2016D30578

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissies voor Buitenlandse Zaken en voor Europese
Zaken bestond bij een aantal fracties de behoefte de Minister van
Buitenlandse Zaken enkele vragen en opmerkingen voor te leggen inzake
− de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 21 juli 2016
houdende zijn reactie op verzoek van de vaste commissies voor
Buitenlandse Zaken en voor Europese Zaken over de situatie in Turkije
(Kamerstuk 34 300 V, nr. 76)
− de reactie van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 21 juli 2016 op
een schriftelijk overleg over de geannoteerde agenda van de informele
Raad Algemene Zaken (RAZ) van 24-25 juli 2016 (Kamerstuk 21 501-02,
nr. 1645).
De voorzitter van de commissie,
Eijsink
De griffier van de commissie,
Van Toor

nds-tk-2016D30578

1

Inbreng VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie leggen de Minister van Buitenlandse Zaken
de volgende vragen voor:
1. Indien onverhoopt tijdens de RAZ toch gesproken zou worden over
Turkije, kunnen deze leden er dan vanuit gaan dat de Nederlandse
positie die wordt ingebracht bij degene die eventueel wel met de
vertegenwoordiger van Turkije spreekt, in elk geval de volgende
elementen bevat:
– de genomen maatregelen na de coup onder voorwendsel van de
noodtoestand niet alleen als zorgwekkend worden betiteld van de
zijde van de EU, maar ook worden veroordeeld: massale
arrestaties zonder advocaat, rechterlijke macht die buiten spel
wordt gezet, aanklagers en media op zwart, alsmede uitreisverboden voor vermeende Gülen-aanhangers zijn onverenigbaar met
een democratie en de positie van een kandidaat-lidstaat.
– geen nieuwe hoofdstukken worden geopend en niet over
bestaande wordt onderhandeld, zolang er geen garanties zijn over
de rechtstaat.
– in elk geval geen pre-accessiesteun kan worden verleend zolang
er sprake is van noodtoestand.
2. Welke garanties zijn er binnen NAVO-verband verkregen over het
gebruik van de basis Incirlik in de strijd tegen ISIS? Hoe verloopt de
bijdrage van Turkije aan deze strijd sindsdien? Is er een intensivering
van de Turkse strijd tegen de Koerden in de zuid-oostelijke provincies
waarneembaar?
Voorts hebben de leden van de VVD-fractie de volgende vragen aan de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid:
1. Hoe zit het met de uitvoering van de motie Karabulut/Potters (2015)?
Wanneer zijn uitkomsten te verwachten? Ziet de Minister nog
aanleiding in de demonstraties van de afgelopen week door
vertegenwoordigers van de Turks-Nederlandse gemeenschap om het
onderzoek uit te breiden naar belangrijke vertegenwoordigers van die
gemeenschap?
2. Welke incidenten van geweld en/of intimidatie zijn u bekend?
Inbreng PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie danken het kabinet voor de toegezonden
brief ten aanzien van de situatie in Turkije. Zij hebben een aantal vragen
en opmerkingen.
De leden van de PvdA-fractie zijn vanzelfsprekend zeer bezorgd over de
situatie in Turkije. Zoals eerder Kamerbreed uitgesproken is het een goede
zaak dat de militaire staatsgreep is afgewend, maar de maatregelen die de
Turkse regering heeft genomen, zoals het ontslag van duizenden rechters
en ambtenaren en maatregelen tegen o.a. academici, alsmede de
uitspraken van diverse Turkse politici, bijvoorbeeld over de invoering van
de doodstraf, in de periode na de mislukte staatsgreep baren grote zorgen
over de democratie en mensenrechtensituatie in het land. Inmiddels heeft
de Turkse regering de noodtoestand afgekondigd voor drie maanden. Kan
het kabinet bevestigen dat dit betekent dat de Turkse regering per decreet
kan regeren en dat het Turkse parlement buitenspel wordt gezet?
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat er onder de huidige
omstandigheden geen sprake kan zijn van verdere toetredingsonderhandelingen met Turkije. De genoemde leden hebben in dit kader kennis
genomen van de uitspraken van een Duitse regeringswoordvoerder, die
aangaf dat het onder de huidige omstandigheden ondenkbaar is dat er
een nieuw hoofdstuk wordt aangesneden in de onderhandelingen met

