Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

131
Vragen van het lid Palland (CDA) aan de Minister voor Rechtsbescherming
over de berichten «Beruchte topgangster deelt lakens uit in bajes Zaanstad»:
«De R. bepaalt wat er gebeurt» en «Motorbendekopstuk Lysander de R. (39) in
allerijl uit cel gehaald en overgeplaatst» (ingezonden 18 augustus 2021).
Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming) (ontvangen
30 september 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 3948.
Vraag 1
Bent u bekend met de berichten uit de Telegraaf: «Beruchte topgangster deelt
lakens uit in bajes Zaanstad»: «De R bepaalt wat er gebeurt» en «Motorbendekopstuk Lysander de R. (39) in allerijl uit cel gehaald en overgeplaatst»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het bericht dat De R. vanuit de gevangenis een alternatieve Hells
Angels MC, genaamd MC Hardliners, heeft kunnen oprichten?
Antwoord 2
Ja. Criminele motorclubs, de zogeheten «Outlaw Motorcycle Gangs» (OMG’s),
zijn vaak zogeheten «informele verenigingen». Hierover is eerder bericht in
antwoord d.d. 20 augustus 2019 op Kamervragen van het lid Kuiken over de
oprichting van een nieuwe motorclub vanuit detentie.2 Informele verengingen
kunnen eenvoudig worden opgericht. Dit komt omdat een dergelijke
vereniging niet wordt opgericht door middel van een notariële akte en ook
niet hoeft te worden ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van
Koophandel. Een in detentie opgerichte vereniging is niet per definitie een
criminele organisatie. Het verbieden hiervan kan vooraf niet.

1

Telegraaf, 18 augustus 2021, «Beruchte topgangster deelt lakens uit in bajes Zaanstad»: «De R
bepaalt wat er gebeurt» en «Motorbendekopstuk Lysander de R. (39) in allerijl uit cel gehaald
en overgeplaatst»
2
Detail 2019D32703 | Tweede Kamer der Staten-Generaal

ah-tk-20212022-131
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 3
Klopt het bericht dat De R. de positie van voorzitter van de Gedetineerden
Commissie (Gedeko) van cluster Oost is geworden en daarmee meer
bewegingsruimte heeft en meer invloed kan uitoefenen?
Antwoord 3
Het bericht klopt ten dele. De R. was lid van de gedetineerdencommissie
(Gedeco), maar geen voorzitter. De leden van de Gedeco mogen – ter
uitoefening van hun functie – op afgesproken tijdstippen op andere afdelingen komen ten behoeve van overleg met andere Gedeco-leden en/of
functionarissen van de inrichting.
Vraag 4
Hoe wordt de positie van voorzitter van de Gedeko van een cluster toegekend
en welke taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden horen daarbij? Kan
een dergelijke positie ook vervallen naar aanleiding van incidenten/
voorvallen/slecht gedrag? Is dit inrichting-specifiek of landelijk beleid?
Antwoord 4
Nadat een gedetineerde zich verkiesbaar heeft gesteld, kiezen de gedetineerden van een afdeling zelf wie hen vertegenwoordigt in de Gedeco. Een lid
van de Gedeco vertegenwoordigt een afdeling tijdens gesprekken met
functionarissen van de inrichting over de detentie-omstandigheden, zoals het
leefklimaat op de afdeling. Hoe vaak de Gedeco bij elkaar komt, wisselt per
PI.3 Wanneer het gedrag van een gedetineerde daartoe aanleiding geeft, kan
het hem verboden worden zich verkiesbaar te stellen voor de Gedeco en kan
een eventueel lidmaatschap worden beëindigd.
In iedere penitentiaire inrichting is een Gedeco. Nadere regelgeving over de
onderhavige Gedeco staat in de huisregels van de PI Zaanstad.
Vraag 5
Klachten die door bewakers en gedetineerden over De R. bij de leidinggevenden worden neergelegd zouden bij De R belanden; dit kan toch niet waar
zijn? Hoe is een correcte klachtenprocedure en afhandeling daarvan bij de
Penitentiaire Inrichting (PI) in Zaanstad geborgd?
Antwoord 5
Bij de klachtbehandeling is het gebruikelijk om eerst in gesprek te gaan en te
bezien of een meningsverschil minnelijk kan worden afgedaan. Er is geen
sprake van dat zaken die bij leidinggevenden zijn gemeld, zijn doorgegeven
aan De R. buiten deze procedure om.
Het beklagrecht voor volwassen gedetineerden is geregeld in hoofdstuk 11
van de Penitentiaire Beginselenwet (Pbw). Een gedetineerde kan op grond
van artikel 60 Pbw bij de beklagcommissie van de Commissie van Toezicht
klagen over een hem betreffende door of namens de directeur genomen
beslissing. De directeur draagt er zorg voor dat een gedetineerde die beklag
wenst te doen daartoe zo spoedig mogelijk in de gelegenheid wordt gesteld.
Vraag 6
Deelt u de zorgen die spreken uit het artikel over toenemend fenomeen dat
criminelen vanuit detentie erin slagen alsnog hun criminele zaken voort te
zetten en aan te sturen?
Antwoord 6
Het is onacceptabel als gedetineerden vanuit detentie crimineel handelen
voortzetten. Om deze reden is extra ingezet op veiligheidsmaatregelen binnen
DJI, zoals ook beschreven in de derde Voortgangsbrief visie «Recht doen,
kansen bieden» van 15 juni jl.4 Tot deze maatregelen behoren onder meer de
oprichting van een aantal Afdelingen Intensief Toezicht (AIT) en het in iedere
3

