Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 775 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2018

Nr. 117

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 22 december 2017
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en Media over de antwoorden van de Minister op
de schriftelijke vragen van het lid Kwint over de Ster1-inkomsten d.d. 8 en
15 december 2017 (Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nrs. 639 en 697).
De vragen en opmerkingen zijn op 18 december 2017 aan de Minister voor
Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media voorgelegd. Bij brief van
20 december 2017 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
Adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

1

kst-34775-VIII-117
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Ster: Stichting Etherreclame

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 117

1

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de beantwoording door de Minister op de verschillende schriftelijke
vragen. De beantwoording van de vragen geven een helder beeld over het
proces rondom de ingestelde onderzoeken naar de daling van de
Ster-inkomsten. De eerdergenoemde leden steunen het standpunt van de
Minister dat de mediabegrotingsbrief het geëigende moment was om de
Kamer hier verder over te informeren, want op dat moment waren alle
onderzoeken afgerond. De uitkomsten van deze onderzoeken geven de
mogelijkheid om de verschillende opties nu verder te verkennen. Daarbij
vragen de leden zich af op welke wijze meer transparantie over de
uitgaven door de NPO2 kan bijdragen aan het publieke debat omtrent de
diverse opties; zoals het verhogen van de kosten voor de kabelaars of het
uitbreiden van de reclames. Hoe kijkt de Minister hier naar? Is hij bereid
het belang van voldoende transparantie over te brengen aan de NPO
zodat draagvlak kan worden gevonden voor het te nemen besluit, zo
vragen de leden.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de antwoorden
op schriftelijke vragen met betrekking tot de dalende Ster-inkomsten,
waardoor er in 2019 een tekort van 62 miljoen euro zou zijn bij de NPO.
Deze leden hebben hier enkele vragen bij.
De leden lezen dat de NPO eind september nog heeft aangegeven zijn
reclamebeleid niet op korte termijn te zullen wijzigen. Kan de Minister
aangeven op welke wijze de NPO en de Ster het reclamebeleid wel zouden
kunnen wijzigen zodat er meer inkomsten gegenereerd worden? Kan de
Minister daarbij ingaan op de opmerkingen van de Ster-directeur in het
programma «Mediaforum» van 8 december jl.3, waarin hij aangaf dat er
nog genoeg mogelijkheden zijn om de bezuinigingen op te vangen? Over
het versoepelen van welke regelgeving en afspraken wordt gesproken
tussen de Ster en de NPO? Is het ministerie betrokken bij deze
gesprekken? Op welke termijn verwacht u de Kamer te kunnen informeren
over het al dan niet versoepelen van de betrokken regelgeving en
afspraken, zo vragen zij.
De leden zijn voorts van mening dat niet alleen naar de inkomsten
gekeken moet worden, maar dat de NPO zelf ook kritisch moet kijken waar
het geld aan uitgegeven wordt. Afgelopen vrijdag berichtte De Telegraaf
dat de onlangs opgepakte baas van motorclub No Surrender (Henk K.) van
omroep Powned duizend euro heeft gekregen per aflevering van de serie
Captain Henk waarin hij figureert.4 De leden vragen de Minister hieromtrent om opheldering. Klopt het dat Henk K. en/of de motorclub is betaald
voor een inkijkje in deze club? Zo ja, is de Minister het met de leden eens
dat dit verwerpelijk is? Is het, indien de berichtgeving klopt, niet volstrekt
in strijd met de afspraken binnen de publieke omroep? Hoe beoordeelt de
Minister het dat een serie over een club waarvan leden zich massaal
bezighouden met criminele activiteiten, zou zijn betaald met publiek geld?
De serie wordt immers gezien als een regelrechte promotiecampagne
voor Kuipers en de omstreden club, gefinancierd met belastinggeld van
de burger. Powned heeft inmiddels laten weten dat de serie gewoon
doorgaat. Hoe denkt de Minister hierover en is hij het met de leden eens
dat verdere propaganda onwenselijk is? Wat gaat de Minister ertegen
ondernemen? Vindt de Minister dat de NPO hiermee buiten haar boekje
gaat? Zijn er überhaupt richtlijnen met betrekking tot het maken van
2