2

Turkije over toetreding. De leden van de PvdA-fractie zien graag een
reactie van het kabinet op deze uitspraken. Deelt het kabinet deze mening
van de Duitse regering? Zo ja, is het kabinet het met de leden van de
PvdA-fractie eens dat de onderhandelingen opgeschort moeten worden
en dat er sowieso geen sprake kan zijn van verdere onderhandelingen
over toetreding van Turkije zolang de afgekondigde noodtoestand in
Turkije voortduurt?
De leden van de PvdA-fractie uiten ook graag hun grote zorgen over het
voornemen van de Turkse regering om in het kader van de afgekondigde
noodtoestand een beroep te doen op Artikel 15 van het Europees Verdrag
voor de Rechten van de Mens (EVRM) waarmee in geval van oorlog of
noodtoestand kan worden afgeweken van een deel van het EVRM. De
leden van de PvdA-fractie zien een dergelijke stap in het licht van de
maatregelen en uitspraken van de Turkse regering als extra zorgwekkend.
Kan het kabinet bevestigen dat de Turkse regering inmiddels officieel de
Secretaris-Generaal van de Raad van Europa op de hoogte heeft gesteld
van haar beroep op Artikel 15? Zo ja, kunnen de inhoud en onderbouwing
van dat verzoek gedeeld worden? Zo nee, wat betekent dit voor de huidige
rechtskracht van het EVRM in Turkije?
De leden van de PvdA-fractie zijn daarnaast benieuwd of het beroep van
Turkije op Artikel 15 met de daarbij horende kennisgeving van maatregelen en beweegredenen voorzien wordt van een oordeel door de
Secretaris-Generaal. Bestaat de mogelijkheid dat de maatregelen en de
beweegredenen die Turkije opgeeft bij haar beroep op Artikel 15 als niet
toereikend of oneigenlijk worden beoordeeld door de SecretarisGeneraal? Zo ja, wat is de stap die in dat geval daaruit zal volgen?
Ook zouden de leden van de PvdA-fractie graag horen op welke manier
erop wordt toegezien dat Turkije na haar beroep op Artikel 15 niet handelt
in strijd met de Artikelen 2, 3, 4 en 7 van het EVRM, die niet van
toepassing zijn onder Artikel 15. Kan het kabinet daar een toelichting op
geven? Indien Turkije handelt in strijd met Artikelen 2, 3, 4 en 7 van het
EVRM, die niet van toepassing zijn onder Artikel 15, wat kunnen daarvan
de gevolgen zijn?
Ten slotte horen de leden van de PvdA-fractie graag van het kabinet welke
mogelijkheden er bestaan voor overige verdragslanden van het EVRM om
in het geval van schendingen van het verdrag door Turkije maatregelen
voor te stellen. Wat voor maatregelen zijn er mogelijk in een dergelijke
situatie? Is het kabinet bereid zelf, of in overleg met anderen, voorstellen
te doen voor een gepaste reactie op de voorgenomen opschorting door
Turkije van het EVRM?
Inbreng SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben heel grote zorgen over de ontwikkelingen in Turkije. De mislukte coup is terecht in strenge bewoordingen
veroordeeld, maar ook de reactie daarop van de regering-Erdogan moet
stevig veroordeeld worden. Dat gebeurt nu onvoldoende. Ook dienen
maatregelen genomen te worden, want de rechtsstaat staat in Turkije op
dit moment onder immense druk.
De leden van de SP-fractie hebben naar aanleiding van de coup en de
buitensporige reactie daarop reeds meerdere series schriftelijke vragen
gesteld, over oplopende spanningen in Nederland, over uitleveringen aan
Turkije en over toenemende repressie in Turkije. Onderstaande vragen en
opmerkingen dienen als aanvulling daarop.

