2017D35465

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
hebben de onderstaande fracties de behoefte vragen en opmerkingen
voor te leggen aan de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
over de geannoteerde agenda van de Landbouw- en Visserijraad van 11
en 12 december 2017 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1069).
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
De adjunct-griffier van de commissie,
Konings

nds-tk-2017D35465

1

Inhoudsopgave
I

II
III

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinksfractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUniefractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
Antwoord / Reactie van de Minister
Volledige agenda

blz.
2
2
3
4
5
6
7
9
12
12
12

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda van de Landbouw- en Visserijraad van 11 en
12 december 2017. Deze leden hebben enkele vragen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de voorgestelde aanpak voor de
vangst van Noorse kreeft in de Noordzee voor Nederland problematisch
kan zijn. Meerdere lidstaten hebben problemen met deze maatregel. Kan
de Minister aangeven welke lidstaten dit zijn? Kan Nederland, tezamen
met deze andere lidstaten, genoeg gewicht in de schaal leggen om de
Europese Commissie te verleiden af te zien van de voorgestelde aanpak?
Welke alternatieven zal Nederland, tezamen met andere lidstaten,
aandragen? Hebben deze alternatieven een goede kans van slagen?
De leden van de VVD-fractie constateren dat de Minister terecht aangeeft
dat een totaalverbod voor de vangst van aal in kustwateren zeer nadelige
gevolgen kan hebben voor tientallen Nederlandse kleinschalige
kustvissers. De Nederlandse aanpak is gericht op een tijdelijk vangverbod
(in de maanden september, oktober, november). In hoeverre is een
totaalverbod nog af te wenden? Is de Minister bereid om met andere
lidstaten (die in een vergelijkbare situatie zitten als Nederland) in overleg
te treden hoe een totaalverbod te stoppen?
De leden van de VVD-fractie hebben vernomen dat op 28 september jl.
een conferentie heeft plaatsgevonden over «Modern Biotechnologies in
Agriculture – Paving the way for responsible innovation». Kan de Minister
aangeven wanneer het achtergronddocument van deze conferentie
beschikbaar is en met de Kamer gedeeld zal worden?
De leden van de VVD-fractie hebben vernomen dat op de agenda de
mededeling over het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) na 2020
staat. Deze leden constateren dat er nog geen achtergronddocument
beschikbaar is. Overigens is dat niet alleen op dit punt, bij veel agendapunten ontbreekt een achtergronddocument. Juist op dit punt is het
belangrijk dat er voorafgaand aan een Raad voldoende informatie
beschikbaar is om als Kamer voorafgaand aan een Raad een gedachtewisseling hierover te kunnen hebben. Bij de herziening van het GLB is het
regeerakkoord leidend. Op welke wijze gaat de Minister een vertaalslag
maken vanuit het regeerakkoord (ambitie, innovatie) naar de inzet voor

2

het GLB? Op welke wijze gaat zij borgen dat aan de ene kant meer ruimte
voor lidstaten bij de implementatie van het GLB kan zijn en aan de andere
kant een eerlijk speelveld waar onze boeren belang bij hebben?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister zal pleiten voor een
verdere bespreking van moderne biotechnologieën. Deze leden ondersteunen dit van harte. Welke agenda zal de Minister voeren om op dit punt
concrete stappen te zetten en is zij bereid om als nodig zelf met initiatieven te komen?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister oneerlijke handelspraktijken en het verbeteren van de positie van de boer in de keten aan de
hervorming van het GLB koppelt. Voor deze leden is het belangrijk dat er
meer duidelijkheid komt over wat nodig is om de positie van de boer te
versterken en als de markt extra (bovenwettelijke) eisen stelt hoe deze
terug te vinden zijn in de prijs voor een product. De Minister wil pleiten
om de onduidelijkheid over de mogelijke spanning tussen de mededingingswetgeving en het GLB weg te nemen, zodat er duidelijkheid komt
over de mogelijkheden die de producenten hebben om samen te werken.
Het regeerakkoord vraagt dat de Autoriteit Consument en Markt (ACM)
erop toe gaat zien dat boeren en tuinders hogere prijzen ontvangen van
afnemers die bovenwettelijke eisen stellen, bijvoorbeeld ten aanzien van
duurzaamheid of dierenwelzijn. Is de Minister bereid om in een brief
uiteen te zetten welke stappen er in Europese wetgeving gezet moeten
worden om in Nederland meer ruimte te hebben om dit te regelen en er
door de ACM op toe te zien.
Naar aanleiding van de gedachtewisseling over duurzaam bodembeheer
willen de leden van de VVD-fractie de volgende vragen stellen. Veel
lidstaten benadrukken het belang van goede bodemkwaliteit, ook
Nederland. Juist met de klimaatdoelen van Parijs en de kansen die goed
bodembeheer biedt (organische stof in relatie tot binding koolstof) is het
belangrijk dat we weten hoe de stand van de bodem gemeten wordt. Kan
de Minister aangeven hoe deze bepaald wordt en wordt in alle landen
dezelfde meetmethode gebruikt? Zo nee, wat zijn de verschillen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda voor de Landbouw- en Visserijraad op 11 en 12 december
2017. Deze leden hebben hierover nog vragen.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister gaat pleiten voor een
Total Allowable Catch (TAC)-verhoging van 66% voor tarbot en griet, zoals
naar voren komt uit de herziening van het rekenmodel. Deze leden
dringen hierop aan, mede vanwege de eerdere kortingen op deze
bestanden.
De leden van de CDA-fractie zijn evenals de Minister kritisch op het
voorgestelde totaalverbod van vangst van paling groter dan 12 centimeter
in zee. Deze leden vragen om een inschatting van hoe andere lidstaten
hiernaar kijken. Zij vragen de Minister wat de voortgang is van de
nationale aalbeheerplannen in Brussel.
De leden van de CDA-fractie zijn tegen de maatregelen gericht op de
sportvisserij ten aanzien van zeebaars. Deze leden vinden dat het verbod
op de sportvisserij te ver gaat omdat deze in zeer geringe mate bijdragen
aan de neergang van het zeebaarsbestand. Is de Minister bereid zich te
verzetten tegen de vangstmaatregelen gericht op de sportvisserij?
Ten aanzien van de aanlandplicht, waarvan de invoering dichterbij komt
zonder dat er oplossingen zijn, vragen de leden van de CDA-fractie of de

