Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 665

Regels inzake de controle op diensten die
betrekking hebben op strategische goederen
(Wet strategische diensten)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. ALGEMEEN
1. Aanleiding
Het wetsvoorstel strategische diensten geeft regels over strategische
diensten. Er zijn drie vormen van strategische diensten: de niet-fysieke
overdracht van programmatuur of technologie, het verlenen van
technische bijstand en het verlenen van tussenhandeldiensten. Strategische diensten hebben betrekking op strategische goederen, dat wil
zeggen, op goederen voor tweeërlei gebruik en militaire goederen.
Goederen voor tweeërlei gebruik zijn goederen die naast een normaal
civiel gebruik ook een militaire toepassing hebben, of een toepassing
hebben bij de ontwikkeling en productie van massavernietigingwapens of
hun overbrengingsmiddelen. Bij militaire goederen gaat het om militair
materieel dat doorgaans door een krijgsmacht wordt gebruikt.
Tot de inwerkingtreding van de Algemene douanewet in 2008 bevatte de
In- en uitvoerwet een wettelijke basis om regels met betrekking tot de
niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie te stellen. Met
de inwerkingtreding van de Algemene douanewet en de Aanpassingswet
Algemene douanewet is de In- en uitvoerwet ingetrokken. De regels over
strategische goederen die voorheen opgenomen waren in de In- en
uitvoerwet zijn nu opgenomen in de Algemene douanewet en het daarop
gebaseerde Besluit strategische goederen. Omdat de Algemene douanewet alleen ziet op de controle van goederen en de In- en uitvoerwet is
ingetrokken, is het noodzakelijk een wettelijke basis te creëren voor de
bestaande regels ten aanzien van de niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie. De Aanpassingswet Algemene douanewet voorziet
weliswaar in het voortbestaan van de In- en uitvoerwet voor zover het
deze strategische diensten betreft, maar deze overgangsrechtelijke
bepaling is weinig transparant. Dit wetsvoorstel strekt ertoe een duidelijke
wettelijke basis voor regels met betrekking tot de niet-fysieke overdracht
van programmatuur of technologie te creëren.

kst-32665-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

1

Dit wetsvoorstel voorziet ook in regels ten aanzien van twee vormen van
strategische diensten die tot op heden niet of maar ten dele gereguleerd
zijn, namelijk het verlenen van technische bijstand en het verlenen van
tussenhandeldiensten. Het is belangrijk ook deze vormen van strategische
diensten te reguleren omdat de internationale gemeenschap dit in
toenemende mate noodzakelijk acht. Het Gemeenschappelijk Optreden
van de Raad van 22 juni 2000 inzake de controle op technische bijstand in
verband met bepaalde vormen van militair eindgebruik (PbEG 2000, L 159)
(hierna: het Gemeenschappelijk Optreden) kent bijvoorbeeld de
verplichting een vergunningplicht of een verbodstelsel in het leven te
roepen voor het verlenen van technische bijstand ten behoeve van
massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen. Verder zijn in
verordening (EG) nr. 428/2009 van de Raad van 5 mei 2009 tot instelling
van een communautaire regeling voor controle op de uitvoer, de
overbrenging, de tussenhandel en de doorvoer van producten voor
tweeërlei gebruik (PbEU 2009, L 134) (hierna: verordening 428/2009) regels
opgenomen ten aanzien van het verlenen van tussenhandeldiensten met
betrekking tot goederen voor tweeërlei gebruik. Ter uitvoering van dit
onderdeel van verordening 428/2009 is tijdelijk de Sanctieregeling
tussenhandeldiensten 2009 opgesteld. Het is echter wenselijk voor alle
vormen van strategische diensten één wettelijk kader te creëren. Dit
wetsvoorstel strekt hiertoe. De Sanctieregeling tussenhandeldiensten
2009 zal dan ook komen te vervallen als dit wetsvoorstel in werking treedt.
Tot slot zijn als gevolg van de staatkundige wijziging per 10 oktober 2010
van de voormalige Nederlands-Antilliaanse eilandgebieden Bonaire, Sint
Eustatius en Saba in dit wetsvoorstel bepalingen opgenomen die gelden
voor het Caribische deel van Nederland.
2. Strategische diensten
Dit wetsvoorstel onderscheidt drie vormen van strategische diensten: de
niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie, het verlenen
van technische bijstand en het verlenen van tussenhandeldiensten.
Hieronder worden deze vormen toegelicht.
Bij de niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie gaat het
om het beschikbaar stellen van programmatuur of technologie via
elektronische media (fax, telefoon, elektronische post of een ander
elektronisch middel). Ook de mondelinge overdracht van technologie
wanneer de technologie via de telefoon wordt beschreven, valt onder de
noemer niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie. Van
belang is daarbij dat de beschrijving via de telefoon zodanig accuraat is
dat de ontvanger de op deze wijze verkregen informatie kan reproduceren.
Bij beschikbaar stellen kan worden gedacht aan het op een website
plaatsen (uploaden) van gedetailleerde technische informatie nodig voor
de productie van bepaalde goederen voor tweeërlei gebruik, die anderen
vervolgens kunnen downloaden. Een voorbeeld van niet-fysieke
overdracht van programmatuur of technologie is het per e-mail verzenden
van een technisch ontwerp van een goed voor tweeërlei gebruik of een
militair goed naar een bedrijf in een derde land. Indien het ontwerp als
(fysieke) tekening via de post naar dit bedrijf zou worden verzonden,
wordt een goed uitgevoerd.
Van het verlenen van technische bijstand is sprake als technische
ondersteuning wordt gegeven in verband met reparaties, ontwikkeling,
productie, assemblage, testen, onderhoud, of als een andere technische
dienst wordt verleend ten behoeve van een goed voor tweeërlei gebruik
of een militair goed. Het gaat hier bijvoorbeeld om instructies, training,
overdracht van praktische kennis of vaardigheden of adviesdiensten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

2

Mondelinge vormen van bijstand vallen hier ook onder. Technische
bijstand wordt bijvoorbeeld verleend indien een training wordt gegeven
om apparatuur te kunnen bedienen waarmee uiteindelijk een bijdrage ten
behoeve van de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun
overbrengingsmiddelen geleverd kan worden.
Een tussenhandeldienst is het onderhandelen over of regelen van
overeenkomsten met het oog op de koop, verkoop of levering van een
goed voor tweeërlei gebruik of een militair goed. Van een tussenhandeldienst is ook sprake als deze goederen ten behoeve van één of meer
partijen worden verkocht of gekocht. Een voorbeeld van het verlenen van
een tussenhandeldienst is de situatie dat een tussenhandelaar twee
partijen bijeenbrengt waardoor zij een handelstransactie aangaan met
betrekking tot strategische goederen. De tussenhandelaar hoeft de
goederen niet zelf te exporteren (in dat geval zou hij exporteur zijn), maar
zonder zijn interventie zouden de twee handelende partijen niet met elkaar
in contact zijn gekomen.
3. Strategische goederen
In het wetsvoorstel is naast het onderscheid tussen drie vormen van
diensten ook een onderscheid gemaakt tussen goederen voor tweeërlei
gebruik en militaire goederen. Deze twee soorten goederen gezamenlijk
worden strategische goederen genoemd.
Voor de uitvoer van goederen voor tweeërlei gebruik en militaire
goederen bestaan al geruime tijd regels, die in de meeste gevallen
berusten op Europese regelgeving of internationale afspraken. Nederland
heeft verschillende verdragen getekend en zich aangesloten bij alle
exportcontroleregimes die zich ten doel hebben gesteld de wereldwijde
verspreiding van bepaalde «gevoelige» goederen te reguleren. Ieder
verdrag of regime heeft zijn eigen invalshoek, bijvoorbeeld militaire
goederen of nucleair gerelateerde goederen. Nederland heeft het
Non-proliferatieverdrag, het Verdrag chemische wapens en het Verdrag
biologische wapens geratificeerd. Verder is Nederland actief lid van alle
exportcontroleregimes: Nuclear Suppliers Group (NSG), de Australia
Group (AG), het Missile Technology Control Regime (MTCR), het
Wassenaar Arrangement en het Zangger Comité. Tijdens de internationale
bijeenkomsten van de afzonderlijke verdragen of exportcontroleregimes
worden lijsten van gevoelige goederen vastgesteld. Ieder aangesloten
land en dus ook Nederland heeft zich politiek verplicht om die goederen
vervolgens door middel van nationale (of Europese) wetgeving onder
controle te brengen. Daarnaast bieden de regimes een forum voor het
stroomlijnen van het exportcontrolebeleid, en voor het uitwisselen van
informatie over (nieuwe) dreigingen en handhaving van het beleid.
Het exportcontrolebeleid voor goederen voor tweeërlei gebruik is een
Europese aangelegenheid. In verordening 428/2009 zijn de relevante
regels gegeven en de internationaal overeengekomen goederenlijsten
samengevoegd. Het exportcontrolebeleid voor militaire goederen is een
nationale bevoegdheid, waarbij Nederland zijn beleid wel multilateraal
afstemt, onder meer via het Wassenaar Arrangement. De regels die
hiervoor gelden zijn in nationale wetgeving neergelegd. Het gaat hier om
regels die gelden voor het Europese deel van Nederland. De regels die
gelden in het Caribische deel van Nederland ten aanzien van goederen
voor tweeërlei gebruik en militaire goederen zijn opgenomen in de
Douane- en Accijnswet BES en een daarop gebaseerde algemene
maatregel van bestuur.
Hieronder wordt nader ingegaan op wat goederen voor tweeërlei gebruik
en militaire goederen zijn en welke regels hiervoor in het Europese deel
van Nederland gelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

3

3.1. Goederen voor tweeërlei gebruik
Goederen voor tweeërlei gebruik zijn goederen die doorgaans voor civiele
doeleinden worden gebruikt, maar ook kunnen worden toegepast voor
militair gebruik of bij de ontwikkeling en de productie van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen (zoals aluminium buizen en
bepaalde fosforchemicaliën). Bij massavernietigingswapens gaat het in
het bijzonder om kernwapens, chemische strijdmiddelen of toxines en
pathogene micro-organismen (ziekteverwekkers) en de raketten waarmee
zulke massavernietigingswapens naar hun doel kunnen worden gevoerd.
Al vanaf 1994 beschikt de Europese Unie over een gemeenschappelijke
regeling voor de exportcontrole op goederen voor tweeërlei gebruik. De
relevante regelgeving is tegenwoordig neergelegd in verordening
428/2009. In de bijlagen bij deze verordening zijn lijsten opgenomen met
goederen voor tweeërlei gebruik. De goederen voor tweeërlei gebruik
worden na onderhandelingen vastgesteld in de exportcontroleregimes.
Als het gaat om goederen voor tweeërlei gebruik die gebruikt kunnen
worden voor de ontwikkeling en productie van conventionele wapens
bepalen de deelnemers van het Wassenaar Arrangement welke goederen
onder exportcontrole vallen. Daarnaast staan bepaalde chemicaliën onder
controle als gevolg van afspraken die gemaakt zijn in het kader van het
Verdrag chemische wapens, dat in 1997 in Nederland van kracht
geworden is. De lijsten van goederen voor tweeërlei gebruik uit de
verschillende exportcontroleregimes en het Verdrag chemische wapens
worden vervolgens binnen de Europese Unie geconsolideerd in de
bijlagen van de verordening. De bijlagen met goederenlijsten worden
regelmatig ongeveer één keer per jaar geactualiseerd.
Op goederen voor tweeërlei gebruik zijn diverse regels van toepassing. Zo
is de uitvoer zonder vergunning verboden van goederen voor tweeërlei
gebruik die op de lijst in bijlage I bij verordening 428/2009 voorkomen.
Daarnaast kan op grond van verordening 428/2009 voor de uitvoer van
goederen voor tweeërlei gebruik die niet op de lijst in bijlage I voorkomen
een ad hoc vergunningplicht worden opgelegd. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (hierna: de Minister) kan deze
vergunningplicht opleggen door een exporteur mede te delen dat deze
goederen bestemd zijn of kunnen zijn voor de ontwikkeling en productie
van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen. In beide
situaties gaat het om goederen die het grondgebied van de Europese Unie
verlaten. In bijlage IV bij verordening 428/2009 zijn bepaalde, zeer
gevoelige goederen opgenomen (zoals materiaal dat bij de productie van
kernenergie gebruikt wordt of stealth technologie) die gebruikt kunnen
worden voor de ontwikkeling van kernwapens. Op grond van verordening
428/2009 is ook de intracommunautaire overbrenging van goederen uit
bijlage IV vergunningplichtig. Doel van deze vergunningplichten is
voldoende informatie te verkrijgen over het eindgebruik van de goederen,
zodat geconstateerd kan worden of de goederen inderdaad niet ingezet
zullen worden voor massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen.
Ook bepaalde aan goederen voor tweeërlei gebruik gerelateerde diensten
zijn ingevolge de Europese voorschriften aan regels gebonden. Immers,
ook de niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie, het
verlenen van technische bijstand en tussenhandeldiensten kunnen aan de
ontwikkeling en productie van massavernietigingswapens of hun
overbrengingsmiddelen bijdragen. In verordening 428/2009 zijn daarom
regels opgenomen over de niet-fysieke overdracht van programmatuur of
technologie en tussenhandeldiensten. Ter uitvoering van verordening
428/2009 is de Regeling van de Staatssecretaris van Economische Zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

4

van 7 december 2006, houdende strafbaarstelling van ongeoorloofde
overdracht van programmatuur en technologie van strategische goederen
door middel van elektronische media, faxapparaten of telefoon (Stcrt.
2006, 245) (hierna: de Regeling strafbaarstelling ongeoorloofde overdracht
programmatuur en technologie) en de Sanctieregeling tussenhandeldiensten 2009 vastgesteld. Dit wetsvoorstel bestendigt de controle op
deze vormen van strategische diensten en creëert een duidelijke basis
voor de regels waaraan deze activiteiten gebonden zijn. In het Gemeenschappelijk Optreden is verder de afspraak neergelegd dat het verlenen
van technische bijstand ten behoeve van massavernietigingswapens of
hun overbrengingsmiddelen verboden of vergunningplichtig zal worden.
In dit wetsvoorstel is daarom voorgesteld ook deze vorm van dienstverlening te reguleren.
3.2. Militaire goederen
Bij militaire goederen gaat het om militair materieel dat doorgaans door
een krijgsmacht wordt gebruikt (zoals vuurwapens, maar bijvoorbeeld ook
nachtzichtapparatuur). Ook de meeste jacht- en sportwapens zijn militaire
goederen. Artikel 346 van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie staat iedere lidstaat toe om de maatregelen te nemen die
hij nodig acht ter bescherming van de wezenlijke belangen op het terrein
van de nationale veiligheid en die betrekking hebben op de productie van
en de handel in wapenen, munitie en oorlogsmaterieel. Dit betekent dat
het Nederland vrij staat om zelf gestalte te geven aan het wapenexportbeleid. Wel moet uiteraard rekening worden gehouden met internationale
verplichtingen die aangegaan zijn in het kader van het VN-Handvest (zoals
bijvoorbeeld inzake wapenembargos van de Veiligheidsraad),
non-proliferatieverdragen en politiek bindende afspraken zoals in het kader van het
Wassenaar Arrangement en het Gemeenschappelijke Standpunt
2008/944/GBVB van de Raad van 8 december 2008 tot vaststelling van
gemeenschappelijke voorschriften voor de controle op de uitvoer van
militaire goederen en technologie (PbEU 2008, L 335), waarmee de
eerdere Gedragscode inzake wapenuitvoer van de Europese Unie is
gecodificeerd.
Het is kortom mogelijk om binnen bepaalde randvoorwaarden in dit
wetsvoorstel regels te stellen ten aanzien van strategische diensten met
betrekking tot militaire goederen. Het is een logische stap om ook de drie
vormen van strategische diensten voor militaire goederen onder controle
te brengen, nu deze drie dienstenvormen met de inwerkingtreding van
verordening 428/2009 voor goederen voor tweeërlei gebruik gereguleerd
zijn. Bovendien sluit Nederland hiermee beter aan bij hetgeen voor
tussenhandel is afgesproken in het kader van het Wassenaar Arrangement.
Op dit moment gelden voor de niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie met betrekking tot militaire goederen regels op
basis van de Regeling strafbaarstelling ongeoorloofde overdracht
programmatuur en technologie. Opname van deze vorm van dienstverlening in dit wetsvoorstel bestendigt de controle op deze vorm van
dienstverlening. Daarnaast kent het Besluit financieel verkeer strategische
goederen 1996 regels over bepaalde vormen van tussenhandeldiensten.
Alleen het verlenen van technische bijstand voor militaire goederen was
eerder niet gereguleerd. In het Gemeenschappelijk Optreden is lidstaten in
overweging gegeven controlemaatregelen te treffen ten aanzien van het
verlenen van technische bijstand met betrekking tot vormen van militair
eindgebruik die verleend worden in landen van bestemming waarop een
wapenembargo rust. In dit wetsvoorstel is daarom voorgesteld ook deze
vorm van dienstverlening te reguleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

