Evaluatierapport
over de aanslag
in Utrecht op
18 maart 2019
DEEL B

2

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

Voorwoord
Op 18 maart 2019 werd Nederland opgeschrikt door de aanslag
in Utrecht. Alle reden tot evalueren van deze gebeurtenis, die
veel impact heeft gehad. In deze evaluatie hebben betrokken
organisaties in kaart gebracht hoe de de signalen waaruit zou
kunnen blijken dat T. mogelijk geradicaliseerd en/of psychische
problematiek had en/of geweldsbereid was zijn onderkend,
uitgewisseld en opgevolgd. En er is gekeken naar welke lessen
kunnen vanuit deze casus worden geleerd voor de persoonsgerichte aanpak van jihadistische radicalisering. Degenen die
betrokken zijn bij het opstellen van dit rapport hebben hun
werkzaamheden uitgevoerd in het besef, dat de bevindingen
voor de nabestaanden van de slachtoﬀers van bijzondere
betekenis zijn. Zij spreken hun medeleven met hen uit.

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

3

4

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

Inhoud
1

Inleiding

6

1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
1.6
1.7
1.8

Aanleiding
Evaluatievraag
Onderzoeksmethoden en proces
Relatie radicalisering, geweldsbereidheid en/of psychische problematiek
Afbakening
Beperkingen
Andere evaluaties aanslag Utrecht
Verantwoording en validatie door de Inspectie JenV

7
7
8
9
10
10
11
12

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Planvorming
Lokaal bestuur
Nationale Politie
Gedetineerden Recherche Informatie Punt (GRIP)
Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI)
Openbaar Ministerie

14
15
16
18
19
23

3
3.1
3.2
3.3
3.4

Feitenrelaas
1998 tot en met 2013
2014 tot en met 2016
2017
Januari 2018 tot en met 18 maart 2019

24
25
25
27
28

4
4.1

30

4.2
4.3
4.4

Analyse
Wettelijke kaders, professionele normen, (werk)afspraken en procedures voor het signaleren
van radicalisering
Beoordelen en opvolging van signalen radicalisering
Beoordelen en opvolging van signalen geweldsbereidheid
Beoordelen en opvolging van signalen psychische problematiek

5
5.1
5.2
5.3

Conclusies en aanbevelingen
Conclusie: beantwoording deelvragen
Conclusie: beantwoording hoofdvraag
Aanbevelingen

38
39
42
43

31
32
35
36

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

5

1
Inleiding

6

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

1.1		 Aanleiding

sche radicalisering vormgeven en die in deze specifieke
casus een rol speelden

Op maandag 18 maart 2019 vond een aanslag plaats op
het 24-Oktoberplein in Utrecht, waarbij vier doden vielen
en twee mensen zwaargewond raakte. De aanslag lijkt
jihadistisch gemotiveerd. De gebeurtenissen in Utrecht
hebben ons allen geschokt. De afgelopen jaren is door
nationale, regionale en lokale overheden en maatschappelijke organisaties geïnvesteerd in de persoonsgerichte
aanpak van jihadistische radicalisering, waarbinnen
gewerkt wordt om radicalisering tegen te gaan en
aanslagen te voorkomen. Gezien de ernst en maatschappelijke impact van de gebeurtenissen op 18 maart 2019 en
het belang om te leren van het optreden voor, tijdens en
na de aanslag ten behoeve van toekomstig optreden,
heeft de Minister van Justitie en Veiligheid besloten een
evaluatie uit te voeren. Gekozen is om drie evaluaties uit
te voeren van:
A)	De beslissingen die zijn genomen ten aanzien van de T.
in relatie tot zijn strafrechtelijk verleden.
B)	Het onderkennen, uitwisselen en opvolgen van signalen
waaruit zou kunnen blijken dat de T. mogelijk geradicaliseerd, psychische problematiek had en/of gewelds­
bereid was;
C) Het functioneren van de nationale crisisstructuur.
De evaluaties worden uitgevoerd door de organisaties die
betrokken zijn geweest bij de T. en/of een rol hebben
gehad tijdens en na de aanslag op 18 maart.
Het rapport van deel C is aan de Tweede Kamer aange­
boden op 10 december 2019. Van de onderzoeksresultaten
van onderdeel A en B zijn separate rapportages gemaakt.
In onderliggende rapportage worden de onderzoeks­
resultaten van onderdeel B weergegeven. De organisaties
betrokken bij de evaluatie en het opstellen van deze
rapportage zijn de Nationale Politie (NP), de Dienst
Justitiële Inrichtingen (DJI), gemeente Utrecht, de
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD), het
Openbaar Ministerie (OM) en de Nationaal Coördinator
Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV).

1.2 Evaluatievraag
De centrale evaluatievraag die voor alle evaluatie­
onderdelen is geformuleerd, luidt:
Hoe heeft het Nederlandse systeem gewerkt ten aanzien van de
justitiële aanpak, de radicaliseringsaanpak en de nationale
crisisbeheersingsstructuur, en moeten er met de kennis van nu
verbeteringen worden gerealiseerd?
Hierbij wordt ‘het systeem’ in dit evaluatie-onderdeel
gedefinieerd als de verzameling van werkprocessen en
afspraken die de persoonsgerichte aanpak van jihadisti-

In deelevaluatie B wordt ingegaan op de radicaliseringsaanpak, waarbij de hoofdvraag is:
Hoe zijn ten aanzien van T. signalen – waaruit zou kunnen blijken
dat hij mogelijk geradicaliseerd en/of psychische problematiek had
en/of geweldsbereid was – onderkend, uitgewisseld en opgevolgd?
En welke lessen kunnen vanuit deze casus worden geleerd voor de
persoonsgerichte aanpak van jihadistische radicalisering?
Het doel van deelevaluatie B is tweeledig. Ten eerste
wordt beoogd om duidelijk te krijgen of er sprake was van
signalen van radicalisering, geweldsbereidheid en/of
psychische problematiek en hoe er is gehandeld naar
aanleiding van deze signalen. Ten tweede is onderzocht
welke lering getrokken kan worden ter voorkoming van
een soortgelijk incident met een grote maatschappelijke
impact in de toekomst.
Om deze vragen te kunnen beantwoorden, zijn de
volgende deelvragen geformuleerd:
1. Welke wettelijke kaders, professionele normen, (werk)
afspraken en procedures waren op gebied van signalering van radicalisering aanwezig in de keten? Zijn de
medewerkers van de bovengenoemde organisaties
actief geïnformeerd over de bestaande protocollen en/
of zijn zij hierin getraind? Waren deze wettelijke kaders,
professionele normen, (werk)afspraken en procedures
actueel?
2. Waren er signalen van radicalisering bekend over
betrokkene en bij wie? Is opvolging gegeven aan deze
signalen conform de geldende wettelijke kaders,
professionele normen, (werk) afspraken en procedures?
3. Waren er signalen over geweldsbereidheid bekend over
betrokkene, en bij wie? Is opvolging gegeven aan deze
signalen, in relatie tot eventuele signalen van
radicali­sering?
4. Waren er signalen over psychische problematiek bekend
over betrokkene, en bij wie? Is opvolging gegeven aan
deze signalen, in relatie tot eventuele signalen van
radicalisering?

Context
De onderzoeksperiode van deze evaluatie start in 1998,
wanneer de verdachte voor het eerst in aanraking komt
met de politie en zijn strafbare feiten in systemen worden
gemuteerd. In de periode eind jaren ’90 was er minder
aandacht voor radicalisering in het algemeen en voor
jihadistische radicalisering in het bijzonder. Na een aantal
grote aanslagen in het eerste decennium van deze eeuw,
de opkomst van ISIS en met name de uitreis van personen
naar Syrië en Irak vanaf 2012, nam de dreiging toe en werd
jihadistische radicalisering een onderkend probleem waar
Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

7

organisaties uit verschillende domeinen rekening mee
gingen houden. Hun activiteiten gericht op het onder­
kennen, uitwisselen en opvolgen van signalen van
radicalisering en het interveniëren in radicaliserings­
processen vormen samen de persoonsgerichte aanpak van
jihadistische radicalisering

1.3		Onderzoeksmethoden en
proces
Deze rapportage is het resultaat van een leerevaluatie
uitgevoerd door de Nationale Politie (NP), Dienst Justitiële
Inrichtingen (DJI), gemeente Utrecht en Algemene
Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD), het Openbaar
Ministerie (OM) en de Nationaal Coördinator Terrorisme­
bestrijding en Veiligheid (NCTV). Dit was het uitgangspunt
tijdens het onderzoek en dit heeft de ketenpartners in
staat gesteld al tijdens het onderzoek aanpassingen door
te voeren wanneer dat nodig bleek in protocollen en/of
systemen.
De hoofdvraag en deelvragen zijn opgesteld in samenspraak met de betrokken partijen. Het plan van aanpak is
voorgelegd aan de Inspectie Justitie en Veiligheid. De
bevindingen van de Inspectie zijn meegenomen in de
verdere uitvoering van de evaluatie. Om de evaluatie­
vragen te beantwoorden hebben betrokken organisaties
een plan van aanpak, met daarin de hierboven genoemde
hoofd- en deelvragen, ontvangen. Iedere organisatie
draagt verantwoordelijkheid voor de aangeleverde
informatie. Op basis van de ontvangen informatie is een
tijdlijn gereconstrueerd en deze is vastgesteld door de
betrokken partijen.
Er zijn verschillende typen informatie opgevraagd en
interviews gehouden. Allereerst betreft het informatie
over de planvorming. Bij de betrokken partijen zijn de
wettelijke kaders, protocollen en werkafspraken opgevraagd waarin beschreven staat hoe door verschillende
functionarissen gehandeld dient te worden bij signalen
van radicalisering. Deze kaders en afspraken vormen de
basis van het analytisch kader. Daarnaast is aan dezelfde
partijen gevraagd om na te gaan welke voor beantwoording van hoofd- en deelvragen relevante informatie zij
hebben en kunnen aanleveren. Indien hier onduidelijk­
heden over waren zijn aanvullende vragen gesteld en is er
gevraagd naar broninformatie.

De betrokken organisaties hebben voor het signaleren en
duiden van signalen van radicalisering een eigen afwegingskader. Dit afwegingskader is niet in alle gevallen
expliciet vastgesteld. Voor het duiden van mogelijke
signalen van radicalisering is het noodzakelijk om breder
te kijken dan alleen het signaal. In deze evaluatie is
daarom breder uitgevraagd naar relevante gedragingen en
uitingen in relatie tot radicalisering, alsmede die signalen
wijzend op mogelijke geweldsbereidheid en/of psychische
problematiek, die zijn geregistreerd bij de verschillende
organisaties die op enig moment zicht hadden op T.
Vanuit DJI is een tijdlijn ontvangen met alle informatie
over de detentieperiodes van T. wanneer er sprake was
van signalen van radicalisering en/of geweldsbereidheid.
Daarnaast is broninformatie ontvangen, zoals emailverkeer en verslaglegging van incidenten in TULPGW1. Er is
uitvraag gedaan naar de detentie en re-integratie (D&R)
plannen en verslagen van multidisciplinaire overleggen
(MDO’s) van de periode dat T. in detentie zat. De rapportages en verslagen van de betrokken penitentiaire inrichtingen zijn ontvangen. Tevens is er door middel van een
interview context gegeven hoe het thema extremisme en
radicalisering is ingebed binnen de gehele DJI-organisatie.
De NCTV heeft van de Nationale Politie een operationele
beleidstijdlijn ontvangen. Zij heeft tevens inzage gehad in
een tijdslijn op basis van alle mutaties over T. in BVH2 en
Summ-IT3. De mutaties in de politiesystemen zelf zijn niet
bekeken. Naar aanleiding van deze inzage heeft de NP een
aantal aanvullende vragen beantwoord in een interview
en schriftelijk. De antwoorden op deze vragen zijn
verwerkt in het rapport.
Het OM heeft geen rol in het beoordelen en duiden van
signalen van radicalisering. Er is daarom geen informatie
beschikbaar gesteld door het OM voor deze evaluatie.
Reclassering Nederland (RN) heeft schriftelijk aangegeven
geen voor deze evaluatie relevante informatie over
betrokkene te hebben en komt derhalve in de verdere
evaluatie niet meer aan bod. De contacten die de
verdachte met de RN heeft gehad, zijn opgenomen in
evaluatie van spoor A over de justitiële keten.
De NCTV heeft een conceptversie van het evaluatierapport
opgeleverd, waarbij zij de feiten heeft getoetst aan de
ontvangen protocollen, beleidsstukken en wettelijke
kaders, op basis van de deelvragen van de evaluatie.
Daarbij is ook gekeken naar hoe de praktijk zich verhoudt
tot de bevindingen in deze rapportage.

TULPGW is het landelijke systeem waarin alle informatie rondom gedetineerden wordt vastgelegd, inclusief detentie en re-integratie plannen.
BVH (basisvoorziening handhaving) is een incidentenregistratiesysteem dat wordt gebruikt door de politie.
3
Summ-IT is een politiesysteem dat wordt gebruikt door de opsporingsdiensten van de politie, Gebruikers krijgen op basis van hun rol het
bijbehorende autorisatieniveau.
1

2

8

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

De verschillende conceptversies van het rapport zijn
besproken in meerdere bijeenkomsten op medewerkersniveau, directeurenniveau en DG-niveau. De definitieve
rapportage is akkoord bevonden door alle partijen die
betrokken zijn bij deze gezamenlijke leerevaluatie.

Betrokken medewerkers NCTV
De NCTV is de penvoerder van de evaluatie gezien de rol
als coördinator van de integrale aanpak terrorisme.
De medewerkers die het rapport hebben geschreven
hebben geen rol gehad rondom de casus van T. in het
verleden of heden en/of waren actief tijdens de opschaling
van de crisisstructuur.

1.4		Relatie radicalisering,
geweldsbereidheid en/of
psychische problematiek
Binnen dit onderzoek staat het begrip ‘signaal van
radicalisering’ centraal. In dit rapport wordt wat betreft
terminologie en definities de lijn van het Dreigingsbeeld
Terrorisme Nederland (DTN) aangehouden. Belangrijke
noot dienaangaande is dat het hierbij niet om definities in
juridische zin, maar om werkdefinities gaat4.

bewerkstelligen, de bevolking ernstige vrees aan te jagen
of politieke besluitvorming te beïnvloeden.

Relatie signalen van radicalisering, geweldsbereidheid en/of psychische problematiek
De AIVD richt zich in zijn onderzoeken rond terrorisme op
personen en organisaties die vanuit bepaalde ideologische
overtuigingen bereid zijn om ernstig geweld te plegen5. De
AIVD6 stelt dat tot op zekere hoogte vormen van radicalisme toelaatbaar zijn binnen de grenzen van de democratische rechtsorde. Wanneer radicalisme echter leidt tot de
inzet van ondemocratische middelen (terroristisch
geweld), is zonder twijfel overheidsingrijpen en (met
name) justitieel ingrijpen gevraagd. De AIVD7 stelt dat
personen in jihadistische netwerken zich onderscheiden
van andere radicale moslims doordat zij geweld in woord
en daad propageren. Behalve daadwerkelijke jihadstrijders
en terroristen gaat het om een bredere categorie van
extremisten die de gewelddadige jihad ondersteunen en
propageren, maar zelf de stap naar het gebruik van geweld
(nog) niet hebben gezet. De bereidheid om in de toekomst
geweldsactiviteiten te ontplooien is echter aanwezig. Niet
zozeer de radicalisering zelf zorgt voor de terrorisme­
dreiging, maar eerder de overstap naar gewelds­bereidheid.
De AIVD stelt in een rapport uit 20148 tevens dat naast de
risico’s van terroristisch geweld ook bredere radicaliseringsrisico’s bestaan door de nieuwe dynamiek van het
jihadisme in Nederland. Zij kan ook bijdragen aan een
groter draagvlak voor de extreem onverdraagzame en
antidemocratische opvattingen die kenmerkend zijn voor
het jihadisme. In dit evaluatieonderzoek wordt echter
gekeken naar het mogelijk legitimeren of gebruiken van
geweld vanuit een ideologisch gedachtegoed.

Radicalisering – Een proces van toenemende bereidheid
om de uiterste consequentie uit een denkwijze te
aanvaarden en die in daden om te zetten. Deze toenemende bereidheid kan leiden tot gedrag dat andere
mensen diep kwetst of in hun vrijheid raakt, kan aanleiding zijn voor individuen of groepen om zich af te keren
van de samenleving en kan leiden tot het gebruik van
geweld.
Extremisme – Fenomeen waarbij personen of groepen
vanuit ideologisch motief bereid zijn in ernstige mate de
wet te overtreden of activiteiten te verrichten die de
democratische rechtsorde ondermijnen.
Terrorisme – Het uit ideologische motieven plegen van op
mensenlevens gericht geweld, dan wel het aanrichten van
maatschappij-ontwrichtende zaakschade, met als doel
maatschappelijke ondermijning en destabilisatie te

In dit evaluatieonderzoek wordt ook gekeken naar
signalen van geweldsbereidheid die mogelijk iets zeggen
over de dreiging die van een persoon uitgaat in relatie tot
radicalisering. Over de relatie tussen criminaliteit en
terrorisme wijst onderzoek9 uit dat dit op verschillende
manieren vorm krijgt, bijvoorbeeld in de vaardigheden die
criminelen ontwikkelen die van pas kunnen komen in
gewelddadig extremisme. Het gaat dan bijvoorbeeld om
toegang tot wapens en vervalste documenten, maar ook

Zie: https://www.nctv.nl/onderwerpen/dtn/definities-gebruikt-in-het-dtn.
Zie: https://www.aivd.nl/onderwerpen/terrorisme.
6
AIVD, 2004, ‘Van dawa tot jihad, de diverse dreigingen van de radicale islam tegen de democratische rechtsorde’.
7
AIVD, 2006, ‘De gewelddadige jihad in Nederland: Actuele trends in de islamistisch-terroristische dreiging’.
8
AIVD, 2014, ‘Transformatie van het jihadisme in Nederland: Zwermdynamiek en nieuwe slagkracht’.
9
Basra R. & Neumann, P.R. (2016) Criminal Pasts, Terrorist Futures: European Jihadists and the New Crime-Terror Nexus. Zie: https://www.universiteitleiden.nl/binaries/content/assets/customsites/perspectives-on-terrorism/2016/issue-6/603-criminal-pasts-terrorist-futures-europeanjihadists-and-the-new-crime-terror-nexus-by-rajan-basra-peter-r.-neumann.pdf.
4
5

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

9

om de psychologische ‘vaardigheid’ van bekendheid met
(het gebruik van) geweld10. Ook in verschillende risicotaxatie instrumenten wereldwijd komt het eerder
betrokken zijn in criminele activiteiten terug als risico­
factor voor radicalisering en/of het gebruik van geweld11.
Met betrekking tot de rol van psychische problematiek in
radicaliseringsprocessen en met name het gebruik van
geweld, stelt het WODC in een rapport uit 201812 dat onder
experts een consensus lijkt te bestaan dat psychopathologie niet opzichzelfstaand kan leiden tot radicalisering of
terrorisme en dus geen directe risicofactor is.
Psychopathologie zal niet op zichzelf kunnen verklaren
waarom iemand vanuit een ideologie geweld heeft
gepleegd doordat zijn denken, motieven en gedrag zijn
beïnvloed. Voor iedere stoornis, zelfs als deze relatief
vaker bij lone actor terroristen is geconstateerd, geldt dat
de overgrote meerderheid van de personen die eraan lijdt,
zich nooit aangetrokken zal voelen tot radicalisering of
terroristische activiteiten.
In het WODC-rapport wordt geconcludeerd dat psychopathologie geen bruikbare voorspellende waarde heeft voor
radicalisering en terrorisme. Wel wordt gesteld dat
psychopathologie mogelijk, voornamelijk bij lone actor
terroristen, kan bijdragen aan een radicaliseringsproces in
interactie met andere factoren die geweld kunnen
aansporen, zoals het hebben van een geweldsverleden,
toegang tot wapens, relationele stressoren, ervaren
grieven en morele verontwaardiging. Het WODC stelt dat
deze kennis goed case-management kan bevorderen. De
onderzoeksevidentie is echter beperkt qua omvang en
methodische en diagnostische kwaliteit.

1.5		 Afbakening
In deze rapportage zijn feiten bekeken in de periode van
1998, toen de verdachte in beeld kwam bij politie,
gemeente en justitie, tot en met 18 maart 2019, de dag van
de aanslag. Deze evaluatie is afgebakend tot de persoonsgerichte aanpak van radicalisering: het geheel van
werkprocessen gericht op het mono- en multidisciplinair

onderkennen, uitwisselen en opvolgen van (mogelijke)
signalen van radicalisering en/of geweldsbereidheid en/of
psychische problematiek, alsmede op het vervolgens
(mono- en multidisciplinair) afwegen en inzetten van
interventies gericht op het tegengaan van individuele
radicaliseringsprocessen13. Doel van de integrale aanpak is
om de (gewelds)dreiging voortkomend uit radicalisering
op te merken en te mitigeren, en de gewelddadige
extremistische beweging te verzwakken. Tot deze aanpak
behoren in deze evaluatie de werkprocessen van de
gemeente Utrecht, de NP, het OM en DJI.14 De werking van
de zorgketen an sich waaronder de GGZ valt, is geen
onderwerp van de evaluatie, omdat deelvraag 4 zich richt
op signalen van mogelijke psychische problematiek in
relatie tot radicalisering en niet op de werking van de
zorgketen.
De inlichtingenmatige aanpak en de afwegingen van de
AIVD en binnen de CT Infobox15 vallen buiten de scope van
deze evaluatie. Dit volgt uit de beperkingen die de Wet op
de inlichtingen en veiligheidsdiensten (Wiv 2017) oplegt
ten aanzien van het delen van informatie. De toezichthoudende taak op de veiligheidsdiensten is belegd bij de
CTIVD. De AIVD heeft via haar eigen lijnen verantwoording
afgelegd over de afwegingen die zij hebben gemaakt. Dit
brengt met zich mee dat de rol van de AIVD in het
functioneren van het systeem eveneens buiten beschouwing blijft. Ambtsberichten vallen wel binnen de scope van
deze evaluatie. Er zijn, voorafgaand aan de aanslag in
Utrecht, geen ambtsberichten van de AIVD uitgebracht
over T.