3

Minister bereid is om te werken aan een discardsplan waarmee de
verduurzaming met werkbare maatregelen voortgang vindt, maar waarbij
geen draconische maatregelen nodig zijn die de visserij voortijdig
stoppen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de door de
Europese Commissie gepubliceerde toekomstplannen voor het GLB. Deze
leden zijn positief over de voorstellen om het GLB eenvoudiger en
flexibeler te maken, mits dit bijdraagt aan het verminderen van de
regeldruk. Zij constateren dat de Commissie meer verantwoordelijkheid
bij de lidstaten wil neerleggen wanneer het gaat om controles, sancties en
toezicht. De leden van de CDA-fractie vragen hoe ervoor gezorgd gaat
worden dat de nationale bevoegdheden, die de lidstaten dan zouden
krijgen, overal op correcte wijze uitgevoerd en gecontroleerd gaan
worden. In hoeverre zijn dit nieuwe bevoegdheden en zou het kunnen zijn
dat de uitvoering anders belegd moet worden?
De leden van de CDA-fractie vragen wat de verwachting van de Minister is
over de inzet van andere lidstaten Europa ten aanzien van het voorstel om
een plafond vast te stellen voor directe betalingen van 60.000 tot 100.000
euro per bedrijf. Deze leden zijn voorstander van een dergelijk plafond
maar vragen zich af of naleving van deze maatregel wel voldoende is te
controleren, want bedrijven zouden hun bedrijf kunnen gaan splitsen. Zij
vragen de Minister welke mogelijkheden zij ziet om invoering van groene
(ecosysteem)diensten en blauwe (water)diensten verder vorm te geven
binnen het GLB met daarbij een eerlijke marktconforme vergoeding voor
grondeigenaren en grondgebruikers. Ziet de Minister ruimte om maatregelen in het GLB op te nemen die het bodemleven, de bodemvruchtbaarheid en CO2-vastlegging door verhoging van het organische
stofgehalte, verbeteren? Conform de aanbevelingen van Agricultural
Markets Taskforce (commissie Veerman) zou in het GLB ingezet moeten
worden op het versterken van de positie van boeren en tuinders in de
keten. De leden van de CDA-fractie nemen aan dat de Minister niet wacht
op het nieuwe GLB met de uitvoering van het regeerakkoord om de
positie van landbouwers te versterken. Klopt dat? Welke struikelblokken
ziet de Minister nog bij de invulling van het nieuwe GLB?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda van de Landbouw- en Visserijraad van 11 en
12 december en willen de Minister nog enkele vragen stellen.
De leden van de D66-fractie hebben een aantal vragen ten aanzien van de
vangstmogelijkheden voor 2018 in de Atlantische Oceaan en Noordzee.
Deze leden hebben kennisgenomen van het voorstel van de Europese
Commissie over een akkoord over de verordening inzake de vaststelling
van de vangstmogelijkheden voor 2018. Hierin wordt vermeld dat de
Europese Commissie met een voorstel gaat komen over het ophogen van
de vangstmogelijkheden voor een deel van de demersale visserijsector
dat problemen ondervind door de aanlandplicht. Eén van de redenen
waarom er een aanlandplicht bestaat is dat vissers gestimuleerd moeten
worden om nieuwe vistechnieken te gebruiken die er voor zorgen dat er
minder bijvangst is. Deze leden begrijpen dat dit in sommige gevallen
problemen oplevert, maar constateren ook dat het ophogen van de
vangstmogelijkheden leidt tot meer bijvangst. Is de Minister van mening
dat het ophogen van de vangstmogelijkheden ervoor kan zorgen dat de
positieve effecten van de aanlandplicht op de hoeveelheid bijvangst teniet
worden gedaan? Zo ja, is dit dan een verstandig voorstel?