5

4. Opzet van het wetsvoorstel
In dit wetsvoorstel wordt de regelgeving voor strategische diensten
geordend per type strategische goederen. Hoofdstuk 1 bevat de
bepalingen die gelden voor het Europese deel van Nederland. Hoofdstuk 1
is onderverdeeld in een paragraaf met algemene bepalingen, een
paragraaf met bepalingen ten aanzien van strategische diensten met
betrekking tot goederen voor tweeërlei gebruik en een paragraaf met
bepalingen ten aanzien van strategische diensten met betrekking tot
militaire goederen. Voor alle drie de vormen van strategische diensten
sluiten de bepalingen voor goederen voor tweeërlei gebruik en militaire
goederen waar mogelijk op elkaar aan. Paragraaf 4 bevat een bepaling
over het verlenen van technische bijstand met betrekking tot folterwerktuigen en paragraaf 5 een aantal overige bepalingen. De paragrafen 6, 7, 8
en 9 zijn relevant voor paragrafen 2, 3, 4 en 5. Paragraaf 6 gaat namelijk
over vergunningverlening, paragraaf 7 over administratieve verplichtingen, paragraaf 8 over toezicht en paragraaf 9 over bezwaar en beroep.
Hoofdstuk 2 bevat de bepalingen die gelden voor Bonaire, Sint Eustatius
en Saba. Dit hoofdstuk kent een vergelijkbare indeling als hoofdstuk 1. In
hoofdstuk 3 wordt een aantal andere wetten gewijzigd. Hoofdstuk 4 bevat
slot- en overgangsbepalingen.
In de onderstaande paragraaf wordt nader ingegaan op de inhoud van het
wetsvoorstel voor zover dat betrekking heeft op het Europese deel van
Nederland, waarbij steeds per strategische dienst wordt beschreven welke
regels worden gesteld enerzijds voor goederen voor tweeërlei gebruik en
anderzijds voor militaire goederen. In paragraaf 6 wordt de inhoud van
het wetsvoorstel toegelicht voor zover dat geldt voor het Caribische deel
van Nederland.
5. Inhoud van het wetsvoorstel: het Europese deel van Nederland
5.1. Niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie
5.1.1. Goederen voor tweeërlei gebruik
Op grond van artikel 2, tweede lid, onder iii, van verordening 428/2009
heeft deze verordening niet alleen betrekking op de uitvoer van goederen
voor tweeërlei gebruik, maar ook op de daarmee gepaard gaande
niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie naar een
bestemming buiten de Europese Unie. Net als voor de fysieke overdracht
van programmatuur of technologie geldt voor de niet-fysieke overdracht
van programmatuur of technologie op grond van verordening 428/2009
een vergunningplicht. Ter uitvoering van deze verordening voorziet het
wetsvoorstel in artikel 3 in een bepaling om het handelen in strijd met de
betreffende bepalingen uit verordening 428/2009 te verbieden.
5.1.2. Militaire goederen
Het wetsvoorstel geeft in artikel 8 regels over de niet-fysieke overdracht
van programmatuur of technologie met betrekking tot militaire goederen.
Gezien de nauwe samenhang tussen strategische diensten en strategische
goederen is in dit wetsvoorstel ervoor gekozen de niet-fysieke overdracht
van programmatuur of technologie alleen dan vergunningplichtig te laten
zijn als de uitvoer als militair goed op grond van het Besluit strategische
goederen vergunningplichtig is. Als voor de fysieke overdracht van
militaire programmatuur of militaire technologie een uitvoervergunning
vereist is (bijvoorbeeld door de uitvoer van een cd-rom of een papieren
handleiding), is het logisch is dat de niet-fysieke overdracht van dezelfde
gegevens (bijvoorbeeld door het verzenden van een bestand per e-mail of
door het plaatsen van de inhoud op een website) ook vergunningplichtig
is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

6

Voor de definities van militaire programmatuur en militaire technologie is
verwezen naar de algemene definities van programmatuur en technologie
opgenomen in de door de Raad vastgestelde Gemeenschappelijke EU-lijst
van militaire goederen (PbEU 2010, C69). Deze definities zijn gelijk aan de
definities van programmatuur en technologie in verordening 428/2009,
zodat voor de niet-fysieke overdracht programmatuur of technologie voor
zowel goederen voor tweeërlei gebruik als voor militaire goederen
hetzelfde regime geldt.
5.2. Technische bijstand
5.2.1. Goederen voor tweeërlei gebruik
Het wetsvoorstel stelt in artikel 3 regels over technische bijstand in
verband met goederen voor tweeërlei gebruik. Het Gemeenschappelijk
Optreden biedt lidstaten de mogelijkheid een keuze te maken tussen een
verbod op of een vergunningplicht voor het verlenen van technische
bijstand buiten de Europese Unie ten behoeve van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen. Dit wetsvoorstel voorziet ter
uitvoering van het Gemeenschappelijk Optreden in een verbod. Voor een
verbod is gekozen omdat het onwenselijk is dat een bijdrage wordt
geleverd aan de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun
overbrengingsmiddelen. Een vergunningplicht past niet bij dit uitgangspunt. Het zou echter kunnen voorkomen dat iemand wordt gevraagd om
hulp te verlenen bij het ontmantelen van een nucleair wapenprogramma,
of dat hem wordt verzocht veiligheidsmaatregelen te treffen bij een
bestaand programma. Tegen het verlenen van technische bijstand ten
behoeve van dat soort vreedzame doeleinden bestaat geen bezwaar.
Daarom is de mogelijkheid opgenomen een ontheffing te verlenen van het
verbod op technische bijstand.
5.2.2. Militaire goederen
Artikel 3 van het Gemeenschappelijk Optreden biedt lidstaten de
mogelijkheid om regels te stellen voor het verlenen van technische
bijstand ten behoeve van militair eindgebruik in een land waarop een
wapenembargo rust. Van deze mogelijkheid is in dit wetsvoorstel in artikel
9 gebruik gemaakt op een wijze die vergelijkbaar is met de regels voor
goederen voor tweeërlei gebruik.
5.3. Tussenhandeldiensten
5.3.1. Goederen voor tweeërlei gebruik
5.3.1.1. Tussenhandeldiensten verordening 428/2009
In verordening 428/2009 zijn op Europees niveau regels gesteld over
tussenhandeldiensten met betrekking tot goederen voor tweeërlei
gebruik. Indien een tussenhandelaar onderhandelt over een transactie of
een transactie regelt met het oog op de aankoop, verkoop of levering van
een product voor tweeërlei gebruik tussen twee derde landen (dat wil
zeggen landen buiten de Europese Unie waaronder ook het Caribische
deel van Nederland moet worden verstaan) of indien een tussenhandelaar
een goed voor tweeërlei gebruik in derde landen verkoopt of aankoopt
met het oog op de overbrenging ervan naar een ander derde land, kan de
Minister de tussenhandelaar een ad hoc vergunningplicht opleggen. De
vergunningplicht is pas opgelegd nadat de Minister de tussenhandelaar
heeft ingelicht dat de goederen bestemd (kunnen) zijn voor de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen. Op
grond van artikel 5, eerste lid, van verordening 428/2009 rust op de
tussenhandelaar verder de verplichting de kennis hieromtrent met de
Minister te delen zodat bezien kan worden of een vergunning vereist is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

7

Het handelen in strijd met de betreffende bepalingen uit verordening
428/2009 is in artikel 4, eerste lid, van dit wetsvoorstel verboden.
Verordening 428/2009 geeft lidstaten de bevoegdheid aanvullende regels
te stellen. Artikel 5, tweede lid, van verordening 428/2009 geeft lidstaten
de mogelijkheid om in twee situaties een ad hoc vergunningplicht op te
leggen. In artikel 4, derde en vierde lid, van het wetsvoorstel is hiervan
gebruik gemaakt.
Allereerst gaat het om de situatie dat een tussenhandelaar diensten
verleent ten aanzien van goederen voor tweeërlei gebruik die niet zijn
genoemd in bijlage I van verordening 428/2009 en die bestemd zijn of
kunnen zijn voor doeleinden die verband houden met de ontwikkeling van
massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen. Er is pas
sprake van een vergunningplicht indien de Minister de tussenhandelaar
hiervan op de hoogte heeft gesteld. Van de mogelijkheid om deze
aanvullende regels te stellen is gebruik gemaakt omdat het hier om
diensten gaat die betrekking hebben op goederen waarvoor bij
verzending naar bepaalde verdachte eindgebruikers ook een ad hoc
vergunningplicht opgelegd zal kunnen worden. Met de mogelijkheid ook
de op deze goederen betrekking hebbende tussenhandeldiensten op ad
hoc basis vergunningplichtig te maken, kan voorkomen worden dat door
het verlenen van tussenhandeldiensten bijgedragen wordt aan de
ontwikkeling van massavernietigingswapens.
Ten tweede gaat het om de situatie dat een tussenhandelaar diensten
verleent ten aanzien van goederen voor tweeërlei gebruik voor militair
eindgebruik in een land van bestemming waarop een wapenembargo
rust. Dit betekent dat de Minister een tussenhandelaar een ad hoc
vergunningplicht kan opleggen als de tussenhandeldiensten betrekking
hebben op goederen voor tweeërlei gebruik die een militair eindgebruik
zullen krijgen in een land van bestemming waarop een wapenembargo
rust. Ook hier geldt dat de Minister de tussenhandelaar hiervan op de
hoogte moet hebben gesteld. Van deze mogelijkheid aanvullende regels te
stellen is gebruik gemaakt omdat het onwenselijk is dat een dienstverlener een bijdrage levert aan militair eindgebruik in dergelijke landen.
In beide situaties rust op de tussenhandelaar de verplichting de kennis
omtrent de bestemming of het eindgebruik met de Minister te delen op
eenzelfde wijze als voorgeschreven in artikel 5, eerste lid, van verordening
428/2009. De consequentie van deze keuze is dat indien de tussenhandelaar weet dat zijn diensten bestemd zijn voor doeleinden die verband
houden met de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun
overbrengingsmiddelen, dan wel betrekking hebben op goederen voor
tweeërlei gebruik voor militair eindgebruik in landen waarop een
wapenembargo rust, hij dit moet mededelen aan de Minister. De Minister
kan dan beoordelen of voor het verlenen van deze tussenhandeldiensten
een vergunning vereist is.
5.3.1.2. Tussenhandeldiensten goederen voor tweeërlei gebruik derde
land-derde land en tussenhandeldiensten goederen voor tweeërlei
gebruik EU-derde land
Verordening 428/2009 ziet alleen op de tussenhandeldiensten met
betrekking tot goederenstromen buiten de Europese Unie waarbij de
tussenhandelaar zijn dienst vanuit de Europese Unie verleent. Bevindt
deze tussenhandelaar zich buiten de Europese Unie, dan valt hij buiten de
reikwijdte van verordening 428/2009, terwijl deze dienstverleners juist
overal ter wereld door het verlenen van tussenhandeldiensten een
bijdrage kunnen leveren aan een programma voor de ontwikkeling van
massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen. Tussenhandelaren hebben voor het verlenen van hun diensten in principe voldoende
aan een telefoon of toegang tot e-mail. Als uitsluitend in de situatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

8

waarop verordening 428/2009 ziet een vergunningplicht kan worden
opgelegd dan kunnen tussenhandelaren deze regelgeving eenvoudig
omzeilen door hun dienstverlening te verplaatsen naar buiten de
Europese Unie, immers, daarvoor hoeft een tussenhandelaar geen
vestigingsadres buiten de Europese Unie te hebben. Dit is onwenselijk
temeer omdat bekend is dat de doelgroep van deze wet geregeld
internationale zakenreizen maakt voor het verkopen van hun goederen en
het aanbieden van hun diensten, en dat tussenhandelaren vaak buiten de
Europese Unie hun diensten verrichten.
Ook ziet verordening 428/2009 niet op tussenhandeldiensten met
betrekking tot goederen voor tweeërlei gebruik die zich in de Europese
Unie bevinden, bestemd zijn voor de uitvoer uit de Europese Unie en
kunnen bijdragen aan een programma voor de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen. Ook deze tussenhandeldiensten kunnen ongewenst zijn. Het is immers mogelijk dat de
exportcontrole-autoriteiten van de ene lidstaat wel over informatie of
inlichtingen beschikken over de doeleinden van de te leveren tussenhandeldiensten en die van een andere lidstaat niet.
In dit wetsvoorstel is voorgesteld om in aanvulling op verordening
428/2009 ook deze twee vormen van tussenhandeldiensten te reguleren.
Verordening 428/2009 laat de bevoegdheid hiertoe aan de lidstaten omdat
deze verordening niet op deze vormen van tussenhandeldiensten ziet.
Daarbij komt dat verordening 428/2009 gebaseerd is op artikel 133 van het
EG-verdrag (thans artikel 207 van het Verdrag betreffende de werking van
de Europese Unie), waarin het gaat om de gemeenschappelijke handelspolitiek van de Europese Unie. Verordening 428/2009 beoogt niet de
interne markt te regelen, maar moet gelezen worden in het licht van de
gemeenschappelijke handelspolitiek. Hieruit valt af te leiden dat lidstaten
de bevoegdheid hebben in aanvulling op de regels van verordening
428/2009 ook andere vormen van tussenhandeldiensten te regelen. Verder
is van belang dat Nederland hiermee voldoet aan de verplichtingen die
VN Veiligheidsraadsresolutie 1540 van 28 april 2004 (S/RES/1540 (2004))
stelt. VN Veiligheidsraadsresolutie 1540 heeft als uitgangspunt dat de
verspreiding van massavernietigingswapens en hun overbrengingsmiddelen een bedreiging vormen voor de internationale vrede en veiligheid.
In de resolutie vermeldt de Veiligheidsraad de dringende noodzaak dat
alle lidstaten aanvullende, effectieve maatregelen nemen om proliferatie
te voorkomen. Aan die oproep heeft de Europese Unie met verordening
428/2009 gehoor gegeven voor zover dat mogelijk was. Met het stellen
van regels met betrekking tot de hierboven genoemde vormen van
tussenhandeldiensten wordt op een belangrijke aanvullende wijze gevolg
gegeven aan VN Veiligheidsraadsresolutie 1540. Artikelen 21 en 24 van
het Verdrag betreffende de Europese Unie staan er niet aan in de weg dat
Nederland als lid van VN ook andere vormen van tussenhandeldiensten
onder controle brengt teneinde ook op deze wijze te voldoen aan de
verplichtingen die voortvloeien uit VN Veiligheidsraadsresolutie 1540.
Gelet op het voorgaande is in artikel 5, eerste lid, bepaald dat het verlenen
zonder vergunning van tussenhandeldiensten ten behoeve van goederen
voor tweeërlei gebruik die vanuit een derde land naar een derde land
gaan verboden is indien deze goederen bestemd (kunnen) zijn voor de
ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen en indien een Nederlander of een vreemdeling die in het Europese
deel van Nederland een vaste woon- of verblijfplaats heeft deze tussenhandeldiensten verleent terwijl hij zich niet in de Europese Unie enin het
Caribische deel van Nederland bevindt. Ook kan een vergunningplicht
worden opgelegd indien tussenhandeldiensten betrekking hebben op
goederen die geheel of gedeeltelijk bestemd zijn of kunnen zijn voor
militair eindgebruik in een land van bestemming waarop een wapenembargo rust.Ook hier geldt dat de vergunningplicht pas daadwerkelijk is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

9

opgelegd als de Minister degene die de tussenhandeldiensten verleent
hierover heeft ingelicht. In het wetsvoorstel is deze vorm van dienstverlening «tussenhandeldiensten goederen voor tweeërlei gebruik derde
land-derde land» genoemd.
Verder is in artikel 6, eerste lid, voorgesteld het verlenen zonder
vergunning van tussenhandeldiensten ten behoeve van goederen voor
tweeërlei gebruik die vanuit de Europese Unie naar een derde land gaan
te verbieden, indien deze goederen bestemd zijn of kunnen zijn voor de
ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen. In het wetsvoorstel is deze vorm van dienstverlening «tussenhandeldiensten EU-derde land» genoemd. De vergunningplicht wordt ook
hier pas daadwerkelijk opgelegd indien de Minister de tussenhandelaar
hierover heeft ingelicht.
Bij deze vormen van tussenhandeldiensten dient een tussenhandelaar die
ervan op de hoogte is dat zijn tussenhandeldiensten een relatie hebben
met de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen, dit mede te delen aan de Minister. De Minister kan dan
beoordelen of voor het verlenen van deze tussenhandeldiensten een
vergunning vereist is. Deze verplichting is vergelijkbaar met de verplichting opgenomen in artikel 5, eerste lid, van verordening 428/2009 en de
plicht opgenomen in artikel 4, vijfde lid.
Wel dienen de regels gelet op het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie niet-discriminatoir, gerechtvaardigd in verband met een
dwingende reden van algemeen belang en proportioneel te zijn. Aan deze
voorwaarden is voldaan (zie 10.2).
5.3.1.4. Meldplicht
Hoewel in artikel 5, eerste lid, van verordening 428/2009 en de artikelen 4,
vijfde lid, 5, derde lid, en 6, derde lid, van dit wetsvoorstel is vastgelegd
dat een tussenhandelaar die op de hoogte is van een verband tussen het
verlenen van tussenhandeldiensten en de ontwikkeling van massavernietigingswapens en hun overbrengingsmiddelen dat ook moet melden, blijkt
in de praktijk dat een dergelijke verplichting onvoldoende informatie
oplevert om, indien noodzakelijk, een ad hoc vergunningplicht op te
leggen. Een tussenhandelaar die weet dat hij bijdraagt aan een project dat
verband houdt met massavernietigingswapens, zal óf uit zichzelf al
besluiten de diensten niet te verlenen, óf indien hij zich niets van
regelgeving wenst aan te trekken zich doorgaans niet vrijwillig bij de
overheid melden. Daar komt bij dat het voor adequaat en effectief toezicht
essentieel is dat de Minister de actoren in het veld kent. Het vergaren van
die informatie is nodig om indien noodzakelijk een ad hoc vergunningplicht op te leggen, zodat meer gegevens over een bepaalde dienst
kunnen worden verzameld. Daarom voorziet dit wetsvoorstel in artikel 7 in
een meldplicht die het voor de Minister mogelijk maakt in kaart te
brengen welke bedrijven tussenhandeldiensten verlenen, zodat de
Minister in staat is nader onderzoek te verrichten en in de juiste situaties
een ad hoc vergunningplicht kan opleggen. Met deze informatie kunnen
tussenhandelaren in risicocategorieën worden ingedeeld en kan het
toezicht gericht worden uitgevoerd. Verder kan de Minister met deze
gegevens de tussenhandelaren gericht attent maken op bepaalde
ontwikkelingen in verdacht eindgebruik. Deze meldplicht is in lijn is met
het bepaalde in artikel 21 van verordening 428/2009. De meldplicht
voorziet de Minister in informatie die het daadwerkelijk mogelijk maakt in
de juiste situaties en op het juiste moment een ad hoc vergunningplicht
op te leggen.
Om de administratieve belasting zoveel mogelijk in te perken is de
meldplicht eenmalig, dat wil zeggen er moet gemeld worden binnen zes
maanden na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel indien de tussenhandeldiensten bij inwerkingtreding van dit wetsvoorstel reeds worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