1.6		 Beperkingen
De NCTV is onderdeel van de contraterrorisme-keten en
werkt hierin nauw samen met haar ketenpartners en is
hiermee dan ook geen onafhankelijk onderzoeksinstituut.
De NCTV is voor deze gezamenlijke leerevaluatie niet
gemachtigd om eisen te stellen aan informatie die door
partners wordt aangeleverd.

In de studie wordt aangegeven dat terwijl het grootste deel van de onderzoekspopulatie op enig moment betrokken was in ‘kleine misdaad’
(68%), met name het hoge percentage met een gewelddadig verleden (65%) opvallend is.
11
Zie bijvoorbeeld: https://www.dhs.gov/sites/default/files/publications/OPSR_TP_CVE-Application-Risk-Assessment-Tools-Criminal-RehabProcess_2018Feb-508.pdf.
12
WODC, 2018, ‘Psychopathologie en terrorisme: Stand van zaken, lacunes en prioriteiten voor toekomstig onderzoek’.
13
In dit rapport wordt dit geheel wisselend ook aangeduid als ‘het systeem’.
14
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid is voor deze evaluatie ook bevraagd op voor deze evaluatie relevante informatie. De
NCTV had geen relevante informatie voor deze evaluatie. Daarom zijn hun werkprocessen niet in deze evaluatie geïncludeerd.
15
De CT-Infobox is een samenwerkingsverband van partijen binnen het veiligheids-, opsporings- en inlichtingendomein: AIVD, MIVD, Landelijke
Eenheid van de politie, KMar, IND, FIOD-ECD, OM, FIU-NL, Inspectie SZW en NCTV. Zij hebben hun krachten gebundeld om een bijdrage te
leveren aan de bestrijding van terrorisme. Zie: https://www.nctv.nl/onderwerpen/ct-infobox.
10

10

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

Op een aantal onderdelen waren er (juridische) beperkingen om (achterliggende) informatie ten behoeve van de
evaluatie te delen. De gemeente Utrecht heeft daarnaast
aangegeven dat de Algemene verordening gegevens­
bescherming (AVG) beperkingen oplegt in het delen van
persoonsgegevens die geen verband houden met
radicalisering of extremisme. Dit heeft ertoe geleid dat die
informatie niet is betrokken in deze evaluatie. Dit heeft tot
gevolg dat de organisaties die broninformatie hebben
aangeleverd verhoudingsgewijs meer belicht worden,
zoals DJI en politie. Door concreet aan te geven waar wel
en waar geen informatie van is ontvangen, wordt gepoogd
dit in de tekst in balans te brengen. Daarnaast is er in het
kader van de AVG voor gekozen om de Penitentiaire
Inrichtingen (verder PI’s) die in het rapport naar voren
komen aan te duiden met A, B, C en D. Hiervoor is gekozen
in verband met de herleidbaarheid van de betrokken
medewerkers van DJI.
Bepaalde gegevens die door de NCTV zijn ingezien in het
kader van de evaluatie vallen onder de Wet politiegegevens (WPG). Volgens de WPG is een politiegegeven een
gegeven dat te herleiden is tot een geïdentificeerd of
identificeerbaar natuurlijk persoon en dat verwerkt wordt
in het kader van de politietaak, bijvoorbeeld een naam
adres, kenteken, mutatie of proces-verbaal. Het Besluit
politiegegevens (verder BPG) beschrijft de bevoegdheid
van de korpschef om politiegegevens te verstrekken
waarbij drie dingen belangrijk zijn: aan wie, welke
informatie, en voor welk doel. De korpschef heeft op basis
van de Politiewet 2012 (artikel 32) de bevoegdheid om de
minister van Justitie en Veiligheid informatie te verstrekken die nodig is voor de uitoefening van zijn taak. Dit is
onder andere het toezicht houden en informeren van de
Tweede Kamer. Bovendien kan de minister van Justitie en
Veiligheid inzage vorderen van gegevens en bescheiden,
voor zover dat voor de uitoefening van zijn taak redelijkerwijs nodig is. Dit verstrekken en inzien van informatie
betreft ook politiegegevens. De NCTV voert deze evaluatie
uit in opdracht van de minister van Justitie en Veiligheid.
De informatie die onder de WPG valt en verstrekt is in het
kader van deze evaluatie mag echter niet (zondermeer)
openbaar gemaakt worden. Er is vanwege de beperkingen
die de NCTV heeft een openbare versie gemaakt van het
evaluatierapport en een gerubriceerde versie met
onderliggende informatie. Deze gerubriceerde versie is
ingezien door de bij de partijen betrokken bij de evaluatie
en die gemachtigd zijn om deze informatie in te zien en de
Inspectie JenV.

1.7		Andere evaluaties aanslag
Utrecht
Deelevaluatie A
In de Kamerbrief van 24 april 2019 heeft de minister de
eerste feitelijkheden rondom het strafrechtelijk traject van
betrokkene beschreven. Uit de justitiële documentatie van
betrokkene volgt dat T. in ieder geval vanaf zijn achttiende
levensjaar geregeld in aanraking is gekomen met justitie.
Op basis van deze eerste bevindingen zijn drie onderwerpen benoemd waar in evaluatie A dieper op wordt
ingegaan. Het gaat dan om de volgende onderwerpen:
1. Geweldsincident in PI
Op 25 februari 2019 heeft een geweldsincident plaatsgevonden in de penitentiaire inrichting waar T. op dat
moment in voorlopige hechtenis zat. T. heeft zich die dag
agressief gedragen richting een medewerker. Dit incident
is twee dagen later niet meegenomen tijdens een
raadkamerzitting bij het Hof waar op dat moment een
beslissing door de rechter moest worden genomen over
het al dan niet schorsen van de voorlopige hechtenis van T.
In deelevaluatie A wordt bekeken wat de werkwijze is ten
aanzien van informatiedeling tussen DJI en OM over
incidenten in de PI.
2. Niet nakomen voorwaarden lopende schorsing voorlopige
hechtenis
Een van de voorwaarden waaronder de voorlopige
hechtenis van T. was geschorst op 22 september 2017, is
dat T. gedurende de schorsing geen strafbare feiten mocht
plegen. Tijdens de schorsing van de voorlopige hechtenis
is betrokkene echter vervolgd voor het plegen van drie
delicten. Daarmee kan worden vastgesteld dat hij zich
meerdere malen niet aan de voorwaarden heeft gehouden. Een andere voorwaarde betrof het meewerken aan
een persoonlijkheidsonderzoek door het NIFP en een
reclasseringsadvies ten behoeve van de rechtszitting. Ook
op deze punten heeft T. zich niet meewerkend getoond. In
deelevaluatie A wordt bekeken hoe tijdens de schorsing
van de voorlopige hechtenis de toetsing van de opgelegde
voorwaarden en beslissingen daarover verlopen.
3. Stelselmatig daderschap
T. heeft vanaf zijn 18e een strafblad opgebouwd met een
groot aantal feiten. Voor dit soort gevallen kent het
justitieel instrumentarium de zogenoemde Maatregel
Inrichting Stelselmatige Daders (ISD). Deze maatregel
maakt het mogelijk om meerderjarige stelselmatige
daders te plaatsen in een daartoe aangewezen inrichting.

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

11

In deelevaluatie A wordt nader onderzocht of betrokkene
in aanmerking kwam voor een ISD-maatregel, of dit is
overwogen en zo ja, hoe de besluitvorming hierover eruit
heeft gezien.
Omdat deelevaluatie A raakvlakken heeft met het
onderhavig rapport, zijn de chronologie en feitelijkheden
in samenhang bekeken en gesynchroniseerd.

Deelevaluatie C
Het rapport van deze evaluatie is aan de Tweede Kamer
aangeboden op 10 december 201916. De centrale evaluatievraag voor deelevaluatie C was: ‘welke lessen kunnen
geleerd worden uit de inzet van de nationale crisisbeheersingsstructuur bij de aanpak van het schietincident in de
tram in Utrecht op 18 maart?’ Aan de hand van de
hoofdprocessen van de crisisbestrijding is onderzocht wat
goed ging en is beschreven waar lessen te formuleren zijn.
Hierbij is aangesloten bij de afspraken die in het nationaal
handboek crisisbesluitvorming en eventuele andere
plannen en protocollen zijn vastgelegd. De conclusies zijn
beschreven in de evaluatierapporten en de kamerbrief met
beleidsreactie17. De Inspectie Justitie en Veiligheid heeft
deze evaluatie onderdelen reeds gevalideerd en geconcludeerd dat de leerevaluatie betrouwbaar is18.

De kwaliteit en de onafhankelijkheid van de evaluaties
wordt gewaarborgd door transparantie van het onderzoeksproces en openbaar rapporteren over de bevindingen, in nauwe afstemming met de betrokken organisaties.
Daarnaast heeft de Inspectie JenV de evaluaties gevalideerd. Dat betekent dat de Inspectie een uitspraak heeft
gedaan over de betrouwbaarheid van de resultaten. Het
plan van aanpak van de Inspectie ten behoeve van de
validatie is in mei 2019 openbaar gemaakt19. De resultaten
van de validatie zijn eveneens door de Inspectie openbaar
gemaakt op 20 juli 2020. De Inspectie heeft de betrokken
organisaties na vaststelling van de rapportage de
gelegenheid geboden om hun zienswijze op publicatie van
het validatierapport te geven. Eventuele risico’s van
publicatie voor de nationale veiligheid dan wel voor de
opsporing zijn in dat kader afgewogen tegen het publieke
belang dat gediend wordt met openbaarmaking.

1.8		Verantwoording en validatie
door de Inspectie JenV
Er is gekozen om deze evaluatie te laten uitvoeren door de
organisaties binnen het contraterrorisme-netwerk zelf, in
plaats van een externe partij te vragen. Hiervoor zijn twee
argumenten doorslaggevend geweest. Enerzijds is het
door de directe betrokkenheid van organisaties mogelijk
om (acute) leerpunten al lopende het onderzoek op te
pakken. Bij een extern onderzoek worden betrokken
partijen individueel bevraagd; in deze evaluaties zijn de
betrokken partijen gezamenlijk stap voor stap het proces
langsgegaan, is er kritisch over de feiten gesproken en
geëvalueerd. Anderzijds konden gedurende dit proces
eventuele knelpunten in het systeem die naar voren
kwamen door de betrokken partijen direct besproken en
geanalyseerd, en waar mogelijk al gaandeweg aangepakt.

Tweede Kamer vergaderjaar 2019 -2020, 28684 nummer 590.
TK, 2019-2010, 28 684, nr. 590.
18
Zie: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/12/10/tk-bijlage-1-validatie-evaluatie-schietincident-18-maart.
19
Zie: https://www.inspectie-jenv.nl/Publicaties/plannen-van-aanpak/2019/05/27/validatie-evaluaties-schietincident-utrecht-18-maart-2019.
16
17

12

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

13

2
Planvorming

14

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

In dit onderzoek staat de vraag centraal op welke wijze
betrokken organisaties opvolging hebben gegeven aan
mogelijke signalen van radicalisering, psychische problematiek en/of geweldsbereidheid van T. Daarvoor is het
nodig om het beleid en de daaruit voortkomende
werkprocessen te bekijken die binnen organisaties zijn
ingericht om mogelijke signalen van radicalisering van
individuen op te merken en hoe er opvolging aan gegeven
moet worden, en op welke wijze signalen van psychische
problematiek en geweldsbereidheid daarbij betrokken
worden. Deze evaluatie ziet op de feiten en protocollen in
de periode 1998 tot 18 maart 2019: de periode dat T. in
beeld kwam bij politie en justitie, tot de aanslag.
Uitgangspunt zijn de protocollen die in werking waren
tijdens de onderzoeksperiode. Eventuele aanpassingen in
protocollen die nadien zijn gedaan, vallen buiten de scope
van deze evaluatie.
In dit hoofdstuk wordt specifiek ingegaan op de wijze
waarop betrokken organisaties hun werkproces hebben
georganiseerd, gebaseerd op de documentatie die partijen
desgevraagd hierover hebben aangeleverd.

2.1 Lokaal bestuur
Gemeenten spelen een belangrijke rol in het tegengaan
van radicalisering. Juist op lokaal niveau is kennis van de
sociale context, zijn veranderingen zichtbaar bij jongeren
en volwassenen en kunnen samenwerkingspartners
bijdragen aan interventies gericht op het tegengaan van
radicalisering. Individuen maken doorgaans gebruik van
lokale voorzieningen, waardoor lokale organisaties met
hen in aanraking komen. Denk bijvoorbeeld aan zorginstellingen, de GGZ, schuldhulpverlening en vele andere
instanties. Voor individuen waar specifieke zorgen over
bestaan, is een multidisciplinaire overlegstructuur
ingericht waarin professionals uit verschillende organisaties binnen het sociaal- en veiligheidsdomein individuen
bespreken om hier vervolgens gezamenlijk een plan van
aanpak voor te maken, het zogeheten casusoverleg.

Lokale aanpak radicalisering in Gemeente Utrecht
Sinds 2013 worden in de gemeente Utrecht signalen van
mogelijke radicalisering besproken en opgepakt in een
casusoverleg. In het casusoverleg zijn in ieder geval de
gemeente, de politie en het OM als partijen betrokken,
maar dat kan onder voorwaarden worden aangevuld met
andere organisaties, zoals Reclassering Nederland en de
Raad voor de Kinderbescherming. De betrokken partijen
verzamelen relevante informatie en bieden hulp aan
mensen die (dreigen te) radicaliseren. De (aanvullende)
juridische afspraken om informatie-uitwisseling tussen
deze partijen mogelijk te maken, zijn vastgelegd in een

convenant. Vanaf 13 september 2018 betreft dat het
‘Convenant Persoonsgerichte aanpak voorkoming
radicalisering en extremisme’. Voorheen werd gewerkt
met het ‘Privacyreglement Gemeentelijk Casusoverleg
Radicalisering Midden-Nederland’. Beide documenten zijn
ondertekend door OM arrondissementsparket Midden
Nederland, Nationale politie-eenheid Midden Nederland,
de Raad voor de Kinderbescherming regio Midden
Nederland en Reclassering Nederland regio Midden
Noord. Deelnemende gemeenten hebben een toetredingsverklaring ondertekend.
Het casusoverleg brengt informatie samen en voorziet
deze van een duiding. Op deze manier ontstaat een
integraal beeld van de problematiek, op basis waarvan
interventies samen kunnen worden bepaald of afgestemd.
Signalen die kunnen duiden op radicalisering of extremisme die binnenkomen bij één van de partijen van het
casusoverleg, worden in de zogenaamde weegploeg van
het casusoverleg (bestaande uit politie, OM en gemeente)
gezamenlijk geanalyseerd en beoordeeld. Er vindt een
eerste beoordeling plaats op basis van informatie
waarover de genoemde partijen reeds vanuit de eigen
informatiesystemen beschikken, alsmede signalen die
door tussenkomst van deze partijen zijn ontvangen (zoals
bijvoorbeeld een zorgmelding vanuit ouders, familie of
een maatschappelijke organisatie of zorginstantie).
De weegploeg beoordeelt op basis van vastgestelde
indicatoren de feitelijke gedragingen die mogelijkerwijs
duiden op radicalisering, extremisme en/of uitreizen. Na
de beoordeling van het signaal worden benodigde
vervolgactiviteiten bepaald, waaronder de noodzaak voor
bespreking in een casusoverleg en het opstellen van een
plan van aanpak en uitvoeren van interventies. Het plan
van aanpak wordt opgesteld om de risico’s van radicalisering en extremisme te verkleinen en de inzet van beschermende factoren te vergroten. Interventies kunnen bestaan
uit (een combinatie van) zorgmaatregelen, bestuurlijke en/
of stafrechtelijke maatregelen. Als een casus is gewogen
en deze wordt niet doorgezet naar het casusoverleg wordt
bekeken of de casus doorgezet moet worden naar een
andere tafel of dat zorg noodzakelijk is.

Training en opleiding
Binnen de aanpak van radicalisering wordt voortdurend
gewerkt aan het versterken en uitbreiden van het
signaleringsnetwerk in Utrecht. Dit netwerk bestaat uit
professionals, met name frontlijnmedewerkers, organisaties en bewoners. Inmiddels zijn meer dan 300 professionals, waaronder gemeenteambtenaren, getraind op het
gebied van herkennen en opvolgen van signalen van
(mogelijke) radicalisering. De training is onder andere
bedoeld voor personen die binnen een organisatie zijn

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

15

aangewezen als zogenaamde taakaccenthouder. Zij zijn
aangewezen als schakel tussen hun organisatie en het
casusoverleg ter ondersteuning van het signalerings­netwerk.

2.2		 Nationale Politie
De politie legt informatie conform de eigen werkprocessen vast in eigen politiesystemen. Voor signalen over
radicalisering is het werkproces ‘CTER’ (Contra Terrorisme,
Extremisme en Radicalisering) opgesteld. Om dit proces te
schetsen heeft de politie de ‘Werkinstructie
Themaregistratie CTER’ en de ‘Procesbeschrijving CTER’
aangeleverd die in 2016 in werking waren. In iedere
eenheid (10 regio’s en landelijk) is een CTER-infocel
ingericht. Hier werken opgeleide en getrainde specialisten
die informatie verzamelen, verwerken en delen, waardoor
continue aandacht is voor mogelijk radicaliserende
personen en/of groeperingen.

Werkinstructie Themaregistratie CTER
Vanaf 1 maart 2015 werken de CTER teams binnen de
Informatieorganisatie (CTER-infocellen) van de politieeenheden en de KMar in één gezamenlijke informatiesysteem genaamd Summ-IT20. Dat betekent dat landelijke
CTER-registraties door de landelijke of een van de
regionale CTER-infocellen of de KMar worden gedaan in
de – zo genoemde – ‘CTER-bak’. Het doel van het
registeren in de CTER-bak is volgens de werkinstructie van
de politie van maart 2015:
‘Het gericht verwerken van politiegegevens met het oog op het
verkrijgen van inzicht in de betrokkenheid van personen bij
handelingen die kunnen wijzen op het beramen of plegen van
terroristische misdrijven, welke gezien de omvang, ernst of de
samenhang met andere misdrijven een ernstig gevaar voor de
rechtsorde opleveren.21
Summ-IT kent verschillende koppelingen met andere
politiesystemen om informatie uit te wisselen, maar alleen
de CTER-infocellen (landelijk en regionaal) kunnen bij de
informatie die in de CTER-bak is opgenomen. Andere voor
Summ-IT geautoriseerde organisatieonderdelen kunnen

wel zien of iemand in de CTER-bak staat, maar kunnen
niet zelf de daaraan gekoppelde informatie inzien.
Daarvoor moeten ze contact opnemen met de desbetreffende CTER-infocel. Indien men geen autorisatie heeft
voor Summ-IT (de agent op straat) kan men alleen zien
wat er in BVH staat.
Ieder signaal van mogelijke radicalisering wordt door de
politie opgepakt. Naast het feit dat wordt gekeken door de
CTER-infocel of de informatie kan worden verrijkt met
gegevens die duiden op eerdere signalen van radicalisering
uit de politiesystemen, leidt het – met uitzondering van te
verwaarlozen meldingen en evident niet CTERgerelateerde meldingen – tot een registratie in Summ-IT.
Afhankelijk van de eerste beoordeling door de CTERinfocel worden relevante (interne) partijen over het signaal
geïnformeerd. Afhankelijk van de besluitvorming worden
signalen voorgelegd aan de functionarissen die de interne
CTER-afstemmingsoverleggen22 binnen de politie
voorzitten en wordt een besluit genomen of het ontvangen signaal – getoetst aan de informatie die binnen de
politie bekend is, met name eventuele andere signalen van
radicalisering – noodzaakt tot een vervolgactie, bijvoorbeeld het inbrengen en bespreken van de casus in het
lokale casusoverleg radicalisering.

Procesbeschrijving CTER
De ‘procesbeschrijving CTER’ van mei 2015 beschrijft de
signaalverwerking CTER in relatie tot het Actieprogramma
Integrale Aanpak Jihadisme23. Er wordt een ‘aanzet gegeven
om de binnengekomen signalen op een eenduidige wijze te
verwerken waardoor de mogelijkheid ontstaat om die personen of
groepen te prioriteren waarvan een dreiging uitgaat, bestaande uit
het plegen van strafbare feiten of ontwrichting van de geprioriteerde diensten binnen Nederland of daarbuiten’.
Er is een stappenproces beschreven over hoe signalen
beoordeeld, geregistreerd en opgevolgd dienen te
worden:
1. Voor de vaststelling of de signalen ertoe doen wordt
gebruik gemaakt van een set vastgestelde indicatoren
(Onderwerpen van het KIM 2.0 model, zie verderop in
deze paragraaf) om een eerste duiding te kunnen geven
aan een signaal (stap 1 duiden Signaal). Elke signaal wordt
ongeacht de besluitvorming vastgelegd in Summ-IT24.

