gemiddelde; in de regio’s Groningen, Fryslân,
Drenthe, IJsselland, Twente, Zaanstreek-Waterland en Zeeland is dit lager dan gemiddeld.
In Noord-Holland Noord en Zeeland zijn de onveiligheidsgevoelens op plekken waar jongeren rondhangen in 2010 significant gedaald ten opzichte van 2009.
- Inwoners van Amsterdam-Amstelland en Haaglanden vinden de kans op woninginbraak
groter dan gemiddeld; inwoners van Groningen, Fryslân, Drenthe, IJsselland, Twente,
Zaanstreek-Waterland en Zuid-Holland-Zuid vinden die kans kleiner dan gemiddeld. In
vergelijking met 2009 is de gepercipieerde kans op woninginbraak in 2010 in geen enkele
regio wezenlijk veranderd.
- In Amsterdam-Amstelland, Haaglanden, Rotterdam-Rijnmond en Limburg-Zuid zeggen
meer inwoners dan gemiddeld dat zij ‘s avonds of ’s nachts niet opendoen. In Groningen,
Fryslân, IJsselland, Noord- en Oost-Gelderland en Hollands Midden is dit minder dan gemiddeld. In geen enkele regio verschillen de uitkomsten van 2010 wezenlijk van die van
het voorgaande jaar.
- Inwoners van de politieregio’s Kennemerland, Amsterdam-Amstelland, Haaglanden en
Rotterdam-Rijnmond ervaren meer dan gemiddeld dat zij op straat respectloos worden
behandeld door onbekenden; in Fryslân, Drenthe, IJsselland, Twente, Zeeland en Limburg-Noord wordt dit minder dan gemiddeld ervaren. Geen enkele politieregio vertoont op
dit punt een significant verschil ten opzichte van de IVM 2009.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

51

52

Centraal Bureau voor de Statistiek

5.

Slachtofferschap en ondervonden delicten

5.1

Inleiding

In dit hoofdstuk staat de mate waarin de inwoners van Nederland als burger zijn geconfronteerd met diverse vormen van veel voorkomende criminaliteit centraal. Het gaat hierbij in de
eerste plaats om slachtofferschap van delicten, uitgedrukt als het percentage van de bevol7
king (van 15 jaar en ouder ) dat in een periode van 12 maanden éénmaal of vaker is geconfronteerd met een of meer delicten, ongeacht de plaats waar en het aantal malen dat dit is
gebeurd. Voor sommige vormen van criminaliteit is ook een nadere specificatie mogelijk
naar specifieke groepen of objecten. Zo kan fietsdiefstal ook worden uitgedrukt ten opzichte
van het aantal fietsbezitters; inbraken en pogingen daartoe kunnen behalve aan het aantal
personen ook worden gerelateerd aan het aantal huishoudens.
Slachtofferschap kan ook worden uitgedrukt in het aantal ondervonden delicten. Dit geeft
weer hoe vaak de bevolking met delicten is geconfronteerd. Het aantal in Nederland ondervonden delicten biedt aanknopingspunten voor het opsporingsbeleid van politie en justitie.
Anders dan bij slachtofferschap hebben de gegevens over ondervonden delicten alleen
betrekking op voorvallen die in Nederland hebben plaatsgevonden. Voorvallen in het buitenland blijven daarbij dus buiten beschouwing. Alleen de vraag over de geografische locatie
van het voorval heeft wel betrekking op alle delicten, ongeacht of dit in Nederland of het
buitenland plaatsvond.
In de IVM worden veertien afzonderlijke delictsoorten onderscheiden. Door combinatie van
de afzonderlijke soorten delicten kunnen gegevens voor alle delicten samen en voor delictgroepen worden vastgesteld. In de volgende paragrafen worden de delicten zoveel mogelijk
besproken naar de indeling in gewelds-, vermogens- en vandalismedelicten. Deze indeling
en combinatie van delictsoorten sluit zoveel mogelijk aan op de (hoofd)groepenindeling in
de Politiestatistiek op basis van de herziene Standaardclassificatie Misdrijven 2010. Ook
voor alle delicten samen (waarbij de categorie ‘overige delicten’ buiten beschouwing blijft)
kan een beeld worden gegeven.
Allereerst komt slachtofferschap van veel voorkomende criminaliteit aan de orde. Eerst
wordt het totaalbeeld van alle delicten samen beschreven, gevolgd door een schets van de
groepen van delicten en de afzonderlijke delictsoorten binnen die groep. Vervolgens wordt
ingegaan op het aantal ondervonden delicten, waarbij dezelfde volgorde wordt aangehouden (totaal, delictsgroepen, afzonderlijke delictsoorten). Ten slotte wordt aandacht besteed
aan de mogelijke relatie tussen slachtoffer en dader en aan de plaats (gemeente, locatie)
waar het voorval plaatsvond. Bij gegevens naar politieregio komen alleen de totalen en de
groepen van delicten aan de orde.
Voor onderlinge vergelijking kunnen de slachtofferpercentages en het aantal delicten per
100 inwoners (van 15 jaar en ouder) worden gebruikt. Daarnaast wordt voor Nederland als
geheel het absolute aantal ondervonden delicten vermeld. Daarbij worden de landelijke
ontwikkelingen ook vergeleken met de voorgaande IVM-jaren. Voor de politieregio’s wordt
een vergelijking gemaakt met het landelijke gemiddelde en met het voorgaande IVM-jaar.
De betreffende cijfers over slachtofferschap en ondervonden delicten zijn voor alle IVMjaren vermeld in de tabellen 5.1 t/m 5.24 van het tabellenrapport.
Gegevens uit enquêtes als de IVM (en de VMR) over ondervonden criminaliteit op basis van
eigen ervaringen verschillen, behalve in doel- en vraagstelling, verder van registraties omdat
delicten in veel gevallen niet worden aangegeven of omdat de politie delicten in een andere
categorie kan rubriceren dan slachtoffers. Verschillen tussen enquêtes kunnen te maken
hebben met andere interviewmethoden en verschillen in vraagstelling. Mede vanwege het
steekproefkarakter en de relatief grote betrouwbaarheidsmarges, zeker bij geringe aantallen
waarnemingen, moet voorzichtig worden omgegaan met schattingen van absolute aantallen
en mutaties tussen jaren. Ontwikkelingen zijn vaak beter te duiden over een langere periode
dan alleen ten opzichte van het voorgaande jaar.
In bijlage 2 wordt uitgebreid ingegaan op deze problematiek.

7
Gegevens over autodelicten (diefstal van of uit de auto, beschadiging van de auto) zijn afgeleid van
personen van 18 jaar en ouder, maar gepercenteerd op het totale aantal personen van 15 jaar en ouder.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

53

5.2

Persoonlijk slachtofferschap

In deze paragraaf wordt een totaalbeeld geschetst van de criminaliteit in Nederland voor
zover de inwoners in de twaalf maanden voorafgaand aan het onderzoek persoonlijk slachtoffer zijn geweest van een of meer met name genoemde delicten. Het gaat daarbij om geweldsdelicten (seksuele delicten, mishandeling en bedreiging), vermogensdelicten (inbraak
of poging daartoe, fietsdiefstal, diefstal van of uit de auto, zakkenrollerij met of zonder ge8
weld en overige diefstal), vandalismedelicten (beschadiging/diefstal vanaf de auto en overige vernielingen) en overige, niet nader gespecificeerde delicten.

5.2.1 Slachtofferschap totaal
Van alle inwoners van Nederland van 15 jaar en ouder werd 25 procent volgens de IVM
2010 eenmaal of vaker slachtoffer van één of meer van de genoemde delicten (uitgezonderd overige delicten). Dit is lager dan in het voorgaande jaar (27 procent), maar wijkt niet
wezenlijk af van het aandeel in 2008 (26 procent).
Grafiek 5.1
Slachtofferschap van veel voorkomende criminaliteit – totaal
%slachtoffer
50

40

30

20

10

0
2008

2009

2010

Per politieregio varieert dit totale slachtofferpercentage volgens de IVM 2010 van 17 procent
(Drenthe) tot 36 procent (Amsterdam-Amstelland). Behalve in Drenthe ligt dit percentage
ook in Twente, Noord- en Oost-Gelderland, Zeeland en Limburg-Noord lager dan het landelijke gemiddelde. Een hoger dan gemiddeld slachtofferpercentage komt behalve in Amsterdam-Amstelland ook voor in de regio’s Haaglanden en Rotterdam-Rijnmond. Anders dan
voor Nederland als geheel is in de regio Drenthe sprake van een duidelijke daling ten opzichte van 2009.

8
In eerdere CBS-enquêtes is geen onderscheid gemaakt tussen zakkenrollerij met en zonder geweld
Beide vormen worden in de IVM – overeenkomstig de herziene Standaardclassificatie Misdrijven 2010 tot de vermogensdelicten gerekend. In de voorgaande standaardclassificatie werd zakkenrollerij met
geweld tot geweldsdelicten gerekend.

54

Centraal Bureau voor de Statistiek

Grafiek 5.2
Slachtofferschap van veel voorkomende criminaliteit – totaal naar politieregio (procent slachtoffer), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

5.2.2 Slachtofferschap van geweldsdelicten
In 2010 werd bijna zes procent van alle inwoners slachtoffer van een of meer geweldsdelicten. Dit wijkt niet wezenlijk af van het percentage in beide voorgaande jaren.
Grafiek 5.3
Slachtofferschap van geweldsdelicten – totaal
% slachtoffer
15

10

5

0
2008

2009

2010

Slachtofferschap van bedreiging komt het meeste voor (4 procent). Van seksuele delicten
werd anderhalf procent slachtoffer, van mishandeling één procent. Ook deze percentages
verschillen niet wezenlijk van die van beide voorgaande jaren.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

55

Grafiek 5.4
Slachtofferschap van geweldsdelicten

bedreiging

2008
2009
2010

seksuele delicten

mishandeling

0

1

2

3

4

5

6
% slachtoffer

Per politieregio varieert het slachtofferpercentage voor geweldsdelicten in 2010 van minder
dan vier in Drenthe, Twente en Noord-Holland Noord tot bijna acht in AmsterdamAmstelland. In de regio’s Drenthe en Twente ligt dit aandeel significant lager dan het landelijke gemiddelde; in Amsterdam-Amstelland en Haaglanden is dit hoger dan gemiddeld. In
Noord-Holland Noord ligt dit aandeel in 2010 lager dan in het voorgaande jaar. In geen enkele regio is dit aandeel hoger dan in 2009.
Grafiek 5.5
Slachtofferschap van geweldsdelicten naar politieregio (procent slachtoffer), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

56

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Centraal Bureau voor de Statistiek

5.2.3 Slachtofferschap van vermogensdelicten
In 2010 geeft bijna dertien procent van de bevolking aan binnen een jaar slachtoffer van één
of meer vermogensdelicten te zijn geweest. Dit wijkt niet wezenlijk af van het aandeel in
beide voorgaande jaren.
Grafiek 5.6
Slachtofferschap van vermogensdelicten – totaal
% slachtoffer
25

20

15

10

5

0
2008

2009

2010

Fietsdiefstal telt hiervan de meeste slachtoffers: bijna vijf procent had hiermee te maken.
Bijna drie procent had te maken met een inbraak of een poging daartoe (elk 1 à 2 procent).
Bijna twee procent werd slachtoffer van zakkenrollerij (met of zonder geweld) en rond anderhalf procent van diefstal uit de auto. Met autodiefstal werd minder dan een half procent
geconfronteerd. Van andere dan deze genoemde diefstaldelicten werd ruim drie procent
slachtoffer. Van fietsdiefstal werden minder inwoners slachtoffer dan in het voorgaande jaar.
Voor de overige vermogensdelicten is het percentage slachtoffers niet wezenlijk veranderd.
Grafiek 5.7
Slachtofferschap van vermogensdelicten
fietsdiefstal

overige diefstal

(poging tot) inbraak

2008
2009
2010

zakkenrollerij

diefstal uit auto (18+)

autodiefstal (18+)
0

2

4

6

8

10
% slachtoffer

Per politieregio varieert het percentage slachtoffers van vermogensdelicten in 2010 van iets
meer dan acht in Drenthe en IJsselland tot ruim twintig in Amsterdam-Amstelland. In Drenthe, IJsselland, Twente, Noord- en Oost-Gelderland en Limburg-Noord is dit percentage
lager dan het landelijke gemiddelde. In Amsterdam-Amstelland en Haaglanden is dit hoger
dan gemiddeld. In geen enkele politieregio is het aandeel slachtoffers van vermogensdelicten in 2010 wezenlijk hoger of lager dan in het jaar daarvoor.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

57

Grafiek 5.8
Slachtofferschap van vermogensdelicten naar politieregio (procent slachtoffer), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

5.2.4 Slachtofferschap van vandalismedelicten
Bijna dertien procent van de inwoners geeft in de IVM 2010 aan dat zij in de voorgaande
12 maanden slachtoffer van vandalismedelicten zijn geweest. Dit is minder dan in 2009
maar niet wezenlijk anders dan in 2008.
Grafiek 5.9
Slachtofferschap van vandalismedelicten – totaal
% slachtoffer
25

20

15

10

5

0
2008

2009

2010

Ruim acht procent werd slachtoffer van vandalisme aan of diefstal vanaf de auto, bijna zes
procent had te maken met (nog) andere vernielingen. Ook voor deze beide afzonderlijke
vormen van vandalisme is het percentage inwoners dat in 2010 slachtoffer werd lager dan in
het voorgaande jaar, maar vrijwel hetzelfde als in 2008.

58

Centraal Bureau voor de Statistiek

Grafiek 5.10
Slachtofferschap van vandalismedelicten

beschadiging / diefstal vanaf
auto (18+)
2008
2009
2010
overige vernielingen

0

2

4

6

8

10
% slachtoffer

Per regio varieert het percentage dat volgens de IVM 2010 slachtoffer werd van vandalisme
van acht in Drenthe en Twente tot zeventien in Amsterdam-Amstelland, Haaglanden en
Rotterdam-Rijnmond. In de laatstgenoemde regio’s is dit percentage ook significant hoger
dan het landelijke gemiddelde. Behalve in Drenthe en Twente is dit ook in Noord- en OostGelderland en Zeeland lager dan gemiddeld. In Drenthe en Twente is het percentage vandalismeslachtoffers in de IVM 2010 lager dan in het jaar daarvoor.
Grafiek 5.11
Slachtofferschap van vandalismedelicten naar politieregio (procent slachtoffer), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

5.2.5 Objectgebonden slachtofferschap
Slachtofferschap kan behalve aan personen ook worden gerelateerd aan huishoudens of
aan objecten. In de IVM gebeurt dit voor inbraken en pogingen daartoe (huishoudens) en
9
voor fietsdiefstal (fietsbezitters) .
Voor (poging tot) inbraak komen de landelijke slachtofferpercentages op huishoudensniveau
vrijwel overeen met die op persoonsniveau. Ook voor fietsdiefstal wijkt dit percentage onder
fietsbezitters (5 procent) vanwege het hoge fietsbezit onder de bevolking niet significant af
van de 4,8 procent onder alle inwoners van 15 jaar en ouder.
9
Autobezit is in de IVM alleen bekend voor voorvallen (autodiefstal, diefstal uit de auto en autovandalisme).en niet voor personen of huishoudens. Daarom kunnen deze autodelicten niet worden gerelateerd aan autobezitters...

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

59

Naar politieregio komen de verschillen met de landelijke cijfers voor objectgebonden slachtofferschap in grote lijnen overeen met die voor persoonlijk slachtofferschap. Zo hebben in
de regio’s Drenthe en IJsselland ook huishoudens minder, en in Amsterdam-Amstelland en
Haaglanden meer dan gemiddeld te maken met (poging tot) inbraak. Maar anders dan onder personen is dit voor huishoudens in Fryslân lager dan het landelijke gemiddelde, terwijl
dit in Twente en Noord- en Oost-Gelderland niet afwijkt. Onder fietsbezitters is slachtofferschap van fietsdiefstal in dezelfde regio’s lager (Hollands Midden, Zuid-Holland-Zuid, Zeeland, Flevoland) of hoger (Amsterdam-Amstelland) dan bij fietsdiefstal onder alle inwoners.

5.3

Ondervonden delicten

De mate waarin de bevolking met veel voorkomende criminaliteit wordt geconfronteerd blijkt
niet alleen uit het aandeel dat zelf slachtoffer is geworden, maar ook uit het aantal delictsvoorvallen waarmee de bevolking wordt geconfronteerd. Hoewel gegevens over slachtofferschap en over ondervonden delicten in grote lijnen overeenkomen, hebben zij toch hun
eigen karakteristiek. Iemand kan immers meer dan éénmaal slachtoffer worden van eenzelfde soort delict.
In de IVM is per soort delict waarvan iemand sinds 1 januari van het voorgaande kalenderjaar slachtoffer is geweest, gevraagd in welk jaar en in welke maand het laatste en eventueel het voorlaatste voorval plaatsvond. Ook is per soort delict gevraagd hoe vaak hij of zij
daarvan in totaal in de laatste twaalf maanden slachtoffer is geworden. Van het meest recente voorval per soort delict is - indien dit plaatsvond na 1 januari van het voorgaande
kalenderjaar, bovendien gevraagd of dit in de eigen buurt, elders in de eigen gemeente,
ergens anders in Nederland of in het buitenland gebeurde. Op basis van deze gegevens kan
een globale schatting worden gemaakt van het aantal delicten dat de inwoners binnen 12
maanden volgens hun eigen ervaringen in Nederland hebben ondervonden.
De volgende paragrafen hebben hierop betrekking.

5.3.1 Ondervonden delicten – totaal
Volgens de IVM 2010 werden de inwoners naar eigen zeggen in de voorgaande twaalf
maanden binnen Nederland naar schatting geconfronteerd met in totaal 5,7 miljoen delicten
(uitgezonderd overige delicten). Dit komt overeen met 42 voorvallen per 100 inwoners. Het
totale aantal ondervonden delicten wijkt niet significant af van dat in 2008 (5,9 miljoen delicten, ofwel 45 per 100 inwoners), maar is lager dan in het voorgaande jaar. In 2009 ging het
om 6,3 miljoen delicten (47 per 100 inwoners).
Grafiek 5.12
In Nederland ondervonden delicten – totaal
delicten per 100 inwoners
100

80

60

40

20

0
2008

2009

2010

Er zijn ook in 2010 grote verschillen tussen de regio’s in het aantal ondervonden delicten per
100 inwoners. Dit varieert van minder dan 25 in Drenthe tot 70 in Amsterdam-Amstelland. In
de regio’s Drenthe, Twente, Noord- en Oost-Gelderland, Zeeland en Limburg-Noord is dit
lager dan het landelijke gemiddelde. Voor Amsterdam-Amstelland, Haaglanden en Rotterdam-Rijnmond is dit aandeel hoger dan gemiddeld. Zoals ook voor Nederland als geheel is
het aantal ondervonden delicten per 100 inwoners in Drenthe, Twente, Utrecht, Midden- en
West-Brabant en Flevoland in 2010 lager dan in het jaar daarvoor.
60

Centraal Bureau voor de Statistiek

Grafiek 5.13
Door de bevolking in Nederland ondervonden delicten – totaal naar politieregio
(delicten per 100 inwoners), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

5.3.2 Ondervonden geweldsdelicten
In 2010 hadden de inwoners in Nederland te maken met bijna 1,2 miljoen geweldsdelicten;
dat zijn bijna negen geweldsvoorvallen per 100 inwoners. Dit wijkt niet significant af van de
uitkomsten in 2009 en 2008.
Grafiek 5.14
In Nederland ondervonden geweldsdelicten
delicten per 100 inwoners
20

15

10

5

0
2008

2009

2010

Van de onderscheiden geweldsdelicten in 2010 heeft meer dan de helft betrekking op bedreigingen (5,2 per 100 inwoners). Seksuele delicten kwamen 2 keer per 100 inwoners voor;
met mishandelingen werd de bevolking 1,3 keer per 100 inwoners geconfronteerd. Deze
cijfers zijn vergelijkbaar met die in beide voorgaande jaren.
Naar regio varieert het aantal geweldsdelicten per 100 inwoners in 2010 van vier (Twente)
tot dertien (Amsterdam-Amstelland). In Drenthe, Twente, Noord- en Oost-Gelderland en
Noord-Holland Noord is dit aandeel lager dan het landelijke gemiddelde; in AmsterdamAmstelland en Haaglanden is dit hoger dan gemiddeld. Alleen in Noord-Holland Noord is het
aandeel in 2010 lager dan in 2009. In geen enkele regio is het aandeel geweldsdelicten
hoger dan in het voorgaande jaar.
Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

61

Grafiek 5.15
Door de bevolking in Nederland ondervonden geweldsdelicten naar politieregio
(delicten per 100 inwoners), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

5.3.3 Ondervonden vermogensdelicten
Volgens de IVM 2010 had de bevolking in de voorafgaande 12 maanden te maken met in
totaal ruim 2 miljoen vermogensdelicten. Dit komt overeen met vijftien vermogensdelicten
per 100 inwoners. Dit wijkt niet wezenlijk af van de gegevens van de IVM 2008, maar is wel
lager dan in 2009.
Van de vermogensdelicten komt fietsdiefstal volgens de IVM in 2010 met bijna 6 voorvallen
per 100 inwoners het meeste voor, gevolgd door overige, niet nader gespecificeerde diefstallen (4 voorvallen per 100 inwoners). Met inbraken of pogingen daartoe, zakkenrollerij
(hoofdzakelijk zonder geweld) en diefstallen uit de auto werden inwoners telkens tussen 1,7
en 1,9 keer per 100 inwoners geconfronteerd. Autodiefstal komt van alle onderscheiden
vermogensdelicten het minst vaak voor.
Fietsdiefstallen en zakkenrollerij met geweld kwamen in 2010 minder voor dan in het jaar
daarvoor.
Grafiek 5.16
In Nederland ondervonden vermogensdelicten
delicten per 100 inwoners
30

20

10

0
2008

62

2009

2010

Centraal Bureau voor de Statistiek

Het aantal vermogensdelicten per 100 inwoners varieert per regio volgens de IVM 2010 van
minder dan tien in Drenthe, IJsselland, Noord- en Oost-Gelderland en Limburg-Noord tot 29
in Amsterdam-Amstelland. Behalve in Drenthe, IJsselland, Noord- en Oost-Gelderland en
Limburg-Noord ligt het aandeel vermogensdelicten ook in Twente, Hollands Midden en Zeeland lager dan gemiddeld. Amsterdam-Amstelland en Haaglanden hebben een hoger dan
gemiddeld aandeel vermogensdelicten per 100 inwoners. In de regio Utrecht is dit aandeel
in 2010 lager dan het voorgaande jaar.
Grafiek 5.17
Door de bevolking in Nederland ondervonden vermogensdelicten naar politieregio
(delicten per 100 inwoners), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

5.3.4 Ondervonden vandalismedelicten
In 2010 werd de bevolking in Nederland geconfronteerd met naar schatting bijna 2,5 miljoen
vandalismedelicten. Dat zijn ruim 18 gevallen van vandalisme per 100 inwoners. Deze cijfers zijn vergelijkbaar met die in 2008, maar lager dan die in 2009.
Grafiek 5.18
In Nederland ondervonden vandalismedelicten
delicten per 100 inwoners
40

30

20

10

0
2008

2009

2010

Van de beide onderscheiden vormen van vandalisme komt beschadiging van/diefstal vanaf
de auto het meeste voor. Met elf gevallen per 100 inwoners is dit ook de meest voorkomende vorm van alle binnen de IVM onderscheiden delicten. Overige vernielingen kwamen bijna
acht keer per 100 inwoners voor. Daarmee komt deze vorm van veel voorkomende criminaliteit na autovandalisme qua omvang op de tweede plaats.
Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

63

Per regio varieert het aantal vandalismedelicten waarmee de bevolking volgens de IVM
2010 werd geconfronteerd van tien per 100 inwoners (Drenthe) tot 28 (AmsterdamAmstelland). In de regio’s Fryslân, Drenthe, Twente, Noord- en Oost-Gelderland en Zeeland
is dit aandeel in 2010 lager dan het landelijke gemiddelde; voor Kennemerland, AmsterdamAmstelland, Haaglanden en Rotterdam-Rijnmond is dit hoger dan gemiddeld. In Drenthe,
Twente, Utrecht, Zeeland en Midden- en West-Brabant is dit aandeel in 2010 lager dan in
het jaar daarvoor.
Grafiek 5.19
Door de bevolking in Nederland ondervonden vandalismedelicten naar politieregio
(delicten per 100 inwoners), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

5.4

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Bekendheid met daders

In de IVM is aan slachtoffers van geweldsdelicten (seksuele delicten, mishandeling, bedreiging), zakkenrollerij met geweld, overige vernielingen en overige delicten bij elk laatste
voorval gevraagd of zij de dader(s) kenden. Van de slachtoffers van deze delicten geeft
29 procent in 2010 aan dat zij de dader kennen. Dit verschilt niet significant van het percentage in 2009 en 2008, toen dit respectievelijk 28 en 30 procent bedroeg.
Bij geweldsdelicten is het aandeel dat de dader(s) kent veel hoger dan gemiddeld (42 procent in 2010). Vooral bij bedreiging (48 procent) is dit het geval. Dit is niet verwonderlijk
vanwege het vaak directe contact tussen slachtoffer en dader bij geweldsdelicten. Bij overige vernielingen is de dader slechts bij veertien procent bekend.
10
Gevraagd naar de relatie met de dader(s) werden een niet nader aangeduide andere bekende en een buurtgenoot in 2010 het meest genoemd (beide door elf procent van alle
betreffende slachtoffers). Vier procent noemde iemand van het werk en eveneens vier procent een (ex-)partner of familielid als dader. Bij slachtoffers van seksuele delicten gaat het
vaker dan gemiddeld om iemand van het werk (13 procent), terwijl buurtgenoten hierbij juist
relatief weinig worden genoemd. Bij mishandelingen gaat het vaker dan gemiddeld om andere bekenden (17 procent). Bij bedreigingen worden, naast andere bekenden (23 procent),
ook (ex-) partners of familieleden vaker dan gemiddeld als daders genoemd (11 procent).

10

64

Hierbij kan meer dan één relatie met de dader(s) worden genoemd.
Centraal Bureau voor de Statistiek

Grafiek 5.20
In Nederland ondervonden delicten naar bekendheid met daders, 2010
bedreiging

mishandeling

seksuele delicten

overige delicten

overige vernielingen

0

10

20

30

40

50

60

% dader bekend

Het aandeel van de delicten waarbij de dader bekend is varieert in 2010 per politieregio van
zestien procent (Amsterdam-Amstelland) tot 47 procent in Fryslân. In deze laatste regio is
de dader vaker bekend dan voor Nederland als geheel. In de regio’s Amsterdam-Amstelland
en Haaglanden is dit juist minder vaak dan gemiddeld.

5.5

Ondervonden delicten naar plaats van het voorval

In de IVM is bij alle delictsoorten, behalve (poging tot) inbraak, gevraagd naar de geografische locatie (eigen woonbuurt, elders in de eigen woongemeente, elders in Nederland,
buitenland) waar het laatste voorval plaatsvond. Aan slachtoffers van zakkenrollerij, overige
diefstal, geweldsdelicten en overige delicten is verder gevraagd naar een nadere aanduiding
van de pleegplek.

