Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

32 317

JBZ-Raad

Nr. 595

VERSLAG VAN EEN WERKBEZOEK
Vastgesteld 26 februari 2020
Op 17 februari 2020 bracht een delegatie van leden van de vaste
commissie voor Justitie en Veiligheid een werkbezoek aan de Europese
instellingen te Brussel. Het doel van het werkbezoek was een indruk te
krijgen van de plannen en doelen van de Europese Commissie en andere
instituten in de Europese samenwerking op het terrein van J&V. De
delegatie bestond uit de leden Van Dam (CDA, delegatieleider), Groothuizen en Den Boer (beiden D66). De begeleiding werd verzorgd door
mevrouw Burger, adjunct-griffier van de commissie, de heren Rook en
Middelkoop, EU-adviseurs en mevrouw Timmer, vertegenwoordiger van
de Tweede Kamer bij de Europese Instellingen.
De delegatie brengt als volgt verslag uit.
Sessie 1: gesprek met het hoofd J&V en het hoofd EP-relaties van
de Permanente Vertegenwoordiging van het Koninkrijk der
Nederlanden bij de Europese Unie
Als aftrap van het gesprek blikten het hoofd J&V en het hoofd EP-relaties
van de Permanente Vertegenwoordiging terug op de belangrijkste
politieke ontwikkelingen in de EU in 2019. Migratie, Brexit, klimaat en
rechtsstatelijkheid beheersten het debat. De uitslag van de verkiezingen
van het Europees Parlement betekent dat er een nieuw machtsevenwicht
zal optreden, dat op dit moment nog niet is uitgekristalliseerd. Daarna
keken de gesprekspartners vooruit naar het werkprogramma van de
Europese Commissie. Zij gingen daarbij onder meer in op de planning en
de verwachtingen ten aanzien van het aangekondigde nieuwe migratiepact. Ook besteden zij aandacht aan de voornemens van de verschillende eurocommissarissen met J&V-onderwerpen in hun portefeuilles en
aan ontwikkelingen binnen de vaste commissies in het Europees
Parlement die zich met de J&V-onderwerpen bezighouden. Tot slot gingen
zij in op een aantal lopende dossiers, zoals de ontwerpverordening inzake
elektronische bewijsvergaring en de stand van zaken rond de oprichting
van het Europees Openbaar Ministerie (EOM).

kst-32317-595
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 317, nr. 595

1

Sessie 2: gesprek met ambtenaren van de Europese Commissie,
Raad en Europese Raad
Vervolgens sprak de delegatie met een aantal ambtenaren die werkzaam
zijn bij respectievelijk het directoraat-generaal Justitie, het directoraatgeneraal Binnenlandse Zaken en Migratie, het secretariaat-generaal van
de Raad en het kabinet van de voorzitter van de Europese Raad.
Het gesprek ging in op de timing en de contouren van het nieuwe asiel- en
migratiebeleid van de Europese Commissie en de zoektocht naar politiek
draagvlak onder de lidstaten. Daarbij staat centraal de eventueel
verplichte toepassing van een grensprocedure en hervorming van de
huidige Dublinsystematiek. Het pact zal naar verwachting inzetten op een
integrale benadering, zowel de interne als externe dimensie en het
functioneren van de Schengenzone.
Op strafrechtelijk terrein wordt politieke aandacht verwacht voor het
Europees Aanhoudingsbevel. In de afgelopen jaren is daar in de rechtspraak een grote ontwikkeling in geweest. Zowel het Europees Parlement
als de Europese Commissie zullen een implementatierapport uitbrengen.
Verder heeft de Europese Commissie detentie en voorlopige hechtenis als
belangrijke onderwerpen in gedachten. Ten aanzien van andere samenwerkingsinstrumenten wordt het gebruik onderzocht en geëvalueerd met
het oog op eventuele voorstellen voor meer uniformere regelingen.
Bij politiesamenwerking zal de Commissie zich richten op grote thema’s
waar de Europese Unie meerwaarde kan leveren: terrorisme, zware
criminaliteit en cyber. Daarop kan worden ingezet via meer informatieuitwisseling, operationele samenwerking en de rol van Europol. Het
mandaat van Europol zal in 2020 worden herzien.
Tenslotte is er veel gesproken over rechtsstatelijkheid en de effecten
daarvan op justitiële samenwerking. Het Fins Voorzitterschap heeft de
procedures tegen Hongarije en Polen herhaaldelijk in de Raad geagendeerd. Ook het Europees Hof van Justitie heeft verschillende belangrijke
arresten gewezen. Er wordt door de Europese Commissie ook ingezet op
training van magistraten en conditionaliteit betreffende rechtsstatelijkheid
in het Europees Meerjarig Financieel Kader (MFK).
Sessie 3: gesprek met Didier Reynders, commissaris voor justitie
De delegatie sprak vervolgens met commissaris Reynders, die de diverse
onderwerpen in zijn portefeuille toelichtte. Tijdens het gesprek werd
uitgebreid gesproken over rechtsstatelijkheid. Onder een nieuw monitoringsmechanisme zal de Europese Commissie een verslag uitbrengen
over de rechtsstatelijkheid in alle 27 lidstaten van de Europese Unie. Dit
verslag zal onder meer ingaan op de onafhankelijkheid van de rechtspraak
in lidstaten. Afhankelijk van de bevindingen zal er over sommige landen
uitgebreider gerapporteerd worden dan over andere. Het eerste verslag
van dit jaarlijkse onderzoek zal naar verwachting in september 2020
gereed zijn. Dit verslag heeft tot doel een gesprek over de rechtsstaat te
entameren tussen de lidstaten, het Europees Parlement en de nationale
parlementen. De delegatie heeft de Eurocommissaris uitgenodigd om bij
de Tweede Kamer langs te komen als het onderzoek is gepubliceerd.
Voorts is de Eurocommissaris ingegaan op zijn verantwoordelijkheden op
het gebied van digitalisering, waaronder voor de ontwerpverordening
inzake elektronische bewijsvergaring, en artificiële intelligentie. Wat
betreft de ontwerpverordening inzake elektronische bewijsvergaring wees
de commissaris op de balans die bij de onderhandelingen binnen de Raad