NPO: Nederlandse Publieke Omroep
«STER-directeur: paniek voor bezuinigingen bij omroep niet nodig» (8 december 2017),
https://www.nporadio1.nl/achtergrond/7161-mediaforum-ster
4
«PowNed geeft betaling aan Kuipers toe» (15 december 2017), https://www.telegraaf.nl/nieuws/
1434934/powned-erkent-betaling-kuipers
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 117

2

programma’s als het gaat om verheerlijken van gewelddadige organisaties? Hoe kan de NPO zorgen dat dit niet weer gebeurt? Hoe gaat de
Minister daarop toezien, zo vragen de leden.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
antwoorden van de Minister op de schriftelijke vragen van het lid Kwint
over de dalende Ster-inkomsten. Deze leden hebben een aantal aanvullende vragen.
De leden vragen of de Minister kan toelichten hoe het komt dat de
dalende Ster-inkomsten niet aan de formatietafel zijn besproken, ondanks
dat deze signalen er toen wel waren. Waren er andere signalen bekend bij
het ministerie over mogelijk dalende Ster-inkomsten? Heeft de NPO zelf
niet eerder kenbaar gemaakt dat de Ster-inkomsten dalen, zo vragen deze
leden.
In de brief d.d. 17 november jongstleden5 schrijft de Minister dat dit
kabinet voor een stevige publieke omroep staat en dat de publieke
omroep een onmisbare rol vervult in onze samenleving. De leden vragen
of de Minister van mening is dat de publieke omroep deze stevige positie
kan behouden ondanks de dalende Ster-inkomsten. Zo ja, op welke
manier kan de publieke omroep deze stevige positie behouden? Als blijkt
dat deze stevige positie wel onder druk komt te staan dankzij de dalende
Ster-inkomsten, is de Minister dan bereid maatregelen te nemen? Welke
maatregelen zijn volgens de Minister dan denkbaar? Is het bijvoorbeeld
een mogelijkheid om reclame juist te schrappen, omdat dit steeds minder
opbrengt, en te werken met minder zenders en een stevigere publieke
omroep online, zo vragen deze leden.
De leden vragen voorts of de reclame-inkomsten bij kinderprogramma’s
ook dalen. Wat zijn de kosten om de reclame hier te schrappen? Wat is de
mening van de Minister over het nut van de reclame tussen kinderprogramma’s, zo vragen deze leden. Is de Minister het met de leden eens dat
veel reclames rondom kinderprogramma’s stereotypebeelden over
jongens en meisjes bevat, zo vragen deze leden.
De leden van de SP-fractie hebben met stijgende verbazing de ontwikkelingen rondom de verborgen rapporten over de prognoses van de
Ster-inkomsten bij de publieke omroep gevolgd. Wel zijn ze blij dat de
Minister onomwonden heeft aangegeven dat deze rapporten niet naar de
formatietafel zijn gebracht. De formerende partijen hebben dus tijdens dit
proces geen kennis kunnen nemen van het dreigende tekort en zijn een
mogelijkheid ontnomen door de vorige bewindspersoon om hier een
besluit over te nemen. Tevens is de huidige bewindspersoon geconfronteerd met een tekort waar hij geen kennis van had. Op welk moment heeft
de Minister hiervan kennisgenomen? Hoe kwam de Minister hier achter?
De leden maken uit de antwoorden op de schriftelijke vragen op dat de
omvang van het tekort bij de publieke omroep al op hoofdlijnen bleek uit
conceptversies van het rapport van EY6 en dat deze conclusies ook
gedeeld zijn met de voormalige Staatssecretaris. Ze vinden het werkelijk
onbestaanbaar dat deze conclusies vervolgens niet gedeeld zijn met de
onderhandelende partijen. Waren ook de onderhandelaars van VVD-huize
niet op de hoogte van de kennis die hun partijgenoot wel had?
De leden zijn van mening dat door het achterhouden van deze informatie
geen goede afweging mogelijk is geweest over welke middelen naar
welke doelen gaan. Deelt de Minister deze mening? Het regeerakkoord
rept over «een stevige publieke omroep», maar de voorlopige conclusie
lijkt nu dat de publieke omroep in ieder geval 60 miljoen euro minder
stevig wordt. De vraag die de leden bezighoudt, is of een andere keuze

