TER BESLISSING
Datum
23 augustus 2022

Aan
Van

Staatssecretaris
Team Nieuwe HRN Concessie

Onze referentie
IENW/BSK-2022/196187

Kamerbrief bij Programma van Eisen

Beslistermijn
vóór 15 september

Opgesteld door
Team nieuwe HRN Concessie,
Bestuurskern

Bijlage(n)
8

Aanleiding
Op 27 september as. staat een Commissiedebat ingepland over het Programma
van Eisen voor de nieuwe Hoofdrailnetconcessie (HRN-concessie). De Tweede
Kamer (TK) heeft u verzocht de bijbehorende stukken uiterlijk op 15 september
as. aan de TK te verzenden. Het Programma van Eisen, de Nota van Antwoord en
de Kamerbrief worden met deze nota ter akkoord aan u voorgelegd.
Geadviseerd besluit
1. Kennis nemen van de consultatiereacties en hoe hiermee is omgegaan in
het PvE.
2. Akkoord gaan met de stukken en verzenden van de stukken op 15
september as. aan de TK, of kort daaropvolgend, in verband met het
verzoek van de TK het stuk op 15 september met ze te delen.
3. Akkoord te gaan met de koers op het thema reikwijdte en volume in het
PvE.
4. De individuele stakeholderreacties integraal publiceren op
Rijksoverheid.nl. U kunt overwegen de politieke brief van de
Transportcommissaris direct ook te publiceren.
5. Voorafgaand aan het Commissiedebat, maar na het gesprek met EC
Commissaris Valean, een mondelinge terugkoppeling te geven aan
relevante bewindspersonen van de uitkomsten van het gesprek met de EC
(bijvoorbeeld in de MR of in een bewindspersonenoverleg).
Kernpunten
Ad. 1 Kennis nemen van de consultatiereacties en hoe hiermee is omgegaan
We hebben 18 stakeholders aangeschreven met het verzoek tot een schriftelijke
reactie op het PvE. Daarvan hebben de meesten gereageerd. Sommige
vervoerregio’s, provincies en gemeenten hebben zelf initiatief genomen om te
reageren. De meeste reacties gaan over: 1) de rechtmatigheid van het
voornemen tot onderhandse gunning (verschillende partijen achten het niet in lijn
met de PSO-verordening), 2) de omvang en reikwijdte van de concessie (waarbij
partijen recht tegenover elkaar staan: ‘te veel ruimte voor NS’ tot ‘dit geeft te
weinig ruimte en te veel sturing’ en ‘goed dat internationale lijnen in beginsel niet
worden meegenomen’ tot ‘slecht idee om de internationale lijnen uit de concessie
te halen’), 3) een bijna unanieme oproep tot meer sturing, 4) een bijna unanieme
oproep om de tariefverantwoordelijkheid bij IenW te beleggen, 5) steun vanuit
verschillende partijen voor spreiden, zo lang de reiziger (en decentrale
Pagina 1 van 5

vervoerder) hier niet de dupe van wordt, en 6) steun vanuit verschillende hoeken
voor versterkte samenwerking. In antwoord op de consultatiereacties hebben we
het PvE op onderdelen aangescherpt, wordt een onderzoek op tariefstructuren
aangekondigd en worden wijzigingen voorgesteld op het vlak van reikwijdte en
volume (zie beslispunt 3).

Datum
23 augustus 2022

Ad. 2 Akkoord gaan met de stukken en verzenden van de stukken vóór 15
september as.
In de bijlagen treft u: de Kamerbrief (bijlage 1), het Programma van Eisen
(bijlage 2) en de Nota van Antwoord (bijlage 3). Deze producten zijn tot stand
gekomen na een uitvoerig intern en extern proces.