De periodieke vergadering van Gedeco met personeel vindt in het JC Zaanstad 1 keer per
maand plaats.
Tussen de vergaderingen door vinden er op verschillende niveaus gesprekken plaats, bijvoorbeeld tussen individuele Gedeco-leden en hun afdelingshoofd. Als er een speciale aanleiding
is, kan de Gedeco verzoeken om een extra vergadering.
4
Kamerstuk 29 279, nr. 655.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

PI hebben van een Bureau inlichtingen en veiligheid (BIV). Het inzetten van
voldoende goed opgeleid en getraind personeel maakt dat er meer zicht is op
het voortgezet crimineel handelen. Daarnaast is er een nauwe samenwerking
met het Gedetineerden Recherche Informatiepunt (GRIP) van de politie om de
veiligheid binnen en buiten de inrichtingen te bewaken.
Vraag 7
Is in geval van structurele intimidatie en/of incidenten en/of klachten over een
gedetineerde eventueel overplaatsing naar een andere instelling en/of ander
regime aan de orde?
Antwoord 7
Ja. Wanneer een gedetineerde naar het oordeel van de directeur in een
bepaalde mate ongewenst gedrag vertoont, kan hij worden overgeplaatst
naar een andere inrichting en/of een ander regime.
Vraag 8 en 9
Kunt u verklaren waarom er een keylogger, die toetsaanslagen registreert,
gevonden is in het hok van bewakers van Justitieel Complex Zaanstad?
Hoe is er gehandeld na het ontdekken van de keylogger? Is duidelijk
geworden welke informatie de keylogger heeft geregistreerd en wat er met
de informatie is gedaan?
Antwoord 8 en 9
De key-logger is door de politie geplaatst in verband met een lopend
onderzoek. In het belang van dit onderzoek doe ik op dit moment geen
verdere mededelingen over de key-logger.
Vraag 10 en 11
Klopt het dat De R. op dinsdag 17 augustus in de avond uit zijn cel is gehaald
en overgeplaatst is naar de extra beveiligde afdeling van de PI in Krimpen
aan den IJssel? In hoeverre heeft dit te maken gehad met de berichtgeving
van de Telegraaf die enkele uren later zou verschijnen?
Kan uit de overplaatsing worden geconcludeerd dat er inderdaad sprake is
van voortzetting van criminele activiteiten door De R. in Justitieel Complex
Zaanstad en dat er daarmee ook sprake is van invloed van De R. op de gang
van zaken in het Justitieel Complex Zaanstad?
Antwoord 10 en 11
Ik ga niet in op besluiten ten aanzien van individuele zaken. In het algemeen
kan wel worden gemeld dat een overplaatsing gebeurt op basis van een
selectieadvies. Hierbij kunnen mogelijke effecten van publicaties op de orde
en veiligheid binnen de inrichting, het gedrag van de gedetineerde en de
persoonlijke omstandigheden van de gedetineerde meewegen.
Of er sprake is van voortzetting van criminele activiteiten kan ik in verband
met een lopend onderzoek niet beantwoorden.
Vraag 12
Heeft u ooit overwogen om maatregelen te treffen om de telefoon-signalen te
verstoren binnen Penitentiaire Inrichtingen om daarmee het gebruik van