5.5.1 Geografische locatie
De cijfers over de geografische locatie hebben betrekking op alle ondervonden delicten. Van
alle ondervonden delicten – afgezien van inbraken en pogingen daartoe – vond 84 procent
in 2010 plaats in de eigen woongemeente van het slachtoffer. Dit is vrijwel even veel als in
de beide voorgaande jaren. Rond 62 procent vindt zelfs plaats in de eigen woonbuurt. Dit is
vergelijkbaar met beide eerdere jaren. Ruim twintig procent gebeurde in 2010 elders in de
eigen woongemeente; dertien procent gebeurde elders in Nederland. Twee procent vond
plaats in het buitenland; van één procent is de geografische locatie niet bekend.
Er zijn duidelijke verschillen per soort delict naar de geografische locatie. Autodelicten (diefstallen van en uit de auto, beschadiging van de auto), overige diefstallen en overige vernielingen gebeurden in 2010 relatief vaak in de eigen woonbuurt. Geweldsdelicten (seksuele
delicten, mishandeling, bedreiging), fietsdiefstallen en zakkenrollerij gebeurden vaker dan
gemiddeld elders in de eigen gemeente; van geweldsdelicten en zakkenrollerij (zonder geweld) worden inwoners naar verhouding ook vaak elders in Nederland slachtoffer. Zakkenrollerij (zonder geweld) gebeurde ook vaker dan gemiddeld in het buitenland.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

65

Grafiek 5.21
Ondervonden delicten naar geografische locatie, 2010

geweldsdelicten
eigen buurt
elders in woongemeente
vermogensdelicten

elders in Nederland

in buitenland
onbekend
vandalismedelicten

0

20

40

60

80

100
%

Per politieregio zijn er voor alle betreffende delicten samen enkele duidelijke verschillen in
de geografische locatie waar het voorval plaatsvond. Zo werden inwoners van de grootstedelijke regio’s Amsterdam-Amstelland en Haaglanden in 2010 relatief meer dan gemiddeld
slachtoffer in hun eigen woonbuurt. In Midden- en West-Brabant en Limburg-Noord zijn
inwoners naar verhouding vaak slachtoffer op andere plaatsen in de eigen woongemeente,
terwijl inwoners van Gelderland-Midden, Hollands Midden en Brabant-Noord relatief vaak
slachtoffer werden in een andere dan hun eigen woongemeente in Nederland.

5.5.2 Pleegplek
Informatie over de pleegplek is beperkt tot delicten die de slachtoffers in Nederland hebben
ondervonden. Uit de IVM 2010 blijkt dat 26 procent van de betreffende delicten (geweldsdelicten, zakkenrollerij met en zonder geweld, overige diefstal, overige delicten) op straat gebeurt; een even groot deel gebeurt bij het slachtoffer thuis. Veertien procent van deze delicten overkomt de slachtoffers op het werk (11 procent) of op school (3 procent). Uitgaansgelegenheden (café/bar/disco/restaurant) worden door dertien procent van de slachtoffers als
pleegplek genoemd. Andere plekken komen minder voor. Er zijn geen wezenlijke verschillen
in dit patroon ten opzichte van het voorgaande jaar.
Er zijn wel duidelijke verschillen in pleegplek naar soort delict. Seksuele delicten gebeuren
vaker dan gemiddeld in een horecagelegenheid of op het werk; mishandelingen en bedreigingen gebeuren meer dan gemiddeld op straat. Zakkenrollerij zonder geweld vindt naar
verhouding vaak plaats in winkels, zakkenrollerij met geweld vooral op straat. Overige diefstallen vinden naar verhouding vaak bij het slachtoffer thuis of bij sportaccommodaties
plaats. Overige delicten gebeuren relatief vaak op straat.
Ook naar politieregio zijn er opmerkelijke verschillen in pleegplek van alle ondervonden
11
delicten samen . Zo gebeuren volgens de IVM 2010 in Noord-Holland Noord relatief veel
delicten bij het slachtoffer thuis; in IJsselland komen veel delicten in de horeca voor. In Amsterdam-Amstelland en Haaglanden worden inwoners vaker dan gemiddeld slachtoffer op
straat en in Amsterdam-Amstelland ook in het openbaar vervoer. In Zuid-Holland Zuid komen delicten op het werk relatief vaak voor.

11
Deze verschillen kunnen overigens ook samenhangen met verschillen per regio in de aard van de
ondervonden delicten.

66

Centraal Bureau voor de Statistiek

Grafiek 5.22
Ondervonden delicten naar pleegplek
op straat

thuis

café/bar/disco/restaurant

op werk

elders

in winkel/warenhuis
2008
2009
2010

sportveld/sporthal/kleedruimte

op school

andere woning

park/parkeerterrein/strand

op station/bij bushalte

tram/bus/trein

auto
0

5.6

5

10

15

20

25

30

35

40
%

Samenvatting

In dit hoofdstuk is beschreven in hoeverre de bevolking van Nederland volgens de IVM 2010
is geconfronteerd met veel voorkomende criminaliteit, en hoe dit zich heeft ontwikkeld ten
opzichte van het voorgaande jaar en het jaar daarvoor. Dit is gedaan zowel in termen van
slachtofferschap als in termen van het aantal ondervonden delicten binnen 12 maanden. De
veertien onderscheiden delicten zijn daarbij – afgezien van overige, niet nader gespecificeerde delicten - gegroepeerd in geweldsdelicten, vermogensdelicten en vandalismedelicten. Voor de politieregio’s is verder nagegaan in hoeverre de cijfers van de IVM 2010 verschillen van het landelijke gemiddelde en van het voorgaande jaar. Ten slotte is bekeken in
hoeverre de slachtoffers bekend waren met de daders en is een beeld geschetst van de
locatie waar het voorval plaats vond.
Landelijke uitkomsten
- Van alle inwoners werd 25 procent volgens de IVM 2010 slachtoffer van één of meer delicten. Dit is minder dan in het voorgaande jaar, maar wijkt niet significant af van het percentage in 2008.
- Zes procent werd slachtoffer van geweldsdelicten, dertien procent van vermogensdelicten
en eveneens dertien procent van vandalisme. Ten opzichte van 2009 is het aandeel dat
slachtoffer werd van vandalisme gedaald. Van de vermogensdelicten werden minder inwoners slachtoffer van fietsdiefstal.
- Uitgedrukt in aantallen ondervonden delicten had de bevolking in Nederland in 2010 naar
schatting te maken met in totaal 5,7 miljoen delicten. Dit komt neer op 42 voorvallen per
100 inwoners. Het totale aantal ondervonden delicten is lager dan in het jaar daarvoor (6,3
miljoen), maar vergelijkbaar met het niveau van 2008.
- De bevolking werd in 2010 geconfronteerd met negen geweldsdelicten, vijftien vermogensdelicten en achttien vandalismedelicten per 100 inwoners. Zowel het aantal vermogensdelicten (vooral fietsdiefstallen) als het aantal vandalismedelicten is lager dan in
2009, maar wijkt niet wezenlijk af van 2008.
- Van de slachtoffers van seksuele delicten, mishandeling, bedreiging, zakkenrollerij met
geweld, overige vernielingen en overige delicten geeft 29 procent aan dat zij de dader
kennen. Bij geweldsdelicten (vooral mishandeling en bedreiging) is dit aandeel duidelijk
hoger.
Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

67

- Van alle ondervonden delicten gebeurde 84 procent in de eigen woongemeente van de
slachtoffers; 62 procent gebeurde zelfs in de eigen buurt.
- Van de delicten gebeurt een kwart op straat en eveneens een kwart in of bij het huis van
de slachtoffers. Er zijn verschillen per soort delict in de locatie van het voorval.
Regionale verschillen
- Het totale slachtofferpercentage volgens de IVM 2010 is in de (overwegend minder stedelijke) politieregio’s Drenthe, Twente, Noord- en Oost-Gelderland, Zeeland en LimburgNoord lager dan gemiddeld. In de (meer stedelijke) regio’s Amsterdam-Amstelland, Haaglanden en Rotterdam-Rijnmond is dit juist hoger.
- In Drenthe is het totale slachtofferpercentage in 2010 lager dan in het jaar daarvoor.
- In Drenthe en Twente werden minder inwoners slachtoffer van geweld dan gemiddeld; in
Amsterdam-Amstelland en Haaglanden was dit meer dan gemiddeld. In Noord-Holland
Noord is dit aandeel in 2010 lager dan in het voorgaande jaar.
- Van vermogensdelicten werden in Drenthe, IJsselland, Twente, Noord- en OostGelderland en Limburg-Noord relatief minder inwoners slachtoffer dan gemiddeld; in Amsterdam-Amstelland en Haaglanden relatief meer.
- In Drenthe, Twente, Noord- en Oost-Gelderland en Zeeland werden naar verhouding minder inwoners slachtoffer van vandalisme dan gemiddeld, in Amsterdam-Amstelland, Haaglanden en Rotterdam-Rijnmond juist meer. In Drenthe en Twente is het slachtofferpercentage voor vandalisme in 2010 lager dan in het jaar daarvoor.
- Slachtoffers uit de (grootstedelijke) regio’s Amsterdam-Amstelland en Haaglanden worden
dit relatief meer dan gemiddeld in hun eigen buurt.

68

Centraal Bureau voor de Statistiek

6.

Melding en aangifte van delicten

6.1

Inleiding

In dit hoofdstuk komen de contacten tussen de politie en slachtoffers van delicten aan de
orde. Slechts een deel van de door de bevolking ondervonden delicten wordt door de politie
geregistreerd. Allereerst worden de meeste voorvallen om wat voor reden dan ook niet bij de
politie bekend. Deze delicten die buiten het gezichtsveld van de politie blijven, worden aangeduid met de term 'verborgen misdaad' (dark number). Maar ook van de voorvallen die wel
bekend zijn (door melding of door de politie zelf ontdekt) komen alleen die delicten in de
politieregistraties terecht waarvoor een ondertekende aangifte is gedaan of die via internet
zijn gemeld.
Centraal in dit hoofdstuk staan de meldingsbereidheid en aangiftebereidheid van slachtof12
fers van delicten .
Eerst wordt in de paragrafen 6.2 t/m 6.6 ingegaan op de meldingen. Paragraaf 6.2 geeft een
algemeen beeld en schetst een vergelijking door de tijd voor alle bij de politie gemelde delicten in totaliteit. Daarna komen de afzonderlijke delicten aan de orde. Ook wordt een vergelijking naar politieregio gegeven. Daarbij wordt ingegaan op verschillen met het landelijke
gemiddelde en met het voorgaande jaar. Paragraaf 6.3 besteedt aandacht aan de wijze van
melden van delicten. In paragraaf 6.4 komt aan de orde wat de redenen zijn om delicten niet
bij de politie te melden en in paragraaf 6.5 of niet gemelde delicten wel zouden zijn gemeld
als dit anoniem had gekund.
In de paragrafen 6.6 t/m 6.8 staan de aangiften centraal. Eerst wordt in paragraaf 6.6 volgens dezelfde systematiek als bij de meldingen een algemeen beeld en een vergelijking
door de tijd geschetst voor alle bij de politie aangegeven delicten. Daarna komt in paragraaf
6.7 aan de orde op welke wijze aangifte wordt gedaan. Paragraaf 6.8 laat voor de aangegeven delicten zien wat de redenen zijn om deze bij de politie te melden. Afgesloten wordt met
een samenvatting.
Cijfers over melding en aangifte van delicten zijn voor de drie IVM-jaren vermeld in de tabellen 6.1 t/m 6.23 van het tabellenrapport.

6.2

Melding

In deze paragraaf wordt ingegaan op de meldingsbereidheid van slachtoffers van delicten.
Van melding is sprake als het voorval door of namens het slachtoffer is gemeld bij de politie.

6.2.1 Delicten totaal
Volgens de IVM 2010 werd 35 procent van alle in Nederland ondervonden delicten gemeld
bij de politie; hetzelfde percentage als in 2008 en 2009. Een klein deel, rond één procent,
werd in alle drie de jaren door de politie zelf ontdekt.
Grafiek 6.1
Bij de politie gemelde delicten – totaal
%gemeld
60
50
40
30
20
10
0
2008

2009

2010

12

In de IVM is alleen van het meest recente voorval per slachtoffer bekend of dit gemeld en/of aangegeven is.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

69

6.2.2 Afzonderlijke delicten
Er bestaan duidelijke verschillen in de mate waarin delicten worden gemeld bij de politie.
Vermogensdelicten en overige delicten worden over het algemeen vaker gemeld dan gewelds- en vandalismedelicten.
Van de vermogensdelicten in totaliteit werd in 2010 ruim de helft gemeld (53 procent), ongeveer even veel als in 2008 en 2009. Inbraak werd daarvan relatief het vaakst gemeld
(87 procent). Ook de andere soorten vermogensdelicten werden duidelijk vaker gemeld dan
gemiddeld, behalve overige diefstal. Dat werd met 32 procent het minst gemeld van alle
vermogensdelicten.
In 2010 werd 25 procent van alle geweldsdelicten bij de politie gemeld. Dit verschilt niet
wezenlijk van het aandeel in 2009 (27 procent). Mishandeling werd hiervan, met 41 procent
van de gevallen, meer dan gemiddeld gemeld. Bedreiging werd door 28 procent van de
slachtoffers gemeld en seksuele delicten door 7 procent.
Vandalismedelicten werden in 23 procent van de gevallen gemeld. Dit komt overeen met het
aandeel in 2009. Van beschadigingen van of diefstallen vanaf de auto werd 23 procent gemeld, van overige vernielingen 22 procent.
Voor geen van de afzonderlijke delictsoorten wijkt het meldingspercentage in 2010 wezenlijk
af van dat 2009 en 2008.
Grafiek 6.2
Bij de politie gemelde delicten naar soort delict
geweldsdelicten

mishandeling
bedreiging
seksuele delicten

vermogensdelicten

autodiefstal (18+)
zakkenrollerij
2008
2009
2010

(poging tot) inbraak
diefstal uit auto (18+)
fietsdiefstal
overige diefstal

vandalismedelicten

beschadiging/diefstal vanaf auto (18+)
overige vernielingen

overige delicten
0

70

20

40

60

80

100
% gemeld

Centraal Bureau voor de Statistiek

6.2.3 Afzonderlijke politieregio’s
Per politieregio varieert de meldingsbereidheid in 2010 voor alle ondervonden delicten samen van 22 procent in Fryslân tot 44 procent in Gelderland-Midden en Brabant-Zuid-Oost.
Het percentage van Fryslân is het enige dat significant afwijkt van het landelijk gemiddelde.
In geen enkele regio is de meldingsbereidheid van de delicten in totaliteit in 2010 duidelijk
anders dan in het voorgaande jaar.
Grafiek 6.3
Bij de politie gemelde delicten – totaal naar politieregio (% gemeld), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Vermogensdelicten werden in de regio’s Fryslân en Amsterdam-Amstelland in 2010 minder
dan gemiddeld gemeld. In Twente werden deze juist meer dan gemiddeld gemeld. Voor
vandalismedelicten is in geen enkele regio sprake van een wezenlijk verschil met het landelijke gemiddelde. In Rotterdam-Rijnmond is het aandeel gemelde vandalismedelicten in
2010 significant lager dan in 2009.
Voor geweldsdelicten zijn alleen betrouwbare regionale cijfers beschikbaar voor AmsterdamAmstelland en Haaglanden. Deze laten geen significante verschillen met het landelijk gemiddelde zien en ook niet ten opzichte van 2009.

6.3

Gemelde delicten naar wijze van melden

Indien het laatste ondervonden delict bij de politie gemeld is, is aan het slachtoffer daarvan
gevraagd naar de wijze waarop dit is gebeurd.
In 2010 werd 34 procent op het politiebureau gemeld; 32 procent werd telefonisch gemeld,
vooral via het algemene telefoonnummer (22 procent), en anders via alarmnummer 112
(5 procent) of een ander telefoonnummer van de politie (eveneens 5 procent). Een kwart
van de meldingen (25 procent) gebeurde via internet. Drie procent werd bij een agent op
straat gemeld; zes procent gebeurde op een andere manier.
De wijze van melden in 2010 wijkt niet wezenlijk af van die in 2009. Het aandeel meldingen
op een politiebureau is wel lager dan in 2008.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

71

Grafiek 6.4
Gemelde delicten naar wijze van melden

Op een politiebureau

Telefonisch
2008
2009
2010

Via internet

Anders

Bij agent op straat

0

10

20

30

40

50
in % gemelde delicten

De manier waarop een delict wordt gemeld hangt ook samen met het soort delict.
Zo worden geweldsdelicten vooral telefonisch gemeld (48 procent) en minder vaak op een
politiebureau (28 procent). Geweldsdelicten worden nauwelijks via internet gemeld.
Vermogensdelicten worden daarentegen het vaakst op een politiebureau gemeld (36 procent), terwijl deze delicten telefonisch minder vaak worden gemeld (28 procent). Deze delictsoort wordt inmiddels met 29 procent vrijwel even vaak via internet gemeld als telefonisch.
Vandalismedelicten worden ongeveer even vaak op een politiebureau als telefonisch gemeld (respectievelijk 31 en 36 procent).
Grafiek 6.5
Gemelde delicten naar wijze van melden, per delictsgroep, 2010

Op een politiebureau

Telefonisch
geweldsdelicten
vermogensdelicten
vandalismedelicten

Via internet

Anders

Bij agent op straat

0

10

20

30

40

50

60

70

in % gemelde delicten

Voor zover statistisch betrouwbare regionale cijfers over de wijze van melden beschikbaar
zijn, is in 2010 vrijwel nergens sprake van een significante afwijking ten opzichte van het
landelijk gemiddelde. Alleen in Amsterdam-Amstelland is het aandeel meldingen via een
ander telefoonnummer van de politie wezenlijk lager dan gemiddeld.

6.4

Niet gemelde delicten naar reden van niet melden

Aan slachtoffers die een voorval niet bij de politie hebben gemeld is gevraagd naar de reden
waarom zij dat niet hebben gedaan.

72

Centraal Bureau voor de Statistiek

6.4.1 Redenen van niet melden
De meest genoemde reden om een delict niet te melden is dat het toch niet helpt. In 2010
werd deze reden voor 36 procent van de niet gemelde voorvallen gegeven. Ook werd vaak
gezegd dat het niet zo belangrijk was (26 procent). In 17 procent van de gevallen werd als
reden gegeven dat het geen zaak voor de politie was; in 8 procent werd genoemd dat de
zaak was opgelost. In een zeer beperkt aantal gevallen (één procent) werd gevreesd voor
represailles. Bij 13 procent speelden andere, niet nader bekende, redenen een rol om het
voorval niet te melden.
De bovengenoemde verdeling van de redenen van niet melden in 2010 verschilt nauwelijks
van die van beide voorgaande jaren.
Grafiek 6.6
Redenen van niet melden van delicten

Het helpt toch niet

Het was niet belangrijk
Dit is geen zaak voor de
politie

2008
2009
2010

Anders (incl. onbekend)

Het is opgelost

Dan volgen represailles
0

10

20

30

40

50
in % niet gemelde delicten

Tussen de verschillende soorten delicten bestaan duidelijke verschillen in de mate waarin
deze redenen worden genoemd. Zo worden bij geweldsdelicten de redenen ‘het was niet
belangrijk’ en ‘dit is geen zaak voor de politie’ met respectievelijk 25 en 21 procent het
vaakst genoemd. Bij vermogensdelicten en vandalismedelicten wordt vooral de reden ‘het
was niet belangrijk’ genoemd. Bij vermogensdelicten wordt deze reden in 43 procent van de
gevallen genoemd; bij vandalisme in 39 procent van de gevallen. Bij de vermogens- en
vandalismedelicten wordt met respectievelijk 27 procent en 25 procent ook vaker aangegeven dat ‘het niet belangrijk’ was. Vergeleken met geweldsdelicten wordt bij vermogens- en
vandalismedelicten met ongeveer één op de twintig gevallen, veel minder de reden ‘het is
opgelost’ genoemd.
Grafiek 6.7
Redenen van niet melden van een delict naar delictsgroep, 2010

Het was niet belangrijk

Het is opgelost
Dit is geen zaak voor de
politie

geweldsdelicten
vermogensdelicten
vandalismedelicten

Het helpt toch niet

Anders (incl. onbekend)

Dan volgen represailles
0

10

20

30

40

50

60

in % van niet gemelde delicten

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

73

In de afzonderlijke politieregio’s bestaan beperkte verschillen met het landelijke gemiddelde
in redenen om een delict niet te melden. In Rotterdam-Rijnmond werd ‘het helpt toch niet’
vaker dan gemiddeld genoemd (49 procent), terwijl deze reden in Twente minder vaak dan
gemiddeld werd genoemd (23 procent). In Midden- en West-Brabant werd ‘het is opgelost’
minder vaak dan gemiddeld als reden opgegeven (2 procent). In Haaglanden werd ‘dit is
geen zaak voor de politie’ met 12 procent minder vaak dan gemiddeld genoemd.

6.5

Mogelijk anoniem melden

In de IVM 2010 is bij delicten die niet bij de politie gemeld zijn ook gevraagd of dit wel zou
zijn gemeld als dit anoniem kon gebeuren. Van al deze delicten samen zou 3 procent gemeld zijn als dit anoniem had gekund. Dit is hetzelfde percentage als in 2009.
De verschillen per soort delict zijn klein. Geweldsdelicten zouden in 2010 met 4 procent
anoniem gemeld worden en vermogensdelicten en vandalismedelicten allebei met 3 procent).
Bij de geweldsdelicten wordt in 2010 een daling in de anonieme meldingsbereidheid ten
opzichte van het voorgaande jaar gemeten.
Grafiek 6.8
Mogelijk anoniem melden naar soort delict
geweldsdelicten

seksuele delicten
bedreiging
mishandeling

vermogensdelicten

autodiefstal (18+)
zakkenrollerij
(poging tot) inbraak

2009
2010

fietsdiefstal
diefstal uit auto (18+)
overige diefstal

vandalismedelicten

overige vernielingen
beschadiging/diefstal vanaf auto (18+)

overige delicten
0

5

10

15

20

25

30

in % van niet gemelde delicten

In Amsterdam-Amstelland zouden niet gemelde delicten in 2010 vaker dan landelijk gemiddeld anoniem worden gemeld; in de andere regio’s wijkt deze anonieme meldingsbereid niet
wezenlijk af van het landelijk gemiddelde.
In geen enkele regio is sprake van een significante verandering ten opzichte van 2009.

74

Centraal Bureau voor de Statistiek

Grafiek 6.9
Mogelijk anoniem melden naar politieregio, 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

6.6

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Aangifte

In deze en de volgende paragraaf staat de aangiftebereidheid centraal. Aangifte kan worden
gedaan door het ondertekenen van een schriftelijke verklaring of proces-verbaal. Maar ook
via internet is aangifte mogelijk. Omdat bij deze laatste manier van melden geen ondertekening plaatsvindt, worden deze vormen van aangifte ook afzonderlijk weergegeven. Alle ‘meldingen’ die via internet zijn gedaan worden in de IVM als daadwerkelijke aangifte beschouwd.

6.6.1 Delicten totaal
Eén op de vier (25 procent) delicten werd in 2010 aangegeven bij de politie. Dit wijkt niet
wezenlijk af van 2009 (27 procent) en 2008 (26 procent).
Grafiek 6.10
Bij de politie aangegeven delicten – totaal
% aangegeven
60
50
40
30
20
10
0
2008

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

2009

2010

75

6.6.2 Afzonderlijke delicten
Zoals bij de meldingsbereidheid hangt ook de aangiftebereidheid sterk af van het soort delict.
Van alle geweldsdelicten samen werd in 2010 tien procent aangegeven; een percentage dat
vergelijkbaar is met dat van 2009 (12 procent). Mishandeling werd door 20 procent van de
slachtoffers aangegeven, bedreiging door tien procent en seksuele delicten door 5 procent.
Ook de aangiftepercentages voor deze afzonderlijke soorten geweldsdelicten wijken niet af
van die van 2009.
Vermogensdelicten worden gemiddeld vaker aangegeven dan gewelds- en vandalismedelicten. In 2010 werd 42 procent van alle vermogensdelicten aangegeven; een percentage dat
niet wezenlijk afwijkt van dat in 2009 (44 procent). Ook de afzonderlijke soorten vermogensdelicten, behalve poging tot inbraak en overige diefstal, worden vaker dan gemiddeld aangegeven. Inbraak en diefstal uit of van de auto scoren hiervan met respectievelijk 80 en
61 procent relatief het hoogst. Zakkenrollerij werd in 53 procent van de gevallen aangegeven. Fietsdiefstal, poging tot inbraak en overige diefstal werd met respectievelijk 36, 35 en
27 procent minder vaak aangegeven. Voor geen van de afzonderlijke soorten vermogensdelicten is het aangiftepercentage in 2010 wezenlijk veranderd ten opzichte van het jaar daarvoor.
Vandalismedelicten werden in 16 procent van de gevallen aangegeven. Dit is vergelijkbaar
met 2009, toen 17 procent werd aangegeven. Van beschadiging aan/diefstal vanaf de auto
werd in 2010 18 procent aangegeven. Dit is gelijk aan het percentage van 2009. Van de
overige soorten vernielingen werd 11 procent aangegeven.
Van de overige delicten werd in 2010 in 38 procent van de gevallen aangifte gedaan.
Grafiek 6.11
Bij de politie aangegeven delicten naar soort delict
geweldsdelicten

mishandeling
bedreiging
seksuele delicten

vermogensdelicten

autodiefstal (18+)
diefstal uit auto (18+)
2008
2009
2010

(poging tot) inbraak
zakkenrollerij
fietsdiefstal
overige diefstal

vandalismedelicten

beschadiging/diefstal vanaf auto (18+)
overige vernielingen

overige delicten
0

76

20

40

60

80

100
in % aangegeven delicten

Centraal Bureau voor de Statistiek

6.6.3 Afzonderlijke politieregio’s
Per politieregio varieert de aangiftebereidheid in 2010 voor alle ondervonden delicten samen
van 17 procent in Fryslân tot 34 procent in Brabant-Noord. In geen enkele regio verschilt de
aangiftebereidheid wezenlijk van het landelijk gemiddelde. Ook is nergens sprake van een
significante verandering van de aangiftebereidheid tussen 2010 en het voorgaande jaar.
Grafiek 6.12
Bij de politie aangegeven delicten – totaal naar politieregio (% aangegeven), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Voor zover er statistisch betrouwbare regionale cijfers beschikbaar zijn kan worden geconstateerd dat het aandeel aangegeven geweldsdelicten en vandalismedelicten in 2010 in
geen enkele politieregio significant afwijkt van het landelijk gemiddelde. Met betrekking tot
de vandalismedelicten wordt in Rotterdam-Rijnmond wel een daling in de aangiftebereid ten
opzichte van 2009 gemeten. Voor de vermogensdelicten wordt in 2010 in Twente een hogere aangiftebereid en in Amsterdam-Amstelland een lagere aangiftebereidheid dan landelijk
gemiddeld gemeten. In geen enkele regio worden voor deze delictsoort wezenlijke verschillen ten opzichte van 2009 vastgesteld.

6.7

Aangegeven delicten naar wijze van aangifte

Van de 25 procent aangegeven delicten in totaal werd 9 procent aangegeven via internet en
16 procent door ondertekening van een proces-verbaal of ander document. Het aandeel dat
via internet werd aangegeven is vrijwel gelijk aan dat van 2009. Ook het percentage waarbij
een document werd ondertekend wijkt niet significant af van dat van het voorgaande jaar (18
procent).

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

77

Grafiek 6.13
Aangegeven delicten naar wijze van aangifte

Document ondertekend

2008
2009
2010
Via internet

0

10

20

30
in % van ondervonden delicten

Evenals de wijze van melden van een delict hangt ook de wijze van aangifte samen met het
soort delict.
Geweldsdelicten worden nauwelijks via internet aangegeven. Van 9 procent van de ondervonden geweldsdelicten wordt aangifte gedaan door ondertekening van een document.
Vermogensdelicten worden meer dan gemiddeld via internet aangegeven (15 procent); van
ruim een kwart van de vermogensdelicten (27 procent) wordt door ondertekening van een
document aangifte gedaan.
Bij vandalismedelicten wordt 6 procent via internet aangegeven en 10 procent door ondertekening van een document.
Grafiek 6.14
Aangegeven delicten naar wijze van aangifte, per delictsgroep, 2010

Document ondertekend

geweldsdelicten
vermogensdelicten
vandalismedelicten

Via internet

0

10

20

30

in % van ondervonden delicten

Er wordt slechts een incidenteel regionaal verschil in de wijze van aangifte gemeten: in de
politieregio Fryslân is het aandeel aangiften via internet met 3 procent lager dan landelijk
gemiddeld.

