Minimumvoorbeeldbegrotingen
voor Caribisch Nederland
Marcel Warnaar, Jasja Bos, Cora van Horssen, Sanne Lamers, Nouschka Veerman, Guus Wieman

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland

Auteurs
Marcel Warnaar
Jasja Bos
Cora van Horssen
Sanne Lamers
Nouschka Veerman
Guus Wieman

Nibud, oktober 2023
In opdracht van Commissie sociaal minimum Caribisch Nederland

Inhoud

Voorwoord ............................................................................................................ 3
Samenvatting ....................................................................................................... 4
1.
1.1
1.2
1.3
1.4
2.
2.1

Inleiding ..................................................................................................... 6
Aanleiding ................................................................................................... 6
Waar worden minimumvoorbeeldbegrotingen
voor gebruikt? ............................................................................................. 6
Gebruikte methode ...................................................................................... 6
Leeswijzer ................................................................................................... 7

2.5.4

Opzet onderzoek .......................................................................................... 8
Minimumvoorbeeldbegrotingen: wat, waarom
en hoe? ...................................................................................................... 8
Bronnen en methoden .................................................................................. 8
Empirische gegevens .................................................................................... 9
Focusgroepen .............................................................................................. 9
Individuele interviews ................................................................................... 9
Keuzes en uitgangspunten bij het opstellen van
de minimumvoorbeeldbegrotingen ................................................................10
Prijsinformatie ............................................................................................10
Samenstelling pakketten ..............................................................................10
Huishoudtypen............................................................................................11
Woonlasten ................................................................................................12
Opbouw van de begrotingen .........................................................................13
Voorwaarden aan de begrotingen (Nibudvoorwaarden) .............................................................................................13
Zeer goed met geld kunnen omgaan .............................................................14
Alle inkomensondersteuning aanvragen en
ontvangen ..................................................................................................14
Geen grote persoonlijk onvermijdbare uitgaven
hebben ......................................................................................................15
Geen vermogen ..........................................................................................15

3.
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7
3.8
3.9
3.10
3.11
3.12
3.13
3.14
3.15
3.16

Noodzakelijkheid per uitgavenpost ................................................................16
Woning ......................................................................................................16
Elektriciteit .................................................................................................16
Water ........................................................................................................18
Gas/verwarming .........................................................................................18
Lokale lasten en diversen .............................................................................18
Internet, telefoon en televisie .......................................................................18
Bankkosten ................................................................................................19
Vervoer .....................................................................................................19
Zorg ..........................................................................................................20
Overige verzekeringen .................................................................................21
Onderwijs ..................................................................................................21
Kleding ......................................................................................................22
Inboedel en onderhoud woning .....................................................................22
Recreatie/sociale participatie ........................................................................24
Voeding .....................................................................................................24
Persoonlijke verzorging ................................................................................25

2.2
2.2.1
2.2.2
2.2.3
2.3
2.3.1
2.3.2
2.3.3
2.3.4
2.4
2.5
2.5.1
2.5.2
2.5.3

3.17
3.18
3.19

Was- en schoonmaakartikelen ......................................................................25
Overige uitgaven.........................................................................................25
Huur ..........................................................................................................25

4.
4.1
4.1.1
4.1.2
4.1.3

Bonaire ......................................................................................................27
Methode Bonaire .........................................................................................27
Groepsgesprekken/expertgroep ....................................................................28
Individuele interviews met professionals ........................................................28
Interviews en huisbezoeken inwoners met een
minimuminkomen .......................................................................................28
4.1.4 Prijsinformatie ............................................................................................29
4.2
Onderdelen van het pakket Bonaire ...............................................................29
4.2.1 Elektriciteit .................................................................................................29
4.2.2 Water ........................................................................................................29
4.2.3 Gas ...........................................................................................................29
4.2.4 Internet, telefoon en televisie .......................................................................29
4.2.5 Bankkosten ................................................................................................30
4.2.6 Vervoer .....................................................................................................30
4.2.7 Zorg ..........................................................................................................31
4.2.8 Overige verzekeringen .................................................................................31
4.2.9 Onderwijs ..................................................................................................31
4.2.10 Kleding ......................................................................................................32
4.2.11 Inboedel en onderhoud woning .....................................................................32
4.2.12 Recreatie/sociale participatie ........................................................................32
4.2.13 Voeding .....................................................................................................32
4.2.14 Persoonlijke verzorging ................................................................................33
4.2.15 Was- en schoonmaakartikelen ......................................................................33
4.3
Totale minimumvoorbeeldbegroting Bonaire ...................................................34
4.4
Huur/hypotheek ..........................................................................................34
4.5
Overige huishoudtypen ................................................................................38
5.
Sint Eustatius .............................................................................................40
5.1
Methode Sint Eustatius ................................................................................40
5.1.1 Groepsgesprekken met professionals .............................................................40
5.1.2 Groepsgesprekken met inwoners ..................................................................41
5.1.3 Individuele interviews ..................................................................................41
5.1.4 Inventarisatie prijsinformatie ........................................................................42
5.2
Onderdelen van het pakket Sint-Eustatius ......................................................42
5.2.1 Elektriciteit .................................................................................................42
5.2.2 Water ........................................................................................................42
5.2.3 Gas ...........................................................................................................43
5.2.4 Telefoon, televisie, internet ..........................................................................43
5.2.5 Bankkosten ................................................................................................43
5.2.6 Vervoer .....................................................................................................44
5.2.7 Zorg ..........................................................................................................45
5.2.8 Overige verzekeringen .................................................................................45
5.2.9 Onderwijs ..................................................................................................45
5.2.10 Kleding ......................................................................................................45
5.2.11 Inboedel en onderhoud ................................................................................46
5.2.12 Recreatie/sociale participatie ........................................................................46
5.2.13 Voeding .....................................................................................................46
5.2.14 Persoonlijke verzorging ................................................................................46
5.2.15 Was- en schoonmaakartikelen ......................................................................47

5.3
5.4
5.5

Totale minimumvoorbeeldbegroting Sint
Eustatius....................................................................................................47
Huur/hypotheek ..........................................................................................47
Overige huishoudtypen ................................................................................50

6.
Saba .........................................................................................................53
6.1
Methode Saba.............................................................................................53
6.1.1 Prijsinformatie ............................................................................................54
6.2
Onderdelen van het pakket Saba ..................................................................54
6.2.1 Elektriciteit .................................................................................................54
6.2.2 Water ........................................................................................................54
6.2.3 Gas ...........................................................................................................55
6.2.4 Televisie, telefoon en internet .......................................................................55
6.2.5 Bankkosten ................................................................................................55
6.2.6 Vervoer .....................................................................................................56
6.2.7 Zorg ..........................................................................................................57
6.2.8 Overige verzekeringen .................................................................................57
6.2.9 Onderwijs ..................................................................................................57
6.2.10 Kleding ......................................................................................................57
6.2.11 Inboedel en onderhoud ................................................................................57
6.2.12 Recreatie/sociale participatie ........................................................................58
6.2.13 Voeding .....................................................................................................58
6.2.14 Persoonlijke verzorging ................................................................................59
6.2.15 Was- en schoonmaakartikelen ......................................................................59
6.3
Totale minimumvoorbeeldbegroting Saba .......................................................59
6.4
Huur/hypotheek ..........................................................................................60
6.5
Overige huishoudtypen ................................................................................62
7.
7.1
7.2
7.2.1
7.2.2
7.2.3
7.2.4
7.2.5
7.3
7.4
7.5
7.6
7.6.1
7.6.2
7.6.3
7.7

Conclusies en aanbevelingen ........................................................................65
Verschillen tussen de eilanden ......................................................................65
Verschillen met Europees Nederland ..............................................................65
Klimaat ......................................................................................................65
Infrastructuur .............................................................................................65
Wetten en regelingen ..................................................................................66
Woonlasten ................................................................................................67
Totaalbudget ..............................................................................................67
Specifiek voor Bonaire .................................................................................68
Specifiek voor Sint-Eustatius ........................................................................68
Specifiek voor Saba .....................................................................................69
Oplossingsrichtingen....................................................................................69
Inkomensverhoging .....................................................................................69
Uitgavenverlaging .......................................................................................70
Flankerend beleid ........................................................................................72
Indexering en actualisering ..........................................................................72

Bijlage 1 | Begrotingen andere huishoudens Bonaire .................................................73
Bijlage 2 | Begrotingen andere huishoudens Sint
Eustatius....................................................................................................74
Bijlage 3 | Begrotingen andere huishoudens Saba ....................................................75
Bijlage 4 | Detailpakketten ....................................................................................76
4.1
Kledingpakket .............................................................................................76
4.2
Inboedelpakket ...........................................................................................78
4.3
Dieet gezonde voeding ................................................................................82

Voorwoord
Het Nibud streeft naar een Nederland zonder geldproblemen. Dit geldt dus ook voor
Caribisch Nederland. Sinds 2013 ontplooit het Nibud activiteiten om mee te werken aan de
financiële gezondheid van dit deel van Nederland. Vaak eenmalig en/of op ad-hocbasis,
bijvoorbeeld het organiseren van trainingen voor hulpverleners, het maken van een
Budgetagenda of het adviseren over een verhuursubsidie.
In 2014 heeft het Nibud minimumvoorbeeldbegrotingen opgesteld voor Bonaire. Dit is
gedaan naar analogie van de minimumvoorbeeldbegrotingen die het Nibud sinds jaar en
dag voor Europees Nederland opstelt. Onderdelen van deze voorbeeldbegrotingen worden
bijvoorbeeld gebruikt voor het vaststellen van bijzondere bijstand of bij beleidsvorming
voor minimabeleid in gemeenten.
Het Nibud vindt het belangrijk dat ook voor de eilanden van Caribisch Nederland dit soort
minimumvoorbeeldbegrotingen worden opgesteld. Niet alleen voor Bonaire, waarvoor de
voorbeeldbegrotingen een update konden gebruiken, maar ook voor Sint Eustatius en
Saba. Die voorbeeldbegrotingen kunnen de basis vormen voor verder beleid ter
voorkoming van geldproblemen.
Daarom zijn we blij dat de Commissie sociaal minimum Caribisch Nederland ons de
mogelijkheid heeft gegeven dit te doen. Wij bedanken de coördinatoren Jarno de Knijff
(Saba), Urisha Blake (Sint Eustatius) en Marga Buys-Trimp (Bonaire) voor hun
werkzaamheden die ertoe leidden dat we ons onderzoek ter plekke goed konden
uitvoeren.
Ook bedanken we alle deelnemers aan de focusgroepen voor hun inzet om ons inzicht te
bieden in de noodzakelijke goederen en diensten per eiland. Verder ook dank aan alle
overige gesprekspartners op de eilanden voor hun extra informatie en nuanceringen.
Ten slotte zijn we ook dankbaar voor de feedback van de leden en het secretariaat van de
Commissie sociaal minimum Caribisch Nederland.

Utrecht, oktober 2023

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
3

Samenvatting
Voor de Commissie sociaal minimum Caribisch Nederland heeft het Nibud
minimumvoorbeeldbegrotingen opgesteld voor de eilanden Bonaire, Sint-Eustatius en
Saba. Minimumvoorbeeldbegrotingen geven weer hoeveel een huishouden nodig heeft om
de noodzakelijke uitgaven te kunnen doen. Noodzakelijk wil zeggen dat je de rollen kunt
spelen die de samenleving van je vraagt.
Minimumvoorbeeldbegrotingen worden in Europees Nederland voor verschillende terreinen
gebruikt. De Commissie sociaal minimum voor Europees Nederland gebruikt ze
bijvoorbeeld als basis voor haar conclusies over de toereikendheid van de
bijstandsbedragen. Maar ze zijn ook de basis voor de beoordeling van kredieten en
hypotheken. Door verschillen in klimaat, infrastructuur, cultuur en regelingen kunnen de
Europees-Nederlandse minimumvoorbeeldbegrotingen niet gebruikt worden in Caribisch
Nederland. Daarvoor zijn specifieke begrotingen nodig.
Minimumvoorbeeldbegrotingen geven de kosten weer van goederen en diensten die
iedereen nodig heeft. Om de begrotingen in de praktijk te kunnen gebruiken, moet aan
drie voorwaarden voldaan worden:
− Mensen gaan goed met geld om.
− Mensen hebben niet te maken met persoonlijk onvermijdbare uitgaven.
− Mensen vragen alles aan waar ze recht op hebben.
Als niet aan die voorwaarden voldaan is, kunnen mensen nog steeds in financiële
problemen komen.
Om op de drie eilanden van Caribisch Nederland deze begrotingen op te stellen heeft het
Nibud gebruikgemaakt van drie soorten bronnen: empirische data, oordelen van experts
en oordelen van inwoners. Deze mix wordt ook gebruikt voor de
minimumvoorbeeldbegrotingen van Europees Nederland. Door de schaal van de eilanden
is de weging van de onderdelen wel anders, met meer nadruk op de oordelen van experts
en inwoners.
Voor de drie eilanden zijn aparte minimumvoorbeeldbegrotingen opgesteld. Op enkele
onderdelen verschilt de inhoud van het pakket tussen de eilanden, maar vooral variëren
de prijzen van diensten en goederen. Bonaire is het grootste eiland van de drie en heeft
de meeste keuze in winkels. De kosten van het minimumpakket zijn daar het laagst. Op
Saba zijn ze het hoogst.
Een belangrijk onderdeel van het benodigde budget vormen de woonlasten. Woonlasten
kunnen sterk variëren en daarom zijn daar twee verschillende scenario’s voor opgesteld:
een met een sociale huurwoning met verhuursubsidie, en een met een particuliere
huurwoning waarvoor de volledige prijs wordt gevraagd.
Als we de noodzakelijke kosten vergelijken met de minimuminkomens op de eilanden, dan
zien we dat deze minimuminkomens niet toereikend zijn om alle noodzakelijke kosten te
kunnen betalen. Naarmate het huishouden groter is, lopen de tekorten op. De afgelopen
jaren is de overheid begonnen met het geleidelijk optrekken van de minimumuitkeringen
en de minimumlonen. Ook is er een kinderbijslag geïntroduceerd en worden een aantal
vaste lasten gesubsidieerd. Daarmee is het gat in de afgelopen jaren al wel kleiner
geworden.

4 | Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland

Toch is meer nodig om de financiële positie van inwoners met een laag inkomen op de drie
eilanden te verbeteren. Te denken valt aan:
− verhoging van minimumloon, onderstand, kinderbijslag;
− verlaging van uitgaven, bijvoorbeeld door verlaging van de algemene
bestedingsbelasting, verbetering en uitbreiding van de verhuursubsidie, structurele
subsidie voor vaste lasten, stimuleren van goedkopere vormen van vervoer en het
gratis maken van sommige kosten van kinderen.
Belangrijk is verder dat er betaalbare mogelijkheden zijn om naar naburige eilanden te
kunnen. Niet alleen vanuit mentaal oogpunt is het goed om af en toe van het eiland te
kunnen, het helpt ook om de mogelijkheden voor goedkopere inkopen te vergroten of het
aanbod van goederen te verhogen.
Meer structurele oplossingsrichtingen zijn te vinden in het introduceren van regelgeving
waarmee gerichtere inkomensondersteuning kan worden vormgegeven, bijvoorbeeld een
regeling als een kindgebonden budget.
Deze oplossingen zullen er niet voor zorgen dat het gat in één keer kan worden
overbrugd. Tot die tijd zal flankerend beleid nodig zijn, als een ruimhartige bijzondere
bijstand, een barmhartig incassobeleid en ondersteuning van particuliere initiatieven.
Met de verhoging van het budget neemt ook de verantwoordelijkheid van de huishoudens
toe. Wanneer de inkomsten in lijn komen met de benodigde uitgaven, gaan we van
huishoudens verwachten dat zij zelf de ‘juiste’ keuzes maken. Waar budgetteren geen zin
heeft bij grote tekorten, kunnen straks de puzzelstukjes wel gelegd worden. Dat vergt
versterking van de financiële competenties van burgers. Niet alleen op boekhoudkundig
gebied, maar ook op het terrein van het omgaan met verleidingen en je opstellen als een
assertieve, weerbare consument: een rol die de samenleving ook vraagt van EuropeesNederlandse huishoudens.

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
5

1. Inleiding
1.1 Aanleiding
Het verbeteren van de levensstandaard en het bestrijden van armoede is een belangrijk
doel van het kabinet voor Caribisch Nederland. In dat kader heeft de minister voor
Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen een commissie ingesteld die moet onderzoeken
wat huishoudens op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba nodig hebben om rond te komen en
sociaal te participeren.
Maar wat zijn die minimale kosten van levensonderhoud van huishoudens in Caribisch
Nederland? Voor Europees Nederland stelt het Nibud sinds jaar en dag
minimumvoorbeeldbegrotingen op die weergeven wat de kosten zijn van noodzakelijke
uitgaven die elk huishouden heeft. In 2023 zijn deze minimumvoorbeeldbegrotingen
herijkt1. Gezien de klimaat- en cultuurverschillen zijn deze Europees-Nederlandse
minimumvoorbeeldbegrotingen niet geschikt voor Caribisch Nederland. Daarom heeft het
Nibud in opdracht van de Commissie sociaal minimum Caribisch Nederland specifieke
minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland opgesteld.
Het opstellen van minimumvoorbeeldbegrotingen is een robuuste en breed gedragen
methode om inzicht te geven in de minimaal noodzakelijke kosten voor levensonderhoud 2.
Voor Bonaire heeft het Nibud in 2014 voor de eerste keer minimumvoorbeeldbegrotingen
opgesteld.3 Deze voorbeeldbegrotingen zijn toe aan herijking. Voor Sint Eustatius en Saba
is het de eerste keer dat het Nibud minimumvoorbeeldbegrotingen opstelt.

1.2 Waar worden minimumvoorbeeldbegrotingen voor gebruikt?
Minimumvoorbeeldbegrotingen worden in Europees Nederland door academici,
onderzoekscentra en beleidsmakers gebruikt voor verschillende doeleinden:
− voor budgetadvisering en -begeleiding, in het bijzonder voor mensen die financiële
problemen hebben, zoals mensen die zich in een problematische schuldsituatie
bevinden;
− bij het bepalen van het gemeentelijk beleid op het terrein van bijzondere bijstand;
− als basis voor de normen op het gebied van de verstrekking van hypotheken en
consumptief krediet;
− als basis voor de armoedemetingen van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).
Met de minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland kunnen deze
toepassingen ook daar worden ingevoerd.

1.3 Gebruikte methode
Het Nibud heeft in dit onderzoek volgens dezelfde methode
minimumvoorbeeldbegrotingen opgesteld als in Europees Nederland gebruikelijk is. In
_______________
Brakel e.a. (2023), ‘Op weg naar een nieuwe armoedegrens’.
Doyal en Gough (1984), ‘A Theory of Human Needs’; Sen (1985), ‘A Sociological Approach to the Measurement
of Poverty: A Reply to Professor Peter Townsend’; Storms (2012), ‘Referentiebudgetten voor maatschappelijke
participatie’; Deeming en Veit-Wilson (2020), Minimum Income Standards and Reference Budgets; Penne
(2020), ‘Decent incomes and the affordability of essential goods and services in Europe: The added value of
reference budgets’.
3
Nibud (2014). Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Bonaire. Utrecht: Nibud. Beschikbaar op
https://www.nibud.nl/kennis-in-de-praktijk/cijfers-en-rekentools/voorbeeldbegrotingen-en-referentiecijfers/
1
2

6 | Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland

deze methoden wordt gebruikgemaakt van bestaande data, expert-oordelen en oordelen
van gewone huishoudens (via focusgroepen). Door de verschillen in schaal tussen
Europees Nederland en de eilanden in Caribisch Nederland kon de methodiek niet een-opeen worden overgenomen. Uitgebreide dataverzamelingen die in Europees Nederland
aanwezig zijn, ontbreken op de eilanden. Daarom wordt voor de eilanden vaker
teruggegrepen op informatie van deskundigen en inwoners. Deze manier om
referentiebegrotingen op te stellen, de zogenaamde consensuele budgetmethode, wordt
vooral in het Verenigd Koninkrijk gebruikt.4 In hoofdstuk 2 gaan we uitgebreider in op de
methodiek.
We hebben voor de drie eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba aparte begrotingen
opgesteld. De eilanden verschillen zo sterk van elkaar dat een algemeen gemiddeld
Caribisch-Nederlandse begroting nietszeggend is. Zo is het winkelaanbod op de drie
eilanden verschillend, en daarmee ook het prijsniveau. Daarnaast zijn zaken per eiland
anders geregeld, zoals schoolbussen, gratis ontbijt op school en dergelijke.
De invloed van focusgroepen per eiland is leidend geweest. Wel is getoetst op consistentie
tussen de eilanden. De inhoud van de kledingpakketten op Saba en Sint Eustatius zou
bijvoorbeeld niet heel anders hoeven te zijn. Wel kunnen uiteraard de prijzen tussen de
eilanden sterk verschillen.

1.4 Leeswijzer
In hoofdstuk 2 bespreken we de algemene opzet van het onderzoek. We zetten uiteen wat
minimumvoorbeeldbegrotingen precies zijn, welke bronnen en methoden we hebben
gebruikt, welke keuzes en uitgangspunten bij het opstellen leidend waren, hoe de
begrotingen zijn opgebouwd en welke aannames we hebben gedaan. In hoofdstuk 3
beschrijven we per uitgavenpost welke afwegingen we hebben gemaakt om te bepalen
wat minimaal nodig is in Caribisch Nederland. Soms is die uitwerking voor alle drie de
eilanden gelijk. Die gevallen bespreken we ook in hoofdstuk 3. Soms verschilt echter de
uitwerking per eiland. Deze verschillen komen aan bod in de hoofdstukken 4 tot en met 6.
In deze hoofdstukken bespreken we per eiland in detail de minimumvoorbeeldbegrotingen.
Hoofdstuk 7 bevat de conclusies.
In de bijlagen 1 tot en met 3 bevinden zich minimumvoorbeeldbegrotingen voor een
aantal typen huishoudens. In bijlage 4 staan details van de noodzakelijke pakketten.

_______________
Bradshaw, J. (2020). ‘From Normative Budget Standards to Consensual Minimum Income Standards in the UK’.
In: Deeming, C. & Veit-Wilson, J.H. (red.), Minimum Income Standards and Reference Budgets: International
and Comparative Policy Perspectives. Research in Comparative & Global Social Policy. Bristol, UK: Policy Press.
4

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
7

2. Opzet onderzoek
In dit hoofdstuk beschrijven we de opzet van het onderzoek. We gaan daarbij eerst in het
algemeen in op het concept minimumvoorbeeldbegroting. Vervolgens gaan we in
paragraaf 2.2 in op de bronnen en methoden die we hebben gebruikt om tot deze
begrotingen te komen. In paragraaf 2.3 beschrijven we de keuzes en uitgangspunten die
ten grondslag liggen aan de minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland. We
geven zowel bij de methoden als bij de keuzes en uitgangspunten steeds aan of en op
welke manier we afwijken van de methode die we hebben gebruikt bij het opstellen van
minimumvoorbeeldbegrotingen voor Europees Nederland. In paragraaf 2.4 gaan we in op
de opbouw van de begrotingen en in paragraaf 2.5, tot slot, beschrijven we de
voorwaarden waaraan moet worden voldaan om de begrotingen te kunnen gebruiken.

2.1 Minimumvoorbeeldbegrotingen: wat, waarom en hoe?
Het opstellen van een voorbeeldbegroting of referentiebudget voor verschillende soorten
huishoudens is een manier om de kosten voor levensonderhoud in kaart te brengen.
Huishoudens verschillen van elkaar in bijvoorbeeld omvang, woonomstandigheden en
behoeften. Al deze verschillende kenmerken koppelen we aan uitgavencijfers en
prijsinformatie. Op die manier creëren we een realistische weergave van de noodzakelijke
gemiddelde (maandelijkse) uitgaven per type huishouden.
Minimumvoorbeeldbegrotingen gaan uit van het minimaal noodzakelijke om mee te
kunnen doen in de maatschappij. In Europees Nederland hangt de definitie van het sociaal
minimum doorgaans samen met het inkomen. Daarbij zijn het wettelijk minimumloon en –
daarvan afgeleid – de bijstandsuitkering in het kader van de Participatiewet leidend. Door
gebruik te maken van de minimumvoorbeeldbegrotingen kiezen we voor een andere
benadering van het sociaal minimum. In plaats van inkomens zijn uitgaven leidend.
Voor de Commissie sociaal minimum (Europees Nederland) heeft het Nibud, samen met
het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), in
2023 de minimumvoorbeeldbegrotingen voor Europees Nederland volledig herijkt. Bij het
opstellen van de minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland hebben we zo
veel mogelijk aansluiting gezocht bij de methodes en aannames die daarbij zijn gebruikt.
Uiteraard hebben we die wel aangepast aan de situatie op de eilanden in Caribisch
Nederland.
Om de minimumvoorbeeldbegrotingen te kunnen opstellen hebben we allereerst
onderzocht wat men noodzakelijk vindt in Caribisch Nederland. Dit hebben we vertaald
naar pakketten aan goederen en diensten, en vervolgens naar uitgavenposten op de
begroting.

2.2 Bronnen en methoden
Voor het opstellen van minimumvoorbeeldbegrotingen gaan we grofweg uit van drie
soorten bronnen:
− empirische data, bijvoorbeeld gebruikscijfers van energie of prijsinformatie die door het
CBS is verzameld;
− expertoordelen, bijvoorbeeld van diëtisten en professionals in het sociaal domein;
− oordelen van burgers.

8 | Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland

De uiteindelijke uitkomst is een mix van de drie bronnen. Per uitgavenpost en per eiland
hebben we bekeken wat het meest geschikt is. Waar er in Europees Nederland veel
empirische data beschikbaar zijn, is dat op de eilanden veel minder het geval. Daarom is
vaker teruggevallen op expertoordelen en focusgroepen dan in Europees Nederland. Per
eiland zijn er bovendien accentverschillen in de gehanteerde methode, afhankelijk van de
beschikbare tijd van burgers en experts en de beschikbaarheid van data. In de
eilandspecifieke hoofdstukken (4 tot en met 6) gaan we verder in op de methode en de
gebruikte bronnen per eiland.

2.2.1 Empirische gegevens
Net als voor de minimumvoorbeeldbegrotingen voor Europees Nederland baseren we de
informatie over prijzen en verbruik voor zover mogelijk op gegevens uit bestaande
databestanden. Zo hebben we voor de prijsinformatie voor het grootste deel
gebruikgemaakt van gegevens van het CBS (zie paragraaf 2.3.1). Voor het
energieverbruik hebben we gebruikgemaakt van de gegevens van het elektriciteitsbedrijf
van Saba. Die gegevens hebben we ook gebruikt om het verbruik op de andere eilanden
te berekenen. En voor de woonlasten baseren we ons bijvoorbeeld op gegevens van
woningstichtingen op de drie eilanden.

2.2.2 Focusgroepen
Voor het bepalen wat minimaal noodzakelijk is, hebben we gebruik gemaakt van de
consensuele budgetmethode. Dit betekent dat we per eiland twee focusgroepen hebben
samengesteld. De groepen hebben gediscussieerd hebben over wat minimaal noodzakelijk
is op het betreffende eiland. Door twee verschillende groepen samen te stellen konden we
de invloed van groepsdynamiek en het risico op eenzijdigheid verkleinen. De ene
focusgroep bevatte voornamelijk experts, de andere focusgroep bestond voornamelijk uit
bewoners. De experts waren onder andere werkzaam in het sociaal domein, bij de
woningcorporatie en bij de energieleverancier.
In de focusgroepen is voornamelijk gediscussieerd over de noodzakelijkheid van goederen
en diensten en over de aantallen van die benodigde goederen. Er is ook gevraagd naar de
totale uitgaven aan een bepaalde post. Over prijzen van specifieke onderdelen van de
pakketten is niet uitgebreid gediscussieerd; daar hebben we, zoals gezegd, CBS-gegevens
voor gebruikt.
Per focusgroep zijn twee of drie sessies gehouden. In de eerste sessie werd gediscussieerd
over de benodigdheden van een alleenstaande vrouw. In de tweede sessie werd
gediscussieerd over wat een stel met twee kinderen nodig heeft. Daarbij hebben we
deelnemers ook de vraag voorgelegd wat er in de noodzakelijke uitgaven verandert als
mensen ouder worden. In een derde sessie werden uitkomsten tegen het licht gehouden
en werd het hele pakket nog eens kritisch bekeken. In de volgende hoofdstukken geven
we per eiland meer details over de rol van de focusgroepen.