4

Voorts hebben de D66-leden nog enkele andere vragen over visserij.
Waarom stelt Nederland geen aalvangstverbod in voor zee, waar het
International Council for the Exploration of the Sea (ICES) om vraagt? Ons
aalmanagementplan is helemaal niet duurzaam. Nederland gaat niet uit
van 40% ongestoorde situatie, maar van 40% huidige situatie. Waarom
wordt er niet voor gekozen de paairijpe aal niet gewoon weg te laten
zwemmen? Voor de economie hoeft deze keuze niet te worden gemaakt.
Of is het een handhavingsprobleem? Is het, gelet op gelijk speelveld
mogelijk een roll over te realiseren van de maatregelen 2017 voor de
zeebaars voor zowel de sportvisserij als de kleinschalige kust visserij? Is
de oplossing voor herstel ook te zoeken in technische maatregelen in
plaats van vangstbeperkingen?
De leden van de D66-fractie hebben ook vragen over het GLB 2020. Deze
leden hebben kennisgenomen van de mededeling over de hervorming
van het GLB na 2021. Eén van de veranderingen die hierin worden
vermeld is dat er meer ruimte komt voor lidstaten voor vrijheid bij de
implementatie van het nieuwe GLB. Deze ontwikkeling juichen de leden
van de D66-fractie zeker toe, temeer indien sterker wordt gestuurd op
doelen in plaats van met middelvoorschriften. Dit zal dus ook een
aanpassing van de nationale uitvoeringscultuur vergen. Hoe staat de
Minister hier tegenover? Voorts zouden deze leden willen weten op welke
wijze het nieuwe GLB bijdraagt aan een transitie van de Nederlandse
landbouw die meer op kringlopen is gebaseerd? Deelt de Minister de
mening dat inkomenssteun dient te worden afgebouwd, omdat deze
betalingen vaak niet bij de boeren terechtkomen maar bij de eigenaren
van de grond? Deelt de Minister de mening dat inkomenssteun dient te
worden afgebouwd ten gunste van betalingen voor onder meer biodiversiteit en klimaat? Is de Minister bereid om de vergroening van het GLB
ook daadwerkelijk impact te laten hebben en geen genoegen te nemen
met de huidige maatregelen, die nauwelijks een positief effect hebben
gehad op biodiversiteit? De leden van de D66-fractie staan positief ten
opzichte van de mening van de Minister dat de gehele voedselketen te
weinig wordt meegenomen in het GLB. Deze leden zouden graag horen
wat de Minister gaat doen om ervoor te zorgen dat er meer aandacht
wordt gevestigd op voedsel in het nieuwe GLB, vooral in relatie tot
voorlichting en activiteiten met betrekking tot gezonde voeding voor
kinderen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
geannoteerde agenda voor de Landbouw- en Visserijraad van 11 tot
12 december 2017. Deze leden hebben naar aanleiding hiervan een aantal
vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie willen graag een reactie van de
Minister op de mededeling van de Europese Commissie over het nieuwe
gemeenschappelijk landbouwbeleid. Naar de mening van deze leden
lijken de eerste signalen erop te duiden dat er enorm veel kansen worden
gemist om de daadwerkelijke stap te zetten naar een duurzame landbouw
met een goed verdienmodel voor boeren en tuinders. Deze leden zijn
bezorgd over het vergroten van vrijheid van lidstaten indien er geen
concrete en meetbare doelen worden gesteld, onder andere omtrent het
vergroten van biodiversiteit, het reduceren van chemische gewasbescherming, de bijdrage van de landbouw aan het klimaatprobleem en
het sluiten van kringlopen. Zij voorzien hierdoor een «race to the bottom»
waarbij lidstaten, redenerend vanuit het perspectief van het voorkómen
van concurrentienadelen ten opzichte van andere lidstaten, zoveel
mogelijk zullen trachten de regels zo ruimharig mogelijk voor de eigen
sector toe te passen. Terwijl juist een systeemverandering nodig is om de