5
6

Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 31
EY: Ernst & Young

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 117

3

gemaakt zou zijn als de onderhandelaars over de juiste informatie hadden
beschikt.
Uiteraard zijn de genoemde leden benieuwd naar de overwegingen bij de
voormalige Staatssecretaris om dit tekort in een bureaula op het
ministerie te laten liggen. Dat lijkt niet in het belang van de publieke
omroep waar deze bewindspersoon verantwoordelijk voor was. De
genoemde leden vragen zich af of de persoonlijke overtuiging van de
Staatssecretaris over de publieke omroep hier een rol gespeeld heeft.
De leden vragen verder of aan de belofte van een «stevige publieke
omroep» voldaan kan worden binnen de huidige financiële kaders. De
genoemde leden vragen het kabinet om een oplossing te zoeken voor het
ontstane probleem en hierbij niet bij voorbaat de mogelijkheid van
budgettaire aanpassingen terzijde te schuiven. Mogelijk biedt een
zoektocht langs de bureaulades van het Ministerie van Justitie en
Veiligheid soelaas.
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de voorliggende beantwoording van de schriftelijke vragen over de
Ster-inkomsten van de NPO. Het stelt de leden teleur dat de Minister
vooralsnog oplossingen voor het in de mediabrief beschreven tekort op
Ster-inkomsten vooruitschuift en niet lijkt te willen oplossen. Daarmee
komt het functioneren van de programmering van de publieke omroepen
en positie van veel medewerkers bij de omroep in onzeker vaarwater
terecht. De leden hebben dan ook een aantal vragen naar aanleiding van
de beantwoording.
De Minister beschrijft in zijn beantwoording dat de vorige Staatssecretaris
voor de zomer al kennis had van de aard van tekorten op de inkomsten.
De leden vragen de Minister aan te geven waarom deze informatie niet
gedeeld is rondom de formatie, waarbij er nog de mogelijkheid bestond
om gezamenlijk en tijdig tot oplossingen te komen voor de geconstateerde financiële problematiek.
Kan de Minister meer duidelijkheid geven over de aard en opbouw van
het verwachte tekort op de Ster-inkomsten. De leden stellen vast dat er
meerdere bedragen genoemd worden maar dat nog onduidelijk blijft hoe
hoog het verwachte tekort nu precies is, waarvoor naar de opvatting van
de leden een oplossing gevonden moet worden. Kan de Minister hierop
ingaan?
In haar regeerakkoord spreekt de regering van de noodzaak tot een
stevige publieke omroep in een veranderend medialandschap. De leden
stellen vast dat deze zin al achterhaald was op het moment dat deze
opgeschreven werd als beleidsrichting voor de nieuwe kabinetsperiode,
gelet op het financieel tekort en het niet voorkomen of oplossen hiervan.
Kan de Minister aangeven hoe hij een stevige publieke omroep mogelijk
acht als deze omroep in financiële onzekerheid blijft en hiermee ook
problemen zal ondervinden in het mogelijk maken van programmering
die voldoet aan de verwachtingen en afspraken die meerjarig gemaakt
zijn? Is de Minister het met de leden eens dat het niet bieden van een
oplossing voor dit financiële tekort feitelijk gelijk staat aan een bezuiniging
op de NPO en daarmee op de programmering en mensen? Is de Minister
alsnog bereid om de omroep en haar medewerkers en daarmee ook het
publiek meer zekerheid te bieden voor een stabiele financiering ten
behoeve van een kwalitatieve en diverse programmering? Wanneer wil hij
deze zekerheid dan bieden?
De leden stellen vast dat bij het debat over de mediabegroting is
aangegeven dat de NPO haar wegvallende Ster-inkomsten deels zou
kunnen compenseren via een uitbreiding van haar mogelijkheden voor
het verwerven van reclame-inkomsten, onder andere via online en digitale
platforms. Kan de Minister aangeven in hoeverre dit een realistische
oplossingsrichting is richting de NPO, gelet op de beperkingen die vaak
ook worden bepleit wat betreft de online activiteiten van de publieke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 117