2.2.3 Individuele interviews
Naast de focusgroepen hebben we verschillende personen geïnterviewd. In deze
interviews zijn we dieper ingegaan op specifieke onderwerpen, bijvoorbeeld zorg,
onderwijs, sociale participatie of de beschikbare ondersteuning voor mensen met een laag
inkomen. In de individuele gesprekken met burgers hebben we vooral de kosten van
levensonderhoud besproken en de keuzes die mensen daarin maken.

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
9

2.3

Keuzes en uitgangspunten bij het opstellen van de
minimumvoorbeeldbegrotingen
Bij het opstellen van de minimumbegrotingen hebben we een aantal keuzes gemaakt en
uitgangspunten geformuleerd om te zorgen dat de pakketten en de begrotingen onderling
consistent zijn, en dat we geen onnodige producten of diensten opnemen. In deze
paragraaf beschrijven we die keuzes en uitgangspunten.

2.3.1 Prijsinformatie
Om goede minimumvoorbeeldbegrotingen te kunnen maken is het van belang dat we
gebruik kunnen maken van actuele informatie over de prijzen van goederen en diensten.
Het CBS meet op de drie eilanden de inflatie en verzamelt daartoe periodiek prijsgegevens
van specifieke producten. Dit zijn zowel producten die op de eilanden zelf verkocht worden
als producten van buiten het eiland, zoals op Sint Maarten of via internationale webshops.
Het CBS publiceert alleen indexcijfers per kwartaal van de prijsontwikkeling van een
aantal hoofdposten. Wij konden gebruikmaken van de gedetailleerde prijsverzameling van
het CBS. Het CBS verzamelt maandelijks in winkels op de eilanden de prijzen van een
aantal artikelen. Ook worden prijzen verzameld bij online aanbieders van bepaalde
producten die niet of nauwelijks op het eiland zelf te koop zijn.
Gezien de aard van de eilanden is deze prijsverzameling minder uitgebreid dan in
Europees Nederland, waar vaak met transactiedata kan worden gewerkt. Bij
transactiedata leveren winkels hun volledige verkoopbestand aan, waardoor de prijs van
elk verkocht artikel kan worden gemeten. Op de eilanden worden prijzen gemeten aan de
hand van in winkels waargenomen prijzen van vast omschreven producten.
Deze manier van prijsverzameling is minder robuust dan in Europees Nederland. Toch
geeft het naar ons oordeel een goed beeld van de hoogte van de prijzen voor het
minimumpakket. Zo’n tien tot twintig jaar geleden was deze methode van
prijsverzameling overigens ook de standaard voor Europees Nederland. Europees
Nederland loopt echter voorop in deze ontwikkeling. In veel andere EU-landen wordt de
methode van prijsverzameling gehanteerd die we nu voor Caribisch Nederland gebruiken.
Bij het vaststellen van geschikte prijzen voor de minimumvoorbeeldbegroting hebben we
als uitgangspunt de volgende procedure gebruikt:
− Er is zo veel mogelijk gewerkt met de prijzen van het tweede kwartaal van 2023. De
prijzen van de afzonderlijke maanden zijn hiervoor gemiddeld.
− Duidelijk afwijkende producten zijn verwijderd. Bijvoorbeeld luxe uitvoeringen.
− Prijzen zijn gesorteerd van laag naar hoog. Als standaard is de prijs op het eerste
kwartiel gebruikt. Dat wil zeggen dat 25 procent van de waargenomen prijzen onder
dat bedrag valt en 75 procent erboven. Op deze manier houden we rekening met de
voorwaarde dat een product redelijk verkrijgbaar is voor die prijs (dus niet de laagst
waargenomen prijs) en ook dat het gaat om sobere uitvoeringen (dus niet een
gemiddelde prijs). Voor de minimumvoorbeeldbegrotingen in Europees Nederland
hanteren we dezelfde methode.

2.3.2 Samenstelling pakketten
Aan veel uitgavenposten in de minimumvoorbeeldbegrotingen liggen pakketten met
artikelen en diensten ten grondslag. Bij de samenstelling van die pakketten hanteren we
de volgende uitgangspunten:

10 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

1. Producten moeten goed verkrijgbaar zijn. Dat betekent bijvoorbeeld dat iemand niet
ver zou moeten reizen om een product aan te schaffen.
2. Producten zijn sober maar degelijk. We gaan daarbij uit van een bepaalde
gebruiksduur. Deze is afhankelijk van het product en de omstandigheden.
3. Tweedehands is een vrije keus. Dat betekent dat we uitgaan van nieuwe producten,
omdat we de prijs, beschikbaarheid en levensduur van tweedehands producten niet
kunnen bepalen.
Per eiland zijn in afzonderlijke focusgroepen beslissingen genomen over het benodigde
pakket. Uiteindelijk is het de opzet van deze methode dat elk eiland zijn specifieke
benodigde pakket krijgt. De lijsten met benodigde aantallen kleding en inboedel die in
2014 zijn gemaakt voor de minimumvoorbeeldbegrotingen voor Bonaire zijn als input
gebruikt bij de discussies in de focusgroepen.
Op detailniveau was het voor de focusgroepen meestal niet mogelijk om precies de
specifieke aantallen vast te stellen. Het bleek namelijk moeilijk te bepalen welke aantallen
van bepaalde producten nu wel of niet noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld bij aantallen
kledingstukken of verzorgingsartikelen. Als we de uitkomsten van de verschillende
eilanden naast elkaar leggen, zien we daar dan ook verschillen in. Dat riep de vraag op:
laten we die verschillen zo staan of maken we de samenstelling van een aantal pakketten
consistent? Dat laatste hebben we voor een aantal onderdelen van het budget gedaan.
Deze onderdelen bespreken we in hoofdstuk 3. Het gaat hier met nadruk om het
consistent maken van de aantallen in het pakket, niet om de prijzen. De prijzen kunnen
zeker per eiland verschillen.
Ook bij andere uitgaven hebben we gekeken naar de andere eilanden als daar betere
informatie voorhanden was en als we konden aannemen dat de situatie niet wezenlijk
verschillend is. Daarbij zijn vooral Saba en Sint Eustatius met elkaar vergeleken, en in
mindere mate Bonaire. Zo hebben we het elektriciteitsverbruik van Saba als uitgangspunt
gebruikt voor dat van de andere eilanden.
In sommige gevallen waren de pakketten moeilijk vergelijkbaar of was er moeilijk
consensus te vinden binnen de groep. Dit ging vooral om onderdelen van de pakketten
voor persoonlijke verzorging en sociale participatie. In die gevallen is er soms voor
gekozen om een bepaald budget per maand te specificeren. Binnen dat budget kunnen
mensen dan zelf kiezen hoe ze dat invullen. Zo is voor feestdagen een bedrag van 100
dollar per jaar gespecificeerd, ongeacht de besteding. Met dat bedrag kan men zelf keuzes
maken waar men dat aan wil besteden: eten, drank, extra kleding, etc.

2.3.3 Huishoudtypen
In de focusgroepen hebben we van twee huishoudens het pakket en de keuzes daarvoor
volledig uitgevraagd: van de alleenstaande en van het stel met twee kinderen. Met die
informatie (extra benodigdheden partner, extra benodigdheden kind) en de vraag hoe
zaken veranderen voor oudere inwoners, konden we ook voor andere
huishoudsamenstellingen minimumvoorbeeldbegrotingen opstellen. De modulaire opbouw
maakte dit mogelijk.
Voor dit onderzoek hebben we gedetailleerde minimumvoorbeeldbegrotingen opgesteld
voor de volgende huishoudens:
− alleenstaande;
− paar zonder kinderen;

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
11

−
−
−
−
−
−
−

alleenstaande ouder (vrouw) met één kind (8 jaar);
alleenstaande ouder (vrouw) met twee kinderen (8 en 13 jaar);
paar met één kind (8 jaar);
paar met twee kinderen (8 en 13 jaar);
oudere alleenstaande (AOV-gerechtigd);5
ouder stel zonder kinderen (AOV-gerechtigd);
stel met meerderjarige inwonende.

Maar het is – met wat extra aannames, bijvoorbeeld over aantal benodigde kamers – ook
mogelijk begrotingen voor andere huishoudsamenstellingen te berekenen.
Er zijn verschillen in kosten tussen mannen en vrouwen en tussen jongens en meisjes. Zo
hebben mannen volgens de dieetvoorschriften gemiddeld meer voedingsmiddelen nodig.
Vrouwen geven noodzakelijkerwijs juist meer uit aan persoonlijke verzorging vanwege
menstruatieproducten. In de begrotingen gaan we uit van het gemiddelde van deze twee
geslachten, behalve bij de alleenstaande ouder. Dit is consistent met de methode die voor
Europees Nederland wordt gebruikt.
De middelbare school is het hoogste onderwijsniveau op de eilanden. Talentvolle
leerlingen moeten voor hun verdere opleiding van het eiland af. De Caribische jongere die
gaat studeren kan aanspraak maken op studiefinanciering op grond van de Wet
studiefinanciering BES (WSF BES) als hij/zij in Caribisch Nederland of de regio (inclusief de
Verenigde Staten en Canada) gaat studeren. Voor de overtocht naar Europees Nederland
wordt op grond van de WSF BES een vergoeding beschikbaar gesteld. In het Europees
deel van Nederland heeft de Caribische student vervolgens recht op studiefinanciering.
Voor studenten met ouders met een lager inkomen is de aanvullende beurs beschikbaar.
Desondanks moeten ouders voor hun studerende kinderen kosten (willen) maken, ook als
die kinderen zich niet meer in het huishouden bevinden. Zeker als het gaat om kinderen
tot 21 jaar, waar een ouder een zorgplicht voor heeft. Vanwege de afstand zullen die
kosten hoger zijn dan voor ouders van studerende kinderen in Europees Nederland. Dit is
niet meegenomen in de voorbeeldbegrotingen.
Ook zijn geen voorbeeldbegrotingen opgesteld voor huishoudens die te maken hebben
met extra zorg(kosten). Dit zijn voorbeelden van persoonlijk onvermijdbare uitgaven.

2.3.4 Woonlasten
Net als in Europees Nederland kunnen de woonlasten op de eilanden een groot deel van
het budget uitmaken. En net als in Europees Nederland hebben inwoners op Caribisch
Nederland met een laag inkomen weinig keuze om een betaalbare woning te vinden. Er
zijn sociale huurwoningen op de eilanden, maar dat zijn er te weinig om aan alle vraag
tegemoet te komen. Huishoudens met een laag inkomen zijn daarom soms aangewezen
op particuliere huurwoningen, die over het algemeen een hogere huurprijs hebben.
Op de eilanden zijn verhuursubsidies ingesteld, waardoor huishoudens niet de volledige
huurprijs hoeven te betalen. Deze zijn echter soms beperkt (alleen sociale huurwoningen
of alleen voor huren onder een bepaald bedrag) en zijn per eiland verschillend. Anders
dan in Europees Nederland gaat bij een verhuursubsidie de subsidie naar de verhuurder
en niet naar de huurder.
_______________
5

AOV staat voor Algemene Ouderdomsverzekering, het ouderdomspensioen in Caribisch Nederland.

12 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Op elk eiland geven we daarom minimaal twee scenario’s voor de woonlasten:
− sociale huur (met verhuursubsidie);
− particuliere huur.

2.4 Opbouw van de begrotingen
De opbouw van de begrotingen is gelijk aan die in Europees Nederland. Alle begrotingen
zijn opgesteld als gemiddelde maandbegrotingen. Dat wil zeggen dat alle inkomsten en
uitgaven van een jaar worden teruggerekend naar een gemiddelde per maand. In
werkelijkheid zullen inkomens en uitgaven natuurlijk maandelijks verschillen.
De begrotingen zijn ingedeeld in vier categorieën:
− vaste lasten;
− reserveringsuitgaven;
− huishoudelijke uitgaven;
− uitgaven voor sociale participatie.
Vaste lasten bestaan uit uitgaven aan huur, energie, water, lokale lasten, telefoon,
televisie en internet, verzekeringen, onderwijs, contributies en abonnementen, vervoer,
betalingsverplichtingen en aflossingen van leningen. Deze uitgaven zijn vaak maandelijks
hetzelfde en er ligt meestal een contract aan ten grondslag.
Reserveringsuitgaven zijn uitgaven voor de aanschaf van kleding, inboedel, uitgaven aan
onderhoud huis en tuin, uitgaven aan zelfzorgmiddelen en vrijetijdsbesteding. Deze
uitgaven doen huishoudens onregelmatig; de bedragen kunnen variëren van nihil tot
duizenden dollars. In de begrotingen gaan we ervan uit dat mensen geld reserveren om
deze uitgaven op een bepaald moment te kunnen doen. In de praktijk zullen mensen hier
misschien leningen voor afsluiten. De rentekosten nemen we, net als in Europees
Nederland, niet mee in de begroting.
Huishoudelijke uitgaven zijn de boodschappen voor onder andere voeding, was- en
schoonmaakartikelen en persoonlijke verzorging, waaronder menstruatieproducten. Deze
uitgaven doen huishoudens meerdere keren per maand, soms dagelijks.
Sociale participatie omvat de kosten voor het sociaal meedoen in de samenleving. Denk
bijvoorbeeld aan een lidmaatschap van een sport-, hobby- of muziekvereniging of de
bibliotheek, uitgaven in verband met recreatie, op bezoek gaan bij anderen en het
ontvangen van bezoek.

2.5 Voorwaarden aan de begrotingen (Nibud-voorwaarden)
Voor het gebruik van alle minimumvoorbeeldbegrotingen van het Nibud gelden drie
basisvoorwaarden:
1. Huishoudens kunnen zeer goed met geld omgaan.
2. Huishoudens vragen alle inkomensondersteuning aan waar ze recht op hebben.
3. Huishoudens hebben geen grote persoonlijk onvermijdbare uitgaven.
Daarnaast geldt de aanname dat huishoudens niet beschikken over eigen vermogen.

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
13

2.5.1 Zeer goed met geld kunnen omgaan
Verstandig omgaan met een beperkt inkomen is noodzakelijk. Wie niet goed met geld
omgaat, heeft niet voldoende om maandelijks rond te komen en/of geld te reserveren
voor onregelmatige uitgaven. Dat betekent dat huishoudens de kennis, kunde en
motivatie moeten hebben om grip te houden op hun huishoudbudget. Door aan te nemen
dat huishoudens dat inderdaad hebben, kunnen we in een minimumvoorbeeldbegroting
weergeven wat absoluut noodzakelijk is om structureel op lange termijn een zelfstandig
huishouden te voeren en te mee te doen aan de maatschappij. We realiseren ons dat deze
aanname op gespannen voet staat met de inzichten uit het onderzoek van de
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) rond doenvermogen.6
In dit onderzoek nemen we het voldoen aan deze voorwaarde als gegeven. Dit neemt niet
weg dat dit voor veel huishoudens moeilijk is, zeker omdat financiële schaarste met stress
gepaard gaat. Mensen die een lager inkomen hebben of in schaarste leven maken zich
vaker zorgen over geldzaken. Sociaalpsychologisch onderzoek naar schaarste en armoede
wijst uit dat schaarste het gedrag van mensen beïnvloedt, doordat ze zo sterk gericht zijn
op financiën en geldzorgen.7 De mate waarin dit een negatieve correlatie heeft met
algemene cognitie, of dat het juist bepaalde cognitieve functies aanscherpt die belangrijk
zijn voor het maken van kortetermijnbeslissingen, is onderwerp van voortschrijdend
wetenschappelijk debat.8
Zoals beschreven in paragraaf 2.4 zijn de begrotingen opgesteld als gemiddelde
maandbegrotingen. In werkelijkheid kunnen er grote verschillen zijn tussen de maanden.
Sommige rekeningen komen niet elke maand; de onderstand – het beleidsmatige
minimum in Caribisch Nederland, in Europees Nederland bekend als de bijstand – wordt
per twee weken uitbetaald. Het is nodig dat huishoudens deze pieken en dalen per maand
kunnen opvangen. Dat is moeilijker als mensen geen (spaar)buffer hebben.

2.5.2 Alle inkomensondersteuning aanvragen en ontvangen
In Europees Nederland beslaan toeslagen en tegemoetkomingen vaak een groot deel van
het totale inkomstenplaatje van huishoudens met een laag inkomen. Bij het opstellen van
de begrotingen gaan we ervan uit dat mensen gebruikmaken van alle
inkomensondersteuning waar zij recht op hebben. Daarmee laat de
minimumvoorbeeldbegroting zien in hoeverre de beschikbare landelijke regelingen voor
inkomensondersteuning voldoende zouden zijn om rond te komen. Tegelijkertijd is
daarmee in één oogopslag te zien of huishoudens zonder die ondersteuning ook zouden
kunnen rondkomen.
In Caribisch Nederland zijn er minder algemene toeslagen en subsidies dan in Europees
Nederland. Ook is een aantal regelingen tijdelijk of incidenteel. Waar mogelijk zullen we
dat aangeven.
Voor 2023 zijn een aantal tijdelijke koopkrachtmaatregelen getroffen om de financiële
gevolgen van de prijsstijgingen van energie te verzachten. We laten apart zien wat het
effect van deze koopkrachtmaatregelen zijn. Het gaat daarbij om:
_______________
WRR (2017). Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid. Den Haag:
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid.
7
Shah e.a (2018)., ‘Money in the Mental Lives of the Poor’
8
Bruijn (2013), ‘Laten we stoppen met de uitspraak dat armoede het IQ verlaagt’; Mani e.a (2013)., ‘Poverty
Impedes Cognitive Function’.
6

14 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

− een energietoeslag van 1300 dollar;
− het niet heffen van het vastrecht van de elektriciteitsrekening;
− het subsidiëren van het elektriciteitstarief, waarbij de helft van het tarief boven 38 cent
gesubsidieerd werd;
− verlaging van de benzineaccijns met 16 cent (tweede kwartaal 2023).
Naast de algemene regelingen bieden de openbare lichamen (bijzondere gemeenten)
vanuit hun minimabeleid ook verschillende vormen van inkomensondersteuning. Omdat
deze lokale regelingen sterk kunnen verschillen per individueel huishouden, nemen we in
dit onderzoek alleen de algemene regelingen en richtlijnen mee bij de vergelijking tussen
het minimaal noodzakelijke en de minimale inkomens.
In hoeverre openbare lichamen de tekorten in de begrotingen van individuele huishoudens
volledig compenseren met hun minimabeleid is in deze begrotingen niet zichtbaar.

2.5.3 Geen grote persoonlijk onvermijdbare uitgaven hebben
Persoonlijk onvermijdbare uitgaven zijn uitgaven die niet iedereen heeft, maar die voor
individuele huishoudens onvermijdelijk zijn. Voorbeelden hiervan zijn afbetalingen,
zorgkosten of een hoge huur. Hoge persoonlijk onvermijdbare uitgaven kunnen het
moeilijk of onmogelijk maken om een sluitende begroting op te stellen. Om een algemeen
beeld te geven is het daarom noodzakelijk om niet uit te gaan van grote persoonlijk
onvermijdbare uitgaven als schulden, hoge zorgkosten of uitzonderlijk hoge woonlasten.
Het opnemen van een gemiddelde van een persoonlijk onvermijdbare uitgave biedt niet
voldoende soelaas. Wie zo’n uitgave niet heeft, zou met minder toe kunnen, terwijl het
gemiddelde bedrag te laag is voor huishoudens die echt de onvermijdbare uitgave hebben.
De minimumvoorbeeldbegroting dient daarom alleen als basis voor verschillende
huishoudtypen.
Om iets te zeggen over huishoudens met persoonlijk onvermijdbare uitgaven kunnen
aanvullende voorbeeldhuishoudens worden gecreëerd. Daarin kunnen posten worden
opgenomen voor persoonlijk onvermijdbare uitgaven die representatief zijn voor dergelijke
groepen. Dat hebben we in dit onderzoek niet gedaan.

2.5.4 Geen vermogen
Naast de drie basisvoorwaarden voor het gebruik van de minimumvoorbeeldbegrotingen
geldt er nog een belangrijke aanname, namelijk dat huishoudens niet beschikken over
vermogen en dat ze geen leningen afsluiten om bepaalde grote uitgaven te kunnen doen.
Dat betekent onder meer dat mensen bedragen moeten reserveren (sparen) om
noodzakelijke artikelen op zeker moment te kunnen vervangen. Dat huishoudens niet over
eigen vermogen beschikken betekent bijvoorbeeld ook dat zij soms duurdere oplossingen
moeten kiezen.
Dit betekent niet dat huishoudens helemaal geen spaargeld kunnen hebben. Voor
reserveringsuitgaven moet namelijk structureel een bedrag opzijgezet worden om
incidentele risico’s en kosten af te dekken. Dit kan resulteren in een kleine spaarpot.

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
15

3. Noodzakelijkheid per uitgavenpost
In dit hoofdstuk bespreken we wat men noodzakelijk vindt in Caribisch Nederland en hoe
zich dat vertaalt naar een pakket aan goederen en diensten, en vervolgens in
uitgavenposten op de begroting. Per uitgavenpost richten we ons in dit hoofdstuk op het
deel van die vertaling dat voor elk van de drie eilanden gelijk is. In de hoofstukken per
eiland (4, 5 en 6) beschrijven we de specifieke vertalingen per eiland.
Waar een concept van noodzakelijkheid universeel kan zijn (‘een veilige, goed
onderhouden woning, goed onderwijs, gezonde voeding’), is de vertaling naar een pakket
aan goederen en diensten dat niet. Die hangt bijvoorbeeld af van klimatologische en
culturele verschillen. Een goed onderhouden woning betekent in Europees Nederland dat
hij goed geïsoleerd is. In Caribisch Nederland geldt die eis niet. Ook het aanbod van
goederen en diensten speelt bij de vertaling een rol.
We maken in dit hoofdstuk per uitgavenpost ook een vergelijking met de uitwerking voor
Europees Nederland.

3.1 Woning
Een van de meest primaire levensbehoeften is een dak boven je hoofd, een veilige plek
om je thuis te voelen. De woning moet bestand zijn tegen de grillen van het klimaat.
In de woning moet je voldoende privacy hebben.
Voor alle drie de eilanden betekent dit dat men moet kunnen beschikken over een goed
onderhouden woning. De woning moet groot genoeg zijn voor het aantal bewoners. Dat
betekent dat een alleenstaande en een stel zonder kinderen toe kan met een woning met
één slaapkamer. Voor kinderen zijn extra slaapkamers nodig. Vanaf een bepaalde leeftijd
hebben kinderen een eigen slaapkamer nodig. In het voorbeeld van een gezin met twee
kinderen, één kind van 8 jaar en één kind van 13 jaar, zijn er dan drie slaapkamers nodig.
In de woning is een badkamer, toilet en keuken aanwezig. Een tuin wordt niet als
noodzakelijk gezien. In voorkomende gevallen kan het dus een appartement zijn. Verder
is er een elektriciteitsaansluiting en watervoorziening (zie paragraaf 3.2 en 3.3). De
woning hoeft niet per se een woning in eigendom te zijn. We gaan uit van een
huurwoning. Zie paragraaf 3.19 voor het huurbedrag.
Deze invulling is in lijn met de keuze voor Europees Nederland.

3.2 Elektriciteit
Elektriciteit is nodig voor verlichting, verkoeling en om andere elektrische apparaten te
kunnen gebruiken. Op elk eiland is er een elektriciteitsbedrijf dat stroom levert. Zoals
beschreven in hoofdstuk 2 maken we om het verbruik in te schatten gebruik van de
gegevens van het elektriciteitsbedrijf van Saba. Van Sabaelectric hebben we gegevens
over het elektriciteitsverbruik op Saba ontvangen per aansluiting. Het overgrote deel van
de aansluitingen op Saba valt in de categorie die wordt aangeduid met ‘7,7
kilovoltampère’. Dit geldt ook voor Sint Eustatius. Met de verbruiken van deze categorie
hebben we vervolgens verder gewerkt.
We hebben geen gegevens over de samenstelling van het huishouden per aansluiting. We
kiezen voor het verbruik op het eerste kwartiel voor het verbruik van een alleenstaande.

16 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Dit komt neer op een verbruik van 250 kilowattuur per maand. We rekenen niet met het
absolute minimum, omdat we ervan uitgaan dat meer apparaten noodzakelijk zijn dan wat
men nu heeft, waaronder een airco.
We specificeren het dubbele verbruik voor het paar met kinderen en leiden het verbruik
van andere huishoudtypen uit deze gegevens af.
Figuur 1: Elektriciteitsverbruik Saba

Voor de andere eilanden gaan we uit van hetzelfde verbruik. Dit doen we omdat de
gekozen woning hetzelfde is en de apparaten ook.
Deze aanpak is gelijk aan die van Europees Nederland. Voor Europees Nederland hebben
we echter meer inzicht in het verbruik per huishoud- en woningtype en kunnen we
preciezere schattingen maken.
Tijdelijke regelingen
Op de eilanden is in 2023 een energietoeslag uitgekeerd van 1.300 dollar aan huishoudens
met een inkomen tot 130 procent van het minimumloon.9 Deze energietoeslag verrekenen
we niet met de energiebetaling, maar zien we als onderdeel van het inkomen, omdat hij
ook als zodanig is uitgekeerd.
In 2023 wordt de energierekening tijdelijk gesubsidieerd. Dit gebeurt in de vorm van het
niet heffen van het vastrecht en een verlaging van het variabele tarief. In de hoofdstukken
per eiland geven we weer wat de effecten van deze tijdelijke maatregel zijn.
_______________
9

Rijksdienst Caribisch Nederland (2022). Kabinet stelt 15 miljoen euro beschikbaar voor lagere energiekosten

Caribisch Nederland. Beschikbaar op https://www.rijksdienstcn.com/actueel/nieuws/2022/oktober/4/kabinetstelt-15-miljoen-euro-beschikbaar-voor-lagere-energiekosten-caribisch-nederland

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
17

3.3 Water
Water is noodzakelijk om te drinken, eten te koken, te douchen, het toilet door te spoelen
en dingen schoon te maken. De watervoorziening is per eiland verschillend en bespreken
we daarom per eiland gedetailleerd in de volgende hoofdstukken.
In Europees Nederland hebben we de beschikking over data van het waterverbruik van
huishoudens. Op basis daarvan maken we een schatting van het minimaal noodzakelijke
waterverbruik. Omdat bij de meeste huishoudens al het water via één waterleiding komt,
maken we daar geen onderscheid naar het gebruiksdoel van het water. De uitgaven aan
water zijn in Europees Nederland duidelijk lager dan in Caribisch Nederland.

3.4 Gas/verwarming
Gas is in Caribisch Nederland nodig om water te kunnen verwarmen om te koken en
douchen. Verreweg de meeste huishoudens (93 procent) in Caribisch Nederland koken op
gas.10 Gas wordt geleverd via gastanks. Per eiland kijken we wat gangbare maten van
deze tanks zijn. We gaan ervan uit dat een huishouden met drie of meer personen
anderhalf keer zo veel gas nodig heeft als een alleenstaande.
In Europees Nederland is in de meeste gevallen ook gas nodig om de woning te
verwarmen. Dit is verreweg het grootste deel van het gasverbruik. Vanwege de lagere
temperatuur zijn uitgaven aan gas in Europees Nederland veel hoger dan voor Caribisch
Nederland. Inmiddels worden in Europees Nederland steeds meer huizen (mede)
verwarmd via elektriciteit en kookt men elektrisch. Dit resulteert uiteraard in een lagere
gasrekening, maar betekent wel een hogere elektriciteitsrekening.

3.5 Lokale lasten en diversen
Onder ‘lokale lasten en diversen’ verstaan we lokale belastingen (zoals een afvalbelasting)
en de uitgaven aan paspoort en rijbewijs (omgerekend naar een maandbedrag).