5

landbouw in evenwicht te brengen met klimaatdoelen, natuur en
biodiversiteit. Deelt de Minister deze zorg? Is de Minister bereid om deze
bezorgdheid over te brengen aan de Europese Commissie en de lidstaten?
Zo nee, waarom niet? Is de Minister daarnaast bereid om nadrukkelijk de
Europese Commissie te verzoeken om alleen Europese subsidies te
verstrekken indien er concrete, meetbare prestaties ten behoeve van
verduurzaming of andere maatschappelijke opgaven er tegenover staan?
Wat betreft de leden van de GroenLinks-fractie betekent dit een verandering van het huidige pijlersysteem, waarbij een groot gedeelte van de
gelden directe inkomenssteun zijn. Naar de mening van deze leden heeft
deze directe inkomenssteun niet of nauwelijks bijgedragen aan een betere
inkomenspositie van de boer, eerder aan een betere inkomenspositie voor
bedrijven in de verdere voedselketen. Kan de Minister in een tijdlijn
aangeven hoe het verdere proces eruit gaat zien? Wanneer wordt de
Kamer betrokken bij de besluitvorming?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat het voorzorgsbeginsel van groot belang is in het vaststellen van de TAC’s in de visserij.
Deze leden maken zich in het bijzonder zorgen over de Europese
aalpopulatie. Zij delen daarom de mening van de Europese Commissie
om adequate maatregelen te treffen en steunen ook het voorstel om de
visserij op aal van meer dan 12 centimeter op zee en in de kustwateren
het hele jaar te verbieden. De leden van de GroenLinks-fractie verbazen
zich erover dat Nederland bezwaar wil maken tegen het vangstverbod.
Nederland verwijst daarbij naar het Nederlandse aalbeheerplan uit 2011
dat is beoordeeld als duurzaam. Kan de Minister aangeven wat de
concrete resultaten zijn van het Nederlandse aalbeheerplan in de
afgelopen jaren? En wat bedoelt de Minister met «volgens het ICES-advies
lijkt het probleem» van de vangsten op zee beperkt tot een aantal
lidstaten? Hoe past deze stellingname van de Minister in het eerder
geschetste voorzorgsbeginsel? Deze leden vragen aan de Minister hoe
veel Nederlandse kustvissers er zijn die primair op aal vissen en hoe groot
het Nederlandse aandeel is in de Europese aalvisserij.
De leden van de GroenLinks-fractie willen in navolging van de Europese
Commissie en eurocommissaris voor Landbouw Hogan pleiten voor
concrete en meetbare doelen van het terugdringen van het gebruik en
verduurzaming van gewasbeschermingsmiddelen. Deze leden zien nu de
uitdaging om het gebruik van het landbouwgif glyfosaat sterk terug te
dringen nu de Europese Unie heeft besloten het middel voor slechts vijf
jaar toe te staan. De Minister heeft aangegeven tijdens de vorige
Landbouw- en Visserijraad dat in Nederland maatregelen zijn getroffen
om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen buiten de landbouw
terug te dringen. Kan de Minister aangegeven welke jaarlijkse resultaten
zijn geboekt in het terugdringen van bijvoorbeeld glyfosaat? Kan de
Minister een uitsplitsing geven van het jaarlijkse gebruik en verkoop van
dit middel binnen de landbouw, het professioneel gebruik buiten de
landbouw en het particuliere gebruik? Zo nee, kan de Minister een
monitoringssysteem opzetten waarmee deze gegevens wel jaarlijks
beschikbaar komen? Is de Minister bereid om een concrete afbouwstrategie op te stellen voor het middel glyfosaat?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de eerste
berichten van de Europese Commissie over het nieuwe GLB. Wat deze
leden betreft is het beeld gemengd. Zij zijn blij dat er een voorstel voor
een subsidieplafond van 100.000 euro ligt en horen graag of de Minister
dit onderschrijft. De grotere vrijheid die lidstaten zouden krijgen op het
gebied van uitvoering van Europese regels kan tot voordelen leiden als

6

hiermee betere op plaatselijke omstandigheden wordt ingespeeld, maar
biedt ook risico’s op nationale uitzonderingen om bijvoorbeeld uit
ecologisch oogpunt noodzakelijke hervormingen te vermijden.
De leden van de SP-fractie zijn blij met de grotere aandacht voor de rol
van landbouw binnen de klimaatproblematiek, maar constateren dat het
probleem van de afnemende biodiversiteit in de voorstellen van de
Commissie er karig af lijkt te komen. Deze leden zouden graag zien dat de
Minister hier in de Raad aandacht voor vraagt. Zowel op het gebied van
klimaatverandering als biodiversiteit lijken concrete doelstellingen in het
GLB uit te blijven, hetgeen een hervorming van beperkte waarde zou
maken. De leden van de SP-fractie dringen aan op harde doelstellingen op
deze gebieden. Daarnaast wijzen ze op de wenselijkheid van een GLB van
beperktere financiële omvang in het algemeen.
De leden van de SP-fractie zijn het oneens met de Minister waar het gaat
om het voorstel van de Europese Commissie om in het kader van het
aalherstelplan de vangst totaal te verbieden. Wat deze leden betreft is de
situatie dusdanig nijpend dat hiertoe moet worden overgegaan en is er
geen legitieme reden om het verbod te beperken tot een aantal maanden.
Ten overvloede wijzen zij erop dat het commissievoorstel is gebaseerd op
een advies van ICES.
Voor wat betreft de zeebaars zijn de leden van de SP-fractie verbaasd over
het commissievoorstel, waarbij de sportvisserij voor wat betreft de eerste
helft van 2018 een vangstverbod krijgt en de tweede helft alleen
catch&release-visserij is toegestaan, terwijl de kleinere commerciële
visserij vanuit economische overwegingen nog wel vangstmogelijkheden
behoudt. Deze leden wijzen erop dat de recreatieve sportvisserij in het
verleden slechts zeer beperkt heeft bijgedragen aan afname van zeebaarsbestanden, in tegenstelling tot commerciële visserij. Ook wijzen zij op het
relatieve economische belang van recreatieve visserij voor kustgebieden.
Ten slotte hebben de leden van de SP-fractie twijfels bij de handhaafbaarheid. In algemene zin stellen deze leden voor ofwel een totaalverbod
op zeebaarsvangst voor zowel commerciële als recreatieve visserij, ofwel
een (zeer) beperkte vangst voor beide sectoren. Dit voorstel lijkt echter de
recreatieve vissers disproportioneel te benadelen.
De leden van de SP-fractie maken zich zorgen over de verspreiding van
Afrikaanse varkenspest in verscheidene Midden- en Oost-Europese
lidstaten. Deze leden horen graag van de Minister welke preventieve
maatregelen Nederland stelt om verspreiding op ons grondgebied te
voorkomen, met name op het gebied van het controleren van handelsstromen. Zij vragen of dit niet een goede aanleiding is om in Europees
verband te wijzen op de onwenselijkheid van lange transporten, zowel uit
het oogpunt van ziekteverspreiding, als milieulasten, als dierenwelzijn.
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben kennisgenomen van
de geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad 11 en 12 december
2017.
Ten aanzien van de vangstmogelijkheden voor 2018 in de Atlantische
Oceaan en Noordzee hebben de leden van de fractie van de ChristenUnie
de volgende vragen. Deze leden constateren dat jarenlang de gezamenlijke TAC voor tarbot en griet is gekort, omdat het «data limited stocks»
waren: omdat er geen gegevens waren moest de TAC voor de zekerheid
jaarlijks met 20% gekort worden. Vorig jaar is mede op instigatie van
Nederland het benchmarkonderzoek gestart om een kwalitatief beter
model voor tarbot en griet te maken. De daaruit volgende modelmatige
schatting van visserijdruk en visbestand komt goed overeen met
ervaringen uit de praktijk. In de in juni en november jl. gepubliceerde
adviezen voor tarbot en griet heeft ICES nu vastgesteld dat de stock van