6.8

Aangegeven delicten naar reden van melden

Van degenen die bij de politie aangifte hebben gedaan was in 2010 de meest genoemde
reden om het delict te melden dat men vond dat de politie het moest weten (24 procent) of
vanwege de verzekering (23 procent). In 18 procent van de aangegeven delicten gebeurde
dit om het gestolene terug te krijgen, en in 16 procent van de gevallen omdat de slachtoffers
vonden dat de dader moet worden gepakt. ’Ik vond het mijn plicht’ werd met 9 procent relatief het minst als concrete reden genoemd. De verdeling van deze redenen komt vrijwel
overeen met die van 2009.

78

Centraal Bureau voor de Statistiek

Grafiek 6.15
Aangegeven delicten naar reden van melden
Ik vond dat de politie dit
moest weten
Vanwege verzekering
Om gestolene terug te krijgen
2008
2009
2010

De dader moet gepakt worden
Anders (incl. onbekend)
Ik vond het mijn plicht
0

10

20

30
in % van aangegeven delicten

Ook de redenen van melding hangen samen met het soort delict. Zo geeft bij de aangifte
van geweldsdelicten bijna de helft (45 procent) aan dat de politie dit moet weten. Voor vermogens- een vandalismedelicten bedragen deze percentages respectievelijk 19 en 26 procent. Voor geweldsdelicten zijn ook ‘de dader moet worden gepakt’ (21 procent) en ‘andere
redenen’ (25 procent) een belangrijk motief. Vermogensdelicten worden vooral gemeld om
het gestolene terug te krijgen (29 procent), terwijl dit bij vandalisme vooral gedaan wordt
vanwege de verzekering (35 procent). Voor alle genoemde delictsoorten geldt dat bij ongeveer één op de tien aangiften of minder, mensen dit als een plicht voelen.
Grafiek 6.16
Aangegeven delicten naar reden van melden, per delictsgroep, 2010
Ik vond dat de politie dit
moest weten
Vanwege verzekering
Om gestolene terug te
krijgen
geweldsdelicten
vermogensdelicten
vandalismedelicten

De dader moet gepakt
worden
Anders (incl. onbekend)
Ik vond het mijn plicht
0

10

20

30

40

50

60

in % van aangegeven delicten

Er zijn geen grote verschillen in redenen van melden tussen de afzonderlijke regio’s en het
landelijke gemiddelde. Wel werd ‘om het gestolene terug te krijgen’ in Twente vaker en in
Gelderland-Midden minder vaak dan gemiddeld als reden van melden genoemd. ‘Ik vond
het mijn plicht’ werd minder vaak dan gemiddeld genoemd in Zuid-Holland-Zuid.

6.9

Samenvatting

In dit hoofdstuk is een beeld geschetst van de meldings- en aangiftebereidheid van de
slachtoffers.
Landelijke uitkomsten
- In 2010 werd 35 procent van de delicten door of namens de slachtoffers bij de politie gemeld. Dit is hetzelfde percentage als in 2009 en 2008.
- Van vermogensdelicten werd 53 procent gemeld, van geweldsdelicten 25 procent en van
vandalismedelicten 23 procent.
- Van de gemelde delicten werd 34 procent op een politiebureau gemeld, bij 32 procent
delicten gebeurde de melding telefonisch en 25 procent werd via internet gemeld. Deze
Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

79

verdeling is vrijwel gelijk aan die van het voorgaande jaar. Wel is het aandeel meldingen
op een politiebureau lager dan in 2008.
- Geweldsdelicten worden vooral telefonisch gemeld, vermogensdelicten meer op het politiebureau, en vandalismedelicten ongeveer even vaak op het politiebureau als telefonisch.
- De meest genoemde redenen om een voorval niet te melden zijn dat het toch niet helpt
(36 procent) en dat het niet zo belangrijk was (26 procent).
- Van de niet gemelde delicten zou drie procent wel gemeld zijn als dit anoniem had gekund. Dit is hetzelfde percentage als in 2009
- Van de ondervonden delicten in totaliteit werd 25 procent aangegeven. Daarmee wijkt de
aangiftebereidheid niet wezenlijk af van die in 2009 en 2008.
- Van de geweldsdelicten resulteerde 10 procent in een aangifte; van vermogensdelicten
werd 42 procent en van vandalismedelicten 16 procent bij de politie aangegeven. Deze
percentages komen vrijwel overeen met die in 2009.
- Van alle aangiften werd 16 procent door ondertekening van een document bij de politie
gedaan en 9 procent via internet. Deze percentages wijken niet wezenlijk af van die van
2009.
- Geweldsdelicten worden nauwelijks via internet aangegeven. Vermogensdelicten worden
relatief vaak via internet aangegeven.
- Bij de aangegeven delicten waren de meest genoemde redenen om deze te melden dat
men vond dat de politie dit moest weten (24 procent) en vanwege de verzekering (23 procent).
Regionale verschillen
- In vrijwel geen politieregio ligt het aandeel gemelde delicten lager of hoger dan landelijk
gemiddeld; enige uitzondering hierop is Fryslân waar de meldingsbereidheid significant
lager ligt dan gemiddeld in Nederland.
- Het aandeel gemelde delicten in 2010 wijkt in geen enkele regio af van dat in het jaar
daarvoor.
- Bij de wijze van melden en de redenen van niet melden bestaan slechts enkele beperkte
regionale verschillen.
- De anonieme meldingsbereidheid is in Amsterdam-Amstelland hoger dan landelijk gemiddeld. De andere regio’s wijken niet wezenlijk af van het landelijke gemiddelde.
- De aangiftebereidheid wijkt in geen enkele regio significant af van het landelijk gemiddelde. Ook is nergens sprake van een wezenlijke verandering ten opzichte van 2009.
- In de regio Fryslân worden minder aangiften via internet gedaan dan landelijk gemiddeld.
Verder bestaan geen grote regionale verschillen in de wijze van aangifte van delicten en
ook niet in de redenen om deze te melden.

80

Centraal Bureau voor de Statistiek

7.

Contacten tussen politie en burgers

7.1

Inleiding

Dit hoofdstuk handelt over het contact tussen de politie en de burger in het algemeen. Een
burger kan om verschillende redenen contact hebben met de politie. Men kan bijvoorbeeld
een delict aangeven of melden, maar dit kan eveneens gaan om verkeerszaken, vragen om
hulp, openbare orde problemen of veiligheidskwesties. Paragrafen 7.2 en 7.3 handelen
respectievelijk over de omvang en de aard van het politiecontact. Hierbij wordt ook aangifte
vanwege slachtofferschap van een delict meegerekend, voor zover dit gaat om het laatste
contact. Paragraaf 7.4 beschrijft de tevredenheid van de burger over het contact met de
politie, terwijl paragraaf 7.5 ingaat op redenen waarom niet alle inwoners tevreden zijn over
het contact met de politie. Dit hoofdstuk beschrijft uitsluitend contacten met de politie in de
eigen woongemeente. De betreffende indicatoren over de contacten tussen politie en burgers zijn voor alle IVM-jaren vermeld in de tabellen 7.1 t/m 7.16 van het tabellenrapport.

7.2

Contact met politie

Bijna één op de drie (32 procent) inwoners van 15 jaar en ouder heeft volgens de IVM 2010
in de afgelopen 12 maanden om de een of andere reden contact gehad met de politie. Dit is
vrijwel gelijk aan het cijfer van 2009 en 2008.
Grafiek 7.1
Contacten tussen burgers en politie – totaal
%met contact
60
50
40
30
20
10
0
2008

2009

2010

De inwoners uit Drenthe, Noord- en Oost-Gelderland, Twente en Zeeland hebben ten opzichte van de andere politieregio’s minder contact gehad met de politie. Respectievelijk 25
procent (voor Drenthe), 26 procent (voor Noord- en Oost-Gelderland) en 27 procent van de
inwoners van Twente en Zeeland heeft in de voorbije 12 maanden contact gehad met de
politie; dit is lager dan het landelijke gemiddelde.
Inwoners uit de regio Amsterdam-Amstelland en Gooi en Vechtstreek hebben het meeste
contact gehad met de politie (respectievelijk 40 en 38 procent). Ook de regio Haaglanden
behaalt met 37 procent politiecontact een beduidend hoger cijfer dan het landelijke gemiddelde.
In geen enkele regio was het aandeel inwoners dat contact heeft gehad met de politie in
2010 significant hoger of lager dan in 2009.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

81

Grafiek 7.2
Contacten tussen burgers en politie naar politieregio (% met contact), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

7.3

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Reden van contact

Aan de burgers die in de voorgaande 12 maanden contact met de politie hebben gehad,
werd vervolgens gevraagd naar de reden van het laatste contact. De contacten kunnen
ingedeeld worden in drie categorieën: handhaving door de politie, aangifte of melding door
de burgers en ‘andere’ contacten. 26 Procent van alle contacten kan volgens de IVM 2010
ingedeeld worden onder de categorie handhaving. Bij 36 procent van de contacten werd een
aangifte of melding gedaan. De resterende 38 procent betrof andere contacten.
De verdeling van de redenen van contact wijkt in 2010 niet wezenlijk af van die in 2008 en
2009.
In de volgende subparagrafen zullen de redenen voor contact nader in detail besproken
worden voor elk van de drie categorieën.
Grafiek 7.3
Contact met politie naar reden van contact

Andere contacten

2008
2009
2010

Aangifte/melding

Handhaving

0

10

20

30

40

50
in % van laatste contact

7.3.1 Handhaving
Een belangrijk verschil tussen de categorieën is dat bij handhaving het initiatief uitgaat van
de politie, terwijl bij aangifte of melding het initiatief uitgaat van de burger. Handhaving gaat
om contacten omtrent bekeuringen (16 procent), waarschuwingen (4 procent) en controle
door de politie (6 procent).

82

Centraal Bureau voor de Statistiek

Het aandeel van de redenen voor contact wegens handhaving wijkt in 2010 niet wezenlijk af
van die in 2008 en 2009.
Grafiek 7.4
Contact met politie vanwege handhaving

bekeuring

2008
2009
2010

controle

waarschuwing

0

10

20

30

40

50
in % van laatste contact

Het percentage contacten met de politie met betrekking tot handhaving is in de politieregio
IJsselland met 36 procent significant hoger dan het landelijke gemiddelde. Daarentegen is in
de regio Amsterdam-Amstelland het aandeel contacten vanwege handhaving beduidend
lager dan het landelijk gemiddelde (22 procent).
In geen enkele regio was het politiecontact vanwege handhaving in 2010 significant hoger of
lager dan in 2009.
Grafiek 7.5
Contacten met politie vanwege handhaving naar politieregio (% met contact), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

7.3.2 Aangifte/melding
Aangifte of melding betreft contacten vanwege aangifte van eigen slachtofferschap van een
delict, vanwege het melden van een verdachte situatie of delict, melding van een ongeval of
vanwege het getuige geweest zijn van een misdrijf. Meer dan één op de drie contacten met
de politie, 36 procent, heeft volgens de IVM 2010 hierop betrekking.
Veertien procent van de contacten met de politie betreft de melding van een verdachte situatie of delict en dertien procent heeft te maken met een aangifte van een misdrijf met
ondertekend procesverbaal.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

83

Verder zijn er nog drie andere types van contacten met een relatief klein aandeel. Het betreft: melden van een ongeval (3 procent), getuige zijn van een misdrijf (2 procent) en internetaangifte (4 procent). In vergelijking tot voorgaand jaar is niets wezenlijk veranderd.
Het aandeel van de redenen voor contact wegens aangifte of melding in 2010 niet wezenlijk
af van die in 2008 en 2009.
Grafiek 7.6
Contact met politie vanwege aangifte of melding
melding verdachte situatie /
delict
aangifte met ondertekend
proces-verbaal / document
2008
2009
2010

aangifte via internet

melding ongeval
opgeroepen als getuige
i.v.m. delict
0

10

20

30

40

50
in % van laatste contact

De politieregio IJsselland (28 procent) heeft een significant lager aandeel contacten vanwege aangifte/melding ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Geen enkele politieregio
scoort hoger dan het landelijke gemiddelde.
Het cijfer van Brabant-Zuid-Oost is in 2010 lager dan in 2009.
Grafiek 7.7
Contact met politie vanwege aangifte/melding naar politieregio (% van laatste contact), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

7.3.3 Andere contacten
Van alle (laatste) contacten met de politie hadden volgens de IVM 2010 bijna vier van de
tien betrekking op andere redenen dan handhaving of aangifte en melding.
Dit behelst contacten zoals een vraag om hulp (7 procent) of informatie en advies (4 procent). Afgezien van deze contacten en het beperkte aantal contacten vanwege een vergunningsaanvraag of een andere administratieve handeling (één procent) of vanwege voorlichting of een open dag (0,6 procent), is het merendeel van de contacten in deze categorie

84

Centraal Bureau voor de Statistiek

(26 procent) niet nader uit te splitsen. Deze groep ‘overig’ varieert van ‘een praatje maken’
tot ‘gevonden voorwerpen’.
Het aandeel van de redenen voor andere contacten wijkt in 2010 niet wezenlijk af van die in
beide voorgaande jaren.
Grafiek 7.8
Contact met politie vanwege andere contacten
overige contacten

hulpvraag
2008
2009
2010

informatie en advies

vergunningaanvraag of andere administratieve handeling

voorlichting / open dag
0

10

20

30

40

50

in % van laatste contact

Het totale aandeel van andere contacten varieert in 2010 per politieregio van 31 procent in
Limburg-Zuid tot 44 procent in Fryslân en Brabant-Zuid-Oost. Echter, nergens is er een
wezenlijk verschil met het nationale gemiddelde.
In de politieregio Noord-Holland Noord was het aandeel andere politiecontacten in 2010
significant lager dan in 2009.
Grafiek 7.9
Contact met politie vanwege andere contacten naar politieregio (% van laatste contact), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

7.4

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Tevredenheid over optreden politie

Aan alle inwoners die in de onderzochte periode contact hadden gehad met de politie is
gevraagd naar hun tevredenheid over het politieoptreden bij het laatste contact. Hierna
wordt eerst de tevredenheid over alle contacten besproken; daarna komt de tevredenheid bij
de afzonderlijke redenen voor contact (handhaving, aangifte/melding en ‘andere’ contacten)
aan bod.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

85

7.4.1 Contacten totaal
Volgens de IVM 2010 zijn er bijna zes op de tien inwoners (58 procent) die contact hadden
met de politie tevreden of zeer tevreden over het optreden van de politie tijdens hun laatste
contact. 24 Procent is ontevreden of zeer ontevreden.
De tevredenheid over het optreden van de politie is in 2010 niet wezenlijk anders dan in
2009 en 2008.
Grafiek 7.10
Tevredenheid over optreden van de politie bij laatste contact – totaal
% (zeer) tevreden
80
70
60
50
40
30
20
10
0
2008

2009

2010

Per politieregio varieert het aandeel dat volgens de IVM 2010 tevreden of zeer tevreden is
over het optreden van de politie bij het laatste contact tussen 51 procent voor RotterdamRijnmond tot 62 procent in Fryslân en Haaglanden. Voor deze laatste politieregio is dat cijfer
tevens significant hoger dan het landelijke gemiddelde. Voor de politieregio Kennemerland
is sprake van een significante daling ten opzichte van 2009.
Grafiek 7.11
Tevredenheid over optreden politie bij laatste contact – totaal naar politieregio (% [zeer] tevreden), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

86

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Centraal Bureau voor de Statistiek

7.4.2 Handhaving
Van de burgers die volgens de IVM 2010 contact hebben gehad met de politie vanwege
handhaving (bekeuring, waarschuwing of controle) is bijna de helft (48 procent) tevreden of
zeer tevreden; dit is minder dan gemiddeld voor alle contacten samen (58 procent). Contacten die betrekking hebben op waarschuwingen of controle worden over het algemeen wel
positief gewaardeerd (respectievelijk 63 en 69 procent is tevreden tot zeer tevreden over het
politiecontact). Slechts 36 procent is tevreden of zeer tevreden over het contact vanwege
een bekeuring.
Bij drie van de tien (30 procent) contacten in verband met handhaving is men ontevreden of
zeer ontevreden. Dit is hoger dan gemiddeld voor alle contacten samen (24 procent).
Grafiek 7.12
Tevredenheid over optreden politie bij handhaving

Handhaving totaal

2008
2009
2010

controle

waarschuwing

bekeuring
0

20

40

60

80

100
% (zeer) tevreden

De tevredenheid met de handhavingscontacten is in de afgelopen drie jaren ongeveer gelijk
gebleven.
Grafiek 7.13
Tevredenheid over politieoptreden bij handhaving naar politieregio (% [zeer] tevreden), 201013

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

13

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Voor de politieregio’s Fryslân, Drenthe, Noord- en Oost-Gelderland en Zeeland zijn geen gegevens beschikbaar.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

87

Met een cijfer van 31 procent heeft de politieregio Rotterdam-Rijnmond een beduidend lager
aandeel inwoners dat tevreden was over het laatste contact met de politie vanwege handhaving in vergelijking met het landelijke gemiddelde. Geen enkele politieregio scoort hoger
dan gemiddeld.
Hierbij dient opgemerkt te worden dat niet voor alle politieregio’s een vergelijking met het
vorige jaar mogelijk was vanwege het beperkte aantal ondervraagde personen in sommige
politieregio’s dat volgens de IVM 2010 contact heeft gehad met de politie vanwege handhaving.

7.4.3 Aangifte/melding
Van de burgers die contact hebben gehad met de politie vanwege aangifte of melding van
een delict, verdachte situatie of ongeval, of als getuige van een misdrijf is 58 procent hierover tevreden of zeer tevreden volgens de IVM 2010. Dit is gelijk aan de tevredenheid over
alle contacten samen. Bij 24 procent van de contacten wegens aangifte of melding is men
ontevreden of erg ontevreden.
Grafiek 7.14
Tevredenheid over optreden politie bij aangifte/melding
Aangifte / melding

opgeroepen als getuige i.v.m.
delict
2008
2009
2010

melding ongeval
aangifte met ondertekend
proces-verbaal/document
melding verdachte situatie /
delict
aangifte via internet
0

20

40

60

80

100
% (zeer) tevreden

Over internetaangifte is men duidelijk minder vaak tevreden (34 procent) dan over andere
contacten wegens aangifte. Over contacten wegens melding van een ongeval is men in
67 procent van de gevallen (zeer) tevreden. Aangiften met een ondertekend procesverbaal
haalt 61 procent (zeer) tevreden burgers in 2010, oproepen als getuige i.v.m. een delict
73 procent en melding van een verdachte situatie of delict 57 procent.
Het aandeel inwoners dat (zeer) tevreden was over het contact wegens aangifte of melding
is de laatste jaren stabiel (geen significante veranderingen).

88

Centraal Bureau voor de Statistiek

Grafiek 7.15
Tevredenheid over politieoptreden bij aangifte/melding naar politieregio (% [zeer] tevreden),
2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Per politieregio varieert het aandeel dat tevreden of zeer tevreden is over het contact met de
politie vanwege aangifte of melding in 2010 van 49 procent in Drenthe tot 64 procent in
Amsterdam-Amstelland, Midden- en West-Brabant en Flevoland. Niettemin is er geen enkele regio met een significant lager of hoger cijfer dan het landelijke gemiddelde of ten opzichte van 2009.

7.4.4 Andere contacten
Van de burgers die om een andere reden dan handhaving of aangifte/melding contact hebben gehad met de politie (d.i. vanwege hulp, vergunningsaanvraag of andere administratieve handeling, informatie en advies, voorlichting of open dag, overige contacten) is 64 procent tevreden of zeer tevreden. Dit percentage is hoger dan het cijfer voor alle contacten
samen. Eén op vijf (20 procent) inwoners is ontevreden of zeer ontevreden over deze andere contacten.
Men is het meest tevreden over contacten vanwege een voorlichting of open dag. Binnen de
restcategorie ‘overige contacten’ is men het meest tevreden over het ‘sociale praatje’. Over
contacten vanwege een hulpvraag is men minder tevreden (46 procent).
Grafiek 7.16
Tevredenheid bij optreden politie bij andere contacten
Andere contacten

voorlichting/open dag
2008
2009
2010

vergunningaanvraag of andere administratieve handeling
informatie en advies
overige contacten
hulpvraag
0

20

40

60

80

100
% (zeer) tevreden

De cijfers van 2010 over tevredenheid bij ‘andere’ contacten geven geen significant afwijkend beeld ten opzichte van eerdere jaren.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

89

Grafiek 7.17
Tevredenheid over politieoptreden bij andere contacten naar politieregio (% [zeer] tevreden),

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Het aandeel (zeer) tevreden burgers over andere contacten met de politie varieert in 2010
per regio van 51 procent in Midden- en West-Brabant tot 73 procent in Brabant-Zuid-Oost.
Enkel in de politieregio Haaglanden (71 procent) is het cijfer significant hoger dan landelijk
gemiddeld.

7.5

Redenen voor ontevredenheid

In deze paragraaf wordt gerapporteerd over de cijfers van 2010. Verder is gebleken dat er
geen beduidende verschillen zijn ten opzichte van de cijfers van de IVM 2009. Een vergelijking met cijfers van de IVM 2008 is niet mogelijk, wegens een andere wijze van de vraagstelling.
Aan de respondenten, die in 2010 aangaven dat zij ontevreden of zeer ontevreden waren
over het optreden van de politie bij het laatste contact (24 procent), is gevraagd naar de
redenen hiervoor. Deze redenen kunnen betrekking hebben op de bereikbaarheid of de
14
komst van de politie, op het optreden van de politie of op het resultaat van het contact .
Ten aanzien van de bereikbaarheid of komst van de politie gaven diegenen die niet tevreden waren als belangrijkste reden dat de politie niets deed of te weinig (36 procent), of dat
de politie hen te lang liet wachten of te laat was (18 procent). Tien procent gaf nog aan dat
de politie niet kwam.
Rond het optreden van de politie werd als belangrijkste reden voor ontevredenheid aangehaald dat de politie niet efficiënt optrad (29 procent). Ook werd vaak vermeld dat de politie
onverschillig was (27 procent). In meer dan één op de vijf gevallen (21 procent) gaf men aan
dat de politie onvoldoende tijd of aandacht schonk en in vijftien procent kon de politie niets
doen. Tot slot werd door veertien procent van de mensen aangegeven dat de politie onvoldoende informatie gaf.
Indien de burger niet tevreden was over het resultaat of de afloop van het contact, dan werd
in 2010 als belangrijkste reden opgegeven dat de problemen niet opgelost waren (29 procent) en dat er geen bericht was over de afloop (23 procent).

14

90

Respondenten kunnen meer dan één reden noemen.

Centraal Bureau voor de Statistiek

Grafiek 7.18
Redenen voor ontevredenheid over politiecontact, 2010

Bereikbaarheid/komst politie
Politie deed niets of te weinig
Politie liet mij te lang wachten of was te laat
Politie kwam niet

Optreden politie

Politie trad niet efficiënt op
Politie was onverschillig
Men had onvoldoende tijd / aandacht
Politie kon niets doen
Politie gaf onvoldoende informatie

Resultaat/afloop

Problemen niet opgelost
Anders
Geen bericht over de afloop
0

7.6

10

20

30

40
% genoemd

Samenvatting

Dit hoofdstuk beschrijft de contacten van de burger met de politie in het algemeen. Daarbij
kwam aan de orde hoeveel burgers contact hebben gehad met de politie, wat de reden was
voor dit contact (handhaving, aangifte of melding, andere contacten), en hoe tevreden men
was over het optreden van de politie. Daarbij stonden de cijfers uit de IVM 2010 centraal en
de significante verschillen met de IVM 2009 werden aangeduid. Voor de politieregio’s zijn
deze cijfers ook vergeleken met het landelijke gemiddelde.
Landelijke uitkomsten
- In 2010 hebben meer dan drie op de tien inwoners in de twaalf voorafgaande maanden
contact gehad met de politie. Dit is ongeveer evenveel als in 2009 en 2008.
- 36 Procent van de (laatste) contacten tussen bevolking en politie heeft betrekking op aangifte of melding door burgers, 26 procent komt voort uit handhaving. 38 Procent heeft betrekking op andere contacten.
- Bijna zes op de tien inwoners die contact hebben gehad, zijn (zeer) tevreden over het
politieoptreden tijdens hun laatste contact. Dit is vergelijkbaar met voorgaande jaren.
- Bij politiecontacten vanwege handhaving is het aandeel dat (zeer) tevreden is minder dan
gemiddeld. Bij contacten wegens aangifte of melding is dit ongeveer gelijk, bij de overige
vormen van contact is dit meer dan gemiddeld.
- Bijna een kwart van de inwoners is ontevreden over het laatste contact met de politie. De
meest genoemde reden hiervoor is dat de politie niets of te weinig deed.
Regionale verschillen
- Naar verhouding hadden de inwoners van de regio’s Amsterdam-Amstelland, Gooi en
Vechtstreek en Haaglanden vaker contact met de politie dan landelijk gemiddeld. In de regio’s Drenthe, Noord- en Oost-Gelderland, Twente en Zeeland hadden naar verhouding de
minste inwoners contact met de politie.
- In de regio Haaglanden is het aandeel inwoners dat tevreden is over de politiecontacten
significant hoger dan het landelijke gemiddelde. In de regio Kennemerland is de tevredenheid over de politiecontacten afgenomen ten opzichte van 2009.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

91

92

Centraal Bureau voor de Statistiek

8.

Functioneren van de politie

8.1

Inleiding

In de vorige hoofdstukken stonden de ervaringen van respondenten die in de afgelopen
twaalf maanden met de politie te maken hebben gehad centraal. Maar ook burgers die in die
12 maanden geen contact hebben gehad met de politie kunnen een oordeel hebben over de
politie. In paragraaf 8.2 komt eerst het oordeel over het totale functioneren van de politie in
de woonbuurt aan de orde. Vervolgens wordt in paragrafen 8.3 en 8.4 ingegaan op specifieke aspecten van het functioneren en de beschikbaarheid van de politie in de woonbuurt.
Daarna volgt in paragraaf 8.5 een beschrijving van het vertrouwen in de politie en het beeld
van de politie als ‘crimefighter’. Paragraaf 8.6 ten slotte geeft de mening over de interactie
tussen politie en burgers weer. De betreffende indicatoren over het functioneren van de
politie in de woonbuurt zijn voor alle IVM-jaren vermeld in de tabellen 8.1 t/m 8.11 van het
tabellenrapport.