3.6 Internet, telefoon en televisie
Toegang hebben tot informatie en de mogelijkheid hebben om te communiceren wordt als
noodzakelijke levensbehoefte gezien. In de afgelopen decennia zijn de manieren van
informatievoorziening en communicatie sterk veranderd, en ze veranderen nog steeds. De
invulling van welke producten noodzakelijk zijn verandert mee. Waar een mobiele telefoon
dertig jaar geleden nog pure luxe was, wordt dat nu als noodzakelijk gezien, ook voor
kinderen vanaf een bepaalde leeftijd.
Iedereen in de focusgroepen vond internet noodzakelijk. Op alle drie de eilanden had in
2021 89 procent van de huishoudens had een internetaansluiting. Ook de grote
meerderheid van de 65-plussers heeft toegang.11
De keuzes voor de invulling zijn in lijn met de keuzes voor Europees Nederland. De
specifieke invulling kan wel verschillen, ook per eiland. Dat heeft vooral te maken met de
_______________
CBS (2022). Caribisch Nederland; wonen, duurzame consumptiegoederen, vervoermiddelen. Beschikbaar op
https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/82870NED/table?ts=1692871813167
11
CBS (2022). Caribisch Nederland; ICT gebruik van personen: persoonskenmerken. Beschikbaar op
https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/82803NED/table?ts=1692870987013
10

18 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

beschikbaarheid van sommige diensten op het eiland. Bij de keuzes voor de invulling
hebben we de volgende uitgangspunten aangehouden:
− Elk huishouden heeft een aansluiting op het internet (wifi).
− Elke persoon vanaf 12 jaar heeft een smartphone met toegang tot internet via wifi. De
mobiele telefoon wordt verrekend via het inboedelpakket.
− Elke persoon vanaf 12 jaar heeft een minimale databundel om ook buiten bereik van
wifi te kunnen communiceren. Deze bundel bevat een hoeveelheid data, belminuten en
sms’jes. Het kan een prepaid-pakket zijn.
− Elk huishouden heeft een tv-abonnement. Het televisietoestel wordt verrekend via het
inboedelpakket.
Een vaste telefoonlijn wordt op geen van de eilanden (meer) als noodzakelijk gezien.

3.7 Bankkosten
Huishoudens moeten toegang hebben tot basale financiële diensten. Waar er in Europees
Nederland redelijk veel keuze is tussen verschillende banken, is dat in Caribisch Nederland
minder het geval. Daarnaast kennen de banken die actief zijn op de diverse eilanden
andere kostenstructuren dan in Europees Nederland.
We hebben een pakket van noodzakelijke kosten voor het betalingsverkeer samengesteld
en kijken per eiland hoe dat ingevuld kan worden. Elke volwassene beschikt over een
betaalrekening en een spaarrekening. Omdat aan bepaalde transacties kosten zijn
verbonden, specificeren we het aantal van dergelijke transacties. We gaan ervan uit dat
elke volwassene vier keer per maand geld opneemt uit een geldautomaat en vier keer per
maand een overschrijving doet naar een andere bank (bijvoorbeeld naar een rekening
buiten het eiland). Verder gaan we ervan uit dat mensen zo veel mogelijk online
bankieren. Daarbij zijn kosten per transactie over het algemeen te vermijden.
Anders dan bij Europees Nederland gaan we niet uit van een gemeenschappelijke rekening
van partners. Uit gesprekken blijkt dat dat niet gangbaar is, en gezien de kosten van een
bankrekening ook niet efficiënt.
Voor online bestellingen is vaak een creditcard noodzakelijk. Wanneer mensen een laag
inkomen hebben, kunnen ze meestal geen creditcard krijgen. In dat geval zullen mensen
voor online bestellingen bij de broker extra diensten moeten afnemen. Het is lastig om de
kosten die hiermee gemoeid zijn om te slaan naar de bestelde producten. Daarom nemen
we in de minimumvoorbeeldbegrotingen van Sint Eustatius en Saba de kosten van een
creditcard mee als indicatie van deze uitgaven. Op Bonaire zijn meer goederen op het
eiland beschikbaar en is er minder noodzaak voor online bestellingen. Voor Bonaire
hebben we deze extra kosten daarom niet opgenomen.

3.8 Vervoer
Vervoer is nodig om boodschappen te kunnen doen, naar werk en naar school te gaan, om
op bezoek te kunnen gaan bij andere mensen of instanties en voor recreatiedoeleinden.
In Europees Nederland wordt een fiets in combinatie met openbaar vervoer voldoende
geacht als invulling in het minimumpakket. Uiteraard geldt dit niet voor iedereen: er zijn
zeker gevallen waar dit niet voldoet, bijvoorbeeld voor woon-werkverkeer bij langere
afstanden of waar het openbaar vervoer geen geschikt alternatief vormt. Dit wordt in

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
19

Europees Nederland echter als uitzondering gezien en niet als standaard. Dergelijke extra
vervoerskosten vallen in Europees Nederland onder persoonlijk onvermijdbare uitgaven.
Voor Caribisch Nederland ligt dat anders. Fietsen is op geen van de eilanden
vanzelfsprekend. Het ontbreekt aan infrastructuur om veilig te kunnen fietsen en het
landschap (heuvels en bergen) maken de fiets geen geschikt vervoermiddel. Een fiets
maakt dan ook geen deel uit van het vervoerpakket. Openbaar vervoer is op de eilanden
niet of nauwelijks aanwezig en daarmee voor het grootste deel van de bevolking geen
alternatief.
Dat maakt dat men op alle drie de eilanden is aangewezen op eigen, gemotoriseerd
vervoer. In het minimumpakket is op alle drie de eilanden daarom een eigen auto
opgenomen. Deze uitgavenpost is zo minimaal mogelijk ingevuld, net als de overige
uitgavenposten. Gezien het verschillende aanbod van auto’s en de verschillende
terreinomstandigheden zijn per eiland wel verschillende keuzes gemaakt. Deze worden in
de volgende hoofdstukken beschreven.
We gaan ervan uit dat huishoudens geld opzijleggen om de auto bij aanschaf te kunnen
betalen. Dit maandelijkse reserveringsbedrag is opgenomen in de begrotingen. Er wordt
dus geen rekening gehouden met de extra kosten die financiering via een lening met zich
meebrengen. Dit is conform de uitgangspunten bij andere grote apparaten en de
werkwijze in Europees Nederland. Verder brengt een auto verzekeringskosten,
belastingen, onderhoudskosten en brandstofkosten met zich mee. Brandstofkosten worden
dit jaar nog gesubsidieerd door een accijnsverlaging. Dit zal eind 2023 stoppen.
Naast autokosten nemen we bij de post vervoer een bedrag op voor transportkosten. Het
gaat hier ten eerste om een bedrag van 70 euro per jaar als abonnementskosten voor een
dienst die het verschepen van artikelen vanuit de Verenigde Staten verzorgt. Een
abonnement is waarschijnlijk voordeliger dan het steeds voldoen van een bedrag per
bestelling. Dit bedrag komt niet voor in Europees Nederland. Daarnaast worden ook
kosten in rekening gebracht naar waarde en gewicht van het bestelde. Hiervoor worden in
de minimumvoorbeeldbegrotingen per uitgavencategorie extra opslagen meegenomen.
Een derde onderdeel van deze post betreft de kosten van vervoer voor niet-recreatieve
doeleinden naar een ander eiland. Bijvoorbeeld voor het regelen van bankzaken voor
inwoners van Saba. Dit derde onderdeel is per eiland anders ingevuld. In Europees
Nederland worden deze kosten ingevuld door rekening te houden met de kosten van het
beperkt gebruik van openbaar vervoer.

3.9 Zorg
De basiszorg wordt in Caribisch Nederland collectief vergoed. Huishoudens hoeven geen
individuele verzekeringspremie en geen eigen risico te betalen. Daarmee zijn de
individuele zorgkosten beduidend lager dan in Europees Nederland, hoewel daar de
zorgtoeslag de netto uitgaven voor de laagste inkomens sterk dempt.
Het is mogelijk wel ingewikkelder om onderdelen van de basiszorg te krijgen, omdat niet
alle zorg op alle eilanden aanwezig is. Dit vergt dus reizen (met begeleider) en/of overleg
met het zorgverzekeringskantoor op Bonaire. Als die situatie zich voordoet is het voor
huishoudens zonder spaarbuffer moeilijk om een rekening voor te schieten.

20 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Naast de basiszorg kan men andere zorg nodig hebben. In Europees Nederland kan
hiervoor een aanvullende verzekering worden afgesloten. Deze dekt een groot aantal
zorgcomponenten die niet onder de basisverzekering vallen, bijvoorbeeld fysiotherapie en
(extra) tandartskosten. In Europees Nederland gaan we uit van een medium aanvullende
verzekering en een minimale tandartsverzekering en is de bijbehorende premie
opgenomen in de minimumvoorbeeldbegroting.
Deze aanvullende ziektekostenverzekeringen worden in Caribisch Nederland niet
aangeboden. Daarmee moeten inwoners van Caribisch Nederland zelf aanvullende zorg
betalen. Voor het minimumpakket, dat iedereen nodig heeft, gaan we uit van een
halfjaarlijkse tandartscontrole en een klein bedrag voor behandeling of mondhygiënist.
Voor kinderen is de tandarts gratis. Ook gaan we uit van de kosten van een
verbandtrommel en van een klein bedrag voor algemene medicijnen als pijnstillers en
verbandmiddelen. Dit is vergelijkbaar met Europees Nederland.
Voor de standaardhuishoudens gaan we ervan uit dat ze een goede gezondheid hebben.
Als dat niet zo is, kan dat tot extra kosten leiden als deze niet (voldoende) gedekt worden.
Die zijn niet voor iedereen noodzakelijk, maar wel voor het huishouden of de persoon zelf.
Dergelijke kosten zijn niet opgenomen in de minimumvoorbeeldbegrotingen. Idealiter
krijgen deze personen ondersteuning om deze kosten te kunnen dragen.
Omdat er geen aanvullende zorgverzekering is, lopen huishoudens in Caribisch Nederland
meer risico op extra zorgkosten dan vergelijkbare huishoudens in Europees Nederland, die
bepaalde risico’s via de aanvullende zorgverzekering kunnen afdekken. Huishoudens in
Europees Nederland betalen daarvoor uiteraard wel premie en huishoudens in Caribisch
Nederland niet.

3.10 Overige verzekeringen
In Europees Nederland worden de volgende verzekeringen voor iedereen noodzakelijk
geacht:
− een aansprakelijkheidsverzekering;
− een inboedelverzekering;
− een uitvaartverzekering;
− een autoverzekering (als men een auto heeft);
− een opstalverzekering (als men een eigen woning heeft).
De verzekeringen keren uit bij calamiteiten, zodat men individueel de kosten kan dragen.
In Caribisch Nederland worden veel van dit soort verzekeringen niet aangeboden of tegen
een (te) hoge premie. Mensen die de financiële consequenties van onheil niet individueel
kunnen dragen, kunnen dat ook doen via een collectieve regeling. Dat kan particulier zijn
(eigen familie, kerk) of via de overheid. We bekijken per eiland wat de situatie is.

3.11 Onderwijs
Onderwijs is in principe gratis op de eilanden. Wel moet men zelf betalen voor
schoolmaterialen zoals schriften en schrijfgerei. Hiervoor nemen we voor elk eiland een
bedrag op van 50 dollar per jaar voor basisschoolleerlingen en 100 dollar voor leerlingen
van het voortgezet onderwijs. Dit is vergelijkbaar met Europees Nederland. Voor kinderen
op het voortgezet onderwijs wordt per kind rekening gehouden met de kosten voor een
laptop.

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
21

In Caribisch Nederland gaan kinderen naar school in schooluniform. De kosten hiervan zijn
bij kleding opgenomen. Verder is, net als in Europees Nederland, geen bedrag opgenomen
voor (bij)scholing van volwassenen.
Op elk eiland bestaat de mogelijkheid om een tegemoetkoming te krijgen voor onderdelen
van dit pakket, via de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN) of het openbaar lichaam.

3.12 Kleding
In de minimumvoorbeeldbegrotingen die het Nibud in 2014 voor Bonaire heeft gemaakt
zijn lijsten opgesteld met benodigde aantallen kleding. Deze lijsten zijn als input gebruikt
bij de discussies in de focusgroepen per eiland.
In alle focusgroepen werd aangegeven dat er hogere aantallen nodig waren vanwege de
snelle slijtage van de kleding. Slijtage treedt op doordat kleding vaak gewassen moet
worden door het warme klimaat. Ook boeten wasmachines snel aan kwaliteit in doordat ze
over het algemeen buiten staan en er soms wordt gewassen met niet al te schoon water.
Daarom is ervoor gekozen om hogere aantallen in het kledingpakket op te nemen. We
gaan daarnaast uit van een lagere prijs (maximaal de kwartielprijs), vanwege de mindere
kwaliteit van de kleding.
Het is moeilijk om de specifieke aantallen kledingstukken precies vast te stellen. Als we de
uitkomsten van de verschillende eilanden naast elkaar leggen, zien we daar dan ook
verschillen in. Maar omdat die in het algemeen niet groot zijn is er gekozen voor één gelijk
pakket voor alle drie de eilanden. De prijzen van de kledingstukken verschillen wel tussen
de eilanden, waardoor de uiteindelijke kosten ook verschillen.
Bij het kledingpakket horen ook het schooluniform, sportkleding en zaken als rugzakken
en tassen. Er was veel discussie over de aantallen schooluniformen. Uiteindelijk is
besloten dat een kind vijf sets nodig heeft. Gezien de warmte is elke dag een schone set
noodzaak. Met vijf sets hoeft het huishouden ze maar één keer per week te wassen.
De focusgroepen kwamen ook allemaal met de suggestie om een bedrag op te nemen
voor accessoires als een horloge en sieraden. Hiervoor is een bedrag van 50 dollar per
jaar opgenomen. In Europees Nederland is dit niet opgenomen.
Met kleding houden we geen rekening met het doorschuiven van kleding van het ene kind
naar het andere. Gezien de lage kwaliteit van de aan te schaffen kleding is dat geen optie.
In Europees Nederland houden we wel rekening met een (beperkt) schaalvoordeel bij
kinderen met hetzelfde geslacht.
Het uiteindelijke kledingpakket staat beschreven in bijlage 4.
Prijzen komen voornamelijk bij het CBS vandaan. Daarbij houden we ook rekening met
online aankopen van buiten het eiland. Al naar gelang de mate waarin buiten het eiland
gekocht moet worden, vindt er een opslag op de aanschafkosten plaats vanwege
transportkosten.

3.13 Inboedel en onderhoud woning
In de woning moeten spullen aanwezig zijn die de gezondheid en ontwikkeling van
mensen ondersteunen. We specificeren daarbij de volgende onderdelen:

22 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

−
−
−
−
−

een goed bed met bijbehorend beddengoed;
meubels, zoals tafels en stoelen;
verlichting;
huishoudtextiel als handdoeken, gordijnen;
producten om thuis eten te kunnen bereiden (servies, bestek, pannen, gasfornuis,
koelkast, magnetron);
− producten voor informatie en communicatie (mobiele telefoon, laptop, televisie);
− producten voor schoonmaken (stofzuiger, emmers, strijkijzer en -plank);
− producten voor persoonlijke verzorging (scheerapparaat, föhn).
De focusgroepen bediscussieerden welke artikelen noodzakelijk zijn aan de hand van de
inboedellijst zoals die in 2014 op Bonaire is vastgesteld. Daarbij zijn sporadisch items
genoemd die eventueel weg konden, vooral bij het kleine keukengerei. Omdat niet bij alle
focusgroepen dezelfde items genoemd werden, zijn deze blijven staan in het huidige
pakket.
Bij het beoordelen van de inboedellijst van 2014 viel het de expertgroep echter op dat de
veronderstelde levensduur van apparaten wel erg lang is. Daarom is bij sommige grotere
apparaten de veronderstelde levensduur van de apparaten verkort. Daar waren
verschillende redenen voor:
− De wasmachine staat doorgaans buiten, blootgesteld aan de elementen en het stof.
− Er worden op de eilanden andere stroomsterktes gebruikt dan in Europa of de
Verenigde Staten, waar de meeste huishoudelektronica vandaan komt. Ondanks
omvormers betekent dit dat kleine huishoudelijke elektronica en witgoed sneller
kapotgaan dan in Europees Nederland.
− De stroom valt regelmatig uit.
Voor niet-elektronische inboedel geldt overwegend dezelfde levensduur als in Europees
Nederland. Met uitzondering van de zonwerende gordijnen, die elke vijf jaar vervangen
moeten worden.
Naast de inboedel die in Nederland regulier is, worden op alle drie de eilanden ook een
airco en ventilatoren als noodzakelijk beschouwd. Een airco zou aanwezig moeten zijn in
alle slaapkamers. Ook een ventilator, een staand model of een plafondventilator, is
noodzakelijk in alle slaapkamers. Om kosten te besparen wordt het verstandig geacht om
een airco met inverter aan te schaffen. Omdat deze airco’s zuiniger zijn, compenseert dat
voor de hogere aanschafkosten. Daarnaast wordt verstandig gebruik verondersteld,
waarbij de airco wordt gebruikt in combinatie met een ventilator zodat deze minder lang
en op minder hoog vermogen gebruikt hoeft te worden.
Het inboedelpakket staat beschreven in bijlage 4.
Om de levensduur te verlengen is het belangrijk dat de airco regelmatig wordt
onderhouden. Dit is opgenomen onder onderhoudskosten.
Daarnaast is erop gewezen dat vrijwel alle kosten van het onderhoud aan de binnenkant
van het huis voor de rekening van de huurder zijn. Om deze reden nemen we in de
inboedel ook een post op voor kleiner onderhoud van de badkamer, keuken en
elektriciteitsinstallatie in het huis. Deze post is voor elk eiland 200 dollar per jaar.

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
23

3.14 Recreatie/sociale participatie
Net als in de Europees-Nederlandse voorbeeldbegroting nemen we sociale participatie als
noodzakelijk onderdeel in het budget op. De onderdelen van het pakket zijn daarbij
redelijk vergelijkbaar met die in Europees Nederland:
− wekelijks bezoek ontvangen dan wel eten delen met anderen als men elkaar ontmoet.
Dit is vormgegeven als één extra warme maaltijd per week per gezinslid;
− deelname aan sport of cultuur. Hiervoor is de contributie van een sportclub
opgenomen;
− reis vanaf het eiland. Mensen achten het voor het mentaal welbevinden noodzakelijk af
en toe van het eiland af te kunnen. Bovendien hebben veel mensen familie buiten het
eiland. Dit is vormgegeven als twee keer per jaar van het eiland af gaan, waarvan één
keer als vakantie van een week en één keer als familiebezoek. De kosten van de
vakantieweek omvatten de reis naar het dichtstbijzijnde buitenland op de goedkoopste
manier, hotelovernachtingen, een huurauto en een extra voedingsbedrag. Voor het
familiebezoek is alleen de reis opgenomen in de begroting;
− het vieren van verjaardagen of familiefeesten. Dit hebben we vastgesteld op 100 dollar
per persoon per jaar;
− het vieren van collectieve feesten, zoals carnaval of religieuze bijeenkomsten. De soort
gelegenheden kunnen per eiland verschillen. Wat op het ene eiland erg gebruikelijk is
om te vieren, is dat op een ander eiland juist niet. Daarom hebben we gekozen voor
een vast budget van 100 dollar per persoon per jaar.

3.15 Voeding
Gezonde voeding is een belangrijk onderdeel van het noodzakelijke pakket aan goederen
en diensten. Wat gezonde voeding is, is vastgesteld door experts. In Europees Nederland
levert het Voedingscentrum hiervoor diëten met voedingsbehoeften voor verschillende
personen (bijvoorbeeld volwassen man, kind tussen de 4 en 8 jaar). Dit zijn vertalingen
van de Richtlijnen goede voeding van de Gezondheidsraad. Deze richtlijnen worden
ongeveer eens in de tien jaar aangepast aan nieuwe wetenschappelijke inzichten.
Voor Caribisch Nederland is gebruikgemaakt van een dieet dat door een expert op Bonaire
is vastgesteld. Dit dieet was in 2014 opgesteld en is dit jaar zeer beperkt aangepast op
grond van de gewijzigde richtlijnen. In Europees Nederland is dat in 2018 ook gedaan.
Voor Saba en Sint Eustatius is dit na overleg met een diëtiste op Sint Maarten op
onderdelen aangepast, gezien de beperkte beschikbaarheid (en daarmee hoge prijs) van
een aantal voedingsmiddelen en de lokale eetcultuur.
De gehanteerde diëten staan beschreven in bijlage 4.
Dit gezonde voedingspakket is een richtlijn. Het laat zien welk bedrag nodig is om
gezonde voeding te kunnen aanschaffen en zelf te bereiden. In werkelijkheid zien we dat
mensen zich niet (altijd) aan deze richtlijnen houden. Sommige gezonde
voedingsmiddelen zijn duur, waardoor men deze niet koopt, en zo op gezonde voeding
bezuinigt. Aan de andere kant eten mensen vaak meer dan de geadviseerde
hoeveelheden, waardoor ze soms duurder uit zijn dan het bedrag dat voor gezonde
voeding is ingeruimd. Dit is niet anders dan in Europees Nederland.
Minder gezonde producten als chips en koekjes, hoewel ruimschoots aanwezig in de
winkels, zijn niet opgenomen in het pakket. Ook alcohol en uit eten gaan zijn niet
opgenomen in het voedingspakket. Dit kan eventueel worden betaald uit het pakket voor
sociale participatie/recreatie.

24 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Anders dan in Europees Nederland is met schaalvoordelen geen rekening gehouden. De
grootte van de verpakkingen speelt in Caribisch Nederland vrijwel geen rol in de prijs.
Daarnaast bestaan er ook nauwelijks tot geen aanbiedingen in de vorm van ‘3 halen, 2
betalen’. Wel hanteren we hetzelfde schaalnadeel voor alleenstaanden (+ 10 procent),
zoals we dat in Europees Nederland hanteren. Het is voor een alleenstaande moeilijker om
de precieze aantallen grammen te kopen die het dieet voorschrijft dan voor een
meerpersoonshuishouden. Daarom zijn zij waarschijnlijk duurder uit.

3.16 Persoonlijke verzorging
In Caribisch Nederland hebben mensen meer producten nodig voor persoonlijke
verzorging dan in Europees Nederland. Dit komt door het klimaat, waardoor men
bijvoorbeeld vaker doucht. Ook voor haar- en huidverzorging heeft men meer producten
en diensten nodig. Dit heeft in 2014 geleid tot een aangepast pakket voor Bonaire. De
focusgroepen op de drie eilanden hebben dit pakket onder de loep genomen en daarbij
enkele aanpassingen voorgesteld.
Een belangrijke uitgavenpost is de kapper. Hierover liepen de meningen binnen en tussen
de focusgroepen uiteen: over frequentie, verschillen tussen man en vrouw, haarsoort en
de daarmee samenhangende behandelingen. Uiteindelijk is ervoor gekozen om hierbij te
werken met een vast budget van 40 dollar per maand per volwassene en 25 dollar per
maand per kind, voor elk van de drie eilanden gelijk. Dit ligt hoger dan in Europees
Nederland.

3.17 Was- en schoonmaakartikelen
Om het huis schoon te houden is in 2014 voor Bonaire een pakket met verbruiksartikelen
opgesteld. Dit pakket is door de diverse focusgroepen bekeken en vrijwel ongewijzigd
overgenomen. Het gaat hierbij om wasmiddel, afwasmiddelen en andere
schoonmaakmiddelen, afwasborstels, keukenpapier, keukendoekjes, schuursponsjes,
vuilniszakken en stofzuigerzakken.

3.18 Overige uitgaven
In de focusgroepen zijn ook nog enkele andere uitgavenposten bediscussieerd. Deze zijn
uiteindelijk niet opgenomen in het minimaal noodzakelijke pakket. Het gaat bijvoorbeeld
om een huisdier of roken. De kosten hiervan worden niet als noodzakelijk gezien en
hebben we daarom niet opgenomen in het pakket. Ook kerkelijke bijdragen of
ondersteuning van familieleden zijn geen onderdeel van het pakket.

3.19 Huur
Voor de meeste uitgaven is het mogelijk om een precieze schatting te geven die redelijk
weergeeft wat een minimaal bedrag is. Zo’n precieze schatting is lastiger voor de
huurprijs, omdat deze sterk kan variëren, en voor een individu niet te veranderen is
(tenzij men kan verhuizen naar een goedkopere woning). Verder geldt dat er op elk eiland
een vorm van verhuursubsidie is voor sociale huurwoningen. Deze verhuursubsidie is per
eiland verschillend.
Zoals beschreven in paragraaf 2.3.4 werken we daarom voor de huur met een aantal
scenario’s:

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
25

− sociale huurwoning (met verhuursubsidie);
− particuliere huurwoning (volle huurprijs).
Op Bonaire loopt een pilot voor verhuursubsidie die ook voor particuliere verhuur kan
worden ingezet. Dit is een tijdelijke regeling. Materieel is dit hetzelfde scenario als een
sociale huurwoning met verhuursubsidie. Mensen lopen bij deze proef het risico om een te
dure woning te huren die momenteel met de verhuursubsidie wel betaalbaar is, maar dat
niet meer is als de tijdelijke maatregel niet op deze manier wordt voortgezet. Desondanks
hebben we in hoofdstuk 4 over Bonaire de particuliere huurwoning met verhuursubsidie
wel als extra scenario opgenomen.

26 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

4. Bonaire
In dit hoofdstuk beschrijven we de uitwerking van de minimumvoorbeeldbegrotingen voor
Bonaire.
Bonaire hoort bij de zogenoemde benedenwindse eilanden in het zuiden van de Caribische
Zee. Het eiland ligt ongeveer 100 kilometer ten noorden van Venezuela en zo’n 50
kilometer ten oosten van het iets grotere Curaçao. Bonaire heeft een oppervlakte van iets
minder dan 300 vierkante kilometer. Sinds 10 oktober 2010 is de bevolking van Bonaire
sterk gegroeid, met ongeveer 10.000 mensen; inmiddels heeft het eiland zo’n 24.000
inwoners. Bonaire heeft twee ‘steden’: de oude hoofdstad Rincon in een vallei tussen twee
bergen in het noorden van het eiland en de kuststad Kralendijk (Playa) aan de zuidkust
van het eiland, waar ook het grootste deel van de bevolking woont.
Toerisme is de belangrijkste inkomstenbron van het eiland. Het toerisme richt zich met
name op watersport. Zo zijn er goede locaties voor kitesurfen en windsurfen en wordt
Bonaire met het kleine eiland Klein Bonaire gezien als een paradijs voor duikers en
snorkelaars.
Naast toerisme zijn er relatief weinig andere vormen van inkomsten op het eiland. Het
zuidelijke deel is voor een aanzienlijk gedeelte ingericht voor natuurvriendelijke
zoutproductie, maar verder zijn er geen grote andere private economische sectoren.
Relatief veel mensen werken voor de overheid en de semioverheid. De hoge concentratie
ambtenaren is een gevolg van de vestiging van de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN)
op het eiland, naast het bestaande openbare bestuur, het Openbaar Lichaam Bonaire
(OLB).
Op Bonaire zijn relatief veel supermarkten en winkels te vinden. Voor kleding en inventaris
zijn de winkels echter onderverdeeld in een hoog en een laag segment. Het (lagere)
middensegment, zoals een C&A, IKEA of de Hema, is afwezig. Dit betekent dat mensen de
keuze moeten maken tussen dure inventaris en kleding uit bestaande winkels of via
import, of ‘goedkopere’ inventaris en kleding van veelal lagere kwaliteit. Voor het bepalen
van het minimaal noodzakelijke pakket zal de tweede optie het meest voor de hand
liggen.
De twee grootste banken op het eiland zijn de MCB en RBC, waar het merendeel van de
mensen hun bankzaken doen. Naast bankieren maken veel mensen gebruik van informele
spaarnetwerken, beter bekend als SAM. Deze bestaan uit vertrouwde groepen die elk op
een vast moment per maand een vastgesteld bedrag bij de kashouder storten, die dit
vervolgens aan een van de deelnemers uitkeert via een vaste volgorde.
In de rest van dit hoofdstuk gaan we achtereenvolgens in op de gehanteerde methode in
Bonaire en presenteren we de resultaten van dit onderzoek en de bijbehorende
minimumvoorbeeldbegrotingen.

4.1 Methode Bonaire
Op Bonaire hebben we de pakketten met goederen en diensten vastgesteld op basis van
groepsgesprekken met professionals, individuele gesprekken met professionals en
betrokkenen, en interviews en huisbezoeken met inwoners die moeten rondkomen met

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
27

een laagbetaalde baan of een baan op het minimumloon of met het beleidsmatige
minimum op Bonaire (de onderstand).