7

tarbot met een factor 3 groter is en de visserijsterfte, net als bij tong en
schol, heel laag, ruim binnen Maximum Sustainable Yield-grenzen. De
berekeningen in dit robuuste model (met een geldigheid van twee jaar)
leiden ertoe dat de gezamenlijke TAC voor tarbot en griet met 66%
omhoog kan binnen het duurzaamheidskader zoals vastgesteld. Desondanks heeft de Europese Commissie besloten het wetenschappelijk advies
niet te willen volgen en stelt zij een verhoging van 20% voor. Een
dergelijke beperkte verhoging zal onnodig discarden laten voortbestaan.
Bovendien brokkelt daarmee het draagvlak voor de aanlandplicht verder
af. Is de Minister bereid om er tijdens de Landbouw- en Visserijraad voor
te pleiten dat de wetenschappelijke modellen consequent gevolgd
worden, dus niet alleen wanneer het ICES-advies leidt tot een lagere TAC,
maar ook wanneer het leidt tot een hogere TAC? Is zij bereid te pleiten
voor een verhoging groter dan 20%?
De leden van de fractie van de ChristenUnie wijzen op het recente voorstel
van de Europese Commissie met als doel een algeheel vangstverbod van
paling groter dan 12 centimeter in zee. De Commissie baseert zich op ICES
die vaststelt dat er geen vooruitgang zit in het herstel van de palingstand.
De observaties uit de praktijk van de vissers komen echter niet overeen
met deze vaststelling. Is de Minister bereid nader onderzoek te bepleiten
voordat dit vangstverbod wordt ingesteld? Bij paling groter dan 12
centimeter in zee gaat het bovendien om vissen die vanuit het binnenwater de zee hebben bereikt om zich verder op de oceaan voort te
planten. Juist op die trektocht naar zee ondervindt de paling de meeste
problemen door dijken, sluizen, gemalen en waterkrachtcentrales. De
echte winst voor de paling in Nederland is dan ook te behalen door de
vele knelpunten in de binnenwateren op te heffen en een algeheel
vangstverbod legt de oorzaak van het gebrek aan herstel ten onrechte bij
de visvangst. Wanneer de bestaande afspraken in de Europese Aalverordening en het Nederlandse Aalbeheerplan worden nagekomen, zal de
palingstand sneller herstellen. Op welke wijze kunnen de afgesproken
maatregelen sneller uitgevoerd en gehandhaafd worden?
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen dat de Minister zich
bewust is van de problemen die de sector ondervindt met de bijvangsten
van geassocieerde soorten. De Minister wijst ook op het ontbreken van
goede gegevens over de geassocieerde bestanden. Op welke manier zet
de Minister zich ervoor in dat zo snel mogelijk gegevens verzameld
worden over deze bestanden en daarmee voor tijdige duidelijkheid voor
vissers over wat hen te wachten staat richting 2019?
De leden van de fractie van de ChristenUnie wijzen op de problemen met
choke species bij de verdere implementatie van de aanlandplicht, waarbij
nog geen oplossing in beeld is. Deze leden vragen of de Minister bereid is
om aan een discardsplan te werken waardoor de verduurzaming in de
visserij door kan blijven gaan en wordt voorkomen dat de visserij
voortijdig moet stoppen.
Ten aanzien van de mededeling over het GLB na 2020 hebben de leden
van de fractie van de ChristenUnie de volgende vragen. Deze leden
steunen de inzet van de Minister met betrekking tot het GLB, onder meer
door de aandacht voor maatschappelijke uitdagingen, innovatie en het
borgen van het belang van voedsel. Terecht wijst de Minister op het
ontbreken van het belang van de hele voedselketen voor de doelen van
het GLB (zoals prijsvorming) in de mededeling van de Europese
Commissie. De leden van de fractie van de ChristenUnie steunen de inzet
van de Minister om de positie van boeren in de keten te versterken, naar
aanleiding van de Raadsconclusies over oneerlijke handelspraktijken. De
Minister zal onder meer pleiten voor het wegnemen van de spanning

