3
Vragenuur: Vragen Karabulut
Vragen van het lid Karabulut aan de minister van Buitenlandse Zaken over het bericht dat Israël voor het eerst in
twintig jaar een nieuwe nederzetting bouwt.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan mevrouw Karabulut namens de SP.

Mevrouw Karabulut (SP):
Voorzitter. Later dit jaar, in juni, wordt een trieste mijlpaal
bereikt. Dan is Palestina al 50 jaar bezet door Israël. Die
bezetting gaat gepaard met keiharde onderdrukking van de
Palestijnen en een grootschalige uitbreiding van de illegale
nederzettingen, in strijd met ons internationaal recht.
Palestijnen worden verjaagd van huis en haard en huizen
worden vernietigd. Volgens schattingen wonen er nu al
ongeveer 600.000 Israëli's in bezet gebied. Sinds het aantreden van president Trump in januari lijken de remmen
helemaal los. De Israëlische regering heeft sindsdien de
bouw van vele duizenden woningen in bezet gebied aangekondigd. Zo gebeurde het dat zij vorige week voor het eerst
in twintig jaar toestemming verleende voor de bouw van
een nieuwe nederzetting. Vanuit de Verenigde Naties en
een aantal EU-landen is daar terecht stevige kritiek op geuit,
maar van deze minister heb ik nog niets gehoord. Hoe kan
dat? De minister is het toch met mij eens dat de voortdurende bezetting van Palestina en de nederzettingenbouw
de grootste obstakels zijn voor vrede en de tweestatenoplossing? Dan kan hij toch niet anders doen dan het Israëlische beleid veroordelen? Daarop krijg ik graag een reactie.
Een veroordeling moet, maar is absoluut onvoldoende.
Israël gaat immers al decennialang door met het op grote
schaal schenden van het internationaal recht. Niets minder
dan de levensvatbaarheid van Palestina staat op het spel.
Daarom verzoek ik de minister om in EU-verband maar ook
bilateraal de druk op te voeren. Dat kan bijvoorbeeld door
het opschorten van de associatieovereenkomst van de EU
met Israël en van het samenwerkingsforum van Nederland
en Israël. Is de minister daartoe bereid?

Minister Koenders:
Mevrouw de voorzitter. Ik dank mevrouw Karabulut voor
de gestelde vragen. Ik veroordeel het besluit van Israël om
nieuwe nederzettingen te bouwen ten sterkste. Dat heb ik
ook vorige week gedaan, ook in het kader van de Europese
Unie. Het kabinet maakt zich ernstige zorgen over de
voortdurende uitbreiding van Israëlische nederzettingen in
bezet Palestijns gebied. De nederzettingen zijn illegaal en
vormen een obstakel voor het bereiken van een tweestatenoplossing. Dat vindt Nederland en dat vindt de Europese
Unie. Dat is nogmaals bevestigd in VN-Veiligheidsraadsresolutie 2334 en tijdens de MOVP-conferentie in Parijs, waar
Nederland ook bij aanwezig was.
Uitbreiding van de nederzettingen staat ook haaks op het
commitment dat premier Netanyahu zelf heeft uitgesproken
ten aanzien van de zogenoemde tweestatenoplossing. De
kans op vrede wordt immers alleen maar kleiner als je die