4

omroep? Gaat de Minister die mogelijkheden dan ook daadwerkelijk
uitbreiden?
De leden hebben voorts nog enkele vragen aan de Minister over de
vergoedingen die de voorzitter van No Surrender ontving van omroep
Powned voor deelname aan een programma over hem. De leden vragen
duidelijkheid over de achtergrond en afspraken rond de vergoedingen die
deze omroep betaalde voor deelname aan dit programma. Kan de
Minister toelichten welke randvoorwaarden en spelregels er doorgaans
gehanteerd worden door omroepen voor vergoedingen aan deelnemers
aan een dergelijk programma? Waar moet een vergoeding aan voldoen,
hoe wordt naleving van afspraken en eventuele regels gecontroleerd en
door wie wordt hier toezicht op gehouden? Kan de Minister aangeven in
hoeverre er binnen de bestaande regels of afspraken is gehandeld en kan
hij aangeven of hij van mening is dat deze regels of afspraken nog
voldoen of aanscherping behoeven, zo vragen zij.
II Reactie Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media
Ik heb met belangstelling kennis genomen van de vragen en opmerkingen
van de leden van de diverse fracties over mijn antwoorden op de
schriftelijke vragen van het lid Kwint over de Ster-inkomsten d.d. 8 en
12 december 2017. Ik bied u hierbij mijn reactie op de vragen en opmerkingen aan. Ik zal dat per fractie en in de volgorde van het verslag doen.
Daar waar dienstig zal ik echter vragen van de leden van verschillende
fracties in samenhang beantwoorden.
De leden van de VVD-fractie vragen op welke wijze meer transparantie
over de uitgaven door de NPO7 kan bijdragen aan het publieke debat
omtrent de diverse opties, zoals het verhogen van de kosten voor de
kabelaars of het uitbreiden van de reclames. Zij vragen of de Minister
bereid is het belang van voldoende transparantie over te brengen aan de
NPO zodat draagvlak kan worden gevonden voor het te nemen besluit.
De NPO geeft vanaf 2018 al meer inzicht in de uitgaven door in haar
reguliere verantwoording te rapporteren op het niveau van programmagenre’s. Deze verplichting is ook vastgelegd in de relevante wet- en
regelgeving.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister kan aangeven op welke
wijze de NPO en de Ster het reclamebeleid wel zouden kunnen wijzigen en
of de Minister daarbij kan ingaan op de opmerkingen van de
Ster-directeur in het programma «Mediaforum» van 8 december jl.8,
waarin hij aangaf dat er nog genoeg mogelijkheden zijn om de bezuinigingen op te vangen. Deze leden vragen over versoepeling van welke
regelgeving en afspraken wordt gesproken tussen de Ster en de NPO, of
het ministerie daarbij betrokken is en op welke termijn de Kamer daarover
geïnformeerd kan worden.
Ook de leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre uitbreiding van
mogelijkheden voor reclame, onder andere via online en digitale
platforms, een realistische oplossingsrichting is, gelet op de beperkingen
die vaak ook worden bepleit wat betreft de online activiteiten van de
publieke omroep en of de Minister die mogelijkheden dan ook daadwerkelijk gaat uitbreiden.

7
8

NPO: Nederlandse Publieke Omroep
«STER-directeur: paniek voor bezuinigingen bij omroep niet nodig» (8 december 2017),
https://www.nporadio1.nl/achtergrond/7161-mediaforum-ster