8.2

Tevredenheid over totale functioneren van politie in de buurt

In de IVM is aan de respondenten een oordeel gevraagd over het totale functioneren van de
politie in de woonbuurt. In 2010 is 42 procent van de inwoners tevreden of zeer tevreden
over het functioneren van de politie in de buurt. Er is geen wezenlijk verschil met het cijfer
uit 2009. De tevredenheid is wel lager dan in 2008.
Grafiek 8.1
Tevredenheid over het totale functioneren van de politie in de buurt
% (zeer) tevreden
60
50
40
30
20
10
0
2008

2009

2010

Het aandeel burgers dat in 2010 tevreden of zeer tevreden is over het totale politiefunctioneren varieert van 32 procent in Limburg-Zuid tot 48 procent in IJsselland. In de politieregio’s
Groningen, IJsselland, Twente, Amsterdam-Amstelland en Haaglanden is het aandeel burgers dat (zeer) tevreden is over het totale functioneren van de politie significant hoger dan
het landelijke gemiddelde. In Noord-Holland Noord, Zaanstreek-Waterland, Midden- en
West-Brabant en Limburg-Zuid is het aandeel tevreden burgers beduidend minder dan het
landelijke gemiddelde. Ten opzichte van de IVM 2009 zijn er geen wezenlijke verschillen.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

93

Grafiek 8.2
Tevredenheid over het totale functioneren van de politie in de buurt naar politieregio (% [zeer]
tevreden), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

8.3

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Functioneren van de politie in de buurt

Het functioneren van de politie in de buurt is specifieker gemeten aan de hand van zeven
stellingen. De stellingen zijn – op één na – positief geformuleerd. Dit betekent dat hoe meer
men het eens is met een stelling, hoe positiever men oordeelt over het functioneren van de
politie in de buurt.
Volgens de IVM 2010 is één op de drie inwoners (34 procent) het eens met de stelling dat
de politie haar best doet en met de stelling dat de politie reageert op problemen in de buurt
(33 procent). Een iets kleiner aandeel (32 procent) vindt dat de politie bescherming biedt in
de buurt. Negentien procent van de ondervraagden geeft aan dat de politie de zaken efficiënt aanpakt, terwijl een iets kleiner deel (17 procent) de stelling onderschrijft dat de politie
contact heeft met de bewoners. Voor geen van voorgaande stellingen is er een significant
verschil in het aandeel in vergelijking met de IVM 2009. Meer dan vier op de tien inwoners
(44 procent) vindt dat de politie je serieus neemt. Ook hier is er nagenoeg geen wijziging ten
opzichte van het cijfers van 2009. Tot slot is 22 procent het eens met de (negatief geformuleerde) stelling dat de politie te weinig bekeurt in de buurt. Dit is een daling ten opzichte van
vorig jaar.
Grafiek 8.3
Oordeel over het functioneren van de politie in de buurt
'De politie neemt je serieus'
'De politie doet in deze buurt
haar best'
'De politie reageert op de
problemen hier in de buurt'

2008
2009
2010

'De politie biedt de burgers in
deze buurt bescherming'
'Ze bekeuren hier te weinig'
'De politie pakt de zaken in
deze buurt efficiënt aan'
'De politie heeft hier contact
met de bewoners uit de buurt'
0

94

10

20

30

40

50

60
% (helemaal) eens

Centraal Bureau voor de Statistiek

Voor het functioneren van de politie in de buurt is een schaalscore berekend op basis van
de antwoorden op de eerste vijf genoemde stellingen in de voorgaande alinea. Hiermee kan
het totale oordeel van de bevolking over het functioneren van de politie in buurt worden
beschreven. De score loopt van 0 tot 10; hoe hoger, hoe tevredener men is over het functioneren van de politie in de buurt.
Het oordeel over het functioneren van de politie in de buurt is niet veranderd in vergelijking
met 2009, maar er is wel sprake van een daling ten opzichte van 2008.
Grafiek 8.4
Functioneren van de politie in de buurt (schaalscore)
schaalscore (0-10)
10

8

6

4

2

0
2008

2009

2010

In 2010 beoordelen de inwoners van de regio Amsterdam-Amstelland met een schaalscore
van 5,5 en in Groningen, IJsselland, Haaglanden en Brabant-Zuid-Oost met een schaalscore van 5,4 het functioneren van de politie in 2010 positiever dan gemiddeld in Nederland. De
politieregio’s Zaanstreek-Waterland, Midden- en West-Brabant en Limburg-Zuid scoren
wezenlijk lager dan het landelijke gemiddelde, namelijk 5 of minder.
In geen van de regio’s is de schaalscore over het functioneren van de politie in 2010 significant anders dan in 2009.
Grafiek 8.5
Functioneren van de politie in de buurt naar politieregio (schaalscore), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

95

8.4

Beschikbaarheid van de politie in buurt

Het oordeel over de beschikbaarheid van de politie in de buurt is gemeten door aan de respondenten te vragen in hoeverre zij het eens of oneens zijn met vijf uitspraken. Anders dan
de meeste stellingen in de voorgaande paragraaf zijn deze stellingen negatief geformuleerd;
hoe meer men het met een stelling eens is, hoe negatiever men dus denkt over de beschikbaarheid van de politie.
Volgens de IVM 2010 is 49 procent van de inwoners de mening toegedaan dat zij de politie
te weinig zien in de buurt. Dit is lager dan in de IVM 2009. Ruim vier van de tien respondenten (41 procent) vindt dat de politie te weinig uit de auto komt, en 36 procent vindt dat de
politie te weinig aanspreekbaar is. Meer dan drie van de tien inwoners zijn van mening dat
de politie te weinig tijd heeft voor allerlei zaken. Dit aandeel is hoger dan vorig jaar. Dat de
politie niet snel komt als je ze roept vindt bijna één op de vijf burgers.
Grafiek 8.6
Oordeel over de beschikbaarheid van de politie in de buurt
'Je ziet de politie in de buurt te weinig'

'De politie komt hier te weinig uit de auto'
2008
2009
2010

'De politie is hier te weinig aanspreekbaar'

'De politie heeft hier te weinig tijd voor allerlei zaken'

'Ze komen niet snel als je ze roept'
0

10

20

30

40

50
60
% (helemaal) eens

Evenals bij het functioneren van de politie vormen de vijf stellingen over de beschikbaarheid
van de politie samen een cluster waarvoor een schaalscore kan worden berekend. Hiervoor
geldt: hoe hoger de score, hoe positiever men is over de beschikbaarheid van de politie in
de buurt. In 2010 bedroeg de schaalscore voor de beschikbaarheid van de politie 4,3; in
2009 en 2008 was deze eveneens 4,3.
Grafiek 8.7
Beschikbaarheid van de politie in buurt (schaalscore)
schaalscore (0-10)
10

8

6

4

2

0
2008

2009

2010

De schaalscore voor de beschikbaarheid van de politie in de buurt is in 2010 lager dan het
landelijke gemiddelde in de politieregio’s Midden- en West-Brabant en Limburg-Zuid. In
deze regio’s is de score 3,9 of lager. De regio Amsterdam-Amstelland heeft met 4,8 in 2010
de hoogste score voor de beschikbaarheid van de politie. Ook in de regio’s Groningen, IJsselland, Twente en Haaglanden is deze schaalscore duidelijk hoger dan het landelijke gemiddelde. Elk van deze laatste vier regio’s heeft een score van 4,5 of meer.
In geen enkele regio is sprake van een wezenlijk verschil met 2009.

96

Centraal Bureau voor de Statistiek

Grafiek 8.8
Beschikbaarheid van de politie in de buurt naar politieregio (schaalscore), 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

8.5

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Vertrouwen in politie en politie als crimefighter

In de IVM worden de respondenten twee stellingen voorgelegd die betrekking hebben op het
vertrouwen in de politie, en twee stellingen over het beeld dat de burger heeft van de politie
als ‘crimefighter’. Deze stellingen zijn positief geformuleerd, dus hoe meer men het eens is
met een stelling, hoe positiever men op dat aspect over de politie is.

vertrouwen

Grafiek 8.9
Vertrouwen in politie en politie als crimefighter
'Als het er echt om gaat
zal de politie het uiterste
doen om je te helpen'
'Als het er echt om gaat
dan is de politie er voor
je'

crimefighter

2008
2009
2010
'De politie weet hoe ze
boeven moet vangen'
'De politie bestrijdt
succesvol de criminaliteit'
0

10

20

30

40

50

60

% (helemaal) eens

Ruim de helft van de inwoners heeft vertrouwen in de politie in die zin dat men van mening
is dat de politie het uiterste zal doen om hen te helpen (53 procent) en 49 procent is het
(helemaal) eens met de stelling dat de politie er voor hen is als het er echt op aan komt.
Beide percentages zijn niet wezenlijk verschillend van de cijfers van 2009, maar wel lager
dan die van 2008.
Over de politie als ‘crimefighter’ zegt ruim drie op tien (31 procent) van de ondervraagden
dat de politie weet hoe ze boeven moet vangen. Negentien procent van de respondenten is
het eens met de stelling dat de politie de criminaliteit succesvol bestrijdt. Er is geen wezenlijk verschil met voorgaande jaren.
Op grond van de antwoorden op bovenstaande stellingen is een schaalscore voor het vertrouwen in de politie en een schaalscore voor de politie als crimefighter berekend. Deze
scores lopen beide van 0 tot 10 waarbij een hogere score betekent dat men positiever is
over dat aspect. Voor Nederland was de schaalscore voor het vertrouwen in de politie 6,3
en voor de politie als crimefighter 5,1. Het vertrouwen in de politie verschilt niet wezenlijk
van 2009 en 2008; de schaalscore voor de politie als crimefighter is gedaald ten opzichte
van 2009 en 2008.
Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

97

De schaalscore voor het vertrouwen in de politie is in 2010 significant hoger dan het landelijke gemiddelde in de regio’s Twente, Amsterdam-Amstelland en Haaglanden met een cijfer
van 6,5. In de politieregio’s Midden- en West-Brabant en Limburg-Zuid liggen de schaalscores met een cijfer van 6,1 beduidend lager dan het landelijke gemiddelde. In de regio Brabant-Zuid-Oost is er bovendien sprake van een stijging ten opzichte van 2009.
De schaalscore voor de politie als crimefighter is in 2010 significant hoger dan gemiddeld in
de regio Haaglanden met een score van 5,3. Gelderland-Zuid en Rotterdam-Rijnmond scoren met 4,8 lager dan het landelijke gemiddelde. Rotterdam-Rijnmond vertoont eveneens
een significante daling ten opzichte van 2009.
Grafiek 8.10
Vertrouwen in politie en politie als crimefighter naar politieregio (schaalscores), 2010
Vertrouwen in politie

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Politie als crimefighter

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

98

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Centraal Bureau voor de Statistiek

8.6

Interactie tussen politie en burgers

In de IVM 2010 zijn stellingen aan de respondenten voorgelegd die betrekking hebben op de
interactie tussen politie en burgers in de buurt. Analoog aan paragraaf 8.5 zijn ook deze
stellingen positief geformuleerd, dus hoe meer mensen het eens zijn met een stelling, hoe
positiever de bevolking op dat aspect over de politie is.
Grafiek 8.11
Interactie tussen politie en burgers

communicatie

wederkerigheid

'De politie neemt je serieus'
'De politie houdt rekening met de wensen van de
samenleving'
'De politie werkt goed samen met de bewoners'
2008
2009
2010

'De politie heeft hier contact met de bewoners uit de buurt'

'De politie is benaderbaar'
'De politie wil contact hebben met burgers'
'De politie informeert de burgers'
0

10

20

30

40

50

60

% (helemaal) eens

Een viertal stellingen gaat over de wederkerigheid van de relatie tussen politie en burgers.
In 2010 is bijna drie van de tien (28 procent) ondervraagde inwoners van mening dat de
politie rekening houdt met de wensen van de samenleving, terwijl meer dan een vijfde
(22 procent) stelt dat de politie goed samenwerkt met de bewoners. Het aandeel van de
respondenten dat het eens is met deze eerste stelling is significant gedaald ten opzichte van
2009. Naast deze stellingen hebben ook twee eerder beschreven stellingen betrekking op
de wederkerigheid van de politie. Zoals reeds gezegd in paragraaf 8.3 vindt 44 procent dat
de politie je serieus neemt. De laatste stelling in verband met wederkerigheid, die zegt dat
de politie daadwerkelijk contact heeft met de bewoners in de buurt, wordt ondersteund door
17 procent van de ondervraagden.
Drie stellingen gaan specifiek over de communicatie tussen politie en burgers. Drie op de
tien inwoners is van mening dat de politie contact wil hebben met de burgers. Dit is minder
dan vorig jaar. Meer dan de helft (53 procent) vindt de politie benaderbaar. 28 Procent van
de respondenten zegt ten slotte dat de politie de burgers informeert. Deze laatste stelling
vertoont een opmerkelijke daling tussen 2010 en 2009 in het aandeel personen dat het
hiermee eens is.
Op grond van de antwoorden op bovenstaande stellingen zijn twee schaalscores berekend.
Dit betreft een schaalscore voor de wederkerigheid tussen politie en burgers, en één voor
de communicatie tussen politie en burgers. Deze scores variëren tussen 0 en 10. Hoe hoger
deze score, des te positiever men is over dat aspect. Landelijk was in 2010 de schaalscore
voor de wederkerigheid tussen politie en burgers 5,2 en voor de communicatie tussen politie
en burgers 5,5. Analoog aan de daling bij de aparte stellingen, geldt ook hier dat de schaalscore voor communicatie significant lager is in vergelijking met die van 2009.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

99

Grafiek 8.12
Interactie tussen politie en burgers naar politieregio (schaalscores), IVM 2010
Wederkerigheid politie-burgers

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Communicatie politie-burgers

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

De schaalscore voor de wederkerigheid tussen politie en burgers is significant hoger dan het
landelijke gemiddelde in de politieregio’s Amsterdam-Amstelland en Haaglanden. Lager dan
gemiddeld scoren de regio’s Zaanstreek-Waterland, Rotterdam-Rijnmond en Limburg-Zuid.
De politieregio Rotterdam-Rijnmond vertoont daarenboven ook een opmerkelijke daling in
schaalscore in vergelijking met de cijfers van de IVM 2009.
De schaalscore voor de communicatie tussen politie en burgers varieert van 5,2 in Gelderland-Zuid tot 5,8 in Haaglanden. In de politieregio’s IJsselland, Amsterdam-Amstelland en
Haaglanden is het cijfer beduidend hoger dan het landelijke gemiddelde, terwijl in de regio’s
Gelderland-Zuid, Kennemerland, Rotterdam-Rijnmond en Midden- en West-Brabant de
score significant lager ligt dan het landelijke gemiddelde van 2010. Ten opzichte van het
cijfer van 2009 vertonen de politieregio’s Gelderland-Midden, Gelderland-Zuid en Rotterdam-Rijnmond in 2010 een daling.

100

Centraal Bureau voor de Statistiek

8.7

Samenvatting

Dit hoofdstuk geeft weer hoe de inwoners van Nederland volgens de IVM 2010 denken over
het functioneren van de politie in de woonbuurt. Ook zijn de resultaten van de verschillende
politieregio’s aan de hand van schaalscores vergeleken met het landelijke gemiddelde.
Hieronder worden de belangrijkste resultaten samengevat.
Landelijke uitkomsten
- In 2010 was 42 procent van de inwoners tevreden tot zeer tevreden over het algemene
functioneren van de politie in de buurt. Dit is vergelijkbaar met 2009 maar lager dan in
2008.
- Het oordeel van de bevolking over het functioneren en de beschikbaarheid van de politie
in de buurt is tussen 2009 en 2010 niet wezenlijk gewijzigd. Wel daalde het oordeel over
het functioneren van de politie in de buurt ten opzichte van 2008.
- Ruim de helft van de inwoners is het er mee eens dat de politie je helpt als het er echt op
aan komt. Bijna een derde van de inwoners vindt dat de politie weet hoe ze boeven moet
vangen; bijna één op de vijf is van mening dat de politie de criminaliteit succesvol bestrijdt.
- Bijna één op de drie inwoners zegt dat de politie rekening houdt met de wensen van de
samenleving; een even groot deel vindt dat de politie de burgers informeert. Meer dan een
vijfde is van mening dat de politie goed samenwerkt met de bewoners.
Regionale verschillen
- In de politieregio’s Noord-Holland Noord, Zaanstreek-Waterland, Midden- en WestBrabant en Limburg-Zuid zijn minder inwoners tevreden over het politiefunctioneren in het
algemeen dan gemiddeld. In de regio’s Groningen, IJsselland, Twente, AmsterdamAmstelland en Haaglanden zijn meer mensen dan gemiddeld tevreden.
- Wanneer het functioneren van de politie in de buurt concreter gemeten wordt aan de hand
van een aantal stellingen en op basis daarvan een schaalscore wordt berekend blijkt dat
de politieregio’s Zaanstreek-Waterland, Midden- en West-Brabant en Limburg-Zuid minder
tevreden inwoners hebben dan gemiddeld. In de regio’s Groningen, IJsselland, Amsterdam-Amstelland, Haaglanden en Brabant-Zuid-Oost zijn meer inwoners tevreden dan gemiddeld.
- De schaalscore voor de beschikbaarheid van de politie in de buurt is in de politieregio’s
Midden- en West-Brabant en Limburg-Zuid lager dan gemiddeld. In Groningen, IJsselland,
Twente, Amsterdam-Amstelland en Haaglanden is deze score hoger dan het landelijke
gemiddelde.
- In de regio’s Midden- en West-Brabant en Limburg-Zuid heeft men volgens de schaalscore
minder vertrouwen in de politie dan gemiddeld. In de regio’s Twente, AmsterdamAmstelland en Haaglanden juist meer. Voor Brabant-Zuid-Oost is er een significante stijging in vergelijking met het voorgaande jaar.
- De schaalscore voor de politie als crimefighter is in de politieregio Haaglanden beduidend
hoger dan gemiddeld. Gelderland-Zuid en Rotterdam-Rijnmond scoren beduidend lager
dan het landelijke gemiddelde. Rotterdam-Rijnmond vertoont eveneens een opmerkelijke
daling in schaalscore van 2010 ten opzichte van 2009.
- De schaalscore voor de wederkerigheid van de politie vertoont voor de politieregio’s Amsterdam-Amstelland en Haaglanden een cijfer dat opmerkelijk hoger ligt dan het landelijke
gemiddelde. In de regio’s Zaanstreek-Waterland, Rotterdam-Rijnmond en Limburg-Zuid is
de score beduidend lager dan gemiddeld. In de politieregio Rotterdam-Rijnmond is deze
tevens lager dan in 2009.
- De politieregio’s IJsselland, Amsterdam-Amstelland en Haaglanden vertonen voor wat
betreft de schaalscore communicatie in 2010 een wezenlijk hoger cijfer dan het landelijke
gemiddelde. De regio’s Gelderland-Zuid, Kennemerland, Rotterdam-Rijnmond en Middenen West-Brabant hebben een lagere schaalscore dan het landelijke gemiddelde. In de politieregio’s Gelderland-Midden, Gelderland-Zuid en Rotterdam-Rijnmond is deze schaalscore in 2010 lager dan in 2009.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

101

102

Centraal Bureau voor de Statistiek

9.

Voorzorgsmaatregelen tegen criminaliteit

9.1

Inleiding

In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op het preventiegedrag tegen enkele vormen van
criminaliteit, met name in de woonomgeving. Burgers hebben immers ook een eigen verantwoordelijkheid om te voorkómen dat men slachtoffer wordt van criminaliteit.
In de volgende paragraaf komen enkele technopreventieve voorzieningen tegen woninginbraak aan de orde. Met technopreventieve voorzieningen worden hier onder meer veiligheidssloten, buitenverlichting en alarminstallaties bedoeld. Hierbij wordt een onderscheid
gemaakt tussen de aanwezigheid en het gebruik van deze voorzieningen.
In paragraaf 9.3 staat een aantal sociopreventieve maatregelen centraal. Deze hebben
betrekking op bijvoorbeeld ’s avonds het licht laten branden wanneer er niemand thuis is, de
fiets zo mogelijk in de bewaakte stalling plaatsen en geen waardevolle spullen in de auto
laten liggen.
De gegevens die in deze paragraaf worden besproken zijn gepresenteerd in de tabellen 9.1
tot en met 9.7 van het bijbehorende tabellenrapport. Omdat de vraagstellingen en antwoordcategorieën betreffende techno- en sociopreventieve maatregelen van de IVM 2008 afwijken
van die van de IVM 2009 en 2010 is het vergelijken met de resultaten van 2008 niet zinvol.
Hierom zijn de gegevens van 2008 niet in de tabellen opgenomen. In dit hoofdstuk kunnen
derhalve alleen de resultaten van 2009 en 2010 met elkaar worden vergeleken.

9.2

Technopreventieve voorzieningen

In de IVM is aan respondenten gevraagd welke voorzieningen bij hen thuis aanwezig zijn
om inbraak te voorkomen of om de gevolgen van inbraak zoveel mogelijk te beperken. Het
gaat daarbij om extra veiligheidssloten of grendels op de buitendeuren, (rol)luiken voor ramen en/of deuren, de aanwezigheid van buitenverlichting en de aanwezigheid van een
alarminstallatie.
Buitenverlichting en extra veiligheidssloten en/of grendels op de buitendeuren zijn de meest
voorkomende voorzieningen om inbraak te voorkomen. Bij 79 respectievelijk 70 procent van
alle huishoudens waren deze voorzieningen in 2010 aanwezig. Andere voorzieningen tegen
inbraak komen aanzienlijk minder vaak voor: bij bijna 16 procent van de huishoudens zijn er
aan de woning (rol)luiken voor ramen en deuren en bij bijna 12 procent is een inbraakalarm
aanwezig.
In 2010 bleek het percentage woningen waar ‘extra veiligheidssloten/grendels op de buitendeuren’ aanwezig zijn, significant lager dan in 2009. Bij de drie andere vormen van technopreventieve voorzieningen zijn de verschillen tussen 2010 en 2009 niet significant.
Wat de aanwezigheid van dit soort technopreventieve voorzieningen betreft zijn er nogal wat
verschillen tussen de diverse politieregio’s; dit geldt met name voor de aanwezigheid van
rolluiken en buitenverlichting. Wat rolluiken betreft valt op dat deze meer dan gemiddeld
voorkomen in de politieregio’s Twente, Noord- en Oost-Gelderland, Zeeland, Midden- en
West-Brabant, Brabant-Noord, Brabant-Zuid-Oost, Limburg-Noord en Limburg-Zuid. In Limburg-Noord is het cijfer zelfs ruim driemaal zo hoog als het landelijk gemiddelde. In de westelijke en noordelijke politieregio’s komen rolluiken wat minder vaak voor. Buitenverlichting is
wat algemener in de regio’s Drenthe, Twente, Noord- en Oost-Gelderland, Gelderland-Zuid,
Noord-Holland Noord, Brabant Noord, Brabant Zuid-Oost, Limburg Noord en Flevoland.
Aan personen bij wie thuis dit soort technopreventieve voorzieningen aanwezig is, is vervolgens gevraagd hoe vaak hiervan gebruik wordt gemaakt: “(bijna) altijd”, “soms” of “(bijna)
nooit”.
Extra veiligheidssloten/grendels op de buitendeuren en buitenverlichting worden met respectievelijk 60 procent en 59 procent van de huishoudens het meest gebruikt. Het gebruik
van rolluiken voor ramen / deuren (12 procent) en het gebruik van een alarminstallatie in
huis (8 procent) is aanzienlijk minder algemeen.
In navolging van de hiervoor geconstateerde afname van het percentage woningen waar
‘extra veiligheidssloten/ grendels op de buitendeuren’ aanwezig zijn, is (dus) ook het gebruik
van deze voorziening tussen 2009 en 2010 iets gedaald.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

103

De verschillen in het gebruik van het viertal technopreventieve voorzieningen tussen de
onderscheiden politieregio’s laten nagenoeg hetzelfde patroon zien als hiervoor beschreven
bij de aanwezigheid van dit soort voorzieningen.

Grafiek 9.1
Aanwezigheid en gebruik van technopreventieve voorzieningen

aanwezigheid

Buitenverlichting
Extra veiligheidssloten /
grendels op
buitendeuren
(Rol)luiken voor ramen /
deuren

Alarminstallatie in huis
2009
2010

gebruik

Buitenverlichting
Extra veiligheidssloten /
grendels op
buitendeuren
(Rol)luiken voor ramen /
deuren

Alarminstallatie in huis

0

20

40

60

80

100
%

Om een meer eenduidig inzicht in het gebruik van technopreventieve voorzieningen te verkrijgen zijn er zogeheten somscores berekend. Deze somscores geven het gemiddeld aantal gebruikte voorzieningen per huishouden weer en verschillen in die zin dus van de elders
in deze publicatie toegepaste schaalscores (zie bijlage 4). Dus hoe hoger de somscore, des
te hoger het gebruik van dit soort voorzieningen.
In 2010 bedroeg, evenals in 2009, de overall somscore van alle politieregio’s in Nederland
1,4. Uitsplitsing naar de politieregio’s laat zien dat met name de regio AmsterdamAmstelland met 1,0 aanmerkelijk lager scoort dan het landelijk gemiddelde. Ook de regio’s
Groningen, Fryslân, IJsselland, Utrecht, Kennemerland en Haaglanden scoorden in 2010
lager dan het landelijk gemiddelde. Limburg-Noord ligt met een score van 1,8 echter ver
boven het landelijk gemiddelde. Bij een aantal andere regio’s is het verschil minder groot: in
de politieregio’s Noord- en Oost-Gelderland, Gelderland Zuid en in de politieregio‘s in de
zuidelijke provincies Noord-Brabant en Limburg is de somscore namelijk iets hoger dan het
landelijk gemiddelde.
Een vergelijking met de resultaten van 2009 laat zien dat, zowel op landelijk niveau als op
het niveau van de afzonderlijke politieregio’s, het gebruik van technopreventieve voorzieningen in 2010 niet significant is toe- of afgenomen.

104

Centraal Bureau voor de Statistiek

Grafiek 9.2
Gebruik van technopreventieve voorzieningen totaal (somscore) naar politieregio, 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

9.3

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Sociopreventieve maatregelen

In de IVM 2009 en 2010 is ook een viertal vragen gesteld over andere maatregelen ter voorkoming van inbraak, fietsdiefstal, auto-inbraak of diefstal en/of beroving op straat, de zogeheten sociopreventieve maatregelen. Het gaat hierbij om preventieve maatregelen zoals ’s
avonds bij afwezigheid thuis het licht laten branden, de fiets zo mogelijk in een bewaakte
stalling plaatsen, waardevolle spullen meenemen uit de auto of waardevolle spullen thuis
laten om diefstal of beroving op straat te voorkomen.
In 2010 zei bijna driekwart van alle respondenten dat men waardevolle spullen uit de auto
meeneemt om auto-inbraak te voorkomen en 45 procent van de inwoners laat ’s avonds bij
afwezigheid thuis het licht branden. Ook de fiets in een bewaakte stalling plaatsen en waardevolle spullen thuislaten om diefstal/beroving op straat te voorkomen zijn maatregelen die
vaak worden getroffen; door respectievelijk 39 en 40 procent van de bevolking. Deze laatste
twee cijfers zijn lager dan in 2009.
Grafiek 9.3
Sociopreventieve maatregelen
Waardevolle spullen
meenemen uit auto
's Avonds licht laten branden
bij afwezigheid

2009
2010

Waardevolle spullen thuis
laten om diefstal / beroving
op straat te voorkomen
Fiets in bewaakte
fietsenstalling
0

20

40

60

80
100
% (bijna) altijd toegepast

Er zijn duidelijke verschillen tussen de afzonderlijke politieregio’s in de mate waarin sociopreventieve maatregelen worden getroffen. In politieregio’s Noord- en Oost-Gelderland,
Midden- en West-Brabant, Brabant-Noord, Brabant-Zuid-Oost, Limburg-Noord en LimburgZuid werden in 2010 gemiddeld meer maatregelen genomen dan elders in het land. Minder
maatregelen werden genomen in de regio’s Groningen, Fryslân, Drenthe, AmsterdamAmstelland, Rotterdam-Rijnmond en Zeeland.
Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

105

Evenals bij de technopreventieve voorzieningen zijn ook bij de sociopreventieve maatregelen somscores berekend. Met deze somscores wordt een ‘overall’ beeld van de betreffende
sociopreventieve maatregelen verkregen.
In 2010 lag de somscore van de sociopreventieve maatregelen in de noordelijke politieregio’s Groningen, Fryslân en Drenthe en in de regio’s Amsterdam-Amstelland, RotterdamRijnmond en Zeeland beneden het landelijk gemiddelde. De regio’s Noord- en OostGelderland en de politieregio’s in de provincies Noord-Brabant en Limburg scoorden in 2010
beter dan het landelijk gemiddelde.
De hiervoor geconstateerde afname van preventieve maatregelen op het gebied van fietsdiefstal en het thuislaten van waardevolle spullen komt uiteraard ook tot uitdrukking in de
somscores: in 2010 was deze score op landelijk niveau namelijk iets lager dan in 2009
(respectievelijk 2,0 en 2,1). In de politieregio’s Gelderland-Midden, Haaglanden en in de drie
Brabantse politieregio’s was eveneens sprake van een daling.
Grafiek 9.4
Sociopreventieve maatregelen totaal (somscore) naar politieregio, 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

9.4

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

Preventie totaal

Op basis van de genomen preventiemaatregelen zijn, zoals opgemerkt, somscores berekend. Deze scores geven het gemiddeld aantal (bijna) altijd gebruikte of toegepaste preventiemaatregelen aan. Dus hoe hoger de scores hoe meer maatregelen. Volgens de IVM 2010
bedraagt de gemiddelde technopreventieve somscore 1,4 en de sociopreventieve somscore
2,0. De somscore ‘preventie totaal’ is de som van beide voornoemde somscores en bedraagt dus gemiddeld 3,4.
De hiervoor opgemerkte daling van preventieve maatregelen op het gebied van fietsdiefstal
en het thuislaten van waardevolle spullen komt niet alleen tot uitdrukking in de sociopreventieve somscore, maar dus ook in de somscore ‘preventie-totaal’. Deze laatste score daalde
van 3,5 in 2009 naar 3,4 in 2010.