10

verleend (artikel 35). In geval van het verlenen van «nieuwe» tussenhandeldiensten moet worden gemeld voorafgaand aan het verlenen van de
tussenhandeldiensten. In de praktijk zal een tussenhandelaar dus
eenmalig een meldingsformulier indienen met gegevens over de aard van
de goederen voor tweeërlei gebruik ten behoeve waarvan hij bemiddelingsdiensten verleent én de bestemming van die goederen. Als hij na
verloop van tijd van plan is tussenhandeldiensten te gaan verlenen ten
aanzien van andere goederen of ten behoeve van andere landen dan
eerder opgeven, dient hij deze wijzigingen te melden.
Het is belangrijk een actueel beeld te hebben van tussenhandeldiensten
die betrekking hebben op de gevoeligste categorie van de goederen voor
tweeërlei gebruik. Hetzelfde geldt voor tussenhandeldiensten die
betrekking hebben op goederen die bedoeld zijn voor gevoelige landen.
Daarom is ervoor gekozen een meldplicht op te leggen per verleende
tussenhandeldienst bij gevoelige goederen voor tweeërlei gebruik
opgenomen in deel 2 van bijlage II van verordening 428/2009, en bij
ministeriële regeling aan te wijzen gevoelige landen (bijvoorbeeld
Noord-Korea, Pakistan en Syrië). Voor de goederen die voorkomen in deel
2 van bijlage II van verordening 428/2009 mogen alleen individuele en
geen algemene uitvoervergunningen worden verstrekt. Het gaat om
gevoelige producten als natuurlijk uraan of bepaalde hybride raketvoorstuwingssystemen. Naar analogie daarvan is voor de tussenhandel bij dat
soort goederen en die landen in dit wetsvoorstel een meldplicht per
transactie ingesteld.
5.3.2. Militaire goederen
Dit wetsvoorstel stelt voor het verlenen van tussenhandeldiensten ten
aanzien van militaire goederen vergunningplichtig te maken. Tot op heden
staat met name de financiële betrokkenheid bij transacties in militaire
goederen tussen landen buiten Nederland onder controle op grond van
het Besluit financieel verkeer strategische goederen 1996. De deelnemers
aan het Wassenaar Arrangement zijn in 2003 unaniem overeengekomen
dat het verlenen van tussenhandeldiensten ten behoeve van militaire
goederen vergunningplichtig hoort te zijn. Daarmee reageren de
deelnemers onder andere op een oproep van de VN Veiligheidsraad om
onder meer tussenhandeldiensten bij kleine en lichte wapens onder
controle te brengen. Om nog beter aan te sluiten bij de bedoeling van het
besluit en de oproep van de VN is in het wetsvoorstel voorgesteld de
controle niet meer exclusief op financiële betrokkenheid te richten maar
op alles wat onder het begrip tussenhandeldiensten verstaan wordt.
Hiervoor is aansluiting gezocht bij de definitie van tussenhandeldiensten
zoals die voor goederen voor tweeërlei gebruik in verordening 428/2009 is
opgenomen. Het gaat altijd om diensten met betrekking tot goederen die
zich niet in het Europese en Caribische deel van Nederland bevinden en
niet bestemd zijn voor invoer in het Europese of Caribische deel van
Nederland.De controle op de tussenhandeldiensten met betrekking tot
militaire goederen wijkt op één punt af van de controle op zulke diensten
met betrekking tot goederen voor tweeërlei gebruik: bij militaire tussenhandeldiensten bestaat in alle gevallen een vergunningplicht en wordt
niet volstaan met de mogelijkheid een ad hoc vergunningplicht op te
leggen en wordt geen onderscheid gemaakt naar de gevoeligheid van
bestemmingslanden of relatieve gevoeligheid van de betrokken militaire
goederen. Reden hiervoor is dat transacties met militaire goederen en
dienstverlening ten behoeve hiervan per definitie moeten worden
beoordeeld, alvorens ze worden verricht. Met het reguleren van militaire
tussenhandeldiensten in dit wetsvoorstel kan het Besluit financieel
verkeer strategische goederen 1996 komen te vervallen.
Voor tussenhandeldiensten die betrekking hebben op militaire goederen
die bestemd zijn voor uitvoer uit het Europese deel van Nederland zijn in
dit wetsvoorstel geen regels gesteld. De reden hiervoor is dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

11

Nederlandse overheid al controle uitoefent op de uitvoer van de goederen
door middel van de vergunningplicht voor deze uitvoer. Verzuimt de
exporteur een vergunning aan te vragen, dan kan hij daarvoor strafbaar
worden gesteld op grond van de Wet op de economische delicten. Een
vergunningplicht voor de bijbehorende tussenhandeldiensten heeft dan
ook geen toegevoegde waarde en zal uitsluitend tot grotere administratieve lasten leiden.
5.4. Extraterritorialiteit
Het is niet alleen onwenselijk dat strategische diensten in bepaalde
omstandigheden vanuit het Europese deel van Nederland (zonder
vergunning) worden verleend. Dat geldt ook voor diensten die buiten het
Europese en Caribische deel van Nederland worden verleend door
Nederlanders of door vreemdelingen met een vaste woon- of verblijfplaats in het Europese deel van Nederland. In de praktijk is gebleken dat
dienstverleners voor hun werk veelvuldig in het buitenland verblijven. De
enkelingen die zich bewust onttrekken aan geldende exportcontroleregels
verrichten activiteiten die in het Europese deel van Nederland strafwaardig worden gevonden dan ook bij voorkeur ongehinderd in een land
waar die regels niet gelden. Om dit te ondervangen is in dit wetsvoorstel
extraterritoriale werking toegekend aan het verbod technische bijstand te
verlenen en het verbod zonder vergunning tussenhandeldiensten te
verlenen ten aanzien van zowel goederen voor tweeërlei gebruik als
militaire goederen. Hierdoor is de Nederlandse strafwet toepasselijk op de
Nederlander of op de vreemdeling met een vaste woon- of verblijfplaats
in het Europese deel van Nederland, die zich buiten het Europese en
Caribische deel van Nederland schuldig maken aan overtreding van het
verbod technische bijstand te verlenen en het verbod zonder vergunning
tussenhandeldiensten te verlenen. Met de extraterritoriale werking
kunnen verleners van deze vormen van strategische diensten die deze
verboden overtreden voortaan worden vervolgd, óók als die handelingen
in het buitenland zijn verricht.
Voor het gezamenlijk tegengaan van de verspreiding van massavernietigingswapens en ongewenst militair gebruik kan Nederland vertrouwen op
circa dertig tot veertig andere landen (waaronder de lidstaten van de
Europese Unie, Noorwegen, Zwitserland, de Verenigde Staten, Canada,
Australië, Japan, de Russische Federatie en Zuid-Afrika) die zich net als
Nederland hebben aangesloten bij de exportcontroleregimes. Voor de
overige landen bestaan veel minder garanties dat zij die proliferatie net zo
onwenselijk vinden en dat zij in dat verband maatregelen treffen. In
specifieke gevallen zoals Iran, Noord-Korea en Syrië wordt zelf openlijk
getwijfeld of zij niet toch werken aan een programma voor massavernietigingswapens. Het feit dat het in veel andere landen het verlenen van
bepaalde strategische diensten niet strafbaar is gesteld, is een reden om
extraterritoriale werking toe te kennen aan het verbod technische bijstand
te verlenen en het verbod zonder vergunning tussenhandeldiensten te
verlenen. Zouden vergelijkbare activiteiten wel strafbaar gesteld zijn door
deze landen, dan zou Nederland niet voor deze verruiming van de
extraterritoriale rechtsmacht hoeven kiezen.
Met het opnemen in het wetsvoorstel van extraterritoriale werking op dit
onderdeel krijgen opsporingsinstanties een middel om dit soort activiteiten te onderzoeken. Het vinden van voldoende bewijs in een onderzoek
naar activiteiten in het buitenland zal doorgaans niet eenvoudig zijn, maar
de opsporingsinstanties hebben wel de mogelijkheid om onderzoek in te
stellen. Indien voldoende bewijs bestaat, zal op grond van de Wet op de
economische delicten opgetreden kunnen worden.
In dit wetsvoorstel is ervoor gekozen tevens rechtsmacht te vestigen ten
aanzien van vreemdelingen die in het Europese deel van Nederland een
vaste woon- of verblijfplaats hebben en zich buiten het Europese en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

12

Caribische deel van Nederland schuldig maken aan een bij deze wet
strafbaar gesteld feit door in strijd te handelen met het verbod technische
bijstand te verlenen of op het verbod zonder vergunning tussenhandeldiensten te verlenen. Het komt namelijk voor dat vreemdelingen zich in
het Europese deel van Nederland vestigen, hier een handelsonderneming
voor strategische goederen en diensten oprichten en vervolgens (tijdens
reizen) buiten Nederland strategische diensten verlenen waarmee zij
bijdragen aan programmas voor de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen of aan militaire
programmas (dikwijls van hun land van herkomst). Zonder de extraterritoriale rechtsmacht uit te breiden naar de vreemdeling, zouden in het
Europese deel van Nederland gevestigde vreemdelingen hun proliferatiebevorderende activiteiten ongehinderd en ongestraft kunnen uitvoeren
zolang zij dat buiten Nederland doen.
5.5. Folterwerktuigen
Op Europees niveau is een verordening over de handel in folterwerktuigen vastgesteld. Dit is verordening (EG) nr. 1236/2005 van de Raad van
27 juni 2005 met betrekking tot de handel in bepaalde goederen die
gebruikt zouden kunnen worden voor de doodstraf, foltering of andere
wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing (PbEG 2005,
L 200) (hierna: verordening 1236/2005). Onder de werkingssfeer van deze
verordening valt niet alleen de in- en uitvoer van folterwerktuigen maar
ook de daarmee samenhangende technische bijstand. De nodige
maatregelen met betrekking tot de in- en uitvoer van folterwerktuigen
(goederen) zijn neergelegd in de Algemene douaneregeling (artikel 5:9).
Waar het om technische bijstand gaat, wordt voorgesteld dit in dit
wetsvoorstel te regelen. Gelet hierop is in het wetsvoorstel een verbodsbepaling opgenomen, die stelt dat het verboden is te handelen in strijd
met artikelen uit verordening 1236/2005 voor zover het betreft het
verlenen van technische bijstand.
6. Inhoud van het wetsvoorstel: Bonaire, Sint Eustatius en Saba
De staatkundige wijziging per 10 oktober 2010 van de voormalige
Nederlands-Antilliaanse eilandgebieden Bonaire, Sint Eustatius en Saba
maakt het wenselijk dat dit wetsvoorstel een hoofdstuk bevat met regels
voor het Caribische deel van Nederland. Voor strategische goederen zijn
die regels opgenomen in de Douane- en Accijnswet BES en een daarop
gebaseerde algemene maatregel van bestuur. De bepalingen voor
strategische diensten voor het Caribische deel van Nederland zijn zoveel
mogelijk identiek aan de bepalingen voor het Europese deel van
Nederland. Op deze wijze wordt voorkomen dat strategische diensten
verleend kunnen worden die in het Europese deel van Nederland niet
geoorloofd zijn, wel ongestoord vanuit het Caribische deel van Nederland
zouden kunnen worden verleend.
7. Vergunningverlening
Op basis van dit wetsvoorstel kunnen verschillende vergunningen worden
verleend door de Minister. Aan de algemeen directeur Douane van de
Belastingdienst/Douane zal mandaat worden verleend om namens de
Minister vergunningen voor strategische diensten te verstrekken. In de
praktijk zal de Centrale Dienst voor In- en Uitvoer van de Douane (CDIU)
de taak krijgen vergunningen te verlenen. De CDIU maakt deel uit van
Ministerie van Financiën. Waar in mandaat werkzaamheden worden
uitgevoerd vindt aansturing plaats door de Minister. De taak van de CDIU
om op vergunningaanvragen te beslissen die verband houden met
strategische diensten, sluit goed aan bij de werkzaamheden die de CDIU al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

13

verricht in verband met de vergunningaanvragen voor strategische
goederen.
Bij de toetsing van aanvragen voor vergunningen voor het verlenen van
strategische diensten met betrekking tot goederen voor tweeërlei gebruik
ligt de nadruk op waarborgen voor het civiele eindgebruik of een
aanvaardbaar militair eindgebruik. Bij de beoordeling van aanvragen is
derhalve de controle op het precieze eindgebruik en de betrouwbaarheid
van de beoogde eindgebruiker belangrijker dan een algemene beoordeling van de situatie in het land van eindbestemming. Om die reden
wordt ook bij aanvragen voor vergunningen voor het verlenen van
strategische diensten met betrekking tot goederen voor tweeërlei gebruik
geregeld een beroep gedaan op informatie over ongewenste programmas, verdachte projecten en de daarbij betrokken actoren bij diensten
als de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire
Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Voorts wordt net als bij
strategische goederen in belangrijke mate gebruik gemaakt van informatie
die met de partners in de exportcontroleregimes wordt uitgewisseld. Dat
zijn lidstaten van de Europese Unie en de andere deelnemers aan NSG,
AG, MTCR en het Wassenaar Arrangement.
Vergunningaanvragen voor het verlenen van bepaalde diensten in
verband met bepaalde vormen van militair eindgebruik worden getoetst
aan het Nederlandse wapenexportbeleid. Belangrijk bij de invulling van
het wapenexportbeleid is het Gemeenschappelijke Standpunt
2008/944/GBVB van de Raad van 8 december 2008 tot vaststelling van
gemeenschappelijke voorschriften voor de controle op de uitvoer van
militaire goederen en technologie (PbEU 2008, L 335). Hierin zijn acht
toetsingscriteria opgenomen. Voorbeelden zijn de eerbiediging van de
mensenrechten in het land van eindbestemming en naleving van het
internationaal humanitair recht in dat land, of het gevaar dat de militaire
goederen of technologie in het kopende land een andere bestemming
krijgen of onder ongewenste voorwaarden opnieuw worden uitgevoerd.
Aanvragen die betrekking hebben op uitvoer van militaire goederen naar
(eind-)bestemmingen binnen de Europese Unie, de NAVO en Zwitserland,
Japan, Australië en Nieuw-Zeeland worden in beginsel toegekend en door
de CDIU zelf afgehandeld.Twijfelgevallen of afwijzingen naar die bestemmingen, alsmede aanvragen op andere bestemmingen worden normaliter
voorgelegd aan het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie dat in de meeste gevallen weer het advies inwint van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken.
8. Administratieve lasten
8.1. Administratieve lasten voor het Europese deel van Nederland
In dit wetsvoorstel zijn zowel bestaande als nieuwe verplichtingen
ondergebracht die gevolgen hebben voor de administratieve lasten voor
de betrokken bedrijven. Er zijn zoveel mogelijk middelen gebruikt om de
toename van de lastendruk te beperken waardoor de administratieve
lasten slechts licht zullen stijgen.
Artikelen 2 en 8 gaan over de niet-fysieke overdracht van programmatuur
of technologie van goederen voor tweeërlei gebruik respectievelijk
militaire goederen. Artikel 2 is vergeleken met de bestaande regelgeving
vrijwel ongewijzigd. Qua inhoud is dit nieuwe artikel gelijk aan het
bestaande artikel van de Regeling strafbaarstelling ongeoorloofde
overdracht programmatuur en technologie. Ook artikel 8 is voortzetting
van bestaand beleid. Voor de administratieve lasten betekent dit dat zich
geen wijzigingen voordoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

14

Artikelen 3 en artikel 9 bevatten een vergunningplicht voor het verlenen
van technische bijstand. Deze nieuwe bepalingen zijn ter uitvoering van
het Gemeenschappelijk Optreden en betreffen derhalve een Europese
verplichting. Vermoedelijk zullen op basis van artikelen 3 en 9 per jaar
ongeveer 25 vergunningaanvragen worden ingediend. Om een dubbele
verplichting om vergunningen aan te vragen te voorkomen, is in artikel 3,
tweede lid, onderdeel a, een uitzonderingsbepaling opgenomen voor
technische bijstand die al onder de definitie van programmatuur en
technologie, bedoeld in artikel 2 van verordening 428/2009 valt.
Andere nieuwe verplichtingen zijn opgenomen in de artikelen 4, 5 en 6.
Op basis van verordening 428/2009 geldt een vergunningplicht voor het
verlenen van tussenhandeldiensten met betrekking tot goederen voor
tweeërlei gebruik die buiten de Europese Unie worden verhandeld, nadat
de tussenhandelaar door de overheid is ingelicht dat de transactie ten
goede zou kunnen komen voor ongewenste doeleinden. Verder rust op
bedrijven de verplichting zich te melden bij de overheid, als zij vermoeden
of informatie hebben dat de transactie wordt gebruikt voor massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen. Artikel 5 heeft betrekking op
tussenhandeldiensten die buiten de Europese Unie en het Caribische deel
van Nederland door een Nederlander of een vreemdeling die in het
Europese deel van Nederland een vaste woon- of verblijfplaats heeft
worden verleend in relatie tot goederen voor tweeërlei gebruik die van
een derde land naar een derde land gaan. Daarnaast geeft artikel 6
invulling aan de nationale wens het verlenen van tussenhandeldiensten
met betrekking tot goederen voor tweeërlei gebruik die vanuit de
Europese Unie naar een derde land worden verhandeld onder controle te
brengen. Hoewel het moeilijk in te schatten is, is de verwachting dat op
grond van artikelen 4, 5 en 6 op jaarbasis in totaal ongeveer 60 vergunningaanvragen worden ingediend (ongeveer 10 tot 15 aanvragen op
grond van artikel 4, eerste lid, ongeveer 0 tot 5 aanvragen op grond van
artikel 4, derde en vierde lid, ongeveer 2025 aanvragen op grond van
artikel 5, en ongeveer 10 tot 15 aanvragen op grond van artikel 6). Met
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel zal de tijdelijke Sanctieregeling
tussenhandeldiensten 2009 komen te vervallen; per saldo blijft het aantal
vergunningaanvragen dat wordt ingediend nadat de tussenhandelaar is
ingelicht over ongewenste doeleinden ongewijzigd.
Ter ondersteuning van een goede uitvoering van artikelen 4, 5 en 6 is in
artikel 7 een meldplicht in het leven geroepen, zodat bedrijven de Minister
zullen informeren over hun activiteiten. Om te voorkomen dat alle
afzonderlijke transacties moeten worden gemeld, geldt in de meeste
gevallen een eenmalige meldplicht. Hiervan zijn de gevoeligste goederen
en de gevoeligste bestemmingen uitgezonderd; zij kennen wel een
meldplicht per transactie om zicht te houden op deze hoog-risicozendingen. Aan eenmalige meldingen worden niet meer dan duizend
meldingen verwacht. Naar verwachting worden meldingen gedaan door
zowel pure handelsondernemingen als producenten die niet alleen
exporteren maar ook handelen. Die laatste groep is voor een groot deel al
bekend omdat zij ook vergunningen aanvragen voor de uitvoer van
strategische goederen. Het gaat om ruim driehonderd ondernemingen.
Mogelijk passen bedrijven op eigen initiatief hun eenmalige melding aan,
bijvoorbeeld wanneer hun handelsactiviteiten veranderen. Het is lastig om
in te schatten hoeveel aanpassingen zullen worden ingediend. Een ruime
schatting betreft vijf procent van duizend eenmalige meldingen: 50
aangepaste meldingen. De hoeveelheid tussenhandelaren die met de
meldplicht te maken krijgt is ook moeilijk in te schatten, maar hun aantal
zal vermoedelijk iets hoger liggen dan 300, al zal het de 500 waarschijnlijk
niet overschrijden. Hoeveel meldingen zullen worden gedaan, is lastig in
te schatten, maar de meldplicht is beperkt tot gevoelige goederen en
gevoelige bestemmingen, waardoor het jaarcijfer vermoedelijk hooguit op
20 zal uitkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