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Karabulut

nederzettingen uitbreidt. De internationale gemeenschap
is hier eensgezind over; dit is overigens ook benadrukt door
de Verenigde Staten. Bij mijn afwezigheid hebben wij dit
specifieke punt al vorige week op hoog ambtelijk niveau
nadrukkelijk opgebracht in een gesprek met de Israëlische
ambassadeur. Er is vorige week in Nederland trouwens ook
al direct op gereageerd. Ook de Hoge Vertegenwoordiger
heeft daar in de Europese Unie terecht aandacht voor
gevraagd. Ik heb gisteren uitgebreid gesproken met de
secretaris-generaal van de Arabische Liga om te bekijken
hoe we hier samen met de collega's uit Europa verder mee
moeten. Vanuit de Arabische Liga wordt de nadruk op een
aantal punten gelegd. Niet alleen wordt die nederzettingenpolitiek veroordeeld; er wordt ook nadruk gelegd op het
verdergaan met het zogenoemde Arabische vredesinitiatief.
Ook vanuit Nederland en de Europese Unie wordt gevraagd
om de druk op Israël te vergroten om misschien met een
correctie maar in ieder geval met de basis van de principes
van het Arabische vredesinitiatief verder te gaan, want als
deze beweging doorgaat, krijg je natuurlijk een negatieve
ontwikkeling met betrekking tot de tweestatenoplossing.
Nederland en de Europese Unie zijn hiertoe bereid. Vandaag
vinden enkele besprekingen plaats in de Verenigde Staten.
Ik kan op dit moment natuurlijk niet zeggen of zij enig
positief resultaat hebben, maar in ieder geval veroordeel
ik deze nederzettingen. Ik vind dat zij niet in overeenstemming zijn met de tweestatenoplossing.
De EU-associatieraad is nog niet belegd. De vraag is altijd
of zo'n associatieraad het moment is om de druk op te
voeren of dat je juist geen krediet moet geven aan het feit
dat die nederzettingen nu zijn uitgebreid door te zeggen
dat we die raad voorlopig niet hebben. Dat is een beslissing
van de Hoge Vertegenwoordiger. Ik vind in ieder geval dat
dit punt daarbij heel nadrukkelijk boven aan de agenda zou
moeten staan.
Mevrouw Karabulut (SP):
Gelukkig veroordeelt de minister dit. Ik had ook niet anders
verwacht, omdat de minister zegt te staan voor vrede, veiligheid en de tweestatenoplossing. Het mag dan zo zijn dat
Netanyahu lippendienst bewijst aan de tweestatenoplossing, want dat is wat hij doet, maar in de praktijk is het zo
dat er sinds het aantreden van Trump nieuwe nederzettingen worden gebouwd, dat er 6.000 nieuwe huizen zijn
aangekondigd in nederzettingen en dat hij doorgaat met
bezetting, kolonisatie en annexatie van Palestina. Dat brengt
op dit moment de vrede en de tweestatenoplossing verder
weg. Dat is allemaal strijdig met het EU-associatieakkoord,
waarin staat dat de mensenrechten leidend moeten zijn.
Het is in strijd met de vorig jaar aangenomen resolutie 2334
van de VN-Veiligheidsraad. Met andere woorden: het is
goed dat de minister de ambassadeur heeft aangesproken
en dat hij hier een punt maakt in internationaal verband.
Zolang er echter geen consequenties aan worden verbonden, drijft de praktijk een andere kant op. Ik meende bij de
minister ruimte te horen waarin hij zegt dat Nederland
mogelijk wil gaan pleiten voor het opschorten van het EUassociatieverdrag of in ieder geval van het samenwerkingsforum. Kan en wil de minister dat bevestigen? Anders dreigt
een oplossing verder weg te geraken dan ooit.
Minister Koenders:
Over de bilaterale fora ben ik het echt niet met mevrouw
Karabulut eens. Die wil ik ook niet opschorten, integendeel.

4 april 2017
TK 63

63-3-1

Mij is juist gebleken, ook op basis van het overleg dat we
met de Palestijnen voeren, met president Abbas en zijn
mensen, dat hij de bilaterale relaties die we hebben met
zowel de Palestijnse Autoriteit als met Israël van groot
belang acht. Hij ziet die relaties juist als een methode om
datgene wat wij hier vandaag naar voren brengen, te berde
te brengen. Het gaat er natuurlijk ook om hoe effectief je
mogelijkheden zijn en hoe je die kunt uitbreiden. Het
opschorten van de bilaterale fora is zelfs niet in overeenstemming met wat de Palestijnen willen. Daarmee ben ik
het dus niet eens. Die zou ik niet willen stoppen.
De voorzitter:
Tot slot, mevrouw Karabulut.
Mevrouw Karabulut (SP):
Dan is mijn vraag nog altijd niet beantwoord. De Palestijnse
staat wordt op dit moment door Israël de nek omgedraaid
— dat wordt hij — en wij hebben in het EU-associatieverdrag de regel dat de mensenrechten leidend moeten zijn
en dat Israël moet stoppen met het schenden van internationaal recht. Dat gebeurt allemaal niet. Wanneer komt voor
deze minister dan wel de grens waarop hij zegt: en nu gaan
wij er consequenties aan verbinden? Want het veroordelen,
dat doet hij. Het veroordelen, dat doet de EU. Er ligt een
VN-resolutie. De praktijk is echter dat de tweestatenoplossing op dit moment wordt geblokkeerd door het handelen
van de staat Israël.
Minister Koenders:
We zijn het eens met de analyse van mevrouw Karabulut.
Ik veroordeel het dan ook ten sterkste. Daarom gaan we er
ook internationaal mee aan de slag, met de Arabische staten
en met de Palestijnen. Wat mij betreft gaan we ook aan de
slag met een aantal initiatieven die deze dagen worden
genomen. De EU-associatieraad is er juist om die zaken aan
de orde te stellen. Ik zie dus niet gelijk wat mevrouw Karabulut voor consequenties wil die wel effectief zouden zijn.
Ik denk in ieder geval dat wij juist zeer actief moeten zijn
om te voorkomen dat de nederzettingenpolitiek leidt tot
een vermindering van de kans op een tweestatenoplossing.
De heer Van der Staaij (SGP):
Het is weer zover: het Midden-Oosten staat in brand en
gelijk moet het grootste punt worden gemaakt van de huizenbouw in een gebied waarvan de status inderdaad betwist
is en waarvoor op de onderhandelingstafel een oplossing
gevonden moet worden. Volgens de analyse van de SGP
is het veel belangrijker dat er een eind komt aan alle steekpartijen, raketten en zelfmoordaanslagen, die de vrede daar
écht bedreigen. Vindt de minister het niet interessant dat
juist de rechtsstaat in Israël met zich meebrengt dat er
gewoon bezwaar geuit kan worden tegen nederzettingen?
In het verleden is een plaats als Amona zelfs nog ontruimd
door het hooggerechtshof. Klopt de analyse dus wel dat er
daarin nooit wat verandert? Er worden immers ook grenzen
gesteld door het eigen Israëlische gerechtshof.