106

Centraal Bureau voor de Statistiek

Grafiek 9.5
Toegepaste preventieve maatregelen/voorzieningen totaal (somscore)
Preventie totaal

2009
2010
Socio-preventie totaal

Techno-preventie totaal

0

1

2

3
4
5
gemiddeld aantal (bijna) altijd gebruikte/toegepaste maatregelen

Een algeheel overzicht van het gemiddeld aantal toegepaste technopreventieve voorzieningen en sociopreventieve maatregelen naar politieregio laat zien dat dit soort criminaliteitspreventie in de vier noordelijke regio’s Groningen, Fryslân, Drenthe en IJsselland en in de
regio’s Kennemerland, Amsterdam-Amstelland, Haaglanden, Rotterdam Rijnmond en Zeeland lager is dan het landelijk gemiddelde. In de regio’s Noord- en Oost-Gelderland, Gelderland-Zuid en in de politieregio’s in Noord-Brabant en Limburg is dit soort criminaliteitspreventie hoger dan het landelijk gemiddelde.
Vergeleken met 2009 is de criminaliteitspreventie in de regio’s Gelderland-Midden, Haaglanden en Brabant-Zuid-Oost in 2010 enigszins gedaald.
Grafiek 9.6
Preventieve maatregelen totaal (somscore) naar politieregio, 2010

Regio t.o.v. Nederland
Lager
Gelijk
Hoger

2010 t.o.v. 2009
Lager
Gelijk
Hoger

9.5 Samenvatting
In dit laatste hoofdstuk is ingegaan op de preventiemaatregelen die door de inwoners van
Nederland zijn getroffen ter voorkoming van inbraak, diefstal en beroving. De belangrijkste
conclusies worden hieronder kort samengevat.
Landelijke uitkomsten
- De aanwezigheid van buitenverlichting en extra veiligheidssloten en/of grendels op de
buitendeuren zijn volgens de IVM 2010 de meest voorkomende maatregelen tegen inbraak. Bij respectievelijk bijna acht en zeven op de tien huishoudens zijn deze voorzieningen aanwezig. Inbraakalarm en (rol)luiken voor ramen en deuren komen aanzienlijk minder vaak voor.
- Bijna driekwart van de respondenten zegt waardevolle spullen uit de auto mee te nemen
om auto-inbraak te voorkomen. Bijna de helft van de inwoners laat ’s avonds bij afwezigIntegrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

107

heid het licht branden. Om diefstal/beroving op straat te voorkomen worden door 40 procent van de inwoners waardevolle spullen thuis gelaten. Bijna 4 op de tien burgers maken
gebruik van een bewaakte fietsstalling.
Regionale verschillen
- Wat de algehele criminaliteitspreventie betreft laten de ‘overall-scores’ zien dat deze in de
politieregio’s Groningen, Fryslân, Drenthe, IJsselland, Kennemerland, AmsterdamAmstelland, Haaglanden, Rotterdam Rijnmond en Zeeland lager is dan het landelijk gemiddelde.
- De somscore ‘preventie totaal’ is hoger dan het landelijk gemiddelde in de politieregio’s
Noord- en Oost-Gelderland, Gelderland-Zuid, Midden- en West-Brabant, Brabant-Noord,
Brabant-Zuid-Oost, Limburg-Noord en Limburg-Zuid.

108

Centraal Bureau voor de Statistiek

Bijlage 1
Onderzoeksverantwoording (verkorte versie)
Integrale Veiligheidsmonitor 2010

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

109

Onderzoeksverantwoording landelijke rapportage
1.

Inleiding

In deze verkorte versie van de onderzoeksverantwoording worden de belangrijkste aspecten
van de opzet en uitvoering van de Integrale Veiligheidsmonitor (IVM) toegelicht. Een meer
uitgebreide beschrijving van het onderzoek komt separaat en uitsluitend elektronisch beschikbaar als proces- en onderzoeksdocumentatie. De IVM, voor het eerst uitgevoerd in het
najaar van 2008, moet worden gezien als de opvolger van de Veiligheidsmonitor Rijk (VMR)
die in de periode 2005 – 2008 door het CBS is uitgevoerd en waarover jaarlijks is gerapporteerd. IN 2010 is de IVM voor derde achtereenvolgende keer als grootschalig bevolkingsonderzoek uitgevoerd, waarbij personen van 15 jaar en ouder zijn ondervraagd. Het IVM onderzoek is opgebouwd rondom een gecoördineerde vragenlijst. Deze biedt de mogelijkheid
om naast onderwerpen van landelijk belang ook lokale onderzoeksvragen op te nemen.
Hierdoor is de IVM een bruikbaar meetinstrument voor meerdere bestuurlijke niveaus binnen de overheid. Daarnaast komen door het verdere samenwerken op het gebied van de
veiligheid meer eenduidige cijfers beschikbaar, meer mogelijkheden voor analyse en kan er
efficiënter onderzoek worden uitgevoerd.
Net als in 2008 en 2009 is ook in 2010 opnieuw parallel aan de IVM een Veiligheidsmonitor
Rijk op beperkte schaal uitgevoerd. De gegevens van dit onderzoek worden vooral gebruikt
om de methodebreuken als gevolg van de invoering van de IVM in kaart te brengen. Dit
zowel op landelijk als politieregionaal niveau. In bijlage 3 van de landelijke rapportage wordt
de laatste stand van zaken omtrent de waargenomen methodebreuken toegelicht.
In de volgende paragraaf wordt de opzet van de IVM 2010 kort besproken, terwijl paragraaf
3 ingaat op de structuur van de vragenlijst. In paragraaf 4 komt de steekproeftrekking voor
het onderzoek aan de orde. In paragraaf 5 wordt ingegaan op het veldwerk en de responsresultaten, terwijl paragraaf 6 een beknopte beschrijving geeft van het verwerkingsproces. In
paragraaf 7 ten slotte is een beschrijving opgenomen van de weging van zowel de IVM als
van de VMR-extra.

2.

Onderzoeksopzet

De externe stuurgroep ‘Stroomlijning Veiligheidsmonitors’, met vertegenwoordigers van
BZK, Justitie, CBS, WODC, G4, G27, VNG, RHC, in het voorjaar van 2008 opgegaan in de
Raad voor de Veiligheidsmonitor, heeft in juni 2008 een definitief besluit genomen ten aanzien van de organisatie en uitvoering van de Veiligheidsmonitor op landelijk/regionaal en
lokaal niveau. Dit onder de naam ‘Integrale Veiligheidsmonitor’ (IVM). In deze paragraaf
wordt op hoofdpunten beschreven hoe de IVM als jaarlijks onderzoek is opgezet en hoe de
uitvoering ervan is georganiseerd.
De jaarlijkse waarneming op het terrein van de sociale veiligheid en ondervonden criminaliteit is voor de IVM vastgesteld voor de periode van 15 september t/m 31 december. Voor de
eerdere VMR-onderzoeken werden telkens in het eerste kwartaal van het kalenderjaar op
grote schaal gegevens over veiligheid en criminaliteit verzameld. Dit gebeurde door steekproefpersonen telefonisch (indien telefoonnummer bekend) of face-to-face te benaderen. Bij
de IVM wordt echter gebruik gemaakt van vier verschillende modes, nl. waarneming via
internet (verder ook aangeduid met CAWI) en papier (PAPI), telefonisch (CATI) en face-toface (CAPI). Om het effect van deze wijzigingen op de belangrijkste uitkomsten te kwantificeren, heeft de Raad voor VM besloten om parallel aan de IVM ook de VMR op beperkte
schaal uit te voeren (hierna VMR-extra genoemd) aan de hand van de oude vragenlijst en
de traditionele waarnemingsmethode. Deze parallelle uitvoering naast de IVM heeft zowel in
2008, 2009 als 2010 plaatsgevonden.
Voor de landelijke uitvoering van de IVM werken BZK, Justitie en CBS net als bij de voormalige VMR samen op basis van een afgesloten overeenkomst. Met het aantreden van de
nieuwe regering in 2010 is een deel van het ministerie van BZK dat verantwoordelijk was
voor het thema Veiligheid samengevoegd met het ministerie van Justitie. Hierdoor ontstond
er een nieuw ministerie van Veiligheid en Justitie.
Het CBS draagt zorg voor de landelijke uitvoering. De IVM steekproef op landelijk niveau die
met de nieuwe waarnemingsmethode en nieuwe vragenlijst wordt benaderd, moet resulteren in minstens 18 750 respondenten (minimaal 750 responsen per politieregio). Ook het
geschetste parallelle onderzoek (VMR-extra) wordt door het CBS uitgevoerd, waarbij in de
jaren 2008, 2009 en 2010 telkens van minimaal van 6 000 respondenten gegevens zijn

110

Centraal Bureau voor de Statistiek

verzameld. Hiermee kunnen zoals eerder in de inleiding is aangegeven de verschillen in de
belangrijkste uitkomsten worden gekwantificeerd.
De uniforme vragenlijst van de nieuwe IVM biedt ook voor lokaal geïnteresseerden zoals
(politie)regio’s en individuele gemeenten de mogelijkheid om vragen op te nemen. Dit wordt
mogelijk gemaakt door het hanteren van verplichte en facultatieve blokken in de vragenlijst
(zie ook verder bij paragraaf 3).
De lokale deelname aan de IVM is niet verplicht en zeer wisselend. In 2008 deden 78 gemeenten mee, in 2009 bedroeg het aantal deelnemende gemeenten 239 en in 2010 deden
slechts 21 gemeenten mee. Door deze beperkte lokale deelname in 2010 heeft slechts in 7
politieregio’s een gedeeltelijke of volledige oversampling plaatsgevonden (zie tabel 1).
Voor de uitvoering van de IVM op lokaal niveau is door BZK en Justitie het bureau Veiligheidsmonitor (bVm) opgericht. De taken van dit bureau richten zich vooral op de facilitering
en coördinatie van de lokale deelnemers aan de IVM. Zo kunnen lokale deelnemers gebruik
maken van een drietal geselecteerde veldwerkbureaus die aan de opgestelde eisen voldeden. Verder is voor de uitvoering van de IVM op lokaal niveau door bVm, in samenwerking
met het CBS, het handboek Veiligheidsmonitor samengesteld. In dit handboek worden gedetailleerde richtlijnen en andere noodzakelijke input gegeven voor de uitvoering van de IVM
op lokaal niveau.
Behalve de uitvoering van de IVM op landelijk/politieregionaal niveau ondersteunt het CBS
ook de uitvoering op lokaal niveau. Zo verzorgt het CBS voor alle lokale deelnemers de
steekproeftrekking. Dit heeft als voordeel dat alle te benaderen steekproefpersonen (landelijk en lokaal) uit hetzelfde steekproefkader afkomstig zijn en eventuele kaderfouten hierdoor
beperkt blijven. Ook eventuele dubbele benadering van personen is hiermee uitgesloten.
Behalve het trekken van de steekproeven verwerkt en ordent het CBS ook alle onderzoeksgegevens. Hierna voorziet het CBS deze van een weegfactor, die door elke lokale deelnemer kan worden gehanteerd. Na bewerking van de veldwerkgegevens worden beveiligde
microdatabestanden teruggeleverd aan de lokale deelnemers. Deze uitlevering vindt plaats
via het bureau Veiligheidsmonitor (bVm).
Tabel 1. Oversampling door gemeenten per politieregio, IVM
Politieregio

01 Groningen
02 Friesland
03 Drenthe
04 IJsselland
05 Twente
06 Noord- en Oost-Gelderland
07 Gelderland-Midden
08 Gelderland-Zuid
09 Utrecht
10 Noord-Holland-Noord
11 Zaanstreek-Waterland
12 Kennemerland
13 Amsterdam-Amstelland
14 Gooi en Vechtstreek
15 Haaglanden
16 Hollands Midden
17 Rotterdam-Rijnmond
18 Zuid-Holland-Zuid
19 Zeeland
20 Midden- en West-Brabant
21 Brabant-Noord
22 Brabant-Zuidoost
23 Limburg-Noord
24 Limburg-Zuid
25 Flevoland
Totaal

2008
Deelname

Mate van

2009
Deelname

Mate van

2010
Deelname

Mate van

gemeenten

oversampling

gemeenten

oversampling

gemeenten

oversampling

29
1
6
9
29
1

1
1
1

Niet
Niet
Niet
Niet
Niet
Niet
Niet
Niet
Volledig
Niet
Deels
Niet
Volledig
Niet
Volledig
Volledig
Deels
Niet
Niet
Niet
Deels
Deels
Niet
Niet
Niet

78

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

16
18
3
1
12
16
1
29
26

6
8
9
1
20
1
13
17
16
17
7
2
239

Deels
Deels
Niet
Deels
Deels
Deels
Volledig
Deels
Volledig
Volledig
Niet
Niet
Volledig
Deels
Volledig
Deels
Volledig
Deels
Volledig
Deels
Deels
Deels
Deels
Niet
Deels

1

1
6
9
2
1

1

Niet
Niet
Niet
Niet
Deels
Niet
Niet
Niet
Niet
Niet
Deels
Niet
Volledig
Niet
Volledig
Deels
Niet
Deels
Niet
Niet
Niet
Deels
Niet
Niet
Niet

21

111

3.

Vragenlijst

Voor het uitvoeren van de Integrale Veiligheidsmonitor is een vragenlijst ontwikkeld waarmee zowel op landelijk niveau als regionaal/lokaal niveau gegevens over de veiligheid in
Nederland verzameld kunnen worden. In de vragenlijst komen een aantal verschillende
thema’s aan de orde. De voornaamste zijn leefbaarheid en beleving van de (woon)buurt,
onveiligheidsgevoelens vermijdingsgedrag en respectloos gedrag van burgers, persoonlijk
slachtofferschap, contacten met de politie, het functioneren van de politie, en preventie. Met
deze geharmoniseerde vragenlijst wordt een forse stap gezet in het ‘vergelijkbaar’ meten
van zowel de subjectieve als objectieve veiligheid en de relatie van burgers met politie en
gemeenten in Nederland.
In 2010 zijn voor het eerst bij de IVM ook enkele vragen opgenomen over cybercrime. Deze
vragen hebben het karakter van pilotvragen en zijn daarom alleen voorgelegd aan de steekproefpersonen die door het CBS voor de landelijke waarneming zijn benaderd. Gezien het
pilotkarakter van de vragen worden de onderzoeksresultaten niet opgenomen in de Landelijke rapportage en het Tabellenrapport van de IVM 2010, maar worden deze in een afzonderlijke onderzoeksnotitie weergegeven.
Schema 1. Structuur vragenlijst IVM 2010
Toelichting/opening en controle
persoonsgegevens

Leefbaarheid woonbuurt

Beleving buurtproblemen

Onveiligheidsbeleving

Slachtofferschap

Aangiftegedrag

Tevredenheid laatste politiecontact

Oordeel functioneren politie

Oordeel functioneren gemeente

Preventie

Onveilige plekken

Respectloos gedrag

Cybercrime

Achtergrondkenmerken

112

Centraal Bureau voor de Statistiek

De gestandaardiseerde vragenlijst van de IVM is modulair opgebouwd en bevat gestandaardiseerde vragenblokken. Deze kunnen worden opgesplitst in verplichte vragenblokken
en facultatieve vragenblokken. Daarnaast wordt in de zogenaamde vrije ruimte nog de mogelijkheden geboden om eigen vragen op te nemen. De hoofdstructuur van de vragenlijst
ziet er als volgt uit (zie schema 1).
Op landelijk/regionaal niveau zijn door het CBS alle blokken van de vragenlijst in het veld
afgenomen conform de eerder vermelde structuur. Sommige thema’s hebben meer dan 1
blok. De nummering van de blokken in de vragenlijst is als volgt:
Standaard vragenblokken
1.

Leefbaarheid woonbuurt

2.

Beleving buurtproblemen

3.

Onveiligheidbeleving

4.

Slachtofferschap

5.

Aangiftegedrag

6.

Tevredenheid laatste politiecontact

7a.

Oordeel functioneren politie in de buurt I

7b.

Oordeel functioneren politie algemeen II

8

Oordeel functioneren gemeente

9a.

Preventie I; maatregelen

9b.

Preventie II; gedrag/gevoel

10.

Onveilige plekken

11.

Respectloos gedrag

12.

Cybercrime

13.

Achtergrondkenmerken

Op lokaal niveau zijn vijf standaardblokken verplicht. Dit zijn de blokken 1 t/m 4 en blok 13.
Daarnaast kunnen lokale opdrachtgevers, zoals gemeenten, elk voor zich kiezen welke van
de overige blokken zij opnemen in de vragenlijst, uitgezonderd cybercrime. Het is niet de
bedoeling dat gedeelten van facultatieve blokken worden opgenomen. Met andere woorden:
een facultatief blok wordt of helemaal of helemaal niet opgenomen. Tevens kunnen gemeenten zelf vragen formuleren (vrije ruimte). Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat wordt
afgeweken van de standaard volgorde waarin de blokken en vragen worden afgenomen.
Verplichte standaard vragenblokken voor lokale deelnemers
1.

Leefbaarheid woonbuurt

2.

Beleving buurtproblemen

3.

Onveiligheidbeleving

4.

Slachtofferschap

12.

Achtergrondkenmerken

Facultatieve vragenblokken voor lokale deelnemers
5.

Aangiftegedrag

6.

Tevredenheid laatste politiecontact

7a.

Oordeel functioneren politie in de buurt I

7b.

Oordeel functioneren politie in de buurt II

8.

Oordeel functioneren gemeente

9a.

Preventie I; maatregelen

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

113

9b.

Preventie II; gedrag/gevoel

10.

Onveilige plekken

11.

Respectloos gedrag

Vrije ruimte: ruimte voor eventuele eigen vragen(blokken) voor lokale deelnemers
Wijzigingen in de vragenlijst:
Ten opzichte van de vragenlijst die gebruikt is voor de uitvoering van de IVM 2009, is voor
de IVM 2010 slechts één wijziging doorgevoerd. Deze wijziging had betrekking op het toevoegen van een vraag naar de interviewdatum. Dit gegeven ontbrak in 2009 bij de respondenten die bij de IVM gebruik maakten van een schriftelijke vragenlijst (PAPI).
Daarnaast zijn, zoals eerdere aangegeven, een aantal testvragen opgenomen over het
onderwerp cybercrime. Deze vragen zijn uitsluitend afgenomen in het landelijk deel van de
IVM dat door het CBS wordt uitgevoerd.

4.

Steekproef en uitzet

De steekproef voor de Integrale Veiligheidsmonitor bestaat uit twee delen: de landelijke
steekproef waarvoor de waarneming is uitgevoerd door het CBS en de lokale steekproef die
in opdracht van politieregio’s en gemeenten is uitgevoerd door verschillende veldwerkbureaus of gemeentelijke instanties. Zowel de landelijke als de lokale steekproeven zijn door
het CBS getrokken uit steekproefkaders die door het CBS zijn afgeleid uit de Gemeentelijke
Basisadministratie (GBA). Daarnaast is door het CBS opnieuw parallel aan de IVM een
VMR op beperkte schaal uitgevoerd (VMR-extra). Ook hiervoor is een steekproef getrokken
uit de GBA.
De landelijke steekproef
Voor de Veiligheidsmonitor zijn van 15 september tot en met 31 december 2010 door het
CBS steekproefpersonen per brief verzocht om via internet (CAWI)) aan het onderzoek deel
te nemen, met de mogelijkheid een schriftelijke vragenlijst (PAPI) aan te vragen. Nonrespondenten worden herbenaderd via CATI als het telefoonnummer bij CBS bekend is en
anders via CAPI.
De doelpopulatie van de Veiligheidsmonitor bestaat uit alle in Nederland woonachtige personen van 15 jaar of ouder die deel uitmaken van particuliere huishoudens. De institutionele
bevolking (dat wil zeggen personen in inrichtingen, instellingen of tehuizen,) wordt niet geenquêteerd.
Maandelijks is voor elk van de varianten een gestratificeerde tweetrapssteekproef van personen getrokken uit een steekproefkader van personen dat is afgeleid uit de Gemeentelijke
Basisadministratie (GBA). Hierbij is gestratificeerd naar politieregio × interviewerregio. In de
eerste trap zijn deelgemeenten geselecteerd. In stedelijke gebieden is een deelgemeente
ongeveer gelijk aan een wijk, terwijl in landelijke gebieden een deelgemeente vaak overeenkomt met de gemeente zoals die bestond vóór de gemeentelijke fusies in 1998. De deelgemeenten zijn via een systematisch steekproefontwerp getrokken met kansen evenredig aan
het aantal inwoners van 15 jaar of ouder. In de tweede trap is een enkelvoudig aselecte
steekproef van personen van 15 jaar of ouder getrokken uit de deelgemeenten die in de
eerste trap zijn geselecteerd. De clusteromvang is één persoon per deelgemeente. Hierdoor
ontstaat een optimale landelijke spreiding van de steekproef.
Bij de steekproef is gekozen voor vooraf vastgestelde steekproefomvangen per politieregio,
zodanig dat in elke politieregio 750 respondenten worden verwacht. Hiermee is een reserve
van 10 responsen per politieregio ingebouwd. De doelpopulatie is opgesplitst in 25 politieregio’s waarbij in elke politieregio een steekproef is getrokken. Binnen elke politieregio heeft
elke persoon die tot de doelpopulatie behoort dezelfde kans om in de steekproef terecht te
komen.
Bij het vaststellen van de steekproefomvang per politieregio is rekening gehouden met de
kans op telefoonbezit en de responskansen per mode in de betreffende politieregio. Deze
kansen zijn gebaseerd op realisatiecijfers bij de steekproef voor de Veiligheidsmonitor in
september tot en met december 2008 en 2009.

114

Centraal Bureau voor de Statistiek

Er zijn in totaal 33.021 steekproefpersonen in september of oktober benaderd met het verzoek de vragenlijst via internet in te vullen (zie tabel 2). Voor elke maand is een aparte portie uitgezet. De portie voor september is twee keer zo groot als die voor oktober. Hiervoor is
gekozen omdat voor de herbenaderingen van de nonrespondenten via CATI of CAPI in
november meer capaciteit was dan in december. Dit komt door vakantie en feestdagen in
december.
Tabel 1 Via CAWI uitgezette steekproefaantallen naar maand en telefoonbezit
sep

okt

totaal

uitgezet CAWI

22.011

11.010

33.021

w.v. met telnr

13.639

7.316

20.955

8.372

3.694

12.066

zonder telnr

Om te voorkomen dat op het eind van de waarneemperiode nog steekproeven moeten worden bijgetrokken om de responstarget per politieregio te halen, is als volgt te werk gegaan.
De omvang van de CAWI-steekproef is zodanig bepaald dat de linkergrens het 99%betrouwbaarheidsinterval van het verwachte aantal responsen per politieregio gelijk is aan
760. Daardoor is het verwachte aantal responsen per politieregio ongeveer 800. Dat zijn er
50 per politieregio meer dan nodig. Daarom is op 2 november, na afronding van de CAWIwaarneming en de telefonische herbenadering van de eerste CAWI-steekproef, een nieuwe
schatting gemaakt van het verwachte aantal respondenten per politieregio. Op basis van
deze schattingen zijn de steekproeven voor de telefonische en face-to-face herbenadering
van de tweede CAWI-steekproef zodanig uitgedund dat het verwachte aantal respondenten
per politieregio op 31 december 2010 gelijk is aan 760. Per politieregio is één fractie berekend waarmee zowel de CATI- als de CAPI-steekproef is uitgedund. Daardoor is de verhouding CATI/CAPI in de steekproef per politieregio niet verstoord. Na uitdunning zijn 10.907
personen via CATI herbenaderd en 7.299 via CAPI (zie tabel 2).
Tabel 2. Uitgezette en uitgedunde steekproefaantallen naar mode en maand
sep
okt
totaal
uitgezet CAWI
22.011
11.010
33.021
w.v. respons CAWI
6.346
3.176
9.522
aanvraag PAPI
2.060
1.100
3.160
weigering
449
198
647
herbenaderbaar CATI
7.718
4.137
11.855
herbenaderbaar CAPI
5.438
2.399
7.837
uitgedund herbenaderbaar CATI
uitgedund herbenaderbaar CAPI

0
0

948
538

948
538

uitgezet CATI
uitgezet CAPI

7.718
5.438

3.189
1.861

10.907
7.299

Bij de responsmonitoring in december werd geconstateerd dat in vijf politieregio’s de responstarget van 750 personen in gevaar kwam. Daarom is een extra steekproef uitgezet om
voor het verwacht responstekort te compenseren. Deze had een omvang van 375 personen
en is alleen via CATI benaderd van 27 tot en met 31 december. Tabel 3 bevat een uitsplitsing naar politieregio.
Tabel 3. Extra via CATI uitgezette steekproef in december naar politieregio
politieregio
1
10
11
13
23
totaal

aantal
33
44
118
142
38
375

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

115

De lokale steekproef
In 2010 zijn in totaal 9 aanvragen gedaan voor een lokale steekproef. Iedere aanvraag heeft
betrekking op één of meer gemeenten. In totaal is er van 21 gemeenten een aanvraag voor
een lokale steekproef binnengekomen. In onderstaand overzicht zijn alle aanvragen voor
2010 opgenomen:
1. Politieregio Amsterdam-Amstelland (dit betreft Aalsmeer, Amstelveen, Amsterdam,
Diemen, Ouder-Amstel, Uithoorn)
2. Politieregio Haaglanden (dit betreft Den Haag, Delft, Rijswijk, Wassenaar, Zoetermeer,
Westland, Midden-Delfland, Leidschendam-Voorburg en Pijnacker-Nootdorp)
3. Den Haag
4. Zaanstad
5. Leiden
6. Dordrecht
7. Twenterand
8. Voorschoten
9. Eindhoven
Alle gemeenten uit bovenstaande aanvragen kunnen verder worden onderverdeeld in primaire eenheden. Deze primaire eenheden zijn gebaseerd op wijken, buurten of postcodes.
Doorgaans betreft dit een gebied waarover de gemeente uitspraken wil doen over de veiligheid. Niet alle gemeenten zijn verder onderverdeeld: sommige gemeenten vormen op zichzelf een primaire eenheid. Binnen iedere primaire eenheid is een enkelvoudig aselecte
steekproef getrokken van personen van 15 jaar of ouder. De trekkingskansen waarmee de
personen zijn getrokken zijn voor verschillende primaire eenheden zeer verschillend. Binnen
een primaire eenheid zijn de trekkingskansen voor alle personen van 15 jaar of ouder in de
meeste gevallen gelijk.
Vanwege een verwacht afwijkend responsgedrag van personen van verschillende herkomst,
zijn de trekkingskansen voor bepaalde herkomstgroepen bij een tweetal aanvragen aangepast. Dit betreft de steekproeven voor Amsterdam-Amstelland en Den Haag. Hier zijn de
primaire eenheden verder opgesplitst naar herkomst, en zijn de trekkingskansen voor deze
primaire eenheden aangepast. Voor de overige steekproeven is bij de trekking geen rekening gehouden met de herkomst.
De gemeente Den Haag komt in twee aanvragen voor: de aanvraag vanuit de gemeente en
de aanvraag vanuit de politieregio Haaglanden. Dit is lastig bij het maken van primaire eenheden omdat de verschillende indelingen elkaar kruisen. Daarom is bij Den Haag een indeling in primaire eenheden gemaakt die als het ware de doorsnede van beide indelingen
vormt. Zo kunnen de primaire eenheden uit zowel de aanvraag van de gemeente Den Haag
als die van de politieregio worden opgebouwd uit één of meerdere primaire eenheden zoals
die voor de trekking zijn gebruikt. Bij de uitlevering aan de gemeenten is de primaire eenheid zoals hij in de aanvraag voorkwam in het bestand opgenomen.
In de politieregio Amsterdam-Amstelland is in 2010 een doorlopend onderzoek gehouden.
Het deel van het onderzoek dat betrekking heeft op de maanden september tot en met december maakt deel uit van de integrale Veiligheidsmonitor.
De omvang van de uit te zetten steekproef wordt voor alle primaire eenheden bepaald door
de gewenste respons en het verwachte percentage nonrespons. Het nonresponspercentage
varieert voor verschillende primaire eenheden van 13% tot 50%. De steekproeffractie van de
uit te zetten steekproef is ook heel verschillend voor de verschillende primaire eenheden; dit
kan variëren van minder dan een procent tot bijna 30%.
Om op een uit te zetten steekproef van een bepaalde omvang uit te komen, moet er een
grotere steekproef worden getrokken om te compenseren voor technische uitval. De grootste uitval wordt veroorzaakt door de eis dat een persoon op een adres waar al eerder iemand voor de Veiligheidsmonitor is getrokken wordt uitgesloten. Deze uitval wordt groter
naarmate de steekproeffracties toenemen. In Den Haag in de wijk Duindorp was het steekproefkader niet groot genoeg om het gewenste aantal Marokkanen, Turken, Antillianen en
overig niet-westerse allochtonen te leveren. Voor deze etniciteiten is een kleinere steekproef
geleverd. In deze gevallen ging het slechts om kleine aantallen personen. Tenslotte moet
nog worden opgemerkt dat de bevolking van instituten en tehuizen buiten de trekking is
gehouden.
Referenties
[1] M. de Vree en E. Vondenhoff, Onderzoeksdesign dataverzameling iVM / pVM 2010,
versie 3.0, interne CBS-nota, 18 augustus 2010.