4.1.1 Groepsgesprekken/expertgroep
Een belangrijke pijler in dit onderzoek waren de groepsgesprekken met professionals en
experts op het gebied van prijzen, zorg, arbeid, huisvesting en armoede op het eiland. Bij
de samenstelling van deze expertgroep is gekeken naar de expertgroep van 2014 en is
deze gevuld met dezelfde, gelijkwaardige of aanvullende deelnemers.
De groepsgesprekken vonden plaats op drie dagen tussen 20 en 26 juni 2023. Op de
eerste dag waren alle tien deelnemers aanwezig, op de tweede en derde dag waren acht
van de tien deelnemers aanwezig. Dat was ruim voldoende om een goed beeld te krijgen
van de situatie op Bonaire.
Tijdens de eerste sessie lag het zwaartepunt op het vaststellen van een minimumpakket
voor een alleenstaande werkende vrouw rond de 45 jaar (Mary). Tijdens dit gesprek
werden systematisch alle pakketten uit 2014 doorgenomen en aangepast om ze weer
passend te maken voor 2023. Op basis van het opnieuw vastgestelde pakket voor een
alleenstaande vrouw is dit op de tweede dag aangepast aan verschillende huishoudtypes,
paren, paren met kinderen, eenoudergezinnen, alleenstaanden boven de AOV-gerechtigde
leeftijd en paren boven de AOV-gerechtigde leeftijd. Op basis van de input van de
werkgroep is voor de derde dag een voorlopige minimumvoorbeeldbegroting opgesteld. De
derde dag is daarna gebruikt om onduidelijkheden weg te nemen en het pakket aan te
scherpen met de vraag: Mary verdient niet genoeg om dit hele pakket te kunnen
bekostigen; hoe passen we het aan zonder dat Mary tekortkomt? De input van de
groepsgesprekken vormt de basis voor de pakketten die wij later hebben uitgewerkt.

4.1.2 Individuele interviews met professionals
Naast de groepsgesprekken hebben we interviews gehouden met een groot aantal
professionals. Dit zijn de medewerkers van het CBS op Bonaire zelf, medewerkers van het
OLB op het gebied van sport, welzijnswerk, schulden en armoede, budgetbegeleiders van
Sentro Akseso Boneiru, een makelaar particuliere verhuur en koop, de secretaris van de
wooncommissie, de directeur en medewerkers van de sociale woningbouwvereniging
Fundashon Cas Bonairiano (FCB), medewerkers van de vakbondskoepel (USIBO) en
medewerkers van consumentenbond Unkobon.

4.1.3 Interviews en huisbezoeken inwoners met een minimuminkomen
Via Sentro Akseso hebben we gesproken met inwoners met een laag inkomen over hun
financiële situatie en de keuzes die ze moeten maken. Dit waren een-op-eengesprekken
en geen groepsgesprekken. De vraagstukken die bij de groepsgesprekken met
professionals ter sprake kwamen hebben we bij hen gecheckt, zoals over wonen, voeding,
vervoer, het aanschaffen van kleding en inboedel, en sociaal participeren.
Naast interviews bij Sentro Akseso hebben we huisbezoeken afgelegd bij huishoudens die
te maken hebben met langdurige armoede. Deze huishoudens worden begeleid door de
maatschappelijk werkers van Akseso. Tijdens deze gesprekken is verder ingegaan op de
financiële problemen die huishoudens ervaren. We hebben hen gevraagd waar deze
problemen vandaan komen en welke strategieën ze hanteren om de problemen het hoofd
te bieden.

28 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

4.1.4 Prijsinformatie
Voor het beprijzen van de pakketten hebben we grotendeels gebruikgemaakt van
gegevens die het CBS verzamelt in het kader van de inflatiemeting op Bonaire. Daarnaast
hebben we ter plekke prijsinformatie verzameld bij een aantal supermarkten en andere
winkels.

4.2

Onderdelen van het pakket Bonaire

4.2.1 Elektriciteit
Elektriciteit op Bonaire wordt geleverd door het Water- en Energiebedrijf Bonaire (WEB
Bonaire). De levering vindt in 2023 plaats voor een gesubsidieerd tarief van 0,4070 dollar
per kilowattuur. Hoewel er ook een vastrechttarief geldt, wordt het door middel van een
subsidie aan het WEB niet doorberekend aan huishoudens.12 Deze subsidies waren tijdelijk
voor 2023 en worden mogelijk in 2024 gecontinueerd.
We gaan uit van een verbruik van 250 kilowattuur per maand voor een alleenstaande en
het dubbele voor een paar met twee kinderen. Dat komt uit op 102 dollar per maand voor
een alleenstaande en 204 dollar voor een paar met twee kinderen.

4.2.2 Water
Water wordt op Bonaire ook geleverd door het WEB Bonaire. De prijs van het water is
3,908 dollar per kubieke meter water.13 Daarnaast geldt er een gesubsidieerd maandelijks
vast tarief van 7,94 dollar per aansluiting.
In onze berekeningen gaan we uit van het gedetailleerde waterverbruik van Sint
Eustatius. Voor een alleenstaande betekent het een totaalbedrag van 51 dollar en voor
een paar met twee kinderen 67 dollar per maand.

4.2.3 Gas
Op Bonaire maken de meeste mensen gebruik van een grote gasfles die voor een vast
bedrag van 53 dollar te koop is. We gaan er in onze begrotingen van uit dat
alleenstaanden eens per jaar een nieuwe gastank moeten kopen en een paar met twee
kinderen met anderhalve tank toe kan. Dit betekent voor een alleenstaande een bedrag
van 4 dollar per maand en voor een paar met kinderen een bedrag van 7 dollar per
maand.

4.2.4 Internet, telefoon en televisie
Voor zowel internet als televisie (cable) zijn er twee aanbieders op het eiland: Telbo en
Flamingo TV. De gemiddelde kosten van het kleinste televisieabonnement bedragen
ongeveer 40 dollar. De gemiddelde kosten voor een internetabonnement bedragen
ongeveer 61 dollar. Samen komt dit per huishouden neer op 101 dollar per maand. Gezien
de ruime beschikbaarheid van openbare wifinetwerken achtte de expertgroep een ruim
_______________
WEB Bonaire (2023). Tarief elektriciteit per 1 januari 2023. Beschikbaar op https://www.webbonaire.com/wpcontent/uploads/2022/12/WEB-NL-Elektriciteits-tarieven-per-januari-2023.pdf
13
WEB Bonaire (2023). Tarief drinkwater per 1 januari 2023. Beschikbaar op https://www.webbonaire.com/wpcontent/uploads/2022/12/WEB-NL-Drinkwatertarieven-per-1-januari-2023.pdf
12

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
29

mobiel data abonnement niet noodzakelijk. Wel werd het wenselijk geacht om een appje
te kunnen versturen of te bellen als er geen wifi beschikbaar is. Om deze reden is een
klein budget van 3 dollar gereserveerd per persoon per maand voor beltegoed.
In totaal komt het neer op een bedrag van 104 dollar voor een alleenstaande en 113
dollar per maand voor een paar met twee kinderen.

4.2.5 Bankkosten
Er zijn verschillende banken actief op Bonaire, die elk andere kosten met zich
meebrengen. Zo rekenen sommige banken een commissie voor het opnemen van geld bij
een pinautomaat, ook als deze van de bank zelf is. Het pakket voor bankieren in Bonaire
is hetzelfde als het standaardpakket. Dat wil zeggen: per persoon een betaal- en
spaarrekening, vier opnames bij een pinautomaat per maand en vier overschrijvingen per
maand. Voor een alleenstaande komt dit neer op een bedrag van ongeveer 7 dollar per
maand en voor een paar met twee kinderen is dit ongeveer 14 dollar per maand.

4.2.6 Vervoer
Zoals vermeld in hoofdstuk 3 wordt een auto noodzakelijk geacht op alle eilanden van
Caribisch Nederland. Hoewel er alternatieven te bedenken zijn voor een auto, zijn deze
niet toegankelijk en/of betrouwbaar genoeg om van uit te gaan. Zo zijn er bushaltes op
Bonaire, maar van een reguliere busdienst is geen sprake. Mensen bieden tegen betaling
vervoer aan in busjes of in hun eigen auto, maar dit gebeurt onregelmatig, niet volgens
vaste routes en is duur. Op het eiland zijn ook taxi’s beschikbaar, maar ook die zijn erg
duur. Daarnaast worden de meeste taxi’s gebruikt voor vervoer van en naar de luchthaven
en minder voor het vervoer van mensen op Bonaire zelf. Fietsen wordt – gezien het
verkeer en de beperkte infrastructuur voor fietsers op Bonaire – zeer gevaarlijk geacht.
De fiets is daarom geen alternatief voor de auto.
Op Bonaire heeft 91 procent van de huishoudens minstens één auto in bezit, 49 procent
heeft meer dan één auto in bezit14. De meeste auto’s worden nieuw of tweedehands
geïmporteerd. Een vaak genoemde goedkope optie is om een tweedehandsauto te
importeren uit Japan, waar het stuur zich aan de rechterkant van de auto bevindt.
Volgens de focusgroep is het mogelijk om voor ongeveer 6.000 dollar een bescheiden
tweedehandsauto aan te schaffen die in principe helemaal ‘op’ gereden wordt in een
periode van vijf jaar. Naast de kosten voor de aanschaf van de auto hebben we het vaste
tarief voor de wegenbelasting toegevoegd aan het budget en houden we rekening met een
beperkte autoverzekering.
Vanwege de slechte staat van het wegdek en de beperkte kwaliteit van de auto
veronderstellen we een verbruik van ongeveer 1 op 10. Bij het opstellen van een budget
voor vervoer gaan we ervan uit dat een alleenstaande ongeveer 300 kilometer per maand
rijdt met de auto. Verder veronderstellen we dat paren anderhalf keer zoveel rijden en dat
huishoudens met kinderen ook anderhalf keer zoveel rijden om kinderen van en naar
school of naschoolse activiteiten te brengen. Hierbij nemen we wel aan dat de personen in
Kralendijk (Playa) wonen. Wanneer mensen in Rincon wonen is het waarschijnlijk dat ze in
Kralendijk werken en daarvoor per dag minstens 20 kilometer moeten rijden.
_______________
14

CBS StatLine - Caribisch Nederland; wonen, duurzame consumptiegoederen, vervoermiddelen’

30 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Al deze aannames vertalen zich naar een bedrag van 253 dollar per maand voor een
alleenstaande en een bedrag van 297 dollar per maand voor een paar met twee kinderen.

4.2.7 Zorg
Voor het zorgpakket zijn op Bonaire geen bijzonderheden opgenomen buiten de algemene
bepalingen zoals beschreven in paragraaf 3.9. Dit betekent voor een alleenstaande een
bedrag van 27 dollar per maand en voor het paar met twee kinderen een bedrag van 59
dollar per maand.

4.2.8 Overige verzekeringen
Het is op Bonaire mogelijk een inboedel- of aansprakelijkheidsverzekering af te sluiten.
Een inboedelverzekering voor een kleine woning kost ongeveer 100 dollar per jaar. Dit
komt neer op ongeveer 8 dollar per maand. Een aansprakelijkheidsverzekering kost,
afhankelijk van het huishoudtype, tussen de 25 en 35 dollar per jaar. Hierbij is het
belangrijk om te vermelden dat de verzekeringen jaarlijks betaald moeten worden.
Wanneer er halfjaarlijks of per kwartaal betaald wordt zijn de administratiekosten hoger.
Hoewel het mogelijk is om een uitvaartverzekering af te sluiten zijn de kosten hiervan erg
hoog. Wanneer iemand van 18 jaar zich voor een periode van 20 jaar wil verzekeren voor
een bedrag van 6.000 dollar kost dat 16,80 dollar per maand. Deze kosten lopen
behoorlijk op wanneer men ouder is. Voor een persoon van 50 jaar kost een vergelijkbare
verzekering 37,20 dollar per maand. Hoewel de verzekering voor een 18-jarige nog
rendabel zou zijn, is deze verzekering voor iemand van 50 jaar absoluut niet rendabel. Het
is verstandiger voor deze mensen om zelf iets opzij te zetten voor de uitvaart in plaats
van een verzekering af te sluiten.
We rekenen daarom voor zowel een alleenstaande als een paar met twee kinderen met
een bedrag van 10 dollar per maand.

4.2.9 Onderwijs
Voor Bonaire gelden geen bijzonderheden voor het onderwijsbudget. Voor een kind op de
basisschool betekent dit een budget van 4 dollar per maand (ongeveer 50 dollar per jaar)
en voor een kind op de middelbare school komt het neer op een bedrag van 8 dollar per
maand (100 dollar per jaar). Er worden per kind vijf schooluniformen ter waarde van 15
dollar per jaar opgenomen in het kledingbudget voor kinderen.
In tegenstelling tot Saba en Sint Eustatius voorziet de middelbare school op Bonaire in
een tablet ter waarde van 350 dollar voor het maken van schoolopdrachten. Leerlingen en
hun ouders hoeven deze dus niet zelf aan te schaffen. Ze zijn wel verantwoordelijk voor
het vervangen van de tablet als deze stuk gaat. Wij veronderstellen dat de tablet goed
onderhouden wordt en daarom niet tussentijds moet worden vervangen.
Het budget voor onderwijs voor een paar met twee kinderen komt daarom neer op 13
dollar per maand.

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
31

4.2.10 Kleding
Voor Bonaire hebben we het standaardkledingpakket gebruikt zoals beschreven in
paragraaf 3.12 en zoals te vinden in bijlage 4. Omdat alle kledingstukken in winkels op
Bonaire gekocht kunnen worden is, anders dan bij Saba en Sint Eustatius, geen rekening
gehouden met extra transportkosten.
Voor de verschillende leden van het huishouden komen we met deze kledingpakketten op
de volgende bedragen uit: 72 dollar per maand voor mannen, 75 dollar per maand voor
vrouwen, 60 dollar per maand voor kinderen tot 12 jaar en 80 dollar per maand voor
kinderen boven 12 jaar. Een alleenstaande is daarmee 74 dollar per maand kwijt aan
kleding en een paar met twee kinderen heeft hier 285 dollar per maand voor nodig.

4.2.11 Inboedel en onderhoud woning
Voor Bonaire is het standaardpakket voor de inboedel als uitgangspunt genomen, zoals
beschreven in paragraaf 3.13 en zoals te vinden in bijlage 4. Bij Bonaire komt het legen
van de septic tank hier nog bij als kostenpost; dit moet twee of drie keer per jaar
gebeuren. Dit betekent voor een alleenstaande een bedrag van 140 dollar per maand en
voor het paar met twee kinderen een bedrag van 192 dollar per maand.

4.2.12 Recreatie/sociale participatie
Voor Bonaire hebben we het pakket voor sociale participatie gebruikt zoals beschreven in
paragraaf 3.14. Omdat de meeste mensen op Bonaire familie hebben op bijvoorbeeld
Aruba en Curaçao is er twee keer een reis opgenomen naar een van deze eilanden, één
keer voor familiebezoek – waarbij verondersteld wordt dat het huishouden bij familie
verblijft – en één keer voor vakantie. Voor de vakantie is er per huishouden een budget
opgenomen voor zeven hotelovernachtingen per persoon en een budget om te eten.
Op Bonaire wordt het zowel vanwege het sociale aspect als vanwege de gezondheid
wenselijk geacht om lid te kunnen zijn van een sportvereniging. Hiervoor is een bedrag
opgenomen dat overeenkomt met de gemiddelde contributie op Bonaire. Deze informatie
hebben we ontvangen van het OLB. Tot slot is er per persoon een vrij budget opgenomen
van ongeveer 200 dollar per jaar.
Dit betekent voor een alleenstaande een bedrag van 207 dollar per maand en voor het
paar met twee kinderen een bedrag van 593 dollar per maand.

4.2.13 Voeding
In Bonaire is het dieet gebruikt zoals beschreven in paragraaf 3.15 en bijlage 4. Tabel 1
toont de minimale bedragen voor gezonde voeding per dag, per leeftijdscategorie.

32 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Tabel 1: Minimale bedragen gezonde voeding per dag, per maaltijd en per categorie, Bonaire 2023

Ontbijt

Lunch

Tussendoor

Totaal

1,23

Warme
maaltijd
2,02

Man 16-65

1,23

2,36

6,85

Vrouw 16-65

1,13

1,13

1,96

2,31

6,53

Man 65+

1,12

1,12

1,97

2,26

6,47

Vrouw 65+

1,04

1,04

1,94

2,26

6,28

Tiener 12-15

1,16

1,16

1,99

2,26

6,57

Kind 4-12

0,88

0,88

1,20

1,39

4,34

Kind 1-3

0,75

0,75

1,18

1,34

4,01

We gaan er daarnaast van uit dat alleenstaanden te maken hebben met een klein
schaalnadeel omdat ze minder efficiënt boodschappen kunnen doen en koken dan een
huishouden met meer personen (zie paragraaf 3.15).
Dit betekent voor een alleenstaande vrouw een bedrag van 218 dollar per maand en voor
het paar met twee kinderen een bedrag van 739 dollar per maand.

4.2.14 Persoonlijke verzorging
Voor persoonlijke verzorging hebben we het pakket gebruikt zoals beschreven in
paragraaf 3.16. Dit leidt voor Bonaire tot een maandelijks bedrag van 72 dollar voor een
alleenstaande vrouw en 226 dollar voor een paar met twee kinderen.

4.2.15 Was- en schoonmaakartikelen
Voor was- en schoonmaakmiddelen gebruiken we het pakket zoals beschreven in 3.17. Dit
leidt voor Bonaire tot een bedrag van 18 dollar per maand voor alle huishoudtypes.

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
33

4.3 Totale minimumvoorbeeldbegroting Bonaire
Tabel 2 toont de minimumvoorbeeldbegroting voor Bonaire, exclusief woonlasten.
Tabel 2: Minimumvoorbeeldbegroting Bonaire, exclusief woonlasten, 2023

Bedragen per maand in
Alleenstaande Paar met 2 kinderen (8 en 13
dollars
vrouw
jaar)
Gas
4
7
Elektriciteit
102
204
Water
51
67
Telefoon, televisie en
internet
104
113
Lokale lasten en diversen
3
10
Verzekeringen
10
10
School- en studiekosten
0
13
Bankkosten
7
14
Vervoer
253
297
TOTAAL VASTE LASTEN
534
735
Kleding
Inboedel, onderhoud huis,
tuin
Extra ziektekosten
TOTAAL
RESERVERINGSUITGAVEN

75

285

140
27

192
59

242

537

Voeding
Was- en
schoonmaakartikelen
Persoonlijke verzorging
TOTAAL HUISHOUDGELD

218

739

7
72
297

9
226
974

SOCIALE PARTICIPATIE

207

593

1.280

2.839

TOTAAL UITGAVEN
excl. huur

4.4

Huur/hypotheek

Voor de woonlasten hanteren we op Bonaire drie scenario’s.
Scenario 1: huurwoning met verhuursubsidie
Voor het opstellen van dit bedrag is gebruikgemaakt van data afkomstig van de sociale
woningstichting Fundashon Cas Bonairiano (FCB). De huren exclusief verhuursubsidie van
het eerste halfjaar van 2023 zijn voor verschillende woningen naast elkaar gelegd, waarna
de mediane prijs is opgenomen (tabel 3).

34 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Tabel 3: Mediane huurprijzen per type woning Bonaire, excl. verhuursubsidie, 2023

Aantal slaapkamers

Prijs in dollar per maand

1

431

2

618

3

637

Bonaire kent voor sociale huur een verhuursubsidie. Daarvoor geldt dat de te betalen huur
maximaal een bepaald percentage van het inkomen mag zijn. Voor inkomens tot en met
het minimumloon is dit 10 procent van het inkomen, voor huishoudens met een inkomen
van twee keer minimumloon is dit 17 procent.
Scenario 2: particuliere huurwoning zonder verhuursubsidie
De expertgroep stelde dat het voor de minimumvoorbeeldbegroting niet verstandig is om
alleen uit te gaan van sociale huurwoningen, maar ook te kijken naar woningen op de
private markt. We gaan uit van een bedrag van 800 dollar voor een woning met één
slaapkamer. Een woning met twee slaapkamers kost minimaal 1.000 dollar en een woning
met drie slaapkamers minimaal 1.300 dollar.
Scenario 3: particuliere huurwoning met verhuursubsidie
Bonaire kent nu een proef met een verhuurdersubsidie voor particuliere verhuur. Voor zo’n
honderd woningen op Bonaire geldt dat particuliere verhuurders op basis van het inkomen
van hun huurder een verhuurdersubsidie kunnen aanvragen waardoor ze de huur op het
niveau van de sociale huur kunnen brengen. Dit gaat alleen over huurwoningen met een
prijs onder de 937 dollar.
Qua financiën maakt het voor een huishouden niet uit of de verhuursubsidie wordt
verleend voor een sociale huurwoning of voor een particuliere huurwoning. Voor de
alleenstaande ligt de huur onder de grens, zodat er recht is op verhuursubsidie. Voor het
paar met twee kinderen is de huur daarvoor te hoog. Voor de alleenstaande is de zelf te
betalen huur daarom gelijk aan scenario 1, voor het paar is die gelijk aan scenario 2.
In tabel 4 staan de totale uitgaven, inclusief de drie huurscenario’s. In deze opstelling is
gerekend met het inkomen van de onderstand en de daarbij behorende verhuursubsidie.
Tabel 4: Totale uitgaven per huurscenario Bonaire, 2023

TOTAAL UITGAVEN excl. huur
Huur scenario (sociale) huur met
verhuursubsidie*
TOTAAL UITGAVEN SCENARIO 1
Huur scenario particuliere huur, excl.
verhuursubsidie
TOTAAL UITGAVEN SCENARIO 2
Huur scenario particuliere huur, incl.
verhuursubsidie
TOTAAL UITGAVEN SCENARIO 3

Alleenstaande vrouw
1.280

Paar met 2 kinderen
(8 en 13 jaar)
2.839

103
1.383

124
2.964

800
2.080

1.300
4.139

103
1.383

1.300
4.139

* bij een inkomen op niveau onderstand

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
35

In figuren 2 en 3 zetten we dit af tegen een aantal inkomensniveaus op Bonaire, namelijk
de onderstand, de AOV, het minimumloon en twee keer het minimumloon. Bij bepaling
van het inkomen houden we rekening met de situatie van het huishouden. We rekenen
dus de diverse toepasselijke toeslagen in de onderstand mee, voor huishoudens met
kinderen de kinderbijslag, en de energietoeslag voor de rechthebbenden.
Tabellen 5 en 6 tonen de opbouw van het besteedbare inkomen.
Tabel 5: Totaal besteedbaar inkomen op Bonaire per maand in dollars bij drie inkomensniveaus; alleenstaande,
eerste helft 2023

Nettosalaris uitkering

Energietoeslag

Totaal

895
1.236
2.167

108
108
0

1.003
1.344
2.167

Onderstand
Minimumloon
2x minimumloon

Tabel 6: Totaal besteedbaar inkomen op Bonaire per maand in dollars bij drie inkomensniveaus; paar met twee
kinderen, eerste helft 2023

Onderstand
Minimumloon
2x minimumloon

Nettosalaris
uitkering

Kinderbijslag

Energietoeslag

Totaal

1.236
1.236
2.167

262
262
262

108
108
108

1.606
1.606
2.537

We houden ook rekening met de lagere verhuursubsidie bij hogere inkomens.

36 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Figuur 2: Totale uitgaven per inkomensniveau Bonaire; alleenstaande, eerste helft 2023

2500
2000
1500
1000
500
0

Uitgaven scenario 3

uitgaven zonder woonlasten

Uitgaven scenario 2

Inkomen 2x
minimumloon
toeslagen

Uitgaven scenario 1

Inkomen
minimumloon

Inkomen onderstand

netto-inkomen

woonlast

Te zien is dat een alleenstaande met het minimumloon bijna de voor iedereen
noodzakelijke uitgaven zou kunnen bekostigen, wanneer hij of zij een woning met
verhuursubsidie heeft.
Voor het paar met twee kinderen is dat duidelijk niet haalbaar, zoals figuur 3 laat zien.
Figuur 3: Totale uitgaven per inkomensniveau Bonaire; paar met twee kinderen, eerste helft 2023

4500
4000
3500
3000
2500
2000
1500
1000
500
0

woonlast

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
37

Uitgaven scenario 3

uitgaven zonder woonlasten

Uitgaven scenario 2

Inkomen 2x
minimumloon
toeslagen

Uitgaven scenario 1

Inkomen
minimumloon

Inkomen onderstand

netto-inkomen

4.5 Overige huishoudtypen
In de discussiegroepen hebben we van twee huishoudens het pakket en de keuzes
daarvoor volledig uitgevraagd: van de alleenstaande en van het stel met twee kinderen.
Met die informatie (extra benodigdheden partner, extra benodigdheden kind) kunnen we
ook voor andere huishoudsamenstellingen minimumvoorbeeldbegrotingen opstellen. De
gedetailleerde begroting staat in bijlage 1. Hier beperken we ons tot de totale bedragen
van het minimumpakket voor de volgende huishoudtypen: alleenstaande man,
alleenstaande vrouw, paar, vrouw met één kind, paar met één kind, paar met twee
kinderen, alleenstaande met AOV, paar met AOV en een meerpersoonshuishouden (tabel
7).
Tabel 7: Totale uitgaven minimumpakket Bonaire per scenario, per huishoudtype, 2023

Bedragen per maand in $

Alleen- Alleen-

Paar Vrouw Vrouw Paar 1 Paar 2

staand staand
e man

TOTAAL UITGAVEN excl. huur/hypotheek
Huur scenario 1 (FCB incl.
verhuursubsidie*)
TOTAAL UITGAVEN scenario 1

1 kind

AOV

2

kind kinder alleen-

e

kinder

en staand

vrouw

en

AOV Meerp
paar

ersoons

1.279 1.280 1.856 1.721 2.269 2.293 2.839 1.262 1.829 2.452
103

103

124

112

117

124

124

105

420

209

1.382 1.383 1.980 1.833 2.385 2.417 2.963 1.366 2.249 2.661

Huur scenario 2 (particulier excl.
verhuurderstoeslag)
TOTAAL UITGAVEN scenario 2

800

800

800 1.000 1.300 1.000 1.300

800

800 1.300

2.079 2.080 2.656 2.721 3.569 3.293 4.139 2.062 2.629 3.752

Huur scenario 3 (particulier incl.
verhuursubsidie*)
103
103
124 1.000 1.300 1.000 1.300
105
420 1.300
TOTAAL UITGAVEN scenario 3
1.382 1.383 1.980 2.721 3.569 3.293 4.139 1.366 2.249 3.752
* Bij een inkomen op niveau onderstand.

