Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 289

Voortgezet Onderwijs

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 438

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 22 december 2020
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en Media over de brief van 13 oktober 2020 over
Examenresultaten 2020 (Kamerstukken 31 289 en 25 295, nr. 432).
De vragen en opmerkingen zijn op 11 november 2020 aan de Minister
voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media voorgelegd. Bij brief van
18 december 2020 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Arends

kst-31289-438
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 438

1

Inhoud
I

II

blz.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de CDA-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
• Inbreng van de leden van de SP-fractie
• Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
Reactie van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media

2
2
2
3
4
6
6
8

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
examens van 2020 en hebben hierover nog enkele vragen.
De leden lezen dat de Minister op dit moment nog niet kan voorspellen
wat de langetermijneffecten zullen zijn van het laten vervallen van het
centraal examen. Op welke manier gaat de Minister deze langetermijneffecten toch monitoren? En op welke manier gaat de Minister bijsturen als
blijkt dat er studenten zijn begonnen aan een vervolgopleiding in het
hoger onderwijs of mbo1, terwijl ze daar nog niet klaar voor waren, zo
vragen de voornoemde leden.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het CvTE2 zich momenteel beraadt
op tot een passende wijze van normering voor de centrale examen van
2021 te komen. Wanneer kan de Kamer hier extra informatie over
ontvangen?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister, samen met de sector,
lessen wil trekken uit de innovatieslag die de afgelopen periode op
scholen is gemaakt, bijvoorbeeld rondom onderwijs en toetsing op
afstand. Uiteraard is daar momenteel nog niet het goede moment voor,
maar op welke manier is de Minister voornemens om de geleerde lessen
uit deze situatie te behouden? Bijvoorbeeld als het gaat om het goed
afnemen van toetsing op afstand, zo vragen de leden.
Tot slot kijken de leden van de VVD-fractie uit naar verdere informatie over
de manier waarop de examens in 2021 worden vormgegeven en zij
ontvangen dan ook graag een tijdlijn van de Minister wanneer de Kamer
welke informatie kan ontvangen.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister met het rapport van DUO3 over de examenresultaten 2020. Deze
leden hebben nog enige vragen.
Allereerst vragen de leden of er lessen getrokken kunnen worden uit de
afgelopen examenperiode die meegenomen kunnen worden voor het
geval de examenperiode in 2021 vanwege corona weer met beperkingen
te maken heeft. Is er al meer zicht op hoe samen met de scholen de
komende examenperiode coronaproof wordt ingericht? Tevens vragen zij
wanneer bijvoorbeeld de beslissing wordt genomen dat in 2021 de
centrale examens wel doorgaan.

1

mbo: middelbaar beroepsonderwijs.
CvTE: College voor Toetsen en Examens.
3
DUO: Dienst Uitvoering Onderwijs.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 438

2

De leden van de CDA-fractie lezen in de brief van de Minister dat de
gemiddelde schoolexamencijfers licht gedaald zijn voor het vmbo4 en
gelijk zijn gebleven voor havo5/vwo6. Deze leden vragen of duidelijk is wat
de verklaring hiervoor is. Kan het komen omdat afstandsonderwijs voor
vmbo-leerlingen eerder leidt tot achterstanden? Zo nee, wat is dan de
reden? Zo ja, vindt de Minister het nodig om te kijken hoe deze eventuele
achterstand voor de huidige vmbo-leerlingen kan worden verkleind, zo
vragen de voornoemde leden.
De leden van de CDA-fractie lezen dat voor alle schoolsoorten tezamen
sprake is van een slagingspercentage dat 6,7 procentpunt hoger ligt dan
in eerdere jaren maar dat er wel onderscheid is te maken tussen de
schoolsoorten. Bijvoorbeeld vmbo-bb7 leerlingen hebben 1,5 procentpunt
hoger gescoord en havo-kandidaten zelfs 9,2 procentpunt hoger. Dit lijkt
erop te duiden dat het vooral positief heeft uitgepakt voor havoleerlingen
dat het centraal examen (hierna: ce) niet door ging en/of de 5,5 regel. Is
duidelijk, zo vragen deze leden, welke maatregel die niet doorging het
meest effect had op deze stijging van het slagingspercentage voor
havoleerlingen, was dat het niet doorgaan van het ce of de 5,5 regel?
Komt dit overeen met trends uit de voorgaande jaren dat de havoleerlingen er gemiddeld genomen beter voorstonden na hun schoolexamens
dan na het ce? Zo nee, is er dan een andere reden voor aan te wijzen? Is
dit ook reden om in het algemeen te kijken naar de voorbereiding van de
havoleerlingen op hun eindexamen en vooral het centraal examen om te
zorgen dat de gemiddelde slagingspercentages op de havo, die nu de
laagste zijn van alle schoolsoorten, omhoog kunnen gaan, zo vragen deze
leden.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief over de examenresultaten 2020 en hebben hier nog enkele vragen en
opmerkingen over.
Examenresultaten 2020
De leden van de D66-fractie lezen dat de schoolexamenresultaten van
2020 stabiel zijn en dat de schoolexamencijfers gemiddeld genomen op
hetzelfde niveau liggen als eerdere jaren. Bovendien zijn de slagingspercentages hoger dan in voorgaande jaren. Deze leden zijn positief over
deze resultaten, zeker gezien de bijzondere omstandigheden waarin
leerlingen en docenten tijdens de coronacrisis moesten en moeten
opereren. Dit is een knappe prestatie en complimenten gaan uit naar
scholen, die snel moesten schakelen en digitaal onderwijs moesten
organiseren zodat leerlingen toch konden doorstromen naar de vervolgopleiding. Deze leden lezen dat het slagingspercentage 6,7 procentpunt
hoger ligt dan eerdere jaren, waarbij dit 1,5 procentpunt hoger ligt bij
kandidaten in het vmbo-bb en tot 9,2 procentpunt bij havo-kandidaten.
Hoe verklaart de Minister dit verschil? Ook signaleren deze leden dat het
slagingspercentage bij havo-kandidaten het laagste lag, net zoals
voorgaande jaren. Welke acties heeft de Minister de afgelopen jaren
ondernomen om dit percentage te verhogen?
De leden van de D66-fractie vernemen een aantal zaken die volgens de
Minister hebben bijgedragen aan het hogere slagingspercentage,
namelijk: aangepaste uitslagbepaling, meer herkansingsmogelijkheden,
meer zicht op uitgangspositie en langere voorbereidingstijd voor
4