Bijlage(n)
8

Onze referentie
IENW/BSK-2022/196187
Uiterlijk bij

Aan
Staatssecretaris
Van
Team Nieuwe HRN Concessie

De hoofdboodschap uit zowel het Programma van Eisen áls de Nota van
Antwoord, landen in de Kamerbrief. U legt hierin de nadruk op de eisen die u stelt
op een aantal thema’s en welke overwegingen u hierbij hebt gemaakt, op basis
van de consultatiereacties:
1. Bereikbaarheid: u borgt de bereikbaarheid van stedelijke gebieden en regio’s
en geeft duidelijkheid voor eventuele opentoegangvervoerders op het spoor.
Onder beslispunt 3 treft u de grote keuzes op dit thema.
2. De drempelloze deur-tot-deurreis: aansluiten bij sector-brede afspraken op dit
gebied met als doel het vereenvoudigen van de ketenreis voor de reiziger. 1
3. Een kwalitatief hoogwaardig product: beter inzicht in prestaties door onder
andere het delen van data, met een focus op punctualiteit, kans op zitplaats
en reisinformatie.
4. Een betaalbaar product voor de reiziger: kaders vastgelegd om
betaalbaarheid te borgen, inclusief beschermde kaartsoorten én ruimte voor
tariefdifferentiatie t.b.v. spreiden van reizigers. U kondigt tevens een
onderzoek aan naar een nieuw tariefstelsel. U geeft aan de uitkomsten te
toetsen aan o.a. betaalbaarheid en voorspelbaarheid.
5. Balans in de sturing: sturing zo ingericht dat prioritaire thema’s geborgd zijn
en waar mogelijk vrijheid voor concessiehouder is behouden.
6. Rendabiliteit van de nieuwe concessie: meerdere exogene factoren zetten het
rendement van de nieuwe HRN-concessie onder druk, deze
winstwaarschuwing geeft u alvast af aan de TK.
7. Een gedegen voorbereiding op de toekomst: voorbereid zijn op periode na de
nieuwe concessie, onder andere door nader onderzoek uit te voeren.
8. Verwachte start van de concessie: u doet in de Kamerbrief uitspraak over de
verwachte startdatum van de nieuwe HRN Concessie (1 januari 2025). U
noemt hierbij tevens dat, door de Europese regelgeving, de verwachte
einddatum hierdoor eind december 2033 wordt. U doet deze uitspraak op
basis van een eerste inschatting door NS en een toets hierop door onze
adviseur.
Ad. 3 De voorgestelde koers op reikwijdte en volume
U kondigt – mede op basis van de inbreng van de EC, ACM, FMN en AllRail –
verschillende koerswijzigingen aan op het vlak van volume en reikwijdte. Deze
wijzigingen zijn mede afhankelijk van uw keuze voor de inzet van het gesprek
1

Het thema ‘bijdragen aan de exploitatie van fietsenstallingen’ was oorspronkelijk volledig
voorzien voor de Stationsagenda (was niet in het PvE opgenomen, in verband met een
zuivere vervoerconcessie). Dit lijkt op korte termijn tot problemen te leiden, daarom is
opgenomen dat van de beoogd concessiehouder wordt gevraagd zorg te dragen voor de
exploitatie van fietsparkeervoorzieningen bij stations.
Pagina 2 van 5