We hebben per huishoudtype en per scenario berekend wat er maandelijks overblijft voor
de drie inkomensniveaus waar we van uitgaan: de onderstand (tabel 8), het
minimumloon/ de AOV (tabel 9) en twee keer het minimumloon (tabel 10).
Tabel 8: Saldi bij onderstand Bonaire, 2023

Bedragen per maand in $

Alleenstaande
man

Alleenstaande
vrouw

Paar Vrouw 1 Vrouw 2
kind kinderen

Paar 1
Paar 2 Meerperkind kinderen
soons

TOTAAL NETTO-INKOMEN

1.003

1.003

1.344

1.223

1.400

1.475

1.606

1.344

Saldo scenario 1

-378

-380

-636

-610

-986

-941

-1.356

-1.317

Saldo scenario 2

-378

-380

-636

-1.498

-2.169

-1.818

-2.533

-2.408

Saldo scenario 3

-1.075

-1.077

-1.312

-1.498

-2.169

-1.818

-2.533

-2.408

38 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Tabel 9: Saldi bij wettelijk minimumloon/AOV Bonaire, 2023

Bedragen per maand in $ Alleen- Alleenstaande staande
man vrouw
TOTAAL NETTOINKOMEN
1.344 1.344
Lagere verhuursubsidie
tov onderstand
21
21

Paar Vrouw 1 Vrouw 2
kind kindere
n

Paar 1 Paar 2
AOV
kind kindere alleenn staand

AOV Meerper
paar -soons

1.344

1.475

1.155

2.472

1.475

1.606

1.606

1.344

0

12

7

0

0

19

-315

-85

Saldo scenario 1

-58

-60

-636

-369

-787

-942

-1.357

-211

223

-1.232

Saldo scenario 2

-37

-39

-636

-1.245

-1.963

-1.818

-2.533

-211

223

-2.408

Saldo scenario 3

-734

-736 -1.312

-1.245

-1.963

-1.818

-2.533

-906

-157

-2.408

Paar

Vrouw 1 Vrouw 2 Paar 1
kind
kinderen kind

Tabel 10: Saldi bij 2x wettelijk minimumloon Bonaire, 2023

Bedragen per maand in $

TOTAAL NETTO-INKOMEN
Lagere verhuursubsidie tov
onderstand

Alleenstaande
man

Alleenstaande
vrouw

Paar 2
Meerpers
kinderen oons

2.167

2.167

2.275

2.406

2.537

2.406

2.537

2275

318

318

298

309

305

298

298

212

Saldo scenario 1

785

784

295

574

152

-10

-425

-386

Saldo scenario 2

88

87

-381

-314

-1.032

-887

-1.602

-1.477

Saldo scenario 3

785

784

295

-314

-1.032

-887

-1.602

-1.477

In tabel 11 staat het effect van een aantal koopkrachtmaatregelen die voor 2023 getroffen
zijn. Dit is het totaal van de energietoeslag, de subsidie op het vastrecht elektriciteit, de
subsidie op het elektriciteitstarief en de verlaging van de benzineaccijns.
Tabel 11: Effect tijdelijke maatregelen Bonaire (bedragen per maand), 2023

Man Vrouw

Paar Vrouw Vrouw Paar 1 Paar 2
AOV
1 kind 2 kind
kind
kind alleenstaand
108
108
108
108
108
108

Energietoeslag

108

108

Netbeheer elektra

36

36

Benzineaccijns

5

5

7

Elektriciteitstarief

7

7

10

155

155

161

161

Totaal

36

36

AOV Meerperpaar
soons
108

108

36

36

36

36

36

36

7

7

10

10

5

7

10

10

12

12

14

7

10

12

163

165

167

155

161

165

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
39

5. Sint Eustatius
In dit hoofdstuk beschrijven we de uitwerking van de minimumvoorbeeldbegrotingen voor
Sint Eustatius.
Sint Eustatius is een klein eiland in het noordoostelijk deel van de Caribische Zee. Het
heeft een oppervlakte van ongeveer 21 vierkante kilometer en telt ongeveer 3.200
inwoners. In de volksmond wordt het eiland ‘Statia’ genoemd. Op het eiland is één stad,
Oranjestad. Daar vind je vrijwel alle voorzieningen en overheidsdiensten die op het eiland
aanwezig zijn.
Massatoerisme zoals op veel van de andere Caribische eilanden bestaat op Sint Eustatius
niet. De weinige toeristen die het eiland aandoen, komen vooral om te duiken. Het meest
markante punt op het eiland is The Quill, een slapende vulkaan. Ondanks dat er geen
massatoerisme is, is een deel van de inwoners voor hun inkomen afhankelijk van het
toerisme. Op het moment dat wij het eiland bezochten, waren er al enige tijd weinig
toeristen en vielen de inkomsten in deze sector dus tegen.
Op Sint Eustatius wordt vrijwel niets verbouwd of geproduceerd. Voedsel en nonfoodproducten worden voor het overgrote deel geïmporteerd. Er is een beperkte productie
van lokaal geitenvlees.
Hoewel veel producten in lokale winkels beschikbaar zijn, kopen inwoners producten als
kleding, witgoed en andere huishoudelijke artikelen geregeld online of gaan ze naar Sint
Maarten om te winkelen. Hieraan zijn extra kosten verbonden, namelijk transportkosten
en algemene bestedingsbelasting (ABB). Ook voedsel importeren inwoners regelmatig. Zij
kopen dan in bulk, soms samen met andere huishoudens. Voor de aankopen online maken
inwoners regelmatig gebruik van ICS. Dit bedrijf zorgt ervoor dat het papierwerk voor
invoer in orde is. Doordat vrijwel al het nodige op het eiland geïmporteerd moet worden,
is het leven op Sint Eustatius duur.
Al met al zijn er veel (verborgen) kosten, die het leven op Sint Eustatius extra duur
maken. In de loop van dit hoofdstuk komen we daar nog vaker op terug. We gaan eerst in
op de gevolgde methode op Sint Eustatius. Vervolgens bespreken we per uitgavenpost
welke keuzes en afwegingen zijn gemaakt.

5.1 Methode Sint Eustatius
Om informatie over de samenstelling van het pakket aan goederen en diensten dat
minimaal noodzakelijk is op Sint Eustatius hebben we de volgende activiteiten uitgevoerd:
− groepsgesprekken met experts;
− groepsgesprekken met inwoners;
− individuele interviews met experts;
− inventarisatie prijsinformatie.

5.1.1 Groepsgesprekken met professionals
We hebben in totaal drie sessies met experts gehouden, op drie opeenvolgende dagen.
Tussen twee sessies was er steeds een sessie met inwoners. Zo konden we de inbreng van
de ene groep toetsen bij de andere groep.

40 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

De samenstelling van de groep verschilde per dag. Op de eerste dag waren vier mensen
aanwezig. Op deze dag hebben we een eerste schets gemaakt van wat een alleenstaande
vrouw op Sint Eustatius minimaal nodig heeft. We hebben daarbij de woonsituatie en
inrichting van het huis en het voedingspakket besproken. Voor de bespreking van het
voedingspakket hebben we als basis het voedingspakket gebruikt dat in 2014 voor Bonaire
is opgesteld. Ook hebben we de uitgaven voor vervoer, gezondheidszorg en sociale
participatie besproken.
Op de tweede dag waren zes mensen aanwezig. Op deze dag hebben we de inbreng van
de eerste sessie met inwoners besproken en zijn we verder ingegaan op het
minimumpakket voor kinderen en voor ouderen. Ook hebben we stilgestaan bij de
noodzakelijke uitgaven voor persoonlijke verzorging en bij de situatie van een stel met
kinderen.
De derde dag hebben we een conceptbegroting gepresenteerd waarin we de tot dan toe
verzamelde informatie hadden verwerkt. De begroting was gezien de korte tijdspanne
waarin de gesprekken plaatsvonden nog niet helemaal compleet. We hebben de derde
sessie daarom vooral gebruikt om ontbrekende informatie uit te vragen en
onduidelijkheden op te helderen.

5.1.2 Groepsgesprekken met inwoners
We hebben twee groepsgesprekken met inwoners gehouden. Het eerste gesprek vond
plaats na de eerste sessie met experts en het tweede na het tweede gesprek met experts.
Tijdens het eerste gesprek waren acht mensen aanwezig, van wie er twee alleen het
laatste uur van het gesprek hebben deelgenomen. Tijdens de eerste sessie hebben we net
als bij de professionals uitgebreid stilgestaan bij de situatie van een alleenstaande vrouw.
In deze sessie hebben we naast de woonsituatie en de inrichting het kledingpakket meer
in detail besproken. Ook hebben we stilgestaan bij vervoer, persoonlijke verzorging en
onderhoud van huis en tuin.
De tweede dag hebben we met inwoners een situatie met kinderen, een situatie met
partner en een situatie van gepensioneerden besproken. De focus op deze dag lag op de
minimaal noodzakelijke uitgaven voor kinderen wat betreft woning, kleding, school en
sociale participatie. Op deze dag waren in eerste instantie vijf deelnemers aanwezig. In de
loop van de ochtend kwamen daar nog vier andere deelnemers bij. Er was geen
mogelijkheid om inwoners nog een derde keer te spreken.

5.1.3 Individuele interviews
In aanvulling op de groepsgesprekken hebben we nog individuele interviews gehouden
met verschillende professionals. We hebben gesproken met de persoon op Sint Eustatius
die de prijzen voor het CBS verzamelt (zie ook paragraaf 5.1.4), drie lifecoaches, de
directeur van de woningcorporatie op Sint Eustatius en de persoon die Sint Eustatius
vertegenwoordigt in de Commissie sociaal minimum Caribisch Nederland. Na terugkomst
in Nederland hebben we nog een aanvullend interview gehouden met een medewerker van
Mental Heatlh Caribean (MHC).
In deze interviews zijn we dieper ingegaan op de expertisegebieden van de betreffende
respondenten. Tegelijkertijd hebben deze gesprekken ook waardevolle andere inzichten
opgeleverd. Deze respondenten zijn immers ook inwoners van Sint Eustatius die
ervaringen over hun situatie en die van hun omgeving met ons deelden.

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
41

5.1.4 Inventarisatie prijsinformatie
Voor de beprijzing van de pakketten is grotendeels gebruikgemaakt van gegevens die het
CBS verzamelt in het kader van de inflatiemeting op Sint Eustatius. Daarnaast is ter
plekke prijsinformatie verzameld bij de supermarkt, de drogist en verschillende
witgoedwinkels. Hiervoor hebben we met de artikelenlijsten uit Bonaire van 2014
verschillende winkels bezocht en hebben we producten met bijbehorende prijzen
gefotografeerd. Verder heeft de persoon die voor het CBS prijzen verzamelt de lijsten
aangevuld met de meest recente prijsinformatie. Bij het gebruiken van de prijsinformatie
dienen we in het achterhoofd te houden dat prijzen van maand tot maand sterk kunnen
verschillen vanwege de fluctuerende transportkosten.

5.2

Onderdelen van het pakket Sint-Eustatius

5.2.1 Elektriciteit
We gaan uit van het consistent gemaakte verbruik van alle eilanden. Het variabele tarief
vanaf 1 januari tot en met 31 juli 2023 is gemaximeerd op 0,5019 dollar per kilowattuur.
Hiervan wordt het deel boven de 38 dollarcent voor de helft gesubsidieerd. De kosten voor
elektriciteit bedragen 110 dollar per maand voor een alleenstaande en 220 dollar voor een
stel met twee kinderen. Het vastrecht wordt volledig gesubsidieerd. Per 1 juli 2023 is het
tarief lager vastgesteld.15
Er is één energiebedrijf op Sint Eustatius, STUCO. Tijdens de gesprekken is door STUCO
de inschatting gemaakt dat een alleenstaande 300 tot 400 kilowattuur verbruikt en een
gezin 700 kilowattuur. Dat is meer dan de 250 kilowattuur en 500 kilowattuur waarvoor
we hebben gekozen op basis van de beschikbare data van het energiebedrijf op Saba.
Omdat die data uitgebreider zijn en we daarmee beter kunnen inschatten hoeveel
noodzakelijk is in de gekozen woonsituaties, achten we het echter verdedigbaar om
daarvan uit te gaan.

5.2.2 Water
Inwoners gebruiken over het algemeen leidingwater om te douchen en te koken. In
principe zou het water drinkbaar moeten zijn, maar doordat waterleidingen soms van
slechte kwaliteit zijn is dit niet altijd mogelijk. Veel mensen drinken dan ook geen water
direct uit de kraan, maar kopen flessen water. De mogelijkheid om een filter op te
waterleiding te plaatsen voor extra zuivering is tijdens de gesprekken genoemd.
Water wordt geleverd door STUCO. Tijdens de gesprekken is door STUCO de inschatting
gemaakt dat een alleenstaande 8 kubieke meter water per maand verbruikt en een
alleenstaande ouder met twee kinderen 11 kubieke meter. Dit gemiddelde waterverbruik
wordt in het kader van het minimaal noodzakelijke als vrij laag bestempeld. Ondanks dat
twee keer douchen per dag vanwege de hoge temperaturen niet ongebruikelijk is, gaan
mensen spaarzaam om met water. Het verbruik zal iets hoger zijn als meer mensen
leidingwater als drinkwater gebruiken.
De tarieven zijn voor 2023 vastgesteld op 6,85 dollar vastrecht en 5,7902 dollar per
kubieke meter.
_______________
ACM (2023). Decision setting the maximum variable usage tariff for electricity with effect from July 1st, 2023
for: St. Eustatius Utility Company N.V. Den Haag: Authority for Consumers & Markets.
15

42 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

De kosten voor water komen, bij het gemiddelde verbruik vermeerderd met extra verbruik
voor drinkwater, uit op 54 dollar per maand voor een alleenstaande en 81 dollar voor een
stel met twee kinderen.

5.2.3 Gas
Gas is beschikbaar in de vorm van gasflessen. Tijdens de gesprekken is aangegeven dat
een grote gasfles ongeveer 95 dollar kost. Een stel met kinderen doet hier een halfjaar
mee. Voor een alleenstaande gaan we ervan uit dat een gasfles negen maanden meegaat.
De kosten komen uit op 11 dollar per maand voor een alleenstaande en 16 dollar voor een
stel met twee kinderen.

5.2.4 Telefoon, televisie, internet
Telefoon- en internetdiensten worden op Sint Eustatius verzorgd door twee aanbieders:
Eutel en Flow. Voor internet zijn er verschillende pakketten, variërend in snelheid en
datagebruik. De minimale kosten voor internet bedragen 87 dollar bij Eutel en 85 dollar bij
Flow. Sinds de coronapandemie is er een internetsubsidie van 35 dollar per maand. Deze
subsidie wordt van deze prijzen afgetrokken. Daarnaast zijn er soms kortingsacties. Voor
internet gaan we uit van een bedrag van 46 dollar per maand.
De kosten voor televisiediensten zijn aanzienlijk. Televisie is via Eutel alleen verkrijgbaar
in een bundel met internet en vast bellen. De goedkoopste bundel kost 148 dollar
(exclusief subsidie). Hoewel dit niet besproken is in de focusgroepen op Sint Eustatius,
kiezen we in plaats daarvan voor een abonnement op een streamingsdienst. Dit sluit aan
op de keuze die is gemaakt op Saba. Dit kost 9 dollar per maand. Voor toegang tot
televisiediensten zijn huishoudens aangewezen op tv-kastjes die content uit verschillende
landen aanbieden. Om daarmee op legale wijze toegang te hebben tot televisiezenders is
een VPN-verbinding nodig. We rekenen hiervoor met een bedrag voor 8 dollar per maand.
Een mobieldata-abonnement kost 15 dollar voor 2 gigabyte, inclusief 50 belminuten en 20
sms-berichten.
In totaal komen de kosten voor mobiele telefonie, televisie (streaming) en internet
daarmee uit op 78 dollar voor een alleenstaande en 108 dollar voor een paar met twee
kinderen.

5.2.5 Bankkosten
Op Sint Eustatius is één bank actief, de Windward Island Bank (WIB). Deze bank is sinds
2022 onderdeel van de Bonairiaanse Maduro & Curiel’s Bank (MCB). Veel inwoners hebben
naast een rekening bij de lokale bank ook een rekening bij een buitenlandse bank. De
administratiekosten voor een bankrekening bij MCB bedragen 1,50 dollar per maand.
Geldopnamen kosten 0,56 tot 3,50 dollar, afhankelijk van de geldautomaat. Andere
diensten kosten geen geld, mits ze online worden benut. Voor online aankopen gaan we
uit van de kosten voor een creditcard of bemiddelingskosten van 36 dollar per jaar.
Dit betekent voor een alleenstaande een bedrag van 7 dollar per maand en voor het paar
met twee kinderen een bedrag van 10 dollar per maand.

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
43

5.2.6 Vervoer
Zoals besproken in hoofdstuk 3 wordt een auto noodzakelijk geacht op Sint Eustatius. Er
zijn een paar alternatieven, maar die bieden niet voldoende soelaas om van een auto te
kunnen afzien. Zo is er een schoolbus, waarmee kinderen naar school gaan. Voor
werknemers is er soms een bus waarmee ze naar hun werk kunnen. Niet alle werknemers
maken daar gebruik van, omdat zij bijvoorbeeld voordat ze naar hun werk gaan hun
kinderen nog met de auto naar de opvang of naar school brengen.
Ongeveer 80 procent van de huishoudens heeft minstens één auto.16 De meeste mensen
importeren een nieuwe auto vanuit de VS of een nieuwe of tweedehandsauto vanuit Sint
Maarten. Het aanbod van tweedehandsauto’s op Sint Eustatius is beperkt.
We gaan uit van een auto gekocht op Sint Maarten, waarvan de totale kosten van de
aanschaf en transport worden geschat op 8.000 dollar. We gaan ervan uit dat men vijf
jaar met deze auto rijdt en dat die dan geen restwaarde meer heeft. Om over vijf jaar
opnieuw een auto voor 8.000 dollar te kunnen aanschaffen, moet 133 dollar per maand
opzij worden gelegd. Dat bedrag nemen we mee in de begroting. In de praktijk zullen veel
mensen een auto aanschaffen met een lening. Dat gaat gepaard met extra rentekosten.
Deze nemen we echter niet mee in de begroting, net als kosten voor eventuele andere
leningen.
Het onderhoud is kostbaar door de staat van de wegen en de hoogteverschillen. De
autoverzekering kost ongeveer 350 dollar per jaar, uiteraard afhankelijk van de waarde
van de auto en de ervaring van de bestuurder. Aan belasting is men 130 dollar per jaar
verschuldigd.
Uit de focusgroepen komt een heel divers beeld van benzinekosten naar voren: variërend
van 120 dollar tot 400 dollar per maand. Dit is vooral afhankelijk van het type auto dat
mensen hebben. We gaan in de begroting uit van het verbruik van één personenauto per
huishouden. Er zijn een aantal benzinestations op het eiland. De benzineprijs ligt
momenteel op 1,61 dollar per liter. Voor het aantal kilometers houden we rekening met
dagelijks woon- en werkverkeer. De afstanden op het eiland zijn weliswaar beperkt, maar
al het vervoer vindt met de auto plaats. We gaan uit van 10 kilometer per dag en een
auto die op 1 op 10 rijdt. Daarmee komen de kosten voor brandstof op 48 dollar per
maand.
Omdat we uitgaan van één auto per huishouden, houden we voor huishoudens die uit
meer dan één persoon bestaan rekening met extra kilometers voor woonwerk/schoolverkeer. Gelet op de beperkte omvang van het eiland, gaan we uit van 5
kilometer per dag extra.
De autokosten bedragen voor een alleenstaande 256 dollar per maand en voor het paar
met twee kinderen 281 dollar.
Behalve met de auto houden we bij de post vervoer rekening met één jaarlijkse boottrip
naar Sint Maarten voor aankopen en/of medische bezoeken. De tarieven hiervoor
bedragen 65 dollar voor een volwassene en 35 dollar voor kinderen, plus 5 tot 10 dollar
belasting (zie paragraaf 5.2.12). Ten slotte houden we bij deze post rekening met 70
dollar abonnementskosten voor een abonnement op een online besteldienst.
_______________
16

CBS StatLine - Caribisch Nederland; wonen, duurzame consumptiegoederen, vervoermiddelen’.

44 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

In totaal komen de vervoerskosten per maand hiermee uit op 276 dollar voor een
alleenstaande en 336 dollar voor een paar met twee kinderen.

5.2.7 Zorg
Er is geen mogelijkheid voor een aanvullende zorgverzekering op het eiland zelf. Sommige
inwoners sluiten elders een aanvullende verzekering af. Deze is niet meegenomen. Verder
zijn voor het zorgpakket op Sint Eustatius ook geen bijzonderheden opgenomen buiten de
algemene bepalingen zoals beschreven in paragraaf 3.9. Dit betekent voor een
alleenstaande een bedrag van 16 dollar per maand en voor het paar met twee kinderen
een bedrag van 38 dollar.

5.2.8 Overige verzekeringen
Naast de autoverzekering en de zorgverzekering worden geen verzekeringen aangeboden
op het eiland. Inboedelverzekering en aansprakelijkheidsverzekering zijn er niet. Hoewel
een uitvaartverzekering door de meeste deelnemers aan de focusgroepen noodzakelijk
wordt geacht, is het aanbod te beperkt en te duur. Het gevolg, namelijk dat nabestaanden
of het openbaar lichaam (gedeeltelijk) moeten zorgdragen voor de kosten van een
uitvaart, wordt als bezwaarlijk gezien.

5.2.9 Onderwijs
Zoals aangegeven in hoofdstuk 3 gaan we voor schoolmaterialen op alle drie de eilanden
uit van een bedrag op van 50 dollar per jaar voor basisschoolleerlingen en 100 dollar voor
leerlingen van het voortgezet onderwijs. Dit is een lager bedrag dan werd ingeschat door
de meeste deelnemers aan de focusgroepen, al was hier veel discussie over. Tijdens de
discussie werden ook bijdragen voor schoolactiviteiten genoemd. Deze bijdragen zijn niet
verplicht, maar worden door ouders niet als vrijblijvend opgevat.
Naast de schoolmaterialen houden we voor kinderen op het voortgezet onderwijs rekening
met de kosten voor een laptop. De kosten voor het schooluniform zijn opgenomen bij de
kleding.
De kosten voor onderwijs komen voor een paar met twee kinderen (één op het
basisonderwijs en één op het voortgezet onderwijs) uit op een bedrag van 27 dollar per
maand.

5.2.10 Kleding
We hebben voor Sint Eustatius het consistent gemaakte kledingpakket gebruikt. In
principe zijn alle artikelen uit het kledingpakket op het eiland beschikbaar, maar de keuze
is beperkt. Veel mensen kopen daarom online. Voor de extra transportkosten van online
winkelen wordt het aankoopbedrag van de kleding op Sint Eustatius met 5 procent
verhoogd.
Alles bij elkaar komen we dan uit op een bedrag van 82 dollar per maand voor mannen en
88 dollar per maand voor vrouwen. Voor kinderen tot 12 jaar is het bedrag 71 tot 86
dollar per maand.

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
45

De post kleding komt hiermee uit op 88 dollar voor een alleenstaande (vrouw) en 361
dollar voor een paar met twee kinderen.

5.2.11 Inboedel en onderhoud
Artikelen voor inboedel en onderhoud worden voornamelijk online gekocht. Daarom
hanteren we een opslag op de prijzen van 10 procent voor de transportkosten. Deze
opslag is hoger dan bij kleding, omdat gewicht een rol speelt in de hoogte van de
transportkosten.
De kosten voor het pakket voor inboedel en onderhoud zoals beschreven in hoofdstuk 3
komen voor Sint Eustatius uit op een bedrag van 160 dollar per maand voor een
alleenstaande en 229 dollar voor een paar met twee kinderen.

5.2.12 Recreatie/sociale participatie
Op Sint Eustatius is het standaardpakket voor sociale participatie gebruikt.
Met de kosten van een tripje om aankopen te doen of om bijvoorbeeld een medisch
specialist te bezoeken houden we al rekening bij de post vervoer (zie paragraaf 5.2.6).
Naast bezoek, sport en cultuur en reizen zijn religieuze bijeenkomsten en feesten
belangrijk op Sint Eustatius. Veel mensen zijn lid van een kerkgemeenschap waar zij een
bijdrage aan leveren. Daarbij komt dat er extra kosten gemaakt worden voor feesten als
kerst, Pasen en carnaval. Dit is een belangrijk onderdeel van het sociale leven op Sint
Eustatius. We nemen daarom ook een bedrag van 100 dollar per persoon per jaar hiervoor
op in het pakket, net als op de andere eilanden.
Dit betekent voor een alleenstaande een bedrag voor sociale participatie van 168 dollar
per maand en voor het paar met twee kinderen een bedrag van 430 dollar.

5.2.13 Voeding
Op Sint Eustatius wordt nauwelijks voedsel geproduceerd. Het voedingspatroon wordt
bepaald door wat er voorhanden is in de winkels. De aanvoer van vers voedsel is relatief
beperkt. Vers voedsel is bovendien matig van kwaliteit en erg duur in vergelijking met
diepgevoren producten of bewerkt voedsel. Omdat restaurants bij dezelfde winkels
inkopen als de rest van de inwoners, zijn verse producten snel uitverkocht.
Het voedingspakket zoals beschreven in 3.15 en bijlage 4 is gebruikt. Dit is gecheckt door
een diëtist op Sint Maarten. Op een enkel product na voldoet dit pakket voor Sint
Eustatius.
Er is op school nog geen structurele voorziening voor ontbijt of lunch voor alle kinderen.
Dit is nu alleen, zij het beperkt, beschikbaar voor kinderen van ouders met een laag
inkomen.
Daarmee komen we uit op een bedrag van 300 dollar per maand voor voeding voor een
alleenstaande en een bedrag van 1.002 dollar voor het paar met twee kinderen.

5.2.14 Persoonlijke verzorging
Voor persoonlijke verzorging is het pakket gebruikt zoals beschreven in hoofdstuk 3. Dit
leidt voor Sint Eustatius tot een bedrag van 62 dollar per maand voor een alleenstaande

46 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

man en 75 dollar per maand voor een alleenstaande vrouw, en tot 231 dollar voor een
paar met twee kinderen.

5.2.15 Was- en schoonmaakartikelen
Voor was- en schoonmaakartikelen is het pakket gebruikt zoals genoemd in hoofdstuk 3.
Dit leidt voor Sint Eustatius tot een bedrag van 8 dollar per maand voor een alleenstaande
en 11 dollar voor een paar met twee kinderen.

5.3 Totale minimumvoorbeeldbegroting Sint Eustatius
Tabel 12 toont de minimumvoorbeeldbegroting voor Sint Eustatius, exclusief woonlasten.
Omdat de woonlasten niet eenduidig zijn, laten we die verderop apart zien.
Tabel 12: Minimumvoorbeeldbegroting Sint Eustatius, exclusief woonlasten, 2023

Bedragen per maand in dollars

Alleenstaande vrouw

Gas
Elektriciteit
Water
Telefoon, televisie en internet
Lokale lasten en diversen
Verzekeringen
School- en studiekosten
Bankkosten
Vervoer
TOTAAL VASTE LASTEN

11
110
54
78
2
0
0
7
276
537

Paar met 2 kinderen
(8 en 13 jaar)
16
220
81
108
7
0
27
10
336
806

Kleding
Inboedel, onderhoud huis, tuin
Extra ziektekosten
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN

88
160
16
263

361
229
38
628

Voeding
Was- en schoonmaakartikelen
Persoonlijke verzorging
TOTAAL HUISHOUDGELD

300
8
74
382

1.002
11
231
1.244

SOCIALE PARTICIPATIE

168

430

1.351

3.108

TOTAAL UITGAVEN excl. huur

5.4

Huur/hypotheek

Voor de woonlasten werken we op Sint Eustatius met twee scenario’s.
Scenario 1: Sociale huurwoning met verhuursubsidie
Er zijn op Sint Eustatius momenteel ongeveer honderd sociale huurwoningen.
Huishoudens met een laag inkomen komen in aanmerking voor een huurhuis in de sociale

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
47

sector. Met een puntenstelsel wordt de huurprijs bepaald. Van de Statia Housing
Foundation hebben we een huur van 450 dollar voor een alleenstaande en 750 dollar voor
een woning met drie slaapkamers doorgekregen.
Voor bestaande woningen wordt gewerkt met een huurinkomenstabel. Bij een inkomen
gelijk aan de onderstand hoort een eigen bijdrage aan huur van 155 dollar voor een
alleenstaande en 251 dollar voor een paar met kinderen.
Scenario 2: particuliere huur, volle prijs
Er is echter een tekort aan sociale huurwoningen. Ten tijde van het onderzoek had de
Statia Housing Foundation een wachtlijst van 120 huishoudens. Het gaat hier om mensen
op een zogenaamde urgentielijst. Naar schatting is het aantal mensen dat een huis zoekt
groter.
Veel mensen zijn dus aangewezen op de private sector. De huren liggen daar een stuk
hoger, tussen 800 en 1.000 dollar per maand voor een eenkamer appartement en zo’n
1.200 tot 1.300 dollar voor een groter appartement. Deze huizen zijn gestoffeerd, maar
niet gemeubileerd. Er zijn goedkopere huizen beschikbaar, maar dan is de kwaliteit ervan
beneden de maat, aldus de directeur van de woningstichting. Deze woningen zijn niet
acceptabel om mee te nemen voor de bepaling van het sociaal minimum. We gaan uit van
een huur aan de onderkant (scenario 2a) en een aan de bovenkant van de range (scenario
2b).
Tabel 13: Totale uitgaven per huurscenario Sint Eustatius, 2023

Bedragen per maand in dollars

Alleenstaande vrouw

TOTAAL UITGAVEN excl. huur

1.351

Paar met 2 kinderen
(8 en 13 jaar)
3.108

Huur scenario (sociale) huur met
verhuursubsidie*
TOTAAL UITGAVEN SCENARIO 1

155
1.506

270
3.378

Huur scenario particuliere huur onderkant
TOTAAL UITGAVEN SCENARIO 2a

800
2.151

1.000
4.108

Huur scenario particuliere huur bovenkant
TOTAAL UITGAVEN SCENARIO 2b
* Bij een inkomen op niveau onderstand.