3

De leden van de SP-fractie vragen de Minister een update te geven over
de huidige stand van zaken betreffende alle maatregelen die de regeringErdogan heeft genomen tegen vermeende coupplegers dan wel sympathisanten van de coup. Kan bevestigd worden dat meer dan 70.000 mensen
zijn gearresteerd of ontslagen of anderszins het slachtoffer zijn geworden
van maatregelen van de kant van de Turkse autoriteiten? Heeft de Minister
de indruk dat al deze mensen gerelateerd zijn aan de mislukte coup?
De leden van de SP-fractie zijn van opvatting dat de door de Turkse
regering genomen maatregelen na de coup buitenproportioneel zijn en
dat op grote schaal mensenrechten worden geschonden. Kan de Minister
aangeven of dat oordeel wordt gedeeld? Indien dat niet het geval is,
waarom niet?
Alhoewel vergaande maatregelen na een militaire staatsgreep zeker
gerechtvaardigd kunnen zijn, hebben de leden van de SP-fractie de indruk
dat de repressie van de regering-Erdogan veel verder gaat en gebruik
wordt gemaakt van de ontstane situatie om met tegenstanders van de
regering af te rekenen, ook als die in de praktijk niets met de mislukte
coup te maken hebben. Daarom vinden deze leden het van belang dat
maatregelen worden genomen. Kan de Minister aangeven of maatregelen, door Nederland en in EU-verband, tegen Turkije worden
overwogen? Acht de Minister de ontwikkelingen in Turkije dermate
zorgwekkend dat overwogen moet worden het EU-toetredingstraject op te
schorten? Is daar draagvlak voor? Deelt de Minister de opvatting van de
Duitse regering dat er sowieso geen nieuwe hoofdstukken geopend
dienen te worden in het toetredingsproces? Zo nee, waarom niet? Kan de
Minister verder aangeven welke vorderingen zijn gemaakt in het toetredingstraject sinds de deal over vluchtelingen werd overeengekomen? Kan
de Minister, indien hij geen voorstander is van het nemen van maatregelen tegen Turkije, tenminste aangeven onder welke omstandigheden
deze wel overwogen zullen worden?
Tenslotte hebben de leden van de SP-fractie nog een aantal vragen over
de opgelopen spanningen in eigen land. Op welke wijze heeft het kabinet
de afgelopen week contact gehad met vertegenwoordigers van de Turkse
regering in Nederland? Is hierbij gesproken over de onrust onder Turkse
Nederlanders? Zo ja, welke zaken zijn besproken? Wat is de reactie van de
regering op de gewelddadige incidenten? Is duidelijk welke personen of
bewegingen hier achter zitten? Zijn er aanwijzingen dat deze personen of
organisaties banden hebben met Turkse overheidsorganisaties? Hoeveel
gewelddadige incidenten en bedreigingen gericht tegen Turkse Nederlanders zijn er sinds zaterdag 16 juli geregistreerd? Met welke organisaties
en vertegenwoordigers van de Turkse gemeenschap in Nederland heeft de
regering sinds 16 juli 2016 gesproken? Wat hebben deze gesprekken
opgeleverd? Welke afspraken zijn er gemaakt? Zijn er ook organisaties of
personen die niet aan deze gesprekken deel wilden nemen? Zo ja welke?
Wat zijn de resultaten van de samenwerking tussen de vier Turkse
religieuze stromingen en organisaties in Nederland (TRSO’s) en de
Minister van Sociale Zaken en Integratie? Welke concrete zaken heeft deze
samenwerking opgeleverd? Op welke wijze heeft de samenwerking
afgelopen week een rol gespeeld bij het verminderen van de spanningen
tussen Turkse Nederlanders? Klopt het dat vertegenwoordigers van
minimaal één TRSO betrokken zijn geweest bij bedreigingen? Op welke
wijze is hier door de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid met
de betreffende organisatie over gesproken?
Ook vragen de leden van de SP-fractie op welke wijze de regering
motie-Potters/Karabulut (32 824 nr. 96) over integratie niet afhankelijk
maken van land van herkomst, uitvoert? Welke stappen zijn inmiddels