vmbo: voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs.
havo: hoger algemeen voortgezet onderwijs.
6
vwo: voorbereidend wetenschappelijk onderwijs.
7
bb: beroepsbegeleidende leerweg.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 438

3

schoolexamens. Welke lessen trekt de Minister hieruit? Ziet hij aanleiding
om ten gevolge hiervan actie te ondernemen, bijvoorbeeld leerlingen
meer voorbereidingstijd geven voor schoolexamens? Zo nee, waarom
niet, zo vragen de voornoemde leden.
Achterstanden
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat de Minister zich zo veel
mogelijk moet inzetten om achterstanden bij leerlingen te voorkomen.
Deze leden zijn positief dat de Minister hetzelfde doel stelt. Welke
ontwikkelingen vinden hier op dit moment plaats? Zijn er gegevens over
de hoeveelheid leerlingen die momenteel een achterstand op hebben
gelopen? Zij vragen of de Minister van mening is dat naar aanleiding van
deze cijfers extra ondersteuning geboden moet worden aan scholen.
Eindexamens 2021
De leden van D66-fractie zijn van mening dat het zeer belangrijk is dat zo
snel mogelijk helderheid komt voor scholen met betrekking tot de
eindexamens die dit schooljaar zullen plaatsvinden. Tijdens de begrotingsbehandeling op 13 oktober 2020 vroegen deze leden de Minister al
welke voorbereidingen hij treft voor de eindexamens. Het is immers
belangrijk dat zo snel mogelijk onzekerheid wordt weggenomen bij
leerlingen en leraren. Zo deden deze leden de suggestie om de examens
te spreiden en de weging tussen het centraal examen te wijzigen,
bijvoorbeeld naar 70/30. Wanneer kan de Kamer de verschillende
uitgewerkte scenario’s verwachten van de Minister? Op 15 oktober 2020
zei de Minister de Kamer toe dat de diverse scenario’s na twee of drie
weken naar de Kamer zouden worden gezonden. Deze periode is ruim
voorbij en nu stelt de Minister dat hij de Kamer hierover voor het
kerstreces zal informeren. Is de Minister van mening dat scholen genoeg
tijd hebben om zich voor te bereiden op het centraal examen en verschillende scenario’s? Tot slot vragen zij wanneer de Minister meer duidelijkheid kan bieden over de wijze van normering bij de centrale examens
van 2021.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie danken de Minister voor het resultatenoverzicht van de examenresultaten van dit bijzondere examenjaar
2020. Wel hebben de voornoemde leden nog een aantal vragen hierover.
De Minister geeft de resultaten van het regulier voortgezet onderwijs en
meldt dat de resultaten van de staatsexamens vo8 nog niet beschikbaar
zijn in verband met herkansingen van dit najaar. Wanneer kan de Minister
hier wel resultaten over geven? De Kamer heeft meerdere keren de wens
geuit om op de hoogte gehouden te worden over de herkansingen van de
staatsexamens in het speciaal voortgezet onderwijs. Ook vanwege de
wens van een deel van de Kamer om ook herkansingen te geven aan
vso9-leerlingen die voor certificaten opgaan. Kan de Minister geen
tussenstand geven van hoeveel herkansingen er inmiddels zijn
afgenomen in het vso? Tevens vragen zij of er misschien toch ruimte is
om ook de leerlingen die examen doen in certificaten ook herkansingen te
geven. De voornoemde leden vragen of er ook breed gekeken gaat
worden naar de manier waarop de examens in het vso verlopen zijn. Dus
dat er niet alleen naar resultaten gekeken gaat worden, maar ook naar wat
deze onrust gedaan heeft bij vso-leerlingen en in hoeverre dit tot
negatieve gevolgen heeft geleid? Ook vragen zij of er misschien lessen te
8
9

vo: voortgezet onderwijs.
vso: voortgezet speciaal onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 438