15

Ook artikel 10 bevat een nieuwe verplichting. In dit artikel wordt een
vergunningplicht ingesteld voor het verlenen van tussenhandeldiensten
met betrekking tot militaire goederen, waarvan nevendiensten als vervoer
en financiële dienstverlening overigens zijn vrijgesteld. Tevens komt met
de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel het Besluit financieel verkeer
strategische goederen 1996 te vervallen. Het is realistisch aan te nemen
dat het aantal vergunningaanvragen op grond van dat besluit nauwelijks
zal afwijken van het aantal dat ten gevolge van artikel 10 wordt aangevraagd.
Artikel 11 is een voortzetting van bestaand beleid en leidt niet tot
wijzigingen in de administratieve lasten.
8.2. Administratieve lasten voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba
Tot op heden gelden geen regels vergelijkbaar met de bepalingen in
hoofdstuk 2 voor het Caribische deel van Nederland. Omdat op grond van
dit hoofdstuk in bepaalde situaties een vergunning aangevraagd dient te
worden of in bepaalde omstandigheden gemeld moet worden, betekent
dit per definitie een toename van de administratieve lasten. Uit de praktijk
is echter gebleken dat in het Caribische deel van Nederland nauwelijks
transacties in strategische goederen plaatsvinden. De kans dat in datzelfde
gebied bijbehorende strategische diensten verleend zullen worden is
daarom nog kleiner.
Artikelen 20 en 24, eerste lid, gaan over de niet-fysieke overdracht van
programmatuur en technologie van goederen voor tweeërlei gebruik
respectievelijk militaire goederen. De verwachting is dat op jaarbasis 0 tot
1 vergunningaanvragen worden ingediend.
Artikelen 21 en 24, tweede lid, bevatten een verbod op het verlenen van
technische bijstand. Vermoedelijk zullen op grond van artikel 21 per jaar 0
tot 2 ontheffingsaanvragen worden ingediend.
Op grond van de artikelen 22 en 24, derde lid, geldt onder omstandigheden een vergunningplicht voor het verlenen van tussenhandeldiensten.
Artikel 24, vierde lid, geeft de mogelijkheid een aanvraag in te dienen
teneinde vrijstelling te verkrijgen van het verbod militaire tussenhandeldiensten te verlenen. Op jaarbasis zijn ongeveer 5 aanvragen te
verwachten.
Ter ondersteuning van een goede uitvoering van artikel 22 is in artikel 23
een meldplicht in het leven geroepen, zodat tussenhandelaars de Minister
zullen informeren over hun activiteiten. Om te voorkomen dat alle
afzonderlijke transacties moeten worden gemeld, geldt in de meeste
gevallen een eenmalige meldplicht. Hiervan zijn de gevoeligste goederen
en de gevoeligste bestemmingen uitgezonderd; zij kennen wel een
meldplicht per transactie zodat de minister van Economische Zaken,
Landbouw en innovatie zicht kan houden op deze hoog-risico-zendingen.
Met een ruime schatting wordt aan eenmalige meldingen niet meer dan
20 meldingen verwacht. Naar verwachting doen hoofdzakelijk pure
handelsondernemingen meldingen van tussenhandel; producenten van
strategische goederen in het Caribische deel van Nederland zijn niet
bekend. Mogelijk past een tussenhandelaar op eigen initiatief zijn
eenmalige melding aan, bijvoorbeeld wanneer zijn handelsactiviteiten
veranderen. Bij de administratieve lasten voor het Europese deel van
Nederland werd vijf procent van het aantal eenmalige meldingen als
richtsnoer gebruikt. Naar analogie daarvan betekent dat voor het
Caribische deel van Nederland vijf procent van 20 eenmalige meldingen:
1 melding. De meldplicht per transactie is beperkt tot gevoelige goederen
en gevoelige bestemmingen. Dat jaarcijfer komt vermoedelijk hooguit op
1 uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

16

8.3. Inperking lastendruk
Conclusie is dat door dit wetsvoorstel de administratieve lasten stijgen.
Deze toename is voor een deel het gevolg van de Europese verplichtingen
die op Nederland rusten op grond van het Gemeenschappelijk Optreden
om de verlening van technische bijstand ten behoeve van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen te verbieden of vergunningplichtig te maken en de inwerkingtreding van verordening 428/2009. De
regels in artikelen 5, 6 en 7 bevatten nationaal beleid. Die stijging is te
rechtvaardigen doordat gevolg is gegeven aan de verplichtingen die
voortvloeien uit VN Veiligheidsraadsresolutie 1540.
Voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba gelden de Europese verplichtingen
vanzelfsprekend niet. Toch is gekozen voor eenzelfde regime om te
voorkomen dat iemand ongeoorloofde activiteiten in het Europese deel
van Nederland wel zou kunnen verrichten in het Caribische deel van
Nederland zonder strafbaar te zijn.
In dit wetsvoorstel zijn zoveel mogelijk middelen gebruikt om de toename
van de lastendruk in te perken. Zo is in artikel 14, tweede lid, onderdeel b,
en artikel 25, tweede lid, voorgesteld het mogelijk te maken bij ministeriële regeling nadere regels te stellen ten aanzien van de aard van de
vergunning. Hiermee is beoogd de mogelijkheid te creëren om een
globale vergunning aan te vragen (dat wil zeggen één vergunning voor
het verlenen van een bepaalde dienst in verschillende landen in plaats van
afzonderlijke vergunningen voor deze dienst voor ieder land). Verder is in
de artikelen 7, derde lid, en 23, derde lid, ervoor gekozen de meldplicht
per transactie te beperken tot goederen en bestemmingslanden met het
hoogste risico.
Er zijn geen overige nalevingskosten; evenmin zijn er administratieve
lasten voor burgers. De voorlichting over het wetsvoorstel strategische
diensten zal zoveel mogelijk worden gecombineerd met de reeds lopende
voorlichting voor de Algemene douanewet, omdat de aanvragers van
beide soorten vergunningen vaak dezelfde zullen zijn. De kosten hiervan
zullen derhalve slechts beperkt zijn.
8.4. Overzicht administratieve lasten
Uitgaande van 85 extra vergunningaanvragen per jaar voor het Europese
deel van Nederland en 8 extra aanvragen voor het Caribische deel van
Nederland, een half uur voor het invullen van een vergunningaanvraag,
een bedrag van 28 per uur als kosten van een administratief medewerker, betekent dat de administratieve lasten structureel toenemen met
ongeveer 1 190 respectievelijk 112, dus 1 302 per jaar. Voor de
maximaal duizend plus twintig eenmalige meldingen moet een kwartier
per melding worden gerekend à 28 per uur, wat neerkomt op een
incidentele toename van de administratieve lasten van 7 000 plus 140,
dus 7 140. De eventuele gewijzigde meldingen kosten 50 maal plus
1 maal een kwartier à 28 per uur = 350 plus 7, dus 357. De
individuele meldingen voor gevoelige zendingen leiden tot een lastenstijging van 140 plus 7 is 147 (20 individuele meldingen voor het
Europese deel van Nederland respectievelijk 1 individuele melding voor
het Caribische deel van Nederland, uitgaande van een kwartier per
melding à 28).
De eenmalige toename van de administratieve lasten van dit wetvoorstel
zijn derhalve 7 140 + 357 = 7 497; de structurele toename van de
administratieve lasten bedraagt 1 302 + 147 = 1 449.
Opgesplitst betekent dit dat de administratieve lasten voor het Europese
deel van Nederland op basis van nationaal beleid (voortvloeiend uit artikel
5 en 6) als volgt toenemen: 2025 vergunningaanvragen op basis van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

17

artikel 5 en 1015 vergunningaanvragen op basis van artikel 6, dat wil
zeggen maximaal 40 aanvragen gedurende een half uur à 28 per uur =
560, plus de optelsom van eenmalige ( 7 000 eenmalig), gewijzigde
( 350 eenmalig) en individuele meldingen ( 140 per jaar). Overige
stijgingen in administratieve lasten zijn het gevolg van verplichtingen op
basis van Europees beleid.
De lastenstijging voor het Caribische deel van Nederland is uitsluitend het
gevolg van nationaal beleid. De toename is als volgt: 01 vergunningaanvragen op basis van artikel 20 en artikel 24, eerste lid, 02 vergunningaanvragen op basis van artikel 21 en artikel 24, tweede lid, en 5 aanvragen op
basis van artikel 22 en artikel 24, derde lid. Dat betekent maximaal
8 aanvragen gedurende een half uur à 28 per uur = 112, plus de
optelsom van eenmalige ( 140 eenmalig), gewijzigde ( 7 eenmalig) en
individuele meldingen ( 7 per jaar).
De structurele toename van administratieve lasten in totaal blijft daarmee
lager dan 10 000.
Om de druk van de toenemende administratieve lasten te verlichten, zal
bij de behandeling van aanvragen voor dienstverlening bij een transactie
in militaire goederen uit een andere lidstaat van de Europese Unie zo
efficiënt mogelijk te werk worden gegaan (zoals een snellere verlening als
de aanvrager de uitvoervergunning van de goederen van de betrokken
lidstaat kan voorleggen). De reden hiervoor is dat ervan uitgegaan kan
worden dat de andere lidstaten eveneens een adequaat exportcontrolebeleid voeren.
9. Toezicht, handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid
Het toezicht op de naleving van dit wetsvoorstel zal voor zowel het
Europese als het Caribische deel van Nederland komen te liggen bij
Douane/team POSS (Precursoren, Oorsprongsbescheiden, Strategische
goederen en Sanctiewetgeving). Deze ambtenaren zullen bij besluit van
de Minister, in overeenstemming met de Minister van Financiën, worden
aangewezen. Strategische diensten en strategische goederen zijn nauw
verwant. Op de regels voor strategische goederen wordt ook nu al door
Douane/team POSS toezicht gehouden. Bovendien ligt de toezichttaak
voor de thans al gereguleerde strategische diensten (de niet-fysieke
overdracht van programmatuur of technologie en tussenhandeldiensten
in de zin van verordening 428/2009) ook al bij Douane/team POSS.
Daarnaast houdt Douane/team POSS toezicht op diensten die verboden of
beperkt zijn op grond van de Sanctiewet 1977 en daaraan ten grondslag
liggende internationale overeenkomsten en afspraken in kaders als de VN,
de Europese Unie en de OVSE. Het ligt daarom voor de hand om ook voor
controle op de nog niet eerder gereguleerde diensten Douane/team POSS
in te schakelen.
Hoewel de Douane/team POSS het toezicht op zich neemt, blijft uiteraard
de Minister beleidsverantwoordelijk. Douane/Team POSS verricht alleen
dan extra controles buiten de reguliere vergunningcontrole als de Minister
hierom vraagt of indien hiertoe expliciet aanleiding bestaat op basis van
specifieke informatie.
Voorgesteld is de strafbaarstelling van overtredingen van dit wetsvoorstel
voor zover het het Europese deel van Nederland betreft te regelen via de
Wet op de economische delicten. Overtredingen van dit wetsvoorstel
worden aangemerkt als economische delicten. Met de opsporing van deze
economische delicten zullen naast het OM, de ambtenaren van de politie
en de Douane, ook de ambtenaren van de FIOD-ECD belast worden. De
FIOD-ECD heeft die taak al bij strategische goederen en de niet-fysieke
overdracht van programmatuur of technologie, en het toevoegen van de
nieuw te controleren strategische diensten aan die opsporingstaak vloeit
daaruit dan ook logischerwijs voort. De strafbaarstelling van overtre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

18

dingen met betrekking tot het Caribische deel van Nederland is
neergelegd in artikel 30 van dit wetsvoorstel.
Door het toezicht op de naleving van de in deze wet vervatte regels bij
team POSS te beleggen, en de opsporing ervan bij de FIOD-ECD, lopen
toezicht en opsporing bij de nieuwe regels parallel met die bij strategische
goederen en de reeds bestaande regels voor strategische diensten. Zo
ontstaat een duidelijke situatie, waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt
van bestaande kennis en vaardigheden.
Waar het handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid van dit wetsvoorstel
betreft, het volgende. Doorgaans zal vooral achteraf worden vastgesteld
dat iemand een strategische dienst heeft verleend ten behoeve van een
militair programma in een land waarop een wapenembargo van
toepassing is of een programma voor de ontwikkeling van een massavernietigingswapen. In de praktijk is te verwachten dat in de meeste gevallen
de fysieke goederenstroom de toezichthoudende of opsporende ambtenaren op het spoor naar de bijbehorende diensten zal zetten. Juist om die
reden is het zo belangrijk dat toezicht en opsporing voor strategische
diensten bij dezelfde instanties zijn belegd als voor strategische goederen.
Uit de aard van de strategische diensten zal het in geval van een
vermeende overtreding van de bepalingen uit dit wetsvoorstel niet
eenvoudig zijn om voldoende bewijs te verzamelen, vooral vanwege het
internationale en niet-fysieke karakter van de strategische diensten. Dat
doet vanzelfsprekend niet af aan de noodzaak om deze diensten te
reguleren. Verder ligt het voor de hand dat de opsporingsinstanties zo
goed mogelijk samenwerken, ook met hun buitenlandse partners.
Het belang om een wettelijk kader te hebben ter voorkoming en zo
nodig bestraffing van het leveren van een bijdrage aan de proliferatie
van massavernietigingswapens en hun overbrengingsmiddel blijft echter
overeind. Met dit wetsvoorstel ontstaat een duidelijk en samenhangend
stelsel van regels, die aanleiding kunnen vormen vermeende overtredingen nader te onderzoeken. De dagelijkse praktijk van de exportcontrole
leert echter dat de meeste ondernemingen de gestelde regels zo goed
mogelijk naleven. Vergissingen en overtredingen kunnen vanzelfsprekend
niet worden uitgesloten. Om die gevallen te herkennen en aan te pakken
zijn toezicht en opsporing effectieve instrumenten. Zorgwekkend is de
situatie dat enkele bedrijven en personen minder verantwoordelijkheidsgevoel tonen en de mazen van de wet zoeken om toch goederen en
diensten te kunnen leveren aan een programma voor de ontwikkeling van
massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen. Dit
wetsvoorstel is een adequaat middel om dat soort pogingen tegen te
gaan.
10. Europese aspecten
10.1. Algemeen
In deze paragraaf wordt ingegaan op de Europese aspecten van dit
wetsvoorstel. In verband met de bepalingen in hoofdstuk 1 zijn twee
richtlijnen in het bijzonder relevant: richtlijn 2006/123/EG van het Europees
Parlement en de Raad van 12 december 2006 betreffende de diensten op
de interne markt (PbEU 2006, L 376) (hierna: de Dienstenrichtlijn), welke is
geïmplementeerd in de Dienstenwet, en richtlijn 2000/31/EG van het
Europees Parlement en de Raad van de Europese Gemeenschappen van
8 juni 2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van
de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de
interne markt («richtlijn inzake elektronische handel») (PbEG 2000, L 178)
(hierna: richtlijn elektronische handel).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

19

10.2. De Dienstenrichtlijn
Voor de toetsing van dit wetsvoorstel aan de Dienstenrichtlijn is allereerst
van belang om vast te stellen welke maatregelen moeten worden getoetst
aan hoofdstuk 3, en in het bijzonder artikel 16 en artikel 9, van de
Dienstenrichtlijn. Deze artikelen geven aan in welke gevallen «vergunningstelsels» in de zin van de Dienstenrichtlijn zijn toegestaan.
Een deel van de inhoud van dit wetsvoorstel vloeit rechtstreeks voort uit
Europese verplichtingen, het gaat hier om verplichtingen uit verordening
428/2009, het Gemeenschappelijk Optreden en verordening 1236/2005.
Waar het verplichtingen uit deze instrumenten van de Europese Unie
betreft, is hoofdstuk III van de Dienstenrichtlijn niet van toepassing. Deze
vergunningstelsels, waarnaar in de artikelen 2, eerste en tweede lid, 4,
eerste lid, en artikel 11 van het wetsvoorstel wordt verwezen, worden
hieronder dan ook niet getoetst aan hoofdstuk III van de Dienstenrichtlijn.
Voor deze vergunningstelsels gelden uiteraard wel de overige verplichtingen van de Dienstenrichtlijn, zoals opgenomen in de Dienstenwet, zoals
bijvoorbeeld de elektronische afwikkeling van procedures en formaliteiten
zoals een vergunningaanvraag. Daarnaast moet expliciet worden
afgewogen of de Europese verplichtingen zich verzetten tegen het
uitgangspunt dat de lex silencio positivo moet worden toegepast, dan wel
op grond van publieke belangen daarvan afgeweken moet worden.
Tenslotte kan nog worden opgemerkt dat gebruik zal worden gemaakt van
de elektronische afwikkeling van procedures en formaliteiten via het
centraal loket dat door de Dienstenwet is ingesteld. Hierop wordt
hieronder teruggekomen.
Eerste vraag is of bepalingen in dit wetsvoorstel die niet rechtstreeks
voortvloeien uit regelgeving van de Europese Unie, leiden tot vergunningstelsels in de zin van de Dienstenrichtlijn. Een dienst is elke economische
activiteit, anders dan in loondienst, die gewoonlijk tegen vergoeding
geschiedt, als bedoeld in artikel 57 van het Verdrag betreffende de
werking van de Europese Unie. De niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie en het verlenen van technische bijstand en
tussenhandeldiensten zijn economische activiteiten die een «dienst» zijn
in de zin van artikel 57 van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie. Aangezien dit wetsvoorstel verschillende voorschriften
kent waaraan verleners van deze strategische diensten zich dienen te
houden voordat zij deze diensten mogen verlenen, wordt in dit
wetsvoorstel de uitoefening van en de toegang tot diensten gereguleerd.
Deze bepalingen vallen bovendien niet onder de uitzonderingen op de
reikwijdte van de Dienstenrichtlijn, genoemd in artikel 3, derde lid, van de
Dienstenwet, en moeten dus voldoen aan de Dienstenrichtlijn. Het gaat
hier dus om «vergunningstelsels» in de zin van de Dienstenrichtlijn.
Concreet gaat het om de volgende twaalf vergunningstelsels in de zin van
de Dienstenrichtlijn:
Goederen voor tweeërlei gebruik:
1.
2.

3.