1.000
2.351

1.200
4.308

Tabel 13 laat het totale bedrag zien voor het pakket aan goederen en diensten dat men op
Sint Eustatius minimaal noodzakelijk vindt. In figuren 4 en 5 zetten we dit af tegen een
aantal inkomensniveaus op Sint Eustatius, namelijk de onderstand, de AOV, het
minimumloon en twee keer het minimumloon. Bij de bepaling van het inkomen houden we
rekening met de situatie van het huishouden. We rekenen dus de diverse toepasselijke
toeslagen in de onderstand mee, de energietoeslag en voor huishoudens met kinderen de
kinderbijslag.
Tabellen 14 en 15 tonen de opbouw van het besteedbare inkomen.

48 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Tabel 14: Totaal besteedbaar inkomen op Sint Eustatius per maand in dollars bij drie inkomensniveaus;
alleenstaande, eerste helft 2023

Nettosalaris/uitkering
1.055
1.446
2.459

Onderstand
Minimumloon
2x minimumloon

Energietoeslag
108
108
0

Totaal
1.163
1.554
2.459

Tabel 15: Totaal besteedbaar inkomen op Sint Eustatius per maand in dollars bij drie inkomensniveaus; paar met
twee kinderen, eerste helft 2023

Onderstand
Minimumloon
2x minimumloon

Nettosalaris/
uitkering
1.446
1.446
2.459

Kinderbijslag

Energietoeslag

Totaal

256
256
256

108
108
0

1.810
1.810
2.715

Figuur 4: Totale uitgaven per inkomensniveau Sint Eustatius; alleenstaande, eerste helft 2023

3000
2500
2000
1500
1000
500
0

Uitgaven scenario 2b

uitgaven zonder woonlasten

Uitgaven scenario 2a

Inkomen 2x
minimumloon
toeslagen

Uitgaven scenario 1

Inkomen minimumloon

Inkomen onderstand

netto-inkomen

woonlast

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
49

Figuur 5: Totale uitgaven per inkomensniveau Sint Eustatius; paar met twee kinderen, eerste helft 2023

5000
4500
4000
3500
3000
2500
2000
1500
1000
500
0

uitgaven zonder woonlasten

Uitgaven scenario 2b

Uitgaven scenario 2a

toeslagen

Uitgaven scenario 1

Inkomen 2x
minimumloon

Inkomen
minimumloon

Inkomen onderstand

netto-inkomen

woonlast

5.5 Overige huishoudtypen
Op basis van de onderliggende gegevens kunnen we ook minimumvoorbeeldbegrotingen
opstellen voor overige huishoudtypen. In tabel 16 staan de totale uitgaven voor de diverse
scenario’s. De gedetailleerde begrotingen voor Sint-Eustatius staan in bijlage 2.

Tabel 16: Totale uitgaven minimumpakket Sint Eustatius per scenario, per huishoudtype, 2023

Bedragen per maand in $
TOTAAL UITGAVEN excl.
huur/hypotheek

Man

Vrouw Paar

Vrouw
1 kind

Vrouw
2 kind

Paar 1 Paar 2 AOV
kind
kind
alleen

AOV
paar

Meerpe
rs

1.345

1.351

1.980

1.836

2.330

2.439

3.108

1.319

1.931

2.618

155

155

270

171

187

270

270

164

450

270

1.500

1.506

2.250

2.007

2.516

2.709

3.378

1.483

2.381

2.888

800

800

800

1.000

1.000

1.000

1.000

800

800

1.000

2.145

2.151

2.780

2.836

3.330

3.439

4.108

2.119

2.731

3.618

Particuliere huur bovenkant
1.000 1.000
TOTAAL UITGAVEN scenario
2b
2.345 2.351
* Bij een inkomen op niveau onderstand.

1.000

1.200

1.200

1.200

1.200

1.000

1.000

1.200

2.980

3.036

3.530

3.639

4.308

2.319

2.931

3.818

Sociale huur (met
verhuursubsidie*)
TOTAAL UITGAVEN scenario
1
Particuliere huur onderkant
TOTAAL UITGAVEN scenario
2a

50 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

In de tabellen 17 tot en met 19 staan voor drie inkomstenniveaus de saldi voor
huishoudens op Sint Eustatius. Bij het bepalen van de huurlasten nemen we voor de
hogere inkomens mee dat de verhuursubsidie afneemt ten opzichte van de onderstand.
Tabel 17: Saldi bij onderstand Sint-Eustatius, 2023

Bedragen per
maand in $

Alleen- Alleenstaande staande
man
vrouw

Paar Vrouw 1
kind

Vrouw 2 Paar 1 kind
kinderen

Paar 2
kinderen

Meerpersoons

TOTAAL NETTOINKOMEN PER
MAAND

1.164

1.164 1.554

1.352

1.534

1.682

1.810

1.554

Saldo scenario 1

-337

-342

-696

-655

-982

-1.027

-1.568

-1.334

Saldo scenario 2a

-982

-987 -1.226

-1.483

-1.795

-1.757

-2.298

-2.064

Saldo scenario 2b

-1.182

-1.187 -1.426

-1.683

-1.995

-1.957

-2.498

-2.264

Tabel 18: Saldi bij wettelijk minimumloon/AOV Sint-Eustatius, 2023

Bedragen per
maand in $
TOTAAL NETTOINKOMEN
Lagere
verhuursubsidie tov
onderstand

Alleen- Alleenstaande staande
man
vrouw

Paar Vrouw 1 Vrouw 2
kind kinderen

Paar 1 Paar 2
kind kinderen

AOV
alleen

AOV Meerper
paar
soons

1.221

2.892

1.554

-270

0

1.554

1.554

1.554

1.682

1.810

1.682

1.810

115

115

0

98

83

0

0

Saldo scenario 1

-61

-67

-696

-423

-789

-1.027

-1.568

-261

242

-1.334

Saldo scenario 2a

-591

-597

-1.226

-1.154

-1.520

-1.757

-2.298

-898

161

-2.064

Saldo scenario 2b

-791

-797

-1.426

-1.354

-1.720

-1.957

-2.498

-1.098

-39

-2.264

Tabel 19: Saldi bij 2x wettelijk minimumloon Sint-Eustatius, 2023

Bedragen per
maand in $
TOTAAL NETTOINKOMEN
Lagere
verhuursubsidie tov
onderstand

Alleen- Alleen- Paar
staande staande
man
vrouw

Vrouw 1 Vrouw 2 Paar 1
kind
kinderen kind

2.459

2.459

2.459

2.587

2.715

2.587

Paar 2
kinderen meerper
soons
2.715

2.459

295

295

180

429

413

330

480

330

Saldo scenario 1

664

658

29

151

-215

-452

-1.143

-759

Saldo scenario 2a

314

308

-321

-249

-615

-852

-1.393

-1.159

Saldo scenario 2b

114

108

-521

-449

-815

-1052

-1.593

-1.359

In tabel 20 staat het effect van een aantal koopkrachtmaatregelen die voor 2023 getroffen
zijn. Dit is het totaal van de energietoeslag, de subsidie op het vastrecht elektriciteit, de
subsidie op het elektriciteitstarief en de verlaging van de benzineaccijns.

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
51

Tabel 20: Effect tijdelijke maatregelen Sint Eustatius (bedragen per maand), 2023

Alleen- Alleenstaande staande
man
vrouw

Paar Vrouw 1 Vrouw 2
kind kinderen

Paar 1 Paar 2
kind kinderen

AOV
alleenstaand

AOV Meerper
paar -soons

Energietoeslag

108

108

108

108

108

108

108

108

108

108

Netbeheer elektra

42

42

42

42

42

42

42

42

42

42

Benzineaccijns

5

5

7

7

7

10

10

5

7

10

Elektriciteitstarief

15

15

23

23

27

27

30

15

23

27

Totaal

170

170

180

180

184

187

190

170

180

187

52 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

6. Saba
In dit hoofdstuk beschrijven we de uitwerking van de minimumvoorbeeldbegrotingen voor
Saba.
Saba is een klein eiland met ongeveer 2.000 inwoners. Het is een slapende vulkaan,
waarvan de top op 877 meter hoogte ligt. Van de vier dorpen op Saba zijn Windwardside
en The Bottom de grootste. De dorpen liggen halverwege de berg, dus niet aan zee. Het
eiland heeft een klein vliegveld en een haven.
Op Saba zelf wordt vrijwel niets verbouwd of geproduceerd. Dat betekent dat vrijwel alles
geïmporteerd moet worden. Het meeste komt van het dichtbijgelegen Sint Maarten.
Inkomsten krijgt Saba uit toerisme en van een internationale medische school.
Huishoudens kunnen zelf online bestellen. Om dingen online te kopen is vaak een
creditcard nodig. Als mensen geen creditcard hebben, zijn er kennissen en bedrijven die
voor hen de bestelling kunnen doen. Ook dit kan extra kosten met zich meebrengen.
Een andere mogelijkheid is het kopen op Sint Maarten en dat zelf meenemen. Hier zit wel
een limiet aan: in het vliegtuig kan maar weinig mee en ook op de veerboot kun je als
particulier niet veel meenemen. Een retour met de veerboot kost 115 dollar en voor een
koffer wordt 10 dollar gerekend, een retour met het vliegtuig kost ruim 250 dollar.
Omdat Sint Maarten en Saba als verschillende landen worden gezien, gaat deze import
gepaard met allerlei douaneregels. Voor het papierwerk gebruiken de meeste huishoudens
en kleine ondernemingen brokers. Bestelde producten kunnen in Miami worden afgeleverd
en van daaruit naar Saba verscheept. Deze douane- en brokerkosten worden vervolgens
doorberekend in de uiteindelijke prijs die huishoudens betalen.

6.1 Methode Saba
Op Saba hebben we twee groepen samengesteld. De ene groep bestond uit een groep van
negen mensen, voornamelijk professionals. De andere groep bestond uit zeven inwoners
met een laag inkomen.
Met de groep experts hebben we drie groepssessies gehouden, met de inwoners twee
groepssessies. Beide groepen hebben in de eerste sessie gekeken naar de benodigdheden
voor een alleenstaande vrouw. In de tweede sessie is gekeken naar de benodigdheden
voor een paar met twee kinderen. Ook is in die sessie aandacht besteed aan de verschillen
voor ouderen, of per geslacht. In de derde expertsessie is vervolgens een voorlopig
minimumpakket getoond, inclusief kosten en een optelling. Daarna werden aanpassingen
aangebracht aan de hand van de discussie, de verschillen tussen beide groepen en nieuwe
inzichten.
Ook zijn twee inloopspreekuren gehouden, een in Windwardside en een in The Bottom.
Hier konden mensen van Saba binnenlopen en met de onderzoekers spreken. Vijf mensen
hebben hier gebruik van gemaakt. Zij leverden waardevolle input over het leven en de
kosten op Saba. Verder is met een aantal personen gesproken, onder wie de
commissioners en twee raadsleden.
Zoals gezegd is Saba een klein eiland en zijn data over gebruik en consumptie nauwelijks
aanwezig. Daarom hangt veel af van de inschatting van de focusgroepen.

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
53

6.1.1 Prijsinformatie
Voor de beprijzing van de pakketten is grotendeels gebruikgemaakt van gegevens die het
CBS verzamelt in het kader van de inflatiemeting op Saba.
Daarnaast is ter plekke prijsinformatie verzameld bij vier supermarkten.
− Unique (Windwardside);
− Big Rock (Windwardside);
− Emporium (The Bottom);
− Saba Wishes (The Bottom).
Van één supermarkt hebben we een prijslijst gekregen van een aantal artikelen in de
week dat wij er waren (eind juni). Bij het gebruiken van de prijsinformatie dienen we in
het achterhoofd te houden dat prijzen sterk kunnen verschillen, al naar gelang de aanvoer
van de boot van die week.
Veel zaken worden online aangeschaft van buiten het eiland. Het CBS meet ook prijzen bij
een aantal online winkels. Voor artikelen waarvan het CBS de prijs niet meet, zijn deze
zelf aangevuld. We gaan er voor Saba van uit dat er 10 procent bij de prijs van online
artikelen moet worden opgeteld vanwege transport- en douanekosten. Daarnaast is een
vast bedrag opgenomen bij de kosten voor vervoer/transport om de vaste kosten van
zendingen door een broker in één keer af te kopen.

6.2

Onderdelen van het pakket Saba

6.2.1 Elektriciteit
Er is één elektriciteitsmaatschappij op Saba: Sabaelectric. Elektriciteit wordt opgewekt via
dieselgeneratoren en een veld met zonnepanelen.
Voor het verbruik houden we het consistent gemaakte verbruik aan, gebaseerd op het
verbruik in Saba (zie paragraaf 3.2). Momenteel wordt de energierekening op Saba
gesubsidieerd. Het tarief is gemaximeerd op 0,4061 dollar per kilowattuur. Dit is met
aftrek van een subsidie van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Ook
het vastrecht wordt op het ogenblik niet geheven. Dit resulteert in een maandbedrag van
102 dollar voor een alleenstaande en 203 dollar voor het paar met kinderen. Dit bedrag
ligt aan de onderkant van de schatting van de focusgroepen. Zij schatten de
elektriciteitsrekening op ongeveer 100-200 dollar voor een alleenstaande en 200-400
dollar voor een paar met kinderen.
Bij de elektriciteitsrekening wordt ook de afvalheffing geheven. Deze bedraagt 9 dollar per
maand.

6.2.2 Water
Op Saba hebben huishoudens twee watersystemen. Het ene werkt via een reservoir dat
gevuld wordt met regenwater of via ‘loads’ – tanks – met gezuiverd oceaanwater (grijs
water). Dit water wordt gebruikt voor bijvoorbeeld douchen en de was, maar is niet
geschikt als drinkwater. De discussiegroepen kwamen uit op vier loads van 1000 gallon
voor een alleenstaande per jaar en tien loads voor een paar met twee kinderen.
Omgerekend kost dit 27 dollar per maand voor een alleenstaande en 67 dollar per maand
voor een paar met twee kinderen.

54 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Voor drinkwater en water om te koken hebben huishoudens een aantal mogelijkheden. Ze
kunnen:
flesjes water in de supermarkt kopen;
gebruikmaken van een filter waarmee ze het grijze water kunnen filteren. Deze zijn er
in een aantal varianten;
het grijze water koken;
gebruikmaken van Saba Splash. Dit is gefilterd water, dat je in een bepaalde (grote)
hoeveelheden kunt kopen en dat aan huis geleverd wordt.
De discussiegroepen waren het niet volledig eens over welke vorm minimaal noodzakelijk
is. Het water van Saba Splash werd als wisselend van smaak beoordeeld. De kwaliteit van
Saba Splash wordt overigens gecontroleerd. Uiteindelijk is gekozen voor het gebruik van
Saba Splash als drinkwater. Dit betekent kosten van 29 dollar per maand voor de
alleenstaande (anderhalve fles van 5 gallon per week) en 87 dollar voor het stel met
kinderen (drie keer zoveel).

6.2.3 Gas
Gas wordt geleverd in de vorm van gasflessen. Voor de alleenstaande is één grote fles
nodig per jaar (100 dollar + 20 dollar afleveringskosten), voor het paar anderhalve fles
per jaar. Dit betekent voor een alleenstaande een bedrag van 10 dollar per maand en voor
het paar met twee kinderen een bedrag van 15 dollar.

6.2.4 Televisie, telefoon en internet
Telefoon- en internetdiensten worden verzorgd door Satel. Voor internet biedt Satel vijf
pakketten aan, variërend in snelheid en datagebruik. Voor de alleenstaande wordt het
goedkoopste pakket van 49 dollar adequaat geacht. Voor het paar met kinderen het
tweede pakket van 89 dollar per maand. Bij het pakket hoort één telefoontoestel.
Niet overal op Saba is wifi beschikbaar. Om ook buiten wifigebieden data te hebben kan er
een top-up worden gekocht. Dit wordt als noodzakelijk gezien. De kosten hiervan
bedragen 10 dollar per maand.
Saba heeft geen televisiezender en er wordt geen televisiepakket aangeboden. Als er
televisiegekeken wordt, dan bijvoorbeeld Netflix, of via een kastje. Als minimale invulling
van een tv-pakket nemen we een Netflix-abonnement van 9 dollar per maand mee in het
pakket.
Dit betekent voor een alleenstaande een bedrag van 68 dollar per maand en voor het paar
met twee kinderen een bedrag van 123 dollar.

6.2.5 Bankkosten
Op Saba zijn twee banken actief, de Royal Bank of Canada (RBC) en de Maduro & Curiel’s
Bank (MCB). Deze laatste is gevestigd in Bonaire en valt daarmee onder Nederlands
toezicht. Er is geen bankkantoor op Saba. Huishoudens moeten voor hun persoonlijke
bankzaken naar Sint Eustatius of Sint Maarten. Beide banken hebben alleen een
geldautomaat op Saba.

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
55

Bankieren op Saba gaat gepaard met hoge kosten. Om geld over te maken worden hoge
transactiekosten gerekend. Ook pinnen in een winkel die niet bij dezelfde bank zit als de
klant, betekent extra kosten voor de klant.17 Dat betekent dat mensen zo veel mogelijk
met contant geld betalen. Dit is bij verreweg de meeste bedrijven mogelijk. Alleen de
Belastingdienst accepteert geen contante betalingen. Daarom is een bankrekening
noodzakelijk. We gaan uit van de goedkoopste, die van RBC.
De simpelste bankrekening kost 10 dollar per maand. We specificeren ook een minimaal
bedrag van 14 dollar per maand aan transactiekosten. Hiermee kunnen per maand vier
overschrijvingen naar een rekening van een andere bank gedaan worden, ook naar Sint
Maarten. Daarnaast gaan we uit van een aparte spaarrekening, die 5 dollar per maand
kost.
Dit betekent voor een alleenstaande een bedrag van 33 dollar per maand en voor het paar
met twee kinderen een bedrag van 62 dollar.

6.2.6 Vervoer
Een auto werd op Saba noodzakelijk geacht. Ongeveer 80 procent van de huishoudens
heeft een auto, 32 procent heeft zelfs meerdere auto’s. Bij ouderen is het autobezit lager.
Van de 65-plussers heeft 63,5 procent een auto.18
Er zijn niet veel alternatieven voor een auto op Saba. Fietsen is op het eiland niet mogelijk
gezien de steilte van de wegen en het warme klimaat. Openbaar vervoer is beperkt
aanwezig. Qua tijden en route is het openbaar vervoer vooral handig voor medewerkers
van het openbaar lichaam. De kinderen gaan met de schoolbus naar school. Taxivervoer is
beperkt aanwezig op het eiland. De ‘gypsy-taxi’ is de enige mogelijkheid voor mensen
zonder auto.
Als minimale invulling van een auto kan gekeken worden naar een tweedehandsauto
vanuit Sint Maarten of een tweedehandsauto uit Saba. De laatste is wellicht goedkoper in
aanschaf, maar vrijwel zeker duurder in onderhoud. We gaan uit van een auto gekocht op
Sint Maarten, waarvan de totale kosten van de aanschaf en het transport worden geschat
op 8.000 dollar. Verder gaan we ervan uit dat men vijf jaar met deze auto rijdt en dat die
dan geen restwaarde meer heeft. Om over vijf jaar opnieuw een auto voor 8.000 dollar te
kunnen aanschaffen, moet 133 dollar per maand opzij worden gelegd. We nemen dat
bedrag mee in de begroting. In de praktijk zullen veel mensen een auto aanschaffen met
een lening. Dat gaat gepaard met extra rentekosten. Deze nemen we niet mee in de
begroting. Dat doen we ook niet bij het aanschaffen van inboedel en ook niet in de
begrotingen voor Europees Nederland. Mensen met een lening hebben dus wel te maken
met persoonlijk onvermijdbare uitgaven.
Het onderhoud is kostbaarder door de staat van de weg en de hoogteverschillen. Remmen
moeten veel vaker worden vervangen dan in Europees Nederland. Ook het bestellen van
onderdelen is vaak een kostbare zaak en verloopt bovendien moeizaam. Daardoor kunnen
reparaties soms maanden duren. Hiervoor wordt een bedrag van 450 dollar per jaar
aangehouden.

_______________
18

CBS StatLine - Caribisch Nederland; wonen, duurzame consumptiegoederen, vervoermiddelen’.

56 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

De autoverzekering kost ongeveer 350 dollar per jaar, uiteraard afhankelijk van de
waarde van de auto en de ervaring van de bestuurder. Aan belasting (road taks) is men
180 dollar per jaar verschuldigd.
Er is één benzinestation aanwezig op het eiland. De benzineprijs ligt lager dan in
Nederland (in juni was het ca. 1,30 dollar). We gaan uit van 10 kilometer per dag en een
auto die 1 op 10 rijdt. Daarmee komen de kosten voor brandstof op 39 dollar per maand.
Bij vervoer rekenen we ook een bedrag voor de abonnementskosten voor het online
bestellen. Voor Saba komt er ook een bedrag bij voor de mogelijkheid om tweemaal extra
van het eiland af te kunnen om bijvoorbeeld bankzaken te regelen of extra aankopen te
doen.
Alles bij elkaar betekent dit voor een alleenstaande een bedrag van 278 dollar per maand
en voor het paar met twee kinderen een bedrag van 361 dollar

6.2.7 Zorg
Voor het zorgpakket op Saba zijn geen bijzonderheden opgenomen buiten de algemene
bepalingen zoals beschreven in paragraaf 3.9. Dit betekent voor een alleenstaande een
bedrag van 16 dollar per maand en voor het paar met twee kinderen een bedrag van 38
dollar.

6.2.8 Overige verzekeringen
Naast de autoverzekering en de zorgverzekering worden geen verzekeringen aangeboden
op Saba. Inboedelverzekering en aansprakelijkheidsverzekering zijn er niet. Een
uitvaartverzekering wordt niet noodzakelijk geacht: nabestaanden of het openbaar
lichaam zorgen voor de uitvaart. Dit betekent dat er geen kosten voor overige
verzekeringen worden opgenomen.

6.2.9 Onderwijs
Voor het onderwijs zijn geen bijzonderheden opgenomen buiten de algemene bepalingen
zoals beschreven in 3.11. Dit betekent een bedrag van 21 dollar per maand voor het paar
met twee kinderen.

6.2.10 Kleding
We hebben het consistent gemaakte kledingpakket voor Saba gebruikt. Kleding wordt
voornamelijk online gekocht. Daarom is rekening gehouden met de transportkosten door
de onlineprijzen voor Saba met 10 procent te verhogen. Alles bij elkaar komen we dan uit
op een bedrag van 73 dollar per maand voor mannen en 96 dollar per maand voor
vrouwen. Voor kinderen is het bedrag ongeveer 75-90 dollar per maand, inclusief het
schooluniform.

6.2.11 Inboedel en onderhoud
We hebben het standaardpakket voor inboedel gehanteerd, zoals beschreven in paragraaf
3.13 en zoals te vinden in bijlage 4. Bij het opstellen van de pakketten houden we bij
particuliere huur echter rekening met een gemeubileerd appartement. Voor eigen rekening
komen nog:

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
57

−
−
−
−
−

matras en beddengoed, handdoeken e.d.;
bestek, servies;
schoonmaakmaterialen;
televisie, laptop, telefoon;
wasmachine.

Dit betekent maandbedragen voor inboedel en onderhoud van rond de 50 dollar voor een
alleenstaande en 65 dollar voor een paar met twee kinderen.
Artikelen voor inboedel en onderhoud worden voornamelijk online gekocht. Daarom
hanteren we een opslag op de prijzen van 20 procent voor de transportkosten. Deze
opslag is hoger dan bij kleding, omdat gewicht een rol speelt in de hoogte van de
transportkosten.
De sociale huur wordt wel kaal opgeleverd. Dit betekent een extra reserveringsuitgave van
110 tot 175 dollar.

6.2.12 Recreatie/sociale participatie
Op Saba is het standaardpakket voor sociale participatie gebruikt. Kinderen kunnen
meedoen aan de gratis naschoolse activiteiten. Er worden ook nog betaalde activiteiten
voor kinderen georganiseerd. Deze zijn niet opgenomen in het minimumpakket.
Voor sociale participatie gaan we er net als op de andere eilanden van uit dat men twee
keer per jaar van het eiland reist. Dit komt boven op de twee keer die voor Saba is
vastgesteld om directe inkopen te doen of bijvoorbeeld bankzaken te doen of zorg te
verkrijgen (zie paragraaf 6.2.6).
De totale bedragen voor sociale participatie zijn voor een alleenstaande 160 dollar per
maand. Voor een stel met twee kinderen is het maandbedrag 381 dollar.

6.2.13 Voeding
Er wordt nauwelijks voedsel geproduceerd op Saba, hoewel er op het eiland wilde
fruitbomen aanwezig zijn. Wel zijn er initiatieven om de lokale voedselvoorziening te
versterken. Het voedingspatroon op Saba wordt daarom sterk bepaald door wat er in de
winkels te verkrijgen is. Dat betekent veel bewerkt voedsel en weinig vers. De boot met
voedselproducten komt één keer per week. De houdbaarheidsdatum van verse producten
is dan al in zicht en de kwaliteit is dan ook stukken minder dan in Europees Nederland.
We hebben het dieet zoals beschreven in 3.15 en bijlage 4 overgenomen. Wel is dit dieet
getoetst door een diëtist op Sint Maarten en zijn enige aanpassingen gedaan. Zo kon de
precieze invulling in voedingsmiddelen van Bonaire niet overgenomen worden. Een aantal
versproducten is vervangen door diepvries/blik. Ook is de optie van een yoghurt-ontbijt op
Saba vervallen.
De meeste voedingsproducten zijn veel duurder dan in Europees Nederland. De kinderen
krijgen op school een gratis ontbijt, en een lunch tegen een vast bedrag (3-4 dollar). We
gaan ervan uit dat dit gezonde voeding is. Daardoor zijn de extra voedingskosten voor
kinderen lager. Dit is geen structurele voorziening, maar we gaan ervan uit dat deze
voorziening linksom of rechtsom blijft bestaan.

58 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Dit betekent voor een alleenstaande een bedrag van 330 dollar per maand en voor het
paar met twee kinderen een bedrag van 985 dollar.

6.2.14 Persoonlijke verzorging
Voor persoonlijke verzorging is het pakket gebruikt zoals genoemd in paragraaf 3.16. Dit
leidt voor Saba tot de volgende bedragen: 75 dollar per maand voor een alleenstaande en
237 dollar voor een paar met twee kinderen.

6.2.15 Was- en schoonmaakartikelen
Voor was- en schoonmaakmiddelen is het pakket gebruikt zoals genoemd in paragraaf
3.17. Dit leidt voor Saba tot een bedrag van ongeveer 11 dollar per maand voor een
alleenstaande en 17 dollar voor een paar met twee kinderen.