4

leren zijn over de manier van examineren in het vso voor de toekomst.
Bijvoorbeeld of het niet altijd een goed idee is om een eigen docent
aanwezig te laten zijn bij examens? Graag ontvangen zij een reactie van
de Minister.
Examenresultaten 2020
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de slagingspercentages in
2020 hoger liggen dan in voorgaande jaren. Het verschil met het slagingspercentage uit 2019 is vooral hoog op de havo en het vwo. Kan de
Minister verklaren waarom de percentages vooral op die niveaus zoveel
hoger liggen? Tevens vragen zij waarom het daar aanmerkelijk hoger ligt
dan bij de verschillende vmbo-niveaus. Hebben havo/vwo leerlingen
onbedoeld voordeel gehad door deze crisis? Graag ontvangen zij een
reactie van de Minister.
De voornoemde leden zien dat de Minister drie redenen geeft voor het
hoger uitvallen van de slagingspercentages. Bijvoorbeeld dat leerlingen
meer zicht hadden op hun uitgangspositie en hun inspanningen daar
beter op konden richten en dat leerlingen meer tijd hadden om zich voor
te bereiden. Zijn dat zaken om mee te nemen wat betreft examineren in de
toekomst? En bijvoorbeeld ook de aanpassingen die er nu gedaan zijn
rond de 5,5 regel en de herkansingsmogelijkheden? Graag ontvangen zij
een reactie van de Minister.
Volwaardig diploma voor doorstroom naar het vervolgonderwijs
De leden van de GroenLinks-fractie vinden het belangrijk dat in de gaten
wordt gehouden hoe het met de leerlingen uit dit bijzondere examenjaar
gaat in de vervolgopleiding. Zijn daar al eerste signalen over? Zijn er
signalen dat leerlingen zonder het afnemen van de landelijke eindtoets op
het juiste of onjuiste niveau terecht zijn gekomen? Tevens vragen zij op
welke manier dat wordt bijgehouden. De voornoemde leden zijn
benieuwd in hoeverre leerlingen zijn gestart op het niveau dat past bij hun
capaciteiten, nu schooladviezen niet meer bijgesteld konden worden en of
hier verschil zit tussen kinderen van lager- en hoger opgeleide ouders. De
voornoemde leden vragen dit omdat vorig jaar het basisschooladvies van
ongeveer 16.000 leerlingen aangepast werd naar aanleiding van hun
eindtoetsresultaat.
Examenjaar 2021
De leden van de GroenLinks-fractie zijn benieuwd hoe de Minister ervoor
gaat zorgen dat de leerlingen die in 2021 examen gaan doen, hiervoor
voldoende voorbereid zijn, ondanks eventueel lesuitval en achterstanden
vanwege de coronacrisis. Per school zullen die achterstanden verschillen,
dus in hoeverre zijn alle leerlingen in gelijke mate voorbereid voor een
landelijke eindtoets? Tevens vragen zij hoe de Minister hier zicht op gaat
krijgen en wanneer hij denkt hier iets over te kunnen zeggen aangezien
het ook voor scholen, docenten en leerlingen belangrijk is om te weten
waar ze aan toe zijn met betrekking tot de examens van 2021. De
voornoemde leden zijn ook benieuwd op welke manier de Minister de
scholen en docenten ondersteunt in het organiseren van deze examens en
eventuele aanpassingen die gedaan moeten worden. Ook vragen zij of
hier voldoende tijd, ruimte en ondersteuning voor is, hierbij het lerarentekort en de huidige uitval van docenten door de coronacrisis in
ogenschouw nemende. Hoe haalbaar acht de Minister dat er ook
daadwerkelijk een volledig eindexamen in 2021 afgenomen kan worden?
Tot slot vragen zij welke deadline de Minister zichzelf heeft gesteld om
hier definitief antwoord op te geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 438