met de EC en de uitkomsten hiervan, en daarom nog geel gemaakt in de
Kamerbrief:
1. Volume (aantal treinen): U bakent het aantal treinen af op de maximale
omvang van het HRN, rekening houdend met de infrastructurele wijzigingen
waartoe al is besloten en die gedurende de nieuwe concessieperiode worden
opgeleverd (in plaats van gebruik te maken van een bandbreedte). Dit wordt
gedefinieerd op basis van het lopende beleidstraject Programma Hoogfrequent
Spoor en gerelateerd aan het netwerk ‘6-basis’ uit het Toekomstbeeld OV. In
de dialoogfase wordt uitgewerkt hoe NS hier naartoe groeit, en onder welke
voorwaarden NS het volume naar beneden mag bijstellen, welke flexibiliteit
NS hier evt. voor nodig heeft. Hierbij geldt in de basis: behouden wat we nu
hebben en waar de reiziger op kan rekenen. Infrastructurele beslissingen die
tijdens de nieuwe concessieperiode worden genomen en die leiden tot
uitbreiding van de capaciteit en dus van het aantal treinen dat gereden kan
worden, vallen niet automatisch onder de concessie-scope.
2. Reikwijdte (lijnen die onder de concessie vallen): Er wordt nader onderzoek
aangekondigd om eventueel lijnen uit het HRN te halen (via decentralisatie,
aanbesteding of open toegang) bij Mid Term Review. 2 U kunt ervoor kiezen dit
tot een bepaald aandeel van de HRN-concessie te beperken. Wij wijzen u
hierbij op de noodzaak om op dit vlak tijdig tot goede financiële afspraken
met NS te komen: grote mutaties op het laatste moment zijn hierbij
onwenselijk. 3

Datum
23 augustus 2022
Onze referentie
IENW/BSK-2022/196187
Uiterlijk bij
Bijlage(n)
8
Aan
Staatssecretaris
Van
Team Nieuwe HRN Concessie

NB: deze koers en bijbehorende teksten worden voor de zekerheid nog ter
controle aan de Landsadvocaat voorgelegd.
Ad. 4 De individuele stakeholderreacties integraal publiceren op Rijksoverheid.nl.
De stakeholderreacties worden samenvattend weergegeven en van een reactie
voorzien in de Nota van Antwoord. Stakeholders ontvangen deze samengevatte
reactie ook, via D.OVS. Om recht te doen aan de rijkheid van inbreng van alle
stakeholders, is het advies om daarnaast de integrale stukken van stakeholders te
publiceren op Rijksoverheid.nl. Het betreft dan de consultatiereacties op het PvE
(incl. detail-reacties van NS en PR in een Excel). De inbreng van de EC, waarin zij
stelt dat Nederland zich niet binnen de kaders van de PSO verordening beweegt,
wordt daarmee voor het eerst openbaar. Eerdere (schriftelijke) brieven vallen hier
niet onder. U kunt overwegen de politieke brief van de Transportcommissaris van
de EC óók openbaar te maken (advies AZ). HBJZ adviseert hierbij dat de EC ten
minste eerst moet worden gekend, en stelt in overweging om de TK voor te
stellen ze vertrouwelijk te briefen, en ze hierbij de brief alsnog te laten zien.
De financiële inbreng én de inbreng op implementatietijd van NS op het PvE
wordt, in verband met bedrijfsvertrouwelijkheid, niet openbaar.
Ad. 5 Politieke terugkoppeling over de koers

2
Zie hiervoor de separate nota over voorbereiding van uw gesprek met de EC:
RONDZENDMAP-2022/10070. U ontvangt tevens een separate nota en Kamerbrief over de
ordeningskeuzes m.b.t. internationaal vervoer.
3
NB: Deze noodzaak geldt ook voor internationale verbindingen: als na 1 juli blijkt dat
enkele lijnen weer terug het HRN in moeten, is er in praktische zin te weinig tijd om de
financiële afspraken aan te passen en deze opnieuw op marktconformiteit (en dus
onrechtmatige staatssteun) te toetsen. Dat bemoeilijkt het onderhandse gunningsproces.
Pagina 3 van 5

Het advies is om politiek de uitkomsten van uw gesprek met de EC te delen,
voorafgaand aan het CD debat via een mondelinge mededeling aan de (relevante)
leden van het Kabinet. Het advies is om hierbij ten minste de Minister van
Financiën op de hoogte te stellen. De teksten in de Kamerbrief die afhankelijk zijn
van de uitkomsten van uw gesprek met de EC zijn geel gearceerd.