4.

meldplicht gewijzigde bestemming niet-fysieke overdracht van
programmatuur of technologie (artikel 2, vierde lid);
op aanvraag ontheffing verlenen van het verbod technische bijstand
verband houdende met de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen (artikel 3, derde lid);
vergunningplicht tussenhandeldiensten met betrekking tot goederen
voor tweeërlei gebruik die niet op bijlage I van verordening 428/2009
staan en die verband houden met ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen (artikel 4, derde lid);
vergunningplicht tussenhandeldiensten met betrekking tot goederen
voor tweeërlei gebruik die verband houden met bepaald militair

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

20

eindgebruik in een land van bestemming waarop een wapenembargo
rust (artikel 4, vierde lid);
5. meldplicht kennis omtrent doeleinden en eindgebruik (artikel 4, vijfde
lid);
6. vergunningplicht tussenhandeldiensten goederen voor tweeërlei
gebruik derde land-derde land (artikel 5, eerste lid);
7. meldplicht kennis omtrent doeleinden en eindgebruik tussenhandeldiensten goederen voor tweeërlei gebruik derde land-derde land (5,
tweede lid);
8. vergunningplicht tussenhandeldiensten goederen voor tweeërlei
gebruik EU-derde land (artikel 6, eerste lid);
9. meldplicht kennis omtrent doeleinden tussenhandeldiensten
goederen voor tweeërlei gebruik EU-derde land (artikel 6, tweede lid);
10. meldplichten voornemen verlenen tussenhandeldiensten (artikel 7,
eerste lid, tweede en derde lid).
Militaire goederen:
11. vergunningplicht niet-fysieke overdracht van militaire programmatuur of militaire technologie (artikel 8, eerste lid);
12. vergunningplicht tussenhandeldiensten militaire goederen (artikel 10,
eerste lid).
Deze vergunningstelsels vallen binnen het bereik van artikel 16, tweede
lid, onderdeel b, van de Dienstenrichtlijn. Op grond van artikel 16, derde
lid, Dienstenrichtlijn, kunnen de vergunningverplichtingen worden
gerechtvaardigd om dwingende redenen van algemeen belang. In dit
wetsvoorstel worden de vergunningstelsels gerechtvaardigd vanwege de
bescherming van dwingende redenen van openbaar belang die verband
houden met openbare veiligheid. Met deze vergunningstelsels wordt
beoogd te voorkomen dat met het verlenen van strategische diensten een
bijdrage wordt geleverd aan de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen of een onwenselijke ontwikkeling
van militaire goederen. De vergunningplichten (vergunningstelsels 3, 4, 6,
8, 11 en 12) en de ontheffing (vergunningstelsel 2) zullen het mogelijk
maken vooraf te toetsen of de desbetreffende strategische dienst een
bijdrage kan leveren aan een ontwikkeling van massavernietigingswapens
of hun overbrengingsmiddelen of een onwenselijk ontwikkeling van
militaire goederen. De meldplichten (vergunningstelsels 1, 5, 7, 9 en 10)
zorgen er verder voor dat de dienstverlener verplicht is bepaalde
omstandigheden te melden waardoor de Minister kan beoordelen of een
vergunningplicht opgelegd dient te worden of een reeds verleende
vergunning stand kan houden.
De vergunningstelsels in de zin van de Dienstenrichtlijn zijn dus op zich
gerechtvaardigd. De invulling van deze vergunningstelsels moet uiteraard
ook voldoen aan de andere eisen van artikel 16 van de Dienstenrichtlijn.
Op basis van artikel 16, eerste lid, moeten vergunningstelsels non-discriminatoir, noodzakelijk en evenredig zijn. Aan het vereiste dat vergunningstelsels non-discriminatoir moeten zijn, is voldaan omdat het wetsvoorstel
geen strengere regels kent voor in het buitenland gevestigde dienstverleners die in en vanuit Nederland strategische diensten willen verlenen.
Deze stelsels zijn van toepassing op alle verleners van de in deze artikelen
genoemde strategische diensten die in en vanuit Nederland hun diensten
willen aanbieden. Derhalve wordt geen direct of indirect onderscheid
gemaakt tussen Nederlandse bedrijven en bedrijven die vanuit het
buitenland in Nederland activiteiten verrichten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

21

Daarnaast zijn de vergunningstelsels noodzakelijk om te voorkomen dat
een bijdrage wordt geleverd aan de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen of een onwenselijke ontwikkeling
van militaire goederen. Steeds is gezocht naar een zo «licht» mogelijk
regime. Waar mogelijk is voor een meldplicht gekozen, eventueel
voorafgaand aan de verplichting een vergunning aan te vragen. De
meldplichten zorgen ervoor dat de dienstverlener verplicht is bepaalde
omstandigheden te melden waardoor de Minister kan beoordelen of een
vergunningplicht opgelegd dient te worden of een reeds verleende
vergunning stand kan houden. Zo zal op grond van vergunningstelsel 1 de
dienstverlener de Minister moeten melden dat de strategische dienst een
andere bestemming krijgt, zodat de Minister kan beoordelen of de
verleende vergunning (in deze vorm) verleend had kunnen worden.
Verder is de dienstverlener op grond van vergunningstelsels 5, 7 en 9
verplicht aanwezige kennis omtrent het doeleind of de bestemming van
de strategische dienst met de Minister te delen. Hierdoor kan de Minister
beoordelen of een vergunningplicht opgelegd moet worden. Ook de
meldplicht van vergunningstelsel 10 is met het oog hierop opgenomen.
Door dit vergunningstelsel wordt het zicht op actieve tussenhandelaren
vergroot waardoor onwenselijke activiteiten beter kunnen worden
aangepakt. De op deze wijze verkregen informatie is van essentieel belang
om te beoordelen of het verlenen van een strategische dienst een bijdrage
kan leveren aan de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun
overbrengingsmiddelen of een onwenselijke ontwikkeling van militaire
goederen. Gelet hierop zijn de meldplichten noodzakelijk in verband met
de bescherming van de openbare veiligheid. Waar een meldplicht als
onvoldoende is beoordeeld voor het waarborgen van de openbare
veiligheid, is gekozen voor een vergunningstelsel. Hiervoor is gekozen in
situaties dat controle achteraf onvoldoende effectief zou zijn.
Voorts zijn de vergunningstelsels proportioneel. Nederland wil verzekeren
dat geen onwenselijke bijdrage wordt geleverd aan de ontwikkeling van
massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen of aan
ongewenste militaire programmas. De maatregelen die met dit wetsvoorstel worden voorgesteld gaan niet verder dan noodzakelijk om dit
doel te bereiken. De niet-fysieke overdracht van programmatuur of
technologie, het verlenen van technische bijstand ten aanzien van
goederen voor tweeërlei gebruik en tussenhandeldiensten blijft mogelijk,
zij het nadat een vergunning of een ontheffing is verleend terwijl
onwenselijke verlening van strategische diensten voorkomen wordt.
Daarbij komt dat alternatieven zoals controles achteraf niet effectief zijn
omdat de strategische diensten dan reeds verleend zijn en ook de bijdrage
aan de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen of een militair programma is geleverd; deze bijdrage kan
niet meer ongedaan worden gemaakt. Nadere regulering met betrekking
tot deze strategische diensten is daarmee naar mening van het kabinet
absoluut noodzakelijk. Om te kunnen beoordelen of de verlening van
bepaalde strategische diensten vergunningplichtig moet zijn, voorziet dit
wetsvoorstel tevens in een aantal meldplichten waardoor de Minister
informatie zal kunnen verkrijgen die deze beoordeling mogelijk maakt.
Deze meldplichten zijn in overeenstemming met een vergelijkbare
bepaling in verordening 428/2009 en gaan ook niet verder dan noodzakelijk om dit doel te bereiken.
Artikel 9, eerste lid, van de Dienstenrichtlijn kent vergelijkbare eisen voor
vergunningstelsels als artikel 16, eerste lid, te weten dat vergunningstelsels non-discriminatoir, gerechtvaardigd om redenen van algemeen
belang en proportioneel moeten zijn. Voor de toetsing aan artikel 9, eerste
lid, van de Dienstenrichtlijn is wat hierboven is omschreven als toetsing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

22

van artikel 16, eerste lid, van de Dienstenrichtlijn eveneens van
toepassing.
De vergunningstelsels die onder de richtlijn vallen, moeten voldoen aan
bepaalde eisen. De twee belangrijkste aspecten zijn neergelegd in de
Dienstenwet en betreffen de lex silencio positivo en de elektronische
afwikkeling van procedures en formaliteiten via het centraal loket dat door
de Dienstenwet is ingesteld.
In het wetsvoorstel is een uitzondering gemaakt op het uitgangspunt dat
een vergunning van rechtswege wordt verleend wanneer de termijn,
waarbinnen het antwoord op de aanvraag moet volgen, verstreken is.
Artikel 13, vierde lid, van de Dienstenrichtlijn verplicht hiertoe in beginsel.
De afwijking die in artikel 14, derde lid, van het wetsvoorstel is opgenomen, in overeenstemming met de uitzonderingsgrond van artikel 13,
vierde lid, van de Dienstenrichtlijn gerechtvaardigd en noodzakelijk
wegens dwingende redenen van algemeen belang, te weten de
bescherming van de openbare veiligheid. Wanneer een vergunning van
rechtswege ten onrechte is verleend, kan dit ernstige, onomkeerbare
gevolgen hebben. De strategische dienst kan immers direct na verlening
al ten goede zijn gekomen aan de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen of de onwenselijke ontwikkeling
van militaire goederen. De mogelijkheid een uitzondering op te nemen
vloeit voort uit artikel 28 van de Dienstenwet.
De procedures en formaliteiten die in dit wetsvoorstel aan de dienstverlener worden opgelegd, zullen overeenkomstig de verplichtingen van de
Dienstenrichtlijn (artikelen 6 tot en met 8) en de hoofdstukken 2 en 3 van
de Dienstenwet elektronisch worden ontsloten en elektronisch kunnen
worden afgewikkeld via het centraal loket. Het centraal loket is zo ingericht
dat de benodigde waarborgen en technische middelen kunnen worden
toegepast zowel door de ondernemer als door de aangesloten bevoegde
instanties. De elektronische afwikkeling garandeert dan ook een hoog
niveau van betrouwbaarheid en veiligheid van de elektronische communicatie en de inhoud van de communicatie. Ten slotte zal in het kader van de
vergunningverlening, toezicht en handhaving gebruik gemaakt worden
van het stelsel van administratieve samenwerking zoals neergelegd in
hoofdstuk 6 van de Dienstenwet, in het bijzonder wanneer er dienstverleners uit andere lidstaten in het geding zijn.
Overeenkomstig artikel 39, vijfde lid, van de Dienstenrichtlijn zal dit
wetsvoorstel worden genotificeerd bij de Europese Commissie. Tevens zal
dit wetsvoorstel worden gemeld aan de Commissie van de Europese
Gemeenschappen ter voldoening aan artikel 8, eerste lid, van richtlijn
nr. 98/34/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 juni 1998
betreffende een informatieprocedure op het gebied van normen en
technische voorschriften en regels betreffende de diensten van de
informatiemaatschappij (PbEG 1998, L 204), zoals gewijzigd bij richtlijn
nr. 98/48/EG van 20 juli 1998 (PbEG 1998, L 217).
10.3. Richtlijn elektronische handel
Het wetsvoorstel heeft mede betrekking op diensten van de informatiemaatschappij in de zin van de Richtlijn elektronische handel. Te denken
valt bijvoorbeeld aan de mogelijkheid om informatie met betrekking tot
strategische diensten die onder de reikwijdte van dit wetsvoorstel valt te
downloaden van een beschermde website. Doel van de Richtlijn elektronische handel is bij te dragen aan de goede werking van de interne markt
door het vrije verkeer van diensten van de informatiemaatschappij tussen
lidstaten te waarborgen (zie artikel 1, eerste lid, van deze richtlijn). Voor
zover de in dit wetsvoorstel opgenomen verplichtingen voortvloeien uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

23

andere regelgeving van de Europese Unie, is artikel 1, derde lid, van de
Richtlijn elektronische handel relevant. Hierin is bepaald dat de richtlijn
een aanvulling vormt op het recht van de Europese Unie dat van
toepassing is op de diensten van de informatiemaatschappij en niet
afdoet aan het vastgelegde niveau van bescherming in dit recht.
Artikel 3 van de Richtlijn elektronische handel geeft aan dat op het
uitgangspunt dat de lidstaten het vrije verkeer van diensten van de
informatiemaatschappij niet mogen beperken, uitzonderingen mogelijk
zijn. Een uitzondering is mogelijk als maatregelen noodzakelijk zijn voor
onder meer de openbare veiligheid, met inbegrip van waarborgen van
openbare veiligheid, waaronder waarborgen voor nationale veiligheid en
defensie. Zoals in paragraaf 10.2 uiteengezet is, zijn de in dit wetsvoorstel
genomen maatregelen hiervoor noodzakelijk. Zonder dit wetsvoorstel zou
een ernstig gevaar ontstaan voor de in dit wetsvoorstel beoogde doelen
op het gebied van de nationale veiligheid. Ook de richtlijn elektronische
handel vraagt evenredigheid tussen de genomen maatregelen die een
uitzondering maken op het beginsel van het vrij verkeer van diensten van
de informatiemaatschappij met de doelstelling van openbare veiligheid.
Ook op deze evenredigheid is hierboven in paragraaf 10.2 reeds ingegaan.
II. ARTIKELEN
Artikel 1
In artikel 1, eerste lid, is een aantal begripsbepalingen omschreven die
gelden voor de bepalingen in hoofdstuk 1.
Militaire goederen zijn gedefinieerd als krachtens artikel 3:1 van de
Algemene douanewet aangewezen militaire goederen. In artikel 2 van de
Uitvoeringsregeling strategische goederen zijn deze militaire goederen
aangewezen.
Wat betreft de definitie van militaire programmatuur en militaire technologie wordt verwezen naar de definities opgenomen in de door de Raad
van de Europese Unie vastgestelde Gemeenschappelijke EU-lijst van
militaire goederen. Het gaat hier op dit moment om de Gemeenschappelijke EU-lijst van militaire goederen, door de Raad vastgesteld op
15 februari 2010 (PbEU 2010, C 69).
De definitie van technische bijstand is inhoudelijk gelijk aan de definitie
van technische bijstand in artikel 1 van het Gemeenschappelijk Optreden.
Onder technische bijstand worden ook mondelinge vormen van bijstand
verstaan.
Voor wat betreft de definitie van tussenhandelaar wordt verwezen naar de
definitie gegeven in artikel 2, zesde lid, van verordening 428/2009. Het
gaat hier om een natuurlijke persoon of rechtspersoon of partnerschap,
verblijvend of gevestigd in een lidstaat van de Gemeenschap, die of dat
vanuit de Gemeenschap tussenhandeldiensten als bedoeld in artikel 2,
vijfde lid, van verordening 428/2009 verricht die gericht zijn op het grondgebied van een derde land. Verordening 428/2009 definieert tussenhandeldiensten als het onderhandelen over of regelen van transacties met het
oog op de aankoop, verkoop of levering van producten voor tweeërlei
gebruik door een derde land van/aan een ander derde land, of het
verkopen of aankopen van producten voor tweeërlei gebruik in derde
landen met het oog op de overbrenging ervan naar een ander derde land.
Uitgezonderd zijn nevendiensten.
De definitie tussenhandeldiensten goederen voor tweeërlei gebruik derde
land-derde land is van belang voor het bepaalde in artikel 5. Verordening
428/2009 ziet alleen op de tussenhandeldiensten met betrekking tot de
goederenstromen buiten de Europese Unie die door een tussenhandelaar
vanuit de Europese Unie worden verleend. Deze definitie ziet evenwel op
de situatie dat deze tussenhandelaar zich buiten de Europese Unie en het
Caribische deel van Nederland bevindt en van daaruit tussenhandel-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

24

diensten verleent die een bijdrage kunnen leveren aan een programma
voor de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen.
Ook is de term tussenhandeldiensten goederen voor tweeërlei gebruik
EU-derde land gedefinieerd. Deze definitie is relevant voor het bepaalde in
artikel 6 en dient onderscheiden te worden van tussenhandeldiensten als
bedoeld in artikel 2, vijfde lid, van verordening 428/2009. Bij tussenhandeldiensten als bedoeld in dit artikel van verordening 428/2009 gaat het om
tussenhandeldiensten met betrekking tot goederentransacties tussen
derde landen, dat wil zeggen buiten de Europese Unie. Bij tussenhandeldiensten goederen voor tweeërlei gebruik EU-derde land gaat het echter
om het onderhandelen over of regelen van overeenkomsten met het oog
op de koop, verkoop of levering van goederen voor tweeërlei gebruik die
zich in de Europese Unie bevinden en bestemd zijn voor uitvoer uit de
Europese Unie. Ook wordt onder tussenhandeldiensten goederen voor
tweeërlei gebruik EU-derde land verstaan het ten behoeve van één of
meer partijen verkopen of kopen van goederen voor tweeërlei gebruik die
zich in de Europese Unie bevinden en bestemd zijn voor uitvoer uit de
Europese Unie. De diensten hebben kortom betrekking op een goederentransactie EU-derde land.
Onder tussenhandeldiensten militaire goederen worden twee soorten
activiteiten verstaan. Allereerst gaat het om het onderhandelen over of
regelen van overeenkomsten met het oog op de koop, verkoop of levering
van militaire goederen die zich in het buitenland bevinden en niet
bestemd zijn voor invoer in het Europese of Caribische deel van
Nederland. Ten tweede wordt onder tussenhandeldiensten militaire
goederen verstaan het ten behoeve van één of meer partijen verkopen of
kopen van militaire goederen die zich in het buitenland bevinden en niet
bestemd zijn voor invoer in het Europese of Caribische deel van
Nederland. Bij beide elementen van deze definitie is aangesloten bij de
definitie van tussenhandeldiensten zoals die in verordening 428/2009 voor
tussenhandeldiensten ten aanzien van goederen voor tweeërlei gebruik is
gegeven. De Europese regels voor tussenhandeldiensten voor goederen
voor tweeërlei gebruik hebben betrekking op transacties tussen derde
landen, dat wil zeggen landen buiten de Europese Unie. Bij militaire
goederen en diensten die daarop betrekking hebben, betekent derde land
ieder land buiten Nederland. Overigens is ook sprake van tussenhandeldiensten militaire goederen, als de diensten ten gunste komen van een of
meer partijen in hetzelfde derde land.
In het tweede lid van artikel 1 is bepaald dat de bepalingen in dit
hoofdstuk alleen van toepassing zijn in het Europese deel van Nederland.
Deze bepaling is opgenomen om een duidelijk onderscheid te maken
tussen de regels die gelden voor het grondgebied van het Europese en
van het Caribische deel van Nederland. Dit onderscheid is van belang in
verband met de verschillende gelding van het Europese recht in het
Europese deel van Nederland en het Caribische deel van Nederland. In
artikel 19, tweede lid, is een vergelijkbare bepaling opgenomen voor het
Caribische deel van Nederland.
Artikel 2
Eerste tot en met derde lid
Dit artikel heeft betrekking op de niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie met betrekking tot goederen voor tweeërlei
gebruik. Ter uitvoering van verordening 428/2009 is in het eerste en
tweede lid bepaald dat het verboden is te handelen in strijd met een
aantal artikelen van verordening 428/2009 voor zover het betreft de
niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie naar bestemmingen buiten de Europese Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