5

Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
examenresultaten in 2020. Zij hebben daar nog enkele vragen en
opmerkingen over.
Allereerst vinden de leden van de SP-fractie het een goede zaak dat
momenteel opties worden uitgewerkt om voorbereid te zijn op diverse
scenario’s ten aanzien van het coronavirus en de examens. Welke
belanghebbenden worden hierbij precies betrokken en wordt bij deze
opties ook rekening gehouden met de mogelijkheid dat scholen voor
voortgezet onderwijs regionaal tijdelijk volledig moeten sluiten de
komende tijd? Tevens vragen zij hoe voor deze scholen, leraren en
leerlingen maatwerk wordt geleverd als het gaat om de examens eind dit
schooljaar. Dit baart de leden van de SP-fractie namelijk zorgen. Ook
hebben de voornoemde leden zorgen over achterstanden die leerlingen al
door de eerdere coronamaatregelen en wellicht het sluiten van hun
school, hebben opgelopen. Welke effecten heeft dit op de examens van
2021? Ook vragen zij hoe de Minister op dit moment de opgelopen
achterstanden en de gevolgen daarvan monitort en of de Minister ook hier
rekening mee houdt met het vormgeven van de opties voor het centraal
examen in 2021. Zo ja, hoe dan? Zo nee, waarom niet? Bij het schrappen
van de centrale examens vanwege corona eind vorig schooljaar werd
door de Minister duidelijk gemaakt dat de waarde van de diploma’s
hetzelfde bleef. Hoe verhoudt het aanpassen van de normering van de
eindexamens in 2021 zich tot het behouden van de waarde van de
diploma’s? Kan de Minister tevens al aangeven in hoeverre de extra
vrijgemaakte middelen voor het tegengaan van achterstanden een
positieve werking hebben ten aanzien van de opgelopen achterstanden
sinds het begin van de coronacrisis, zo vragen de voornoemde leden.
Hoe staat het daarnaast met de evaluatie van het CvTE over het verloop
van de college-examens afgelopen schooljaar in het voortgezet speciaal
onderwijs (vso) en de maatwerkmogelijkheid dat een eigen docent of
mentor aanwezig mocht zijn bij de afname van het college-examen en
hij/zij de vraag die de examinator stelt mocht herhalen? Is de Minister
bereid om in ieder geval deze maatwerkmogelijkheid blijvend in te voeren
en wellicht zelfs uit te breiden naar afname door de eigen docent in
aanwezigheid van een externe examinator, zo vragen deze leden. Op deze
manier kan voor leerlingen in het vso een ontspannen sfeer gecreëerd
worden bij de afname van mondelinge examens passend bij de
doelgroep. De voornoemde leden vragen of de Minister zijn antwoord kan
toelichten.
Tot slot vragen de leden van de SP-fractie hoe het staat met de uitvoering
van de motie van het lid Westerveld c.s.10 die verzoekt tot een onafhankelijk onderzoek naar de manier waarop de examens in het vso worden
afgenomen. Zij vragen of hier al een start mee is gemaakt en wanneer de
Minister de resultaten met de Kamer verwacht te delen.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de rapportage van DUO over het effect van de genomen maatregelen
in 2020 ten aanzien van de examens op de resultaten in het regulier
voortgezet onderwijs.
Zij begrijpen dat de resultaten van de staatsexamens vo nog niet
beschikbaar zijn omdat er in dit najaar nog herkansingen plaatsvinden,
maar betreuren dit niettemin, omdat zij zich juist de meeste zorgen maken
over de gevolgen van de maatregelen bij de staatsexamens, waarop
10

Kamerstuk 31 289, nr. 430.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 438