Summ-IT van de politie is het landelijke opsporingssysteem voor recherche en inlichtingen.
Op basis van de Wet politiegegevens (WPG).
22
De CTER afstemmingsoverleggen zijn breder dan alleen de infocel en zijn primair regionaal, tenzij een persoon in meerdere eenheden bekend
is, dan wordt de informatie gedeeld.
23
Zie https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2014/08/30/actieprogramma-integrale-aanpak-jihadisme.
24
Voor uitleg over CTER-registraties in Summ-IT, zie de volgende pagina van deze evaluatie.
20
21

16

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

2.	Indien een signaal is gewogen op grond van deze
indicatoren wordt besloten tot het wel of niet opmaken
van een signaalrapportage CTER (stap 2 besluit
opmaken signaalrapportage CTER).
3.	Op grond van de opgemaakte signaalrapportage CTER
wordt besloten tot uitscreenen dan wel een verder
vervolg. Indien men besluit verder te gaan met dit
signaal wordt gestart met de aanleg van een Dossier
Geprioriteerde Persoon CTER (stap 3 besluit opmaak
Dossier Geprioriteerde Persoon).
4.	Volgens een variabele frequentie wordt een Dossier
Geprioriteerde Persoon gemonitord. Hierbij wordt op
grond van aanvullende informatie besloten tot het
sluiten van een betreffend dossier of tot verdere
vervolgstappen. Dit besluit wordt vastgelegd in het
document Inschattings Regie rapportage CTER. De
frequentie van het opmaken van het document is
afhankelijk van de frequentie waarmee een overleg
binnen de eenheid is gepland.
De CTER-infocellen kunnen dus verschillende specifieke
informatieproducten opleveren, die oplopen in diepgang
en toepassing
In de bijlage van de procesbeschrijving is een voorbeeld
opgenomen van een mogelijke werkwijze bij het duiden
van een signaal. In de beeldvormingsfase kan men
bijvoorbeeld signalen inventariseren, prioriteren,
broninformatie controleren, de inhoud van de melding en
de bron beoordelen en een check doen in de politie
systemen; in de landelijke database terrorisme, in
BlueView25 (om vast te stellen of de melding past bij het
bestaande beeld, waarbij gelet kan worden op geestelijke
gesteldheid, bereidheid tot geweld, toegang tot wapens),
op antecedenten (bereidheid tot geweld, gebruik/bezit
vuurwapens etc.) en check op open bronnen. De conclusie
is altijd vastlegging in een van de vier landelijke themaregistraties voor het onderwerp CTER. Afhankelijk van of er
wel of geen aanleiding is voor tactisch vervolg, kan
respectievelijk veredeld worden voor verder onderzoek of
monitoring, dan wel doorgezet worden naar het district
basisteam door middel van een signaalrapportage ten
behoeve van het integrale casus/regieoverleg en/of Team
Criminele Inlichtingen en Team Openbare Orde
Informatie/ ID WIV26.

In de bijlage zijn criteria voor signalen CTER opgenomen.
De procesbeschrijving geeft aan dat teneinde te bepalen
of een signaal ertoe doet, gebruik wordt gemaakt van de
indicatoren ‘Meetinstrument Radicaliserings Indicatoren’
(onderdeel Kennis in Modellen – KIM). Het KIM model is
sinds 2007 doorontwikkeld tot versie 3.0 van februari
2016. Deze versie is op 1 maart 2016 door de CTER-afdeling
van DLIO verspreid aan de CTER-afdelingen van de
regionale eenheden en partners. Daarnaast wordt in de
vervolgstappen van het proces gebruik gemaakt van de
methode ‘Pathway to Intented Violence’ om de dreiging nader
te duiden. Op basis van een combinatie van criteria wordt
de uiteindelijke dreiging nader bepaald. Indicatoren
(oplopend in ernst) zijn bijvoorbeeld het afwijzen van
westerse normen en waarden, goedkeuring gebruik
geweld (vanuit ideologische motivatie), veranderingen in
gedrag/uiterlijk, (aanwijzingen van) crimineel gedrag
(bijvoorbeeld antecedenten), demoniseren vijand, agressie
door woede en frustratie en bereidheid geweld vanuit
ideologische motivatie.

Overige thematische classificaties
In politiesystemen wordt op meerdere gebieden gebruik
gemaakt van thematische classificaties. Het systeem kent
acht categorieën van gevarenclassificaties27, een gevarenclassificatie wordt sinds 2015 in afstemming met een
Hulpofficier van Justitie toegekend vanwege het vier-ogen
principe. Een gevarenclassificatie is een politie-interne
kwalificatie zonder juridische status ten behoeve van de
veiligheid van politiemedewerkers in het operationele
optreden. In de aangeleverde documentatie wordt
aangegeven:
‘om de veiligheid van jezelf, je collega en de betrokkene te
vergroten, kun je classificaties toekennen aan een persoon in een
BVH-actie E45 GEVARENCLASSIFICATIE. Zo weet jij, of je
collega, de volgende keer of personen een gevaar vormen.’
In deze casus is de gevarenclassificatie ‘vuurwapengevaarlijk’ relevant. Deze classificatie houdt in dat ‘uit feiten,
omstandigheden of uit betrouwbare informatie is gebleken dat
persoon in het bezit kan zijn van een vuurwapen en er aanleiding
bestaat te veronderstellen dat hij dit tegen mensen zal gebruiken’.

BlueView is een zoekmachine voor Nederlandse politiediensten (eenheden op straat). Het is daarmee mogelijk om gegevens op te zoeken van
criminelen in andere politieregio’s. Medewerkers hebben geen toegang tot alle informatie, des te gevoeliger de informatie, des te strenger de
beveiliging..
26
Afdeling Inlichtingendienst Wet op de Inlichtingen –en Veiligheidsdiensten, de afdeling verricht werkzaamheden ten behoeve van de AIVD.
27
Alcoholist (code 1), harddruggebruik (2), medische indicatie (3), vuurwapengevaarlijk (4), wapengevaarlijk (5), geweld/verzetpleger (6),
vluchtgevaarlijk (7), zelfmoordneiging (8).
25

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

17

Training en opleidingen
Ter versterking van de aanpak van terrorisme en extremisme is binnen de politieorganisatie aandacht besteed
aan de professionalisering van de eigen medewerkers. Het
belangrijkste doel hiervan is de uitbreiding van het
kennisniveau en de bewustwording van de eigen bijdrage
op het gebied van contra-terrorisme, extremisme en
radicalisering (CTER). Hiervoor volgden in de periode
tussen medio 2017 en heden in totaal ruim 38.000
politiemensen een 2-daagse CTER-basistraining en is een
CTER-module ontwikkeld en geïmplementeerd in het
politieonderwijs. Voor signalen van radicalisering is het
werkproces ‘CTER’ (Contra Terrorisme, Extremisme en
Radicalisering) opgesteld.
Dit geldt ook voor medewerkers van het Gedetineerden
Recherche Informatie Punt (GRIP) (zie hieronder). Binnen
het GRIP hebben alle medewerkers een door de politie
ontwikkelde CTER-cursus gevolgd, waarin aandacht is
voor het herkennen van signalen van radicalisering. Een
aantal medewerkers heeft ook een door de NCTV
georganiseerde training gevolgd, die gezien kan worden
als een verdieping op de CTER-cursus.

Gedetineerden Recherche
Informatie Punt (GRIP)
Om de informatie-uitwisseling tussen OM, politie en DJI
over justitiabelen te ondersteunen, is in 1994 het zogenoemde Gedetineerden Recherche Informatie Punt (GRIP)
ingericht. De taakomschrijving van het GRIP is in een
circulaire vastgelegd die door de jaren heen een aantal
maal is geactualiseerd. In verband met de intensivering
van de informatie-uitwisseling tussen DJI en het GRIP en
vanwege wijzigingen in de organisatiestructuur en in de
wet -en regelgeving (bijvoorbeeld vorming van de
nationale politie), is de circulaire per 13 april 2016 geactualiseerd28. In de circulaire is niets expliciet opgenomen over
radicalisering en de rol van het GRIP in relatie tot (de
omgang met) signalen van radicalisering.

Informatieknooppunt politie, OM en DJI
Het GRIP is een team binnen de Dienst Landelijke
Informatieorganisatie (DLIO) van de Landelijke Eenheid
van de Nationale Politie en werkt onder gezag van het OM.
Het doel van het GRIP is het optimaliseren van de
samenwerking tussen het OM, de politie en DJI door het
verbeteren en kanaliseren van de informatie-uitwisseling
in het kader van de handhaving van orde en veiligheid in
de onder DJI ressorterende inrichtingen en de Dienst
28

Vervoer en Ondersteuning, waaronder mede wordt
begrepen het tegengaan van gevaar voor vlucht, en het
bevorderen van de voorkoming of opsporing van strafbare
feiten. Dit vormt de kern van het samenwerkingsverband.
Het GRIP fungeert als centraal informatieknooppunt
tussen OM, politie en DJI, en verwerft op die manier
inzicht in de achtergrond van met name gedetineerden
met een vlucht- en maatschappelijk risico en gedetineerden die hun crimineel handelen tijdens detentie voortzetten. Dit inzicht kan bevorderen dat tijdig passende
toezichts- of ordemaatregelen worden genomen door de
directeur van de inrichting. Ook kan het de basis vormen
voor de politie en het OM om strafbare feiten tijdens
detentie te voorkomen en op te sporen. Het GRIP verricht
taken voor de politie, het OM, de DJI en de daaronder
ressorterende inrichtingen en diensten, zoals het coördineren van (criminele) inlichtingen, het opstellen van
GRIP-rapporten en het op basis daarvan uitbrengen van
adviezen over het treffen van eventuele maatregelen (zie
hieronder voor toelichting) en (het meewerken aan) het
monitoren van bepaalde gedetineerden. Daarbij is het
uitwisselen van informatie ten behoeve van transport van
justitiabelen inbegrepen.

Verstrekken van informatie door DJI aan het GRIP
In de circulaire wordt beschreven dat informatie over
(beraamde) detentieverstorende activiteiten (zoals
ontvluchting, omkoping, opstand, gijzeling, voortgezet
crimineel handelen en liquidatie) danwel over (andere)
criminele activiteiten, dient te worden aangeleverd bij het
GRIP, zodat deze verder kan worden onderzocht en, waar
nodig, binnen de politie kan worden gedeeld. Er is niets
specifiek opgenomen in de circulaire over hoe te handelen
bij signalen omtrent radicalisering.
De door of namens de directeur aan het GRIP verstrekte
informatie wordt door het GRIP opgeslagen, bewerkt en
veredeld en waar nodig gedeeld met de daartoe geautoriseerde partijen. Na onderzoek rapporteert het GRIP indien
nodig zijn bevindingen aan de directeur van de PI in de
vorm van een GRIP-rapport, waarbij zoveel mogelijk de
herkomst van de informatie wordt aangegeven doch
waarbij rekening wordt gehouden met de bescherming
van de bron afgezet tegen de veiligheid van de inrichting
en het personeel. Het GRIP-rapport komt tot stand onder
verantwoordelijkheid van de Officier van Justitie van het
Landelijk Parket van het OM.
Wanneer door het GRIP een GRIP-rapport wordt vervaardigd, kan daarin tevens een advies worden opgenomen,
betrekking hebbend op het treffen van toezichts- of

Zie: Circulaire Gedetineerden Recherche Informatie Punt (GRIP), 13 april 2016, kenmerk 5172795/02/DJI, via https://www.commissievantoezicht.
nl/wetgeving/circulaires/.

18

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

ordemaatregelen, het handhaven, uitbreiden of opheffen
van reeds getroffen maatregelen, dan wel het overplaatsen van een gedetineerde. Ook kan het advies betrekking
hebben op het verblijf van de gedetineerde buiten de
inrichting.
Volgens de politie gebeurt het herkennen en duiden van
signalen van radicalisering bij DJI in de basis binnen de PI.
Het GRIP geeft een signaal vanuit de DJI over mogelijke
radicalisering door aan de betreffende expertise-afdeling
(CTER-infocel van de LE) binnen de politie, zodat de
informatie geduid kan worden. Indien daartoe aanleiding
is wordt informatie over de betreffende duiding doorgegeven aan de DJI. Binnen het GRIP wordt uitsluitend
informatie verzameld, verwerkt en gedeeld.
Uit navraag bij politie blijkt dat het beleid binnen de politie
is dat bij een GRIP-melding altijd wordt gekeken of de
melding kan worden verrijkt met een melding vanuit in de
politiesystemen. Als dat het geval is dan is het de regel dat
de CTER-infocel van de LE de inhoud van de GRIP-melding
deelt met de betrokken regionale eenheid en zal de
betrokken regionale eenheid dit signaal ook met de
betrokken gemeente delen. De CTER-infocel van de LE zet
de informatie in een centrale CTER-bak in Summ-IT die
geautoriseerde medewerkers uit alle eenheden kunnen
raadplegen. Iedere eenheid (CTER-infocel) heeft daarmee
de beschikking over dezelfde informatie.

herkennen is het dus nodig om ook de norm te kennen. In
het document is aangegeven wat redelijk gangbaar is en
worden voorbeelden gegeven van meer opvallende en
afwijkende uitingen, die het waard zijn om in een
dagverslag op te nemen. Het gaat vaak niet om erg
zorgelijke dingen, maar in combinatie met andere
observaties kan er toch echt iets aan de hand zijn. Er wordt
een aantal punten benoemd waarop gelet kan worden,
namelijk: identificatie met de eigen groep, idealen,
onrecht, complot denken, afwijzing gevestigde orde en
religiositeit.
Indien er zaken zijn die opvallen bij een gedetineerde
wordt het handelingsperspectief voor personeel
besproken:
• Bespreek het met je leidinggevende en in het team­
overleg. Misschien is het anderen ook opgevallen.
Bespreek het ook met de gevangenisimam. Misschien
kan hij je observaties helpen te plaatsen.
• Je leidinggevende rapporteert het aan het hoofd
Veiligheid die op zijn beurt contact zoekt met het GRIP
(Gedetineerden Recherche Informatie Punt).
Het handelingsperspectief van de leidinggevende is als
volgt: Overleg met een directielid en het hoofd Veiligheid
over verdere aanpak en laat hen zo nodig het GRIP om
advies van externe experts vragen.

DJI brede visie op radicalisering

2.3		Dienst Justitiële Inrichtingen
(DJI)
Folder radicalisering in detentie
In 2011 heeft DJI een eerste folder uitgebracht over
radicalisering in detentie. Deze is naar alle vestigingen
gegaan. Het betreft een informatieblad met richtlijnen
voor een scherpe blik op radicalisering van gedetineerden
en is bedoeld om het risico van radicalisering onder de
aandacht te brengen. Bij deze folder hoorde destijds ook
een toolkit met beeldmateriaal en een quiz voor bespreking binnen teams.
Volgens de folder komt de belangrijkste terroristische
dreiging voor Nederland van door Al Qaida-geïnspireerde
extremisten. Daarnaast is opgenomen dat het herkennen
van extremisme betekent ‘het herkennen van een
afwijking van de norm’. Maar om het afwijkende te

DJI heeft in zijn visiedocument van oktober 201629
beschreven op welke wijze binnen justitiële inrichtingen
omgegaan moet worden met het vraagstuk van radicalisering. Centraal uitgangspunt binnen deze visie is dat ‘DJI
zorg draagt voor een positief leefklimaat in de inrichtingen waarin
een voedingsbodem voor radicalisering ontbreekt en waar zowel
preventief als reactief wordt gewerkt om radicalisering binnen de
inrichtingen tegen te gaan en waar nodig aan te pakken’.
Onder radicalisering wordt door DJI verstaan ‘het (actief)
nastreven en/of ondersteunen van diep ingrijpende
veranderingen in de samenleving, die een gevaar kunnen
opleveren voor (het voortbestaan van) de democratische
rechtsorde (doel), eventueel met het hanteren van
ondemocratische methodes (middel), die afbreuk kunnen
doen aan het functioneren van de democratische
rechtsorde (effect)’30.
Het enkel hebben van radicale gedachten is niet verboden
of strafbaar. Zolang dit niet gepaard gaat met verspreiding, met geweld of andere onwettelijke gedragingen,

De DJI brede visie op radicalisering is in februari 2020 geactualiseerd, in dit rapport wordt de versie van 2016 gebruikt omdat deze actueel was
ten tijde van de onderzoeksperiode.
30
AIVD, 2004, ‘Van Dawa tot Jihad’.
29

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

19

hoeven radicale gedachten geen bedreiging te vormen
voor de inrichtingen en de maatschappij31. Dit wordt
anders wanneer dit wel aan de orde is. Wanneer gebruik
wordt gemaakt van ondemocratische middelen (geweld)
om de denkwijze en idealen aan anderen te tonen en
veranderingen in de samenleving tot stand te brengen, is
er sprake van extremisme. Dit wordt ook wel gezien als de
laatste fase van het radicaliseringsproces. Op het moment
dat dit geweld maatschappelijke ontwrichting tot gevolg
heeft, kan gesproken worden van terrorisme.
Justitiabelen die worden verdacht van of veroordeeld zijn
voor het plegen van een terroristisch misdrijf worden
geplaatst op de Terroristenafdeling (TA). Ook personen die
tijdens hun detentie in een andere justitiële inrichting een
boodschap van radicalisering verkondigen of verspreiden
kunnen op de TA worden geplaatst. Deze personen
worden geconcentreerd opgevangen en behandeld in een
regime gericht op veiligheid en disengagement. Ook
binnen de andere justitiële inrichtingen is aandacht voor
(het tegengaan van) radicaliseringsprocessen. Detentie is
bij uitstek een periode geschikt om over te gaan tot
disengagement, omdat de betreffende personen uit het
bestaande netwerk zijn geplaatst en er tijd en ruimte is
voor een disengagement traject.
Om radicalisering tijdens het verblijf in detentie te
voorkomen, zet DJI in op de begeleiding door geestelijk
verzorgers en andere professionals, het voeren van
individuele (mentor)gesprekken, het aanbieden van
dagbesteding, het vergroten van de weerbaarheid en het
investeren in het toekomstperspectief.
Waar nodig dient de inrichting in aanvulling op de
huisregels duidelijkheid te verschaffen over wat wel en
wat niet is toegestaan ten aanzien van het geloof en
levensovertuiging, en waarom dat zo is. Dit dient zoveel
mogelijk in lijn te zijn met de relevante wettelijke kaders
die ook buiten de inrichting gelden. Waar nodig kan de
inrichtingsdirectie om redenen van orde en veiligheid op
casus (of afdelingsniveau) kiezen voor maatwerk in de
regels. Er kan gedacht worden aan regels over het
bezoeken van de gebedsdiensten in de inrichting, taal en
taalgebruik, omgangsvormen, het versieren van de cel met
grensoverschrijdende religieuze, politieke of activistische
symbolen of afbeeldingen, verkondigen of verspreiden
van radicaal gedachtegoed en dwingend aansporen van
anderen tot geloof.

31
32

Wat te doen bij signalen volgens DJI-brede visie32
Op het moment dat een medewerker of ketenpartner
(OM/Veiligheidshuis/NCTV/politie) zich zorgen maakt over
mogelijke radicalisering naar aanleiding van uitspraken of
gedragingen van een justitiabele geeft het visiedocument
aan dat het belangrijk is hier snel op te handelen.
Daarvoor wordt een aantal handelingsperspectieven
gegeven, oplopend in zwaarte.
Allereerst wordt aangegeven dat het gesprek met de
justitiabele moet worden aangegaan, bij voorkeur door
een medewerker met wie hij een vertrouwensband heeft.
Het doel is om te achterhalen waar de gedragingen
vandaan komen. Hoe diep zijn de (ideologische) gedachten geworteld? Is er echt sprake van radicalisering of zijn
het uitingen van uitdagend gedrag? Daarbij worden
medewerkers geïnstrueerd om uitspraken, gedragingen en
andere signalen waarop het vermoeden van radicalisering
is gebaseerd te rapporteren. Dit gedurende een langere
periode om zo het proces en de mate van radicalisering te
kunnen meten.
De volgende stap is om deze signalen te bespreken binnen
het team, met de leidinggevende of te agenderen voor het
multidisciplinair overleg (MDO). In het MDO komen
vertegenwoordigers van verschillende afdelingen van de
inrichting periodiek bij elkaar. Tijdens dit overleg wordt de
justitiabele besproken en wordt vastgesteld welke
activiteiten de justitiabele mag en moet volgen. Indien
nodig formeert de aandachtsfunctionaris een intern
casusoverleg met een klein en deskundig team (mentor,
gedragswetenschapper, afdelingshoofd, geestelijk
verzorger, eventueel andere betrokkenen). Het doel
hiervan is een compleet beeld van de justitiabele te
schetsen en een inschatting te maken van gerede zorgen
voor radicalisering.
De uitkomst van het MDO wordt besproken met het
Hoofd Behandeling en/of de directeur. Naar aanleiding van
de uitkomst kan de directeur besluiten intern acties uit te
zetten of de melding op te schalen. Dit opschalen kan naar
één of meerdere loketten (zie hieronder) en is dus niet
volgordelijk bedoeld. De keuzes hierin zijn afhankelijk van
de inhoud van de casus.
Zo kan het GRIP volgens het visiedocument als informatieknooppunt bevraagd worden voor incidenten zoals in
de circulaire is beschreven. Deze circulaire ziet niet
specifiek op radicalisering. De DJI-brede visie beschrijft dat
de melding opgeschaald kan worden naar één of meer-

UNODC (2016). Handbook on The Management of Violent Extremist Prisoners and the Prevention of Radicalisation to Violence in Prisons.
Inmiddels is per april 2019 binnen DJI de zogenaamde ‘MAR’ ingericht waardoor een aantal processen zijn veranderd. Voor meer informatie, zie
Kamerbrief over het Inspectierapport de Terroristenafdelingen in Nederland. TK, 29754, 2028-2019, nr. 750.

