Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

33 450

Mariene Strategie voor het Nederlandse deel van
de Noordzee

Nr. 118

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 februari 2023
Tijdens het begrotingsdebat Defensie op 11 november 2021 (Handelingen
II 2021/22, nr. 21, item 26) heeft het lid Boswijk (CDA) c.s. een motie1
ingediend die de regering vraagt te kijken naar de mogelijkheden om
gezamenlijk met bondgenoten een strategie te ontwikkelingen voor de
bescherming van onze «cruciale2 infrastructuur» gelegen in de Noordzee.
Als Minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heb ik een coördinerende verantwoordelijkheid voor het Nederlandse deel van de Noordzee.
Vanuit deze rol coördineert het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
sinds juli jl. de uitvoering van de hiervoor genoemde motie, zoals ook
vermeld in de brief3 van de Minister van Defensie aan uw Kamer, d.d.
18 juli 2022.
Hierbij wil ik u, mede namens de Minister voor Klimaat en Energie, de
Minister van Economische Zaken en Klimaat, de Minister van Buitenlandse Zaken, de Minister van Defensie en de Minister van Justitie en
Veiligheid, informeren over de gezamenlijk strategie ter bescherming van
de Noordzee-infrastructuur, kabinetsbrede inzet en daarmee de voortgang
op de uitvoering van motie van het lid Boswijk c.s. Tevens wordt hiermee
tegemoet gekomen aan vragen over onderzeese internetkabels zoals
gesteld tijdens het vragenuur van 17 januari jl. (Handelingen II 2022/23,

1

Kamerstuk 35 925 X, nr. 22.
De motietekst van het lid Boswijk spreekt van cruciale infrastructuur. In Nederland spreken we
ook wel van vitale infrastructuur. Het kabinet interpreteert de motie, door de formulering
«cruciaal», breder dan alleen aangewezen vitale aanbieders hetgeen beperkend zou werken in
de aanpak. Daarom is gekozen voor de brede term «Noordzee infrastructuur», die zowel
onderzeese als andere offshore infrastructuur.
3
Kamerstuk 35 925 X, nr. 91.
2

kst-33450-118
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 450, nr. 118

1

nr. 40, Vragenuur) en wordt u geïnformeerd over de voortgang op de
uitvoering van de motie van het lid Valstar (VVD) c.s.4
Nationale inzet
Het kabinet deelt de brede bezorgdheid over de veiligheid van infrastructuur op zee en de urgentie om hierbij tot een gezamenlijke aanpak te
komen. De dreiging vanuit statelijke actoren tegen deze infrastructuur is
niet nieuw en nog steeds actueel5.
Sinds de sabotage van Nordstream 1 en 2 is de aandacht voor de
beveiliging van onderzeese infrastructuur geïntensiveerd. Naar aanleiding
van deze incidenten zijn er door zowel publieke als private partijen extra
maatregelen genomen. Zo is onder leiding van de Nationaal Coördinator
Veiligheid en Terrorismebestrijding (NCTV) en in samenwerking met EZK,
IenW, Defensie, AIVD, Politie en veiligheidsregio’s overleg geweest met
vitale aanbieders die actief zijn op de Noordzee en is de samenwerking
geïntensiveerd. De Kustwacht patrouilleert regelmatig op de Noordzee en
monitort scheepvaart voortdurend. De NAVO heeft haar maritieme
presentie in de Noordzee en Oostzee vergroot. Ook zijn er aanvullende
procedures afgesproken over het melden van melden van verdachte
situaties bij de Kustwacht. Hierover bent u door het kabinet op
4 november 2022 geïnformeerd.6
Naar aanleiding van de hierboven genoemde dreiging en om te bezien
wat er naast de reeds genomen maatregelen extra nodig is, is het
afgelopen jaar interdepartementaal samengewerkt om invulling te geven
aan een gezamenlijke strategie ter bescherming van Noordzeeinfrastructuur zoals verder toegelicht in deze brief. Naar verwachting zal
het plan van aanpak ter implementatie van de strategie in het tweede
kwartaal van 2023 gereed zijn.
Dit complexe dossier vereist goede interdepartementale afstemming en
internationale coördinatie met bondgenoten en partners. Zoals genoemd
coördineert IenW de procesmatige uitvoering, maar dragen de betrokken
departementen, inclusief uitvoerende partijen zoals politie, de Kustwacht
en de private partijen die opereren op de Noordzee, daarbij eigen
(beleids-)inhoudelijke verantwoordelijkheden ten aanzien van hun rol in
dit dossier.
Ook hebben vitale aanbieders op basis van (sectorale) wetgeving een
zorgplicht om passende maatregelen te treffen om de continuïteit van hun
processen te waarborgen. De overheid is zich bewust dat vitale
aanbieders zich niet in alle gevallen kunnen weren tegen door statelijke
actoren gesteunde sabotage, spionage en manipulatie. De overheid pakt
hier haar verantwoordelijkheid en ondersteunt hen hierbij.
Strategie ter bescherming van Noordzee-infrastructuur
Samenwerking en een geïntegreerde aanpak om de Noordzeeinfrastructuur te beschermen is cruciaal. Daarom is gestart met de
ontwikkeling van een interdepartementaal programma om zo concrete
verbetering te realiseren betreffende de veiligheid van de infrastructuur
op de Noordzee. Een belangrijk onderdeel van de strategie vormt de
borging van de beschikbaarheid, continuïteit, integriteit en vertrouwelijkheid van de vitale processen ten aanzien van energiedistributie en
4