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 317, nr. 595

2

en het Europees Parlement gezocht wordt tussen efficiëntie van grensoverschrijdende elektronische bewijsvergaring en het borgen van de
fundamentele rechten van verdachten. Omdat 85% van de strafzaken een
digitale component heeft, is dit een urgent dossier. Tegelijkertijd raken de
onderhandelingen over dit dossier ook direct aan de discussie over
rechtsstatelijkheid. Over artificiële intelligentie («AI») benadrukte de
commissaris het belang van een menselijke beoordeling bij toepassingen
die werken op basis van AI. Hij wees op het, inmiddels op 19 februari 2020
verschenen, Witboek Artificiële Intelligentie en de daaraan verbonden
consultatie. Ook aan de orde kwamen zorgen die leven over de
adequaatheid van het budget voor het in oprichting zijnde Europees
Openbaar Ministerie en voor de JBZ EU-agentschappen Eurojust en
Europol.
Sessie 4: gesprek met Nederlandse leden van de commissie voor
burgerlijke vrijheden, veiligheid en justitie van het Europees
Parlement
De delegatie sprak met Sophie in ’t Veld (D66/RENEW), Malik Azmani
(VVD, RENEW) en Jeroen Lenaers (CDA, EVP). Er wordt verschillend
gedacht over de verdere aanpak van het migratiedossier en de rol van de
Raad daarbij. Er werden accenten gelegd op onder meer de koppeling met
Schengen, mogelijkheden voor legale migratie in afspraken met derde
landen en grensbewaking. Ook zorgen omtrent de adequaatheid van het
budget voor EU JBZ-agentschappen als Europol en Eurojust kwamen ter
sprake.
Op het gebied van rechtsstatelijkheid werd door een EP-lid onderstreept
dat de Europese Commissie een beperkte versie invoert van voorstellen
die het Parlement in 2016 heeft gedaan, te weten een jaarlijkse rapportage
over de staat van de rechtsstaat.
Sessie 5: gesprek met de rapporteur van het Europees Parlement
voor de ontwerpverordening inzake elektronische bewijsvergaring
De delegatie sprak met de Duitse sociaaldemocraat Birgitte Sippel die
binnen het Europees Parlement de rapporteur is voor de ontwerpverordening inzake elektronische bewijsvergaring. Het gesprek focuste op de
betrokkenheid van justitiële autoriteiten van lidstaten betrokken bij een
praktijkgeval van grensoverschrijdende elektronische bewijsvergaring en
het borgen van de fundamentele rechten van de verdachte aan wie de
elektronische gegevens toebehoren. Bij het opvragen van elektronisch
bewijsmateriaal in grensoverschrijdende strafzaken zijn veelal drie
lidstaten betrokken: de lidstaat wiens justitiële autoriteiten het elektronisch bewijsmateriaal vorderen, de lidstaat waar de eigenaar van de data
zich bevindt en de lidstaat waar de data feitelijk is opgeslagen. In veel
gevallen is dat Ierland, waar veel grote Amerikaanse sociale netwerk
bedrijven hun Europese hoofdvestiging hebben. Met rapporteur Sippel
werd gesproken over de rol die gegeven het borgen van de rechten van
de verdachte de justitiële autoriteiten in de twee laatstgenoemde
jurisdicties zouden kunnen krijgen. Mevrouw Sippel noemde de
mogelijkheid van een hiërarchie van typen data, waarbij voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 317, nr. 595

3

opvragen van gegevens die minder privacygevoelig zijn (bijvoorbeeld de
vraag aan wie een bepaald IP-adres toebehoort) een lichtere procedure
geldt dan bij het opvragen van inhoudelijke gegevens («content data»).
De delegatieleider,
Van Dam
De griffier van de delegatie,
Burger

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 317, nr. 595

4