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 117

5

Ernst & Young Advisory (hierna: EY) heeft in het eerste onderzoek de
toekomstige ontwikkeling van de reclame-inkomsten in kaart gebracht,
uitgaande van ongewijzigd reclamebeleid. Daarnaast heeft EY onderzoek
gedaan naar de inkomstenopties 2017–2022 van de landelijke publieke
omroep, waaronder aanpassing van het reclamebeleid van de NPO. De
uitkomsten van beide onderzoeken zijn naar uw Kamer gestuurd als
bijlage op de mediabegrotingsbrief van 17 november jongstleden
(Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 31). De directeur van de Ster heeft gezegd dat
het nu aan de NPO en de Ster is om op basis van het EY-rapport nieuwe
keuzes en afspraken te maken over het reclamebeleid, met name online.
Het reclamebeleid is in eerste instantie een zaak van de NPO en niet van
het ministerie omdat het hierbij niet gaat om wetgeving die moet worden
aangepast. Tijdens het wetgevingsoverleg op 27 november jongstleden
(Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 107) heb ik in uw Kamer toegelicht dat de NPO
nu aan zet is om te kijken of de Ster-inkomsten verhoogd kunnen worden.
Ik heb toegezegd dat ik de Kamer zo snel mogelijk informeer over de
uitkomsten.
De leden van de CDA-fractie stellen een groot aantal vragen over de serie
Captain Henk van PowNed, waarbij er sprake zou zijn betalingen aan de
baas van motorclub No Surrender. Deze leden menen dat de serie gezien
wordt als een promotiecampagne voor een criminele organisatie en
vragen wat de Minister daarvan vindt en wat hij er tegen gaat ondernemen.
Ook de leden van de PvdA-fractie stellen meerdere vragen over de
vergoedingen die de voorzitter van No Surrender ontving van PowNed
voor deelname een programma over hem. Deze leden vragen duidelijkheid over de achtergrond en afspraken rond de vergoedingen, welke
randvoorwaarden en spelregels er doorgaans gehanteerd worden en hoe
en door wie de naleving van afspraken en eventuele regels wordt
gecontroleerd. Ook vragen zij of er in dit geval binnen die regels en
afspraken is gehandeld en of de Minister meent dat deze nog voldoen of
aangescherpt moeten worden.
Journalisten maken tijdens hun werk altijd journalistieke afwegingen over
de personen die zij portretteren. Die afwegingen worden ingekaderd door
de journalistieke code van de NPO, waar alle omroepen zich aan hebben
gecommitteerd. De Ombudsman onderzoekt op onafhankelijke wijze of
omroepen zich houden aan de code. Die onafhankelijkheid is nodig om
ongewenste beïnvloeding van journalistiek te voorkomen. De
Ombudsman doet onderzoek naar de kwestie en ook de NPO heeft mij
verzekerd deze kwestie uiterst serieus te nemen. Het is belangrijk dat dit
zorgvuldig gebeurt en alle feiten duidelijk worden.
De individuele omroepen zijn zelf verantwoordelijk voor de inhoud van
hun producties. In de journalistieke code staat de stelregel dat er geen
geld wordt betaald aan getuigen of bronnen, in de zin van een
honorarium. Omroepen kunnen wel onkosten vergoeden. In dit specifieke
geval doet de Ombudsman onderzoek of de code goed is nageleefd. Als
coördinerend orgaan onderzoekt de NPO daarnaast of er sprake is van
overtreding van andere regels en is de NPO eventueel bevoegd om
budget in te houden bij de omroep.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe het komt dat de dalende
Ster-inkomsten niet aan de formatietafel zijn besproken, ondanks dat de
signalen er waren. Zij vragen daarbij of er andere signalen bekend waren
bij het ministerie over mogelijk dalende Ster-inkomsten en of de NPO zelf
niet eerder kenbaar heeft gemaakt dat de Ster-inkomsten dalen.
Ook de leden van de PvdA-fractie vragen waarom deze informatie niet is
gedeeld rondom de formatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 117