Kamerstuk 36 200 X, nr. 26.
Bijlage bij Kamerstuk 30 821, nr. 175.
6
Kamerstukken 30 821 en 29 023, nr. 168.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 450, nr. 118

2

internet- en dataverkeer. Uitval of verstoring van vitale processen kunnen
leiden tot ernstige maatschappelijke ontwrichting en kunnen een
bedreiging vormen voor de nationale veiligheid.
Belangrijk onderdeel van de gezamenlijke strategie is de ontwikkeling van
een sector-overstijgend kader voor de ontwikkeling van weerbaarheidsverhogende maatregelen en handelingsperspectief voor de betrokken
publieke en private partijen. Hierbij is specifiek oog voor dreigingsactoren,
(internationale) juridische dimensies van het zeerecht, (toekomstige)
ruimtelijke ontwikkeling van offshore-activiteiten op de Noordzee,
scheepvaartbewegingen, zeehavens en aanlandpunten van data- en
energie-infrastructuur vanaf de Noordzee. Juridische mogelijkheden en
belemmeringen worden onderzocht zoals de mogelijkheden tot ingrijpen
van verschillende partijen bij ongewenste aanwezigheid van derden in
een gebied dat buiten de Nederlandse territoriale wateren valt, binnen de
EU en NAVO wordt het thema geadresseerd en in het operationele
domein worden de huidige crisis-en incidentbestrijdingsplannen herijkt.
Momenteel wordt vanwege het veranderende dreigingslandschap de door
de Europese Commissie opgestelde EU Maritime Security Strategy
(EUMSS) uit 2014 herijkt. Nederland is nauw betrokken bij dit proces.
Waar opportuun wordt de strategie zo veel mogelijk in samenhang met de
herijkte EUMSS geïmplementeerd. Omdat de dreiging ten aanzien van
infrastructuur op de Noordzee een grensoverschrijdend karakter kan
hebben, is het van groot belang dat de strategie ook in samenhang met
strategieën van de omringende Noordzeelanden wordt afgestemd. In dit
kader zijn contacten gelegd met relevante Noordzeelanden voor nadere
inhoudelijke afstemming.
De inzet om de bescherming van de vitale infrastructuur te versterken,
sinds 2021 in gang gezet onder coördinatie van de NCTV, sluit ook aan bij
de strategie. De Telecommunicatiewet en de door het Europees Parlement
(EP) recent goedgekeurde Critical Entities Resilience (CER) Directive en de
Network- and Information Security 2 (NIS2) Directive bieden daarbij de
wettelijke kaders voor het verhogen van de weerbaarheid van de digitaleen fysieke systemen van vitale infrastructuur.
Aanvullende en bestaande maatregelen
Zoals uiteengezet in het onlangs aan uw Kamer aangeboden Dreigingsbeeld Statelijke Actoren (DBSA 2)7 is de waargenomen dreiging door
statelijke actoren ten aanzien van onderzeese infrastructuur, zoals kabels
en pijpleidingen, nog altijd actueel. Voorbereidingshandelingen voor
verstoring en sabotage van de vitale infrastructuur zijn reeds in het DBSA
1 geconstateerd. In september 2022 zijn daar de nog ongeattribueerde
onderzeese explosies bij de Nord Stream-gasleidingen bijgekomen. Deze
gebeurtenissen illustreren de kwetsbaarheid van de Europese (en
Nederlandse) vitale processen voor sabotageactiviteiten.
Om dreigingen die uitgaan van statelijke actoren het hoofd te bieden is
een samenhangende en diverse set aan maatregelen en instrumenten
nodig die Nederland in staat stelt zich hiertegen te verweren, zowel in het
civiele als militaire domein. De Kamerbrief «Aanpak statelijke dreigingen
en aanbieding dreigingsbeeld statelijke actoren 2»8 beschrijft deze brede
aanpak.