20

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

dere loketten, onder andere door via de geëigende lijnen
melding te maken bij het GRIP. Volgens het visiedocument
leidt opschaling naar het GRIP tot risico-inschatting en
advies. Ook kan de casus geagendeerd worden in het
multidisciplinair overleg Terroristenafdelingen (TA) ten
behoeve van mogelijke overplaatsing naar de TA. Een
derde handelingsperspectief is het inzetten van een
‘tweedelijns expertgroep’: functionarissen buiten DJI
raadplegen bij het duiden van signalen en het geven van
advies aan de inrichting.
Een ander handelingsperspectief is het agenderen van de
situatie in het externe casusoverleg van de gemeente, dan
wel het casusoverleg in het Veiligheidshuis, met als doel
het duiden van signalen en het gezamenlijk aanpakken
van de casus door de betrokken ketenpartners. De diverse
partijen die aan tafel zitten bij een casusoverleg hebben
andere informatiebronnen tot hun beschikking, waardoor
een compleet beeld van de justitiabele kan worden
geschetst en in de gehele keten acties kunnen worden
afgestemd en uitgezet. De aandachtsfunctionaris houdt
contact met de partijen en zorgt voor de terugkoppeling
aan de betrokkenen.

Rol van verschillende functionarissen volgens
DJI-brede visie33
In penitentiaire inrichtingen zijn meerdere functionarissen
werkzaam die een rol spelen bij het tegengaan van
radicalisering. De groepsleider, penitentiair inrichtingswerker (piw-er) of forensisch therapeutisch werker is belast
met de dagelijkse begeleiding van de justitiabelen. Deze
functionarissen kunnen afwijkend gedrag signaleren,
(radicale) uitingen, meningen en gedachtegoed bespreekbaar maken en hierover naar de leiding rapporteren.
De behandelaar is verantwoordelijk voor het behandeltraject van de jongere of forensisch patiënt. De behandelaar
kan volgens het DJI-visiedocument een inschatting maken
van de mate waarin gedrag herleidbaar is naar een
gedragsstoornis of een psychiatrisch ziektebeeld en/of in
hoeverre gedrag ideologisch gedreven is. Daarnaast kan
de behandelaar – als deze getraind is in het gebruik van
risicoanalyse instrument VERA2R34– een risicotaxatie doen
voor het plegen van geweld.
De geestelijk verzorgers verzorgen de gebedsdiensten in
de inrichting. De islamitisch geestelijk verzorger kan
worden gevraagd voorlichting te geven over regels en
gebruiken binnen de islam. Ook kan de geestelijk verzor-

ger medewerkers helpen bij het maken van onderscheid
tussen de gangbare islamitische praktijk en afwijkende
radicale uitingen.
De aandachtsfunctionaris radicalisering treedt op als de
kenner op het gebied van radicalisering in de inrichting.
Het zijn van aandachtsfunctionaris is geen aparte functie
maar een rol binnen een andere functie, zoals hoofd
veiligheid of afdelingshoofd. Medewerkers kunnen met
vragen over radicalisering terecht bij de aandachtsfunctionaris. Daarnaast zorgt de aandachtsfunctionaris proactief
voor kennisdeling onder collega’s. Bij vermoedens van
radicalisering wordt een melding gemaakt bij de aandachtsfunctionaris. De aandachtsfunctionaris registreert
de melding, geeft advies over de casus en bepaalt in
overleg met de directie/verantwoordelijke de te nemen
vervolgstappen. De aandachtsfunctionaris is ook degene
die de link zou kunnen leggen naar externe partijen zoals
de gemeente.

Brochure herkennen risico’s radicalisering in
detentie
De brochure ‘Herkennen risico’s radicalisering naar
extremisme in detentie’ uit mei 2018 is ontwikkeld om
medewerkers van een inrichting inzicht te geven in
signalen die kunnen duiden op radicalisering naar
extremisme. Binnen DJI wordt intensief gewerkt aan een
passende aanpak op deze onderwerpen. Medewerkers van
de inrichtingen hebben hier een belangrijke rol in. Zij zijn
immers degenen die gedurende een detentieperiode (in)
direct het meeste contact hebben met een justitiabele en
kunnen als eerste mogelijk zorgelijke ontwikkelingen bij
een justitiabele vaststellen. Medewerkers van DJI moeten
dan ook signalen van een radicaliseringsproces kunnen
herkennen en weten hoe hiermee om te gaan om te
voorkomen dat een extremistische overtuiging ontstaat.
De probleemstelling wordt als volgt omschreven:
‘Sommige mensen hebben dusdanig sterke overtuigingen dat ze
het gerechtvaardigd vinden om geweld te gebruiken om deze
overtuigingen door te drukken. Dit noemen we een extremistische overtuiging. Het proces dat mensen doorlopen om hier te
komen, noemen we het radicaliseringsproces. Het hebben van
radicale gedachten is in Nederland niet verboden. Wanneer
radicalisering leidt tot extremisme en het ronselen van andere
justitiabelen, is dit binnen DJI onwenselijk. Binnen DJI willen we
dan ook voorkomen dat een extremistische ideologie ontstaat
bij justitiabelen en (verder) wordt verspreid onder justitiabelen.’

Binnen de inrichtingen van DJI worden verschillende functienamen en overlegvormen gebruikt. In dit onderzoek wordt omwille van de
leesbaarheid en herleidbaarheid primair de term medewerker gehanteerd en wordt indien nodig verwezen naar de specifieke term die binnen
die inrichting wordt gebruikt.
34
De VERA-2R is een empirisch onderbouwd risicotaxatie-instrument voor de inschatting van de kans op gewelddadig extremisme. Voor meer
informatie, zie: https://www.vera-2r.nl/.
33

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

21

De brochure is bedoeld als praktisch hulpmiddel bij het
herkennen en beoordelen van risicovolle signalen. Het
risicomodel in deze brochure kan gebruikt worden om
specifieke zorgen te toetsen. De mogelijke risico’s zijn
onderverdeeld in drie categorieën: Ideologie, Houding &
Gedrag en Contacten. Na een toelichting op de categorie
volgt een korte voorbeeldcasus. Vervolgens is er een
overzicht met signalen die horen bij die specifieke
categorie.
De brochure schetst tevens een handelingskader voor
vervolgstappen in het geval van signalen van mogelijke
radicalisering. Informatie delen is het sleutelbegrip. Indien
er sprake is van samenhangende signalen is het van belang
om de afstemming te zoeken met de aandachtsfunctionaris binnen de inrichting en/of met de leidinggevende. Elke
inrichting binnen DJI heeft één of meerdere collega’s
daartoe opgeleid met als doel om coördinerend en
adviserend te kunnen optreden bij vraagstukken op het
gebied van radicalisering en extremisme. Leidinggevende
en aandachtsfunctionaris kunnen bijvoorbeeld adviseren
om een melding te doen bij het GRIP. De route naar het
GRIP is vastgesteld in de meldstructuur van de inrichting.
Daarnaast kunnen verkennende of begeleidende gesprekken nodig zijn. Uiteindelijk kan het soms ook van belang
zijn om iemand te plaatsen op een andere afdeling. Alles
begint echter bij het herkennen van risico’s door medewerkers van de inrichtingen.

Detentie en re-integratieplannen
Tijdens detentie stellen medewerkers van de PI een
detentie en re-integratie (D&R) plan op, zijnde het
persoonlijke plan van de gedetineerde. De gedetineerde is
zelf verantwoordelijk voor zijn plan en de activiteiten die
erin staan. Het D&R-plan is opvraagbaar en in te zien door
de gedetineerde. Het is een document dat voortdurend
wordt aangepast: iedere medewerker die met de gedetineerde werkt, draagt eraan bij. In het D&R-plan staat wat
van belang is om de gedetineerde zo gericht mogelijk te
kunnen begeleiden en ondersteunen. De gedetineerde kan
tijdens detentie op vrijwillige basis gebruikmaken van het
re-integratiecentrum en/of deelnemen aan re-integratieactiviteiten binnen de PI. Er is een verschil in kortgestraften en langgestraften voor wat betreft het opstellen van
een D&R-plan. Indien men kort verblijft in een PI wordt er
een beperkt D&R-plan opgesteld.
Het D&R-plan vormt voor externe partners (bijvoorbeeld
gemeenten en de reclassering) een handvat om tijdens en
na detentie met de gedetineerde aan de slag te kunnen.

Onderdelen van het D&R-plan werden tot mei 2019 ook
via Digitaal Platform Aansluiting Nazorg (DPAN) uitgewisseld met gemeenten, zodat gemeenten zich vast kunnen
voorbereiden op de re-integratieactiviteiten na de
detentie. Er werd standaard aan het begin en aan het
einde van de detentie een melding gedaan aan de
gemeenten via het Digitaal Platform aansluiting Nazorg
(DPAN).
DJI geeft zelf aan dat ten tijde van de detenties van T. in
2016 het gebruik van de D&R-plannen nog niet verplicht
was voor de inrichtingen. Er werd wel detentie- en
re-integratie-informatie verzameld ten behoeve van de
detentieperiode en de re-integratie. Dit betreft bijvoorbeeld informatie over het zoeken naar woonruimte, maar
ook over arbeid en scholing, eventuele verslaving,
ID-bewijs, gedrag in de inrichting etc. Dit wordt vastgelegd
in TULP/GW35 en medewerkers binnen de PI hebben
toegang tot dit systeem.

Training en opleidingen
In maart 2016 is door de Divisie Directeur Gevangenis­
wezen & Vreemdelingenbewaring een brief gestuurd aan
de Vestigingsdirecteuren Gevangeniswezen &
Vreemdelingen­bewaring waarin aangegeven wordt dat is
besloten dat binnen iedere locatie medewerkers moeten
worden geschoold ten einde het tijdig onderkennen,
voorkomen, isoleren of indammen van radicalisering en
rekrutering. De vereiste vierdaagse opleiding wordt
verzorgd vanuit het Rijksopleidingsinstituut tegengaan
van Radicalisering (ROR). In de opleiding worden verschillende middelen aangereikt om de taken succesvol uit te
kunnen voeren. Aan het volgen van deze opleiding zijn
geen kosten verbonden. De trainingen kunnen gevolgd
worden in april, mei en juni van 2016.
Binnen alle PI’s zijn aandachtsfunctionarissen aangesteld.
Dit zijn personen die training hebben ontvangen en binnen
de inrichting aangewezen zijn als expert op het gebied van
radicalisering en extremisme36. Medewerkers zijn opgeleid
om signalen te herkennen en hiermee te handelen om
verdere radicalisering te voorkomen. DJI heeft de
afgelopen jaren geïnvesteerd in het verhogen van kennis
en kunde door medewerkers trainingen te laten volgen bij
het Rijksopleidingsinstituut tegengaan Radicalisering
(ROR37). Onderdeel van deze training zijn het gebruik van
risicotaxatie-instrumenten en informatie-uitwisseling met
ketenpartners.

TULP GW is Tenuitvoerlegging Persoonsgebonden Straffen/Gevangeniswezen, gedetineerdenregistratiesysteem van DJI.
Dit is bevestigd tijdens een interview met de programmamanager radicalisering van DJI.
37
Een samenwerkingsverband tussen het Opleidingsinstituut DJI en de overheid (NCTV). Het ROR verspreidt kennis, inzicht en vaardigheden op
het gebied van radicalisering en de bestrijding van jihadisme. https://www.oidji.nl/expertisegebieden/rijksopleiding-tegengaan-radicalisering/
index.aspx.
35

36

22

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

2.4 Openbaar Ministerie

Omgang met signalen van radicalisering (via GRIP)

OM aanpak terrorisme en extremisme
Het OM heeft geen algemeen geldende interne instructies
over het signaleren en duiden van radicalisering. Het
beleid binnen het OM ten aanzien van de strafrechtelijke
aanpak van extremisme en terrorisme is onder andere
vastgelegd in de beleidsbrief terrorisme (2017), ondertekend door het College van procureurs-generaal. De taak
van het OM in de integrale aanpak van terrorisme is het
leidinggeven aan opsporingsonderzoeken bij een
verdenking van (voorbereidingshandelingen van)
terroristische misdrijven en het strafrechtelijk vervolgen
van verdachten die zich daaraan schuldig maken. Op deze
wijze dient het OM de (inter)nationale rechtsorde en
vervult zij mede een rol in het voorkomen van terroristische aanslagen.
De aanpak van extremisme en terrorisme is een speerpunt
van de overheid. Het OM doet actief mee in die aanpak
vanuit zijn verantwoordelijkheid voor de strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde. Daarnaast is het OM een
van de ketenpartners binnen de integrale aanpak waar
gezamenlijk met (lokale) partners wordt gekomen tot de
meest effectieve interventie(s) met het oog op het
tegengaan/beperken van radicalisering van een persoon
dan wel anderen in zijn omgeving.
De beleidsbrief van 2017 schrijft voor aan de arrondissementsparketten om via deelname in het casusoverleg met
het lokaal bestuur en andere ketenpartners zicht te
hebben op geradicaliseerde personen, terugkeerders,
facilitators, potentiële uitreizigers en (gefrustreerde)
uitreizigers. Hiermee houdt het OM zicht op de persoonsgerichte maatregelen. Door middel van het convenant
persoonsgerichte aanpak voorkoming radicalisering en
extremisme kan het OM ook strafvorderlijke gegevens
verstrekken aan belanghebbende ketenpartners. Dit stelt
het OM in de gelegenheid om signalen in te brengen in het
casusoverleg afkomstig van strafvorderlijke informatie.
De reden dat er geen verdere instructies zijn is omdat het
Openbaar Ministerie – in tegenstelling tot de hierboven
genoemde partners – geen eigen rol heeft bij de duiding
van signalen ten aanzien van radicalisering. Zoals gezegd
kunnen signalen door alle deelnemende partners worden
ingebracht in het casusoverleg waar aldaar duiding
plaatsvindt.

Zoals hierboven gesteld, heeft het OM intern geen rol in
de duiding van signalen van radicalisering. Die rol komt
pas in beeld zodra een signaal is ingebracht in het
casusoverleg. Voor wat betreft GRIP signalen dienen die
dus eerst te worden ingebracht in het casusoverleg. Pas
dan kan het OM indachtig de geldende wet en regelgeving
omtrent het delen van informatie bezien of er strafvorderlijke gegevens zijn die dit signaal kunnen onderbouwen
waarmee een bijdrage wordt geleverd aan de duiding van
een signaal.

Training en opleiding
Elk parket van het OM heeft officieren, parketsecretarissen
en beleidsmedewerkers die werkzaam zijn op het
onderwerp contraterrorisme, extremisme en radicalisering
(CTER), en die allen worden getraind op dit thema. Dit
verloopt primair via de opleidingsmogelijkheden van het
studiecentrum rechtspleging en secundair via aanvullende
opleidingen (vanuit de rijksoverheid t.b.v. de aanpak van
CTER of via ketenpartners). Verder wordt algemene
voorlichting gegeven door deze medewerkers aan de rest
van de organisatie om CTER signalen uit strafvorderlijke
informatie te herkennen, zodat deze kunnen worden
ingebracht in het casusoverleg ter duiding van deze
signalen. Deze kennis is ook ondergebracht in de diverse
kennisapplicaties van het OM.

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

23

3
Feitenrelaas

24

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

Vanaf 1998 tot en met de dag van de aanslag (18 maart
2019) is T. diverse malen met verschillende (overheids)
organisaties in contact gekomen. In dit hoofdstuk is per
tijdvak beschreven welke organisatie met betrokkene in
aanraking is geweest, voor zover deze interacties signalen
van mogelijke radicalisering, geweldsbereidheid en/of
psychische problematiek hebben opgeleverd.
Onderstaande informatie is weergegeven op basis van de
informatie zoals aangeleverd door de betrokken organisaties. Enkel de mutaties en meldingen over T. die mogelijk
kunnen wijzen op signalen van radicalisering, geweldsbereidheid en/of psychische problematiek zijn meegenomen
in het feitenrelaas.
Zoals in hoofdstuk 1 onder paragraaf 1.6 ‘Beperkingen’
beschreven waren er op een aantal onderdelen (juridische)
beperkingen om (achterliggende) informatie ten behoeve
van de evaluatie te delen. Dit heeft tot gevolg dat het
feitenrelaas grotendeels is gebaseerd op informatie van
DJI en de politie. Door concreet aan te geven waar wel en
waar geen informatie van is ontvangen, wordt gepoogd
dit in de tekst in balans te brengen.

3.1		 1998 tot en met 2013
Diverse mutaties in de systemen politie
T. komt in de periode van 1998 tot en met 2013 diverse
malen voor in de politiesystemen voor o.a. vermogens­
delicten (diefstal en/of verduistering), bedreiging en
mishandeling.
In december 2013 wordt T. aangehouden omdat hij voor
de ogen van de politie een doorgeladen vuurwapen
weggooit. De politie is ter plaatse gekomen na een
melding dat schoten zijn gehoord. Daadwerkelijk gebruik
van het wapen is niet bewezen. Voor in het bezit hebben
van een vuurwapen krijgt T. een gevangenisstraf.
Vanaf december 2013 wordt naar aanleiding van het
incident de politie-interne classificatie ‘vuurwapengevaarlijk’ aan T. gekoppeld38. Deze classificatie krijgt een
persoon ‘indien uit feiten, omstandigheden of uit betrouwbare
informatie is gebleken dat persoon in het bezit is van een
vuurwapen en er aanleiding bestaat te veronderstellen dat hij dit
tegen mensen zal gebruiken’. Deze classificatie staat in BVH en
blijft doorlopend geldig. Het is niet bekend of T. nog een
andere gevarenclassificaties heeft gehad. In ieder geval
was geen andere classificatie bekend tijdens de aanhouding op 18 maart 2019.

Gemeentelijke informatie over T.
Vanaf 2007 komt T. als inwoner van Utrecht voor in de
gemeentelijke systemen, onder meer in het sociaal
domein. Voorts heeft de gemeente contact met hem over
re-integratie na detentie. Ook is er in 2011 een agressieincident. Het betrof verbale agressie tegen een medewerker van de gemeente, waarvoor T. een toegangsverbod tot
gemeentelijke gebouwen (van 15 december 2011 tot 15 juni
2012) heeft gekregen. Er is niet meer te achterhalen wat T.
daarbij precies gezegd heeft. Meer informatie is niet
beschikbaar.

3.2		 2014 tot en met 2016
In de periode van 2014 tot oktober 2016 wordt T. verschillende keren aangehouden voor met name (winkel)
diefstallen, rijden onder invloed, verdenking van dealen
van drugs en vernieling. Tevens eenmaal voor eenvoudige
mishandeling bij een verkeersconflict waarbij hij de
dienstdoende agenten bedreigde. In deze periode wordt
enkele malen een mes aangetroffen tijdens fouillering van
T. T. is nimmer aangehouden voor het daadwerkelijk
gebruiken van een mes (steekincident).
OOp 9 oktober 2015 bericht de politie aan ZSM39 dat T. op
basis van de informatie in de politiesystemen mogelijk een
stelselmatige dader is (zie deelevaluatie A). De markering
gebeurt op basis van informatie uit BVH. Uit navraag bij
politie is gebleken dat de politie een signaal kan afgeven
aan het OM dat een persoon mogelijk als stelselmatige
dader kan worden gekwalificeerd. Een dergelijk signaal is
gebaseerd op alle beschikbare politie informatie, inclusief
een eventuele registratie in de CTER-bak in Summ-IT. Of
een CTER-registratie op de betreffende stelselmatige
dader zichtbaar wordt, is volgens de politie afhankelijk van
de zoekslag die wordt uitgevoerd. Bij het uitvoeren van
een correcte zoekslag door een medewerker met het juiste
autorisatieniveau is ook een enkele CTER-melding als
zodanig herkenbaar. De CTER-bak in het Summ-IT
systeem kan echter niet door iedereen inhoudelijk
geraadpleegd worden, alleen door de CTER-infocellen.

Verblijf in detentie
In de periode van 3 maart 2016 tot 26 april 2016 is T.
gedetineerd in PI A. In het selectieadvies van PI A worden
geen bijzonderheden vermeld omtrent signalen van
radicalisering. Er zijn geen bijzonderheden te melden over
medische of psychologische zaken. Hij wordt omschreven
als een rustige man die niet opvalt op de afdeling.