8

tussen de mededingingswetgeving en het GLB. Wat is de bredere inzet
van Nederland richting het nieuwe GLB met betrekking tot de positie van
boeren en tuinders in de keten, het borgen van het belang van de hele
voedselketen en de mogelijkheden voor samenwerking?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen naar de visie van de
Minister op risicomanagement in de mededeling van de Europese
Commissie. De Commissie stelt voor om instrumenten op te nemen in het
GLB om boeren weerbaar te maken tegen onder meer extreme weersomstandigheden.
Tot slot hebben de leden van de fractie van de ChristenUnie een aantal
vragen over de uitkomsten van de high level-conferentie over Afrikaanse
varkenspest van 8 en 9 november jl. Deze leden vinden de verspreiding
van Afrikaanse varkenspest in onder meer Polen, Tsjechië en Roemenië
zeer zorgelijk. Zij vragen meer toelichting op de maatregelen die worden
genomen om een uitbraak in Nederland te voorkomen. Zo is het
belangrijk om streng te controleren op diertransporten en de reiniging en
desinfectie van wagens uit landen waar sprake is van besmetting. Hoe
wordt deze controle uitgevoerd? Op welke manier vindt afstemming met
andere lidstaten plaats over strikte controle op deze maatregelen? Zijn er
aanscherpingen nodig in het risicobeheer voor wilde zwijnenpopulaties en
voor buiten gehouden varkens?
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
de geannoteerde agenda voor de komende Landbouw- en Visserijraad,
evenals van het verslag van de vorige Raad. Deze leden hebben hierover
zoals gebruikelijk kritische vragen en opmerkingen bij.
Ten aanzien van de rapportage duurzaam gebruik bestrijdingsmiddelen
hebben de leden van de Partij voor de Dieren-fractie de volgende vragen.
Deze leden lezen dat de Europese Commissie een rapport heeft uitgebracht over de voortgang van het verduurzamen van het gebruik van
«gewasbeschermingsmiddelen». Daaruit zou blijken dat er voortgang is
geboekt, maar ook dat de Nationale Actieplannen van de lidstaten meer
concrete en meetbare doelen zouden moeten bevatten. De leden van de
Partij voor de Dieren-fractie zijn niet erg onder de indruk van de ambities
van de Europese Commissie, die in het licht van de glyfosaat-affaire
tamelijk ongeloofwaardig overkomen. Mooie woorden over het terugdringen van het bestrijdingsmiddelengebruik, terwijl het burgerinitiatief,
waarin burgers uit de hele EU een dringende oproep aan de Commissie
hebben gedaan om het gebruik van glyfosaat, het meest gebruikte
landbouwgif ter wereld, volstrekt is genegeerd en de Europese Commissie
doordramde met een ongeclausuleerde nieuwe toelating van glyfosaat
met nogmaals tien jaar. Het is te danken aan kritische lidstaten als
Frankrijk en België dat dit naar vijf jaar is teruggebracht, maar dat is
natuurlijk nog steeds veel te lang en het optreden van de Europese
Commissie is en blijft er een die gericht is op het beschermen van
multinationals als het bedrijf Monsanto boven het beschermen van
natuur, milieu, volksgezondheid en de voedselzekerheid op lange termijn,
om nog maar te zwijgen van het schofferen van Europese burgers en de
democratie.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie stellen dat de enige manier
om de geloofwaardigheid weer op te bouwen van zowel de Europese
Commissie als die van de Nederlandse regering (die immers blind de lijn
van de Commissie heeft gevolgd in de glyfosaat-affaire als het gaat om