7
8

Kamerstuk 30 821, nr. 175.
Idem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 450, nr. 118

3

Specifiek voor de bescherming van vitale infrastructuur wordt gewerkt
aan de versterkte aanpak vitaal. De versterkte aanpak vitaal zet in op het
verbeteren van de bescherming van de Nederlandse vitale infrastructuur –
waaronder in en op de Noordzee – door maatregelen te treffen om de
weerbaarheid van de vitale processen te vergroten en het vitaal beleid, de
beleidscyclus en het vitaal-stelsel te herzien. Ook wordt relevante
wetgeving tegen het licht gehouden en waar nodig in de komende
periode uitgebreid of aangepast. Hierover wordt uw Kamer nader
geïnformeerd in het eerste kwartaal van dit jaar.
Het kabinet onderzoekt daarnaast de mogelijkheden om in het kader van
de versterkte aanpak vitaal een bredere informatie-uitwisselings structuur
op te zetten waarin informatie binnen een veilige omgeving kan worden
uitgewisseld – ook tussen overheid en private partijen – over risico’s,
dreigingen en handelingsperspectieven.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat is in het kader van
telecommunicatiesector verantwoordelijk voor de zeekabels die hieronder
vallen. Daarnaast is Minister voor Klimaat en Energie verantwoordelijk
voor infrastructuur gerelateerd aan de distributie en transport van de
energievoorziening en verleent vergunningen aan windparkexploitanten.
Om inzicht te krijgen in de weerbaarheid van beide sectoren en om op
basis daarvan passende maatregelen te kunnen treffen worden weerbaarheidsanalyses uitgevoerd. Het Ministerie van Economische Zaken en
Klimaat (EZK) doet in dit kader met TNO onderzoek naar weerbaarheidsverhogende maatregelen voor de infrastructuur op de Noordzee. In het
eerste kwartaal van 2023 worden de resultaten hiervan verwacht. Meer
zeekabels zorgen voor meer redundantie en versterken daarmee de
weerbaarheid. Daarom wordt door EZK verkend welke aanvullende
gerichte acties genomen kunnen worden om de aanlanding van nieuwe
zeekabels te stimuleren.
Daarnaast beziet EZK momenteel of het aantal bedrijven moet worden
uitgebreid dat binnen de olie-, gas- en telecomsector als vitale aanbieder
is aangemerkt, mede in het licht van de sabotage van Nordstream 1 en 2.
Daarbij wordt meegenomen in hoeverre er onderscheid is te maken in de
vitaliteitsbeoordeling van de verschillende zeekabels.
De AIVD en MIVD dragen vanuit hun wettelijke taken bij aan de veiligheid
van Nederland en de bescherming van de Nederlandse economische- en
veiligheidsbelangen. In dat kader doen de diensten structureel onderzoek
naar (heimelijke) activiteiten van statelijke en niet-statelijke actoren die
een risico kunnen vormen voor de nationale veiligheid van Nederland. In
het kader van zijn veiligheidsbevorderende taak biedt de AIVD relevante
sectoren, waaronder bedrijven in de energiesector, al dan niet in
samenwerking met andere organisaties zoveel mogelijk dreigingsinformatie en handelingsperspectief voor het nemen van tegenmaatregelen.
Hiermee wordt aan het vergroten van de weerbaarheid van de vitale
aanbieders bijgedragen. Ook in geval van incidenten kan er snel worden
afgestemd tussen de diensten en de relevante sectoren.
Beschikbare en toekomstige capaciteiten
In de recente brief van het kabinet9 bent u geïnformeerd over de aanvullende taken van de Kustwacht naar aanleiding van de sabotage van
Nordstream 1 en 2.