4

gezet? Wat zijn de eerste resultaten hiervan? Op welke wijze voert de
regering motie-Karabulut (32 824 nr. 103) over vervolgonderzoek TRSO’s
in Nederland uit? Welke stappen zijn inmiddels gezet? Wat zijn de eerste
resultaten van dit onderzoek? Zijn deze resultaten bij de ontwikkelingen
van de afgelopen week betrokken? Op welke wijze voert de regering motie
Karabulut/Potters (29 754 nr. 343) over financiering gebedsinstellingen uit?
Welke stappen zijn inmiddels gezet? Wat zijn de eerste resultaten hiervan?
Inbreng CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met behoorlijke verbazing kennis
genomen van de antwoorden van de regering op de vragen over de Raad
Algemene Zaken. Zij maken graag van de gelegenheid gebruik om een
aantal nadere vragen voor te leggen aan de regering over de situatie in
Turkije. Zij herhalen dat het nog nooit is voorgekomen dat de mensenrechtensituatie in een (kandidaat)-Lidstaat van de EU zo snel verslechterd
is. De concrete acties die daartegenover gezet worden door Nederland en
de EU, zijn eigenlijk nogal vrijblijvend van aard. Natuurlijk wordt er
ongerustheid uitgesproken, maar in een situatie waarin de hele rechterlijke macht onder rechtstreekse controle gebracht wordt van de politiek in
een actie die lang moet zijn voorbereid, waarin meer dan 50.000 mensen
ontslagen zijn, op non-actief zijn gezet of gevangen zijn gezet in wat
president Erdogan zelf een zuivering noemt, is meer nodig dan het
uitspreken van zorgen. Amnesty International spreekt van «a crackdown
of exceptional proportions». Deze leden deden een aantal concrete
suggesties voor de regering in de huidige omgang met Turkije. Deze
suggesties zijn in de ogen van deze leden ook goed uitvoerbaar en zij
vragen hierop concrete reacties en het liefst acties.
CPT (European Committee for the Prevention of Torture)
Zo vroegen de leden van de CDA-fractie expliciet «En is de Nederlandse
regering bereid om in de Raad van Ministers van de Raad van Europa te
pleiten voor een spoedbezoek van het CPT (ex artikel 7, laatste zin van het
Europees Verdrag ter voorkoming van Foltering en Onmenselijke of
Vernederende Behandeling of Bestraffing) aan de mensen die nu
gevangen zitten in Turkije?». De leden van de CDA-fractie kunnen zich
geen situatie in de Raad van Europa herinneren waarin tienduizenden
mensen zijn ontslagen, op non-actief gezet zijn en zijn opgepakt. Het gaat
om tienduizenden mensen. De paar beelden die uitlekken geven
aanleiding om ernstig te vermoeden dat een aantal van deze mensen niet
volgens internationaal recht behandeld wordt. We zien bebloede hoofden,
halfnaakte gevangenen en mensen die er totaal versuft uitzien. Familie en
advocaten geven aan dat zij geen contact kunnen krijgen met de gevangenen. Dit is bij uitstek de situatie waarvoor het Europees Verdrag ter
voorkoming van Foltering en Onmenselijke of Vernederende Behandeling
of Bestraffing bedoeld is. Ook als een deel van het EVRM niet meer van
toepassing is, is dit verdrag wel integraal van toepassing. Een CPT-team
kan elke locatie waar mensen gevangen gehouden worden bezoeken en
heeft het recht om elke gevangene onder vier ogen te spreken.
De leden van de CDA-fractie dringen er dan ook bij het kabinet op aan om
in de Raad van Europa en in de EU ervoor te pleiten dat het CPT een groot
team waarnemers met grote spoed naar Turkije stuurt. Is het kabinet
daartoe bereid, zo vragen deze leden? Indien het kabinet hiertoe niet
bereid is, wat moet er dan nog meer gebeuren, voordat het kabinet de
noodzaak van waarnemers bij de gevangenen inziet?