Een gevarenclassificatie is een politie-interne kwalificatie zonder juridische status ten behoeve van de veiligheid van politiemedewerkers in het
operationele optreden.
39
ZSM staat voor ‘Zo spoedig, selectief, slim, samen en simpel mogelijk’. Alle relevante informatie wordt door ketenpartners beschikbaar gesteld
en op basis daarvan wordt snel en zichtbaar een effectieve sanctie opgelegd. Zie: www.veiligheidshuizen.nl
38

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

25

Per 26 april 2016 zit T. in PI B. T. is in mei 2016 besproken in
het multidisciplinaire overleg (MDO) van PI B waarin alle
gedetineerden worden besproken die nieuw in de
inrichting zijn. Daarin is opgenomen dat T. agressief kan
zijn. Ten behoeve van dit MDO schrijft een medewerker
dat T. een rapport40 heeft gekregen omdat hij een
medegedetineerde bedreigde met de dood. T. heeft
hiervoor een rapport gekregen en is gesanctioneerd door
de directeur van de inrichting. Hij wordt door de medewerkers van de arbeid beschreven als ‘op het eerste gezicht,
een rustig persoon’. T. heeft op 2 juni 2016 de inrichting
verlaten. Toentertijd werd standaard aan het begin en aan
het einde van de detentie een melding gedaan door DJI
aan de gemeente van verblijf via het Digitaal Platform
aansluiting Nazorg (DPAN).
Er is een tweede intakeformulier vanuit het D&R-plan van
PI B gedateerd op 9 juni 2016. Op het intakeformulier is
opgenomen dat T. ervaren wordt als een respectvolle man,
hij is correct naar degene die de intake afneemt. Bij
observaties door de medewerker wordt opgenomen dat ‘T.
medegedetineerden aanspreekt op de manier waarop zij hun
geloof belijden, dit zorgt voor irritatie en onbegrip’.
In de periode van 9 oktober 2016 tot en met 23 oktober
2016 zit T. in detentie in een PI C vanwege een winkeldiefstal. Op 17 oktober 2016 wordt een schriftelijk verslag
opgemaakt over het gedrag van T. Het betreft een gesprek
dat de geestelijk verzorger heeft gehad met T. over
democratie. In het verslag uit de geestelijk verzorger zijn
zorgen over T. en over zijn radicale en extreme gedachten.
In het verslag is opgenomen:
Wat zijn geloof betreft heeft hij erge radicale gedachten om zijn
doelen met geweld gewetenloos te bereiken. Voor de
Nederlandse samenleving vind ik hem een gevaarlijke (sic)
persoon en sedert mijn 18 jaar dat ik werkzaam ben in justitiële
inrichtingen is dit de eerste keer dat ik zo een gevaarlijk persoon
heb gezien en meegemaakt. Ik voelde me zeer bedreigd, zowel
hier binnen in de inrichting als buiten in de maatschappij.
Het rapport dat T. heeft gekregen wordt op 18 oktober
2016 afgehandeld door een van de directieleden van PI C.
T. krijgt een disciplinaire straf van 5 dagen opsluiting in een
strafcel. De directeur heeft T. gesproken/ gehoord naar
aanleiding van het rapport alvorens hij hem de disciplinaire straf oplegde.

DJI heeft aangegeven dat aan de geestelijk verzorger is
voorgelegd of hij aangifte wilde doen. Deze vond dat niet
wenselijk/ niet nodig. Vervolgens is beoordeeld of er
aanleiding was ambtelijk aangifte te doen. Uiteindelijk is
besloten dat aangifte niet nodig was. Er was meer sprake
van belediging en een als bedreigend ervaren situatie, dan
van een aangiftewaardige bedreiging.
Op 17 oktober 2016 stuurt een medewerker van DJI dit
schriftelijke verslag door naar het Gedetineerden
Recherche Informatie Punt (GRIP) van de politie. Deze
medewerker vraagt daarbij aan het GRIP of T. bekend is bij
de politiediensten en vraagt om een advies. Hij spreekt
daarbij zijn zorg uit over de melding van radicale en
extreme gedachten voor wat betreft de inhoud van het
verslag dat is opgemaakt op 17 oktober 2016.
Op 18 oktober 2016 zet het GRIP deze melding ter
informatie per mail door naar, de Inlichtingendienst van
de Landelijke Eenheid van de nationale politie (ID-LE), de
CTER-infocel van de Landelijke Eenheid (LE) van de politie,
een beleidsmedewerker van het Landelijk Parket (LP) van
het OM en de CT-infobox . Het OM geeft aan dat de
LP-beleidsmedewerker in de cc vermeld stond en nog
gecontroleerd heeft of de e-mail was geadresseerd aan de
CTER-infocel en de ID-LE, omdat zij dit soort meldingen
kunnen verwerken. Het was niet duidelijk waarom de
beleidsmedewerker van het LP in de verzendlijst was
opgenomen. Het OM geeft aan dat vanuit de eigen
werkzaamheden de melding geen relevantie had.
In de doorgeleiding van deze melding aan de CTER-infocel
van de Landelijke Eenheid (LE) van de politie doet het GRIP
het verzoek om na te gaan of T. bekend was in de
CTER-bak in Summ-IT. In de Summ-IT CTER-bak worden
mutaties opgeslagen die gekoppeld zijn aan CTERsubjecten of entiteiten42, die op basis van benoemde
protocollen zijn beoordeeld. De politie kijkt daarnaast in
alle politiesystemen wat daarin over T. is opgenomen. De
CTER-infocel van de LE meldt vervolgens terug aan het
GRIP dat betrokkene niet in het systeem bekend staat als
CTER-subject. Het GRIP meldt op 18 oktober 2016 per mail
terug naar de medewerker van de PI C die contact met het
GRIP had opgenomen. Deze mail is geen formeel GRIPrapport onder verantwoordelijkheid van de OvJ.

Een gedetineerde kan van een inrichtingsmedewerker een rapport krijgen, dit houdt in dat er een schriftelijke mededeling wordt gedaan over
een incident dat heeft plaatsgevonden. De (plv) directeur van de inrichting handelt dit rapport af door een gesprek te voeren met de
gedetineerde en kan een sanctie opleggen.
41
De CT Infobox is een samenwerkingsverband van partijen binnen het veiligheids-, opsporings- en inlichtingendomein: AIVD, MIVD, Landelijke
Eenheid van de politie, KMar, IND, FIOD-ECD, OM, FIU-NL, Inspectie SZW en NCTV. Zie: https://www.nctv.nl/onderwerpen/ct-infobox. De
werking van de CT-infobox valt buiten deze evaluatie omdat deze onder de Wiv valt (zie paragraaf 1.5 Afbakening).
42
Uit navraag bij politie is gebleken dat er een verschil bestaat tussen de registratie als subject, wat actieve monitoring betekent, of entiteit,
waarbij geen actieve opvolging gegeven wordt. Dit is niet opgenomen in de procesbeschrijving CTER of werkinstructie CTER registraties.
40

26

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

In de mail wordt het volgende geschreven:
De melding zal gedeeld worden met de collega’s van CTER en
met de inlichtingdiensten. Ook zal de melding gedeeld worden
met de gemeente Utrecht om hen in kennis te stellen van zijn
uitlatingen in de PI (en tegen de geestelijk verzorger), ook met
het oog op de aanstaande einddatum. Het GRIP adviseert om
betrokkene de komende tijd goed te monitoren op zijn gedrag
(omgang met medegedetineerden), bezoek, lectuur en alle
bijzonderheden bij het GRIP te melden.
De informatie van het GRIP (het advies om het gedrag van
T. in de gaten te houden en incidenten aan het GRIP te
melden) is per mail intern binnen de inrichting doorgezet,
waarop een reactie vanaf de afdeling waar T. verbleef is
gekomen dat dit zou worden besproken in het afdelingsteam en dat zij zijn gedrag in de gaten zouden houden.
Op 19 oktober 2016 maakt de CTER-infocel van de
Landelijke Eenheid een mutatie aan in de CTER-bak in
Summ-IT; dit gebeurt niet op subject maar op entiteit. De
registratie als entiteit heeft geen actieve monitoring tot
gevolg bij de landelijke en regionale infocellen. Deze
mutatie is zichtbaar voor CTER-infocellen (regionaal en
landelijk) wanneer Summ-IT geraadpleegd wordt, maar is
niet opgenomen in BVH. De politie geeft aan dat er sprake
is van een enkelvoudig signaal en, de geschiedenis van T.
in ogenschouw nemend, oordeelt dat dit niet voldoende is
om hem aan te merken als CTER-subject. De politie geeft
aan dat de melding van DJI een enkel incident was en dat
er geen (schriftelijke) duiding geweest is door politie. De
medewerker heeft de mutatie op basis van kennis en
ervaring bekeken en vervolgens zonder verdere actie
opgeslagen in het Summ-IT systeem. Een signaalrapportage wordt volgens de politie opgesteld indien sprake is
van een melding in combinatie met andere verzwarende
informatie, zoals CTER-mutaties. Dit was volgens de
politie over T. niet het geval. De politie geeft aan dat de
geweldsdelicten die T. op zijn naam had staan geen
verzwarende informatie vormden in het kader van
radicalisering, omdat het crimineel verleden van T niet
uniek is en het geweld voortkwam uit conflictsituaties,
tijdens aanhoudingen en wanneer T. onder invloed was of
een verwarde indruk maakte.
Omdat binnen de politie geen andere informatie over
mogelijke radicalisering aanwezig was die de melding kon
verrijken is de melding niet actief doorgezet naar de
regionale eenheid om dit intern en/of met partners te
verrijken of bespreken. Omdat T. nog in hechtenis zat, is
aan DJI het advies gegeven om het gedrag van T. goed te
monitoren. De melding was, bij een zoekslag, wel
zichtbaar in Summ-IT. De politie heeft T. niet bij het lokale
radicaliseringsoverleg ingebracht. Uit nader onderzoek
binnen de politie is gebleken dat de melding van DJI niet

door het GRIP is doorgezet naar de gemeente Utrecht. De
politie had eerder aangegeven dit wel te zullen doen.
Tijdens een interview heeft de politie aangegeven dat dit
niet behoort tot de taak van het GRIP. Eventueel contact
met gemeente is voorbehouden aan de eenheid van
politie van de gemeente waar T. onder valt.
Of er in de PI is overwogen ook nog een melding te maken
richting de gemeente (/het Veiligheidshuis) kan gezien de
verstreken tijd niet goed meer worden vastgesteld. DJI
geeft aan dat het voor de hand ligt, dat met de melding
van het GRIP dat de gemeente zouden worden geïnformeerd, de PI kon veronderstellen dat het bericht op de
juiste plaats terecht was gekomen.
De AIVD ontvangt via de Inlichtingendienst van de
Landelijke Eenheid van de nationale politie (ID-LE) op 2
november 2016 het bericht van het GRIP naar aanleiding
van de DJI-melding van het incident met de geestelijk
verzorger waarvan op 17 oktober 2016 verslag is opgemaakt. In het bericht is dezelfde inhoud beschreven als in
de melding.
In het selectieadvies van PI C van 1 november 2016 worden
het rapport en de disciplinaire straf vermeld. In het
selectieadvies is geen informatie opgenomen over de
GRIP-melding. In zijn detentie en re-integratieplan
(D&R-plan) is niet opgenomen dat er sprake is geweest
van een melding omtrent mogelijke radicalisering aan het
GRIP. DJI geeft aan dat dit niet in de rede ligt, aangezien
het D&R-plan opvraagbaar en dus inzichtelijk is voor een
gedetineerde. Het is niet bekend of deze melding wel op
een andere wijze in de interne systemen van DJI is
opgenomen. Het is niet te achterhalen of er telefonisch
contact is geweest tussen de beide PI’s.
Op 3 november 2016 wordt T. overgeplaatst naar PI B
alwaar hij tot 24 november 2016 in detentie zit. Het is niet
bekend of de melding die bij het GRIP is gedaan in oktober
2016 door is gezet, schriftelijk dan wel mondeling, naar PI
B. Er wordt geen melding van gemaakt in het D&R-plan
van PI B. Toentertijd werd standaard aan het begin en aan
het einde van de detentie een melding gedaan door DJI
aan de gemeenten via het Digitaal Platform aansluiting
Nazorg (DPAN).

3.3 2017
Mutaties in politiesystemen
T. komt meerdere keren voor in mutaties in de politiesystemen inzake bedreiging met een mes en bedreiging van
politieagenten. Hij lijkt hierbij veelal onder invloed te zijn
en heeft hiervoor ook een rijverbod gekregen. In deze

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

27

periode doet T. verschillende uitspraken tijdens staande
houdingen en aanhoudingen die wijzen op wapenbezit
(mes). In juli 2017 wordt aangifte gedaan van verkrachting
tegen T. Hij wordt daarna opnieuw gedetineerd.

gedaan door DJI aan de gemeenten via het Digitaal
Platform aansluiting Nazorg (DPAN). Bij deze schorsing
wordt geen reclasseringstoezicht opgelegd.

Verblijf in detentie

3.4 	Januari 2018 tot en met 18 maart
2019

T. zit in voorlopige hechtenis van 24 augustus tot 22
september 2017 voor een zedenzaak. Hij verblijft per 29
augustus 2017 in PI C. Er wordt besloten om het NIFP te
vragen om een enkel persoonlijkheidsonderzoek (Pro
Justitia-rapportage) door een psycholoog.
Een medewerker van DJI maakt op 4 september 2017
melding bij het GRIP over het verblijf en het gedrag van T.
in PI C. Navraag bij DJI in het kader van de evaluatie over
deze problemen leert dat T. zich weinig respectvol heeft
uitgelaten jegens dezelfde geestelijk verzorger als in 2016.
Daarbij werd gescholden en keek hij de geestelijk
verzorger dreigend aan. Van deze tweede melding is geen
rapport opgemaakt. Uit navraag bij DJI blijkt dat de PI C
gesloten is waardoor het lastig is te achterhalen of naar
aanleiding van deze melding een MDO belegd is. DJI geeft
aan dat het niet waarschijnlijk is omdat hij slechts kort
gedetineerd was in PI D.
Het GRIP bericht op 5 september 2017 terug dat de
melding zal worden doorgezet, dat de manier van doen
van T. heel vervelend en bedreigend is, maar ook dat op
dat moment onvoldoende aanleiding is voor plaatsing op
de TA. Gevraagd wordt om nieuwe incidenten te melden,
zodat informatie gestapeld kan worden. Het is in de mail
niet gespecificeerd naar wie de melding zal worden
doorgezet. Het GRIP beoordeelt de melding als ‘geen
nieuwe informatie’. De melding wordt daarom niet
doorgezet naar interne of externe partners. Zover bekend
is dit niet teruggekoppeld aan DJI. Uit navraag bij de
politie op is gebleken dat deze afweging door het GRIP
wordt gemaakt op basis van kennis en ervaring, niet op
basis van formele indicatoren of criteria.
Het GRIP heeft op basis van artikel 20a van de Regeling
Selectie, Plaatsing en Overplaatsing Gedetineerden
(RSPOG) hierop geantwoord dat hiervoor in hun optiek op
dat moment onvoldoende grond was. T. voldeed immers
niet aan het criterium van actief verspreiden van een
radicale boodschap met als doel te werven/ronselen (lid c.
van artikel 20a). Over de verplaatsing van een gedetineerde beslist de selectiefunctionaris van DJI. Op basis van de
terugkoppeling per email van het GRIP heeft de medewerker geen aanleiding gezien een verzoek tot overplaatsing
op de TA aan de selectiefunctionaris voor te leggen.
Op 22 september 2017 wordt de detentie van T. geschorst
en komt hij vrij uit detentie. Destijds werd standaard aan
het begin en aan het einde van de detentie een melding
28

Van januari tot en met 28 juni 2018 verblijft T. vermoedelijk
in de gemeente Utrecht. De bij de evaluatie betrokken
partijen hebben geen mutaties in de systemen aangetroffen over hem in deze periode.

Mutaties in politie systemen
Uit informatie van de politie blijkt dat T. op 29 juni 2018 in
verwarde toestand wordt aangehouden. Bij de evaluatie
betrokken organisaties hebben geen informatie over wat
er na het vervoer van T. naar het ziekenhuis is gebeurd.
Politie geeft aan dat nadere uitvraag niet gebruikelijk is,
omdat de informatie van het ziekenhuis valt onder het
medisch beroepsgeheim.
In december 2018 neemt het Nederlands Instituut voor
Psychiatrie en Psychologie (NIFP) contact op met T. voor
het opmaken van een Pro Justitia-rapportage in de
zedenzaak waarin hij verdacht is. Hij is moeilijk bereikbaar
voor de rapporteur. Het gesprek duurt enkele minuten, hij
weigert medewerking en ontkent het ten laste gelegde.
Het NIFP maakt hierop een weigerrapportage. Op 4
december 2018 ontvangt het OM een Pro Justitiarapportage van het NIFP waarin is opgenomen dat er geen
advies mogelijk is voor de psychische gesteldheid van T.
vanwege de weigering om mee te werken.

Verblijf in detentie
Op 3 januari 2019 wordt T. aangehouden in verband met
het schenden van zijn schorsingsvoorwaarden inzake een
zedenzaak. Hij zit in voorlopige hechtenis vanaf 3 januari
in PI D.
Op 17 januari 2019 wordt intern DJI per mail gecorrespondeerd over zorgen die er zijn omtrent T. Er worden hierbij
woorden gebruikt als ‘hij gedraagt zich nogal extremistisch’. T.
weigerde een meerpersoonscelplaatsing en een andere
gedetineerde mocht niet in een korte broek lopen in de cel
en geen radio luisteren of tv kijken. Er heeft een MDO
heeft plaatsgevonden, dat niet heeft geleid tot het
verlenen van een contra-indicatie meerpersoonscelplaatsing. Er is niet gebleken dat er tijdens het MDO is gesproken over het incident in relatie tot mogelijke radicalisering.
De informatie is door DJI niet doorgezet naar het GRIP. Op
basis van het gedrag van T. is geoordeeld dat men hier te
maken heeft met een gedetineerde die regelmatig
ongewenst gedrag vertoont. Van dergelijke gedetineerden

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

zijn er veel. Omdat het zich beperkte tot onverdraagzaam
en intolerant gedrag, maar niet strekte tot gewelddadigheid of bedreiging (en op basis van de geldende criteria
ook niet werd geconcludeerd dat er sprake was van
radicalisering), is het niet beoordeeld als aanleiding om
externe partijen te informeren of andere maatregelen te
treffen.
Uit een interne mailwisseling binnen de PI van 25 januari
2019 tussen blijkt dat gedetineerde T. onder de aandacht
was van het personeel waar het gaat om mogelijke
signalen die duiden op radicalisering. Dit wordt binnen PI
D beoordeeld aan de hand van verschillende criteria.
Hierbij wordt in overweging genomen dat sprake is van
sterk wisselend gedrag, hij geen aansluiting heeft bij een
terroristische organisatie of ronselpraktijken laat zien. Op
grond hiervan concludeert de PI dat T. gedragsmatig en
beheersmatig een lastige gedetineerde is die veel
problemen veroorzaakt, maar brengt diens gedrag niet in
verband met radicalisering. Om deze reden stelt de PI het
GRIP niet in kennis van het gedrag van T. in de PI D. In
2016 was PI C verzocht door het GRIP ‘om T. de komende
tijd goed te monitoren en alle bijzonderheden bij het GRIP
te melden’. De meldingen van destijds en het verzoek van
het GRIP van 2016 waren enkele detenties en enige jaren
geleden. Volgens DJI is het niet waarschijnlijk dat de email
van het GRIP uit 2016 met het verzoek bekend was bij de
PI D in 2019.

Op 1 maart 2019 komt T., voordat hij zijn disciplinaire straf
volledig heeft uitgezeten, vrij uit detentie. Zijn gevangenhouding wordt geschorst als gevolg van een uitspraak
door het Hof. Toentertijd werd standaard aan het begin en
aan het einde van de detentie een melding gedaan door
DJI aan de gemeente via het Digitaal Platform aansluiting
Nazorg (DPAN). In dit geval is ook contact met de
gemeente geweest in het kader van huisvesting.
Op 18 maart 2019 vindt de aanslag in Utrecht plaats.

Op 25 februari 2019 ontvangt T. een rapport (schriftelijk
verslag) over een voorval tijdens de arbeid. In het
schriftelijk verslag wordt beschreven dat de gedetineerde
op de arbeidszaal zat te bidden en dat hij hier door de
arbeidsmedewerker op is aangesproken, omdat dit tegen
de regels is. Toen de arbeidsmedewerker weer aan het
werk ging, kwam de gedetineerde op hem aflopen met de
mededeling dat hij de dag erna opnieuw zou gaan bidden
tijdens de arbeid en gaf de medewerker een kopstoot. De
gedetineerde is daarna in de isolatiecel geplaatst. Er werd
een afspraak gemaakt bij de politie om aangifte te doen
van dit incident (zie deelevaluatie A).
T. krijgt een disciplinaire straf voor dit rapport van 14
dagen opsluiting in een strafcel. Er is op 26 februari 2019
een melding ‘bijzonder voorval’ opgemaakt door de
directie van PI D. In de melding bijzonder voorval wordt
een risico-inschatting opgenomen over het recidivegevaar43. Het gevaar op recidive wordt hoog ingeschat door
de directie en als reden wordt hiervoor opgegeven:
‘Gelet op zijn agressieve handeling die uit het niets is uitgevoerd
schat ik in dat T. dit vaker zal doen.’

43

Een melding ‘bijzonder voorval’ wordt opgemaakt indien dit is opgenomen in de piketinstructie van DJI.
Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

29

4
Analyse

30

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

In dit hoofdstuk is de oordeelsvorming aan de hand van de
deelvragen beschreven.

4.1		Wettelijke kaders, professionele
normen, (werk)afspraken en
procedures voor het signaleren
van radicalisering
In deze paragraaf wordt gereflecteerd op de protocollen,
dat wil zeggen de wettelijke kaders, professionele normen,
(werk)afspraken en procedures die er waren bij de
verschillende organisaties voor het herkennen van en
omgaan met signalen van radicalisering; welke status ze
hadden, hoe actueel ze waren, hoe breed en actief
verspreid ze waren, en hoe ze toegepast zijn in deze casus.
Bovendien is er aandacht voor de mate waarin medewerkers getraind en opgeleid zijn.

Gemeente Utrecht
Sinds 2013 worden in de gemeente Utrecht signalen van
mogelijke radicalisering besproken en opgepakt in een
casusoverleg. De (aanvullende) juridische afspraken om
informatie-uitwisseling tussen de partijen die betrokken
zijn bij het casusoverleg mogelijk te maken, zijn vastgelegd
in een convenant. Vanaf 13 september 2018 betreft dat het
‘Convenant Persoonsgerichte aanpak voorkoming
radicalisering en extremisme’44. Voorheen werd gewerkt
met het ‘Privacyreglement Gemeentelijk Casusoverleg
Radicalisering Midden-Nederland’. De documenten zijn
gezamenlijk opgesteld en ondertekend door de betrokken
partijen. Dit convenant heeft betrekking op de werking
van het lokale casusoverleg zelf, dus vanaf het moment
dat een signaal van radicalisering het lokale casusoverleg
bereikt.
Van het signaleringsnetwerk dat onderdeel uitmaakt van
de aanpak van radicalisering zijn inmiddels meer dan 300
professionals, waaronder gemeenteambtenaren, getraind
op het gebied van herkennen en opvolgen van signalen
van (mogelijke) radicalisering.