6

examenkandidaten in het voortgezet speciaal onderwijs zijn aangewezen.
De Minister zal de Kamer op een geëigend moment informeren over de
staatsexamens vo. Zal hij daarbij ook inzicht bieden in de mate waarin
leerlingen in het voortgezet speciaal onderwijs zich in de loop van het
examenjaar 2019–2020 voor één, meerdere of alle vakken hebben
teruggetrokken uit het examen? Ook dat kan immers (mede) een gevolg
zijn van het lesaanbod dat onder invloed van de coronamaatregelen
gedurende het examenjaar ingrijpend veranderde.
DUO rapporteert dat in 2019–2020 de schoolexamenresultaten stabiel zijn
en de schoolexamencijfers gemiddeld genomen op hetzelfde niveau
liggen als in eerdere jaren, maar tegelijkertijd dat de slagingspercentages
in 2020 hoger zijn dan in voorgaande jaren. De Minister verklaart dit
laatste onder meer aan de hand van de extra herkansingsmogelijkheden
en het betere zicht dat leerlingen hadden op hun uitgangspositie voor het
eindexamen. De leden van de PvdA-fractie hebben grote waardering voor
de inzet en creativiteit waarmee men op de individuele scholen al die
herkansingsmogelijkheden heeft weten te organiseren. Kan de Minister
toelichten wat het bij de reguliere centrale examens in de weg staat om
ook zoveel inzet en creativiteit op te brengen?
De vergelijkbare schoolexamenresultaten en het feit dat leerlingen tot
anderhalve maand voor de beoogde centrale examens hebben toegewerkt
naar deze examens en hun diploma, schenken de Minister vertrouwen dat
leerlingen voldoende voorbereid zijn op de doorstroom binnen het
voortgezet onderwijs en naar het vervolgonderwijs. De leden van de
PvdA-fractie hechten in de eerste plaats eraan dat leerlingen voldoende
voorbereid doorstromen, maar vragen op welke extra ondersteuning zij
aanspraak mogen maken, mochten zij in dat vervolgonderwijs onverhoopt
toch blijken te kampen met bepaalde vakinhoudelijke deficiënties, die
mede in samenhang met de coronamaatregelen hebben kunnen ontstaan.
Het College voor Toetsen en Examens heeft bij de Minister gemeld dat
door achterstanden die tijdens de tijdelijke schoolsluiting zijn ontstaan bij
de voorbereiding op het eindexamen een vraagstuk is ontstaan rond de
normering van het centraal examen vo. De Minister zal de Kamer hier op
een geëigend moment nader over informeren. Kan hij nu wel al iets
vertellen over zijn denkrichting? Vindt hij dat de normering minder dan
andere jaren rekening moet houden met voor bepaalde vakken gemiddeld
erg beroerde uitslagen bij de centrale examens? Of vindt hij dat zulke
leerlingen – die buiten hun schuld – achterstanden hebben opgelopen, kan
worden tegemoetgekomen met een soepeler normering, zo vragen de
voornoemde leden.
De Minister werkt momenteel, samen met de examenketen en in overleg
met belanghebbenden, opties uit om voorbereid te zijn op diverse
scenario’s ten aanzien van het coronavirus en de eindexamens 2021.
Mocht het scenario in beeld komen dat ook in 2021 de centrale examinering moet worden afgeblazen, wanneer krijgen de scholen voor
voortgezet (speciaal) onderwijs dit dan uiterlijk te horen? Tevens vragen zij
of de Minister de mening deelt dat leerlingen en scholen hier zo snel
mogelijk duidelijkheid over moeten krijgen.
De Minister stelt zich terughoudend op om aan de resultaten van dit jaar
conclusies te verbinden die zien op aanpassingen van het examenstelsel.
De leden van de PvdA-fractie erkennen dat het niet goed is om nu
overhaaste conclusies te trekken, maar zij menen ook dat uitzonderlijke
omstandigheden ook kunnen bijdragen aan inzicht in het bestaan van
mogelijkheden en kansen, waarvan men onder normale omstandigheden
niet bewust is. Tot slot vragen de voornoemde leden op welke termijn de
Minister denkt dat het mogelijk is om meer vanuit een helicopterperspectief het examenstelsel te bezien tegen het licht van de bijzondere
ervaringen in het examenjaar 2019–2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 438

7

II Reactie van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en
Media
Ik dank de leden van uw Kamer voor de vragen en opmerkingen naar
aanleiding van de Kamerbrief examenresultaten 2020. In de vragen van de
fracties komt een aantal thema’s prominent naar voren. Ik zal de vragen
van uw leden daarom zoveel mogelijk met een thematische samenhang
beantwoorden. Onder A. Eindexamen 2019–2020 beantwoord ik de vragen
die zijn gesteld over het eindexamen in het afgelopen schooljaar. Binnen
dit eerste blok ga ik achtereenvolgens in op vragen over: de examenresultaten in 2020; de monitoring van eindexamenkandidaten uit 2020; en de te
trekken lessen uit het vorige examenjaar. Onder B. Eindexamen 2020–2021
beantwoord ik vragen die zijn gesteld over de aankomende examenperiode. Hierbinnen ga ik afzonderlijk in op de onderwerpen: examenmaatregelen; de normering; en het staatsexamen.
A. Eindexamen 2019-2020
Examenresultaten 2020
De leden van de CDA-fractie vragen naar de verklaring voor de lichte
daling van de gemiddelde schoolexamencijfers voor het vmbo in 2020. De
leden vragen of die daling kan komen doordat afstandsonderwijs voor
vmbo-leerlingen eerder leidt tot achterstanden.
Op basis van de beschikbare informatie is er geen directe oorzaak aan te
wijzen voor de geconstateerde lichte daling van schoolexamenresultaten
in het vmbo in 2020 en in hoeverre er een direct verband zou kunnen zijn
met de schoolsluiting die eind vorig jaar plaatsvond. Daar komt bij dat
schoolexamens gedurende een langere periode kunnen worden
afgenomen (de laatste twee schooljaren) en allerlei factoren een rol
hebben kunnen spelen die aan deze daling ten grondslag liggen.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de reden is van de relatief grotere
stijging in het slagingspercentage in het havo ten opzichte van de andere
schoolsoorten. Daarbij vragen zij of het niet doorgaan van de centrale
examens of het wegvallen van de 5,5-regel hiervan de oorzaak kan zijn, en
of dit beeld overeenkomt met de resultaten zoals behaald door het havo in
voorgaande jaren. Ook de leden van de D66-fractie vragen een verklaring
voor het verschil in de stijging in de slagingspercentages tussen de
schoolsoorten, met in het bijzonder de reden voor het hogere percentage
in het havo. Uit de examenmonitor 2019 blijkt dat het verschil tussen het
cijfer voor het schoolexamen en centraal examen bij het havo (in
vergelijking met de andere schoolsoorten) al jaren het kleinst is.11 In 2018
en 2019 was het gemiddelde cijfer voor het schoolexamen maar 0,01 punt
hoger dan het centraal examen. In vergelijking was dit verschil in 2019 in
het vwo 0,15 punt, in het vmbo-gt 0,10 punt en in het vmbo-kb 0,07 punt.
Alleen in het vmbo-bb was het gemiddelde cijfer voor het centraal
examen 0,34 punt hoger dan het schoolexamen.
Op basis van deze gegevens valt niet te concluderen dat de relatief
grotere stijging van het aantal geslaagden in het havo komt doordat in het
havo de schoolexamens relatief beter gemaakt worden. Daarbij zijn ook
de resultaten voor de schoolexamens in het havo in 2020 gelijk gebleven
ten opzichte van de resultaten in 2019.12 Zoals aangegeven in de
Kamerbrief examenresultaten 2020 zijn het wegvallen van de centraal
examens en het daardoor wegvallen van de 5,5-regel allebei factoren die
bijdragen aan de verhoogde slagingspercentages in alle schoolsoorten.
Hiernaast kregen alle leerlingen ook meer herkansingsmogelijkheden,
11
12