9

bestrijdingsmiddelen) grote terughoudendheid is bij het toelaten van
landbouwgif en daadwerkelijke, aantoonbare en controleerbare maatregelen om het gebruik van bestrijdingsmiddelen in te dammen. Geïntegreerde gewasbescherming, waarbij het gebruik van landbouwgif pas in
allerlaatste instantie aan de orde is, moet aantoonbaar in praktijk worden
gebracht, en niet slechts de bezwering zijn die het nu is. De stappen die de
Minister beschrijft (een goede training van de gebruikers van de
middelen, goede informatie-uitwisseling en het regelmatig testen van de
installaties) zijn daarbij volstrekt onvoldoende. Welke maatregelen wil de
Minister nog meer nemen, in termen van concrete en meetbare doelen,
die nu nog altijd ontbreken?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben kennisgenomen van de mededeling van de Europese Commissie getiteld «The
Future of Food and Farming». Deze leden constateren dat in de plannen
van Commissie elke ambitie ontbreekt om een transitie in te zetten naar
een echte hervorming van de Europese landbouw waarbij voedsel een
mensenrecht is en de productie hiervan gebaseerd is op aandacht voor
mens, dier en natuur. Zij vinden dat het GLB en de bijbehorende subsidies
moet worden ingezet voor een transitie naar biologische of natuurinclusieve landbouw die opereert binnen de grenzen van de draagkracht
van de aarde en een morele omgang met dieren. Afgaande op het
voorstel van de Europese Commissie lijkt van een dergelijke transitie
voorlopig geen sprake te zijn. De Commissie geeft aan dat het systeem
van directe betalingen te willen continueren met hier en daar een kleine
aanpassing. Terwijl een radicale herziening van het landbouwbeleid
broodnodig is met het oog op de biodiversiteitscrisis, de urgente
klimaatproblematiek en de moreel volstrekt onhoudbare intensieve
veehouderij, kiest de Commissie aan vasthouden aan de status qua met
een vergroeningsdoekje voor het bloeden. Deelt de Minister de mening
dat het tijd is voor het breken met het conservatieve beleid waarbij
industriële systemen die draaien op overproductie gefinancierd worden?
De 8.6 biljoen dieren die jaarlijks in deze Europese industrie worden
gefokt en geslacht hoeven hiermee immers voorlopig niet te rekenen op
betere leefomstandigheden. Vindt de Minister dat verantwoord?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen in de geannoteerde
agenda van de Landbouw- en Visserijraad dat een gedetailleerde
beoordeling van de mededeling niet mogelijk is. Kan de Minister in
aanloop van deze beoordeling wel vast duidelijk maken of zij het
noodzakelijk vindt dat subsidies vanuit het GLB volledig transparant zijn
en niet misbruikt worden voor evenementen waarbij dierenmishandeling
plaatsvindt voor vermaak? Kan de Minister zeggen wat zij vindt van het
stierenvechten en volksfeesten zoals Toro de Fuego, zoals dat in Het
Laatste Nieuws van 13 november 2017 beschreven staat? Is de Minister
bereid om haar internationale collega’s hierop aan te spreken? Is de
Minister bereid zich in te zetten om binnen de totstandkoming van het
nieuwe GLB geen subsidies te laten verstrekken aan sectoren die zich
inlaten met het vermaak van dieren? Deelt de Minister de mening dat
structurele financiële ondersteuning alleen gerechtvaardigd is als dit
sectoren ondersteunt die uitgaan natuur-inclusieve landbouw waarbij
dieren in staat zijn hun natuurlijk gedrag uit te voeren?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat de
Commissie in de mededeling suggereert dat het systeem van directe
betalingen gecontinueerd kan worden met minimale aanpassingen. Deze
leden vinden dat een onverantwoorde uitgave van zeer grote sommen
belastinggeld. Algemene inkomenssteun zou minstens vervangen moeten
worden door een resultaatgerichte beloning voor boeren die daadwerkelijk substantieel bijdragen aan het verbeteren van natuur, landschap en

10

milieu. Alleen zo kan het GLB bijdragen aan oplossingen voor natuur,
klimaat, milieu, dierenwelzijn en voedselzekerheid. Inkomenssteun voor
de melkvee- en kalverhouderij verhouden zich per slot van rekening zeer
slecht tot de klimaatdoelen van Parijs. Kan de Minister dat beamen?
Ten aanzien van de relatie tussen VN Duurzame Ontwikkelingsdoelen en
het GLB hebben de leden van de Partij voor de Dieren-fractie de volgende
vragen. De Minister schrijft dat zij van plan is een workshop te organiseren waarbij wetenschappers worden uitgenodigd hun visie te geven op
de relatie tussen de Duurzame Ontwikkelingsdoelen en het GLB. Dat lijkt
deze leden een goed plan. Kan de Minister laten weten welke wetenschappers zij van plan is uit te nodigen voor de workshop? Wat de leden
van de Partij voor de Dieren-fractie betreft kan de VN-rapporteur voor het
Recht op Voedsel, Hilal Elver, in elk geval niet ontbreken bij een dergelijke
workshop. Graag krijgen deze leden een toezegging van de Minister dat
de Speciaal Rapporteur voor het Recht op Voedsel zal worden uitgenodigd
en dat de workshop op een moment wordt georganiseerd waarop zij in elk
geval beschikbaar is.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben een vraag over het
beëindigen van overbevissing. Binnen het GVB zijn lidstaten verplicht om
per 2015 overbevissing te beëindigen en dit alleen uit te stellen (tot
uiterlijk 2020) als aangetoond kan worden dat er serieuze sociaaleconomische impact voor de sector dreigt. Deze leden constateren dat de
overbevissing door lidstaten nog niet is beëindigd. Gaat de Minister erop
aandringen dat de visserijministers zich vanaf 2018 wel aan deze afspraak
houden?
Ook stellen de leden van de Partij voor de Dieren-fractie een aantal vragen
over wijting. De ophoging van de TAC voor bijvangstsoorten zal ertoe
leiden dat duurzame instandhouding van die soorten nog verder onder
druk komen te staan. Zo is de TAC voor de wijting met 38% opgehoogd
ten opzichte van vorig jaar.1 Maar in vergelijking met het wetenschappelijke advies voor dit jaar is de TAC 99% hoger dan wat door wetenschappers wordt geadviseerd om als «gewilde vangst» van het Noordzee
wijting bestand weg te vangen. Deelt de Minister de mening dat het
ophogen van deze normen kunnen leiden tot niet-duurzame instandhouding van deze bijvangstsoorten? Zo nee, waarom niet? Deelt u de
mening dat de duurzame instandhouding van bijvangstsoorten belangrijker is dan ophoging van de TAC?
Tot slot hebben de leden van de Partij voor de Dieren een aantal vragen
over zeebaars. Deze leden zijn tevreden over het voornemen van de
Europese Commissie om de visserij op zeebaars verder te beperken. De
Commissie stelt voor 2018 een totaalverbod voor, met uitzondering van
de visserij met haken en lijnen. De Minister geeft aan de ernst van de
situatie te onderschrijven en zich in te willen zetten voor een gelijk
speelveld voor de kleinschalige visserij. Deze leden constateren dat het
grootste deel van de zeebaarsvangsten2 uit de gemengde demersale
visserij (voornamelijk sleepnetvisserijen met fijne mazen) komt, waar de
zeebaars een bijvangstsoort is. Erkent de Minister dat bijvangst beperkende maatregelen een essentieel zijn voor de duurzame instandhouding
van de zeebaars? Zo ja, gaat de Minister voor 2018 de aanpak van deze
overbevissing hoge prioriteit geven middels passende maatregelen, zoals
1