25

Uit het eerste lid volgt allereerst dat het verboden is in strijd te handelen
met artikel 3, eerste lid, van verordening 428/2009 dat stelt dat een
vergunning is vereist voor de overdracht van programmatuur of technologie, genoemd in bijlage I van de verordening. Tevens is het ingevolge
artikel 4, eerste lid, van verordening 428/2009 verboden zonder vergunning programmatuur of technologie op een niet-fysieke wijze over te
dragen naar bestemmingen buiten de Europese Unie indien de Minister
een vergunningplicht heeft opgelegd. De Minister kan een dergelijke
vergunningplicht opleggen indien er aanwijzingen zijn dat de niet-fysieke
overdracht van programmatuur of technologie bestemd is of kan zijn voor
gebruik in verband met de ontwikkeling, productie, behandeling,
onderhoud, opslag of verspreiding van massavernietigingswapens of
raketten die dergelijke wapens naar hun doel kunnen voeren. Daarnaast
kan de Minister op grond van artikel 4, tweede lid, van verordening
428/2009 een vergunningplicht opleggen als door de Raad van de
Europese Unie, de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties of de
Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) een
bindend wapenembargo is afgekondigd op het kopende land of het land
van bestemming van de programmatuur of technologie. Die mogelijkheid
tot het opleggen van een vergunningplicht heeft de Minister op basis van
artikel 4, derde lid, van verordening 428/2009, ook als er aanwijzingen zijn
dat de niet-fysieke programmatuur en technologie bestemd kan zijn voor
onderdelen of componenten van militaire goederen die op de gemeenschappelijke lijst van militaire goederen voorkomen en vanuit Nederland
zijn uitgevoerd zonder (de juiste) vergunning.
Op grond van artikel 4, eerste tot en met derde lid, kan de Minister aldus
een ad hoc vergunningplicht opleggen. Het gaat hierbij telkens om de
niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie ten aanzien
van goederen voor tweeërlei gebruik die niet voorkomen op bijlage I van
verordening 428/2009 en dus normaliter zonder vergunning kunnen
worden uitgevoerd. Indien echter, doorgaans op grond van informatie van
de toezichthouder, opsporings- of inlichtingendiensten, aanwijzingen
bestaan dat het risico bestaat dat de desbetreffende programmatuur of
technologie misbruikt zal worden voor de in artikel 4, eerste, tweede of
derde lid, omschreven doeleinden kan de Minister alsnog besluiten de
niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie zonder
vergunning te verbieden. De aanvraagprocedure ter verkrijging van de
aldus vereiste vergunning wordt vervolgens gebruikt om na te gaan of de
vergunning al dan niet kan worden verleend, rekening houdend met
verplichtingen en verbintenissen uit hoofde van internationale regelingen
en afspraken over non-proliferatie en de EU-Gedragscode inzake
wapenexport zoals die is opgenomen in het Gemeenschappelijke
Standpunt 2008/944/GBVB van de Raad van 8 december 2008 tot
vaststelling van gemeenschappelijke voorschriften voor de controle op de
uitvoer van militaire goederen en technologie (PbEU 2008, L 335).
Aangezien de toepassing van deze bevoegdheden een inbreuk op de
rechtszekerheid kan inhouden, zal de Minister zich terughoudend
opstellen ten aanzien van de bevoegdheid om in individuele gevallen een
vergunningplicht op te leggen en zal de Minister de nodige zorgvuldigheid
betrachten.
Verder is het op grond van het tweede lid verboden in strijd met artikel 22,
eerste lid, van verordening 428/2009 te handelen voor zover het betreft de
overdracht van programmatuur of technologie. Op grond van artikel 22,
eerste lid, is voor de intracommunautaire niet-fysieke overdracht van
programmatuur of technologie met betrekking tot goederen voor
tweeërlei gebruik van de lijst in bijlage IV van verordening 428/2009 een
vergunning vereist. De op deze lijst opgenomen goederen zijn zo gevoelig
zijn dat ook bij de overdracht binnen de Europese Unie een vergunningplicht geldt, en daarom zijn ze uitgezonderd van het vrije verkeer van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

26

goederen. Voorbeelden zijn nucleaire goederen, stealth technologie en
hoogwaardige crypto-analytische apparatuur.
Het derde lid wijst de bevoegde autoriteit aan die de in verordening
428/2009 opgenomen bevoegdheden moet uitoefenen. De bevoegde
autoriteit is de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie.
De belangrijkste taak die de Minister als bevoegde autoriteit ingevolge
verordening 428/2009 heeft, is het beoordelen van aanvragen om
vergunningen en het opleggen van een ad hoc vergunningplicht.
Vierde lid
Het vierde lid bevat regels voor de situatie waarin de Minister op grond
van artikel 4, eerste tot en derde lid, van verordening 428/2009 een
vergunningplicht heeft opgelegd voor de uitvoer naar een bepaald land.
Ook als de niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie aan
een bepaald land vergunningplichtig is, is het de adressant van de
beschikking nog wel toegestaan dezelfde dienst zonder vergunning aan
een ánder land te verlenen. De dienstverlener is dan echter op grond van
het vierde lid wel verplicht de Minister te informeren over de gewijzigde
eindbestemming alvorens de dienst te verlenen. Door deze meldplicht
wordt het risico op ongewenste verspreiding of vermenigvuldiging van de
gegevens ingeperkt. De kans dat de programmatuur of technologie via
een andere route of een ander land op de oorspronkelijke (onwenselijke)
eindbestemming terechtkomt, wordt hierdoor verkleind. Door de
meldplicht bij een gewijzigde bestemming kunnen tussenhandelaren in
risicocategorieën worden ingedeeld, en kan het toezicht gericht worden
uitgevoerd. Bovendien kan de Minister toetsen of de niet-fysieke
overdracht van programmatuur of technologie naar de nieuwe eindbestemming wenselijk is. Indien aanwijzingen bestaan dat de niet-fysieke
overdracht van programmatuur en technologie kan worden gebruikt voor
een van de doeleinden genoemd in artikel 4, eerste, tweede en derde lid,
van verordening 428/2009 kan de Minister besluiten een ad hoc vergunningplicht op te leggen. Met de informatie die de dienstverlener
vervolgens via zijn vergunningaanvraag levert, kan de Minister besluiten
of deze dienstverlening toegestaan kan worden.
Artikel 3
Dit artikel heeft betrekking op het verlenen van technische bijstand met
betrekking tot goederen voor tweeërlei gebruik en strekt tot implementatie
van het Gemeenschappelijk Optreden. Ingevolge het eerste lid is het
verboden technische bijstand te verlenen met betrekking tot goederen
voor tweeërlei gebruik die verband houden met de ontwikkeling van
massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen.
Het tweede lid bevat twee uitzonderingen op de in het eerste lid opgenomen verbod. Ingevolge onderdeel a is het niet verboden technische
bijstand te verlenen indien het op grond van artikel 2, vierde lid, of op
grond van verordening 428/2009, reeds verboden is zonder vergunning
technische bijstand te verlenen als bedoeld in het eerste lid van dit artikel.
Deze bepaling is opgenomen omdat onder programmatuur of technologie
in de zin van verordening 428/2009 ook technische bijstand wordt
verstaan. Zowel verordening 428/2009 als het Gemeenschappelijk
Optreden bevatten dus regels over het verlenen van bepaalde vormen van
technische bijstand. Om zowel een verbod als een vergunningplicht in
dezelfde situatie te voorkomen is onderdeel a opgenomen. Gelet op de
directe werking van Europese verordeningen is vastgelegd dat de
vergunningplicht die voortvloeit uit verordening 428/2009 voor het
bepaalde in het Gemeenschappelijk Optreden gaat.
De in onderdeel b opgenomen uitzondering op het verbod is gebaseerd
op artikel 4 van het Gemeenschappelijk Optreden. De uitzondering onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

27

b «voor iedereen beschikbaar» en «fundamenteel wetenschappelijk
onderzoek» zijn ook opgenomen in het notenapparaat van de Gemeenschappelijke EU-lijst van militaire goederen (door de Raad van de
Europese Unie vastgesteld op 15 februari 2010) en de Lijst van producten
voor tweeërlei gebruik die is opgenomen in bijlage I van de verordening
428/2009. Dit geeft aan dat deze uitzondering gebruikelijk is en ook buiten
het Gemeenschappelijk Optreden voorkomt.
Op grond van het derde lid kan de Minister op aanvraag ontheffing
verlenen van het eerste lid. Hierbij kan gedacht worden aan de situatie dat
technische bijstand wordt verleend ten behoeve van vreedzame doeleinden, bijvoorbeeld wanneer een bondgenoot zou vragen om ondersteuning bij het ontmantelen van een nucleaire installatie.
Artikel 4
Dit artikel heeft betrekking op tussenhandeldiensten met betrekking tot
goederen voor tweeërlei gebruik als bedoeld in artikel 2, vijfde lid, van
verordening 428/2009. Goederen voor tweeërlei gebruik zijn producten die
zowel een civiele als een militaire bestemming kunnen hebben. Het kan
daarbij zowel gaan om goederen die voorkomen op de lijst in bijlage I van
de verordening, als om goederen die niet op die lijst voorkomen. Dit
artikel betreft tussenhandeldiensten die worden verricht ten behoeve van
goederentransacties tussen twee landen buiten de Europese Unie. Met dit
artikel zijn de bepalingen ten aanzien van tussenhandeldiensten in
verordening 428/2009 geïmplementeerd.
In het eerste lid is voorzien in strafbaarstelling van overtreding van de
artikel 5, eerste lid, (vergunningvereiste voor tussenhandeldiensten) en
artikel 20, tweede en derde lid, van de verordening 428/2009 (administratieve verplichtingen voor tussenhandelaars). In het tweede lid wordt ook
voor tussenhandeldiensten de Minister van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie als bevoegde autoriteit aangewezen.
Verordening 428/2009 geeft lidstaten de bevoegdheid aanvullende regels
te stellen. Artikel 5, tweede lid, van verordening 428/2009 geeft lidstaten
de mogelijkheid om in twee situaties een ad hoc vergunningplicht op te
leggen. In artikel 4, derde en vierde lid, van het wetsvoorstel is hiervan
gebruik gemaakt.
Allereerst gaat het in artikel 4, derde lid, om de situatie dat een tussenhandelaar diensten verleent ten aanzien van andere goederen dan vermeld in
de in bijlage I van verordening 428/2009 opgenomen lijst van goederen
voor tweeërlei gebruik en deze goederen bestemd zijn of kunnen zijn voor
de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen. Voorwaarde is wel dat de Minister de tussenhandelaar hiervan
op de hoogte heeft gesteld. Dan pas rust er een vergunningplicht op de
tussenhandelaar. Van de mogelijkheid om deze aanvullende regels te
stellen is gebruik gemaakt omdat het hier om diensten zal gaan die
betrekking hebben op goederen waarvoor bij verzending naar bepaalde
verdachte eindgebruikers ook een ad hoc vergunningplicht opgelegd zal
kunnen worden. Door de mogelijkheid te creëren ook de op deze
goederen betrekking hebbende tussenhandeldiensten op ad hoc basis
vergunningplichtig te maken kan voorkomen worden dat door het
verlenen van tussenhandeldiensten bijgedragen wordt aan de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingmiddelen.
Ten tweede gaat het in artikel 4, vierde lid, om de situatie dat een
tussenhandelaar diensten verleent ten aanzien van goederen voor
tweeërlei gebruik voor militair eindgebruik in een land van bestemming
waarop een wapenembargo rust. Dit betekent dat de Minister een
tussenhandelaar een ad hoc vergunningplicht kan opleggen als de
tussenhandeldiensten betrekking hebben op goederen voor tweeërlei
gebruik die een militair eindgebruik zullen krijgen in een land van
bestemming waarop een wapenembargo rust. De vergunningplicht is ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

28

hier daadwerkelijk pas opgelegd op het moment dat de Minister de
tussenhandelaar heeft geïnformeerd over het ongewenste eindgebruik.
Van deze mogelijkheid aanvullende regels te stellen is gebruik gemaakt
omdat het onwenselijk is als een dienstverlener zou bijdragen aan militair
eindgebruik in landen waarop een wapenembargo rust.
In beide situaties rust op de tussenhandelaar op grond van het vijfde lid
de verplichting de kennis omtrent de bestemming of het gebruikmet de
Minister te delen. Deze verplichting is vergelijkbaar met de verplichting,
opgenomen in artikel 5, eerste lid, van verordening 428/2009. De
consequentie van deze keuze is dat indien het de tussenhandelaar bekend
is dat zijn diensten een relatie met de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen hebben, dan wel betrekking
hebben op goederen voor tweeërlei gebruik voor militair eindgebruik in
een land van bestemming waarop een wapenembargo rust, hij dit moet
mededelen aan de Minister. De Minister kan dan beoordelen of voor het
verlenen van deze tussenhandeldiensten een vergunning vereist is.
Artikel 5
In artikel 5, eerste lid, is bepaald dat het verlenen zonder vergunning van
tussenhandeldiensten ten behoeve van goederen voor tweeërlei gebruik
die vanuit een derde land naar een derde land gaan verboden is indien
deze goederen bestemd (kunnen) zijn voor de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen. Een bijkomende
voorwaarde is dat de Nederlander of de vreemdeling met een vaste woonof verblijfplaats in het Europese deel van Nederland die deze tussenhandeldiensten verleent zich niet in de Europese Unie en het Caribische deel
van Nederland bevindt. Ook kan een vergunningplicht worden opgelegd
indien tussenhandeldiensten betrekking hebben op goederen die geheel
of gedeeltelijk bestemd zijn of kunnen zijn voor militair eindgebruik in een
land van bestemming waarop een wapenembargo rust. In dit wetsvoorstel is deze vorm van tussenhandeldienst «tussenhandeldiensten
goederen voor tweeërlei gebruik derde land-derde land» genoemd. De
vergunningplicht is net als in artikel 5, eerste lid, van verordening
428/2009 en artikel 4, derde en vierde lid, pas daadwerkelijk opgelegd
nadat de Minister de tussenhandelaar hierover heeft ingelicht.
In het tweede lid is geregeld dat een tussenhandelaar die ervan op de
hoogte is dat zijn tussenhandeldiensten een relatie met de ontwikkeling
van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen hebben,
dit moet mededelen aan de Minister. De Minister kan dan beoordelen of
voor het verlenen van deze tussenhandeldiensten een vergunning vereist
is. Deze verplichting is vergelijkbaar met de verplichting opgenomen in
artikel 5, eerste lid, van verordening 428/2009 en de plicht opgenomen in
artikel 4, vijfde lid.
In het derde lid is een opsomming gemaakt van de diensten waarvoor
deze bepaling niet geldt. Die komt overeen met de uitzondering van
nevendiensten zoals vermeld in artikel 2, vijfde lid van verordening
428/2009.
Artikel 6
Verordening 428/2009 ziet alleen op de tussenhandeldiensten met
betrekking tot goederenstromen buiten de Europese Unie en niet op
tussenhandeldiensten met betrekking tot goederen voor tweeërlei gebruik
die zich in de Europese Unie bevinden, bestemd zijn voor de uitvoer uit de
Europese Unie en kunnen bijdragen aan een programma voor de
ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen. Ook dergelijke tussenhandeldiensten zijn ongewenst. Het is immers
mogelijk dat de exportcontrole-autoriteiten van de ene lidstaat wel over
informatie of inlichtingen beschikken over de relatie van de te leveren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

29

tussenhandeldiensten tot de ontwikkeling van massavernietigingswapens
of hun overbrengingsmiddelen en die van een andere lidstaat niet.
Gelet hierop is in artikel 6, eerste lid, voorgesteld het zonder vergunning
verlenen van tussenhandeldiensten ten behoeve van goederen voor
tweeërlei gebruik die vanuit de Europese Unie naar een derde land gaan
te verbieden indien deze goederen bestemd zijn of kunnen zijn voor de
ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun overbrengingsmiddelen. In het wetsvoorstel is deze vorm van dienstverlening «tussenhandeldiensten EU-derde land» genoemd. Voorwaarde is wel dat de Minister
de tussenhandelaar hierover heeft ingelicht.
Ook in het kader van de tussenhandeldiensten EU-derde land dient een
tussenhandelaar die ervan op de hoogte is dat zijn tussenhandeldiensten
een relatie met de ontwikkeling van massavernietigingswapens of hun
overbrengingsmiddelen hebben, dit mede te delen aan de Minister. De
Minister kan dan beoordelen of voor het verlenen van deze tussenhandeldiensten een vergunning vereist is. Deze verplichting is vergelijkbaar met
de verplichting, opgenomen in artikel 5, eerste lid, van verordening
428/2009 en de plicht opgenomen in de artikelen 4, vijfde lid, en 5, tweede
lid.
In het derde lid is een opsomming gemaakt van de diensten waarvoor
deze bepaling niet geldt. Die komt overeen met de uitzondering van
nevendiensten zoals vermeld in artikel 2, vijfde lid van verordening
428/2009 en artikel 5, derde lid, van dit wetsvoorstel.
Artikel 7
In artikel 5, eerste lid, van verordening 428/2009 en de artikelen 4, vijfde
lid, 5, tweede lid, en 6, tweede lid, van dit wetsvoorstel is vastgelegd dat
een tussenhandelaar die op de hoogte is van een verband tussen het
verlenen van de tussenhandeldiensten en de ontwikkeling van massavernietigingswapens en hun overbrengingsmiddelen dat ook moet melden.
Voor strategische goederen geldt een vergelijkbare bepaling. In de praktijk
blijkt echter dat een dergelijke verplichting onvoldoende informatie
oplevert. Het vergaren van informatie is nodig om indien noodzakelijk
een ad hoc vergunningplicht op te leggen, zodat meer gegevens over een
bepaalde dienst kunnen worden verzameld. Daarom voorziet dit wetsvoorstel in artikel 7 in een meldplicht die het voor de Minister mogelijk
maakt in kaart te brengen welke bedrijven tussenhandeldiensten verlenen
zodat de Minister in staat is nader onderzoek te verrichten en in de juiste
situaties een ad hoc vergunningplicht kan opleggen. Met deze informatie
kunnen tussenhandelaren in risicocategorieën worden ingedeeld en kan
het toezicht gericht worden uitgevoerd. Verder kan de Minister met deze
gegevens de tussenhandelaren gericht attent maken op bepaalde
ontwikkelingen in verdacht eindgebruik.
Om de administratieve belasting zoveel mogelijk in te perken is de
meldplicht eenmalig, dat wil zeggen er moet gemeld worden binnen zes
maanden na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel indien de tussenhandeldiensten bij inwerkingtreding van dit wetsvoorstel reeds worden
verleend. Dit is geregeld in artikel 35. In geval van het verlenen van
«nieuwe» tussenhandeldiensten moet worden gemeld voorafgaand aan
het verlenen van de tussenhandeldiensten. In de praktijk zal een tussenhandelaar dus eenmalig een meldingsformulier indienen met gegevens
over de aard van de goederen voor tweeërlei gebruik ten behoeve
waarvan hij bemiddelingsdiensten verleent én de bestemming van die
goederen. Als hij na verloop van tijd van plan is tussenhandeldiensten te
gaan verlenen ten aanzien van andere goederen of ten behoeve van
andere landen dan eerder opgeven, dan is hij op grond van artikel 7,
tweede lid, verplicht dit de Minister te melden. Concreet betekent dit dat
het meldingsformulier opnieuw ingediend moet worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