116

Centraal Bureau voor de Statistiek

De VMR-extra (CATI/CAPI)
Voor de VMR-extra in 2010 zijn steekproefpersonen met een bij CBS bekend telefoonnummer telefonisch benaderd (CATI) en de overige aan huis bezocht (CAPI). Bij de steekproef
voor de VMR-extra is gekozen voor een evenredige allocatie over de politieregio’s. Iedere
persoon behorend tot de doelpopulatie heeft dezelfde kans om in de steekproef te worden
geselecteerd. Het gewenste aantal respondenten is 6.000.
Bij het vaststellen van de steekproefomvang is rekening gehouden met de populatieverdeling over de interviewerregio’s en met kansen op telefoonbezit, CATI-responskansen en
CAPI-responskansen per interviewerregio. Deze kansen zijn gebaseerd op realisatiecijfers
bij de steekproef voor de Veiligheidsmonitor in september tot en met december 2008 en
2009.
Voor de VMR-extra zijn in totaal 9.716 steekproefpersonen uitgezet waarvan 6.2328 bij
CATI en 3.478 bij CAPI (zie tabel 4). Voor elke maand is een aparte portie uitgezet. De
porties voor oktober, november en december zijn ongeveer gelijk in omvang en twee keer
zo groot als de portie voor september. Hiervoor is gekozen omdat de eerste helft van september niet wordt waargenomen. Om de CAPI-portie voor september goed uit te kunnen
baten is de waarneemperiode voor die portie uitgebreid naar 15 september tot en met 31
oktober.
Tabel 4. Uitgezette steekproefaantallen naar maand en waarnemingsmethode

uitgezet
w.v. CATI
CAPI

5.

sep
1.388
868
520

okt
2.776
1.792
984

nov
2.776
1.758
1.018

dec
2.776
1.820
956

totaal
9.716
6.238
3.478

Veldwerk en respons

Voor zowel het landelijk/regionale als het lokale veldwerk is gebruik gemaakt van verschillende waarnemingsmethodieken. Gebruik gemaakt wordt ondermeer van waarneming via
internet (CAWI) en indien de benaderde personen dit wensten was ook een schriftelijke
vragenlijst beschikbaar. Hier komen dus geen interviewers aan te pas. Steekproefpersonen
die van de genoemde beide mogelijkheden geen gebruik hebben gemaakt zijn daarna telefonisch (CATI) of persoonlijk (CAPI) benaderd door interviewers. Deze laatste benaderingswijze is niet verplicht gesteld voor de lokale deelnemers.
Voor de landelijk/regionale uitvoering met behulp van CATI en CAPI heeft het CBS interviewers in dienst. Deze interviewers zijn merendeels al langere tijd als interviewer werkzaam
en hebben een goede staat van dienst. CBS interviewers worden grondig getraind en regelmatig bijgeschoold. De kwaliteit van het werk van de interviewers wordt voortdurend
gecontroleerd. Bij de CATI-interviewers luisteren teamleiders steekproefsgewijs mee. CAPIinterviewers worden regelmatig begeleid door hun regiomanagers of door ervaren collega’s.
Dit kan vanwege de mobiliteit van deze face-to-face interviewers die veel op pad zijn uiteraard niet op even grote schaal als bij CATI. Daarom wordt bij het grootste CBSonderzoek (de Enquête Beroepsbevolking) structureel vijf procent van het werk van de CAPI-interviewers nagebeld. Als resultaten daartoe aanleiding geven gebeurt dit ook bij andere
onderzoeken van bepaalde interviewers of krijgen respondenten het verzoek een schriftelijke vragenlijst in te vullen. Hierbij wordt nagegaan of de interviewer de veldwerkregels correct heeft toegepast, het interview heeft afgenomen en wordt een aantal gegevens uit het
afgenomen interview gecontroleerd. Interviewers waarbij grove nalatigheden worden geconstateerd worden uit het interviewercorps verwijderd. De statistische afdeling wordt hiervan
op de hoogte gebracht, zodat hiermee bij de analyse rekening kan worden gehouden.
Een tweede instrument waarmee de kwaliteit van interviewers wordt gemeten is het vergelijken van interviewers met hun collega’s uit de regio op een aantal indicatoren. Interviewers
die afwijken worden aan een nader onderzoek onderworpen (onder meer op responsgegevens). Eventueel worden ook respondenten herbenaderd. Zowel in het veld als bij het telefonisch interviewen hebben in de IVM geen incidenten plaatsgevonden waardoor de kwaliteit in gevaar zou komen. Voor de IVM wordt de landelijke respons, de respons per interviewerregio en per politieregio gemeten en besproken met de projectleiding van de IVM.
Het veldwerk voor de landelijk/regionale waarneming is voor de IVM 2010 zonder problemen
verlopen, waarbij de target van minimaal 750 respondenten per politieregio is gerealiseerd.
De inzet van interviewers voor de lokale waarneming van de IVM is naast CAWI en PAPI
vooral gericht op telefonische waarneming (CATI). Het duurdere face-to-face (CAPI) waarnemen is door de lokale deelnemers slechts op beperkte schaal toegepast en dan vooral in
de grote steden zoals Amsterdam en Rotterdam. De uitvoering van het lokale veldwerk van
Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

117

de IVM is volgens planning uitgevoerd. De door het CBS getrokken steekproeven zijn tijdig
beschikbaar gesteld waardoor ook tijdig met het veldwerk kon worden gestart.
Van de 21 gemeenten die voor de uitvoering van de Integrale Veiligheidsmonitor een steekproef hebben ontvangen zijn ook de veldwerkgegevens ontvangen. In totaal werden door de
21 in het onderzoek voor oversampling opgenomen gemeenten ruim 70 000 steekproefpersonen benaderd. Hierdoor was in twee politieregio’s sprake van een volledige oversampling
terwijl in vijf politieregio’s sprake was van een gedeeltelijke oversampling. In 18 regio’s was
er geen oversampling en hebben de uitkomsten uitsluitend betrekking op personen uit de
CBS steekproef (zie ook tabel 5). De oversampling in 2010 was beduidend geringer dan in
2009 en in 2008 toen respectievelijk 239 en 78 gemeenten meededen aan de IVM.
Tabel 5. Overzicht van uitgezette steekproefpersonen naar politieregio, IVM 2010
Nr
Naam
PolregPolreg
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25

Uitgezette steekproefpersonen
CBS
Lokaal
Totaal

Groningen
Friesland
Drenthe
IJsselland
Twente**
Gelderland - Noord - Oost
Gelderland - Midden
Gelderland - Zuid
Utrecht
Noord - Holland - Noord
Zaanstreek - Waterland **
Kennemerland
Amsterdam - Amstelland *
Gooi- en Vechtstreek
Haaglanden *
Hollands Midden **
Rotterdam - Rijnmond
Zuid - Holland - Zuid**
Zeeland
Brabant-Midden- en West
Brabant - Noord
Brabant - Zuid - Oost **
Limburg - Noord
Limburg - Zuid
Flevoland

1211
1191
1242
1233
1268
1186
1211
1166
1258
1249
1405
1231
1720
1137
1291
1210
1411
1247
1300
1226
1161
1133
1221
1055
1252

0
0
0
0
2800
0
0
0
0
0
881
0
21983
0
35193
2888
0
1904
0
0
0
4505
0
0
0

1211
1191
1242
1233
4068
1186
1211
1166
1258
1249
2286
1231
23703
1137
36484
4098
1411
3151
1300
1226
1161
5638
1221
1055
1252

Totaal

31215

70154

101369

* = Volledige oversampling (alle gemeenten in de betreffende regio)
** = Gedeeltelijke oversampling

In totaal werden voor de IVM in de periode van 15 september tot en met 31 december 2010
meer dan honderdduizend personen van 15 jaar en ouder benaderd voor het onderzoek.
Alle steekproefpersonen werden door het CBS getrokken ten behoeve van de landelijk en
lokale uitvoering van de IVM 2010. Het CBS zelf benaderde in dezelfde periode ruim
31 000 respondenten voor de landelijk/regionale meting.
Uiteindelijk zijn in totaal (landelijk en lokaal) van 39.220 personen de onderzoeksgegevens
verzameld en verwerkt. Hiermee werd een overall respons van 38,7 procent gerealiseerd.
Dit is iets lager dan in 2009. Bij de landelijk/regionale uitvoering van de IVM 2010 werd een
respons van 61,6 procent behaald; 3,1 procentpunten meer dan in 2009. Bij de lokale uitvoering lag dit percentage op 28,5 procent. Vorig jaar bedroeg de respons van alle lokale
deelnemers gemiddeld 38,3 procent. Dit aandeel wordt in 2010 vooral gedrukt door de geringe deelname van gemeenten en de lage respons in de grootstedelijke politieregio’s Amsterdam-Amstelland en Haaglanden. De verschillen tussen de oversampelde politieregio’s
lopen uiteen van 25,6 procent in Zuid-Holland-Zuid tot 41 procent in de politieregio Zaan118

Centraal Bureau voor de Statistiek

streek-Waterland. In de regio’s waar niet is oversampled ligt het responspercentage rond
het niveau van de landelijke CBS-waarneming; met name Amsterdam-Amstelland, Rotterdam-Rijnmond en Zaanstreek-Waterland scoren ongunstiger.
Zoals reeds gezegd is bij de uitvoering van de IVM gebruik gemaakt van vier verschillende
waarnemingsmethoden. Gestart wordt met de waarneming via internet (CAWI) waarbij de
respondent ook de mogelijk is geboden om een papieren vragenlijst aan te vragen (PAPI).
Indien beide modes geen resultaat opleverden zijn de betreffende steekproefpersonen telefonisch (CATI; indien telefoonnummer beschikbaar) of face-to-face (CAPI; geen telefoonnummer beschikbaar) benaderd. Bij de lokale uitvoering is CAPI alleen in AmsterdamAmstelland toegepast. In tabel 5 zijn de responsresultaten van de landelijke/regionale uitvoering en de lokale uitvoering opgenomen. De in totaal behaalde responsen zijn daarnaast
uitgesplitst naar de verschillende modes.
Bij de waarneming van de IVM 2010 is net als in de twee voorafgaande jaren opnieuw gebruik gemaakt van waarneming via internet (CAWI). Uiteindelijk bleek dat van de binnengehaalde responsen ruim 60 procent is verkregen via deze methode van waarnemen. Dit aandeel ligt veel lager dan in 2009, toen nog bijna 70 procent van de respondenten via internet
hun vragenlijst invulden. Het aandeel CAWI responsen varieert sterk per politieregio. In de
politieregio’s Haaglanden en Limburg–Zuid is dit responsaandeel hoger dan 70 procent,
terwijl in de politieregio Rotterdam-Rijnmond rond de 45 procent respondeert via internet. In
de regio’s waar alleen het CBS heeft waargenomen, zoals Rotterdam-Rijnmond, is echter
meer gebruik gemaakt van CAPI, waardoor het aandeel CAWI binnen de behaalde responsen automatisch lager uitvalt.
Van de mogelijkheid om een papieren vragenlijst in te vullen werd door ongeveer één op de
acht respondenten (12,0%) gebruik gemaakt. Dit is vrijwel hetzelfde als in 2009 (12,3%).
Ook hier bestaan verschillen tussen de afzonderlijke politieregio’s; in vrijwel alle regio’s lag
het PAPI-aandeel boven tien procent.
De afname van vooral CAWI-responsen zorgde voor een toename van het aandeel CATIinterviews. Van alle respondenten in 2010 werd 19,6 procent telefonisch ondervraagd. In
2009 bedroeg dit aandeel 17,3 procent. Ook hier bestaan net als bij de overige modes grote
verschillen tussen de afzonderlijke politieregio’s. De percentages lopen uiteen van 28 procent in Kennemerland tot nog geen tien procent in Noord-Holland Noord.
In de meeste oversampelde regio’s is geen gebruik gemaakt van de duurdere face-to-face
benadering. Van alle behaalde responsen werd slechts anderhalf procent thuis gerealiseerd.
Vorig jaar bedroeg het CAPI-aandeel nog zes procent. Hierbij moet opgemerkt worden dat
het toepassen van face-to-face ondervraging niet verplicht is gesteld voor de lokale uitvoering van de IVM. Voor de landelijk/regionale waarneming die door het CBS is uitgevoerd is
CAPI wel altijd toegepast. Ook hier bestaan grotere verschillen tussen de politieregio’s.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

119

Tabel 6. Respons en methode van dataverzameling naar politieregio, IVM 2010
Respondenten
CBS
Lokaal

Nr
Naam
Polreg Polreg

Totaal

abs
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25

Groningen
Friesland
Drenthe
IJsselland
Twente
Gelderland - Noord - Oost
Gelderland - Midden
Gelderland - Zuid
Utrecht
Noord - Holland - Noord
Zaanstreek - Waterland
Kennemerland
Amsterdam - Amstelland
Gooi- en Vechtstreek
Haaglanden
Hollands Midden
Rotterdam - Rijnmond
Zuid - Holland - Zuid
Zeeland
Brabant-Midden- en West
Brabant - Noord
Brabant - Zuid - Oost
Limburg - Noord
Limburg - Zuid
Flevoland
Totaal

6.

Respons
CBS

Lokaal

Respons naar mode
CAWI
PAPI

Totaal

%

CATI

CAPI

% (totale respons = 100

765
762
772
779
756
770
796
751
776
762
782
765
774
763
772
767
762
761
775
775
770
785
763
760
775

0
0
0
0
1095
0
0
0
0
0
361
0
5782
0
9800
1011
0
488
0
0
0
1445
0
0
0

765
762
772
779
1851
770
796
751
776
762
1143
765
6556
763
10572
1778
762
1249
775
775
770
2230
763
760
775

63,2
64,0
62,2
63,2
59,6
64,9
65,7
64,4
61,7
61,0
55,7
62,1
45,0
67,1
59,8
63,4
54,0
61,0
59,6
63,2
66,3
69,3
62,5
72,0
61,9

19238

19982

39220

61,6

39,1

41,0
26,3
27,8
35,0
25,6

32,1

28,5

63,2
64,0
62,2
63,2
45,5
64,9
65,7
64,4
61,7
61,0
50,0
62,1
27,7
67,1
29,0
43,4
54,0
39,6
59,6
63,2
66,3
39,6
62,5
72,0
61,9

48,2
45,8
47,2
47,2
61,5
50,1
48,9
48,2
50,5
47,2
46,3
51,4
68,8
56,4
73,3
62,0
45,5
62,5
49,7
51,1
49,9
65,4
49,0
52,1
48,4

14,0
14,0
17,1
14,4
12,1
16,2
13,7
11,6
11,3
13,0
11,6
12,9
10,8
16,8
10,8
9,9
13,4
9,6
13,4
14,2
10,8
12,2
15,3
17,0
9,3

25,8
26,4
25,1
28,2
21,4
21,9
23,9
24,5
23,5
29,4
31,1
21,2
16,7
17,6
14,7
23,9
20,5
18,8
25,3
20,6
25,8
16,7
25,7
15,7
24,8

12,0
13,8
10,6
10,1
5,0
11,7
13,6
15,7
14,7
10,4
11,0
14,5
3,7
9,3
1,2
4,2
20,6
9,0
11,6
14,1
13,5
5,7
10,0
15,3
17,5

38,7

61,4

12,0

19,6

7,0

Verwerking onderzoeksgegevens

Het verwerken van de onderzoeksgegevens wordt ook wel aangeduid als het dataproces.
Tot een dergelijk proces kunnen alle werkzaamheden worden gerekend die nodig zijn om
van de antwoorden die respondenten geven op de vragen in de vragenlijst één of meerdere
analysebestanden te maken waaraan plausibele statistische informatie te ontlenen is. Uitgangspunt daarbij is de gewenste output(tabel). De verwerking van de data is zoveel mogelijk geautomatiseerd. Het dataproces voor de IVM 2010 bestaat uit een aantal functioneel
van elkaar te onderscheiden processen. Het gaat daarbij om:
- Centrale data opslag en controle van landelijke en lokale onderzoeksgegevens
Naast de centraal door het CBS uitgevoerde steekproeftrekking voor zowel de landelijke
als lokale meting van de IVM is ook gekozen voor het centraal opslaan van de microdata
in één bestand. Dit voor de later ook centraal uit te voeren weging. In verband met het
centraal onderbrengen van alle onderzoeksgegevens binnen één databestand was het efficiënter om alle lokale onderzoeksgegevens aan te leveren volgens een vooraf vastgestelde record-indeling. Hiertoe is door het CBS in samenwerking met bVm een uniforme
record-indeling en codeboek samengesteld waaraan alle partijen gehouden zijn. Door deze uniforme indeling van de variabelen kunnen de landelijke en lokale onderzoeksgegevens voor de verdere verwerking gemakkelijk op elkaar gestapeld worden tot één SPSSmicrodatabestand.
Voordat de onderzoekgegevens worden samengevoegd wordt per afzonderlijk databestand gecontroleerd of de gehanteerde routing conform de gestandaardiseerde vragenlijstblokken is gevolgd. Ook range controles op alle uniforme variabelen worden toegepast
zodat alle antwoordcategorieën op een zelfde wijze worden vastgelegd.
- Koppeling en selectie van variabelen uit administratieve en andere registers
Tijdens de steekproeftrekking wordt een aantal administratieve variabelen toegevoegd.
Het gaat daarbij om persoonskenmerken zoals geslacht, leeftijd en herkomst maar ook om
geografische kenmerken. Voor zover noodzakelijk wordt na het starten van de dataverwerking ook sociaal-economische informatie uit het Sociaal Statistisch Bestand (SSB)
en/of andere registers toegevoegd. Hierdoor worden de data verder verrijkt met regionale
kenmerken en huishoudkenmerken.

120

Centraal Bureau voor de Statistiek

- Bewerking van enquêtedata naar persoonsgegevens (inclusief de toevoeging van de geselecteerde secundaire data)
Tijdens deze fase van het dataproces worden alle verzamelde en gecontroleerde onderzoeksgegevens gekoppeld met de voorhanden steekproefgegevens en samengevoegd
met de beoogde registergegevens tot één bruikbaar analysebestand.
- Harmonisatie en weging
Door uitval en non-respons bij enquêteonderzoek is er sprake van selectiviteit bij de verkregen onderzoeksgegevens. Op basis van de beschikbare steekproefgegevens, waargenomen c.q. beschikbare achtergrondkenmerken en voorhanden respons- en onderzoeksgegevens kan hiervoor goed worden gecorrigeerd door de onderzoeksgegevens te herwegen. De herweging van de IVM is integraal uitgevoerd, dat wil zeggen er is één weging
beschikbaar voor zowel de landelijke als lokale onderzoeksgegevens. Bij de integrale weging wordt wel onderscheid gemaakt voor de verplichte vragenblokken en de facultatieve
vragenblokken. Deze laatste worden niet door alle gemeenten afgenomen, waardoor er
voor deze vraagblokken afzonderlijke gewichten worden berekend. Het principe van één
weegfactor voor landelijke en lokale gegevens (voor zover waargenomen) blijft hierbij echter gehandhaafd.
- Imputeren van enquêtedata bij incidenten
Vooral voor het incidentenbestand (de data met gegevens over afzonderlijke voorvallen/delictsoorten) is het imputeren van de ontbrekende of onbekende datum van het voorval van belang voor de afbakening van de referentieperiode (het gaat hierbij om het at random imputeren van de maand/dag waarin het incident plaatsvond). Deze referentieperiode
is de afbakening van een periode van 12 maanden, gerekend vanaf de interviewdatum,
waarbinnen gesommeerd wordt voor bijvoorbeeld slachtofferschappen. Hierna wordt een
korte beschrijving gegeven hoe de afleiding van slachtofferschap heeft plaatsgevonden.
Afleiding van slachtofferschap in de IVM
Welke/ hoeveel gerapporteerde delicten vonden plaats in de afgelopen 12 maanden?
Figuur 1 illustreert de vraagstelling over slachtofferschap in de IVM zoals deze in 2009 in de
vragenlijst was opgenomen. Deze illustratie kan ook worden aangehouden voor de IVM
2010. De vraagstelling is voor alle delicten vergelijkbaar. Bij de analyse wordt op grond van
de opgegeven datums (maand, jaar) in combinatie met de interviewdatum bepaald of een
delict al dan niet in de afgelopen 12 maanden heeft plaatsgevonden. Delicten die ‘nog dit
jaar’ plaatsvonden worden allemaal meegeteld. Als het delict ‘vorig jaar’ plaatsvond, maar
de maand is onbekend, wordt een willekeurige maand toegewezen, waarbij iedere maand
een gelijke kans heeft. Omdat niet gevraagd wordt naar de exacte datum van het delict
wordt ook de dag waarop het delict plaatsvond willekeurig bepaald. Wanneer de vraag naar
welk jaar niet is ingevuld, wordt het betreffende delict niet gerekend als gebeurd in de afgelopen 12 maanden.
De vraag ‘hoe vaak’ wordt slechts beperkt geraadpleegd; het antwoord op deze vraag is
namelijk vaak inconsequent met de eerder gegeven antwoorden en/of er worden hoge aantallen ingevuld.. In twee situaties wordt wel gebruik gemaakt van het antwoord op deze
vraag.
Als op grond van de voorgaande vragen 2 delicten hebben plaatsgevonden in afgelopen
12 maanden wordt gekeken naar het antwoord op de vraag ‘hoe vaak’. Alleen als het antwoord op deze vraag méér dan 2 is, wordt het aantal ondervonden delicten van de betreffende delictsoort op ‘3’ gezet. De analyse gaat er dus vanuit dat een respondent niet meer
dan 3 delicten per delictsoort heeft ondervonden in de afgelopen 12 maanden.
Ook als de ingevulde tijdstippen gelijk zijn en beide delicten ‘dit of vorig jaar’ plaatsvonden
wordt het antwoord op de vraag ‘hoe vaak’ geraadpleegd. Als dit 1 is, wordt het aantal delicten op 1 gezet. Als het antwoord niet gelijk aan ‘1’ is wordt de normale procedure gevolgd.
Een aantal bijzonderheden met betrekking tot de afleiding van slachtofferschap:
- Bij het aantal ondervonden inbraken (of poging daartoe) wordt het aantal delicten gedeeld
door de huishoudomvang. Deze delicten treffen namelijk het hele huishouden.
- Diefstal of beschadiging van/uit de auto telt niet mee als de respondent geen hoofdgebruiker van de auto of jonger dan 18 was
- Delicten die in het buitenland plaatsvonden tellen niet mee bij het gepubliceerde aantal
ondervonden delicten; wel bij slachtofferschap.
- ‘Overige’ niet specifiek omschreven delicten (zie laatste vraag slachtofferschap) tellen niet
mee in het gepubliceerde totaalcijfer.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

121

Figuur 1. Vraagstelling slachtofferschap in de IVM

122

Centraal Bureau voor de Statistiek

- Afleiden van outputvariabelen
Nadat alle gegevens verwerkt en bewerkt zijn worden op basis van de beschikbare gegevens outputvariabelen geprogrammeerd volgens een vooraf besproken outputplan, waarbij
de vragenlijst als belangrijkste hulpmiddel wordt gebruikt. De hierdoor verkregen resultaten worden vervolgens in overzichtelijke tabeloverzichten geplaatst en kunnen gebruikt
worden voor het beschrijven en illustreren van de uitkomsten.
- Marges
Bij de berekening van de marges is rekening gehouden met het steekproefontwerp.
- Tabellering
In de landelijke tabeloverzichten zijn uitsluitend de gegevens opgenomen van de IVM
(2008, 2009 en 2010). Waar mogelijk zijn de gegevens uitgesplitst naar de afzonderlijke
politieregio’s. Verder worden gegevens gebaseerd op minder dan 50 waarnemingen niet
gepubliceerd. In de tabellen is dit aangegeven met een punt (gegevens ontbreken).
Gegevens van de parallel en op beperkte schaal uitgevoerde VMR-extra onderzoeken in
de periode 2008-2010 zijn als bijlage in het tabellenrapport opgenomen. Deze informatie is
gelet op de beperkte steekproefomvang niet beschikbaar op het niveau van de politieregio’s.
- Analysebestanden
Het analysebestand kan ter beschikking worden gesteld via het Centrum voor beleidsstatistiek van het CBS (CvB). Op basis van dit bestand is het mogelijk informatie samen te
stellen voor beleidsmakers en overheden. Het gebruik maken van de microdata vindt
plaats conform de voorwaarden die hiervoor door CvB worden gehanteerd. Ook bVm
krijgt, op grond van een afgesloten aanvullende overeenkomst met het CBS, de beschikking over een analysebestand en kan hierdoor informatie beschikbaar stellen voor lokale
deelnemers aan de IVM. Hiervoor heeft bVm een aparte tool laten ontwikkelen die beschikbaar is gesteld via internet.
Daarnaast worden ook voor de lokale deelnemers microdatabestanden beschikbaar gesteld
met daarin de belangrijkste onderzoeksgegevens van de eigen regio/gemeente, aangevuld
met de door het CBS verzamelde gegevens in de regio/gemeente. Dit alles voor zover mogelijk binnen de criteria van de statistische beveiliging.

7.

