Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 279

Zorg rond zwangerschap en geboorte

Nr. 211

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 februari 2021
In deze brief ga ik in op de drie toezeggingen die ik gedaan heb tijdens het
Algemeen Overleg Zwangerschap en geboorte van 10 december 2020
(Kamerstuk 32 279, nr. 207). Daarnaast breng ik uw Kamer op de hoogte
van een eerdere toezegging, gedaan door mijn ambtsvoorganger, over de
resultaten tot nu toe van onderzoek uitgezet door ZonMw met betrekking
tot de kraamzorg en het op maat aanbieden van deze zorg. Met deze brief
doe ik deze toezeggingen af.
Arbeidsmarkt en cao kraamzorg
Zoals toegezegd heb ik opgehaald hoe het proces van de sociale partners
ervoor staat rondom de cao-onderhandelingen in de kraamzorg. De
sociale partners zijn tot een cao-akkoord gekomen voor het jaar 2020. De
gesprekken voor een cao vanaf 2021 moeten nog gestart worden. Het is,
zoals ik eerder ook heb aangegeven tijdens het Algemeen Overleg, aan de
werkgevers- en werknemersvertegenwoordigers om tot afspraken te
komen in een cao.
Wel ondersteun ik de brancheorganisatie van de kraamzorg, Bo geboortezorg, om te onderzoeken of de wachtdiensten anders aangepakt kunnen
worden. Hiervoor geef ik hen subsidie. Bo Geboortezorg is inmiddels
bezig met een project om regionale partuspoules op te zetten om de
belasting van de wachtdiensten te verminderen. Eind 2020 is dit project
gestart en Bo Geboortezorg heeft inmiddels een inventarisatie van
verschillende vormen van partuspoules gemaakt. Het doel van het project
is uiteindelijk om pilots uit te voeren van verschillende vormen van
partuspoules en een digitale toolkit te ontwikkelen met daarin aanbevelingen voor de Kraamzorg Samenwerkingsverbanden (KSV’s). Naar
verwachting worden de pilots in het derde kwartaal van 2021 gestart.

kst-32279-211
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 279, nr. 211

1

Vergoeding echo’s bij corona
Tijdens het algemeen overleg is de Staatssecretaris gevraagd of echo’s bij
zwangere vrouwen die een corona-infectie doormaken, vergoed worden
door de zorgverzekeraars. Aangezien het hier gaat om een vergoeding
vanuit de Zorgverzekeringswet (Zvw) beantwoord ik deze vraag. Ik heb dit
nagevraagd bij de zorgverzekeraars en kom daarmee tot het volgende.
Indien er een vermoeden bestaat op een groeiachterstand van de foetus
wordt de zwangere doorverwezen voor een groei-echo en wordt dit
bekostigd vanuit de Zvw. Ik kan bevestigen dat dit beleid bij een zwangere
die een Covid-infectie heeft doorgemaakt niet anders is. Zodra uit nieuwe
wetenschappelijke inzichten blijkt dat voor Covid-positieve zwangeren
standaard aanbieden van groei-echo’s en/of CTG geïndiceerd is, kan een
zwangere ervan uit gaan dat dit ook bekostigd wordt vanuit de Zvw.
Verlofregelingen zwangerschap en geboorte
Ook was er een vraag gesteld over het verlofbeleid rondom de zwangerschap en geboorte, met name met betrekking tot het verlof voor ouders
van te vroeg geboren kinderen en ouders van levenloos geboren
kinderen. Ik heb hierover contact opgenomen met mijn collega op het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. In algemene zin is er
recht op 16 weken zwangerschaps- en bevallingsverlof. Dit recht bestaat
vanaf 24 weken zwangerschap en loopt gelijk met het moment waarop
alles op alles gezet wordt om het te vroeg geboren kind de zorg te bieden
die hij of zij nodig heeft. Het zwangerschapsverlof gaat in 4 tot 6 weken
voor de uitgerekende datum, het resterende deel van het verlof kan na de
geboorte worden opgenomen als bevallingsverlof. Het recht blijft bestaan
ook bij sterfte van het kind. Met het amendement van Van Weyenberg
(D66) en Dijkstra (D66) is het sinds 2015 mogelijk het laatste deel van het
bevallingsverlof (de resterende weken vanaf 6 weken na de geboorte)
flexibel op te nemen. Dit verlof kan worden gespreid over een periode van
maximaal 30 weken.
In het geval van vroeggeboorte wordt het resterende zwangerschapsverlof opgeteld bij het bevallingsverlof. Als de moeder in verwachting is
van een meerling dan wordt het zwangerschapsverlof met 4 weken
verlengd en start 8 tot 10 weken voor de uitgerekende datum. Als het kind
na de geboorte in het ziekenhuis moet verblijven, dan ontvangt de
moeder voor iedere week couveuseverlof tot een maximum van 10
weken. Indien de moeder komt te overlijden tijdens het bevallingsverlof,
dan kan de partner het overblijvende verlof van de moeder tot maximaal
10 weken opnemen. Dit is de kraambedsterfteregeling.
Onderzoeksresultaten kraamzorg
Tijdens het Algemeen overleg Zwangerschap en geboorte van 13 februari
2020 (Kamerstuk 32 279, nr. 195) heeft mijn ambtsvoorganger met uw
Kamer gesproken over onderzoeken met betrekking tot de kraamzorg die
door ZonMw gefinancierd worden. In totaal gaat het om vijf onderzoeken
met als uitgangspunt kraamzorg op maat en onderbouwing van het
professionele handelen van de kraamzorg in de integrale keten van zorg.
Op de website van ZonMw1 is een eerste inzage in de resultaten van twee
onderzoeken te zien door middel van interviews met de onderzoekers. In
deze brief ga ik hier nader op in.