9

Kamerstukken 30 821 en 29 023, nr. 168.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 450, nr. 118

4

Monitoring, respons en communicatiestructuren in een publiek-private
samenwerking zijn onderdeel van de bescherming van Nederland. Iedere
entiteit die actief is op de Noordzee heeft een eigen rol en dient binnen de
rol het maximale te bewerkstellingen om de continuïteit van data en
energie te ondersteunen.
De Kustwacht patrouilleert regelmatig op de Noordzee en monitort
scheepvaart voortdurend. Als Minister van Infrastructuur en Waterstaat
fungeer ik als coördinerend Minister voor de Kustwacht10 en de Minister
van Defensie als beheerder van de Kustwacht. De Kustwacht voert taken
uit in opdracht van zes ministeries (IenW, Defensie, JenV, Financiën, EZK
en LNV). De door de Ministers aan de Kustwacht toebedeelde taken
worden ingedeeld in hulp- en dienstverlening, handhaving en maritieme
security. Maritieme security betreft taken ter voorkoming van opzettelijk
ongeoorloofde acties op zee. Het beleidsvoornemen is deze taken verder
te ontwikkelen. De Minister van JenV is verantwoordelijk voor het jaarlijks
opstellen van een handhavingsplan voor de Kustwacht, waarmee zij
feitelijk coördinerend is op het terrein van de handhaving.
Er zijn aanvullende meldprocedures afgesproken met de Kustwacht en de
Kustwacht kan voor verschillende incidenten en taken een beroep doen op
de middelen van Defensie en de in Kustwachtverband ter beschikking
gestelde politiecapaciteit. Tevens is afgesproken dat de werkzaamheden
van de Kustwacht bij verhoogde dreiging/incidenten kunnen worden
geprioriteerd. Daaropvolgend bekijkt het kabinet als onderdeel van de
gezamenlijke aanpak welke capaciteiten aanwezig of toekomstig benodigd
zijn bij de bescherming van de Noordzee- infrastructuur.
Vanwege de combinatie van kostenstijgingen, van veelal exogene aard, en
de allengs ontstane omvang van het aantal uitvoerende taken dat bij de
kustwacht is belegd, is momenteel sprake van een disbalans met de ter
beschikking gestelde middelen. Het is van belang dat de taken en
beschikbare middelen van de Kustwacht in evenwicht zijn. Dit vergt voor
de lange termijn keuzes die dit jaar interdepartementaal zullen worden
voorbereid. Een voorstel hiervoor zal onderdeel zijn van de voorjaarsbesluitvorming.
Defensie beschikt over verschillende capaciteiten die een bijdrage leveren
aan de bescherming van Noordzee-infrastructuur. Marineschepen kunnen
de Kustwacht ondersteunen in de beeldopbouw op de Noordzee. Defensie
heeft altijd een schip van de wacht gereedliggen in Den Helder om de
Kustwacht bij te staan wanneer zij daar om vraagt. Ook beschikt Defensie
over capaciteiten voor bijstand zoals hydrografische capaciteiten,
duikcapaciteit en mijnenbestrijdingsvaartuigen. Hiermee wordt bijvoorbeeld de zeebodem in kaart gebracht of kunnen explosieven onschadelijk
worden gemaakt.
Bij de vervanging van capaciteiten houdt Defensie reeds rekening met
aspecten van de onderzeese dreiging. Zo beschikken de nieuwe mijnenbestrijdingsvaartuigen vanaf 2025 over onbemande apparatuur die ook
geschikt zijn voor onderwaterinspecties. Ook is in de Defensienota 2022
(Kamerstuk 36 124) de maatregel Intelligence, Surveillance, Reconaissance (ISR) Noordzee opgenomen. ISR Noordzee beoogt samen met
10

