Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2736
Vragen van het lid Dijkgraaf (SGP) aan de Staatssecretaris van Economische
Zaken en de Minister van Infrastructuur en Milieu over het onderzoek waaruit
blijkt dat ijzerhoudend grondwater fosfaat in landbouwgebieden minder
schadelijk maakt (ingezonden 9 juni 2017).
Antwoord van Staatssecretaris Van Dam (Economische Zaken), mede namens
de Minister van Infrastructuur en Milieu (ontvangen 11 juli 2017).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het proefschrift van dr. Van der Grift, waaruit
blijkt dat ijzerhoudend grondwater in landbouwgebieden ervoor zorgt dat
meer dan de helft van het fosfaat gebonden wordt en geen bijdrage levert
aan eutrofiëring?1
Antwoord 1
Ja, ik heb kennis genomen van de inhoud van het proefschrift van de heer
dr. Van der Grift.
Vraag 2
Is de veronderstelling juist dat fosfaatbemesting in stroomgebieden met
ijzerhoudende kwel veel minder invloed heeft dan gedacht op het halen van
de waterkwaliteitsdoelen, vanwege de onderschatting van het aandeel
ijzer-gebonden fosfaat?
Antwoord 2
De waterkwaliteitsdoelen voor de Kaderrichtlijn Water (KRW) zijn gebaseerd
op waarnemingen van biologische variabelen, zoals algen en waterplanten.
Doelen voor nutriënten worden afgeleid door een relatie te leggen tussen
waarnemingen van biologische variabelen en waarnemingen van nutriënten.
Hierbij zijn ook situaties meegenomen waarbij er sprake was van ijzerhoudende kwel, waardoor er bij normstelling geen sprake is van een onderschatting van het aandeel ijzergebonden fosfaat. Zie verder het antwoord op vraag
5.