DJI
DJI heeft verschillende documenten die beschrijven hoe
signalen van radicalisering in detentie te herkennen en hoe
daarmee om te gaan. In 2011 is een folder over radicalisering opgesteld. Dit document is naar alle vestigingen van
DJI gegaan. De folder uit 2011 wordt niet meer gebruikt in

44
45

de inrichtingen. . In april 2016 is de brief over de opleiding
signaleren en acteren op radicalisering verstuurd naar de
Vestigingsdirecteuren Gevangeniswezen &
Vreemdelingenbewaring. Ook de DJI-circulaire over het
GRIP is in april 2016 verspreid naar alle inrichtingen van DJI
(niveau directeuren).
Vervolgens is in oktober 2016 de DJI brede visie op
radicalisering en extremisme ontwikkeld. Deze visie is
verspreid naar alle vestigingsdirecteuren van het gevangeniswezen en vreemdelingenbewaring en tevens besproken
in de regio-overleggen45. In april 2018 is de brochure
herkennen signalen radicalisering rondgestuurd aan de
vestigingsdirecteuren van gevangeniswezen en vreemdelingenbewaring, met praktische handvatten en voorbeelden van uitingen die kunnen duiden op radicalisering.
Zowel de DJI brede visie als de brochure zijn beschikbaar
op het intranet van DJI.
Binnen alle PI’s zijn aandachtsfunctionarissen aangesteld
die getraind zijn in het herkennen van signalen van
radicalisering. Medewerkers op de TA zijn uitgebreid
getraind in het werken met de doelgroep van verdachten
en veroordeelden van terroristische misdrijven.

Politie
De politie heeft voor de omgang met signalen van
radicalisering een werkproces CTER ingericht. In 2016 en
2017 werd gebruikt gemaakt van protocollen uit 2015 over
de omgang met signalen en de registratie hiervan
(‘procesbeschrijving CTER’ en ‘werkinstructie themaregistratie CTER in Summ-IT’). In het overzichtsdocument van
de politie van protocollen en richtlijnen i.v.m. radicalisering staat dat de procesbeschrijving intern politie breed
afgestemd is. Van de werkinstructie wordt aangegeven dat
het een concept is. Het is niet bekend hoe breed deze
documenten waren verspreid en of deze destijds vindbaar
waren op het intranet van de politie. De politie geeft aan
dat sinds 2015 de protocollen verder ontwikkeld zijn en
breed geïmplementeerd. Sinds 2018 wordt met vastgestelde en jaarlijks geüpdatet protocollen gewerkt. Deze
zijn voor iedere politiemedewerker op het intranet van de
politie te vinden.
Het GRIP werkt op basis van de circulaire (geactualiseerd
in 2016). Daar is niets expliciet opgenomen over radicalisering en de rol van het GRIP in relatie tot signalen van
radicalisering. Het GRIP is de loop van de tijd taken gaan
doen in relatie tot radicalisering. Dit is niet gepaard
gegaan met een aanvulling op de circulaire of een nadere
specificering van de werkwijze voor de omgang met
signalen van radicalisering.

In werking getreden op 13-09-2018, ondertekend door OM, politie, Raad voor de Kinderbescherming en Reclassering.
Tijdens een DJI regio-overleg wordt er met vestigingsdirecteuren uit dezelfde regio (Noord, West en Zuid) gesproken over actuele ontwikkelingen binnen de organisatie.
Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

31

Medewerkers van zowel het GRIP en CTER-infocel (LE en
regionaal) als districtelijke basisteams zijn getraind in het
herkennen van signalen van radicalisering. Uit navraag bij
de politie blijkt dat voor het afwegen tot het al dan niet
doorzetten van meldingen van het GRIP naar de CTERinfocel van de LE geen expliciete indicatoren of criteria
zijn. Dit gebeurt op basis van kennis en ervaring van de
medewerkers.

OM
De beleidsbrief terrorisme uit 2017 beschrijft de aanpak
van het OM op het gebied van extremisme en terrorisme.
Uit navraag blijkt dat er geen specifiek protocol is bij het
OM met betrekking tot de omgang met signalen van
radicalisering vanuit het GRIP. Het OM geeft aan daar, los
van de overige taken in de opsporing, vervolging en de
casusoverleggen, geen taak in te hebben. De protocollen
c.q. afspraken met het GRIP zien vooral op informatieuitwisseling met het oog op het bereiken van de doelen
waarvoor het GRIP destijds is opgericht. Medewerkers van
het OM die betrokken zijn bij de strafrechtelijke aanpak
van terrorisme en extremisme worden opgeleid op dat
thema.

4.2	Beoordelen en opvolging van
signalen radicalisering
In deze paragraaf wordt gereflecteerd op de signalen van
radicalisering die bekend waren bij verschillende partijen
over T. en de opvolging die gegeven is aan deze signalen
(zoals voorgeschreven in de protocollen). Uit deze casus
blijkt dat het in de praktijk complex is om signalen van
radicalisering op te merken en te duiden, zeker als er
sprake is van een diffuus informatiebeeld bij de verschillende betrokken partijen.
De gemeente Utrecht heeft aangegeven dat de Algemene
verordening gegevensbescherming (AVG) de gemeente
beperkingen oplegt in het delen van persoonsgegevens
die geen verband houden met radicalisering. Dit heeft
ertoe geleid dat die informatie niet is betrokken in deze
evaluatie. Het OM geeft aan in deze casus geen rol te
hebben in het beoordelen en duiden van signalen van
radicalisering en er was dus geen informatie over T.
beschikbaar in relatie tot radicalisering. In de analyse
wordt dan ook geen beoordeling gegeven over de
opvolging van signalen van radicalisering voor deze
organisaties.

46

Beoordeling en opvolging van melding in detentie
oktober 2016
DJI
Bij de melding van 17 oktober 2016 heeft een medewerker
op basis van het verslag van de geestelijk verzorger, die
dat conform procedure deelde, beoordeeld dat het ging
om een mogelijk signaal van radicalisering. Er kan niet
meer worden achterhaald op welke wijze de medewerker
de beoordeling heeft gedaan. In de richtlijn over de
omgang met signalen van radicalisering uit 2011 en de DJI
brede visie op radicalisering van oktober 2016 wordt
beschreven dat de geestelijk verzorger een rol kan spelen
‘om het verschil tussen “norm” en “afwijking” binnen de islam
scherp te houden’. De geestelijk verzorger heeft kennis om
de norm te kunnen onderscheiden van afwijkende
opvattingen rond religieuze beleving/ideologische en
interpretatie. De DJI brede visie op radicalisering van
oktober 2016 wijst als voorbeeld van signalen die mogelijk
kunnen duiden op radicalisering op afwijzing van de
gevestigde orde, bijvoorbeeld het bestempelen van imams
in de inrichting als ‘verraders’; de afwijzing van imams is
een punt waar men op dient te letten.
De DJI brede visie stelt dat: ‘Het uiten van ideologieën,
levensovertuigingen of religieuze opvattingen in de vorm van
vreedzaam protest of tijdens het voeren van discussies hoeft geen
probleem te vormen. Het wordt een ander verhaal wanneer zij een
boodschap van radicalisering verkondigen of verspreiden. Zodra
deze uitingen op ondemocratische wijze worden geuit en/of
gepaard gaan met geweld kan worden gesproken van extremisme.’
In het kader van radicalisering zijn dus de opmerkingen
over democratie, die duiden op het afwijzen van dit
systeem, en de agressie die dit opriep bij T. 47. Het blijkt uit
het rapport dat door de PI opgemaakt dat er zorgen waren
over de uitspraken die T. deed. Dit signaal is door de
medewerker van DJI terecht beoordeeld als aanwijzing
voor mogelijke radicalisering. Het zou bovendien herkend
kunnen worden als signaal van mogelijke geweldsbereidheid, gezien de agressie die T. tentoonstelde jegens de
geestelijk verzorger. T. heeft voor dit gedrag ook een
disciplinaire straf gekregen.
Voor wat betreft de opvolging heeft een medewerker de
melding doorgezet naar het GRIP, conform procedure
wanneer er sprake is van (vermoedens van) radicalisering.
Volgens het DJI visiedocument uit 2016 leidt opschaling
naar het GRIP tot risico-inschatting en advies. Er is voor de
melding uit 2016 volgens de politie een collegiaal oordeel

De brochure uit 2018 ‘Herkennen risico’s bij radicalisering naar extremisme in detentie’ stelt dat er een verhoogd risico bestaat wanneer
justitiabelen de normen en waarden van mensen die anders denken actief afkeuren. En dat in het algemeen geldt dat nader onderzoek
geboden is wanneer de justitiabele afstand neemt van de gebruikelijke omgangsvormen binnen de inrichting. Deze brochure was in oktober
2016 nog niet beschikbaar en verspreid.

32

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

gegeven aan DJI , want het GRIP adviseert aan DJI om T. de
komende tijd te monitoren en bijzonderheden te melden.
De interne opvolging binnen de PI C, waar T. in oktober
2016 verblijft, heeft na de terugkoppeling van het GRIP
vanwege de korte resterende detentieduur slechts beperkt
plaatsgevonden. De melding werd gedaan op 17 oktober
2016 waarbij het GRIP aan DJI adviseert T. de komende tijd
goed te monitoren en alle bijzonderheden te melden. In
het protocol (de DJI-brede visie op radicalisering uit 2016)
is opgenomen dat bij vermoedens van radicalisering een
gesprek met de gedetineerde zou moeten plaatsvinden en
een MDO belegd zou moeten worden om het incident te
bespreken en informatie te verrijken. T. verlaat op 3
november 2016 de inrichting en wordt overgeplaatst naar
PI B. Een gesprek met gedetineerde, behoudens de
afhandeling van het rapport, over wat hij bedoelde met
zijn uitspraken en de agressie tegen de geestelijk verzorger, en een MDO hebben niet plaatsgevonden. Het MDO
vindt normaliter elke zes weken plaats zodat elke
gedetineerde 1 keer per 6 weken wordt besproken, T. zat er
nog maar twee weken in verband met zijn overgang naar
PI B. De andere mogelijke stappen die genomen kunnen
worden bij een signaal van radicalisering die genoemd
worden in het visiedocument zijn, zover bekend, niet
genomen. Zo is de casus niet geagendeerd in het externe
casusoverleg van de gemeente/het Veiligheidshuis.
Er zou in PI C naar aanleiding van deze melding een MOD
belegd moeten zijn, ook al zat T. er nog maar twee weken;
om deze melding en de terugkoppeling van het GRIP te
bespreken, maar ook in het kader van de overdracht naar
de vervolginrichting. In PI B zou dan bekend zijn dat er 1)
een melding was geweest met een mogelijk signaal van
radicalisering en 2) er zou bij het MDO voor nieuwe
inkomsten over de melding gesproken worden en
informatie uit vorige PI’s bij elkaar kunnen en om
afspraken te maken over de monitoring van T. aldaar.
Politie
Bij de melding uit oktober 2016 heeft het GRIP, conform
procedure, de melding doorgezet naar de CTER-infocel
van de Landelijke Eenheid (LE) om vast te stellen of T.
bekend was bij de politiediensten. Daarnaast wordt er bij
de CTER-infocel gevraagd om een advies. Via het GRIP is
aan DJI teruggekoppeld dat verdachte niet bekend was bij
de CTER-infocel, maar zich wel met grote regelmaat
schuldig heeft gemaakt aan vermogens- en geweldsdelicten. In oktober 2016 waren bij de politie verschillende
producten in omloop waarin criteria voor het duiden van
signalen van radicalisering opgenomen zijn. Dit was onder
andere de procesbeschrijving CTER (2015).

Bij een signaal dat bij de CTER-infocel binnenkomt wordt
allereerst een professionele inschatting gedaan of een
signaal wijst op radicalisering. Wanneer dit het geval is
gaat de ‘procesbeschrijving CTER’ in werking. Volgens deze
procesbeschrijving CTER dient bij een signaal van
radicalisering dat binnenkomt allereerst een ‘beschrijving
signaal extremisme en radicalisering’ opgemaakt te
worden, dat als doel heeft ‘te bereiken dat het signaal is
beoordeeld op mate van extremisme/ radicalisering en of [er] een
acute dreiging [is] waarop wel of niet geïnvesteerd moet worden‘.
Deze beschrijving bevat elementen als basispersoonsgegevens, de bron vanwaar het signaal komt, een beschrijving van het signaal en een duiding (voorlopige risico
taxatie), en de uitkomst van meetinstrument radicaliseringsindicatoren (onderdeel van KIM). Uit navraag bij de
politie blijkt dat een beschrijving signaal niet is opgemaakt. Er kan niet worden vastgesteld hoe het eerste
signaal geduid is en welke informatie en indicatoren
daarin meegewogen zijn.
De politie heeft op basis van nadere uitvraag aangegeven
dat de standaard werkwijze bij informatieverzameling
rondom personen de check in politiesystemen (meldingen
en antecedenten) is, zodat een beeld van een verdachte
kan worden gevormd. Politie geeft aan dat de melding van
DJI een enkel incident was, dat door een medewerker van
de CTER-infocel ook als zodanig, en niet als een signaal
van radicalisering, is beoordeeld. Er is dus geen (schriftelijke) duiding geweest, zoals beschreven in het protocol en
wat gebeurt als er meerdere CTER-gerelateerde zaken bij
elkaar komen. De medewerker heeft de mutatie op basis
van kennis en ervaring bekeken en vervolgens zonder
verdere actie opgeslagen in het systeem (de CTER-bak in
Summ-IT). Het verwerken van dit soort enkelvoudige
signalen gebeurt vele malen per dag; dit is een kerntaak
van de CTER-infocellen. Niet van iedere mutatie werd in
2016 vastgelegd wat de overwegingen zijn om het al dan
niet te beoordelen als signaal van radicalisering. Het
gebruik van het taxatie-instrument IR46 (voorheen KIM
zoals genoemd in protocol uit 2015), is tijdrovend en wordt
pas ingezet wanneer sprake is van meerdere signalen die
kunnen duiden op radicalisering. Politie geeft aan dat,
aangezien het betreffende signaal een enkelvoudig signaal
was, er geen reden was voor verdere verdieping.
Uit navraag bij de politie blijkt dat in de praktijk bij een
enkel signaal een inschatting plaatsvindt op basis van
reeds bekende CTER-gerelateerde informatie. Volgens de
politie was er in het geval van T. geen sprake van andere
CTER-mutaties. Als er wel CTER-gerelateerde informatie
was geweest, was er wellicht een nadere duiding gemaakt.
De politie heeft de melding vastgelegd in Summ-IT als
entiteit zodat deze zichtbaar zou zijn voor de regionale

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

33

CTER-infocellen bij naslag in Summ-IT en stapeling plaats
kon vinden bij eventuele nieuwe meldingen. Er is dus geen
sprake van een actieve melding vanuit het systeem.
Tevens is aan DJI verzocht om bijzonderheden over T. in
detentie te melden.
Op het moment dat het eerste signaal van radicalisering
van DJI via het GRIP terecht kwam bij de CTER-infocel van
de LE was het beter geweest als deze, ondanks het feit dat
het om een enkelvoudig signaal van radicalisering ging,
maar gezien het signaal, vanuit de PI kwam en vanwege
het geweldsverleden van T., verrijkt zou zijn met informatie vanuit de lokale context zodat er een completer beeld
was van T. op basis waarvan er beoordeeld kon worden of
het signaal wel of niet zou moeten leiden tot het nader
beschrijving van het signaal.
In de terugkoppeling van het GRIP aan DJI wordt wel
genoemd dat T. bekend is vanwege geweldsdelicten. De
politie geeft aan dat de geweldsdelicten die T. op zijn
naam had staan geen verzwarende informatie vormden,
omdat er veel van dergelijke casussen zijn. Volgens politie
komen in de politiesystemen veel mensen voor waarvan
bekend is dat zij bereid zijn tot het plegen van geweld.
Voor het overgrote deel is dit crimineel gemotiveerd of
komt voort uit emoties (persoonlijkheid) of gedrag
(alcoholgebruik etc.). Slechts in een enkel geval kan
worden geduid dat eveneens sprake is van radicalisering.
Het overgrote deel van de mensen dat geweldsincidenten
pleegt is niet geradicaliseerd en het zijn van geweldsbereid
betekent dus niet dat een persoon altijd de doorstap
maakt tot een gewelddadige vorm van radicalisering. In
het protocol is niet expliciet opgenomen wat als zogenoemde verzwarende informatie gezien moet worden,
maar wordt wel verwezen naar het KIM-model voor
duiding, waar geweldsdelicten een onderdeel van
uitmaken.

Beoordeling en opvolging van melding in detentie
september 2017
DJI
In september 2017 volgt een tweede melding door DJI,
wederom van een medewerker in PI C, aan het GRIP over
negatief gedrag van T. en wordt gevraagd of betrokkene
bekend is bij het GRIP vanwege radicalisering. De melding
aan het GRIP is summier en er werd verwezen naar
problemen die T. had met dezelfde medewerker als in
2016. Uit navraag bij DJI in het kader van deze evaluatie
gebleken dat T. zich weinig respectvol heeft uitgelaten
jegens deze medewerker en dat daarbij werd gescholden
en hij de medewerker dreigend aan keek. Voor deze
tweede melding is geen schriftelijk rapport opgemaakt. Uit
navraag bij DJI blijkt dat de PI C gesloten is waardoor het
34

lastig is te achterhalen of er een MDO belegd is, maar dat
is niet waarschijnlijk omdat hij slechts kort gedetineerd
was in deze PI. Ook naar aanleiding van dit signaal is de
casus niet door DJI geagendeerd in het externe casusoverleg van de gemeente/het Veiligheidshuis. Gezien de
toezegging van het GRIP naar aanleiding van het signaal in
okt 2016 door te zetten naar de gemeente, was dit
begrijpelijk.
Tevens wordt gevraagd om advies aan het GRIP of T. naar
de TA verplaatst zou moeten worden. Gelet op het
protocol is het logisch dat DJI hierover nadacht, gezien de
eerdere vermoedens van radicalisering. Over de verplaatsing van een gedetineerde beslist de selectiefunctionaris
van DJI. Op basis van de terugkoppeling per email van het
GRIP heeft de medewerker geen aanleiding gezien een
verzoek tot overplaatsing op de TA aan de selectiefunctionaris voor te leggen. DJI had hierin een eigen afweging
moeten maken en zich niet enkel moeten verlaten op het
GRIP omdat het GRIP geen beslissende rol heeft bij een
overplaatsing naar de TA.
Politie
De tweede melding wordt door het GRIP gekoppeld aan
de eerste melding van oktober 2016, omdat het naar
beoordeling van het GRIP geen nieuwe informatie betrof
en krijgt daarmee geen vervolg. Volgens de politie gebeurt
deze interne afweging op basis van kennis en ervaring. Er
zijn geen formele criteria voor het al dan niet doorzetten
van signalen. De afweging in dit geval was dat de melding
ongeveer gelijk was aan de eerste melding. De criminele
antecedenten van T. gaven voor de GRIP-medewerker
geen aanleiding of verzwarende omstandigheid om deze
melding door te zetten naar de CTER-infocel van de LE.
Het GRIP had, in een mail aan DJI, aangegeven de melding
door te zullen zetten. Als gevolg van de beoordeling wordt
er geen melding gemaakt van het tweede signaal naar de
hiervoor bestemde verzendgroep (de Inlichtingendienst
van de landelijke eenheid van de nationale politie (ID-LE),
de CTER-infocel van de Landelijke Eenheid van de politie,
het OM en de CT-infobox). Een nadere duiding van het
gedrag van T. richting de geestelijk verzorger door de
CTER-infocel van de LE heeft daarmee niet
plaatsgevonden.
Zoals hierboven reeds beschreven is in de taakomschrijving van het GRIP (circulaire) niets opgenomen over het
geven van een advies met betrekking tot radicalisering,
maar bij deze melding wordt er wel een inhoudelijk
oordeel gegeven. Het GRIP heeft volgens de politie geen
duidings- en adviseringsrol op het gebied van radicalisering, die verder gaat dan het maken van een eerste
afweging van een signaal in relatie tot het al dan niet
doorzenden van een melding. Over die rol bleek bij DJI een
andere opvatting te bestaan. De verwachtingen over rollen

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

en taken onderling tussen DJI en politie (GRIP) sluiten bij
de melding in 2017 niet op elkaar aan, middels een
geschreven instructie bijvoorbeeld, en zijn niet expliciet
gezamenlijk getoetst. Om een stapeling van signalen op te
kunnen maken, zodat het niet bleef bij een enkelvoudig
signaal en er in plaats van een momentopname een beeld
in de tijd was, was het beter geweest als dit tweede
signaal wel gedeeld was met de hiervoor bestemde
verzendgroep.
In dezelfde melding wordt door de PI-medewerker aan het
GRIP de vraag gesteld of, indien T. bekend is met radicalisering, hij niet overgeplaatst zou moeten worden naar de
TA. Uit navraag bij politie blijkt dat wanneer het GRIP een
vraag krijgt of een persoon mogelijk in aanmerking komt
voor plaatsing op de TA, de taak van het GRIP adviserend
is. Het GRIP verzamelt informatie rondom de betreffende
persoon en doet een eerste toets aan de hand van de
criteria van het SPOG (Selectie Plaatsing en Overplaatsing
Gedetineerden). Het GRIP heeft op basis van artikel 20a
van de Regeling Selectie, Plaatsing en Overplaatsing
Gedetineerden (RSPOG) hierop geantwoord dat hiervoor
in hun optiek op dat moment onvoldoende grond was. T.
voldeed immers niet aan het criterium van het actief
verspreiden van een radicale boodschap met als doel te
werven/ronselen (lid c. van artikel 20a). De weging heeft
plaatsgevonden door een daartoe deskundige medewerker op basis van kennis en ervaring. De circulaire van het
GRIP uit 2016 gaat echter niet in op het onderwerp
radicalisering. Het GRIP heeft dan ook geen expliciete rol
in de beoordeling of een gedetineerde eventueel overgeplaatst zou moeten worden naar een TA. De praktijk blijkt
hier af te wijken van hetgeen is vastgelegd in de circulaire.