1

https://www.zonmw.nl/nl/onderzoek-resultaten/preventie/zwangerschap-en-geboorte/kennisover-kraamzorg/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 279, nr. 211

2

Onderzoek «De beste start voor de kwetsbare kraamvrouw en haar kind»
Op de website van ZonMw is te vinden dat dit onderzoek bestond uit vier
deelonderzoeken met een focus op de kwetsbare kraamvrouw. In het
eerste deelonderzoek hebben de onderzoekers gekeken naar de relatie
tussen het gebruik van kraamzorg en ongepland zorggebruik in het jaar na
de bevalling. Gebleken is dat hoe minder uur kraamzorg iemand afneemt,
hoe meer zorgkosten die persoon had. Daarnaast werd bevestigd dat
kwetsbare vrouwen vaak weinig of soms helemaal geen kraamzorg
afnamen.
Dit gaf aanleiding voor de onderzoekers tot het tweede deelonderzoek
waarin deze vrouwen gevraagd werd naar de redenen voor het niet
afnemen van kraamzorg. Uit deze gesprekken kwam naar voren dat
kwetsbare vrouwen vaak niet goed begrijpen waarom kraamzorg nodig is.
Kraamzorgorganisaties hebben uitgebreide informatiematerialen, maar dit
lijkt voor deze groep onvoldoende. De onderzoekers geven aan dat
kraamzorgorganisaties hadden aangegeven dat de eigen bijdrage een
barrière zou kunnen zijn voor kwetsbare vrouwen om de geïndiceerde
kraamzorguren af te nemen. Dit ligt volgens de onderzoekers genuanceerder. Als de eigen bijdrage niet betaald hoefde te worden, dan
betekende dat niet automatisch dat kraamzorg wel afgenomen werd. Het
blijkt voor de doelgroep onduidelijk te zijn hoe hoog de eigen bijdrage is,
waarom ze de eigen bijdrage moeten betalen en waarom kraamzorg zo
belangrijk is. Het ontbreekt aan informatie toegesneden op deze specifieke
doelgroep.
Het derde deelonderzoek focuste zich op de kennis, vaardigheden en
attitude van kraamverzorgenden in heel Nederland met betrekking tot het
geven van zorg aan kwetsbare zwangeren. Uit deze gesprekken is
gebleken dat kraamverzorgenden behoefte hebben aan meer scholing
over dit onderwerp. Ook kan een informerende rol weggelegd zijn voor de
verloskundige of gynaecoloog over het belang van kraamzorg aan
kwetsbare vrouwen. De onderzoekers geven aan dat hierover gesproken
zou kunnen worden in het Verloskundig Samenwerkingsverband (VSV).
Het laatste deelonderzoek was gericht op de zelfredzaamheid van de
kwetsbare kraamvrouw. Hier is uiteindelijk een procesevaluatie naar
gedaan vanwege achterblijvende deelname van kraamvrouwen. De
onderzoekers gaan in gesprek met Bo geboortezorg over de onderzoeksresultaten en samen met het Kenniscentrum Kraamzorg is al een special
uitgebracht voor kraamverzorgenden.
Onderzoek «Kraamzorg 2.0»
In dit onderzoek is gekeken of de uren waar kraamvrouwen recht op
hebben flexibel te verdelen zijn over maximaal de eerste 14 dagen na de
bevalling, in plaats van de gebruikelijke 8 dagen. In het onderzoeken
ontvingen ouderparen op bepaalde dagen minder uren, op andere dagen
juist meer of de kraamzorg werd een dag gepauzeerd. Op de gebruikte
uitkomstindicator, het slagen van borstvoeding, is door de onderzoekers
geen verschil gemeten en dit roept vragen op of dit de enige kwaliteitsindicator voor de kraamzorg zou moeten zijn. De onderzoekers noemen
bijvoorbeeld zelfredzaamheid. Het flexibel inzetten van kraamzorguren
werd gewaardeerd door moeders. De flexibele planning resulteert in een
betere afstemming van de zorg op de persoonlijke voorkeuren en situatie
van cliënten. Inschatten van de planning aan het begin van de kraamperiode wordt echter door zowel kraamverzorgende als aanstaande moeder
als lastig ervaren. De onderzoekers bevelen aan dat in een vervolgonderzoek gekeken moet worden op welke wijze de flexibele kraamzorg het
beste ingericht kan worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 279, nr. 211