het Israëlisch-Palestijnse conflict maar over Syrië. Ten
tweede is het internationale recht wel degelijk ook in de
fractie van de heer Van der Staaij een belangrijk element
en criterium. Zoals de heer Van der Staaij weet, is de
nederzettingenbouw niet in overeenstemming met het
internationale recht en wordt nu voor het eerst in vele jaren
een uitbreiding geeffectueerd en voorgesteld die niet in
overeenstemming is met het internationaal recht. Vandaar
dat de Nederlandse regering die veroordeelt. Ten derde is
Israël een rechtsstaat en bestaan daar inderdaad checksand-balances. Dat vind ik ook belangrijk. Dat neemt niet
weg dat deze uitbreidingen niettemin gewoon doorgaan.
Sommige daarvan — niet de outposts — kunnen weliswaar
misschien volgens het nationale recht, maar andere niet.
Aangezien deze uitbreidingen de tweestatenoplossing niet
dichterbij brengen en ze de onderhandelingen bemoeilijken,
veroordeelt de Nederlandse regering deze nederzettingenpolitiek. Dat doen wij overigens niet alleen, maar met alle
buurlanden, de Europese Unie en bijna de hele internationale gemeenschap.
De heer Kuzu (DENK):
Dat deze minister het beleid van de regering-Netanyahu
ten scherpste veroordeelt, is goed, maar het is niet genoeg.
Al decennialang gaat de bouw van illegale Israëlische
nederzettingen gewoon door. Met veroordelen alleen komen
we er niet. Is de minister bereid om consequenties te treffen
in EU-verband om ervoor te zorgen dat deze onrechtvaardigheid gaat stoppen? Als we het blijven houden bij veroordelen, weten we in ieder geval één ding: dan lezen we binnenkort in de media dat er weer een illegale Israëlische
nederzetting gebouwd gaat worden. Is de minister dus
bereid om consequenties te treffen, zoals het boycotten
van producten uit illegale Israëlische nederzettingen?
Minister Koenders:
Ten eerste zijn wij glashelder over de veroordelingen. Ten
tweede weet de heer Kuzu dat het niet bij klare taal is
gebleven. Zo stelt de Europese Unie in alle overeenkomsten
tussen Israël en de Europese Unie dat die niet van toepassing zijn op de sinds 1967 door Israël bezette gebieden. Met
andere woorden: nederzettingen mogen dus niet meeprofiteren. Verder ontmoedigt Nederland, zoals bekend, al jaren
economische relaties met bedrijven in Israëlische nederzettingen. Dat blijft onverminderd van toepassing. Ik verwijs
ook naar maatregelen die dag in, dag uit worden genomen
indien nodig. Israël doet mee aan het Europese onderzoeksprogramma Horizon en daarbij past de EU de uitgangspunten van de grenzen van '67 toe. Je ziet dus dat de Europese
Unie eigenlijk scherper wordt op de grenzen van '67 om de
tweestatenoplossing mogelijk te maken. Ik denk dat dit de
kern is. De Nederlandse regering verzet zich tegen een
boycot van Israël.