5

Nederland: het doen van aangifte
De leden van de CDA-fractie begrijpen dat het kabinet mensen die
slachtoffer worden van mishandeling, intimidatie en bedreiging oproept
om aangifte te doen. De leden van de CDA-fractiee vroegen echter om die
aangiftes dan ook te behandelen. Deze leden lichten graag toe waarom zij
dat vroegen.
Op 1 juni 2014 vond in Almelo een demonstratie plaats tegen het
monument voor de slachtoffers van de Armeense genocide. De aanwezigen waren van mening dat er geen sprake was van genocide in 2015.
Deze demonstratie werd mede georganiseerd door de Turkse overheid in
Nederland. De Diyanet, onderdeel van de Turkse overheid, organiseerde
gratis busvervoer en in het vrijdaggebed werd een centrale preek
voorgelezen tegen het herdenkingsmonument ter nagedachtenis van de
slachtoffers van de Armeense genocide;
De organisatie en publiek scandeerden meerdere keren de leuze «Karabag
ermeniye mezar olacak» – vertaald: «Karabach zal het graf van de
Armeniër worden» (zie Kamervragen 2013/14, 2969 en 2014/15, 784). Er is
aangifte gedaan maar tot op heden heeft het OM geen besluit genomen
over deze aangifte. Toch is deze demonstratie als zeer, zeer intimiderend
ervaren. Kan het kabinet aangeven waarom er tot op heden geen besluit
genomen is? En kan het kabinet aangeven of de aangiftes dit keer wel met
prioriteit behandeld zullen worden?
Kan het kabinet aangeven of er al mensen zijn aangehouden na de
gebeurtenissen eerder deze week in Nederland, zo vragen de leden van de
CDA-fractie.
Turkije als kandidaat-lid van de EU
De leden van de CDA-fractie vinden het onbegrijpelijk dat pas in 2017
geëvalueerd zal worden of Turkije minder pre-toetredingssteun (IPA) zal
krijgen. Zij zijn van mening dat more for more en less for less hier echt
moet gelden. Aangezien er hier sprake is van het treden van mensenrechten met voeten en dit niet de eerste keer is, dringen zij er bij het
kabinet op aan om die evaluatie naar voren te halen en zo spoedig
mogelijk over te gaan op het stopzetten van de IPA. Is het kabinet bereid
om er bij de EU op aan te dringen de IPA-middelen voor Turkije onmiddellijk te laten evalueren?
De leden van de CDA-fractie deden in het Schriftelijk Overleg over de
Raad Algemene Zaken het voorstel dat de Nederlandse regering een brief
schrijft aan de Europese Commissie en de Europese Raad met het verzoek
op korte termijn te onderzoeken of en hoe het mogelijk en gepast is
Turkije de status van kandidaat-lidstaat van de Unie af te nemen? En met
het verzoek om lopende dat onderzoek alle onderhandelingen over Turkse
toetreding onmiddellijk te onderbreken. Het antwoord op die vraag (vraag
9) was zeer ontwijkend en verwees naar een andere brief. Daarom stellen
deze leden deze vraag nogmaals: is de Nederlandse regering bereid om
zo’n brief te schrijven?
Verder ontvangen de leden van de CDA-fractie graag een overzicht van
gesprekken van de EU met de Turkse regering en met de Turkse bureaucratie over toetreding die gepland staan in de maanden juli, augustus en
september. Gaan die gesprekken nu gewoon door alsof er niets aan de
hand is, zo vragen de leden van de CDA-fractie aan de regering.