6.3 Totale minimumvoorbeeldbegroting Saba
Tabel 21 toont de minimumvoorbeeldbegroting voor Saba, exclusief woonlasten. Omdat
de woonlasten niet eenduidig zijn, laten we die verderop apart zien.
Tabel 21: Minimumvoorbeeldbegroting Saba, excl. woonlasten, 2023

Bedragen per maand in dollars
Gas
Elektriciteit
Water
Telefoon, televisie en internet
Lokale heffingen en diensten (paspoort e.d.)
Verzekeringen
School- en studiekosten
Bankkosten
Vervoer
TOTAAL VASTE LASTEN

10
102
56
68
11
0
0
33
278
557

Paar met 2 kinderen (8
en 13 jaar)
15
203
154
123
34
0
21
62
361
974

Kleding
Inboedel, onderhoud huis, tuin
Extra ziektekosten
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN

96
49
16
161

365
66
38
469

Voeding
Was- en schoonmaakartikelen
Persoonlijke verzorging
HUISHOUDELIJKE UITGAVEN

323
11
75
409

985
17
237
1.239

SOCIALE PARTICIPATIE

160

381

1.287

3.062

TOTAAL UITGAVEN excl. huur

Alleenstaande vrouw

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
59

6.4 Huur/hypotheek
36 procent van de huishoudens op Saba woont in een appartement. 19 We gaan ervan uit
dat elke slaapkamer een airco heeft, zodat een goede nachtrust mogelijk is. Voor het
minimumpakket gaan we uit van een goed onderhouden woning. In werkelijkheid hoeft
dat niet zo te zijn. Dit uit zich bijvoorbeeld in een lekkend opslagreservoir voor water,
waardoor een huishouden vaker het reservoir moet vullen.
Saba kent huurhuizen en eigen woningen. Woningprijzen en huurprijzen liggen relatief
hoog. Eigenwoningbezitters hebben hun woning doorgaans al een hele tijd. Het afsluiten
van een hypotheek is de laatste jaren lastig vanwege het ontbreken van een bank op het
eiland en de hoge rentes die gevraagd worden. Woningen worden ook verhuurd aan
(welvarende) studenten van de medische school. De lokale bevolking moet met hen
concurreren om de woonruimte.
Voor de woonlasten werken we op Saba met twee scenario’s.
Scenario 1: sociale huur met verhuursubsidie
Huishoudens met een laag inkomen huren over het algemeen. Er zijn ongeveer veertig
sociale woningen op Saba. Hiervoor is de huurprijs relatief laag. Bij de laatst gebouwde
woningen was de afspraak dat de prijs voor een drieslaapkamerwoning 600 dollar per
maand was, voor de tweeslaapkamerwoning 450 dollar en de eenslaapkamerwoning 350
dollar. Daarnaast zou de huur jaarlijks worden geïndexeerd. Inmiddels bedragen de huren
respectievelijk 676, 506 en 366 dollar. Met deze huren hebben we scenario 1 ingevuld.
Indexering was nieuw voor Saba, want huren (ook van de particuliere verhuurders)
werden nooit verhoogd. Pas als er een nieuwe huurder komt, wordt de huur aangepast.
Om die reden hebben de huizen van woningstichtingen OYOHF/OLS soms heel lage huren.
Dat was de huur die jaren geleden is afgesproken en nooit is verhoogd, omdat de bewoner
nog dezelfde huurder is die destijds in het huis is getrokken.
De woningstichting hanteert de regel dat iemand maximaal een derde van zijn brutoinkomen aan huur kwijt mag zijn. Voor de rest krijgt de woningstichting een
verhuursubsidie van het Rijk via OLS. Deze regeling hebben we voor scenario 1 toegepast,
bij een inkomen ter hoogte van de onderstand. Voor de alleenstaande betekent dit een
verlaging van de huur tot 349 dollar per maand (subsidie van 17 dollar) en voor paren
met twee kinderen tot 478 dollar per maand (subsidie van 198 dollar). Voor een
alleenstaande met het minimumloon was er geen verhuursubsidie, omdat de eigen
bijdrage gelijk aan of hoger dan de vraaghuur is. Voor het paar met twee kinderen kreeg
de verhuurder bij het minimumloon wel subsidie van 198 dollar.
Scenario 2: particuliere huur volle prijs
Op de wachtlijst voor de sociale huur staan ongeveer zestig huishoudens. De toewijzing
van deze woningen is niet transparant. De meeste huishoudens zijn daarom aangewezen
op particuliere huur. Deze worden over het algemeen gemeubileerd verhuurd. Daar gaan
we in dit scenario dan ook van uit. Huurprijzen voor een eenslaapkamerappartement
variëren van 700 tot 900 dollar. Huurprijzen voor een drieslaapkamerappartement
variëren van 1500 tot 2300 dollar. We gaan uit van een huur aan de onderkant (scenario
2a) en een aan de bovenkant (scenario 2b).

_______________
19

CBS StatLine - Caribisch Nederland; wonen, duurzame consumptiegoederen, vervoermiddelen’.

60 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Tabel 22: Totale uitgaven per huurscenario Saba, 2023

Alleenstaande vrouw
TOTAAL UITGAVEN excl. huur

1.287

Paar met 2 kinderen
(8 en 13 jaar)
3.062

Extra kosten sociale huur (ongemeubileerde
woning)
Sociale huur (met verhuursubsidie*)
TOTAAL UITGAVEN SCENARIO 1

111
349
1.746

174
478
3.714

Particuliere huur onderkant
TOTAAL UITGAVEN SCENARIO 2a

700
1.987

1.500
4.562

Particuliere huur bovenkant
TOTAAL UITGAVEN SCENARIO 2b
* Bij een inkomen op niveau onderstand.

900
2.187

2.300
5.362

Tabel 22 laat het totale bedrag zien voor het pakket aan goederen en diensten dat men op
Saba minimaal noodzakelijk vindt. In figuren 6 en 7 zetten we dit af tegen een aantal
inkomensniveaus op Saba, namelijk de onderstand, de AOV, het minimumloon en twee
keer het minimumloon. Bij bepaling van het inkomen houden we rekening met de situatie
van het huishouden. We rekenen dus de diverse toepasselijke toeslagen in de onderstand
mee, de energietoeslag en voor huishoudens met kinderen de kinderbijslag.
Tabellen 23 en 24 tonen de opbouw van het besteedbare inkomen.
Tabel 23: Totaal besteedbaar inkomen op Saba per maand in dollars bij drie inkomensniveaus; alleenstaande,
eerste helft 2023

Onderstand
Minimumloon
2x minimumloon

Nettosalaris uitkering
1.047
1.433
2.442

Energietoeslag
108
108
0

Totaal
1.155
1.542
2.442

Tabel 24: Totaal besteedbaar inkomen op Saba per maand in dollars bij drie inkomensniveaus; paar met twee
kinderen, eerste helft 2023

Onderstand
Minimumloon
2x minimumloon

Nettosalaris
uitkering
1.433
1.433
2.442

Kinderbijslag

Energietoeslag

Totaal

258
258
258

108
108
0

1.799
1.799
2.700

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
61

Figuur 6: Totale uitgaven per inkomensniveau Saba; alleenstaande, eerste helft 2023

3000
2500
2000

1500
1000
500
0

Uitgaven scenario 2b

uitgaven zonder woonlasten

Uitgaven scenario 2a

Inkomen 2x
minimumloon
toeslagen

Uitgaven scenario 1

Inkomen
minimumloon

Inkomen onderstand

netto-inkomen

woonlast

Figuur 7: Totale uitgaven per inkomensniveau Saba; paar met twee kinderen, eerste helft 2023

6000
5000
4000
3000
2000
1000
0

Uitgaven
scenario 2b

uitgaven zonder woonlasten

Uitgaven
scenario 2a

toeslagen

Uitgaven
scenario 1

6.5

Inkomen 2x
minimumloon

Inkomen
minimumloon

Inkomen
onderstand

netto-inkomen

woonlast

Overige huishoudtypen

In tabel 25 staan de saldi voor Saba voor een aantal andere huishoudsamenstellingen. De
gedetailleerde minimumvoorbeeldbegrotingen staan in bijlage 3.

62 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Tabel 25: Totale uitgaven minimumpakket Saba per scenario, per huishoudtype, 2023

Bedragen per maand in $

Alleen- Alleen-

Paar Vrouw Vrouw Paar 1 Paar 2

staand staand
e man

TOTAAL UITGAVEN excl.
huur/hypotheek
Extra kosten meubilering
Sociale huur met verhuursubsidie*
Totale uitgaven scenario 1*

1 kind

2 kind

e

kinder

vrouw

en

AOV

AOV Meerp

kinder alleen-

paar

en staand

ersoons

1.265 1.287 1.995 1.774 2.394 2.440 3.062 1.252 1.948 2.711
111
111
121
137
163
148
174
111
121
132
349
349
366
383
401
478
478
366
366
478
1.724 1.746 2.483 2.294 2.959 3.065 3.714 1.729 2.436 3.321

Particuliere huur volle prijs onderkant
700
700
700
Totale uitgaven scenario 2a
1.965 1.987 2.695
Particuliere huur volle prijs bovenkant
900
900
900
Totale uitgaven scenario 2b
2.165 2.187 2.895
* Bij een inkomen op niveau onderstand.

1.100
2.874
1.600
3.374

1.500 1.100
3.894 3.540
2.300 1.600
4.694 4.040

1.500
700
700
4.562 1.952 2.648
2.300
900
900
5.362 2.152 2.848

1.100
3.811
1.600
4.311

In tabellen 26 tot en met 28 staan voor drie inkomstenniveaus de saldi voor huishoudens
op Saba. Bij het bepalen van de huurlasten nemen we voor de hogere inkomens mee dat
de verhuursubsidie afneemt ten opzichte van de onderstand.
Tabel 26: Saldi bij onderstand Saba, 2023

Bedragen per
maand in $

Alleenstaande
man

Alleenstaande
vrouw

Paar

Vrouw 1
kind

Vrouw 2
kinderen

Paar 1
kind

Paar 2 Meerperso
kinderen
ons

TOTAAL NETTOINKOMEN

1.155

1.155

1.542

1.388

1.571

1.671

1.800

1.542

Saldo scenario 1

-570

-591

-941

-906

-1.388

-1.394

-1.914

-1.779

Saldo scenario 2a

-810

-832

-1.153

-1.486

-2.323

-1.869

-2.762

-2.269

Saldo scenario 2b

-1.010

-1.032

-1.353

-1.986

-3.123

-2.369

-3.562

-2.769

Tabel 27: Saldi bij wettelijk minimumloon/AOV Saba, 2023

Bedragen per maand in $

Alleen- Alleenstaand staand
e man
e
vrouw

Paar Vrouw Vrouw Paar 1 Paar 2
AOV
1 kind
2
kind kindere alleenkindere
n staand
n

AOV Meerpe
paar r-soons

TOTAAL NETTO-INKOMEN
Lagere verhuursubsidie tov
onderstand

1.542

1.542

1.542

1.675

1.804

1.675

1.804

1.283

2.866

1.542

17

17

0

95

77

0

0

0

0

0

Saldo scenario 1

-200

-222

-941

-718 -1.236 -1.394 -1.914

-446

430 -1.779

Saldo scenario 2a

-423

-445 -1.153 -1.203 -2.095 -1.869 -2.762

-669

218 -2.269

Saldo scenario 2b

-623

-645 -1.353 -1.703 -2.895 -2.369 -3.562

-869

18 -2.769

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
63

Tabel 28: Saldi bij 2x wettelijk minimumloon Saba, 2023

Bedragen per maand
in $
TOTAAL NETTOINKOMEN
Lagere
verhuursubsidie tov
onderstand

Alleen- Alleenstaande staande
man
vrouw

Paar Vrouw 1 Vrouw 2
kind kinderen

Paar 1 Paar 2 Meerper
kind kinderen -soons

2.442

2.442

2.442

2.571

2.700

2.571

2.700

2.442

17

17

0

123

275

28

198

28

Saldo scenario 1

700

679

-41

154

-534

-522

-1.212

-907

Saldo scenario 2a

477

455

-253

-303

-1.194

-968

-1.862

-1.369

Saldo scenario 2b

277

255

-453

-803

-1.994

-1.468

-2.662

-1.869

In tabel 29 staat het effect van een aantal koopkrachtmaatregelen die voor 2023 getroffen
zijn. Dit is het totaal van de energietoeslag, de subsidie op het vastrecht elektriciteit, de
subsidie op het elektriciteitstarief en de verlaging van de benzineaccijns.
Tabel 29: Effect tijdelijke koopkrachtmaatregelen Saba (bedragen per maand)

Alleen-

Paar Vrouw 1 Vrouw 2

Paar 2

AOV

staande staande

Alleen-

kind kinderen

Paar 1

kind kinderen

alleen-

AOV Meerper
paar

-soons

man

vrouw

Energietoeslag

108

108

108

108

108

108

108

staand

108

108

108

Netbeheer elektra

71

71

71

71

71

71

71

71

71

71

Benzineaccijns

5

5

7

7

7

10

10

5

7

10

Elektriciteitstarief

7

7

10

10

11

11

13

7

10

11

Effect tijdelijke
maatregelen

191

191

196

196

197

200

202

191

196

200

64 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

7. Conclusies en aanbevelingen
In dit rapport hebben we minimumvoorbeeldbegrotingen gemaakt voor alle drie de
eilanden van Caribisch Nederland. Deze minimumvoorbeeldbegrotingen hebben dezelfde
grondslag als in Europees Nederland: het is een pakket aan goederen en diensten die voor
iedereen noodzakelijk zijn. Ook zijn methodes gehanteerd die voor Europees Nederland
gebruikt worden, namelijk het gebruik van beschikbare data, input van experts op
bepaalde onderdelen en de oordelen van bewoners. Per uitgavenpost is gekeken welke
methode het meest geëigend was, toegespitst op de situatie per eiland.
Vervolgens zijn de onderdelen van het pakket van een prijs voorzien. Dit is voor het
grootste gedeelte gedaan met de informatie die het CBS verzamelt om de inflatie per
eiland te meten. Wanneer het CBS die informatie niet had, is eigen prijsinformatie
verzameld.

7.1 Verschillen tussen de eilanden
Grote delen van de inhoud van de pakketten zijn voor de drie eilanden gelijk. Zo gaan we
uit van gelijke kledingpakketten op de drie eilanden. Alleen de onderdelen van het
schooluniform wisselen per eiland.
Qua prijzen van de pakketonderdelen zijn er wel duidelijke verschillen tussen de eilanden.
Waar op Bonaire nog relatief veel op het eiland zelf gekocht kan worden, zijn de inwoners
van Sint Eustatius en Saba veel meer aangewezen op online bestellen buiten het eiland.
De prijzen in de supermarkten liggen op die eilanden ook relatief hoger.

7.2 Verschillen met Europees Nederland
Natuurlijk is het logisch om een vergelijking te willen maken met het pakket voor
Europees Nederland. Daarbij moet wel in het achterhoofd worden gehouden dat de
omstandigheden in Europees Nederland duidelijk verschillen met die in Caribisch
Nederland: wat betreft klimaat, wat betreft infrastructuur, wat betreft cultuur, wat betreft
wetten en regelingen. Al die verschillen hebben hun impact op het benodigde pakket aan
goederen en diensten.

7.2.1 Klimaat
Vanwege het klimaat is er in Caribisch Nederland meer water en persoonlijke verzorging
nodig, en is een airco noodzakelijk om een goede nachtrust te kunnen garanderen. Aan de
andere kant zijn er in Caribisch Nederland geen kosten om het huis te hoeven verwarmen.
Dit zijn uitgaven die zullen blijven verschillen tussen Caribisch en Europees Nederland. De
opwarming van de aarde zal er eerder toe leiden dat Europees Nederland onderdelen van
het Caribische pakket gaat overnemen dan andersom, bijvoorbeeld de mogelijkheid om de
woning te kunnen koelen.

7.2.2 Infrastructuur
De infrastructuur heeft vooral invloed op de uitgaven aan vervoer. Waar in Europees
Nederland het noodzakelijke pakket aan vervoer alleen bestaat uit een fiets (voor korte
afstanden) en openbaar vervoer (voor langere afstanden), moet dat voor Caribisch
Nederland aangepast worden. Op de eilanden is het aanbod van openbaar vervoer

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
65

gebrekkig of helemaal afwezig. Het heuvelachtige en bergachtige karakter van (delen van)
de eilanden zorgt ervoor dat fietsen geen optie is. Dat betekent dat men op de eilanden
aangewezen is op eigen, gemotoriseerde vervoersmiddelen. Deze post is nu ingevuld door
een reservering voor een zeer sobere auto met de daarbij behorende kosten aan
onderhoud, verzekeringen, belastingen en brandstoffen.
De uitgaven die huishoudens noodzakelijkerwijs aan vervoer hebben, kunnen verlaagd
worden bij uitbreiding van de mogelijkheden voor openbaar vervoer. Andere
vervoersmogelijkheden als scooters, brommers of elektrische fietsen kunnen eventueel
ook een rol spelen, maar dat zal pas het geval zijn wanneer de infrastructuur voor deze
vervoersmiddelen veiliger wordt en wanneer dit soort vervoersmiddelen verkocht,
gepromoot en onderhouden kunnen worden.
Het feit dat het hier relatief kleine eilanden betreft is ook van invloed op het noodzakelijke
budget. Niet alle goederen zijn op het eiland zelf te krijgen, maar ook niet alle benodigde
diensten zijn beschikbaar. Daarom is het noodzakelijk dat men hiervoor af en toe van het
eiland af kan. Hoe kleiner het eiland, hoe groter deze noodzaak is. Ook voor het mentale
welzijn is het goed om af en toe van het eiland af te kunnen. Dit is vergelijkbaar met de
ruimte voor een weekje sobere vakantie die we voor Europees Nederland in het pakket
voor sociale participatie hebben opgenomen.
Vervoer van het eiland af gaat gepaard met – naar Europees-Nederlandse begrippen –
relatief hoge kosten. Het stimuleren van goedkope verbindingen met omliggende eilanden
kan de betaalbaarheid ten goede komen.
Het klimaat en de infrastructuur kunnen ook een rol spelen bij de verschillen in
opvattingen met Europees Nederland. Het leven op een klein eiland en het leven in een
kleinere gemeenschap is terug te zien in een groter belang dat in Caribisch Nederland
wordt gehecht aan sociale participatie. Deelname aan (religieuze) activiteiten en feesten is
voor veel mensen een belangrijk onderdeel van hun dagelijks leven. Dit leidt tot een iets
uitgebreider pakket dan in Europees Nederland.

7.2.3 Wetten en regelingen
Wat betreft verschillen in wetten en regelingen ligt het grootste verschil bij de
ziektekostenverzekering. Waar in Europees Nederland huishoudens een flink bedrag aan
ziektekostenpremie zelf moeten betalen, is de verzekering in Caribisch Nederland collectief
geregeld via de belastingen. Ook geldt er in Caribisch Nederland niet het verplichte eigen
risico van 385 euro per jaar. Huishoudens in Caribisch Nederland hebben daar dus minder
directe kosten aan. Aan de andere kant bestaat er geen zorgtoeslag in Caribisch
Nederland. Gezien de complexiteit en de hoge mate van noodzakelijke beschikbaarheid
van data (inkomen, zorggebruik) van het Europees-Nederlandse stelsel lijkt invoering
daarvan in Caribisch Nederland niet voor de hand te liggen.
Een tweede verschil is te zien bij andere verzekeringen, zoals inboedelverzekeringen en
uitvaartverzekeringen. Deze zijn in Caribisch Nederland nauwelijks aanwezig. En als ze er
al zijn, dan zijn ze vaak duur gezien het geringe aantal premiebetalers. Dat betekent dat
huishoudens vaak individueel niet verzekerd zijn tegen de financiële gevolgen van
rampspoed. Deze financiële gevolgen worden nu dan ook gedragen door het collectief. Dat
kan onderling geregeld zijn, bijvoorbeeld via hulp van naasten, de kerk of andere
particuliere ondersteuning. Maar het kan ook via de overheid lopen, bijvoorbeeld door een

66 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

beroep op de bijzondere onderstand. Deze steun is echter minder ‘gegarandeerd’ dan bij
individuele verzekeringen.
Huishoudens in Caribisch Nederland geven dus minder uit aan individuele verzekeringen,
maar lopen wel meer risico dat de financiële gevolgen van tegenvallers niet worden
opgevangen.

7.2.4 Woonlasten
Een ander groot verschil met Europees Nederland betreft de uitgaven aan woonlasten.
Waar in Europees Nederland veel huishoudens met een laag inkomen een sociale
huurwoning hebben en huren worden gesubsidieerd via de huurtoeslag, is dat in Caribisch
Nederland veel minder het geval. Veel huurders in Caribisch Nederland betalen daarom
een relatief hoge huurprijs voor hun woning.
Door de variatie en de impact van de woonlasten hebben we deze apart van de overige
uitgaven gepresenteerd. We hebben per eiland een aantal scenario’s geschetst voor de
hoogte van woonlasten. Daarbij is duidelijk te zien dat een (ver)huursubsidie de
betaalbaarheid sterk kan verbeteren. Het zal efficiënt zijn om mensen met hoge
woonlasten gericht te ondersteunen. Dit kan via een verhuursubsidie.
Momenteel zijn de verhuursubsidies op de drie eilanden verschillend vormgegeven. Het is
aan te bevelen om te kijken of deze gestroomlijnd kunnen worden, zodat grote verschillen
tussen de eilanden verkleind kunnen worden. Op langere termijn is het belangrijk dat er
meer betaalbare woningen beschikbaar komen en dat toegang tot koopwoningen – lees:
hypotheken – efficiënter wordt.

7.2.5 Totaalbudget
Als we de uitkomsten vergelijken met die voor Europees Nederland, zien we dat het
budget exclusief woonlasten en vervoer, redelijk vergelijkbaar is, zoals tabel 30 laat zien.
Tabel 30: Bedragen per maandbegroting excl. vervoer en woonlasten, eerste helft 2023

Alleenstaande
Paar met 2
kinderen
* Ongemeubileerde woning.

Bonaire ($)

Sint Eustatius ($)

Saba ($)

1.027
2.542

1.075
2.772

1.098*
2.875*

Europees
Nederland (€)
1.094
2.354

Weliswaar zijn artikelen en diensten in Caribisch Nederland over het algemeen duurder, er
zijn een aantal grote posten waarvoor inwoners van Caribisch Nederland niet hoeven te
betalen: de verwarming van hun woning en de ziektekostenverzekering. De grootste
tekorten lijken te ontstaan door de beperkte beschikbaarheid van voorzieningen en
diensten in vergelijking met Europees Nederland. De term ‘een adequaat minimum’ gaat
daarmee, behalve over voldoende inkomen, ook over beschikbaarheid en toegankelijkheid
van met name huisvesting en vervoer. Dat neemt niet weg dat mogelijkheden voor extra
inkomensondersteuning onderzocht kunnen worden om het gat tussen inkomen en
noodzakelijke uitgaven te verkleinen.

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
67

Tabel 30 laat ook zien dat huishoudens met kinderen relatief duurder af zijn in Caribisch
Nederland dan in Europees Nederland. Waar de getallen bij alleenstaanden niet ver
uiteenlopen, zien we dat de noodzakelijke bedragen voor een paar met twee kinderen in
Caribisch Nederland duidelijk hoger liggen dan in Europees Nederland.
Voor een deel komt dat door het ontbreken van schaalvoordelen. Dit is bijvoorbeeld het
geval bij voeding, waar men in Europees Nederland met grotere verpakkingen een relatief
kostenvoordeel kan behalen. Daarnaast bevat het Europees-Nederlandse budget twee
relatief grote posten met een groot schaalvoordeel, namelijk de ziektekostenverzekering
(voor kinderen gratis) en de gasrekening (hangt sterk af van het soort woning). Verder
liggen de kosten van kinderkleding in Caribisch Nederland hoger door het schooluniform.

7.3 Specifiek voor Bonaire
Bonaire is het grootste eiland van Caribisch Nederland. Vanwege deze omvang is de
verkrijgbaarheid van de meeste goederen groter dan op de andere eilanden. Ook de
diensten uit het basispakket zijn over het algemeen beschikbaar op het eiland. Zo zijn er
meerdere kleding- en meubelwinkels op Bonaire en is het mogelijk om een inboedel- en
aansprakelijkheidsverzekering af te sluiten. De kwaliteit van de goederen is veelal minder
dan in Europees Nederland en de prijs is hoger. Hoewel groter dan de rest van Caribisch
Nederland kampt Bonaire met specifieke problematiek.
Het grootste probleem op Bonaire is toenemende druk op de woningmarkt en als gevolg
daarvan de stijgende huizenprijzen en huren. De sterk groeiende bevolking en de toename
van toerisme zijn daarvan de belangrijkste oorzaak. De sociale huursector, hoewel groter
dan in de andere delen van Caribisch Nederland, kan de vraag naar betaalbare woningen
niet aan.
De hoge woonlasten leiden tot onwenselijke overlevingsstrategieën. Zo wonen meerdere
generaties en grote gezinnen gezamenlijk en wordt er bespaard op basisuitgaven.

7.4 Specifiek voor Sint-Eustatius
Sint Eustatius is een klein eiland. In principe zijn veel goederen op het eiland zelf te
verkrijgen, maar de keuze is erg beperkt en de kwaliteit is niet altijd op het gewenste
niveau. Dit maakt dat inwoners online aankopen doen, ondanks bijkomende kosten voor
transport.
Een kleine gemeenschap betekent ook dat niet alle voorzieningen voor specifieke groepen
of behoeften beschikbaar zijn, wat het leven kwetsbaar maakt. Het gaat daarbij
bijvoorbeeld om zorg of onderwijs voor kinderen en mensen met beperkingen. Dit soort
voorzieningen zijn op deze kleine schaal moeilijk te organiseren, maar hebben wel een
grote impact op het leven van mensen. Tegelijkertijd maakt de kleine schaal van het
eiland het mogelijk ook makkelijker voor specifieke gevallen om echt maatwerk te
leveren, mits professionals daar de ruimte voor krijgen in tijd en budget.
Tot slot zien we op Sint Eustatius hoe beschikbaarheid van voorzieningen het leven van
veel mensen makkelijker kan maken. Sinds enige tijd is er een relatief goedkope
bootverbinding tussen Sint Eustatius en Sint Maarten. Dit heeft voor veel mensen de
noodzakelijke reis van het eiland af meer bereikbaar gemaakt.

68 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

7.5 Specifiek voor Saba
Saba is het kleinste eiland van de drie. Daarmee heeft het ook de minste faciliteiten en is
men het meest afhankelijk van import. Dit betekent hogere transposten en geringere
concurrentie, waardoor het prijspeil over de hele linie hoger ligt.
Het gebrek aan faciliteiten betekent ook een grotere kwetsbaarheid. Aanvoer van
bepaalde goederen is niet altijd vanzelfsprekend, de kwaliteit is niet altijd gegarandeerd
en het kan een tijd duren voordat artikelen beschikbaar zijn, bijvoorbeeld specifieke autoonderdelen.
Sommige noodzakelijke goederen en diensten worden op Saba maar door een of twee
bedrijven aangeboden, zoals benzine en bankdiensten. Als zij hun beleid veranderen, kan
dat direct heftige gevolgen hebben op het aanbod en de betaalbaarheid van noodzakelijke
goederen en diensten.

7.6 Oplossingsrichtingen
De afgelopen jaren zijn onderstand en minimumloon in Caribisch Nederland veel sterker
gestegen dan in Europees Nederland. Bovendien is er een kinderbijslag geïntroduceerd die
ook extra verhoogd is. Daarmee zijn stappen gezet om het enorme verschil te verkleinen
tussen minimuminkomens en datgene wat als noodzakelijk gezien mag worden. De
huidige berekeningen laten echter zien dat er nog steeds een gat is tussen de
minimuminkomens en de minimaal benodigde bedragen, zeker als huishoudens de
volledige huurprijs moeten betalen. Dat gat wordt groter naarmate het huishouden meer
personen telt. Dit zijn conclusies die overigens ook in Europees Nederland naar voren
kwamen.
Het gat verkleinen kan op verschillende manieren. Het kan door het inkomen van
huishoudens te verhogen, door de uitgaven van huishoudens te verlagen of door
flankerend beleid. We bespreken deze mogelijkheden hieronder, waarbij we het
huishoudbudget als uitgangspunt nemen. Deze oplossingsrichtingen zijn echter niet gratis;
het betekent dat de rekening ergens anders komt te liggen en dat er op andere terreinen
effecten kunnen zijn. Het is vervolgens een politieke beslissing om de belangen af te
wegen en te beslissen waar die rekening neerslaat.

7.6.1 Inkomensverhoging
Een eerste mogelijkheid is om het inkomen van huishoudens te vergroten. Het verder
verhogen van onderstand, minimumloon en kinderbijslag kan daar een onderdeel van zijn.
Verhogingen van lonen en kinderbijslag zijn echter ongerichte maatregelen, die ook
terechtkomen bij de huishoudens met hogere inkomens. Waar Europees Nederland
beleidsinstrumenten kent om gerichter inkomensondersteuning te bieden (bijvoorbeeld via
toeslagen), ontbreken zulke instrumenten in de Caribisch-Nederlandse wetgeving. Omdat
vooral huishoudens met kinderen het zwaar hebben, is het te overwegen een regeling
zoals het kindgebonden budget te introduceren.
Tegelijkertijd kan ook worden gekeken naar de opbouw van de onderstand. In Europees
Nederland zijn aparte bedragen voor kinderen (of voor alleenstaande ouders) uit de
bijstand gehaald en overgeheveld naar het in te voeren kindgebonden budget. We kunnen
ons voorstellen dat de kindbedragen vanuit de onderstand in Caribisch Nederland
bijvoorbeeld via de kinderbijslag gaan lopen.