De Kustwacht is een samenwerkingsverband van de Ministers van Infrastructuur en Waterstaat, Defensie, Justitie en Veiligheid, Financiën, Economische Zaken en Klimaat en Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit. Bij de Kustwacht geldt als uitgangspunt dat de genoemde
Ministers gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het functioneren van de Kustwacht, waarbij
een Minister verantwoordelijk blijft voor de taken die namens hem in de kustwachtorganisatie
worden verricht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 450, nr. 118

5

partners surveillance te realiseren om bedreigingen van Nederlandse
belangen op de Noordzee tijdig te detecteren. Hierover wordt uw Kamer
later dit jaar middels een A-brief nader geïnformeerd.
Om verdere toekomstige capaciteiten te onderzoeken heeft Defensie, in
overeenstemming met betrokken departementen, voor 2023 een
focusprogramma bij TNO ingesteld gericht op Seabed Warfare. Het
focusprogramma richt zich onder andere op de ontwikkeling van de
dreiging die uitgaat van Seabed Warfare (breder dan de Noordzee) en het
bieden van een doorkijk naar technologische oplossingsrichtingen
waaronder ook weerbaarheidsmaatregelen ten aanzien van de
vormgeving en herstelmogelijkheden van vitale infrastructuur. Ook
worden hiervoor mogelijkheden voor het versterken van de noodzakelijke
internationale samenwerking onderzocht. Gedurende het focusprogramma zullen scenariosessies worden gehouden met betrokken
departementen en sectoren.
Internationale inzet
In lijn met de moties Boswijk en Valstar kijkt Nederland naar de mogelijkheden om samen met andere lidstaten de veiligheid van infrastructuur op
de Noordzee te verbeteren. Het kabinet agendeert de veiligheid van
infrastructuur op de Noordzee op internationaal niveau gezien het
grensoverschrijdende karakter van dit vraagstuk. De internationale inzet is
daarin het sluitstuk van de nationale aanpak en onlosmakelijk onderdeel
om de weerbaarheid en bescherming van Noordzee-infrastructuur te
versterken. De weerbaarheid van onderzeese infrastructuur staat ook
hoog op de agenda van de NAVO en de EU. In aanvulling op de inzet in
multilaterale fora is het vraagstuk van infrastructuur op zee onderwerp
van gesprek in de bilaterale relaties met gelijkgezinde landen aan de
Noordzee en daarbuiten.
Europese Unie
De Europese Commissie (EC) werkt sinds 2020 aan de ontwikkeling van de
Critical Entities Resilience (CER) Directive en de Network and Information
Security 2 (NIS2) Directive. Dit traject heeft met de Russische inval in
Oekraïne en de Nord Stream 1 en 2 incidenten grotere urgentie gekregen,
waardoor de vaststelling en implementatie is vervroegd. Beide richtlijnen
zijn inmiddels vastgesteld. Op dit moment worden interdepartementaal
voorbereidingen getroffen voor het omzetten van beide richtlijnen in
nationale wetgeving. De uitwerking hiervan wordt meegenomen in de
reeds genoemde versterkte aanpak vitaal.
Daarnaast heeft de EC op 14 oktober jl. een voorstel gepresenteerd voor
een Raadsaanbeveling betreffende een gecoördineerde EU-aanpak voor
het verhogen van de weerbaarheid van vitale infrastructuur. De EU wil
hierbij onder andere gezamenlijke principes ontwerpen voor het uitvoeren
van stresstesten voor vitale infrastructuur, te beginnen met de energiesector, waarmee inzicht geboden kan worden op het niveau van de
weerbaarheid van vitale infrastructuur; een onderzoek uitvoeren naar
onderzeese kabelinfrastructuur binnen of verbonden met de EU; bij
verstoring van vitale infrastructuur gebruik maken van
EU-crisismechanismen, waaronder de geïntegreerde politieke crisisrespons van de EU (IPCR) en het mechanisme voor civiele bescherming
van de EU (UCPM); en verbeterde samenwerking en coördinatie tussen
diverse EU-gremia11.