Kamerstuk 31 289, nr. 412.
Kamerstukken 31 289 en 25 295, nr. 432.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 438

8

hadden zij meer zicht op hun uitgangspositie waardoor zij hun inspanning
daardoor beter konden richten, en hadden leerlingen meer tijd om zich
voor te bereiden op de nog ontbrekende schoolexamenonderdelen. Er is
geen aanwijzing dat één van deze factoren specifiek in het havo heeft
gezorgd voor de grotere verschillen in de stijging in de slagingspercentages ten opzichte van de overige schoolsoorten. Tegelijkertijd sterken
deze cijfers mij in de overtuiging het belang van het centraal examen niet
te onderschatten bij het bewaken van het instroomniveau in het vervolgonderwijs. Het is in het belang van de leerlingen dat er geen twijfel
bestaat over het behaalde niveau.
Wel valt in beide rapportages te lezen dat het slagingspercentage voor het
havo al jaren ruim onder het slagingspercentage van de andere schoolsoorten ligt. Zo lag het slagingspercentage in het havo in voorgaande
jaren rond de 88 procent, bij het vwo rond 92 procent, in het vmbo-gt rond
93 procent en bij het vmbo-kb en -bb respectievelijk rond 96 en
98 procent. Het is daardoor niet verrassend dat bij het havo de grootste
stijging te zien is, omdat een vergelijkbaar stijgen bij alle andere schoolsoorten zou resulteren in een slagingspercentage boven de 100 procent.
De leden van de CDA-fractie vragen of de examenresultaten van 2020 een
reden zijn om meer in het algemeen te kijken naar de gemiddelde
slagingspercentages op het havo. Daarnaast vragen de leden van de
D66-fractie welke acties worden ondernomen om het slagingspercentage
op het havo te verhogen. Tijdens het notaoverleg over de Staat van het
Onderwijs op 17 juni 2019 heb ik uw Kamer toegezegd u te informeren
over de onderzoeken naar de ontwikkelingen binnen het havo, zoals brede
uitstroom en de daarvoor benodigde ondersteuning van docenten, en
daarbij ook het afnemend onderwijsveld te betrekken.13
De planning was om in het najaar van 2020 gesprekken met docenten en
het afnemend onderwijsveld te voeren over de tussentijdse conclusies
van deze onderzoeken. Vanwege de coronacrisis hebben deze gesprekken
nog niet kunnen plaatsvinden. Wanneer deze gesprekken worden
ingepland zullen de examenresultaten van het examenjaar 2020 uiteraard
worden meegenomen. Ik verwacht u in de zomer van 2021 hierover nader
te kunnen informeren.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom de verschillen tussen
de slagingspercentages uit 2019 en 2020 groter zijn op het havo en vwo
ten opzichte van de verschillende vmbo-niveaus. Daarbij vragen zij of
havo/vwo leerlingen hiermee onbedoeld voordeel hebben gehad door de
corona-crisis. Zoals aangegeven in mijn eerdere antwoorden op de vragen
van de leden van de CDA- en D66-fracties lijkt de grotere stijging in het
slagingspercentage in het havo, en in mindere mate in het vwo, samen te
hangen met het feit dat deze schoolsoorten in voorgaande jaren juist een
relatief lager slagingspercentage hadden, hetgeen een grotere stijging
mogelijk maakt. Ook dit jaar liggen de slagingspercentages van de
verschillende vmbo niveaus hoger dan de slagingspercentages in het vwo
of havo. Hierdoor is mijn beeld niet dat havo of vwo-leerlingen ten
opzichte van vmbo-leerlingen afgelopen jaar een onbedoeld voordeel
hebben gehad.
Monitoring van examenleerlingen 2020
De leden van de VVD-fractie vragen op welke manier de Minister de
langetermijneffecten van het vervallen van het centraal examen zal gaan
monitoren. Daarbij willen zij weten op welke manier de Minister wil gaan
bijsturen als blijkt dat er studenten zijn begonnen aan een vervolgopleiding terwijl ze daar nog niet klaar voor waren. Zoals aangegeven in de
Kamerbrief over examenresultaten 2020 blijkt dat de examenkandidaten in
2020 ten aanzien van de gemiddelde schoolexamencijfers op een
13