6

Ik verwijs de leden voor hun vragen over de formatie naar wat ik daarover
tijdens het wetgevingsoverleg van 27 november jongstleden al heb
gezegd. In de mediabegrotingsbrief van 21 november 2016 (Kamerstuk
34 550 VIII, nr. 78) is vermeld dat naar de mogelijkheid werd gekeken om
samen met de Ster en de NPO onderzoek te doen naar de toekomstige
ontwikkeling van de reclame-inkomsten van de Ster in verband met de
ontwikkelingen in de markt. OCW heeft op 26 april 2017 aan EY opdracht
gegeven om op basis van het huidige reclamebeleid van de NPO en de
ontwikkelingen in de markt de toekomstige ontwikkelingen van de Ster in
kaart te brengen. OCW heeft op 26 april 2017 aan EY ook de opdracht
gegeven om onderzoek te doen naar de inkomstenopties 2017–2022 van
de landelijke publieke omroep. Tijdens het algemeen overleg met uw
Kamer op 28 juni (Kamerstuk 32 827, nr. 117) heeft mijn voorganger, de
heer Dekker, uw Kamer geïnformeerd over de negatieve gevolgen van de
marktontwikkelingen op de Ster-inkomsten. Op 5 oktober 2017 heeft EY
het definitieve rapport «Onderzoek reclame-inkomsten mediabegroting
OCW» opgeleverd, dat op basis van het reclamebeleid van de NPO inzicht
geeft in de toekomstige ontwikkelingen van de Ster-inkomsten. Het
definitieve rapport «Inkomstenopties 2017–2022 van de landelijke publieke
omroep» heeft EY op 17 november opgeleverd. De uitkomsten hiervan
zijn vervolgens gebruikt bij de becijfering van de budgettaire consequenties voor de landelijke publieke omroep in de mediabegrotingsbrief
van 17 november jongstleden. Dat was het geëigende moment om de
rapporten te publiceren. De brief geeft namelijk in samenhang met de
rapporten helderheid over de financiële stand van zaken en het minimumbudget voor de landelijke publieke omroep vanaf 2019.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister van mening is
dat de publieke omroep de stevige positie die het kabinet in regeerakkoord voorstaat, kan behouden ondanks de dalende Ster-inkomsten en zo
ja, op welke manier. Deze leden vragen of de Minister bereid is maatregelen te nemen als blijkt dat deze stevige positie wel onder druk komt te
staan en zo ja, welke maatregelen dan denkbaar zijn. Is het bijvoorbeeld
een mogelijkheid om reclame juist te schrappen, omdat dit steeds minder
opbrengt, en te werken met minder zenders en een stevigere publieke
omroep online, zo vragen deze leden.
Ook de leden van de SP vragen of aan de belofte van een «stevige
publieke omroep» voldaan kan worden binnen de huidige financiële
kaders en vragen het kabinet om een oplossing te zoeken en hierbij niet
bij voorbaat de mogelijkheid van budgettaire aanpassingen terzijde te
schuiven.
Ook de leden van de PvdA-fractie vragen of de Minister kan aangeven hoe
hij een stevige publieke omroep mogelijk acht als deze omroep in
financiële onzekerheid blijft en hiermee ook problemen zal ondervinden in
het mogelijk maken van programmering die voldoet aan de verwachtingen en afspraken die meerjarig gemaakt zijn. Deze leden vragen of de
Minister het met hen eens is dat het niet bieden van een oplossing voor
dit financiële tekort feitelijk gelijk staat aan een bezuiniging op de NPO en
daarmee op de programmering en mensen, of de Minister alsnog bereid
is om de omroep en haar medewerkers en daarmee ook het publiek meer
zekerheid te bieden voor een stabiele financiering ten behoeve van een
kwalitatieve en diverse programmering en wanneer hij deze zekerheid wil
bieden.
De uitspraken in het regeerakkoord over het belang van een sterke
publieke omroep zijn onverkort van toepassing. Voor 2018 kunnen de
tegenvallende reclame-inkomsten nog worden opgevangen vanuit de
Algemene Mediareserve. Voor 2019 is een vooraankondiging gegeven in
afwachting van de ontwikkelingen volgend jaar. Zie ook mijn mediabegrotingsbrief van 17 november jongstleden en mijn toelichting hierop tijdens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 117

7

het wetgevingsoverleg van 27 november jongstleden. Het is nu aan de
publieke omroep om te kijken welke maatregelen genomen kunnen
worden om budgetaanpassing zoveel mogelijk te vermijden door
aanpassing van het reclamebeleid en/of het effect ervan zoveel mogelijk
op te vangen door het verhogen van de inkomsten uit andere bronnen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen voorts of de reclameinkomsten bij kinderprogramma’s ook dalen en wat de kosten zijn om de
reclame hier te schrappen. Deze leden vragen wat de mening van de
Minister is over het nut van de reclame tussen kinderprogramma’s of de
Minister het met de leden eens dat veel reclames rondom kinderprogramma’s stereotypebeelden over jongens en meisjes bevat.
Het is mij niet bekend of de reclame-inkomsten bij kinderprogramma’s
afnemen en wat de kosten van afschaffing zijn. Reclamegelden zijn een
belangrijke financieringsbron voor de publieke omroep. Net als bij
reguliere programma’s mengt de overheid zich niet in de inhoud van
reclames. Voor reclame geldt een systeem van zelfregulering in de vorm
van de Reclame Code. Die bevat ook een specifieke deelcode Kinder- en
Jeugdreclamecode (KJC) met regels over reclame gericht of mede gericht
op kinderen. Media hebben een belangrijke impact op de samenleving en
dragen een verantwoordelijkheid om eenzijdige en stereotype beeldvorming zoveel mogelijk te vermijden of tegen te gaan.
Een aantal vragen van de SP-fractie heb ik hiervoor beantwoord naar
aanleiding van vragen van de GroenLinks-fractie over hetzelfde
onderwerp.
De leden van de SP-fractie vragen op welk moment en hoe de Minister
kennis heeft genomen van het dreigende tekort.
Na mijn aantreden op 26 oktober 2017 ben ik geïnformeerd over de
dalende Ster-inkomsten en mogelijke consequenties daarvan voor het
budget van de publieke omroep.
De leden van de SP-fractie maken uit de antwoorden op de schriftelijke
vragen op dat de omvang van het tekort bij de publieke omroep al op
hoofdlijnen bleek uit conceptversies van het rapport van EY9, dat deze
conclusies ook gedeeld zijn met de voormalige Staatssecretaris maar dat
deze niet gedeeld zijn met de onderhandelende partijen. Zij vragen of ook
de onderhandelaars van VVD-huize niet op de hoogte waren van de
kennis die hun partijgenoot wel had. De leden van de SP-fractie vragen
voorts of de Minister de mening deelt dat door het achterhouden van deze
informatie geen goede afweging mogelijk is geweest over welke middelen
naar welke doelen gaan en of een andere keuze gemaakt zou zijn als de
onderhandelaars over de juiste informatie hadden beschikt. De leden van
de SP-fractie zijn benieuwd naar de overwegingen bij de voormalige
Staatssecretaris om het tekort in een bureaula op het ministerie te laten
liggen en vragen zich af of de persoonlijke overtuiging van de Staatssecretaris over de publieke omroep hier een rol gespeeld heeft.
Ik heb begrepen dat de onderhandelaars van de VVD niet op de hoogte
waren.
In de mediabegrotingsbrief van 21 november 2016, die voormalig
Staatssecretaris Dekker aan uw Kamer heeft gestuurd, is vermeld dat naar
de mogelijkheid werd gekeken om samen met de Ster en de NPO
onderzoek te doen naar de toekomstige ontwikkeling van de reclameinkomsten van de Ster in verband met de ontwikkelingen in de markt.
9