11

Kamerstuk 22 112, nr. 3556.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 450, nr. 118

6

Ten slotte biedt zoals hierboven geschetst de EU Maritime Security
Strategy (EUMSS) van de EU sinds 2014 een breed kader voor samenwerking tussen lidstaten en EU-instituties om de maritieme veiligheid
binnen de EU te borgen. De strategie faciliteert gezamenlijke planning,
risicomanagement, crisismanagement en respons in het maritieme
domein binnen de EU. De strategie identificeert «kritieke maritieme
infrastructuur» als een van de belangen op zee die beschermd dienen te
worden. In de uitwerking van de strategie ter bescherming van Noordzeeinfrastructuur wordt waar opportuun aansluiting gezocht bij de EUMSS.
NAVO
Binnen de NAVO zetten verschillende bondgenoten, waaronder
Nederland, zich in, om op korte termijn advies te krijgen over de mogelijkheden die de NAVO heeft om een grotere rol te spelen bij bescherming
van Noordzee-infrastructuur. Nederland zet daarnaast onder andere in op
actieve betrokkenheid van het NAVO Resilience Committee ten aanzien
van het versterken van de weerbaarheid van infrastructuur op zee. De
NAVO dient ook advies te geven over de mogelijkheid en eventuele aard
van inzet van NAVO-capaciteiten, bijvoorbeeld in de vorm van een militair
advies. Verschillende bondgenoten waaronder Noorwegen, Duitsland en
Nederland werken momenteel aan een voorstel voor een centraal
knooppunt ter monitoring en bescherming van vitale infrastructuur. Hier
kan bijvoorbeeld informatie worden uitgewisseld tussen overheden maar
ook de private sector. Nederland vindt het ook van belang dat de EU en
NAVO op dit onderwerp waar mogelijk kennis delen en samenwerken.
Nederland zet zich daar ook actief voor in.
Defensie investeert tevens binnen de NAVO en in bilateraal verband in
internationaal onderzoek in het maritieme domein, met name gericht op
het verbeteren van sensoren zoals radar, sonar of onderwatersystemen en
ook het bijeenbrengen van verschillende sensordata.
Op operationeel gebied is er binnen de NAVO nauwe samenwerking en
uitwisseling van informatie tussen de Koninklijke Marine en onze
strategische partners12. De vier NAVO-vlootverbanden in de noordelijke
en zuidelijke wateren van het verdragsgebied zijn vrijwel continu op zee
en zijn inzetbaar zodra de NAVO daartoe besluit. NAVO-landen delen
informatie over wat zij waarnemen op zee. Deze maand spreken de
Commandanten der Zeestrijdkrachten van diverse landen in de NATO
Channel Committee over het nauwer integreren van operationele plannen
in dit verband.
Nederland zet in op een versterking van de defensiesamenwerking met
Noordzeelanden, zoals in de Joint Expeditionary Force13 (JEF), tevens in
lijn met eerder genoemde moties. De JEF bestaat uit enkele landen die nu
of op korte termijn lid zullen zijn van de NAVO en die vanwege hun ligging
aan de Noordzee gedeelde belangen hebben om binnen de NAVO nauwer
samen te werken. Zo spraken zij eind 2022 binnen de JEF af meer
informatie uit te wisselen over kwetsbaarheden en dreigingen op de
Noordzee en de Baltische zee. De JEF biedt -naast de NAVO- een forum
om snel informatie en inlichtingen uit te wisselen en te kijken naar
mogelijkheden voor gezamenlijke, of in elk geval afgestemde, inzet van
militaire capaciteiten.
12