Kamerstuk 35 000 VII, nr. 211.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 438

9

vergelijkbaar niveau hebben gepresteerd als in andere jaren.14 Dit, samen
het feit dat leerlingen tot half april naar de centrale examens hebben
toegewerkt, maakt dat ik er vertrouwen in heb dat leerlingen voldoende
voorbereid zijn op de doorstroom binnen het voortgezet onderwijs. Dit
neemt niet weg dat ik deze jongeren met extra aandacht en belangstelling
zal volgen, onder andere door de doorstroom naar en het succes in het
vervolgonderwijs de komende jaren te blijven monitoren. De instroomgegevens in het vervolgonderwijs zullen een eerste beeld geven van de
instroom in het vervolgonderwijs die deze jongeren hebben gemaakt. De
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft u daar op
24 november 2020 over geïnformeerd in de Kamerbrief Monitoring
gevolgen COVID-19 in mbo en ho.15 Het is echter te vroeg om een beeld te
kunnen vormen van het studiesucces van deze leerlingen. Daarom zullen
wij ook op de langere termijn, onder andere via de gegevens van DUO en
de inspectie, de gevolgen van covid-19 op het studentsucces en de
studieloopbaan van deze jongeren blijven volgen. Hiernaast volgen
vervolginstellingen, net als in andere jaren, uiteraard nauwlettend het
studentsucces van hun individuele studenten. Zoals ik in de Kamerbrief
examenresultaten heb aangegeven zie ik dat de instellingen zich
inspannen om zich ook in deze moeilijke tijd de eerstejaars studenten zo
goed mogelijk te begeleiden in de overstap naar het vervolgonderwijs.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of er al eerste signalen zijn
over de voortgang van de studenten in het vervolgonderwijs, die geslaagd
zijn voor het eindexamen in 2020. Zoals aangegeven in de beantwoording
op de vraag van de leden van de VVD-fractie geven de instroomgegevens
in het vervolgonderwijs een eerste beeld van de instroom in het vervolgonderwijs van de leerlingen die geslaagd zijn voor het eindexamen in
2020. De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft u daar op
24 november 2020 over geïnformeerd in bovengenoemde Kamerbrief
Monitoring gevolgen COVID-19 in mbo en ho. Het is echter te vroeg om
een beeld te kunnen vormen van het studentsucces van deze leerlingen.
Over de voortgang van de gediplomeerde leerlingen in hun vervolgopleiding zult u na afloop van het huidige studiejaar worden geïnformeerd.
Wel geldt hierbij dat het in principe niet mogelijk zal zijn om precies te
achterhalen welke effecten toe te schrijven zijn aan de voorbereiding van
de jongeren op het vervolgonderwijs in het voortgezet onderwijs, en
welke komen door de bijzondere start die zij door de omstandigheden
hebben moeten maken in het vervolgonderwijs. Naast deze effecten zullen
de totale effecten van corona op het vervolg onderwijs integraal in kaart
worden gebracht en nader worden gewogen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen tevens of er signalen zijn dat
leerlingen zonder het afnemen van de landelijke eindtoets op het juiste of
onjuiste niveau terecht zijn gekomen, en hoe dit wordt bijgehouden. In het
debat van 29 april jl. (Hamerstuk 35 300 VIII, nr. 182) heb ik uw Kamer
toegezegd om met data vinger aan de pols te houden voor wat betreft de
doorstroom van leerlingen uit het po naar het vo. Op mijn verzoek heeft
DUO de gemiddelde schooladviezen en instroom in het vo onderzocht.
Hierin is ook gekeken naar de sociaaleconomische status en het geslacht
van leerlingen, evenals de stedelijkheid van het gebied. De resultaten van
de monitoring, die ik uw Kamer heb toegezonden in de brief over
schooladviezen en eindtoetsen van 10 december jl., geven aanleiding tot
zorg.16 Het wegvallen van de eindtoets heeft impact op zowel de hoogte
van de schooladvisering als de instroom in het vo. De gemiddelde
adviezen zijn lager dan in voorgaande schooljaren en ook de instroom in
het vo is gemiddeld genomen iets lager. Het onderzoek toont daarbij dat
14