EY: Ernst & Young

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 117

8

OCW heeft op 26 april 2017 op 26 april 2017 aan EY opdracht gegeven om
op basis van het huidige reclamebeleid van de NPO en de ontwikkelingen
in de markt de toekomstige ontwikkeling van de Ster-inkomsten in kaart te
brengen. OCW heeft op 26 april 2017 aan EY ook de opdracht gegeven om
onderzoek te doen naar de inkomstenopties 2017–2022 van de landelijke
publieke omroep. Tijdens het algemeen overleg met uw Kamer op 28 juni
heeft de heer Dekker uw Kamer geïnformeerd over de negatieve gevolgen
van de marktontwikkelingen op de Ster-inkomsten. Op 5 oktober heeft EY
het definitieve rapport «Onderzoek reclame-inkomsten mediabegroting
OCW» opgeleverd. Het definitieve rapport «Inkomstenopties 2017–2022
van de landelijke publieke omroep» heeft EY op 17 november opgeleverd.
De uitkomsten hiervan zijn vervolgens gebruikt bij de becijfering van de
budgettaire consequenties voor de landelijke publieke omroep in de
mediabegrotingsbrief van 17 november 2017. Dat was het geëigende
moment om de Kamer te informeren. Ik merk hierover nog op dat in de
toelichting op de OCW-begroting, artikel 15 Media, de Kamer is geïnformeerd over de lopende EY-onderzoeken en dat de verwachting was dat de
uitkomsten van deze onderzoeken in het najaar met de Tweede Kamer,
bijvoorbeeld via de mediabegrotingsbrief 2018, gedeeld kunnen worden.10
Een aantal vragen van de leden van de PvdA-fractie heb ik hiervoor
beantwoord naar aanleiding van vragen van de fracties van CDA en
GroenLinks over hetzelfde onderwerp.
De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat er meerdere bedragen
genoemd worden maar dat nog onduidelijk blijft hoe hoog het verwachte
tekort nu precies is en vragen meer duidelijkheid over de aard en opbouw
van het verwachte tekort op de Ster-inkomsten.
De aard en opbouw van het verwachte tekort op de Ster-inkomsten is
beschreven in het rapport van EY over de Ster-inkomsten dat ik naar uw
Kamer heb gestuurd als bijlage op de mediabegrotingsbrief van
17 november jongstleden (Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 31). In de brief zijn de
verwachte reclame-inkomsten gedurende 2017–2022 en de belangrijkste
oorzaken voor de daling vermeld.

10

http://rijksbegroting.nl/2018/voorbereiding/begroting,kst236857_23.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VIII, nr. 117

9