binnengesmokkelde telefoons onmogelijk te maken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 12
DJI heeft onderzoek gedaan naar de toepassing hiervan in de PI’s. DJI heeft
met diverse marktpartijen overleg gevoerd en gevraagd om oplossingen te
presenteren en een offerte uit te brengen. De technische complexiteit,
beperkte effectiviteit en de hoge kosten hiervan hebben er toe geleid dat de
opdracht niet is gegund. Thans worden andere mogelijkheden onderzocht,
bijvoorbeeld het detecteren en verstoren van mobiele telefoons.
Vraag 13
Wat bent u voornemens te doen in overleg met de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) op basis van de signalen uit dit artikel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 13
Het tegengaan van voortgezet crimineel handelen tijdens detentie heeft
topprioriteit. Gezien het lopende politieonderzoek kan ik niet specifiek op dit
geval in gaan. Wel kan ik in algemene zin zeggen dat we stevig blijven
inzetten op de bestrijding van dit fenomeen. In de opleidingen van het
personeel wordt aandacht besteed aan onder meer het herkennen van
signalen van voortgezet crimineel handelen en hoe daar op te handelen.
Daarnaast zijn er inmiddels twee afdelingen Intensief Toezicht (AIT) operationeel en wordt er een derde ingericht. Ook is er in iedere PI een Bureau
inlichtingen en veiligheid (BIV) opgezet. Deze bureaus werken met de
Gedetineerden Relatie Monitor (GRM), een tool om onderlinge netwerken in
beeld te krijgen. Zoals ik in de brief van 11 juli 2019 bekend heb gemaakt is er
3 miljoen euro structureel beschikbaar gesteld voor de strijd tegen smokkelwaar.5 Onder andere hekwerk, camera’s en netten zijn hiermee gerealiseerd.
Tevens is het aantal speurhonden verdubbeld van twintig naar veertig. DJI
voert diverse controles uit, zoals toegangscontroles en controles van cellen
en luchtplaatsen. De penitentiaire scherpte van het personeel is hierbij van
groot belang. Daarnaast is het naar binnen brengen van contrabande per
1 november 2019 strafbaar gesteld. Op de invoer van verboden spullen staat
een geldboete van de derde categorie of een gevangenisstraf van maximaal
zes maanden. Ook is DJI bezig te onderzoeken wat de mogelijkheden en
kosten zijn om gsm-signalen te detecteren en te verstoren. Bij het constateren
van ongewenst of crimineel gedrag bij gedetineerden worden er disciplinaire
straffen opgelegd. Bij strafbaar gedrag is het uitgangspunt dat altijd aangifte
wordt gedaan zodat gedetineerden strafrechtelijk vervolgd kunnen worden.
De Wet Straffen en Beschermen laat gedrag tijdens detentie zwaarder
meewegen bij de verlening van verlof en de voorwaardelijke invrijheidstelling
(v.i.). Het in gevaar brengen van de veiligheid van medewerkers zal dus
consequenties hebben bij een beslissing over het verlenen van verlof of v.i.

5

Kamerstuk 29 911, nr. 748.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4