Datum
23 augustus 2022

Informatie die niet openbaargemaakt kan worden
De tekst onder het kopje 'Strategie' in de bijlage ziet op de lopende
bodemprocedure en kan derhalve niet openbaar worden gemaakt.

Bijlage(n)
8

Onze referentie
IENW/BSK-2022/196187
Uiterlijk bij

Aan
Staatssecretaris
Van
Team Nieuwe HRN Concessie

Pagina 4 van 5

BIJLAGE
Proces tot op heden
In het PvE zijn de doelen zoals opgenomen in het Beleidsvoornemen uitgewerkt in
concrete eisen. Bij deze uitwerking is een brede groep stakeholders betrokken,
zowel informeel (via thematafels) als schriftelijk (via een schriftelijke consultatie).
NS heeft het PvE daarnaast specifiek getoetst op maakbaarheid en
betaalbaarheid. Het PvE is geen losstaand document, maar vormt een wettelijke
stap in aanloop naar de uiteindelijke concessie. Nadat het PvE is behandeld door
de TK, kunt u het PvE vaststellen en gebruiken als basis om tot de (ontwerp-)
concessie (2023) te komen. In de (ontwerp-)concessie wordt het definitieve
besluit vastgelegd in overleg met de beoogd concessiehouder.

Datum
23 augustus 2022
Onze referentie
IENW/BSK-2022/196187
Uiterlijk bij
Bijlage(n)
8
Aan
Staatssecretaris
Van
Team Nieuwe HRN Concessie

Politieke context
In de TK is steun voor de voorgenomen onderhandse gunning aan NS. Bij de
schriftelijke behandeling van het Beleidsvoornemen kwamen voornamelijk deze
thema’s aan bod: bereikbaarheid van de regio, ruimte voor open toegang
vervoerders, sturing op NS, betrokkenheid van NS bij de totstandkoming van de
concessie en de betaalbaarheid van de concessie (voor de belastingbetaler) en het
treinkaartje (voor de reiziger). In april jl. heeft u in de Ministerraad opnieuw steun
gekregen voor de voorgenomen koers van onderhandse gunning (zonder eerst
een marktanalyse uit te voeren). Reacties van verschillende stakeholders (EC,
FMN, AllRail en ACM) zullen duidelijk maken dat wordt gesteld dat u hiermee niet
aan de EU regelgeving voldoet. Het standpunt van de EC wordt ook voor het eerst
duidelijk voor de TK. Wij adviseren u daarom om uw koers op volume en ruimte
voor marktwerking, ná het gesprek met de Eurocommissaris Valean, mondeling
terug te koppelen aan de MR of ten minste de Minister van Financiën.
Krachtenveld
Vanuit de TK wordt veel steun verwacht voor de voorgenomen onderhandse
gunning aan NS. Het is nog onzeker wat de inbreng van de EC (over het al dan
niet volgen van de PSO verordening) op dit vlak politiek te weeg brengt. Thema’s
die stakeholders naar verwachting behandeld willen krijgen zien op:
1. Reikwijdte en scope (bereikbaarheid) en wijze van gunning: stakeholders
staan hier lijnrecht tegenover elkaar. Sommigen vinden dat de koers die
wij varen niet mag, anderen vinden dat NS te weinig ruimte krijgt en
meer treinen moet kunnen rijden.
2. Tariefbevoegdheid: stakeholders vinden (vrijwel) unaniem dat IenW
tariefbevoegd moet zijn (ipv NS) en zo de betaalbaarheid van het kaartje
moet borgen.
3. Mate van sturing: stakeholders vinden dat IenW strakker moet
voorschrijven op thema’s waar NS nu slecht presteert. (risico op
oversturing)
4. Samenwerking en data delen: Concessiehouder zou beter moeten
meewerken aan enkelvoudig in-en uitchecken en tariefintegratie en meer
informatie moeten verschaffen.
Strategie

Pagina 5 van 5