30

Een actueel beeld van tussenhandeldiensten die betrekking hebben de
gevoeligste categorie van de goederen voor tweeërlei gebruik is van groot
belang. Hetzelfde geldt voor tussenhandeldiensten die betrekking hebben
op goederen die bedoeld zijn voor gevoelige landen. Daarom is er voor
gekozen een meldplicht op te leggen per verleende tussenhandeldienst bij
goederen voor tweeërlei gebruik opgenomen in deel 2 van bijlage II van
verordening 428/2009, en bij ministeriële regeling aan te wijzen landen
(bijvoorbeeld Noord-Korea, Pakistan en Syrië). Voor de goederen die
voorkomen in deel 2 van bijlage II van verordening 428/2009 mogen alleen
individuele en geen algemene uitvoervergunningen worden verstrekt. Het
gaat om gevoelige producten als natuurlijk uraan of bepaalde hybride
raketvoorstuwingssystemen. Naar analogie daarvan is voor de tussenhandel bij dat soort goederen en die landen in dit wetsvoorstel een
meldplicht per transactie ingesteld.
Artikel 8
Dit artikel heeft betrekking op de niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie met betrekking tot militaire goederen. Op grond
van artikel 8 is het verboden vanuit Nederland zonder vergunning militaire
programmatuur of militaire technologie met betrekking tot militaire
goederen door middel van elektronische media over te dragen. Dit
betekent dat de overdracht van militaire programmatuur of militaire
technologie via elektronische media (fax, telefoon, elektronische post of
ieder ander elektronisch middel) vergunningplichtig is. Er is alleen sprake
van een vergunningplicht indien het militaire programmatuur of militaire
technologie betreft waarvan de uitvoer als militair goed krachtens artikel
3:1 van de Algemene douanewet (dus op basis van het Besluit strategische goederen) zonder vergunning verboden is. Idee hierachter is dat
het al dan niet vergunningplichtig zijn van goederen leidend is. Een
voorbeeld hiervan is het per e-mail verzenden van een technisch ontwerp
naar een bedrijf in een derde land, indien het ontwerp als (fysieke)
tekening via de post naar dezelfde ontvanger vergunningplichtig zou zijn.
Met het bepaalde in artikel 8 is aansluiting gezocht bij artikel 2, tweede lid,
onder iii, van verordening 428/2009, waar de definitie van overdracht van
programmatuur of technologie wordt omschreven. Om de regelgeving
niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie bij militaire
goederen zoveel mogelijk te laten aansluiten bij de regelgeving voor
goederen voor tweeërlei gebruik, is die definitie overgenomen.
Artikel 9
Artikel 9 geeft regels voor het verlenen van technische bijstand ten
behoeve van militaire goederen vanuit Nederland. In artikel 9, eerste lid, is
geregeld dat het verboden is technische bijstand te verlenen indien de
technische bijstand verleend wordt aan een eindgebruiker in een land
waarop een wapenembargo rust, en de technische bijstand bestemd is
voor militaire goederen. Hiermee wordt gebruik gemaakt van de
mogelijkheid die artikel 3 van het Gemeenschappelijk Optreden biedt.
Het verbod in het eerste lid is ingevolge het tweede lid niet van
toepassing indien de technische bijstand plaatsvindt in de vorm van
overdracht van informatie die voor iedereen beschikbaar is of fundamenteel wetenschappelijk onderzoek is als bedoeld in door de Raad
vastgestelde Gemeenschappelijke EU-lijst van militaire goederen (PbEU
2010, C 69). Deze bepaling volgt uit het Gemeenschappelijk Optreden en is
vergelijkbaar met het bepaalde in artikel 3, tweede lid, onderdeel b van dit
wetsvoorstel. In artikel 3, tweede lid, onderdeel b, is eveneens ter
implementatie van het Gemeenschappelijk Optreden deze uitzondering
opgenomen voor het verlenen van technische bijstand voor goederen
voor tweeërlei gebruik.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

31

Artikel 10
Dit artikel geeft regels over het verlenen van technische bijstand voor
militaire goederen. Op grond van het eerste lid is het verboden zonder
een vergunning van de Minister militaire tussenhandeldiensten te
verlenen. Het tweede lid bevat een uitzondering op het in het eerste lid
opgenomen verbod. Deze uitzondering ziet op het verlenen van nevendiensten. Deze uitzonderingsbepaling komt grotendeels overeen met de
uitzondering op de vergunningplicht voor tussenhandeldiensten met
betrekking tot goederen voor tweeërlei gebruik, zoals die in artikel 2, vijfde
lid, van verordening 428/2009 is geformuleerd. Op grond van het derde lid
kan de Minister bij ministeriële regeling vrijstelling verlenen van het
eerste lid. Hierbij kan gedacht worden aan een situatie waarin technische
bijstand wordt verleend ten behoeve van bondgenoten.
Artikel 11
Dit artikel geeft regels over de technische bijstand in verband met
folterwerktuigen. Dit artikel strekt ter uitvoering van verordening
1236/2005, die betrekking heeft op de handel in folterwerktuigen, en ook
enkele bepalingen kent over het verlenen van technische bijstand. Gelet
hierop is in dit artikel bepaald dat het verboden is te handelen in strijd met
een aantal artikelen van verordening 1236/2005 voor zover het betreft het
verlenen van technische bijstand als bedoeld in artikel 2, onderdeel f, van
verordening 1236/2005.
Artikel 12
In artikel 12 is extraterritoriale werking toegekend aan het verbod
technische bijstand te verlenen en het verbod zonder vergunning
tussenhandeldiensten te verlenen ten aanzien van zowel goederen voor
tweeërlei gebruik als militaire goederen. Hierdoor is de Nederlandse
strafwet ook toepasselijk op een Nederlander of op de vreemdeling met
een vaste woon- of verblijfplaats in het Europese deel van Nederland die
zich buiten het Europese en Caribische deel van Nederland schuldig
maken aan overtreding van het verbod technische bijstand te verlenen en
het verbod zonder vergunning tussenhandeldiensten te verlenen. Met de
extraterritoriale werking kunnen verleners van deze vormen van strategische diensten die deze verboden overtreden, voortaan worden vervolgd,
óók als die handelingen in het buitenland zijn verricht.
In het tweede lid van dit artikel is ervoor gekozen de Nederlandse strafwet
ook van toepassing te verklaren op vreemdelingen die in het Europese
deel van Nederland een vaste woon- of verblijfplaats hebben en zich
buiten het Europese en Caribische deel van Nederland schuldig maken
aan een bij deze wet strafbaar gesteld feit door in strijd te handelen met
het verbod technische bijstand te verlenen en het verbod zonder
vergunning tussenhandeldiensten te verlenen.
Artikel 13
Het wetsvoorstel ziet op onderwerpen die verregaand Europees of
internationaal zijn bepaald. Opdat Nederland tijdig en adequaat aan zijn
internationale verplichtingen kan voldoen, is in dit artikel voorgesteld dat
die onderwerpen tijdelijk bij algemene maatregel van bestuur mogen
worden geïmplementeerd. Na plaatsing van een dergelijke algemene
maatregel van bestuur zal zo spoedig mogelijk een wetsvoorstel bij de
Staten-Generaal worden ingediend. De algemene maatregel van bestuur
zal uiteindelijk worden ingetrokken op het tijdstip van inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

32

Artikel 14
Op basis van dit wetsvoorstel, in combinatie met de verordeningen
428/2009 en 1236/2005, kan de Minister in verschillende situaties een
vergunning of ontheffing verlenen of een toestemming geven. Deze
vergunningen, ontheffing en toestemmingen hebben als strekking dat
bepaalde strategische diensten toch zijn toegestaan, ondanks een
verbodsbepaling. Artikel 14, eerste lid, bepaalt dat de Minister voorschriften en voorwaarden kan verbinden aan deze vergunningen, ontheffing of
toestemmingen. Gedacht kan worden aan een verplichting om een
verklaring betreffende het eindgebruik af te leveren.
Op grond van het tweede lid worden bij ministeriële regeling nadere
regels gesteld ten aanzien van de wijze waarop en door wie een
vergunning wordt aangevraagd, de aard van de vergunningen en de
voorschriften en voorwaarden die aan de vergunning worden verbonden.
Op grond van artikel 28 Dienstenwet is paragraaf 4.1.3.3 van de Algemene
wet bestuursrecht van toepassing, tenzij bij wettelijk voorschrift anders is
bepaald. Het derde lid strekt ertoe paragraaf 4.1.3.3 van de Algemene wet
bestuursrecht, waarin de lex silencio positivo is neergelegd, niet van
toepassing te verklaren om de redenen die in paragraaf 10.2 zijn
genoemd.
Artikel 15
Ingevolge artikel 15 rusten op verleners van strategische diensten een
aantal administratieve verplichtingen. Gelet op de nauwe samenhang
tussen strategische goederen en diensten zijn in artikel 15 in lijn met het
bepaalde in artikel 1:32 van de Algemene douanewet de artikelen 2:10,
eerste, derde en vierde lid, en 2:24 van het Burgerlijk Wetboek van
overeenkomstige toepassing verklaard. Dit betekent dat dienstverleners
verplicht zijn de vermogenstoestand en de werkzaamheden te administreren en de daartoe behorende boeken, bescheiden en gegevensdragers
op zodanige wijze te bewaren dat de rechten en verplichtingen van de
verlener van de strategische dienst kunnen worden gekend. Deze boeken,
bescheiden en andere gegevensdragers moeten gedurende zeven jaren
bewaard worden. Artikel 2:24 van het Burgerlijk Wetboek is van overeenkomstige toepassing met het oog op de ontbonden rechtspersoon. Ook in
het geval een rechtspersoon ontbonden wordt, zullen op grond van dit
artikel de boeken, bescheiden en andere gegevensdrager gedurende
zeven jaren bewaard moeten worden. Op die manier kan ook ná het
ontbinden van een rechtspersoon worden nagegaan welke activiteiten uit
naam van deze rechtspersoon zijn verricht. In de praktijk blijkt namelijk dat
dienstverleners of handelaren (delen van) hun onderneming ontbinden,
terwijl een andere rechtspersoon vergelijkbare activiteiten voortzet.
Ook in de artikelen 20, eerste tot en met derde lid, en 22, achtste en tiende
lid, van verordening 428/2009 zijn voor bepaalde dienstverleners een
aantal administratieve verplichtingen geformuleerd.
Artikel 16
In afdeling 5.2 van de Algemene wet bestuursrecht zijn de bevoegdheden
van de toezichthouder gegeven. Bij het toezicht op de naleving van het bij
of krachtens deze wet bepaalde zal naar verwachting de bevoegdheid van
de toezichthouder op grond van artikel 5:17 van de Algemene wet
bestuursrecht inzage te vorderen van de boeken, bescheiden en
gegevensdragers die dienstverleners op grond van artikel 15 verplicht zijn
te bewaren, van groot belang zijn. In beginsel kan de vordering tot inzage
tot een ieder worden gericht, dus de toezichthouder kan zowel de
dienstverlener als ook derden aanspreken. Op grond van artikel 5:20 van
de Algemene wet bestuursrecht is een ieder verplicht alle medewerking te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

33

verlenen die de toezichthouder redelijkerwijs kan vorderen. Weigering van
medewerking is strafbaar ingevolge artikel 184 van het Wetboek van
strafrecht.
Artikel 5:15, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht geeft de
toezichthouder de bevoegdheid elke plaats te betreden met uitzondering
van een woning zonder toestemming van de bewoner. Conform het
bepaalde ten aanzien van strategische goederen in artikel 1:23 van de
Algemene douanewet is in artikel 16 artikel 5:15, eerste lid, van de
Algemene wet bestuursrecht niet van toepassing verklaard en de
toezichthouder de bevoegdheid gegeven om woningen te betreden ook
zonder toestemming van de bewoner. Deze bevoegdheid zal met
terughoudendheid worden toegepast maar is noodzakelijk omdat het
verlenen van strategische diensten kan geschieden door natuurlijke
personen bij wie de administratie moet worden gecontroleerd op een
huisadres en die eenvoudig de toegang kunnen weigeren.
Artikel 18
De uitvoer van strategische goederen en het verlenen van strategische
diensten kunnen nauw samenhangen doordat bijvoorbeeld de uitvoer van
een strategisch goed gepaard kan gaan met het verlenen van technische
bijstand of de niet-fysieke overdracht van programmatuur of technologie.
Aangezien het onwenselijk is dat een dienstverlener te maken krijgt met
verschillende rechtsgangen is voorgesteld aan te sluiten bij het rechtsbeschermingregime voor strategische goederen neergelegd in de artikelen
8:2 en 8:3 van de Algemene douanewet. Dit betekent dat beroep openstaat
bij de rechtbank Haarlem, vervolgens hoger beroep bij het gerechtshof
mogelijk is en ten slotte in cassatie kan worden gegaan bij de Hoge Raad.
Teneinde dit te regelen is in artikel 18, eerste lid, artikel 8:13 van de
Algemene wet bestuursrecht niet van toepassing verklaard en is in het
vierde lid van dit artikel in afwijking van artikel 8:7, tweede lid, van de
Algemene wet bestuursrecht de rechtbank Haarlem aangewezen als
bevoegde rechter. Ook is net als in de Algemene douanewet een groot
aantal bepalingen uit artikel V van de Algemene wet inzake rijksbelastingen van overeenkomstige toepassing verklaard, zij het dat een aantal
artikelen uit de Algemene wet rijksbelastingen hiervan zijn uitgezonderd
zijn omdat deze geen relevantie hebben voor het verlenen van strategische diensten. Ten slotte staat in tegenstelling tot bij strategische
goederen wel beroep open tegen het niet tijdig nemen van een besluit op
grond van artikel 6:2, aanhef en onder b, van de Algemene wet bestuursrecht. In de Algemene douanewet is dit artikel van de Algemene wet
bestuursrecht niet van toepassing verklaard gelet op het bepaalde in
artikel 243, eerste lid, tweede alinea, van Verordening (EEG) nr. 2913/92
van de Raad van 12 oktober 1992 tot vaststelling van het communautair
douanewetboek (PbEG 1992, L 302). De Algemene douanewet is op dit
punt niet gevolgd aangezien deze verordening geen betekenis voor
strategische diensten heeft en het vanuit oogpunt van rechtsbescherming
niet wenselijk wordt geacht beroep tegen het niet tijdig nemen van een
besluit voor strategische diensten uit te sluiten.
Artikel 19
In artikel 19, eerste lid, is een aantal begripsbepalingen omschreven die
gelden voor de bepalingen in hoofdstuk 2. Deze bepalingen zijn vergelijkbaar met de bepalingen opgenomen in artikel 1, eerste lid, die gelden
voor het Europese deel van Nederland. Uit het tweede lid van artikel 19
volgt dat de bepalingen in dit hoofdstuk alleen van toepassing zijn in het
Caribische deel van Nederland. Deze bepaling is opgenomen om duidelijk
te maken dat deze regels alleen gelden voor het Caribische deel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

34

Nederland. In artikel 1, tweede lid, is een vergelijkbare bepaling
opgenomen voor het Europese deel van Nederland.
Artikelen 20 tot en met 23
In de artikelen 20 tot en met 23 zijn de regels gegeven die gelden voor
strategische diensten die worden verleend met betrekking tot goederen
voor tweeërlei gebruik. Daarbij is aansluiting gezocht bij de bepalingen
voor het Europese deel van Nederland. De formulering wijkt evenwel op
punten af mede omdat verordening 428/2009 waarop de bepalingen voor
het Europese deel van Nederland zijn geënt geen rechtstreekse werking
heeft in het Caribische deel van Nederland.Dit betekent bijvoorbeeld dat
geen verwijzing is opgenomen naar de relevante bepalingen uit verordening 428/2009 voor de niet-fysieke overdracht van programmatuur of
technologie maar dat zij in artikel 20, eerste tot en met derde lid, zijn
uitgeschreven. Hetzelfde geldt voor tussenhandeldiensten als bedoeld in
verordening 428/2009. Deze tussenhandeldiensten zijn omschreven in de
definitie van tussenhandeldiensten goederen voor tweeërlei gebruik derde
land-derde land in artikel 19, eerste lid, en vergunningplichtig gesteld op
grond van artikel 22, eerste tot en met derde lid.
Artikel 24
In artikel 24 zijn de regels voor het verlenen van strategische diensten in
relatie tot militaire goederen gebundeld.
Artikel 25
Artikel 25 biedt net als artikel 14 de mogelijkheid voorschriften en
voorwaarden te verbinden aan vergunningen en ontheffingen. Doordat in
artikel 25, tweede lid, is bepaald dat artikel 14, tweede lid, van toepassing
is in het Caribische deel van Nederland worden bij ministeriële regeling
nadere regels gesteld ten aanzien van de wijze waarop en door wie een
vergunning wordt aangevraagd, de aard van de vergunningen en de
voorschriften en voorwaarden die aan de vergunning worden verbonden.
Artikelen 26 en 27
Omdat in het Caribische deel van Nederland het Burgerlijk Wetboek niet
geldig is, is in deze artikelen een aantal administratieve verplichtingen
geformuleerd die vergelijkbaar zijn voor de verplichtingen die gelden in
het Europese deel van Nederland.
Artikel 28
Aangezien de Algemene wet bestuursrecht niet van toepassing is in het
Caribische deel van Nederland en het wenselijk is dat de toezichthouder
op de naleving van het bepaalde in hoofdstuk 2 gebruik kan maken van
gelijke bevoegdheden als in het Europese deel van Nederland, is titel 5.2
van de Algemene wet bestuursrecht van overeenkomstige toepassing
verklaard evenals de artikelen 16 en 17 van deze wet. Voor een verdere
toelichting kan worden verwezen naar de toelichting op de laatstgenoemde artikelen.
Artikel 30
In het Caribische deel van Nederland is de Wet economische delicten niet
van toepassing. Met het oog hierop is in artikel 30, eerste lid, geformuleerd dat overtreding van het gestelde bij of krachtens de artikelen 20, 21,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