3

Tot slot en vervolg
Kraamzorg is een essentieel onderdeel van de integrale geboortezorg om
een goede start voor moeder en kind te bewerkstelligen. Voor mij staat
voorop dat het aantal kraamzorguren zoveel mogelijk aansluit bij de
behoefte en wens van moeder en kind. Daarvoor is onder andere
aanpassing van het Landelijk Indicatie Protocol kraamzorg (LIP) nodig.
Voor het aanpassen van het LIP geef ik Bo geboortezorg een subsidie om
tot een nieuw gedragen protocol te komen dat past bij de huidige stand
van wetenschap en praktijk. Resultaten uit de ZonMw-onderzoeken
worden daarin zoveel mogelijk meegenomen. Ook blijkt uit de onderzoeken dat VSV’s, kraamzorgorganisaties en kraamverzorgenden nog
stappen kunnen zetten in het goed informeren van (kwetsbare) kraamvrouwen over de nut en noodzaak van kraamzorg. Daar ligt mijns inziens
nu de prioriteit.
In de reguliere gesprekken met Bo geboortezorg over het LIP wordt ook
gesproken over de maximale duur van kraamzorg, zoals dat in het Besluit
Zorgverzekering staat (10 dagen). Op dit moment geven de onderzoeksresultaten onvoldoende aanleiding tot een aanvullend advies door
Zorginstituut Nederland over kraamzorg in het basispakket. Wel blijkt dat
vervolgonderzoek nodig is om meer inzicht te krijgen in bijvoorbeeld het
organiseren van de flexibele inzet van kraamzorg. Naar aanleiding van het
RIVM-rapport «Beter weten: een beter begin» voer ik gesprekken met de
partijen uit de geboortezorg over een samenhangend pakket van
maatregelen om de integrale samenwerking in de geboortezorgketen te
verbeteren. Onderzoek, kennisontwikkeling en informatievoorziening over
zorg aan de zwangere is daar een onderdeel van. Dit zal ik dan ook
meenemen bij de totstandkoming van het pakket aan maatregelen.
De Minister voor Medische Zorg,
T. van Ark

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 279, nr. 211

4