Beoordeling en opvolging andere signalen in 2019
Het signaal van januari 2019 van een medewerker van de
afdeling waar T. verblijft in PI D, dat T. een meerpersoonscelplaatsing weigerde en een andere gedetineerde van T.
niet in een korte broek mocht lopen in de cel en geen radio
luisteren of tv mocht kijken, is door DJI niet beoordeeld als
een signaal van radicalisering. Er heeft een MDO heeft
plaatsgevonden, dat niet geleid heeft tot het verlenen van
een contra-indicatie meerpersoonscelplaatsing.
Een tweede medewerker heeft naar aanleiding van deze
gedragingen intern onderzoek gestart en overlegd met zijn
collega’s. Hij komt na intern onderzoek binnen de PI tot
oordeel dat T. uiterst negatief gedrag laat zien, maar
koppelt het gedrag niet specifiek aan radicalisering. Hierbij
wordt in overweging genomen dat sprake is van sterk
wisselend gedrag en hij geen aansluiting heeft bij een
terroristische organisatie of ronselpraktijken laat zien. Op
grond hiervan concludeert de betreffende medewerker dat
T. gedragsmatig en beheersmatig een lastige gedetineerde
is die veel problemen veroorzaakt, maar brengt diens

gedrag niet in verband met radicalisering. Ook wordt hij
niet door de geestelijk verzorger als opvallende man
gezien. Zoals eerder beschreven kennen de protocollen
van DJI een belangrijke rol toe aan de geestelijk verzorger
die het verschil tussen norm en afwijking in ideologie/
religie kan herkennen.
De geweldpleging op 25 februari 2019 tegen een medewerker van DJI heeft vanuit DJI de reguliere opvolging
(melding ‘bijzonder voorval’) gekregen in het kader van
geweldsincidenten tegen personeel. Het incident werd
niet aangemerkt als mogelijk relevant in relatie tot
mogelijke radicalisering van T. Er was dus geen aanleiding
om dit te delen met het GRIP.
Gezien de omstandigheden en de eerdere signalen van
radicalisering en geweldsbereidheid van T. zijn beide
incidenten relevant in het kader van mogelijke signalen
van geweldsbereidheid en radicalisering. Er was bij PI D
geen informatie bekend over het contact met het GRIP in
2016 en 2017 omtrent T. en het verzoek dat het GRIP had
gedaan in 2016 aan PI C ‘om T. de komende tijd goed te
monitoren … en alle bijzonderheden bij het GRIP te
melden’. De meldingen en het verzoek van het GRIP van
2016 waren enkele detenties en enige jaren geleden. Het is
niet waarschijnlijk dat de mail van het GRIP uit 2016 met
het verzoek bekend was bij de PI D in 2019. Het is zonder
deze kennis niet verwonderlijk dat de gedragingen in
januari en februari 2019 niet herkend worden als mogelijk
signaal van radicalisering.
Ten aanzien van deze beide voorvallen was het beter
geweest als ze met het GRIP waren gedeeld om een
stapeling van signalen en daarmee een uitgebreidere
duiding en risico-inschatting mogelijk te maken. Deze
signalen bevatten elementen die op radicalisering (en, in
het geval van het tweede signaal, ook geweldsbereidheid)
hadden kunnen wijzen, maar waren op zichzelf bekeken
ook voor andere uitleg vatbaar. Het lijkt erop dat deze
signalen per keer afzonderlijk zijn beoordeeld. Waren deze
signalen gestapeld en in samenhang bezien, dan waren zij
mogelijk anders beoordeeld. Dit had vervolgens mogelijk
ook tot een ander handelingsperspectief geleid.

4.3	Beoordelen en opvolging van
signalen geweldsbereidheid
In deze paragraaf wordt geanalyseerd of er sprake was van
signalen van geweldsbereidheid van T. bij de verschillende
partijen betrokken in deze evaluatie en hoe er opvolging is
gegeven aan deze signalen, in relatie tot eventuele
signalen van radicalisering.

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

35

In dit onderzoek kan geconstateerd worden dat in de
evaluatieperiode, van 1998 tot en met maart 2019,
meerdere malen sprake is geweest van geweldsincidenten
gepleegd door T., zowel binnen detentie als daarbuiten, en
zowel gericht tegen burgers als autoriteiten. Signalen van
geweldsbereidheid, al dan niet onder invloed van alcohol
en drugs, vertalen zich in het eenmalig in bezit hebben van
een vuurwapen en meerdere malen van messen, mishandeling en bedreiging (met de dood) en een zedendelict.
Hoewel T. meerdere keren met een mes is aangetroffen is
hij (voor de aanslag in maart 2019) nooit aangehouden of
veroordeeld voor een feitelijk steek- of schietincident.
Het GRIP stelt in hun terugkoppeling aan de PI C naar
aanleiding van het eerste signaal van radicalisering in
oktober 2016, dat T. zich met grote regelmaat schuldig
[heeft] gemaakt aan vermogens- en geweldsdelicten’ en
voorkomt ‘ter zake belediging en … agressief gedrag’. Er
wordt niet verder ingegaan op wat voor geweldsdelicten
dit zijn of wat dit betekent voor de duiding van radicalisering en/of inschatting van acute dreiging.
Binnen detentie zijn er meerdere incidenten met T. die
agressief is richting medewerkers of medegevangenen. Zo
bedreigt hij in mei 2016 een medegedetineerde met de
dood. Hiervoor heeft T. een rapport gekregen en is hij
gesanctioneerd. De incidenten van agressie jegens de
medewerker in oktober 2016 en het geweld gepleegd
jegens de arbeidsmedewerker in februari 2019 zijn binnen
DJI conform protocol opgevolgd en afgehandeld/bestraft
(zie paragraaf 4.2).
Bij de politie wordt in de in 2015 in gebruik zijnde ‘procesbeschrijving CTER’ en andere protocollen de relatie tussen
radicalisering en geweld niet expliciet beschreven of
uitgelegd. Wel wordt aandacht gevraagd voor geweldsdelicten in relatie tot de duiding van signalen van radicalisering. In de politiesystemen komen veel mensen voor
waarvan bekend is dat zij bereid zijn tot het plegen van
geweld. Voor het overgrote deel is dit crimineel gemotiveerd of komt voort uit emoties (persoonlijkheid) of
gedrag (alcoholgebruik etc.). Volgens de politie kan slechts
in een enkel geval worden geduid dat eveneens sprake is
van radicalisering. Indien sprake is van geweldsbereidheid
betekent dit dus niet automatisch ook dat er sprake is van
radicalisering.

signalen wijzend op radicalisering werd ondersteund, is
het niet als signaal van radicalisering gekoppeld aan
geweldsbereidheid. In het strafrechtelijk verleden van T. is
– voor maart 2019 – geen sprake geweest van ideologisch
gemotiveerd geweld. Wat vast staat is dat datgene wat
bekend was over T. geen aanleiding is geweest voor de
politie om, na het eerste signaal van DJI in 2016, een meer
uitgebreide duiding op te maken en/of over te gaan tot
actieve opvolging (monitoring dan wel inbreng in het
lokale casusoverleg).

4.4	Beoordelen en opvolging van
signalen psychische
problematiek
Tot slot wordt in deze paragraaf gekeken naar of er
signalen over psychische problematiek bij T. bekend waren
bij de verschillende betrokken partijen en hoe opvolging
aan eventuele signalen is gegeven.
Er is in het kader van de evaluatie slechts zeer beperkt
informatie beschikbaar die inzicht kan geven in de
psychische gesteldheid van T. Er is alleen informatie van de
politie dat T. in juni 2018 in verwarde toestand wordt
aangehouden. Er is geen verdere informatie vanuit de
politie beschikbaar over de psychische gesteldheid van T.
Het NIFP heeft geen inhoudelijke Pro Justitia-rapportage
op kunnen stellen van T. en maakte twee keer een
weigerrapportage op. Het beeld dat er van hem is, betreft
het beeld van de politie naar aanleiding van het incident in
juni 2018, maar dit is niet opgetekend door een gedragsdeskundige zoals psycholoog en/of psychiater. Er is
daarnaast, vanwege de beperkingen die de AVG met zich
meebrengt, geen informatie beschikbaar dat T. in
behandeling was bij een GGZ-instelling binnen of buiten
de gemeente Utrecht.

In deze casus is niet vastgelegd op welke manier het
geweldsverleden van T., zijn bezit van een mes op
meerdere momenten en de eenmalige aanhouding voor
bezit van een vuurwapen, en zijn uitspraken waarbij hij in
woord dreigde met gebruik van geweld meegewogen zijn
in de duiding en beoordeling van het signaal van mogelijke
radicalisering uit 2016. Daar dit signaal werd gezien als
enkelvoudig incident, dat niet door andere feiten of
36

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

37

5

Conclusies en aanbevelingen

38

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

In deze evaluatie is gekeken naar de persoonsgerichte
aanpak en welke interventies zijn of hadden kunnen
worden ingezet met de signalen van radicalisering,
geweldsbereidheid en/of psychische problematiek die
aanwezig waren. Interventies hadden mogelijkerwijs
invloed gehad op het leven van T., maar het is onmogelijk
om vast te stellen of de aanslag hierdoor beïnvloed zou
zijn geweest. Wel kan er vanuit deze casus een aantal
leerpunten worden benoemd (voor zover deze generiek te
maken zijn op basis van één casus).
In dit hoofdstuk wordt de hoofdvraag beantwoordt aan de
hand van de beantwoording van de deelvragen. Er worden
aanbevelingen gedaan om de geleerde lessen in de
praktijk te verbeteren.
Volgens alle partijen betrokken bij de evaluatie worden op
basis van de aangeleverde informatie, zoals opgenomen in
hoofdstuk 2, 3 en 4, navolgbare conclusies getrokken en
aanbevelingen gedaan.

5.1 	Conclusie: beantwoording
deelvragen
Op basis van de evaluatie kan een aantal conclusies
getrokken worden over de protocollen die bestonden bij
de verschillende betrokken partijen en de manier waarop
die gehanteerd zijn met betrekking tot het onderkennen,
uitwisselen en opvolgen van signalen van radicalisering,
geweldsbereidheid en psychische problematiek in deze
casus. Dit levert lessen op met betrekking tot het duiden
van signalen van radicalisering en het belang van het
opmaken van een integraal beeld van personen.
Bovendien zijn er algemene lessen over het afstemmen
van protocollen, expliciteren van onderlinge rolopvattingen en het verbeteren van informatieoverdracht binnen de
eigen organisatie en tussen ketenpartners.
Deelvraag 1
Welke wettelijke kaders, professionele normen, (werk)afspraken en
procedures waren op gebied van signalering van radicalisering
aanwezig in de keten? Zijn de medewerkers van de bovengenoemde organisaties actief geïnformeerd over de bestaande protocollen
en/of zijn zij hierin getraind? Waren deze wettelijke kaders,
professionele normen, (werk)afspraken en procedures actueel?

Alle partijen hebben protocollen voor signalen
radicalisering, maar niet altijd duidelijk hoe
actueel en breed verspreid
Uit het evaluatieonderzoek blijkt dat de NP, DJI en de
gemeente Utrecht protocollen en procedures hebben
opgesteld over hoe om te gaan met een mogelijk signaal
van radicalisering. In het geval van DJI en de gemeente

Utrecht waren deze protocollen actueel en werden ze
regelmatig herzien en bijgewerkt. De protocollen zijn
breed verspreid binnen de betrokken organisaties en/of
makkelijk vindbaar, dan wel specifiek gericht op de
medewerkers die in de betrokken processen werkzaam
waren. Voor politie geldt dat niet vastgesteld kan worden
hoe breed verspreid en/of makkelijk vindbaar het protocol
uit 2015 over de omgang met CTER-gerelateerde signalen
destijds was. De politie geeft aan dat sinds 2015 de
protocollen verder ontwikkeld zijn en breed geïmplementeerd. Sinds 2018 wordt met vastgestelde en jaarlijks
geüpdatete protocollen gewerkt. Deze zijn voor iedere
politiemedewerker op het intranet van de politie te vinden
zijn. Bovendien is het risicotaxatie-instrument voor de
duiding van signalen van radicalisering sinds 2007
intensief doorontwikkeld en breed gedeeld binnen de
verantwoordelijke organisatieonderdelen en met
ketenpartners.
Door alle partijen is wel geïnvesteerd in opleiding en
training om de kennis van radicalisering te vergroten.
Door de NP, DJI en gemeente Utrecht is er geïnvesteerd in
opleiding en training in het herkennen van signalen van
radicalisering, op verschillende niveaus binnen de
organisaties (beleid en uitvoering).

Protocollen voor omgang met signalen van
radicalisering tussen ketenpartners niet
voldoende op elkaar afgestemd
Geconstateerd kan worden dat de verschillende protocollen niet in volledige samenhang zijn ontwikkeld. Het
protocol biedt zonder deze samenhang primair een kader
voor de eigen medewerkers om te handelen. Hoe de
werkprocessen van de ene organisatie zich verhouden tot
het interventie-potentieel van andere organisaties en
welke informatie-uitwisseling of samenwerkingsafspraken
met andere organisaties benodigd zijn om gezamenlijke
doelen te halen, wordt uit de bekeken protocollen vaak
niet duidelijk. Dit bemoeilijkt de integraliteit van de
persoonsgerichte aanpak, waarin gestreefd wordt naar het
multidisciplinair samenwerken op casusniveau, het
gezamenlijk duiden van signalen en het in samenhang
inzetten van interventies. Het integrale ‘Convenant
Persoonsgerichte aanpak voorkoming radicalisering en
extremisme’, dat sinds september 2018 in gemeente
Utrecht van toepassing is en waarnaast de gemeente
partijen als OM, politie, RN en RvdK onderdeel van
uitmaken, is wel gezamenlijk opgesteld.
Deelvraag 2
Waren er signalen van radicalisering bekend over betrokkene en bij
wie? Is opvolging gegeven aan deze signalen conform de geldende
wettelijke kaders, professionele normen, (werk) afspraken en
procedures?

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

39

Er waren enkele signalen van mogelijke radicalisering
bekend bij partners, die conform de geldende protocollen
zijn gewogen. Deze weging heeft echter binnen de context
waarin men werkzaam was plaatsgevonden en alleen met
de bij de desbetreffende ketenpartner bekende informatie.
De voorvallen die bij hadden kunnen dragen aan een beter
beeld over radicalisering, hebben zich voorgedaan in
detentie. De detentie is de enige periode dat men in een
gesloten setting verblijft én tevens onder toezicht staat
van de overheid. Er is derhalve beter zicht op het gedrag
en uitlatingen van een persoon dan buiten detentie. Het
ligt dan ook in de rede dat bijzonderheden rondom een
persoon vaker binnen detentie opgemerkt en gemeld
worden. De informatie die dit oplevert over het gedrag
van personen kan wel relevant zijn voor andere partijen
buiten detentie, zoals politie en OM, maar ook de
gemeente waar iemand naar terugkeert vanuit detentie.
Uit het onderzoek blijkt dat verreweg het grootste deel
van de periode die in deze evaluatie wordt behandeld, T.
echter niet in detentie zat. Uit de informatie die verstrekt
is in het kader van deze evaluatie is niet gebleken dat er
door (een van) de betrokken partijen buiten actief zicht
gehouden werd op T. Hij kwam veelvuldig in aanraking
met politie en het OM. Vanaf 2007 komt T. als inwoner van
Utrecht voor in de gemeentelijke systemen47. Er waren bij
de gemeente Utrecht echter geen signalen bekend van
radicalisering.

Protocollen DJI gevolgd in herkennen signalen
radicalisering en informeren GRIP; interne
opvolging moet worden verbeterd
Er zijn twee momenten in detentie herkend als (mogelijk)
signaal van radicalisering. De meldingen van de geestelijk
verzorger over T. in oktober 2016 en in augustus 2017.
Daarnaast hebben zich in 2019 twee voorvallen in detentie
voorgedaan die hadden kunnen bijdragen aan een beter
beeld van de (mogelijke) radicalisering van betrokkene.
Het gaat hier om uitspraken en gedrag dat T. laat zien
(januari 2019) en het gebruik van geweld jegens een
PI-medewerker (februari 2019). Deze incidenten bevatten
elementen die op radicalisering hadden kunnen wijzen,
maar waren op zichzelf bekeken ook voor andere uitleg
vatbaar. Een daarvan is beoordeeld, maar niet als signaal
van radicalisering onderkend. Het andere signaal is niet als
beoordeeld in het kader van radicalisering en daarmee
niet onderkend. De uitleg die DJI heeft gegeven aan deze
incidenten is begrijpelijk, omdat de meldingen aan het
GRIP van 2016 en 2017 niet bekend waren in PI D en deze
informatie niet kon worden meegewogen bij de beoordeling. Desalniettemin was het beter geweest als deze

47

signalen wel bij het GRIP gemeld waren, zodat er een
stapeling van signalen had kunnen plaatsvinden en
daarmee een uitgebreidere duiding en risico-inschatting.
Uit de analyse blijkt dat binnen DJI protocollen gevolgd
zijn in het onderkennen van signalen van radicalisering en
informeren van het GRIP. De interne opvolging moet door
DJI verbeterd worden. In algemene zin geldt dat de
verschillende opties die het protocol (DJI-visiedocument
uit 2016) aanreikt voor handelingsperspectief bij signalen
van radicalisering slechts beperkt ingezet zijn. Een aantal
mogelijke stappen zoals genoemd in het protocol zijn niet
genomen. Geconcludeerd kan worden dat, hoewel het niet
expliciet opgenomen is in het protocol, het beter was
geweest als naar aanleiding van het signaal in oktober
2016 in ieder geval een MDO had plaatsgevonden en op
basis daarvan een goede overdracht naar de
vervolginrichting.
Bovendien worden signalen van radicalisering in detentie
volgens de protocollen niet standaard gemeld aan
organisaties die betrokken zijn bij de (ex-)gedetineerde,
zoals bijvoorbeeld Reclassering Nederland, het Nederlands
Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie
(NIFP) en/of een vervolginrichting. Ook de gemeente waar
een gedetineerde terugkeert, ontvangt niet standaard
informatie over signalen van radicalisering en een
melding aan het GRIP van DJI.

Bij politie ontbreekt vastlegging eerste
beoordeling signalen radicalisering
Uit de analyse blijkt dat het in 2016 en 2017 niet inzichtelijk
en geborgd was hoe de eerste inschatting van een
enkelvoudig signaal van mogelijke radicalisering wordt
gedaan. Deze beoordeling gaat vooraf aan en bepaalt de
inwerkingtreding van het CTER-protocol (‘procesbeschrijving CTER’). In retrospectief zou het beter zijn als de eerste
inschatting die door de medewerker van de CTER-infocel
van, in dit geval, de Landelijke Eenheid (LE) wordt
vastgelegd en er wordt beschreven op basis van welke
indicatoren men de inschatting heeft gemaakt.
Specifiek geldt ook dat een signaal van mogelijke
radicalisering in 2017 door het GRIP is beoordeeld als ‘geen
nieuwe informatie’. Om een totaalbeeld op te kunnen
maken, was het beter geweest als dit signaal door het
GRIP doorgezet was naar de CTER-infocel van de
Landelijke Eenheid voor nadere duiding en gedeeld was
met de ketenpartners die in de ‘verzendgroep terreur’
waren opgenomen.

Dit wordt bevestigd door informatie ontvangen van andere partijen. Zo heeft DJI bijvoorbeeld aangegeven dat gemeenten standaard
geïnformeerd werden wanneer iemand in en uit detentie kwam in DPAN.

40

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

Verwachting van de rol van het GRIP verschilt
tussen DJI en NP
Bij het uitvoeren van hetgeen is opgetekend in de
protocollen en werkwijzen blijkt dat er verschillende
beelden en verwachtingen zijn over de rollen die organisaties en/of functionarissen hebben. Illustratief hiervoor is
het verschil in verwachting van de rol van het GRIP die de
medewerker van DJI heeft. Uit de circulaire van DJI blijkt
dat de door de directeur van de PI aan het GRIP verstrekte
informatie door het GRIP wordt opgeslagen, bewerkt,
veredeld en waar nodig gedeeld met de daartoe geautoriseerde partijen. De circulaire richt zich op zaken als
detentie verstorende activiteiten zoals ontvluchting,
omkoping, opstand et cetera, maar geeft geen (expliciete)
duidelijkheid over de rol die het GRIP heeft op het gebied
van signalen van radicalisering van gedetineerden.
Het verschil in verwachting over de rol van het GRIP wordt
ook is zichtbaar in de DJI brede visie versus de circulaire. In
de meldstructuur zoals opgenomen in de DJI brede visie
op radicalisering en extremisme staat beschreven dat de
aandachtsfunctionaris een melding door kan zetten naar
het GRIP. Het GRIP doet blijkens de DJI-visie vervolgens
aan ‘risico-inschatting en advies’. Deze binnen DJI
uitgedragen rolopvatting van het GRIP contrasteert met
de circulaire van DJI en tevens met de rolbeschrijving van
het GRIP zoals die vanuit de politie wordt uitgedragen. Het
GRIP heeft volgens de politie nadrukkelijk geen advies en/
of duidingsfunctie voor signalen van radicalisering, maar
fungeert als informatieknooppunt tussen politie, DJI en
het OM dat kan onderzoeken of de gedetineerde zich in
detentie bezighoudt met criminele activiteiten. Hierbij ligt
dus geen specifieke focus op radicaliseringsaspecten.