35

22, eerste tot en met derde lid, 23, eerste tot en met derde lid, en 24,
eerste tot en met derde lid, een strafbaar feit oplevert.
In het tweede lid van artikel 30 is vervolgens in lijn met de systematiek
van de Wet economische delicten een onderscheid gemaakt tussen
misdrijven en overtredingen. Artikel 30, derde en vierde lid, geeft de
strafmaat. Deze strafmaat is vergelijkbaar met de strafmaat die geldt voor
het Europese deel van Nederland. Overigens wordt met de bedreigde
boetecategorie bedoeld de boetecategorie die is opgenomen in artikel 27,
vierde lid, van het Wetboek van Strafrecht BES. In artikel 96 van het
Wetboek van Strafrecht BES is namelijk bepaalt dat de eerste acht titels
van die wet ook toepasselijk zijn op feiten waarop bij andere wetten of
verordeningen straf is gesteld, tenzij de wet anders bepaalt. Hieruit volgt
dat de bepalingen ten aanzien van de boetecategorieën van het Wetboek
van Strafrecht van toepassing zijn.
Tot slot zijn in het vijfde lid de ambtenaren aangewezen die met de
opsporing van de strafbare feiten zijn belast.
Artikel 31
In artikel 31 is net als in artikel 12 extraterritoriale werking toegekend aan
het verbod technische bijstand te verlenen en het verbod zonder
vergunning tussenhandeldiensten te verlenen ten aanzien van zowel
goederen voor tweeërlei gebruik als militaire goederen. Hierdoor is de
strafwet van het Caribische deel van Nederland ook toepasselijk op de
vreemdeling met een vaste woon- of verblijfplaats in het Caribische deel
van Nederland die zich buiten het Caribische en Europese deel van
Nederland schuldig maken aan overtreding van het verbod technische
bijstand te verlenen en het verbod zonder vergunning tussenhandeldiensten te verlenen. Met de extraterritoriale werking kunnen verleners
van deze vormen van strategische diensten die deze verboden overtreden,
voortaan worden vervolgd, óók als die handelingen in het buitenland zijn
verricht.
In dit artikel is geen extraterritoriale werking toegekend voor zover het
gaat om de Nederlander die zich buiten het Caribische en Europese deel
van Nederland schuldig maken aan een bij deze wet strafbaar gesteld feit.
Reden hiervan is dat zowel artikel 5, eerste lid, als artikel 12, eerste lid,
hierin reeds voorziet.
Artikel 32
Op grond van artikel 32 is het niet nakomen van in de in de artikelen 2,
eerste, tweede en vierde lid, 3, eerste lid, 4, eerste, derde, vierde en vijfde
lid, 5, eerste en tweede lid, 6, eerste en tweede lid, 7, eerste, tweede en
derde lid, 8, 9, eerste lid, 10, eerste lid, 11, 15 en 22 geformuleerde
verboden en verplichtingen een economisch delict als bedoeld in artikel 1,
onder 1°, van de Wet op de economische delicten. De economische
delicten zijn misdrijven voor zover zij opzettelijk zijn begaan. Zijn zij geen
misdrijven, dan is sprake van overtredingen. De straf in geval van een
misdrijf is een gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren, een taakstraf of
een geldboete van de vijfde categorie. Bij een overtreding bedraagt de
sanctie hechtenis van ten hoogste een jaar, een taakstraf of een geldboete
van de vierde categorie.
Artikel 33
Artikel XLVI van de Aanpassingswet Algemene douanewet trekt de In- en
uitvoerwet in. Gelet op het feit dat de In- en uitvoerwet niet alleen ziet op
strategische goederen maar ook op strategische diensten voorziet artikel
XLIX van de Aanpassingswet Algemene douanewet in het voortbestaan
van de In- en uitvoerwet voor zover het geen goederen betreft als bedoeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

36

in artikel 1:3, eerste lid, onderdeel e, van de Algemene douanewet. Op
deze wijze zijn de op grond van artikel 3 van de In- en uitvoerwet
vastgestelde regels (de Regeling strafbaarstelling ongeoorloofde
overdracht programmatuur en technologie) van kracht gebleven totdat dit
wetsvoorstel in werking zal treden. Met de inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel kan artikel XLIX van de Aanpassingswet Algemene
douanewet komen te vervallen. Tevens kan artikel 2 157 van de Douaneen Accijnswet BES komen te vervallen.
Artikel 34
Een van de verplichtingen die voor ons land voortvloeit uit het Verdrag tot
verbod van de ontwikkeling, de productie, de aanleg van voorraden en het
gebruik van chemische wapens en inzake de vernietiging van deze
wapens, is het jaarlijks indienen van kennisgevingen aan de Organisation
for the Prohibition of Chemical Weapons (OPCW) met daarin de cijfers van
de totale hoeveelheden in- en uitgevoerde stoffen (chemicaliën) van de
lijsten 2 en 3 van de Bijlage inzake stoffen van het verdrag. Omdat in het
Verdrag de begrippen in- en uitvoer niet nader zijn gedefinieerd, is in de
Uitvoeringswet verdrag chemische wapens voor deze begrippen
aansluiting gezocht bij het gemeenschappelijke douanerecht en wordt
dientengevolge hieronder verstaan invoer in respectievelijk uit het
gemeenschappelijke douanegebied. Op 3 december 2008 heeft de
Conference of State Parties, het hoogste wetgevende orgaan van de
OPCW, een besluit genomen waarin in-, uit- en doorvoer alsnog nader zijn
gedefinieerd. Deze wijziging heeft tot gevolg dat nu ook de invoer uit, de
uitvoer naar en de doorvoer door de andere lidstaten van de Europese
Unie moeten worden gemeld in de jaarlijkse kennisgeving. Hiertoe dienen
de begripsbepalingen van de Uitvoeringswet te worden aangepast.
Artikel 35
Dit artikel bepaalt dat degene die tussenhandeldiensten als bedoeld in
artikel 7, eerste lid, of tussenhandeldiensten als bedoeld in artikel 23,
eerste lid, verleent op het moment waarop deze wet in werking treedt, dit
binnen zes maanden na inwerkingtreding van deze wet aan de Minister
moet mededelen. Dit artikel betreft een overgangsrechtelijk regeling die
relevant is in verband met het bepaalde in de artikelen 7, eerste lid, en 23,
eerste lid.
Artikel 36
Op grond van dit wetsvoorstel is het verlenen van militaire tussenhandeldiensten vanuit Nederland vergunningplichtig.Om beter aan te sluiten bij
de bedoeling van het besluit van het Wassenaar Arrangement en de
oproep van de VN om tussenhandeldiensten voor militaire goederen te
reguleren, is in het wetsvoorstel voorgesteld de controle niet meer
exclusief op financiële betrokkenheid te richten maar op alles wat onder
het begrip tussenhandeldiensten verstaan wordt. Met het reguleren van
militaire tussenhandeldiensten in artikel 10 van dit wetsvoorstel kan het
Besluit financieel verkeer strategische goederen 1996 komen te vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

37

III. Transponeringstabel
Verordening (EG) nr. 428/2009 van de Raad van 5 mei 2009 tot
instelling van een communautaire regeling voor controle op de
uitvoer, de overbrenging, de tussenhandel en de doorvoer van
producten voor tweeërlei gebruik (PbEU 2009, L 134)
Bepaling EU-regeling

Bepaling in implementatie-regeling of in bestaande
regelgeving; toelichting indien niet geïmplementeerd of
uit zijn aard geen implementatie behoeft

Omschrijving beleidsruimte

Artikelen 1 en 2

Behoeft naar de aard van deze bepaling geen uitvoering
(voorwerp en definities)
Behoeft geen uitvoering in verband met rechtstreekse
werking van de verordening
Niet-fysieke overdracht programmatuur of technologie:
artikel 2, derde lid (aanwijzing bevoegde autoriteit)
Goederen: artikel 3, eerste lid, Besluit strategische
goederen (aanwijzing bevoegde autoriteit)
Behoeft geen uitvoering in verband met rechtstreekse
werking van de verordening
Niet-fysieke overdracht programmatuur of technologie:
is geen uitvoering aan gegeven
Goederen: is geen uitvoering aan gegeven

Geen

Behoeft naar de aard van deze bepaling geen uitvoering
(informatieverstrekking)
Behoeft geen uitvoering in verband met rechtstreekse
werking van de verordening
Behoeft naar de aard van deze bepaling geen uitvoering
Tussenhandeldiensten: artikel 5, tweede lid (aanwijzing
bevoegde autoriteit)
Tussenhandeldiensten: artikel 4, derde tot en met vijfde
lid

Geen

Behoeft naar de aard van deze bepaling geen uitvoering
(informatieverstrekking)
Goederen: artikel 3, eerste lid, Besluit strategische
goederen (aanwijzing bevoegde autoriteit)
Goederen: artikel 4a, eerste en tweede lid, Besluit
strategische goederen

Geen

Behoeft naar de aard van deze bepaling geen uitvoering
(reikwijdte)
Niet-fysieke overdracht programmatuur of technologie:
is geen uitvoering aan gegeven
Goederen: artikel 4 Besluit strategische goederen

Geen

Behoeft naar de aard van deze bepaling geen uitvoering
(informatieverstrekking)
Behoeft geen uitvoering in verband met rechtstreekse
werking van de verordening
Niet-fysieke overdracht programmatuur of technologie:
artikel 2, derde lid (aanwijzing bevoegde autoriteit)
Goederen: artikel 3, eerste lid, Besluit strategische
goederen (aanwijzing bevoegde autoriteit)
Behoeft naar de aard van deze bepaling geen uitvoering
Behoeft geen uitvoering in verband met rechtstreekse
werking van de verordening

Geen

Artikel 3
Artikel 4, eerste lid

Artikel 4, tweede tot en
met vierde lid
Artikel 4, vijfde lid

Artikel 4, zesde lid
Artikel 4, zevende lid
Artikel 4, achtste lid
Artikel 5, eerste lid
Artikel 5, tweede en
derde lid

Artikel 5, vierde lid
Artikel 6, eerste en
tweede lid
Artikel 6, derde lid

Artikel 7
Artikel 8, eerste lid

Artikel 8, tweede tot en
met vierde lid
Artikel 9, eerste lid
Artikel 9, tweede lid

Artikel 9, derde lid
Artikel 9, vierde lid

Toelichting op de keuze(n)
bij de invulling van
beleidsruimte

Geen
Geen

Geen
Betreft mogelijkheid om
nationale regels te stellen

Niet-fysieke overdracht
programmatuur of
technologie: van deze
mogelijkheid is geen
gebruik gemaakt vanwege
ontbreken noodzaak hiertoe

Geen
Geen
Geen
Betreft mogelijkheid om
nationale regels te stellen

Tussenhandeldiensten: van
deze mogelijkheid is gebruik
gemaakt om de redenen
aangegeven in paragraaf
5.3.1.1 van de Memorie van
Toelichting

Geen
Betreft mogelijkheid om
nationale regels te stellen

Betreft mogelijkheid om
nationale regels te stellen

Zie Nota van Toelichting
Besluit strategische
goederen (Stb. 2009, 359)

Niet-fysieke overdracht
programmatuur of
technologie: van deze
mogelijkheid is geen
gebruik gemaakt vanwege
ontbreken noodzaak hiertoe
Strategische goederen:
zie Nota van Toelichting
Besluit strategische
goederen (Stb. 2008, 252)

Geen
Geen

Geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

38

Bepaling EU-regeling

Bepaling in implementatie-regeling of in bestaande
regelgeving; toelichting indien niet geïmplementeerd of
uit zijn aard geen implementatie behoeft

Omschrijving beleidsruimte

Artikel 9, vijfde lid

Niet-fysieke overdracht programmatuur of technologie:
artikel 14, tweede lid, onderdeel b
Goederen: artikel 8, derde lid, onderdeel b, Besluit
strategische goederen
Behoeft naar de aard van deze bepaling geen uitvoering
(informatieverstrekking)
Tussenhandeldiensten: artikel 5, tweede lid (aanwijzing
bevoegde autoriteit)
Behoeft naar de aard van deze bepaling geen uitvoering
(informatieverstrekking)
Niet-fysieke overdracht programmatuur of technologie:
artikel 2, derde lid (aanwijzen bevoegde autoriteit)
Goederen: artikel 3, eerste lid, Besluit strategische
goederen (aanwijzen bevoegde autoriteit)
Behoeft naar de aard van deze bepaling geen uitvoering
Behoeft geen uitvoering in verband met rechtstreekse
werking van de verordening
Niet-fysieke overdracht programmatuur of technologie
en tussenhandeldiensten: artikelen 2, derde lid, en 4,
tweede lid (aanwijzen bevoegde autoriteit)
Goederen: artikel 3, eerste lid, Besluit strategische
goederen (aanwijzen bevoegde autoriteit)
Behoeft naar de aard van deze bepaling geen uitvoering
(informatieverstrekking)
Tussenhandeldiensten: artikel 4, tweede lid (aanwijzing
bevoegde autoriteit)
Niet-fysieke overdracht programmatuur of technologie
en tussenhandeldiensten: artikel 4, tweede lid (aanwijzing
bevoegde autoriteit)
Goederen: artikel 3, eerste lid, Besluit strategische
goederen (aanwijzen bevoegde autoriteit)
Behoeft geen uitvoering in verband met rechtstreekse
werking van de verordening
Behoeft geen uitvoering in verband met de rechtstreekse
werking van de verordening
Niet-fysieke overdracht programmatuur of technologie:
artikel 2, derde lid (aanwijzen bevoegde autoriteit)
Goederen: artikel 3, eerste lid, Besluit strategische
goederen (aanwijzen bevoegde autoriteit)
Niet-fysieke overdracht programmatuur of technologie:
is geen uitvoering aan gegeven
Goederen: is geen uitvoering aan gegeven

Geen

Behoeft geen uitvoering in verband met de rechtstreekse
werking van de verordening
Behoeft naar de aard van deze bepaling geen uitvoering
(administratieve samenwerking)
Behoeft geen uitvoering in verband met de rechtstreekse
werking van de verordening
Niet-fysieke overdracht programmatuur of technologie
en tussenhandeldiensten: artikelen 2, vierde lid, 4, vijfde
lid, 7 en 15
Goederen: artikel 3, tweede lid, Besluit strategische
goederen
Behoeft geen uitvoering in verband met de rechtstreekse
werking van de verordening
Niet-fysieke overdracht programmatuur of technologie:
is geen uitvoering aan gegeven
Goederen: artikel 4a, derde lid, Besluit strategische
goederen

Geen

Behoeft geen uitvoering in verband met de rechtstreekse
werking van de verordening

Geen

Artikel 9, zesde lid
Artikel 10, eerste en
tweede lid
Artikel 10, derde en
vierde lid
Artikel 11, eerste lid

Artikel 11, tweede lid
Artikel 12
Artikel 13, eerste en
tweede lid

Artikel 13, derde lid
Artikel 13, vierde lid
Artikel 13, vijfde lid

Artikel 13, zesde en
zevende lid
Artikelen 1416, eerste,
tweede en derde lid
Artikel 16, vierde lid

Artikel 17

Artikel 18
Artikel 19
Artikel 20
Artikel 21

Artikel 22, eerste lid
Artikel 22, tweede lid

Artikel 22, derde tot en
met achtste lid

Toelichting op de keuze(n)
bij de invulling van
beleidsruimte

Geen
Geen
Geen
Geen

Geen
Geen
Geen

Geen
Geen
Geen

Geen
Geen
Geen

Betreft mogelijkheid om
nationale regels te stellen

Niet-fysieke overdracht
programmatuur of
technologie: van deze
mogelijkheid is geen
gebruik gemaakt vanwege
ontbreken noodzaak hiertoe

Geen
Geen
Geen

Geen
Betreft mogelijkheid om
nationale regels te stellen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

Niet-fysieke overdracht
programmatuur of
technologie: van deze
mogelijkheid is geen
gebruik gemaakt vanwege
ontbreken noodzaak hiertoe
Strategische goederen:
zie Nota van Toelichting
Besluit strategische
goederen (Stb. 2009, 359)

39

Bepaling EU-regeling

Bepaling in implementatie-regeling of in bestaande
regelgeving; toelichting indien niet geïmplementeerd of
uit zijn aard geen implementatie behoeft

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op de keuze(n)
bij de invulling van
beleidsruimte

Artikel 22, negende lid

Niet-fysieke overdracht programmatuur of technologie:
is geen uitvoering aan gegeven
Goederen: is geen uitvoering aan gegeven

Betreft mogelijkheid om
nationale regels te stellen

Niet-fysieke overdracht
programmatuur of
technologie: van deze
mogelijkheid is geen
gebruik gemaakt vanwege
ontbreken noodzaak hiertoe

Artikel 22, tiende lid

Behoeft geen uitvoering in verband met de rechtstreekse
werking van de verordening
Behoeft naar de aard van deze bepaling geen uitvoering
(coördinatiegroep)
Niet-fysieke overdracht programmatuur of technologie
en tussenhandeldiensten: artikelen 2, eerste en tweede
lid, 4, eerste lid, 16 en 32
Goederen: artikel 2 Besluit strategische goederen en
artikel 1 Wet op de economische delicten
Behoeft naar de aard van deze bepaling geen uitvoering
(inlichtingen, evaluatie, intrekken verordening 1334/2000,
overgangsrecht en inwerkingtreding)
Behoeft geen uitvoering in verband met de rechtstreekse
werking van de verordening

Geen

Artikel 23
Artikel 24

Artikelen 2528

Bijlage I IV

Geen
Geen

Geen

Geen

2. Verordening (EG) nr. 1236/2005 van de Raad van 27 juni 2005
met betrekking tot de handel in bepaalde goederen die gebruikt
zouden kunnen worden voor de doodstraf, foltering of andere
wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing
(PbEG 2005, L 200)
Bepaling EU-regeling

Bepaling in implementatieregeling of in bestaande
regelgeving; toelichting indien niet geïmplementeerd of
uit zijn aard geen implementatie behoeft

Omschrijving beleidsruimte

Artikelen 1 en 2

Behoeft naar de aard van deze bepaling geen uitvoering
(onderwerp, werkingssfeer en definities)
Behoeft geen uitvoering in verband met de rechtstreekse
werking van de verordening
Goederen: is geen uitvoering aan gegeven

Geen

Artikelen 36
Artikel 7
Artikelen 810
Artikelen 1116

Artikel 17, eerste lid
Artikelen 17, tweede lid,
18 en 19
Bijlagen IV

Behoeft geen uitvoering in verband met de rechtstreekse
werking van de verordening
Behoeft naar de aard van deze bepaling geen uitvoering
(verplichte kennisgeving en raadpleging, wijziging
bijlagen, uitwisseling informatie, gebruik informatie,
comité)
Technische bijstand: artikelen 11, eerste lid, 16 en 32
Goederen: artikel 5:9 Algemene douaneregeling
Behoeft naar de aard van deze bepaling geen uitvoering
(informatieverstrekking, territoriale werkingssfeer en
inwerkingtreding)
Behoeft geen uitvoering in verband met de rechtstreekse
werking van de verordening

Toelichting op de keuze(n)
bij de invulling van
beleidsruimte

Geen
Betreft mogelijk-heid om
nationale regels te stellen
Geen
Geen

Geen
Geen

Geen

De staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
H. Bleker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 3

40