Weging Integrale Veiligheidsmonitor (IVM)

In deze paragraaf wordt nader ingegaan op de toegepaste weging van de Integrale Veiligheidsmonitor en de parallel uitgevoerde VMR-extra. Bij de weging van de IVM 2010 zijn
geen nieuwe aanpassingen gemaakt en is de respons op precies dezelfde wijze gewogen
als bij de IVM 2009 en de herweging van 2008. Dit resulteert in sets van gewichten die wat
verdeling betreft vergelijkbaar zijn met de gewichten van vorig jaar.
Responsbestand 2010
In 2010 is in veel mindere mate oversampled dan in 2009. Zoals gezegd is de IVM in slechts
21 gemeenten uitgevoerd. Dit komt vooral doordat gemeenten die niet elk jaar deelnemen
vaak ervoor kiezen om in de oneven jaren mee te doen. Tabel 7 geeft een overzicht van de
oversampling sinds 2008.
Tabel 7. Overzicht van de oversampling in de IVM 2008-2010
2008

2009

2010

Aantal oversamplede gemeenten

77

239

21

15

178

1.012

145

Aantal oversamplingsgebieden

Responsaantal landelijke steekproef (CBS)

16.964

19.202

19.238

Responsaantal lokale steekproeven (externe bureaus)

45.839

182.012

19.982

Percentage van populatie in oversampled gebied

29%

65%

16%

15

In de IVM context noemt men dit primaire eenheden. Dit zijn gemeenten of delen van gemeenten
(wijken, buurten) waarbinnen is oversampled. In steekproefterminologie zijn dit strata.
Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

123

Een aspect dat aandacht verdient is de samenstelling van de mix van responsmodes die
respondenten hebben gebruikt. In 2009 is een maatregel ingevoerd om het effect van sterke
schommelingen in deze samenstelling te dempen: er is bij de weging een nieuwe term opgenomen, die de modes met interviewer en de modes zonder interviewer weegt naar vaste
verhoudingen. Daarbij is gekozen voor een verhouding van 40% voor de modes met interviewer (CATI en CAPI) en 60% voor de modes zonder interviewer (CAWI en PAPI). Zie
Buelens en Van den Brakel (2010) voor meer informatie hierover.
Tabel 8 bevat een overzicht van de verhouding van de responsmodes voor zowel het landelijk CBS-deel als het integrale bestand voor de jaren 2008 t/m 2010. Hieruit blijkt dat de in
2009 gemaakte keuze voor 40/60 ook in 2010 ongeveer wordt bereikt met de landelijke
CBS-waarneming. Door de geringere oversampling in 2010 is de afwijking van het integrale
bestand ten opzichte van het CBS-deel in 2010 kleiner dan in 2009. Bijkomend wegen naar
de vaste modeverdeling zal in 2010 dus minder effect hebben dan in 2009. Indien in 2011
weer veel meer gemeenten gaan deelnemen aan de oversampling kan verwacht worden dat
de verschillen tussen de verdelingen in het CBS-deel en het integrale bestand weer zullen
toenemen.
Tabel 8. Overzicht samenstelling responsmodes in de IVM 2008-2010, na wegen met
standaard weegmodel zonder term met betrekking tot responsmode

Landelijk deel (CBS)

CATI & CAPI

Integrale IVM

2008

2009

2010

46,8%

37,4%

38,6%

CAWI & PAPI

53,2%

62,6%

61,4%

CATI & CAPI

40,9%

25,6%

35,5%

CAWI & PAPI

59,1%

74,4%

64,5%

Weging integraal bestand
Het integrale bestand bevat zowel de landelijke als lokaal verzamelde data. Eerst worden
insluitkansen bepaald op basis van de verkregen respons. Voor respondenten i behorend tot
primaire eenheden p zijn de insluitkansen:

ip

=

np
Np

,

waarbij np het aantal respondenten is in primaire eenheid p, en Np de populatieomvang.
Voor respondenten buiten de primaire eenheden zijn de insluitkansen:

ir

=

nr
Nr

voor politieregio's r waarbinnen niet is oversampled, en:
1
ir

= nr

np
p r

Nr

Np
p r

voor politieregio's r waarbinnen deels is oversampled. Hierbij is nr het aantal respondenten
in politieregio r, en Nr de populatieomvang.
De weging in 2010 is uitgevoerd gebruikmakend van hetzelfde weegmodel als in 2009,
namelijk:
Geslacht(2) x Politieregio(25) +
Leeftijd(11) x Politieregio(25) +
Geslacht(2) x Leeftijd(11) x PolitieregioOversampled(2) +
Huishoudgrootte(5) x PolitieregioOversampled(2) +
Stedelijkheidsgraad(5) x ProvinciePlus(16) +
Herkomst(2) x ProvinciePlus(16) +
Herkomst(5) x GroteSteden(3) +

124

(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
(7)
Centraal Bureau voor de Statistiek

PrimaireEenheid(146) +
GemeenteOsMin100(22) x Geslacht(2) +
GemeenteOsMin100(22) x Leeftijd(3) +
ResponsMode(2) x Politieregio(25).

(8)
(9)
(10)
(11)

Termen (1) tot (6) zijn precies hetzelfde als in 2009. Zie Buelens en Van den Brakel (2009)
voor een overzicht van de categorieën van deze variabelen.
Bij term (7) is alleen gewogen naar die steden van de G4 die in 2010 hebben oversampled,
namelijk Amsterdam en Den Haag. In 2008 en 2009 hadden telkens ook Rotterdam en
Utrecht oversampled. Deze twee laatste hebben dat in 2010 niet gedaan. Uitsplitsingen naar
5 herkomstgroeperingen was dan ook niet mogelijk. De variabele GroteSteden bestaat
daarom dit jaar uit drie categorieën (de twee oversamplede steden en één restcategorie),
waar deze de vorige jaren uit vijf categorieën bestond (de vier grote steden en één restcategorie).
Term 8 bevat de primaire eenheden. Dat zijn er dit jaar 145, plus één restcategorie.
De variabele GemeenteOsMin100 in termen (9) en (10) bestaat uit alle gemeenten waarbinnen is oversampled en waar een respons van minstens 100 is behaald. Bij deze steekproefomvang is binnen een gemeente poststratificatie naar leeftijd en geslacht mogelijk zodat
tabellen op lokaal niveau consistenter zijn met de beschikbare achtergrondkenmerken. Dit
jaar is dit minimum gehaald in alle 21 gemeenten die hebben oversampled. Weer is er één
restcategorie, waardoor de betreffende variabele uit 22 categorieën bestaat.
De laatste term (11) is nieuw sinds vorig jaar en is zoals afgesproken opnieuw opgenomen
in het weegmodel. De gehanteerde populatieranden zijn opnieuw 40% voor de modes met
interviewer (CATI en CAPI) en 60% voor de modes zonder interviewer (CAWI en PAPI).
Toepassen van dit weegmodel op de integrale respons van 2010 levert correctiegewichten
die verdeeld zijn als in Figuur 1 en Staat 1. Deze verdeling is net iets minder gespreid dan in
2009, wat erop wijst dat de integrale respons dit jaar iets representatiever is dan vorig jaar.
Het feit dat er minder is oversampled kan een mogelijke verklaring zijn.
Figuur 1. Verdeling van de correctiegewichten na weging van het integrale bestand

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

125

Staat 2. Verdeling van de correctiegewichten na weging van het integrale bestand
minimum
1

ste

0,1185

kwartiel

0,6988

mediaan

0,9070

gemiddelde

1,0000

3

de

kwartiel

1,1640

maximum

3,5140

standaarddeviatie

0,5049

Weging facultatieve vragenblokken
- Algemeen
De vragenlijst van de IVM bestaat uit vijf verplichte vragenblokken en negen facultatieve
blokken. Bij de landelijke waarneming worden alle blokken afgenomen. Bij de lokale aanvullende steekproeven worden de verplichte blokken altijd afgenomen en de facultatieve
blokken optioneel. Het gevolg is dat doelvariabelen uit de facultatieve blokken niet noodzakelijk zijn uitgevraagd bij alle respondenten in het integrale databestand. Bij de IVM
2008 was hier oorspronkelijk bewust geen rekening mee gehouden. Voor- en nadelen en
bijhorende motivaties voor deze keuze zijn beschreven in Buelens et al. (2010).
Er is nu besloten om bij het schatten toch rekening te houden met deze kwestie. Daarom
is bij de huidige IVM wederom de methodologisch te verkiezen domeinschatter toegepast.
Dit is een complexere schatter die hieronder wordt beschreven.
- Domeinschatter
De integrale weging zoals hiervoor beschreven weegt het volledige responsbestand. De
toegekende eindgewichten wi worden op de gebruikelijke wijze aangewend om schattingen te maken, bijvoorbeeld van populatietotalen van een variabele Y uit een verplicht vragenblok:
n

Yˆ =

i =1

wi y i ,

met n het aantal respondenten en yi de geobserveerde waarden van Y. Voor een variabele
Z uit een facultatief vragenblok ontbreken de observaties zi in de primaire eenheden waar
dit vragenblok niet is afgenomen. Deze respondenten dragen dan ook niet bij tot de schatting van bijvoorbeeld het totaal van Z. De gewichten van de respondenten waar Z wel is
geobserveerd moeten aangepast worden om te compenseren voor het ontbreken van observaties.
Dit gebeurt door de toepassing van een zogenaamde domeinschatter (Hájek, 1971). Omdat er primaire eenheden zijn waarbinnen geen of weinig landelijke waarnemingen zijn,
wordt de domeinschatter toegepast op gemeenteniveau:

Ẑ G =

wi
i G

wi i GZ

wi zi

i GZ

waarbij GZ de deelverzameling is van alle respondenten in gemeente G waarvoor Z is geobserveerd.

126

Centraal Bureau voor de Statistiek

Deze schatter kan ook gezien worden als een aanpassing op de gewichten wi verkregen
uit de weging:

Zˆ G =

w'i zi
i G

met

wj
w'i =

j G

wj

wi

als i

GZ ,

j GZ

w'i = 0

als i

GZ .

wj
De w'i zijn de aangepaste gewichten. De factor

j G

wj

waarmee de gewichten worden

j GZ

aangepast wordt bepaald per gemeente, en wordt berekend aan de hand van de gewichten uit de standaard weging. Op deze manier wordt een set aangepaste gewichten verkregen voor elk facultatief vragenblok. Bij het kruisen van variabelen uit twee verschillende
facultatieve blokken is in het algemeen een gelijkaardige aanpassing noodzakelijk.

Weging VMR-extra
In 2010 heeft voor de derde achtereenvolgende keer een parallelle waarneming plaatsgevonden volgens de opzet van de Veiligheidsmonitor Rijk. De parallelle waarneming van
2010 is gewogen met hetzelfde model als in 2009 en 2008:
Leeftijd(6) x Telefoonbezit(2) +
Geslacht(2) x Leeftijd(11) +
Politieregio(25) +
ProvinciePlus(16) +
BurgerlijkeStaat(4) +
Stedelijkheidsgraad(5) x Inkomen(6) +
Herkomst(3) +
Huishoudgrootte(5)

Figuur 2 en Staat 2 tonen de verdeling van de resulterende correctiegewichten. Deze verdeling is ongeveer gelijk aan de verdeling van de gewichten in 2009 (Buelens en Van den
Brakel 2010).

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

127

Figuur 2. Verdeling van de correctiegewichten na weging van de VMR-extra

Staat 2. Verdeling van de correctiegewichten na weging van de VMR-extra

minimum

0.2840

1ste kwartiel

0.8152

gemiddelde

1.0000

mediaan

0.9638

3de kwartiel

1.1430

maximum

2.2000

standaarddeviatie

0.2615

Referenties
Buelens, B. en Brakel, J. van den (2009). Weging Integrale Veiligheidsmonitor 2008. CBSnota, BPA-nr DMH-2009-04-15-BBUS, Centraal Bureau voor de Statistiek, Heerlen.
Buelens, B. en Brakel, J. van den (2010). Weging Integrale Veiligheidsmonitor 2009. CBSnota, BPA-nr DMH-2010-04-21-BBUS, Centraal Bureau voor de Statistiek, Heerlen.

128

Centraal Bureau voor de Statistiek

Bijlage 2
Ondervonden delicten en slachtofferschap;
Bijdrage aan de onderzoeksdocumentatie

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

129

Ondervonden delicten en slachtofferschap
Criminaliteit kan op verschillende manieren worden gemeten. Dit kan op basis van registraties en op basis van enquêtes. Ook enquêtes kunnen verschillende resultaten opleveren.
Hieronder wordt hier nader op ingegaan.
Verschillen tussen enquêtes en registraties
Het meten van misdaad als zodanig kan op verschillende manieren gebeuren. Zo geven
politieregistraties een beeld van de delicten waarvoor een proces-verbaal is opgemaakt. De
Veiligheidsmonitor is een onderzoek onder de Nederlandse bevolking, waarbij de ondervraagde personen aangeven of ze in de afgelopen 12 maanden te maken hebben gehad
met bepaalde vormen van criminaliteit (zoals geweldsdelicten, vermogensdelicten en vandalismedelicten). Deze gegevens zijn dus gebaseerd op eigen ervaringen.
Gegevens uit een enquête zullen meestal verschillen van registraties over misdaden. In veel
gevallen worden delicten niet aangegeven of worden vanwege een andere doelstelling bij de
registratie in een andere categorie vermeld. Een belangrijk doel van de Veiligheidsmonitor is
juist om een beter beeld van de totale criminaliteit te geven, doordat ook de niet geregistreerde (verborgen) criminaliteit in zaken kan worden benoemd.
Door de wijze van waarnemen (enquête op basis van een steekproef) hebben de uitkomsten
een nauwkeurigheidsmarge. Ontwikkelingen zijn dan ook vaak beter te duiden door over
een langere periode te kijken dan alleen ten opzichte van het vorige jaar.
Daar waar het aantal waargenomen delicten gering is, zijn de relatieve marges groot en
moet extra voorzichtig omgegaan worden met absolute aantallen en de mutaties tussen de
jaren.
Verschillen tussen VMR en IVM
In de IVM is net als in zijn voorganger de VMR een deel van de vraagstelling onder meer
gericht op het schatten van het percentage slachtofferschappen en het aantal ondervonden
delicten. Bij de overgang van de VMR naar de IVM in 2008 was een verandering van deze
vraagstellingen noodzakelijk vanwege de veranderingen in de wijze van dataverzameling.
Hoewel elk nieuw instrument veranderingen tot gevolg heeft, zijn de gevonden verschillen
tussen IVM en VMR in het geschatte aantal delicten soms opvallend groot en vooralsnog
moeilijk te verklaren. Vooral bij vermogensdelicten zoals autodiefstal en diefstal uit en/of
vanaf de auto worden bij de IVM hogere aantallen delicten gemeten dan bij de vroegere
VMR en sporen deze minder goed met de geregistreerde aantallen.
- Het is belangrijk om allereerst vast te stellen dat zowel de VMR als de IVM primair een
beeld geven van de door de bevolking ervaren veiligheid, leefbaarheid en slachtofferschap. In belangrijke mate gaat het daarbij om opvattingen en meningen. Deze opinies zijn
dus per definitie subjectief en er bestaan ook geen registraties (zoals aantallen aangiften)
om deze opvattingen aan te toetsen.
- Ten aanzien van delicten wordt aan de geënquêteerden gevraagd om te rapporteren over
feitelijke gebeurtenissen in het afgelopen jaar. Doel van beide enquêtes is om op dit terrein zicht te krijgen op het zogeheten dark number, de niet geregistreerde criminaliteit. Zo
is bekend dat bijvoorbeeld van fietsendiefstallen slechts een beperkt deel ook daadwerkelijk bij de politie wordt aangeven en leidt tot een proces-verbaal.
- Uit de literatuur blijkt dat er veel factoren van invloed zijn op de beantwoording van vragen
over ondervonden delicten door respondenten. En ook dat het effect van deze factoren
niet altijd goed voorspelbaar is. Het betekent ook dat de gevonden niveaus met de nodige
voorzichtigheid moeten worden geïnterpreteerd. Op de belangrijkste van de factoren die
van invloed zijn op de verschillen tussen IVM en VMR wordt hierna specifiek ingaan.
- De VMR leverde uitkomsten op het niveau van Nederland als geheel en van de afzonderlijke politieregio’s en werd alleen door het CBS uitgevoerd. De IVM is breder van opzet en
voorziet in de behoefte van gemeenten om ook aan het onderzoek deel te nemen, waardoor eveneens op gemeente- en wijkniveau een beeld verkregen kan worden. Een deel
van de verschillen kan zijn oorzaak vinden in het feit dat, hoewel het aanvullend onderzoek van de IVM aan strakke condities is gebonden, er naast het CBS meerdere uitvoe-

130

Centraal Bureau voor de Statistiek

rende partijen bij het onderzoek betrokken zijn. De deelnemende gemeenten zijn daarbij
zelf verantwoordelijk voor het noodzakelijke aanvullende onderzoek en ook vrij in de keuze
van het bureau dat de enquêtes voor hen uitvoert. De omvang van de jaarlijkse lokale
deelname laat een sterk wisselend beeld zien; zie ook tabel 1 van de onderzoeksdocumentatie. Hierdoor kan er ook sprake zijn van grote verschuivingen in waarnemingsmethoden en behaalde responsen, zowel landelijk als politieregionaal en lokaal. Dit kan de
stabiliteit van het instrument nadelig beïnvloeden.
- Daarnaast leidt elke vernieuwing in de opzet van enquêtes tot veranderingen in de uitkomsten. Bij de overgang van VMR naar IVM is zowel de enquêtemethode als de vraagstelling
veranderd. De enquêtemethode is veranderd omdat de face-to-face en telefonische interviews van de VMR bij de komst van de IVM zijn uitgebreid met internet en schriftelijke enquêtes. Een belangrijke reden hiervoor zijn de hoge kosten die aan face-to-face en telefonisch onderzoek zijn verbonden. De vraagstelling naar delictaantallen en slachtofferschappen is veranderd om deze zowel voor telefonische, face-to-face, internet als papieren enquêtering toepasbaar te maken.
Over de methodologische consequenties van de overgang van VMR naar IVM is reeds
eerder gepubliceerd in de Landelijke rapportage van de IVM 2008 en 2009. De VMR is voor
de laatste keer uitgevoerd over 2010; vanaf 2011 zullen er dus geen twee cijfers meer zijn
op basis van de Veiligheidsmonitor.
Bruikbaarheid van de uitkomsten
Gegeven het bovenstaande kan in ieder geval gezegd worden, dat de Veiligheidsmonitor bij
gelijke uitvoering en vraagstelling door de jaren heen een goed beeld biedt van de landelijke
ontwikkelingen en de verschillen tussen regio’s.
Bij de analyse van de gegevens over 2009 is al gebleken dat de grote toename van het
aantal respondenten via oversampling heeft geleid tot problemen bij het vaststellen van de
uitkomsten. Dit gold vooral de gegevens over delicten en slachtofferschap. In politieregio’s
met grote schommelingen in aantallen respondenten, is het goed om bij de bepaling van de
trend niet alleen met 2009, maar ook met 2008 te vergelijken. Overigens vallen grote
schommelingen binnen een politieregio vaak binnen nog binnen de betrouwbaarheidsmarges, waardoor de verschillen in veel gevallen statistisch niet significant zijn. Een voorbeeld
hiervan zijn de uitkomsten in tabel 5.11, waar per regio het aandeel delicten per 100 inwoners is weergegeven.
Stabiliteit van het onderzoeksinstrument
Duidelijk is na een aantal uitvoeringen van de IVM gebleken dat de stabiliteit en waar mogelijk ook de kwaliteit van dit onderzoeksinstrument moet worden verbeterd. Het CBS en zijn
partners streven er voortdurend naar om deze aspecten van het onderzoek waar mogelijk te
verbeteren. Zo loopt momenteel een traject om aanvullende eisen aan de oversampling en
de waarneming te stellen, zodat de stabiliteit van de IVM ten aanzien van de regionale oversampling verder verbeterd wordt. Daarnaast start het CBS in het voorjaar van 2011 een
uitgebreid experiment naar de invloed van de wijzen van waarneming (internet, papier, telefonisch en persoonlijk) bij enquêtes. Vraagstellingen over delictaantallen en slachtofferschap
zijn in dit experiment nadrukkelijk opgenomen. Resultaten van dit experiment worden echter
niet verwacht voor het einde van dit jaar.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

131

132

Centraal Bureau voor de Statistiek

Bijlage 3
Van VMR naar IVM;
Methodebreukanalyse;
Bijdrage aan de onderzoeksdocumentatie

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

133

Methodebreuken
Inleiding
De eerder beschreven verschillen in onderzoeksopzet tussen IVM en VMR hebben tot gevolg dat er systematische effecten optreden in de uitkomsten van de IVM. Dit fenomeen
wordt aangeduid met de term methodebreuken. Om de continuiteit van de VMR zo goed
mogelijk te waarborgen is in 2008, 2009 en 2010 de VMR parallel aan de IVM uitgevoerd
(VMR_extra). De VMR_extra had in deze jaren een steekproefomvang van circa 6000 respondenten. Voor een aantal indicatoren, welke bij het project “Veiligheid Begint bij Voorkomen” zijn aangewezen als de belangrijkste indicatoren voor beleidsmatige doeleinden, zijn
de uitkomsten van IVM en VMR_extra met elkaar op landelijk niveau en politieregionaal
niveau vergeleken. Vanwege de beperkte omvang van de VMR_extra is een aparte schattingsmethodiek ontwikkeld om methodebreuken op politieregionaal niveau te kunnen bepalen.
De waargenomen verschillen tussen de resultaten van de IVM en de VMR_extra worden
veroorzaakt door de verschillen in de onderzoeksopzet zoals beschreven in 1.4.2, maar niet
door de veranderde waarnemingsperiode. De IVM en VMR_extra zijn namelijk in dezelfde
periode uitgevoerd, zodat het effect van de veranderde waarnemingsperiode in deze vergelijking niet wordt meegenomen. Daarnaast zijn de afleidingen voor een aantal indicatoren
veranderd. Dit is een gevolg van een aantal gewijzigde vraagstellingen en schaalindelingen,
en een wijziging in de wijze waarop de ‘weet niet/weigert’ categorie is verwerkt.
De VMR en de IVM zijn gedurende drie opeenvolgende jaren parallel aan elkaar uitgevoerd.
Schattingen voor de methodebreuken zijn echter gebaseerd op het paralleltraject van 2008.
De informatie over 2009 is niet meegenomen bij het vaststellen van de breuken en het bepalen van correctiefactoren. Gebleken is dat de IVM gevoelig is voor schommelingen in de
regionale oversampling. Dit wordt voor een groot deel, maar niet volledig opgevangen door
16
de weging . Daarom loopt momenteel een traject om aanvullende eisen aan de oversampling en de waarneming te stellen zodanig dat de stabiliteit van de IVM ten aanzien van de
regionale oversampling verder verbeterd wordt. Ervan uitgaande dat deze instabiliteit opgelost wordt, is ervoor gekozen om deze extra vertekening niet tot uitdrukking te laten komen
in de methodebreuken en de correctiefactoren.
De informatie over 2010 is niet meegenomen omdat de methodiek die ontwikkeld is om
schattingen te maken voor de VMR_extra op politieregionaal niveau, gebruik maakt van
hulpinformatie uit de politieregistraties. Deze informatie is voor 2010 nog niet beschikbaar.
De breuken op politieregionaal niveau worden gecalibreerd naar de breuken op landelijk
niveau, zodat consistentie tussen de cijfers op landelijk en regionaal niveau gegarandeerd
is. Daarom is ook op landelijk niveau geen gebruik gemaakt van de informatie uit het paralleltraject van 2010.
Voor de indicatoren “Veiligheid Begint bij Voorkomen” worden de breuken gekwantificeerd
op landelijk niveau en wordt beschreven waardoor de verschillen optreden. Vervolgens
worden voor deze indicatoren op landelijk niveau correctie factoren bepaald. Tenslotte worden voor deze indicatoren de correctiefactoren uitgesplitst naar het niveau van politieregio.
Breuken op landelijk niveau
Cijfers op landelijk niveau voor de VMR_extra zijn gebaseerd op de methode van lineair
wegen zoals beschreven in de onderzoeksverantwoording, bijlage 1. Dit is de schattingsmethodiek die ook voor de IVM toegepast wordt op landelijk en regionaal niveau. De resultaten
voor de onderzochte indicatoren zijn samengevat in Tabel 1. In deze tabel zijn de puntschattingen voor de indicatoren op basis van de IVM en VMR_extra over 2008 weergegeven met
de bijbehorende marges. Ook is het verschil met de bijbehorende marges weergegeven. De
marge is steeds gedefinieerd als 1,96×steekproeffout.
Het blijkt dat er bij alle onderzochte grootheden sprake is van een significant verschil in
uitkomst tussen IVM en VMR_extra, behalve bij het slachtofferschap door geweld. Grote
verschillen doen zich voor bij de indicatoren over misdrijven, in het bijzonder ‘totaal aantal
16
Buelens, B. en J. A. van den Brakel (2011), Weging integrale veiligheidsmonitor 2010, Externe CBS
nota, Centraal Bureau voor de Statistiek, Heerlen.