1

ah-tk-20162017-2736
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

https://www.deltares.nl/app/uploads/2017/06/Samenvatting-proefschrift-Bas-van-der-Grift.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Vraag 3
Is voor bepaalde gebieden of waterlichamen bijstelling van de Kaderrichtlijn
Water (KRW)-normen voor de fosfaatconcentratie in het oppervlaktewater
nodig nu de biobeschikbaarheid van fosfaat door ijzerhoudende kwel veel
minder groot is dan gedacht?
Antwoord 3
Waterbeheerders kunnen op grond van nieuwe wetenschappelijke inzichten
waterkwaliteitsdoelen voor de stroomgebiedbeheerplannen 2022–2027
bijstellen.
Vraag 4
Is de veronderstelling juist dat in het STONE-model nog geen rekening
gehouden wordt met
het grote aandeel ijzer-gebonden fosfaat in gebieden met ijzerhoudende kwel
en dat het model derhalve voor die gebieden een vertekend beeld geeft? Wat
betekent dat voor de berekeningen in het kader van het mestbeleid?
Antwoord 4
Het STONE-model berekent de uitspoeling van fosfaat uit landbouwgronden
naar oppervlaktewater. Dit is vervolgens input voor modellen, zoals de
KRW-verkenner, die het effect van die uitspoeling in het oppervlaktewater
berekenen waarbij vastlegging van fosfaat wordt meegenomen. Met het oog
op de vaststelling van de 3e generatie stroomgebiedbeheerplannen en het 7e
Actieprogramma Nitraatrichtlijn in december 2021, worden nieuwe inzichten
ten aanzien van de vastlegging van fosfaat door ijzerrijke kwel meegenomen
in de actualisatie van deze waterkwaliteitsmodellen.
De evaluatie van de Meststoffenwet 2016 leert dat het effect van fosfaatgebruiksnormen op de verbetering van oppervlaktewaterkwaliteit beperkt is
door o.a. de grote voorraden fosfaat in de bodem en dat dit daarom een
kwestie van lange adem is. Dit algemene beeld verandert niet met het
onderzoek van dr. Van der Grift.
Vraag 5
Deelt u de mening dat de regionale verschillen in fosfaatbinding door
ijzerhoudende kwel pleiten voor een gebiedsgerichte benadering in het
mestbeleid?
Antwoord 5
Het mestbeleid richt zich, conform de Meststoffenwet en de EU Nitraatrichtlijn, allereerst op goede landbouwpraktijk door het bereiken van evenwichtsbemesting met inachtneming van de fosfaatstatus van de bodem, inclusief
specifieke normen voor fosfaatfixerende bodems. De gevolgen van uitspoeling van niet effectief voor landbouwproductie benut fosfaat naar oppervlaktewater kunnen met ijzerrijke kwel echter wel anders zijn dan zonder. Dit is een
aandachtspunt voor de regionale analyses die momenteel in het kader van de
Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater worden uitgevoerd.
Vraag 6
Neemt u het feit dat sloten in gebieden met ijzerhoudende kwel veel meer
fosfaat binden dan gedacht mee bij de uitwerking van het zesde Actieprogramma Nitraatrichtlijn? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Nee, omdat, zoals aangegeven is bij de beantwoording van vraag 5, het 6e
Actieprogramma Nitraatrichtlijn zich allereerst richt op het realiseren van
goede landbouwpraktijk, waarbij met bemesting gegeven fosfaat (een
nutriënt is waarvan de beschikbaarheid als grondstof op wereldschaal steeds
schaarser wordt) en de fosfaatvoorraad in de bodem zo optimaal mogelijk
benut worden voor gewasproductie.
Vraag 7
Stelt u de Europese Commissie op de hoogte van de resultaten van het
genoemde onderzoek, inclusief de gevolgtrekking dat fosfaatbemesting
minder invloed heeft op de waterkwaliteit dan gedacht?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Antwoord 7
Nieuwe wetenschappelijke inzichten worden, uitgaande van goede landbouwpraktijk en gestelde milieukundige doelen, meegenomen in gesprekken met
de Europese Commissie over de invulling van het 6e Actieprogramma
Nitraatrichtlijn met betrekking tot fosfaat in oppervlaktewater.
Vraag 8, 9
Is de veronderstelling juist dat voor boerensloten en landbouwspecifiek
oppervlaktewater in het kader van de Nitraatrichtlijn (bijlage I) alleen toetsing
van de waterkwaliteit aan de 50 mg nitraat/L norm verplicht is en niet aan
eventuele afgeleide KRW-normen? Hoe wordt dit richting de Europese
Commissie gepresenteerd?
Is de veronderstelling juist dat ook voor de Kaderrichtlijn Water toetsing van
de waterkwaliteit van boerensloten en landbouwspecifiek oppervlaktewater
aan afgeleide KRW-normen niet verplicht is? Waarom wordt deze toetsing wel
gedaan en meegenomen in rapportages?
Antwoord 8, 9
Bij de toetsing van boerensloten en landbouwspecifieke oppervlaktewateren,
die niet als KRW-waterlichaam zijn aangemeld, kan niet alleen worden
volstaan met een toetsing aan de norm van 50 milligram nitraat/l. Bezien
wordt of het water uit een boerensloot van invloed is op een benedenstrooms gelegen KRW-waterlichaam en of er maatregelen beschikbaar en
haalbaar zijn om die invloed te beperken, zodat doelen in het benedenstrooms gelegen KRW-waterlichaam kunnen worden behaald.
Richting de Europese Commissie rapporteert Nederland voor de Kaderrichtlijn
Water alleen over de KRW-waterlichamen en de verschillende bronnen die
daar direct of indirect op van invloed zijn. Omdat de Nitraatrichtlijn zich ook
richt op het tegengaan van eutrofiëring door verontreiniging uit agrarische
bronnen, vereist de Europese Commissie dat lidstaten hierover rapporteren.
In de daarvoor opgestelde rapporten (Kamerstuk 33 037, nr. 179 (2016) en het
addendum hierop (2017), Kamerstuk 33 037, nr. 217) hanteert Nederland in
lijn met de Kaderrichtlijn Water Chlorofyl-a in microgram/l als indicator voor
eutrofiëring. In genoemde rapporten is dit weergegeven voor a) KRW-waterlichamen in rijkswateren, b) KRW-waterlichamen in regionale wateren en
c) landbouwspecifieke wateren (waar de invloed van niet-landbouwbronnen,
ingelaten water, kwel, etc. zo gering mogelijk is).
Vraag 10
Bent u bereid deze vragen te beantwoorden voorafgaand aan het Algemeen
overleg Zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn voorzien op 29 juni a.s?
Antwoord 10
U ontvangt de antwoorden bij deze.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3