13

Via o.a. de navy-to-navy staff talks en internationale fora zoals de Chiefs of the European
Navies (CHENS) en het NATO Channel Committee (CHANCOM).
De Joint Expeditionary Force is een snelle reactiemacht bestaande uit verschillende gelijkgestemde landen uit de NAVO: het Verenigd Koninkrijk, IJsland, Denemarken, Estland, Finland,
Letland, Litouwen, Noorwegen, Zweden en Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 450, nr. 118

7

Daarnaast verkent het kabinet verdere internationale samenwerking met
partners rondom de Noordzee en daarbuiten. Zo vinden er diverse
bilaterale gesprekken plaats met o.a. het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen
en België. Hierin is het van belang om goed te kijken naar de handvatten
die het internationaal zeerecht biedt om de Noordzee-infrastructuur beter
te beschermen.
Verenigde Naties
Voorts zet Nederland internationaal in op het bestendigen en implementeren van normen die cyberaanvallen op «kritieke14 infrastructuur»
tegengaan. In VN-verband is vastgesteld dat staten geen actie mogen
ondernemen die opzettelijk kritieke infrastructuur beschadigt of
anderszins het gebruik van kritieke infrastructuur schaadt. Hierbij is
expliciet opgenomen dat kritieke infrastructuur kan bestaan uit technische
infrastructuur tussen verschillende staten die essentieel is voor de
algemene beschikbaarheid of integriteit van het internet15. Nederland
schaart onderzeese kabels hier ook onder.
Tot slot
Het kabinet staat in nauw contact met de betrokken partijen om de
bescherming van de infrastructuur op de Noordzee continu te verbeteren.
Het kabinet werkt intensief samen met nationale en internationale
partners om de aandacht voor het dossier om te zetten in concrete
stappen.
In deze tijd waarin de dreiging vanuit statelijke en niet-statelijke actoren
duidelijk op ons netvlies staat en we geconfronteerd worden met
manifestaties van deze dreiging, zoals de sabotage van Nordstream 1 en
2, acht het kabinet een robuuste aanpak noodzakelijk om de bescherming
van infrastructuur op de Noordzee te kunnen borgen en waar nodig te
verbeteren.
Uw Kamer zal in het najaar worden geïnformeerd over de voortgang van
de kabinetsinzet. Vanzelfsprekend zal het kabinet uw Kamer tussentijds
informeren bij belangrijke of nieuwe ontwikkelingen.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

14
15

VN maakt gebruik van term kritieke ipv cruciale of vitale infrastructuur.
Norm 13 (f). Zie: https://front.un-arm.org/wp-content/uploads/2021/06/final-report-2019-2021gge-1-advance-copy.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 450, nr. 118

8