Multidisciplinair overleg over duiding signalen en
plan van aanpak heeft niet plaatsgevonden
In het systeem is niet voorzien dat de informatie die bij
verschillende organisaties aanwezig is, automatisch bij
elkaar wordt gebracht. In een multidisciplinair casusoverleg wordt informatie vanuit verschillende organisaties bij
elkaar gebracht en een gezamenlijk beeld opgesteld. In dit
evaluatieonderzoek valt op dat T., ondanks zijn vele
antecedenten, niet in een multidisciplinair casusoverleg
over veelplegers van het Veiligheidshuis is behandeld
volgens de gemeente Utrecht48. Dit element komt terug in
evaluatie deel A. Ook hebben de afzonderlijke organisaties
geen aanleiding gezien om hem aan te melden voor een
casusoverleg radicalisering in de gemeente Utrecht.
De monodisciplinaire duiding door DJI en politie van de
signalen in deze casus heeft niet geleid tot agendering in
een casusoverleg. De politie kwam tot het oordeel dat er
geen sprake was van een signaal van radicalisering. Zowel

48

DJI als de politie heeft de gemeente Utrecht niet geïnformeerd of het signaal via de eigen kanalen ingebracht voor
het lokale casusoverleg.
Vastgesteld is dat er geen centraal punt was waar
multidisciplinair alle informatie over betrokkene bijeen
gebracht was, waar een eenduidige, gezamenlijke duiding
gegeven kon worden aan de beschikbare informatie. en –
indien dat door de betrokken partijen nodig geacht werd
– waar vervolgens ten behoeve van het voorkomen van
recidive of het tegengaan van radicalisering een persoonsgericht plan van aanpak gemaakt kon worden. Indien de
informatie van verschillende partners wel bij elkaar was
gekomen, was de kans vermoedelijk groter geweest dat
men T. ingebracht had voor een lokaal casusoverleg
radicalisering. Ook geldt dat indien betrokkene wel in een
multidisciplinair casusoverleg met een andere focus dan
radicalisering van het Veiligheidshuis besproken was (zie
evaluatie deel A voor nadere uitwerking hiervan),
mogelijke signalen over radicalisering daar wellicht ook
aan de orde zouden zijn gekomen. Dit betekent echter niet
automatisch dat de signalen van radicalisering, geweldsbereidheid en psychische problematiek die er waren (in
ieder geval eind 2016) anders geduid waren en er aanleiding was gezien door de betrokken partijen om een
persoonsgericht plan van aanpak op te stellen. Of dat er
vervolgens ook handelingsperspectief geweest was; zelfs
wanneer iemand in een multidisciplinair casusoverleg
besproken wordt zijn interventiemogelijkheden soms
beperkt en is er geen 24/7 controle.
Deelvraag 3
Waren er signalen over geweldsbereidheid bekend over betrokkene,
en bij wie? Is opvolging gegeven aan deze signalen, in relatie tot
eventuele signalen van radicalisering?

Onduidelijk hoe signalen van geweldsbereidheid
meegewogen zijn en integraal beeld ontbreekt
Het is duidelijk dat T. een lange geschiedenis had van
agressief gedrag dat bestond uit dreiging met geweld,
toepassen van geweld en het voorhanden hebben van een
vuurwapen en messen. Zowel de politie als het OM waren
op de hoogte van (gewelds)delicten die T. had gepleegd.
Hierbij moet worden opgemerkt dat T. nooit is aangehouden en/of veroordeeld voor een daadwerkelijk steek- of
schietincident. In de criminele loopbaan van T. was daarbij
geen sprake van een toenemende geweldsspiraal. Binnen
detentie is een klein aantal incidenten geweest waarbij
sprake is geweest van het plegen van of dreigen met
geweld. Geen van de betrokken partijen heeft dit gedrag,
zover bekend, op grond van de informatie die bij hen
bekend was, in samenhang met signalen van radicalisering

Sinds 2015 is er geen casusoverleg Veelplegers meer. Dit is het Top X-overleg geworden.
Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

41

bezien. Van het verbale agressie-incident bij de gemeente
Utrecht in 2011 is de precieze toedracht niet (meer) te
achterhalen, omdat niet is vastgelegd wat er precies is
gezegd, waardoor niet nader kan worden bepaald hoe dit
voorval moet worden geduid.
Geconcludeerd kan worden dat het duiden van signalen
van geweldsbereidheid in combinatie met signalen van
radicalisering complex is, zeker wanneer geen overzicht is
van alle informatie. Niet elke uiting van geweldsbereidheid
is automatisch gelinkt aan radicalisering; meestal is dit
crimineel gemotiveerd of komt het voort uit emoties
(persoonlijkheid) of gedrag (bijvoorbeeld middelengebruik). Van T. was op basis van zijn strafrechtelijk verleden
bekend dat hij bereid was geweld te gebruiken. Dit betrof
over het algemeen geweld ten behoeve van criminele
activiteiten, als gevolg van conflicten, verzet tijdens
aanhoudingen en in samenhang met verward gedrag. Er is
niet expliciet vastgelegd of bij de beoordeling van de
mogelijke signalen van radicalisering deze geweldsbereidheid is meegewogen.
Het beeld van T. verschilt van tijd tot tijd bij de betrokken
organisaties en tussen de verschillende ketens. Hij werd
gekarakteriseerd als crimineel, door de politie als persoon
met verward gedrag, drugsverslaafde en hij had in het
politiesysteem de classificatie vuurwapengevaarlijk. Een
medewerker van DJI zag hem als een mogelijk geradicaliseerd persoon. Ketenpartners keken naar T. vanuit het
eigen perspectief en met de (gefragmenteerde) informatie
die men had. Het feit dat het beeld van T. niet eenduidig
was maakt het lastig voor betrokken professionals om
alert te zijn en blijven op relevante signalen van mogelijke
radicalisering en geweldsbereidheid. Want een ‘relevant
signaal’ is afhankelijk van de functionele keten waarbinnen een persoon wordt geduid. De dichotomie in de
veronderstelling dat iemand verward óf terrorist is, of
crimineel óf terrorist, is in de praktijk echter regelmatig
niet adequaat gebleken voor de inschatting van de
(gewelds)dreiging die van een persoon kan uitgaan.
Ook hier is van belang dat er een totaalbeeld is van een
persoon waarbij informatie uit verschillende ketens bij
elkaar wordt gebracht, ook indien sprake is van een
tijdsverloop van een aantal jaren. Specifiek is het voor het
duiden van signalen van radicalisering complex om het
juiste gewicht toe te kennen aan signalen van geweldsbereidheid (en/of psychische problematiek), omdat dit iets
zegt over de mogelijke gevaarsetting die er in het kader
van radicalisering van T. uitging. De politie heeft het
signaal uit 2016 niet als radicalisering geduid omdat een
enkelvoudig signaal was. De gepleegde delicten in het
verleden waren niet ideologisch gemotiveerd. Aangezien
in 2016 en 2017 geen criteria waren voor de eerste
beoordeling van een enkelvoudig signaal opgesteld en de
42

beoordeling niet vastgelegd werd, kan niet worden
vastgesteld of d weging en/of beoordeling anders zou zijn
geweest als informatie die nu alleen landelijk bekend was
ook meer regionaal actief ter beschikking gesteld zou zijn,
waardoor men vanuit een ander perspectief naar iemand
kan gaan kijken. Maar het had mogelijk wel een meer
volledig beeld kunnen geven voor de duiding van de
beschikbare informatie.
Deelvraag 4
Waren er signalen over psychische problematiek bekend over
betrokkene, en bij wie? Is opvolging gegeven aan deze signalen, in
relatie tot eventuele signalen van radicalisering?

Beperkte informatie beschikbaar over psychische
gesteldheid
De politie heeft T. als persoon met verward gedrag
getypeerd en hij is door de politie, eenmaal naar een
ziekenhuis gebracht omdat er bij de GGZ geen plek was.
Het OM heeft in 2017 en 2018 aan het NIFP gevraagd om
een pro-Justitia rapportage op te stellen. T. werkte echter
niet mee aan deze rapportage. Het gebrek aan deze
informatie heeft te maken met de beperkingen die de AVG
en het medische beroepsgeheim met zich meebrengen. Er
kan daarom geen conclusie worden getrokken over deze
deelvraag.

5.2 	Conclusie: beantwoording
hoofdvraag
In deelevaluatie B wordt ingegaan op de radicaliseringsaanpak, waarbij de hoofdvraag is:
Hoe zijn ten aanzien van T. signalen – waaruit zou kunnen
blijken dat hij mogelijk geradicaliseerd en/of psychische
problematiek had en/of geweldsbereid was – onderkend,
uitgewisseld en opgevolgd? En welke lessen kunnen vanuit deze
casus worden geleerd voor de persoonsgerichte aanpak van
jihadistische radicalisering?
Geconcludeerd kan worden dat organisaties intern
grotendeels gehandeld hebben conform de eigen
protocollen indien er sprake was van signalen van
mogelijke radicalisering, geweldsbereidheid en/of
psychische problematiek, waarbij de afwegingen en
handelingen navolgbaar zijn geweest. Dit laat onverlet dat
de interne afweging en handelingen kritisch worden
bezien, omdat hierin ook verbeterpotentieel zit.
Uit deze casus blijkt dat het in de praktijk complex is om
signalen van radicalisering op te merken en te duiden,
zeker als er sprake is van een diffuus informatiebeeld. Er is
niet altijd sprake van een radicaliserend persoon die je aan

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

de hand van een lijst met indicatoren kunt identificeren, of
van een prototype crimineel of persoon met verward
gedrag. Vaak is ook sprake van overlap, zoals ook in deze
casus. Voor de meeste organisaties is het duiden van
signalen van radicalisering geen primair proces, maar
slechts een bijkomend aspect in een groter geheel.
Na de signalen in 2016 en 2017 heeft geen van de betrokken organisaties een aanvullend signaal van radicalisering
gehad. De twee incidenten in detentie in 2019 zijn conform
protocol geduid door de betreffende PI, echter niet in
samenhang met het signaal uit 2016 en 2017. Dit leert dat
organisaties door de tijd heen blijvend alert moeten zijn
op signalen van radicalisering en nieuwe signalen in
samenhang met eerdere signalen moeten beoordelen.
Signalen zijn intern onderkend en opgevolgd, maar zijn
veelal afzonderlijk in beschouwing genomen en niet altijd
gedeeld met interne organisatieonderdelen of externe
partners. De aansluiting naar externe partners als
onderdeel van een groter systeem49 moet verbeterd
worden. Een totaalbeeld van een persoon kan enkel
gemaakt worden als iedere organisatie binnen de
verschillende ketens zich er van bewust is dat het voor een
(partner)organisatie van belang kan zijn om informatie te
ontvangen uit de eigen interne organisatie en/of keten,
zodat signalen niet afzonderlijk maar in samenhang
kunnen worden beoordeeld.
Deze casus maakt zichtbaar dat een persoon in parallelle
ketens en bij verschillende instanties in (en ook weer uit)
beeld kan zijn, waar door de tijd heen uiteenlopende
signalen kunnen opkomen van mogelijke radicalisering,
geweldsbereidheid en/of psychische problematiek. En dat
deze signalen niet vanzelfsprekend bij elkaar komen.
In dit geval was er nergens één ketenoverstijgend
totaalbeeld van betrokkene beschikbaar, waarin de
strafbare feiten uit het justitiële dossier, waar geweldsdelicten een onderdeel van waren, samen met de melding
die DJI deed aan het GRIP en andere relevante ‘contextuele’ zaken in samenhang beschouwd werden. Het
eigenaarschap voor deze casus bij een van de betrokken
organisaties ontbrak hierdoor. Een totaalbeeld had
wellicht tot andere inzichten geleid, mogelijk ook tot een
andere risico-inschatting, en had het palet aan interventies mogelijk kunnen vergroten. Tegelijkertijd had T. geen
uniek profiel in de politiesystemen. Indien er voor gekozen
zou zijn om T. op te nemen in een casusoverleg, wil dit
niet automatisch zeggen dat ingezette interventies ook
het gewenste effect zouden hebben gehad. Interventies

49

hadden mogelijkerwijs invloed gehad op het handelen van
T., maar het is onmogelijk om vast te stellen of de aanslag
hierdoor beïnvloed zou zijn geweest.

5.3 Aanbevelingen
Hieronder zijn een aantal aanbevelingen geformuleerd op
basis van de lessen die uit deze evaluatie getrokken
kunnen worden. De aanbevelingen raken aan 1) het belang
van multidisciplinair werken en persoonsgericht werken,
2) informatieoverdracht binnen en tussen organisaties in
de veiligheidsketen, 3) protocollen afstemmen op de
praktijk en andere partijen en assumpties over rollen van
partners toetsen, en 4) het op peil houden van kennis en
expertise om signalen van radicalisering te herkennen en
duiden.

Werk multidisciplinair en persoonsgericht in
plaats van zaaksgericht
De evaluatie heeft aangetoond dat verschillende organisaties in de veiligheidsketen in aanraking kunnen komen met
personen die mogelijk geradicaliseerd zijn. Er kunnen nog
stappen gezet worden in het monodisciplinair, binnen
ketenorganisaties, in samenhang duiden van signalen van
radicalisering, geweldsbereidheid en/of psychische
problematiek. Ook kan het multidisciplinair bespreken van
casuïstiek van grote toegevoegde waarde zijn. Dit vergt
informatie-uitwisseling tussen de betrokken partijen
zowel intern als extern en het beleggen van eigenaarschap
bij een partij die opvolging monitort is daarbij cruciaal.
Tevens kan het helpen om duidelijkheid te krijgen over
rollen en taken en in het expliciteren van verwachtingen.
Dit kan bijdragen het verhelderen van het diffuse beeld
(terrorist/verward/crimineel), zodat in samenhang
bekeken kan worden of er (gewelds)dreiging uitgaat van
personen en hoe risico’s zo goed mogelijk beheerst
kunnen worden. Kortom: meer persoonsgericht gaan
werken en signalen vanuit verschillende ketens en door de
tijd heen te stapelen en in samenhang te bezien, in plaats
van zaaksgericht, waarbij elk incident afzonderlijk bezien
en afgehandeld wordt.

Versterken informatieoverdracht tussen
organisaties
Ten aanzien van de planvorming is geconstateerd dat
processen niet altijd in samenhang zijn ontwikkeld.
Daardoor zijn bepaalde informatielijnen – die mogelijk
wenselijk zijn – tussen organisaties nog niet voldoende
ingericht. Zo worden signalen van radicalisering in

Hierbij wordt ‘het systeem’ in dit onderzoek gedefinieerd als de verzameling van werkprocessen en afspraken die de persoonsgerichte aanpak
van jihadistische radicalisering vormgeven en die in deze specifieke casus een rol speelden.
Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

43

detentie volgens de protocollen niet gemeld aan organisaties die betrokken zijn bij de (ex-)gedetineerde. Dus als
een signaal over een persoon niet is neergelegd bij de
betrokken gemeente of het Veiligheidshuis voor bespreking, komen deze signalen veelal niet bij andere organisaties terecht, buiten politie en OM zoals in de casus van T. is
gebeurd. In het kader van het opstellen van een integraal
beeld, kan het wenselijk zijn om signalen van radicalisering
in detentie standaard actief te melden aan organisaties die
betrokken zijn bij de (ex-)gedetineerde. Het is ook cruciaal
om de gemeente en/of het Veiligheidshuis, als regievoerder op de persoonsgerichte aanpak, mee te nemen om
lokale informatie in te brengen en zo het beeld over
iemand te verrijken en duiden. Hierbij dient rekening
gehouden te worden met complexiteit van informatiedeling ten gevolge van beperkingen van de Algemene
Verordening Gegevensbescherming, andere privacywetgeving en de wetgeving die geldt voor specifieke
organisaties.

Versterken informatieoverdracht binnen detentie
Geconstateerd is dat de informatieoverdracht bij overplaatsing van T. niet voldoende gedeeld is met de
vervolginrichting. Het verdient dan ook aanbeveling om,
wanneer een PI een signaal van radicalisering onderkent,
altijd een MDO te beleggen, waarin het totaalbeeld binnen
de PI wordt besproken, zodat afspraken kunnen worden
gemaakt over monitoring en registratie van gedragingen
en uitspraken. Indien een gedetineerde naar een andere
inrichting wordt overgeplaatst dient actief naar de
vervolginrichting te worden gecommuniceerd dat er een
signaal van radicalisering en contact met het GRIP is
geweest. Hierbij dient de communicatie hieromtrent actief
gedeeld te worden. Tot slot dient ervoor gezorgd te
worden dat in DJI-registratiesystemen, waarin gerapporteerd wordt over een gedetineerde, ook meldingen van
radicalisering en meldingen daarvan aan het GRIP worden
vastgelegd, zodat deze informatie zichtbaar is voor alle
(vervolg)inrichtingen.

Versterken informatie-uitwisseling binnen de
politie organisatie
In deze casus is het signaal van het GRIP terecht gekomen
bij de CTER-infocel van de Landelijke Eenheid (LE), maar
niet actief gedeeld met de desbetreffende regionale
CTER-infocel en/of het districtelijke team van de gemeente
waar T. verbleef / woonachtig was. Het zou raadzaam zijn
om te bepalen wanneer en hoe de regionale CTERinfocellen betrokken kunnen worden bij de inschatting en
beoordeling van signalen van radicalisering door de
CTER-infocel van de Landelijke Eenheid.

44

Verken de mogelijkheden om in het kader van persoonsgericht werken de registraties in Summ-IT actiever onder
de aandacht van regionale CTER-infocellen en districtelijke
teams te brengen. Hou hierbij rekening met de haalbaarheid in de praktijk gezien de hoeveelheid informatie die
dagelijks beschikbaar komt binnen de politie. Dan kan een
enkelvoudig signaal mogelijk verrijkt worden met
informatie uit de lokale context (op dat moment en/of in
de toekomst) en kan indien nodig actieve monitoring of
opvolging, bijvoorbeeld door agendering voor een
multidisciplinair overleg, op lokaal niveau plaatsvinden.

Protocollen in lijn met praktijk en expliciet toetsen
bij ketenpartners
Allereerst is het van belang om te zorgen dat protocollen
eenduidig zijn over de manier waarop er met signalen van
radicalisering omgegaan dient te worden en dat ze
aansluiten op de praktijk en toegepast worden. Voor
politie geldt dat bij het maken van een eerste inschatting
van een signaal van radicalisering verdient het aanbeveling
om te borgen in een protocol hoe deze eerste inschatting
gemaakt dient te worden en op basis van welke criteria.
De inschatting werd in 2016 en 2017 gemaakt op basis van
kennis en ervaring van een medewerker, maar hiermee is
niet geborgd dat de inschatting op eenzelfde wijze
gebeurd. Aangezien de beoordeling niet is vastgelegd was
deze ook niet controleerbaar. Het verdient aanbeveling dat
deze eerste stap van beoordeling opgenomen wordt in
een protocol en criteria en richtlijnen voor het vastleggen
en borgen van de afweging opgesteld worden.
De evaluatie heeft ook aangetoond dat protocollen van
verschillende partners onderling niet altijd op elkaar
afgestemd waren. Het is van belang ervoor zorg te dragen
dat procedures en protocollen afgestemd zijn met
relevante andere organisaties. Ketenpartijen dienen
zichzelf ervan te verzekeren dat ieder dezelfde verwachtingen en beelden ten aanzien van elkaars rollen heeft.
Daarmee wordt zeker gesteld dat tussen organisaties
onderling het interventie-potentieel optimaal benut
wordt. Ketenpartijen dienen na te gaan of de informatieoverdracht tussen organisaties geborgd is, waar er blinde
vlekken zitten en op welke wijze de overdracht van
informatie versterkt kan worden. Tijdens het evaluatieproces is gebleken dat er bij DJI en NP een andere verwachting
is over de rol van het GRIP in relatie tot de omgang met
signalen van radicalisering. Daarom wordt aanbevolen om
hiervoor een specifiek protocol te ontwikkelen (naast de
circulaire).

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

Kennis en expertise duiden signalen radicalisering
op peil
Uit de evaluatie is gebleken dat het duiden van signalen
van radicalisering in de praktijk complex is. Het is van
belang om voldoende waarborgen in te bouwen om het
duiden van signalen en opvolging hiervan mogelijk te
maken. Enerzijds door te blijven investeren in algemene
expertise en het inzetten van hoogwaardige expertise.
Anderzijds door het vergroten van de informatiepositie,
zodat een enkel signaal in een bredere context beschouwd
kan worden. Hiermee wordt het beoordelen van signalen
van radicalisering, geweldsbereidheid en/of psychische
problematiek in samenhang gedaan en bezien in relatie
tot een mogelijke geweldsdreiging en vanuit het perspectief van risicobeheersing.

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

45

46

Evaluatierapport over de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019

Dit rapport is een uitgave van:
Ministerie van Justitie en Veiligheid
Mei 2021