6

Tot slot
De leden van de CDA-fractie ontvangen graag een toelichting waarom de
Minister niet aanwezig is bij de Raad Algemene Zaken en wie Nederland
zal vertegenwoordigen. Ook ontvangen de leden graag een spoedige
terugkoppeling, inclusief een verslag van het gesprek met de kandidaatlidstaten en wie daarbij aanwezig was.
Het spreekt vanzelf dat de leden van de CDA-fractie zich aansluiten bij de
vragen over de uitvoering van de motie-Karabulut/Potters (32 824, nr. 100)
over integratiebeleid.
Een regering, die in haar regeerakkoord het bevorderen van mensenrechten centraal stelt in haar buitenlands beleid (hoofdstuk V) en bij
overtredingen die soms slechts een persoon betreffen in staat is een
ambassadeur te ontbieden of maatregelen te treffen, dient bij de huidige
situatie echt stelling te nemen. Dat geldt voor de Nederlandse regering en
voor de Europese Unie. Dit is niet altijd eenvoudig, maar een Nederlandse
regering en een Europese Unie die zich baseren op kernwaarden als
democratie en mensenrechten, moeten die waarden in deze crisis ook
echt centraal stellen bij hun handelen.
Inbreng D66-fractie
Allereerst verwijzen de leden van de fractie van D66 naar hun schriftelijke
inbreng voor de Informele Raad Algemene Zaken d.d. 24-25 juli 2016. Een
deel van de hier gestelde vragen is nog niet beantwoord en onverminderd
actueel. Graag een reactie.
De situatie in Turkije is op vele fronten zorgwekkend. Mensenrechten,
rechtstaat, democratie en persvrijheid staan onder grote en toenemende
druk. Sinds de mislukte en verwerpelijke coup van vorige week is de
situatie in hoog tempo verslechterd. President Erdogan reageert wraakzuchtig en is begonnen met een heksenjacht om zijn politieke tegenstanders uit te schakelen. De noodtoestand is uitgeroepen en de regering
heeft serieuze plannen om de doodstraf opnieuw in te voeren. De leden
van de fractie van D66 zijn van mening dat dit Turkije geen lid van de
Europese Unie kan worden. Wat is het standpunt het kabinet? Is het
kabinet bereid er tijdens de RAZ van zondag voor te pleiten de onderhandelingen direct af te breken als Turkije de doodstraf invoert? En als de
onderhandelingen toch doorgaan, is het kabinet dan bereid ervoor te
pleiten dat het openen van de hoofdstukken over fundamentele rechten,
vrijheid, justitie en veiligheid hoe dan ook gesloten blijven? Op welke
termijn wil het kabinet de onderhandelingen over toetreding onderbroken
zien? Is het kabinet bereid er tevens voor te pleiten per direct te stoppen
met de pre-accessiegelden voor Turkije?
De ontstane situatie maakt duidelijk dat de in de vluchtelingendeal tussen
Turkije en de EU gemaakte koppeling tussen het vluchtelingenvraagstuk
en de Europese toetreding niet goed is geweest. De leden van de fractie
van D66 hebben hier herhaaldelijk op gewezen en het lijkt er opnieuw op
dat de EU door de vluchtelingendeal niet afdoende scherp kan en wil
reageren. Ziet het kabinet dit ook zo? Is het kabinet bereid er voor te
pleiten de vluchtelingendeal terug te brengen tot enkel en alleen
financiële steun van de EU voor de opvang van de Syrische vluchtelingen
in Turkije? En dus zowel de versnelde toetreding en visumliberalisatie uit
de deal te halen?

7

Analyse van de voortgangsrapporten laat namelijk zien dat de Europese
Commissie op verschillende wijzen marchandeert met de 72 criteria voor
visumliberalisatie. Te veel eisen worden ingewilligd zonder dat dit op
basis van reële resultaten te rechtvaardigen is. De leden van de fractie van
D66 zullen deze door hen gedane analyse aan het kabinet voorleggen. Is
het kabinet bereid vervolgens hierop te reageren in het licht van de
motie-Verhoeven/Klaver over niet marchanderen met criteria voor
visumliberalisatie? Is het kabinet bereid ervoor te pleiten de onderhandelingen over versnelde visumliberalisatie te stoppen?

8