2

http://www.visned.nl/nl/nieuws/item/id/37793/visnedmet-uitkomst-eu-noorwegen-kunnen-weverder.
Op basis van de vangstcijfers van 2010–2013 is de gemengde visserij volgens STECF (STEFC
(2015), p. 22) goed voor ongeveer 41% van de totale zeebaars vangst. De verhoudingen liggen
nu mogelijk anders wegens genomen maatregelen in 2015 en 2016.

11

technische tuigschriften, move-on principes, real-time closures en het
weren van de visserij met fijne mazen in gebieden waar veel jonge
zeebaars voorkomt?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de voorliggende geannoteerde agenda. Deze leden delen op
hoofdlijnen de inzet van de Minister. Zij hebben nog enkele vragen.
De leden van de SGP-fractie lezen dat de Minister een eerste reactie geeft
op de mededeling van de Europese Commissie over de hervorming van
het GLB na 2021. Deelt de Minister de mening dat een gelijk speelveld
voor landbouwbedrijven van groot belang is? De Europese Commissie
overweegt ruimte te bieden voor cofinanciering van betalingen in de
eerste pijler door lidstaten. Deze leden zijn hier kritisch over. Hoe groot is
het risico op een minder gelijk speelveld?
De leden van de SGP-fractie constateren dat de Europese Commissie ten
aanzien van de TAC voor tarbot en griet slechts een verhoging van 20%
voorstelt. Kan de Minister aangeven waarom de Europese Commissie niet
het wetenschappelijk advies volgt, namelijk een verhoging van 66%? Deze
leden willen benadrukken dat de TAC voor tarbot en griet al jarenlang bij
gebrek aan wetenschappelijke gegevens op basis van politieke keuzes is
verlaagd. Het heeft naar nu blijkt geleid tot veel onnodige discards.
Daarbij komt dat de genoemde TAC als deze leden het goed hebben
begrepen niet alleen voor 2018 maar ook voor 2019 wordt vastgesteld. In
2019 wordt de aanlandplicht in volle breedte ingevoerd. Is de veronderstelling juist dat met een TAC-verhoging van slechts 20% de tarbot en
griet zogenaamde «choke species» dreigen te worden? Deelt de Minister
de mening dat het van groot belang is, mede gelet op het voorkomen van
onnodige discards, dat de door wetenschappers voorgestelde verhoging
van 66% gerealiseerd wordt? Gaat zij zich daar voluit voor inzetten?
De leden van de SGP-fractie lezen in het regeerakkoord: «De aanlandplicht
moet worden versoepeld zodra er alternatieven zijn die hetzelfde doel
dienen.» De realiteit is dat er veel zogenaamde «choke species» zijn
waarvoor nog geen zicht is op een goede oplossing. Deze leden horen
graag wat de inzet van de Minister is voor een werkbare aanpak van
ongewenste bijvangsten zonder vroegtijdige stillegging van de visserij. Is
zij bereid de Kamer binnenkort separaat te informeren over haar inzet ten
aanzien van de aanlandplicht?
II Antwoord / Reactie van de Minister
III Volledige agenda
Geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad 11 en
12 december 2017. Kamerstuk 21 501-32, nr. 1069 – Brief regering d.d.
30-11-2017, Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, C.J.
Schouten.
Verslag Landbouw- en Visserijraad van 6 november 2017 in
Brussel. Kamerstuk 21 501-32, nr. 1068 – Brief regering d.d. 20-11-2017,
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten.
Betaalschema van de regelingen binnen het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (GLB) van 2017. Kamerstuk 28 625, nr. 251 – Brief
regering d.d. 24-10-2017, Minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp.

12

Stand van zaken toepassing steun België inzake fipronil. Z15075
– Brief regering d.d. 09-11-2017, Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit, C.J. Schouten.
Informatie over de relatie van de VN Sustainable Development
Goals (SDGs) en het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB).
Kamerstuk 28 625, nr. 252 – Brief regering d.d. 16-11-2017, Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten.
Antwoorden op vragen commissie over de geannoteerde agenda
Landbouw- en Visserijraad 6 november 2017 (overige gestelde
vragen). Kamerstuk 21 501-32, nr. 1067 – Brief regering d.d. 17-11-2017,
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten.
Voortgangsrapportage implementatie Gemeenschappelijk
Visserijbeleid. Kamerstuk 32 201, nr. 87 – Brief regering d.d. 15-06-2017,
Staatssecretaris van Economische Zaken, M.H.P. van Dam.

13