Minister Koenders:
Ik heb een aantal punten. Ten eerste zijn we vanmiddag,
toen het ging over het Midden-Oosten, niet begonnen over

De heer Ten Broeke (VVD):
Anders dan mevrouw Karabulut ken ik niet al 70 jaar de
Palestijnse staat. Dat is jammer, want die zou er wel moeten
komen. Ik ken wel al 70 jaar Israël. Daarvoor mijn oprechte
felicitaties; ik hoop dat er nog heel veel jaren bij komen.
Een oproep tot een eenzijdige boycot vanuit Nederland is
juist in het nadeel van de Palestijnen en van de toekomst
van de twee staten die we allemaal zo wensen. Amona is
een nederzetting die illegaal was. Het is goed dat die is

Tweede Kamer

4 april 2017
TK 63

Vragenuur: Vragen Karabulut

63-3-2

gesloten. Het is jammer dat die vervolgens is verplaatst. Is
de minister het met mij eens dat in ieder geval sinds vrijdag,
ook onder druk van de Amerikanen — ik geloof dat het op
dit moment met hulp van de heer Jason Greenblatt gebeurt
— de Israëlische regering aangeeft geen uitbreidingen meer
te willen doen plaatshebben? Klopt het dat zij alleen nog
inbreidingen wil, zoals dat zo mooi genoemd wordt? Klopt
het dat zij geen nieuwe nederzettingen en uitbreidingen
wil? Dat spreekt in ieder geval het oordeel van mevrouw
Karabulut tegen.

leiden tot een nieuw vredesinitiatief. Ik ga hier echt geen
knollen voor citroenen verkopen, want ik weet ook niet hoe
het zal gaan, maar dit is wel de methode waarop ik effectief
kan reageren op wat er gebeurd is.
De voorzitter:
Dank u wel.

Minister Koenders:
Voor het eerst in twintig jaar wordt er een nieuwe joodse
nederzetting gebouwd op de Westelijke Jordaanoever.
Vandaar de Nederlandse veroordeling. Daar blijven we niet
stil bij zitten, want naast die veroordeling hebben we ook
een aantal beleidspunten ten aanzien van de grenzen van
'67. Tegelijkertijd is het belangrijk om met de Arabische
Liga en de Verenigde Staten verder te komen. Premier
Netanyahu heeft namelijk inderdaad gesproken over een
limitering van uitbreiding elders. We moeten zeker weten
dat dit gebeurt. Dat moet zich in feiten, op de grond,
bewijzen.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Deze nieuwe stap, deze nieuwe escalatie in het nederzettingenbeleid, laat zich volgens mij alleen duiden als een test
voor het tot nu toe zwalkende beleid van de Verenigde
Staten in de relatie met Israël. Daarom heb ik de volgende
vraag aan de minister. Hij zegt dat we met allerlei partners
samenwerken om te bekijken of we de druk kunnen
opvoeren. Wat zou hij kunnen doen om er in EU-verband
of bilateraal met een aantal gelijkgezinde landen, juist in
relatie met de Verenigde Staten, voor te zorgen dat er niet
alleen toezeggingen worden gedaan over toekomstig uitbreiden of inbreiden — dat hebben we immers al heel vaak
gehoord — maar vooral om dit onzalige besluit teruggedraaid te krijgen?
Minister Koenders:
Ik ben dat zeer met de heer Van Ojik eens. We hebben in
het verleden twee dingen gedaan en we gaan dingen in de
toekomst doen. Toen de regering-Trump begon en haar
beleid ten opzichte van Israël en de nederzettingen onduidelijk was, heeft de Nederlandse regering meegedaan aan
de Parijse conferentie om de criteria helder te houden over
wat we altijd gevonden hebben en om ervoor te zorgen dat
die niet verwateren. Dat gaat bijvoorbeeld ook over de
positionering en de lokaliteit van ambassades en het respect
voor de VN-resolutie die eind december is aangenomen.
Dat deden we om ook in de beïnvloeding duidelijk te maken
waar Europa en Nederland staan.
Daarnaast is president Sisi vandaag in Washington — een
belangrijk punt — en zijn er Amerikaanse vertegenwoordigers in het Midden-Oosten om samen met Arabische landen
te bekijken in hoeverre er weer een serieus vredesproces
begonnen kan worden. Of ik daar vertrouwen in heb, kan
ik nu nog niet beoordelen, maar de benadering van
Nederland en Europa zal precies zijn zoals de heer Van Ojik
zegt. Het gaat ons namelijk om het intrekken van nieuwe
nederzettingen. En als er in de toekomst een beperking
komt, zou dat volgens ons daadwerkelijk moeten kunnen

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Karabulut

4 april 2017
TK 63

63-3-3