134

Centraal Bureau voor de Statistiek

delicten’ en ‘aantal vermogensdelicten’ en de bijbehorende slachtofferschappen, de indicatoren m.b.t. ‘overlast’, ‘oordeel politiefunctioneren’ en ‘verloedering’, en het percentage
mensen dat tevreden is over het politiefunctioneren n.a.v. het laatste contact. De verschillen
laten zich deels verklaren door een verschil tussen IVM en VMR wat betreft de gebruikte
responsmodes en deels door een verschil in de berekening van de indicatoren uit de responsgegevens en de gehanteerde vragenlijst.
Tabel 1: Indicatoren “Veiligheid Begint bij Voorkomen”; waarde methodebreuken over
2008
Indicator

VMR_extra
Schatting

IVM

Breuk

marge

Schatting

marge

Schatting

marge

aantal delicten

4495

268

5914

220

1419

344

aantal fietsdiefstallen

653

82

858

61

205

101

aantal vermogensdelicten

1463

130

2135

107

672

167

aantal geweldsdelicten

959

126

1179

100

220

160

slachtofferschap totaal

23.2

1.1

26.1

0.7

2.9

1.3

slachtofferschap vermogen

10.3

0.8

13.2

0.5

2.8

0.9

slachtofferschap geweld

5.0

0.5

5.4

0.4

0.4

0.7

overlast

1.3

0.0

1.7

0.0

0.3

0.1

oordeel politiefunctioneren

5.9

0.1

5.2

0.0

-0.6

0.1

verloedering

3.0

0.1

3.7

0.0

0.7

0.1

tevredenheid politiefunctioneren laatste contact

55.1

2.4

60.3

1.5

5.2

2.9

contact gehad met politie

28.2

1.1

31.5

0.8

3.3

1.4

voelt zich wel eens onveilig

20.5

1.0

25.5

0.7

5.0

1.2

Zoals al eerder is opgemerkt worden er in de IVM en de VMR verschillende responsmodes
gebruikt. Er treden verschillen op in de uitkomsten op basis van de dataverzamelingsmethoden. Deze worden deels veroorzaakt door mode-effecten en deels door selectie-effecten.
Het mode-effect ontstaat doordat respondenten bij verschillende modes, verschillende antwoorden genereren. Het selectie-effect ontstaat doordat de groep mensen die de vragen via
het Internet beantwoorden een andere is dan die dat via een andere mode doen.
Naast de verschillen in gehanteerde responsmode, speelt ook een verschil in vraagstelling
tussen IVM en VMR en daaruit voortvloeiende verschillende berekeningswijzen van indicatoren een rol. Zo geeft bij de indicator met betrekking tot het politiefunctioneren de afleiding
van de schaalscore uit vijf geldige antwoordcategorieën (bij de IVM) in plaats van drie (bij de
17
VMR) aanleiding tot verschillende uitkomsten. In Kraan et al. (2009) zijn de verschillende
factoren die bijdragen aan de waargenomen methodebreuken in detail besproken.
Bij de attitudevragen over (on)tevredenheid over het politieoptreden n.a.v. het laatste contact zien we bij de IVM een positiever oordeel over de politie dan bij de VMR_extra. Dit is
anders dan bij de schaalscore over het politiefunctioneren, waar we bij de IVM een negatiever oordeel zien. Hier spelen twee zaken die vergelijking van deze schijnbaar tegenstrijdige
observaties bemoeilijken. Ten eerste is de vraagstelling anders: die van de schaalscore zijn
van algemene aard en de (on)tevredenheid gaat over een specifiek geval. Ten tweede wordt
de schaalscore afgeleid uit antwoorden van alle respondenten, het percentage
(on)tevredenheid alleen uit de antwoorden van hen die contact hebben gehad met de politie.
Ook de afleiding van de delictenaantallen en slachtofferschappen uit de respons is voor de
IVM anders dan voor de VMR, als noodzakelijk gevolg van de gewijzigde vraagstelling in de
vragenlijst, onder meer bij het aantal delicten dat kan worden opgegeven. Dit draagt mogelijk bij aan de waargenomen verschillen voor deze indicatoren.
Correctie landelijk niveau
Met de uitkomsten van de IVM en VMR_extra in 2008 is het mogelijk om de uitkomsten van
de VMR van eerdere jaren bij benadering vergelijkbaar te maken met de IVM.
Voor indicatoren die betrekking hebben op aantallen of percentages ligt het voor de hand
om de verhouding tussen de schattingen voor een indicator op basis van de IVM en de VMR
te gebruiken om de uitkomsten onder de VMR te corrigeren voor de waargenomen metho17

Kraan, T., J.A. van den Brakel, B. Buelens en H. Huys (2010), Social desirability bias, response order
effect and selection effects in the new Dutch Safety Monitor, , CBS, 8/1/2010, DMH-2010-01-08-TKRN

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

135

debreuk. Deze correctie is geschikt voor variabelen die logischerwijs geen negatieve waarden kunnen aannemen. Deze synthetische correctiemethode staat beschreven in Van den
18
Brakel e.a. Ook wordt daar uitgelegd hoe steekproeffouten doorwerken in de gecorrigeerde cijfers. Een benadering voor het delictenaantal volgens de IVM in eerdere jaren wordt
binnen deze methode verkregen door het aantal delicten volgens de VMR te vermenigvuldigen met dit verhoudingsgetal (IVM = factor x VMR). Hierbij wordt aangenomen dat de omrekenfactor constant is in de tijd. De omrekenfactor is voor iedere variabele anders en wordt
geschat door de resultaten beschreven in de vorige paragraaf (breuken). De resultaten zijn
weergegeven Tabel 2.
Tabel 2: Omrekenfactoren IVM/VMR voor de indicatoren “Veiligheid Begint bij Voorkomen” op landelijk niveau.
Indicator

Factor IVM/VMR

aantal delicten

1.32

aantal fietsdiefstallen

1.31

aantal vermogensdelicten

1.46

aantal geweldsdelicten

1.23

slachtofferschap totaal

1.13

slachtofferschap vermogen

1.27

slachtofferschap geweld

1.08

overlast

1.24

oordeel politiefunctioneren

0.89

verloedering

1.23

tevredenheid politiefunctioneren laatste contact

1.09

contact gehad met politie

1.12

voelt zich wel eens onveilig

1.24

Om te verduidelijken hoe de gegevens in bovenstaande tabel gebruikt kunnen worden,
geven we een voorbeeld. Stel dat in een eerder jaar volgens de VMR in totaal 4 miljoen
delicten waargenomen worden. Het is dan te verwachten dat met de IVM, wanneer die in
dat jaar uitgevoerd zou worden, 1,32 x 4 miljoen = 5,28 miljoen delicten waargenomen zouden worden.
Voor de schaalscores (attitudevragen) en percentages (vb. tevredenheid over politiefunctioneren) zijn betere correctiemethoden beschikbaar. Correctie via de hierboven beschreven
omrekenfactor zou theoretisch kunnen leiden tot gecorrigeerde percentages groter dan
100% (indien de omrekenfactor een waarde groter dan 1 heeft). Dit kan worden voorkomen
19
met alternatieve, meer complexe, correctiemethoden. Zie Van den Brakel e.a. (2008).
Deze worden hier verder niet toegelicht.
Correctie op politieregionaal niveau
In verband met de beperkte omvang van de VMR_extra is het niet mogelijk om aan de hand
van lineair wegen, betrouwbare schattingen te maken op het niveau van politieregio’s. Deze
schattingsmethodiek maakt uitsluitend gebruik van de waarnemingen verkregen binnen een
politieregio. Het gevolg hiervan is dat bij geringe steekproefomvang de schattingen onacceptabel grote marges krijgen. Om deze reden is voor de VMR_extra een alternatieve schattingsmethodiek ontwikkeld.
Bij deze methode worden de steekproefschatters, verkregen via lineair wegen, op regionaal
niveau gemodelleerd met een gemengd lineair model. Aan de hand van hulpinformatie die
beschikbaar is op het niveau van politieregio's, wordt vervolgens een schatter afgeleid die
naast de steekproefinformatie uit de afzonderlijke regio, ook indirect gebruik maakt van de
steekproefinformatie uit andere regio's. Omdat de steekproefschatters uitsluitend zijn gebaseerd op steekproefinformatie uit een betreffende regio, kan met deze methode de nauw18
Van den Brakel, J.A., P.A. Smith, and S. Compton. Survey Research Methods Vol. 2., No. 3, p. 123141 (2008).
19
Van den Brakel, J.A., P.A. Smith, and S. Compton. Survey Research Methods Vol. 2., No. 3, p. 123141 (2008).

136

Centraal Bureau voor de Statistiek

keurigheid van de regionale steekproefschatters aanzienlijk worden verbeterd. De variantiereductie is groter naarmate de beschikbare hulpinformatie sterker correleert met de doelvariabelen. In het geval van de VMR wordt deze hulpinformatie vooral verkregen via de politieregistratie en schattingen op basis van de IVM. Deze techniek is in de literatuur bekend als
20
small area estimation. Zie Van den Brakel e.a. (2011) voor een technische beschrijving.
Voor iedere afzonderlijke indicator van “Veiligheid Begint bij Voorkomen”, zijn voor 2008
dergelijke gemengde modellen opgesteld en zijn vervolgens voor de VMR_extra modelgebaseerde schattingen gemaakt op het niveau van politieregio. Vervolgens zijn de schattingen gecalibreerd zodat ze consistent zijn met de steekproefschatters op landelijk niveau. De
steekproefomvang van de IVM is uiteraard groot genoeg om aan de hand van lineair wegen
betrouwbare schattingen op het niveau van politieregio’s te maken.
De modelgebaseerde schattingen voor de VMR_extra en de steekproefschatters van de
IVM zijn gebruikt om correctiefactoren te berekenen per politieregio. Dit is verder op dezelfde manier gebeurd als voor de correctiefactoren op landelijk niveau. De factoren kunnen
daarom op dezelfde manier worden gebruikt om de uitkomsten van de VMR van eerdere
jaren bij benadering vergelijkbaar te maken met de IVM op het niveau van politieregio’s.
Deze factoren zijn voor de indicatoren “Veiligheid Begint bij Voorkomen” opgenomen in
Tabel 3.
In een vervolgpublicatie zal dieper worden ingegaan op schattingen op basis van de VMR
uitgesplitst naar politieregio’s. Omdat de modellen nog niet definitief zijn vastgesteld kunnen
de correctiefactoren in Tabel 3 nog worden bijgesteld.
Tabel 3: Omrekenfactoren IVM/VMR (parallel traject 2008) voor de indicatoren “Veiligheid Begint bij Voorkomen”
uitgesplitst naar politieregio.

(eenheid van de
doelvariabele)
Nederland
Groningen
Friesland
Drenthe
IJsselland
Twente
Noord- en Oost-Gelderland
Gelderland-Midden
Gelderland-Zuid
Utrecht
Noord-Holland-Noord
Zaanstreek-Waterland
Kennemerland
Amsterdam-Amstelland
Gooi en Vechtstreek
Haaglanden
Hollands Midden
Rotterdam-Rijnmond
Zuid-Holland-Zuid
Zeeland
Midden- en West-Brabant
Brabant-Noord
Brabant-Zuidoost
Limburg-Noord
Limburg-Zuid
Flevoland

Buurtproblemen

Onveiligheidsgevoelens

Slachtofferschap

Ondervonden delicten

verloedering

voelt zich
wel eens
onveilig

totaal

totaal

%

%

overlast

schaalscore
(0-10)

gewelds- vermogensdelicten delicten

geweldsdelicten

Politie en burgers

vermogensdelicten

fietsdiefstallen

per 100 inwoners

tevredenheid
over politiefunctioneren
(laatste contact)

oordeel
functioneren
politie
in de buurt

% (zeer)
tevreden

schaalscore
(0-10)

1,23

1,25

1,24

1,13

1,08

1,27

1,32

1,23

1,46

1,31

1,10

0,89

1,27
1,39
1,44
1,28
1,31
1,23
1,28
1,28
1,13
1,21
1,27
1,26
1,18
1,27
1,22
1,21
1,20
1,23
1,26
1,15
1,34
1,23
1,11
1,28
1,31

1,29
1,26
1,30
1,22
1,25
1,29
1,25
1,25
1,09
1,25
1,28
1,28
1,25
1,36
1,19
1,24
1,27
1,31
1,36
1,26
1,20
1,28
1,32
1,36
1,07

1,38
1,57
1,27
1,23
1,48
1,14
1,45
1,22
1,13
0,89
0,96
1,33
1,23
1,11
1,20
1,04
1,49
1,18
1,08
1,09
1,21
1,35
1,36
1,43
1,68

1,19
1,16
1,04
1,08
1,11
1,04
1,13
1,04
1,12
1,08
1,23
1,28
1,13
1,29
1,17
1,29
1,15
1,25
1,07
1,09
0,97
1,07
0,95
1,12
1,20

1,60
0,86
1,06
1,00
1,08
0,83
0,80
0,80
1,23
1,15
0,71
0,96
0,97
1,39
1,14
1,04
1,43
1,20
1,00
1,09
1,04
1,24
1,24
1,18
1,20

1,23
1,17
1,20
1,09
1,48
1,24
1,21
1,71
1,25
1,35
1,51
1,39
1,40
1,36
1,09
1,41
1,29
1,13
1,00
1,17
0,97
1,25
1,30
1,54
1,30

1,29
1,26
1,21
1,14
1,24
1,11
1,30
1,64
1,31
1,18
1,33
1,24
1,48
1,29
1,26
1,45
1,59
1,37
1,18
1,26
1,14
1,26
1,19
1,19
1,25

1,52
0,93
1,08
1,29
1,23
0,77
1,24
1,11
1,33
0,84
0,85
1,41
1,21
1,46
1,01
1,25
2,60
1,87
1,19
0,80
0,92
1,19
1,21
1,29
1,39

1,11
1,18
1,83
1,02
1,70
1,26
1,44
2,46
1,45
1,52
1,30
1,31
1,68
1,34
1,29
1,29
1,51
1,52
1,42
1,89
1,33
1,33
1,44
1,37
1,53

0,84
0,93
1,45
0,55
3,26
1,38
1,07
2,97
1,33
1,35
1,13
1,30
1,52
1,44
0,98
0,82
1,30
8,79
1,13
2,71
1,39
1,21
1,35
1,27
2,07

1,11
1,14
1,11
1,13
0,98
1,17
1,07
1,23
0,99
1,24
1,11
1,12
0,96
1,18
1,10
1,29
0,93
1,15
1,00
1,27
1,15
1,15
1,04
1,06
1,02

0,91
0,88
0,91
0,88
0,90
0,89
0,90
0,89
0,89
0,90
0,87
0,91
0,87
0,91
0,87
0,90
0,90
0,91
0,93
0,90
0,90
0,87
0,86
0,90
0,95

* Voorlopige factoren

20

Van den Brakel, J.A., B. Buelens, V. Raymond-Blaess, en H.J. Boonstra. Small area estimation to
quantify discontinuities in sample surveys. Working paper, Centraal Bureau voor de Statistiek, Heerlen.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

137

138

Centraal Bureau voor de Statistiek

Bijlage 4
Schaalscores

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

139

Schaal- en andere scores
Mensen vormen een mening over een onderwerp door verschillende aspecten hiervan te
wegen. Er zijn verschillende redenen waarom bij het meten van meningen de voorkeur
wordt gegeven aan het combineren van de antwoorden op verschillende vragen. Bij slechts
één vraag kunnen allerlei niet ter zake doende toevalsinvloeden meespelen. Zo kan respondent A denken aan één aspect, terwijl respondent B denkt aan een ander aspect. Ook kan
de respondent even afgeleid zijn of de vraag verkeerd begrijpen, enz. Veel van deze invloeden vallen tegen elkaar weg als de antwoorden op een aantal vragen worden gecombineerd
in een score, bijvoorbeeld een schaalscore.
Dergelijke (schaal)scores zijn dus gebaseerd op meerdere samenhangende vragen over
hetzelfde onderwerp. Elk van de antwoorden op deze vragen krijgt een waarde toegekend.
Aansluitend op eerdere publicaties van de Politiemonitor Bevolking (PMB) en de Veiligheidsmonitor Rijk (VMR) zijn voor een aantal indicatoren in de IVM samengestelde scores
berekend. Sommige van deze scores bestaan uit een eenvoudige sommering van antwoorden, bijvoorbeeld het aantal keren dat iets voorkomt. Dit geldt in de IVM onder meer voor
preventiemaatregelen. Voor andere scores levert een sommering van de waarden van de
afzonderlijke antwoorden niet altijd een duidelijke of gemakkelijk interpreteerbare score op
tussen vooraf bepaalde grenswaarden. Daarom wordt hierop een berekening uitgevoerd.
Anders dan in de PMB en de VMR is het bereik van al dergelijke schaalscores in de IVM
gestandaardiseerd: de waarde van al deze scores varieert tussen 0 en 10.
De vragen waarop de schaalscores zijn gebaseerd hebben een ordinaal meetniveau; dat wil
zeggen dat de ene antwoordcategorie wel ‘meer’ is dan de andere (vergelijk ‘komt vaak
voor’ met ‘komt soms voor’), maar dat niet exact kan worden aangegeven hoeveel meer. Dit
betekent dat ook de schaalscores als variabelen met een ordinaal meetniveau beschouwd
moeten worden. We kunnen dus niet zeggen dat een twee keer zo hoge schaalscore voor
bijvoorbeeld ‘fysieke verloedering’ twee keer zo erg is.
Schaalscores zijn berekend voor de volgende groepen van samenhangende vragen:
• Sociale cohesie
• Fysieke verloedering
• Sociale overlast
• Dreiging
• Overlast van vermogensdelicten
• Verkeersoverlast
• Overige overlast
• Functioneren van de politie in de buurt
• Beschikbaarheid van de politie
• Vertrouwen in de politie
• Politie als crimefighter
• Wederkerigheid politie - burgers
• Communicatie politie - burgers
Daarnaast zijn somscores samengesteld op basis van sommering van een aantal samenhangende vragen over:
• Techno-preventieve maatregelen
• Socio-preventieve maatregelen
• Preventie totaal
Per (schaal)score is hieronder telkens aangegeven uit welke afzonderlijke vragen de score
is samengesteld en hoe het resultaat moet worden geïnterpreteerd.
Sociale cohesie
De schaalscore voor sociale cohesie was een van de GSB-III-indicatoren in het kader van
het verbeteren van de sociale kwaliteit van de samenleving. Deze score is samengesteld op
basis van de mening van de respondenten over een aantal sociale aspecten van hun woonbuurt. Hoe hoger de score op deze schaal, hoe meer de inwoners tevreden zijn over deze
aspecten.
De indicator bestaat uit de volgende stellingen:
• de mensen kennen elkaar in deze buurt nauwelijks
• de mensen gaan in deze buurt op een prettige manier met elkaar om
140

Centraal Bureau voor de Statistiek

•
•

ik woon in een gezellige buurt, waar veel saamhorigheid is
ik voel me thuis bij de mensen die in deze buurt wonen

Voor de schaalscore worden de antwoorden op de eerste (negatief geformuleerde) stelling
(de mensen kennen elkaar in deze buurt nauwelijks) ‘omgekeerd ’ gehercodeerd:
(helemaal mee eens = 0; mee eens = 1; neutraal = 2; niet mee eens = 3; helemaal niet
eens = 4; weet niet, geen mening = missing).
De antwoorden op de drie andere, positief geformuleerde, stellingen worden ‘gewoon’ gehercodeerd:
(helemaal mee eens = 4; mee eens = 3; neutraal = 2; niet mee eens = 1; helemaal niet
eens = 0; weet niet, geen mening = missing).
De waarden worden bij elkaar opgeteld en vermenigvuldigd met 10/16.
(De noemer van deze factor is 16 omdat het vier stellingen betreft met elk een maximale
score van 4: 4 x 4 = 16. De teller is 10 om tot een score tussen 0 en 10 te komen.)
Fysieke verloedering
De schaalscore voor ‘fysieke verloedering’ vormde eveneens een indicator in het kader van
het GSB-III-beleid ter verbetering van de kwaliteit van de woonomgeving. Ook voor het
veiligheidsbeleid (‘Veiligheid begint bij Voorkomen’) was fysieke verloedering een indicator.
Deze score is gebaseerd op een viertal vragen over de perceptie van de fysieke woonomgeving. Hoe hoger de score op deze schaal, hoe meer verloedering de respondenten ervaren. De indicator bestaat uit de vragen naar:
• bekladding van muren en/of gebouwen
• rommel op straat
• hondenpoep
• vernieling van telefooncellen, bus- of tramhokjes,
(komt vaak voor = 2, komt soms voor = 1, komt (bijna) nooit voor = 0; weet niet/geen
mening = missing).
De waarden worden opgeteld en vermenigvuldigd met de factor 10/8.
Sociale overlast
Deze schaalscore is gebaseerd op vier vragen naar buurtproblemen die te maken hebben
met vormen van gedrag die als ‘ernstig overlast gevend’ kunnen worden aangemerkt. Ook
sociale overlast vormde een indicator voor het veiligheidsbeleid (‘Veiligheid begint bij Voorkomen’). Hoe hoger de score op deze schaal, hoe meer overlast men ervaart van deze
vormen van gedrag. Het gaat om de vragen over de volgende items:
• dronken mensen op straat
• mensen die op straat worden lastiggevallen
• drugsoverlast
• overlast van groepen jongeren
(komt vaak voor = 2, komt soms voor = 1, komt (bijna) nooit voor = 0; weet niet/geen
mening = missing).
Ook hier worden de waarden opgeteld en vermenigvuldigd met de factor 10/8.
Dreiging
De schaalscore ‘dreiging’ is gebaseerd op acht vragen naar vormen van gedrag die als
‘dreigend’ kunnen worden ervaren. Drie van deze vragen zijn ook opgenomen in de schaalscore voor sociale overlast. Hoe hoger de score op deze schaal, hoe ernstiger men dergelijke overlast ervaart. Het gaat om de vragen over de volgende items:
• overlast van groepen jongeren
• mensen die op straat worden lastiggevallen
• drugsoverlast
• bedreiging
• geweldsdelicten
• straatroof
• vrouwen en meisjes die op straat worden nagefloten, nageroepen of op een andere
manier ongewenst aandacht krijgen
• jeugdcriminaliteit
(komt vaak voor = 2, komt soms voor = 1, komt (bijna) nooit voor = 0; weet niet/geen
mening = missing).
De waarden worden opgeteld en vermenigvuldigd met de factor 10/16.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

141

Overlast van vermogensdelicten
Deze schaalscore is gebaseerd op vier vragen over het vóórkomen van vermogensdelicten
in de woonbuurt. Hoe hoger de score op deze schaal, hoe meer overlast men ervaart van
vermogensdelicten in de buurt. Het gaat om de vragen over de volgende items:
• fietsendiefstal
• diefstal uit auto’s
• beschadiging of vernieling aan auto’s en diefstal vanaf auto’s, bijvoorbeeld wieldoppen,
etc.
• inbraak in woningen
(komt vaak voor = 2, komt soms voor = 1, komt (bijna) nooit voor = 0; weet niet/geen
mening = missing).
De waarden worden opgeteld en vermenigvuldigd met de factor 10/8.
Verkeersoverlast
De schaalscore voor ‘verkeersoverlast’ is een samengestelde score van een aantal vragen
over de mate waarin mensen vinden dat ze in hun woonbuurt last hebben van het verkeer.
Hoe hoger de score op deze schaal, hoe meer overlast men ervaart. De indicator bestaat uit
de vragen naar:
• agressief verkeersgedrag
• geluidsoverlast door verkeer
• te hard rijden
• parkeeroverlast
(komt vaak voor = 2, komt soms voor = 1, komt (bijna) nooit voor = 0; weet niet/geen
mening = missing).
De waarden worden opgeteld en vervolgens vermenigvuldigd met de factor 10/8.
Overige overlast
De schaalscore ‘overige overlast’ is gebaseerd op vier vragen over overige overlast in de
woonbuurt. Hoe hoger de score op deze schaal, hoe meer overlast men ervaart. De indicator bestaat uit de vragen naar:
• overlast door omwonenden
• andere vormen van geluidsoverlast
• dronken mensen op straat
• overlast van zwervers/daklozen
• overlast door horecagelegenheden
(komt vaak voor = 2, komt soms voor = 1, komt (bijna) nooit voor = 0; weet niet/geen
mening = missing).
De waarden worden opgeteld en vervolgens vermenigvuldigd met de factor 10/10.
Oordeel over de politie
Het oordeel van de burgers over de politie is gemeten met behulp van een aantal stellingen
over het functioneren en de beschikbaarheid van de politie in hun woonbuurt en over enkele
meer algemene aspecten. De stellingen vormen een aantal clusters waarvoor een schaalscore kan worden berekend.
Functioneren van de politie in de buurt
•
•
•
•
•

de politie biedt de burgers in deze buurt bescherming
de politie heeft hier contact met de bewoners uit de buurt
de politie reageert op de problemen hier in de buurt
de politie doet in deze buurt haar best
de politie pakt de zaken in deze buurt efficiënt aan
(helemaal eens = 4; eens = 3; niet mee eens, niet mee oneens = 2; niet eens = 1; helemaal niet mee eens = 0; weet niet/geen mening = missing).
De waarden worden bij elkaar opgeteld en vermenigvuldigd met 10/20. Hoe hoger de score,
hoe positiever het oordeel over het functioneren van de politie in de buurt.

142

Centraal Bureau voor de Statistiek

Beschikbaarheid van de politie in de buurt
•
•
•
•
•

je ziet de politie in de buurt te weinig
de politie komt hier te weinig uit de auto
de politie is hier te weinig aanspreekbaar
de politie heeft hier te weinig tijd voor allerlei zaken
de politie komt niet snel als je ze roept
(helemaal eens = 0; eens = 1; niet mee eens, niet mee oneens = 2; niet eens = 3; helemaal niet mee eens = 4; weet niet/geen mening = missing).
De waarden worden bij elkaar opgeteld en vermenigvuldigd met 10/20. De antwoorden op
deze ‘negatieve’ stellingen zijn omgerekend, zodat ook hier geldt: hoe hoger de waarde van
de schaalscore, hoe positiever de respondenten oordelen over de beschikbaarheid van de
politie.
Daarnaast is via enkele stellingen het algemene vertrouwen van de burgers in de politie en
de aspecten die daarbij een rol spelen gemeten. Het betreft de volgende aspecten:
Vertrouwen in de politie
Het vertrouwen in de politie wordt gemeten via de volgende stellingen:
• als het er echt om gaat zal de politie het uiterste doen om je te helpen
• als het er echt om gaat dan is de politie er voor je
(helemaal eens = 4; eens = 3; niet mee eens, niet mee oneens = 2; niet eens = 1; helemaal niet mee eens = 0; weet niet/geen mening = missing).
De waarden worden bij elkaar opgeteld en vermenigvuldigd met 10/8. Hoe hoger de score,
hoe groter het vertrouwen.
Politie als crimefighter
De mening over de politie als crimefighter wordt gepeild via de volgende stellingen:
• de politie weet hoe ze boeven moeten vangen
• de politie bestrijdt succesvol de criminaliteit
(helemaal eens = 4; eens = 3; niet mee eens, niet mee oneens = 2; niet eens = 1; helemaal niet mee eens = 0; weet niet/geen mening = missing).
De waarden worden bij elkaar opgeteld en vermenigvuldigd met 10/8. Hoe hoger de score,
hoe meer men de politie als crimefighter beschouwt.
Wederkerigheid politie – burgers
De wederkerige relatie tussen politie en burgers wordt in kaart gebracht met de volgende
drie stellingen:
• de politie houdt rekening met de wensen van de samenleving
• de politie werkt goed samen met de bewoners
• de politie heeft hier contact met de bewoners uit de buurt
• de politie neemt je serieus
(helemaal eens = 4; eens = 3; niet mee eens, niet mee oneens = 2; niet eens = 1; helemaal niet mee eens = 0; weet niet/geen mening = missing).
De waarden worden bij elkaar opgeteld en vermenigvuldigd met 10/16. Hoe hoger de score,
hoe meer men de relatie tussen burger en politie als wederkerig beschouwt.
Communicatie politie – burgers
De beleving van de communicatie tussen burgers en politie wordt gemeten met de drie
volgende stellingen:
• de politie wil contact hebben met burgers
• de politie is benaderbaar
• de politie informeert de burgers
(helemaal eens = 4; eens = 3; niet mee eens, niet mee oneens = 2; niet eens = 1; helemaal niet mee eens = 0; weet niet/geen mening = missing).
De waarden worden bij elkaar opgeteld en vermenigvuldigd met 10/12. Hoe hoger de score,
hoe meer communicatief men de politie beschouwt.

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

143

Techno-preventieve maatregelen totaal
Voor een aantal technische preventiemaatregelen in en om de eigen woning is vanaf de
IVM-2009 vastgesteld of die thuis aanwezig zijn of niet, en of van die maatregelen ook gebruik wordt gemaakt (in de IVM-2008 werd alleen gevraagd of die maatregelen getroffen
waren). Het gaat om de volgende maatregelen:
• extra veiligheidssloten of grendels op buitendeuren
• (rol)luiken voor ramen en deuren
• buitenverlichting
• alarminstallatie in huis
De somscore voor techno-preventieve maatregelen totaal is het gemiddelde aantal van deze
maatregelen dat (bijna) altijd wordt gebruikt. Deze score loopt van 0 tot 4. Hierbij is het huishouden als uitgangspunt genomen en niet de persoon.
Socio-preventieve maatregelen totaal
Ook van enkele maatregelen die men zelf kan toepassen tegen criminaliteit is een dergelijke
score berekend. Bij deze socio-preventieve maatregelen gaat het om:
• ’s avonds licht laten branden bij afwezigheid
• fiets in een bewaakte fietsenstalling
• waardevolle spullen meenemen uit de auto
• waardevolle spullen thuis laten om diefstal of beroving op straat te voorkomen
Ook hier bestaat de somscore uit het aantal maatregelen dat (bijna) altijd wordt toegepast.
Deze score is gebaseerd op de persoon en loopt eveneens van 0 tot 4..
Preventie totaal
De somscore voor preventie totaal bestaat uit de som van de (bijna) altijd gebruikte of toegepaste technische en socio-preventieve maatregelen.21 Ook deze score wordt individueel
bepaald en loopt van 0 tot 8.

21
Voor de techno-preventieve maatregelen gaat het dus niet om de aanwezigheid ervan. Eerder gepubliceerde cijfers voor de IVM-2009 waren wel hierop gebaseerd; deze cijfers zijn in deze publicatie
herzien. Vanwege methodologische verschillen zijn de gegevens op basis van de IVM-2008 niet opgenomen.

144

Centraal Bureau voor de Statistiek

Bijlage 5
Indeling Nederland in politieregio’s

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

145

146

Centraal Bureau voor de Statistiek

Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke rapportage

147