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
69

7.6.2 Uitgavenverlaging
Het gat kan ook gedicht worden aan de andere kant van de boekhouding: aan de
uitgavenkant. Daarvoor zijn een aantal mogelijkheden.

Algemeen
Prijzen kunnen verlaagd worden door de algemene bestedingsbelasting bedrijven (ABB) te
verlagen. Dit kan algemeen, of eventueel specifiek, voor bepaalde goederen en diensten.
Kortingen
Sommige Europees-Nederlandse gemeenten bieden een stadspas aan. Daarmee kunnen
huishoudens met lage inkomens gratis of tegen korting producten aanschaffen of ergens
aan meedoen. Door collectief in te kopen, kan dat prijsverlagend zijn en winkeliers van
een bepaalde omzet voorzien. Ook dit kan een optie zijn voor Caribisch Nederland. In
bepaalde Europees-Nederlandse gemeenten kunnen ook andere inwoners deze pas
krijgen. Zij moeten hem dan wel kopen, en kunnen vervolgens van deze voordelen
genieten. Wellicht is er een mogelijkheid voor een Bonaire-pas/Statia-pas/Sabapas die ook
door toeristen aangeschaft kan worden.
Vaste lasten
Momenteel worden bepaalde onderdelen van de vaste lasten van huishoudens
gesubsidieerd. Zo zijn er subsidies op de elektriciteitsrekening en op de internetrekening.
Dit betreft tot nu tijdelijke maatregelen: deze hebben we meegenomen in de
berekeningen van de minimumvoorbeeldbegrotingen. Het Nibud adviseert om te bekijken
of deze subsidiëring onderdeel kan blijven van de financiële ondersteuning van
huishoudens en zo ja, om deze dan een structureel karakter te geven.
Verhuursubsidie
Het subsidiëren van woonlasten is ook een belangrijke oplossingsrichting. De woonlasten
zijn hoog en mensen kunnen daarop niet bezuinigen. Subsidiëring is nu alleen van
toepassing op sociale huur. Uitbreiding naar particuliere huur, zoals nu in een pilot op
Bonaire wordt getest, is wenselijk, gezien de wachtlijsten.
Met de verhuursubsidie kan gerichter ondersteuning geboden worden. Dit kan door de
huurquote (het percentage van het inkomen dat men als eigen bijdrage moet betalen) te
laten variëren. Bijvoorbeeld door bij huishoudens met een laag inkomen een lagere
huurquote te hanteren. Dit is nu het geval op Bonaire en Sint-Eustatius, maar niet op
Saba. Ook kan gekeken worden naar variatie naar huishoudgrootte. Bijvoorbeeld door
huishoudens met kinderen een lagere huurquote op te leggen dan alleenstaanden.
Vervoer
Huishoudens op de drie eilanden zijn voor het vervoer aangewezen op een auto. Het
stimuleren van goedkopere vormen van vervoer kan zorgen voor een uitgavenverlaging.
Te denken valt aan hetzij openbaar vervoer, hetzij andere vormen van individueel
vervoer, zoals scooters en (elektrische) fietsen.
Kosten van kinderen
Het verlagen van kosten die met kinderen samenhangen is belangrijk, omdat bij
huishoudens met kinderen het gat het grootst is. Te denken valt aan gratis voorzieningen
voor kinderen, zoals kinderopvang, ontbijt en lunch, schooluniform, en/of naschoolse
activiteiten.

70 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Betaalbare verbindingen met andere eilanden
Zeker Sint-Eustatius en Saba zijn klein en het aanbod van winkels is dat ook. Huishoudens
kijken dan ook naar de omliggende eilanden om aankopen te doen of bestellen online.
Daarmee vergroten ze hun mogelijkheden en kunnen ze tegen lagere prijzen aankopen
doen. De aanwezigheid van een betaalbare verbinding met omliggende eilanden kan
daarmee het benodigde budget verlagen. Goede verbindingen kunnen er ook voor zorgen
dat het aanbod op het eiland zelf vergroot kan worden.
Een laatste mogelijkheid is om de afhankelijkheid van import van andere eilanden te
verlagen, bijvoorbeeld door eigen voedselproductie te stimuleren.
Persoonlijk onvermijdbare uitgaven
De minimumvoorbeeldbegrotingen geven weer wat voor elk huishouden een minimaal
noodzakelijk pakket aan goederen en diensten bevat, en wat de kosten daarvan zijn.
Daarnaast kunnen huishoudens te maken hebben met persoonlijk onvermijdbare uitgaven.
Dat zijn uitgaven die niet voor iedereen noodzakelijk zijn, maar wel voor een individueel
huishouden. Bijvoorbeeld wanneer men te maken heeft met niet-vergoede ziektekosten.
Ook hiervoor blijft de bijzondere onderstand een belangrijke voorziening. Het eerder
signaleren van financiële problemen is daarbij een belangrijke oplossingsrichting.
Armoedeval
Door de stelselmatige extra verhogingen van de onderstand is bij sommige huishoudtypen
het onderstandsbedrag inmiddels gelijk aan het minimumloon. Dat is geen wenselijke
situatie, omdat er daarmee geen financiële prikkel meer is om te werken. Bovendien
bestaat het risico dat dit het draagvlak voor sociale zekerheid ondermijnt, als werk op het
minimumloon niet of nauwelijks méér loont dan een uitkering.
In Europees Nederland kan via de arbeidskorting in de inkomstenbelasting aan werkenden
een financieel voordeel worden toegekend. Deze mogelijkheid zit niet in de
belastingwetgeving van Caribisch Nederland, op een aftrekbedrag voor verwervingskosten
na. Nu onderstand naar het minimumloon toe kruipt, is een dergelijke financiële prikkel
het bestuderen waard. Verhoging van de verwervingskosten is overigens alleen voor
bovenminimale inkomens voordelig, gezien de hoogte van de belastingvrije som.
Sparen en lenen
Onderdeel van de minimumvoorbeeldbegrotingen zijn de zogenaamde
reserveringsuitgaven. We gaan ervan uit dat mensen geld apart zetten om te zijner tijd
kleding, inboedel en auto te kunnen vervangen. Daarvoor is ruimte in het budget
opgenomen. In de praktijk lenen huishoudens met een laag inkomen in Caribisch
Nederland voor dit soort uitgaven. Huishoudens hebben nu nauwelijks een buffer. Deze is
in Caribisch Nederland misschien wel noodzakelijker dan in Europees Nederland, gezien
het ontbreken van individuele verzekeringen. De Commissie sociaal minimum Europees
Nederland pleitte er dan ook voor om niet de bedragen voor de
minimumvoorbeeldbegrotingen als uitgangspunt te nemen, maar een iets hoger bedrag.
Om het opbouwen van een buffer te stimuleren (en dus te sparen) zouden regelingen die
dat nu tegenwerken, zoals de lage vermogensgrens in de bijstand, tegen het licht moeten
worden gehouden.
Versterking financiële capaciteiten
Met de verhoging van het budget neemt ook de verantwoordelijkheid van de huishoudens
toe. Wanneer de inkomsten in lijn komen met de benodigde uitgaven, gaan we van

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
71

huishoudens verwachten dat zij zelf de ‘juiste’ keuzes maken. Waar budgetteren geen zin
heeft bij grote tekorten, kunnen straks de puzzelstukjes wel gelegd worden. Dat vergt
versterking van de financiële competenties van burgers. Niet alleen op boekhoudkundig
gebied, maar ook op het terrein van omgaan met verleidingen en je opstellen als een
assertieve, weerbare consument: een rol die de samenleving ook vraagt van EuropeesNederlandse huishoudens.

7.6.3 Flankerend beleid
Zowel inkomensverhoging als uitgavenverlaging vergt inspanningen. Veel van de
besproken oplossingsrichtingen kunnen niet snel of in één keer worden ingevoerd. Dat
betekent waarschijnlijk dat het gat tussen inkomsten en benodigde uitgaven niet heel
binnenkort verdwenen is. Tot die tijd is dan ook extra ondersteuning nodig. Bijvoorbeeld
in de vorm van:
− ruimhartige bijzondere onderstand;
− barmhartig incassobeleid;
− steun aan/verwijzing naar particulier initiatief (zoals voedselbank, kerk).

7.7 Indexering en actualisering
De minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland zijn geen statische
begrotingen. Net als in Europees Nederland dienen ze periodiek te worden aangepast.
Ten eerste moeten de begrotingen jaarlijks aan het actuele prijspeil van de producten
worden aangepast. In tijden van hoge inflatie is het te overwegen dit halfjaarlijks te doen.
Idealiter wordt voor die aanpassing aangesloten bij de prijsinformatie die het CBS
verzamelt op de drie eilanden. Daarbij is het belangrijk om de onderliggende data van het
CBS te kunnen gebruiken. Het weegschema zoals het CBS dat hanteert verschilt van het
weegschema zoals dat volgt uit de minimumvoorbeeldbegrotingen. Dat betekent dat het
algemene inflatiecijfer en de partiële indexcijfers die het CBS publiceert niet zonder meer
gebruikt kunnen worden om de minimumvoorbeeldbegrotingen te actualiseren.
De inhoud van de pakketten dient ook periodiek te worden herijkt, maar dat kan minder
frequent, bijvoorbeeld eens in de drie of vijf jaar. Daarbij is het belangrijk om gebruik te
blijven maken van bestaande data, oordelen van experts en oordelen van bewoners.

72 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Bijlage 1 | Begrotingen andere huishoudens Bonaire
Tabel 31: Maandbegroting andere huishoudens Bonaire, 2023

Bedragen per maand in dollars

Gas
Elektriciteit
Water
Telefoon, televisie en internet
Lokale lasten en diensten (bijv.
paspoort)
Verzekeringen
School- en studiekosten
Bankkosten
Vervoerskosten
TOTAAL VASTE LASTEN

Alleen- Alleenstaande staande
man vrouw

Paar Vrouw 1 Vrouw 2
kind kindere
n

Paar 1 Paar 2
AOV
kind kindere alleenn staand

AOV Meerper
paar -soons

4
102
51
104

4
102
51
104

4
153
56
107

4
153
56
107

7
178
62
110

7
178
62
110

7
204
67
113

4
102
51
104

4
153
56
107

4
178
62
107

3
10
0
7
253
534

3
10
0
7
253
534

6
10
0
14
275
626

5
10
4
7
275
622

7
10
13
7
275
668

8
10
4
14
297
691

10
10
13
14
297
735

3
10
0
7
253
534

6
10
0
14
275
626

10
10
0
21
297
690

Kleding
Inboedel, onderhoud huis, tuin
Extra ziektekosten
TOTAAL
RESERVERINGSUITGAVEN

72
140
27

75
140
27

148
153
52

133
159
31

213
178
35

205
173
56

285
192
59

74
140
27

148
153
52

221
175
76

238

242

352

323

426

433

537

240

352

473

Voeding
Was- en schoonmaakartikelen
Persoonlijke verzorging
TOTAAL HUISHOUDGELD

229
7
62
298

218
7
72
297

407
8
124
539

331
8
107
445

531
8
174
712

539
8
159
707

739
9
226
974

213
7
60
281

388
8
118
513

611
8
200
819

SOCIALE PARTICPATIE

207

207

339

331

462

462

593

207

337

470

TOTAAL UITGAVEN excl.
huur/hypotheek

1.279

1.280

1.856

1.721

2.269

2.293

2.839

1.262

1.829

2.452

Huur scenario 1 (sociaal incl.
verhuursubsidie)
TOTAAL UITGAVEN scenario 1

103
1.382

103
1.383

124
1.980

112
1.833

117
2.385

124
2.417

124
2.963

105
1.366

420
2.249

209
2.661

Huur scenario 2 (particulier excl.
verhuursubsidie)
TOTAAL UITGAVEN scenario 2

800
2.079

800
2.080

800
2.656

1.000
2.721

1.300
3.569

1.000
3.293

1.300
4.139

800
2.062

800
2.629

1.300
3.752

Huur scenario 3 (particulier incl.
verhuursubsidie)
TOTAAL UITGAVEN scenario 3

103
1.382

103
1.383

124
1.980

1.000
2.721

1.300
3.569

1.000
3.293

1.300
4.139

105
1.366

420
2.249

1.300
3.752

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
73

Bijlage 2 | Begrotingen andere huishoudens Sint
Eustatius
Tabel 32: Maandbegroting andere huishoudens Sint Eustatius, 2023

Bedragen per maand in $

Gas
Elektriciteit
Water
Telefoon, televisie en internet
Lokale lasten en diensten
(bijv. paspoort)
Verzekeringen
School- en studiekosten
Bankkosten
Vervoerskosten
TOTAAL VASTE LASTEN

Alleen- Alleenstaande staande
man vrouw

Paar Vrouw 1 Vrouw 2
kind kindere
n

Paar 1
kind

11
110
54
78

11
110
54
78

11
165
63
93

11
165
63
78

16
193
72
93

16
193
72
93

Paar
2
kindere
n
16
220
81
108

AOV
alleenstaand

AOV
Meerpaar persoon
s

11
110
54
78

11
165
63
93

16
193
72
108

2
0
0
7
276
537

2
0
0
7
276
537

4
0
0
10
317
664

3
0
4
7
309
640

5
0
27
7
323
735

6
0
4
10
319
713

7
0
27
10
336
806

2
0
0
7
276
537

4
0
0
10
314
661

7
0
0
20
328
743

Kleding
Inboedel en onderhoud huis
Extra ziektekosten
TOTAAL
RESERVERINGSUITGAVEN

82
160
16

88
160
16

170
165
30

170
192
20

279
224
24

252
197
34

361
229
38

85
160
16

170
165
30

255
177
44

258

263

364

382

527

483

628

261

364

475

Voeding
Was- en schoonmaakartikelen
Persoonlijke verzorging
TOTAAL HUISHOUDGELD

311
8
62
382

300
8
74
382

556
9
126
691

450
9
110
569

542
10
178
730

733
10
163
905

1.002
11
231
1.244

285
8
60
353

519
9
118
646

833
10
204
1.047

SOCIALE PARTICIPATIE

168

168

261

245

338

338

430

168

260

353

TOTAAL UITGAVEN excl.
huur/hypotheek

1.345

1.351

1.980

1.836

2.330

2.439

3.108

1.319

1.931

2.618

155

155

270

171

187

270

270

164

450

270

1.500

1.506

2.250

2.007

2.516

2.709

3.378

1.483

2.381

2.888

800

800

800

1.000

1.000

1.000

1.000

800

800

1000

2.145

2.151

2.780

2.836

3.330

3.439

4.108

2.119

2.731

3.618

1.000

1.000

1.000

1.200

1.200

1.200

1.200

1.000

1.000

1.200

2.345

2.351

2.980

3.036

3.530

3.639

4.308

2.319

2.931

3.818

Sociale huur (met
verhuursubsidie)
TOTAAL UITGAVEN
Scenario 1
Particuliere huur onderkant
TOTAAL UITGAVEN
Scenario 2a
Particuliere huur bovenkant
TOTAAL UITGAVEN
Scenario 2b

74 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Bijlage 3 | Begrotingen andere huishoudens Saba
Tabel 33: Maandbegroting andere huishoudens Saba, 2023

Bedragen per maand in $

Alleen- Alleen- Paar
staande staande
man
vrouw
10
10
10
102
102
152
56
56
84
68
68
118

Vrouw 1 Vrouw 2 Paar 1
kind
kindere kind
n
10
15
15
152
178
178
84
119
119
108
113
118

Paar 2 AOV
kindere alleenn
staand
15
10
203
102
154
56
123
68

AOV
paar

Meerper
-soons

10
152
84
118

15
178
119
128

11
0
0
33
278
557

11
0
0
33
278
557

13
0
0
62
321
761

21
0
4
33
316
729

23
0
21
33
339
841

33
0
4
62
332
860

34
0
21
62
361
974

11
0
0
33
278
557

13
0
0
62
318
757

42
0
0
91
339
912

Kleding
inboedel en onderhoud huis
Extra ziektekosten
TOTAAL
RESERVERINGSUITGAVEN

73
49
16

96
49
16

170
50
30

179
56
20

292
64
24

253
58
34

365
66
38

85
49
16

170
50
30

254
52
44

138

161

250

256

380

345

469

149

250

350

Voeding
Was- en schoonmaakartikelen
Persoonlijke verzorging
TOTAAL HUISHOUDGELD

335
11
64
410

323
11
75
409

598
13
130
741

443
13
112
568

680
15
182
878

747
15
167
930

985
17
237
1.239

309
11
66
387

562
13
123
698

896
15
208
1.120

SOCIALE PARTICIPATIE

160

160

244

221

297

305

381

159

243

329

TOTAAL UITGAVEN excl.
huur/hypotheek

1.265

1.287

1.995

1.774

2.394

2.440

3.062

1.252

1.948

2.711

349
111
1.724

349
111
1.746

366
121
2.483

383
137
2.294

401
163
2.959

478
148
3.065

478
174
3.714

366
111
1.729

366
121
2.436

506
132
3.349

700
1.965

700
1.987

700
2.695

1.100
2.874

1.500
3.894

1.100
3.540

1.500
4.562

700
1.952

700
2.648

1100
3.811

900
2.165

900
2.187

900
2.895

1.600
3.374

2.300
4.694

1.600
4.040

2.300
5.362

900
2.152

900
2.848

1.600
4.311

Gas
Elektriciteit
Water
Telefoon, televisie en internet
Lokale lasten en diensten (bijv.
paspoort)
Verzekeringen
School- en studiekosten
Bankkosten
Vervoerskosten
TOTAAL VASTE LASTEN

Sociale huur met
verhuursubsidie
Extra kosten meubilering
Total uitgaven scenario 1
Particuliere huur volle prijs
onderkant
Totale uitgaven scenario 2a
Particuliere huur volle prijs
bovenkant
Totale uitgaven scenario 2b

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
75

Bijlage 4 | Detailpakketten
4.1 Kledingpakket
Hieronder staan de aantallen per kledingstuk die per jaar aangeschaft worden. Dat zegt
niet iets over de levensduur van het artikel. In sommige gevallen gaan artikelen langer
mee dan een jaar (bijvoorbeeld een kostuum), soms worden artikelen al binnen een jaar
vervangen.
Tabel 34: Kledingpakket Caribisch Nederland in aantallen per jaar, 2023

HEREN
Kostuum
Broek/jeans
Bermuda/sportbroek
Colbert/jasje
Wayabera
Overhemd
Sweater trui
T-shirt/hemd/polo
Onderbroek
Nachtkleding/boxer
Paar sokken
Stropdas
Paar schoenen + sportschoenen
Slippers
Zwembroek
Paraplu
Horloge/accessoires
Riem
Zonnebril

# per jaar
0,5
4
4
0,2
0,2
4
1,5
8
12
2
8
0,6
5
2
1
1
1
0,5
0,5

DAMES
Jurk
Jasje (blazer)
Rok
Bermuda/sportbroek
Broek/jeans
Blouse
Sweater/trui
T-shirt/hemd/topje
Onderbroek
Bh
Nachtkleding
Panty /tights
Paar sokken
Paar damesschoenen/sportschoenen
Slippers (Birkenstock-imitatie)
Zwemkleding
Paraplu
Sieraden/accessoires
Damestas
Weekendtas/koffer

76 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

6
1
3
2
2
4
1,5
5
15
3
3
5
8
5
2
1
1
1
1
0,33

Hoed (zon)
Zonnebril

0,50
0,5

KINDEREN
Jongens
Broek/jeans
Bermuda/sportbroek
Schooluniform (5 stuks)
Overhemd (valt onder schooluniform)
Pullover, trui, sweater/hoodie
T-shirt
Onderbroek
Jongenspyjama, tricot*
Paar sokken
Zwembroek*
Paar schoenen/sportschoenen
Slippers
Rugtas
Pet
Regenkleding (jas)*
Zonnebril

5
4
5
1
1,5
8
12
2
10
2
4
2
0,5
1
0,5
1

Meisjes
Jurk
Rok
Broek/jeans
Bermuda/sportbroek
Schooluniform (5 stuks)
Meisjesblouse (valt onder uniform)
Pullover, trui, sweater/hoodie
T-shirt
Onderbroek
Nachtkleding
Zwemkleding
Paar sokken
Paar schoenen
Slippers
Regenkleding (jas)*
Rugtas
Pet
Bh (wel voor >=12, niet voor <12)
Legging
Zonnebril

5
4
4
4
5
1
1,5
8
12
2
2
10
4
2
0,5
0,5
1
3
5
1

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
77

4.2 Inboedelpakket
Tabel 35: Inboedelpakket Caribisch Nederland in aantallen per jaar, per huishoudtype, 2023

Aantal voor 1 Aantal voor 2
persoon
personen

Extra per
kind

Afschrijftermijn

Woonkamer
Eetkamertafel (4 pers.)

0

0

0

10

Eetkamertafel (6 pers.)

0

0

0

10

Eetkamerstoel

4

6

0

10

Eetkamertafel met 4 stoelen

0

0

0

10

Eetkamertafel met 6 stoelen

0

0

0

10

Bank (3-zits)

1

1

0

10

Wandkast met tv-meubel

1

1

0

10

Salontafel

1

1

0

10

Bijzettafel per stuk

0

0

0

10

Lamp (plafonniere)

1

1

0

10

Fauteuil

0

1

0

10

Tuinstoelen

1

1

0

5

Ledikant + lattenbodem 1 pers.

0

0

1

10

Ledikant + lattenbodem 2 pers.

1

1

0

10

Matras 1 pers.

0

0

1

10

Matras 2 pers.

1

1

0

10

Garderobekast 2-deurs

1

0

1

10

Garderobekast 3-deurs

0

1

0

10

Bedlampje

1

2

1

10

Bureau

0

0

1

10

(Bureau)stoel

0

0

1

10

bureaulamp

0

0

1

10

Prullenbak

0

0

0

10

Lamp

1

1

1

10

Hoofdkussen

1

2

1

5

Laken + sloop 1 pers.

0

0

2

5

Laken + sloop 2 pers.

2

2

0

5

Badhanddoeken

4

8

4

3

Washandjes

4

8

4

3

4

4

0

5

Slaapkamer

Beddengoed

Badtextiel

Keukentextiel
Placemats

78 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Keukenhanddoeken

4

4

0

3

Theedoeken

4

4

0

3

Pannenlappen

2

2

0

5

Borden (kleine, grote, diepe)

12

20

3

5

Schalen (diepe en platte)

2

2

0

5

Mok

4

6

2

5

Kop en schotel

0

0

0

5

Theekan (glas)

1

1

0

5

Suikerpot

1

1

0

5

Melkkannetje

1

1

0

5

Limonadeglazen

4

6

2

5

Glazen voor wijn etc.

4

6

0

5

Lepels

6

8

2

5

Vorken

6

8

2

5

Messen

6

8

2

5

Opscheplepel

3

3

5

Theelepeltjes

4

6

5

Gebaksvorkjes

4

6

5

Slacouvert

1

1

5

Kaasschaaf

1

1

5

Soeplepel

1

1

5

Vleesvork

1

1

5

Messen (set)

4

4

5

Aardappelschilmesje

1

1

5

Houten lepels

1

1

5

Bakspatel (kunststof)

1

1

5

Garde/klopper

1

1

5

Rasp

1

1

5

Blikopener

1

1

5

Kurkentrekker

1

1

5

Roestvrijstalen kookpan

3

3

0

5

Steelpan

1

1

0

5

Braadpan/wok

1

1

0

5

Koekenpan

1

1

0

5

Vergiet

1

1

0

10

Citruspers (handpers)

1

1

0

10

Voorraadbussen

4

4

0

10

Servies

Bestek

Kookgerei

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
79

Pedaalemmer

1

1

0

10

Dienblad

1

1

0

10

Snijplank

2

2

0

10

Onderzetters

3

3

0

10

Bakblik

1

1

0

10

Maatbeker

1

1

0

10

Keukenweegschaal

1

1

0

10

Afwasteil

1

1

0

10

Afdruiprek

1

1

0

10

Bestekbak

1

1

0

10

Aluminium huishoudtrap

1

1

0

10

Kunststof huishoudemmer

1

1

0

1

Strijkplank

1

1

0

10

Wasmand

1

1

0

10

Droogrek/waslijn

1

1

0

10

Stoffer en blik

1

1

0

10

Bezem (incl. steel)

2

2

0

1

Dweil (doek)/mop

1

1

0

1

Gootsteenontstopper

1

1

0

10

Wc-borstel

1

1

0

10

Knijpers

1

1

0

10

Huishoudspons

12

12

0

2

Stofdoeken

2

2

0

2

Schoenborstels

1

1

0

5

Spiegel

1

1

10

Deurmat

1

1

10

Badmat

2

2

2

Douchegordijn + rail

2

2

5

Wekker

1

1

10

Verlengsnoer 5m

1

1

10

Keukenklok

1

1

10

Gasfornuis (4 pits + oven)

1

1

0

10

Koelvriescombinatie

1

1

0

10

Wasmachine (semiautomatisch)

1

1

0

5

Magnetron

1

1

0

10

Staafmixer/mixer

1

1

0

10

Strijkijzer

1

1

0

10

Schoonmaakmateriaal

Overig

Huishoudelijke apparatuur

80 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Tv 55cm/19 inch

1

1

0

10

Laptop + Windows

1

1

0

3

Scheerapparaat

1

1

0

10

Haardroger/föhn

1

1

0

10

Airconditioning aanschaf

1

1

1

10

Ventilator staand

1

1

1

10

6

6

2

10

Stoffering
Overgordijn (per deel)
U-rail (per stuk)
Muurverf per liter/ (liter=8m2)

3

3

1

10

21,68

21,68

6,38

10

1

1

Diensten
Servicekosten airconditioning
Servicekosten airconditioning

1
1

1

Klusjesman

1

1

1

Loodgieter

1

1

1

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
81

4.3 Dieet gezonde voeding
Tabel 36: Dieet gezonde voeding Caribisch Nederland, per geslacht en leeftijdscategorie, 2023

Gram/ml per dag

Volwassen Volwassen
man
vrouw

Oudere
man

Oudere
vrouw

Tiener

Kind 4-12

Kind 1-3

Totaal ontbijt/lunch (3 versies; voor Saba en Sint Eustatius alleen eerste 2)
Brood

245

210

210

175

210

125

87

Smeersel

35

30

30

25

30

20

20

Kaas etc.

60

40

40

40

40

20

40

Zoet beleg

20

20

15

15

15

15

15

Thee/koffie

2

2

2

2

Melk

165

165

165

165

165

270

300

Melk

500

500

500

500

500

770

700

Havermout

40

40

40

40

40

40

30

Brood

105

70

70

35

70

Halvarine

15

10

10

5

10

Hartig beleg

40

40

40

20

40

Zoet beleg

20

20

Thee/koffie

2

2

2

2

2

Yoghurt

600

600

600

600

600

500

400

Muesli

48

48

48

48

48

20

20

Cornflakes

80

80

80

80

80

33

33

Thee/koffie

2

2

2

2

2
270

300

40

Melk
Diner (per onderdeel 1 van deze)
Rijst

65

50

60

50

50

60

50

Aardappels

250

200

200

150

200

100

50

Bataat/zoete aardappel

125

100

100

100

125

60

60

Pasta

65

50

50

50

50

60

60

Funchi

55

45

45

35

55

30

30

Mager vlees

100

100

100

100

100

50

50

Kip

100

100

100

100

100

50

50

Vis

125

125

125

125

125

60

60

Peulvruchten

75

75

75

75

75

25

25

Niet slinkgroente

200

200

200

200

200

100

75

Slinkgroente 1

325

325

325

325

325

225

225

Slinkgroente 2

325

325

325

325

325

225

225

Rauwkost

87

87

87

87

87

62

62

82 Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland
|

Diepvries

162

162

162

162

162

125

125

Olie

25

25

15

15

25

15

15

Dieetmargarine

20

20

15

15

20

15

15

Sojasaus

15

15

15

15

15

15

15

Yoghurtsaus

15

15

15

15

15

15

15

Mosterd

5

5

5

5

5

5

5

Watermeloen

250

250

250

250

250

150

150

Sinaasappel

125

125

125

125

125

75

75

Fruitsap

165

165

165

165

165

135

135

Crackers

20

20

20

20

20

10

10

Biscuits

40

30

30

15

30

10

10

Melk

165

165

165

165

165

135

135

Eieren

21

21

21

21

21

14

7

Noten/zaden

25

30

30

30

30

15

15

Tussendoortjes

Minimumvoorbeeldbegrotingen voor Caribisch Nederland|
83