Kamerstukken 31 289 en 25 295, nr. 432.
Kamerstuk 31 524, nr. 479.
16
Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 568.
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 438

10

dit sterker geldt voor leerlingen met een lagere sociaaleconomische
status. Dat komt doordat leerlingen met een lagere sociaaleconomische
status de afgelopen jaren vaker recht hadden op een heroverweging en
een bijstelling van het advies kregen.
Op 17 april jl. heb ik een brief gestuurd naar alle po- en vo-scholen waarin
ik hen heb opgeroepen leerlingen kansrijk te plaatsen. Het lijkt erop alsof
scholen daaraan gehoor hebben gegeven, want iets meer leerlingen zijn
hoger geplaatst dan het schooladvies. Dit geldt wel met name voor
leerlingen met een hogere sociaaleconomische status. Ik heb vo-scholen
in de brief en middels verschillende communicatiekanalen gewezen op
hun verantwoordelijkheid leerlingen in de brugklas goed te volgen en hen
eventueel te laten wisselen van niveau, zodat leerlingen onderwijs volgen
dat bij hen past. Hierbij is in het bijzonder aandacht nodig voor leerlingen
uit gezinnen met een lagere sociaaleconomische status.
Er staat vo-scholen een groot en gevarieerd aanbod ter beschikking van
toetsen en evaluatie-instrumenten om dit te doen. Scholen kunnen
denken aan het voeren van startgesprekken met ouders en leerlingen, het
inplannen van (extra) mentoruren en mentorgesprekken, leerlingenbesprekingen en coaching. Dit kwam onder meer aan de orde in het webinar
Zicht op ontwikkeling van brugklassers, dat met de VO-raad is georganiseerd. Desgevraagd dienen scholen toe te kunnen lichten aan de inspectie
hoe zij omgaan met het volgen en plaatsen van brugklasleerlingen. Circa
200 vo-scholen zijn ook in de derde meting van de COVID-19-monitor van
de inspectie bevraagd op wat zij (extra) ondernemen in verband met
COVID-19. Hieruit bleek dat 70 procent van de vo-scholen nog geen beeld
heeft of meer brugklasleerlingen dan gewoonlijk mogelijk niet op een
passend niveau zijn ingestroomd. Verder kwam ook naar voren dat
ongeveer twee derde van de respondenten niet iets heeft gewijzigd in de
plaatsingsprocedure om het gemis van de eindtoets te ondervangen of
van plan zijn een extra evaluatiemoment te organiseren. Hoewel het nog
vrij vroeg in het schooljaar is en scholen voor veel uitdagingen staan, is
het belangrijk dat scholen in de loop van het schooljaar een beter beeld
ontwikkelen van brugklasleerlingen en actief inzetten op het zorgen dat
leerlingen onderwijs kunnen volgen op het niveau dat bij hen past.
Lessen trekken uit examenjaar 2020
De leden van de PvdA-fractie vragen op welke termijn de Minister denkt
dat het mogelijk is om meer vanuit een helikopterperspectief het
examenstelsel te bezien tegen het licht van de bijzondere ervaringen in
het examenjaar 2019–2020. Dit zou ik willen doen met medeneming van
de ervaringen in het examenjaar 2020–2021, omdat ook dit examenjaar
aanpassingen worden gedaan die andere ervaringen opleveren die nuttig
zijn om te betrekken bij de gevraagde integrale reflectie op het gehele
examenstelsel. Dit betekent dat ik uw Kamer hierover na de zomer van
2021 nader informeer. In de gevraagde reflectie zal ik tevens de vraag
meenemen van de leden van de VVD-fractie die vragen op welke manier ik
de lessen uit het examenjaar 2020, in het bijzonder ten aanzien van
toetsing op afstand, wil gaan behouden. Ook betrek ik hierbij de vragen
van de leden van de D66-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie
over welke lessen er op basis van afgelopen examenjaar zonder centraal
examen te trekken zijn voor examinering in de toekomst ten aanzien van
de exameneisen, uitslagbepaling (incl. 5,5 regel) en inrichting van het
eindexamen voortgezet onderwijs, waaronder de voorbereidingstijd en
het aantal herkansingen.
De leden van de PvdA-fractie geven aan dat zij grote waardering hebben
voor de inzet en creativiteit waarmee men op de individuele scholen al die
herkansingsmogelijkheden heeft weten te organiseren in 2020. In het
verlengde hiervan vragen zij of de Minister kan toelichten wat het bij de
reguliere centrale examens in de weg staat om ook zoveel inzet en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 438

11

creativiteit op te brengen. Centrale examinering is in zijn aard een meer
gestandaardiseerde en uniforme manier van toetsing dan waar het
schoolexaminering betreft. Dit brengt met zich mee dat er minder ruimte
is voor creativiteit dan bij de invulling en organisatie van schoolexamens
het geval is. In dit licht moeten ook de herkansingsmogelijkheden in
examenjaar 2020 worden bezien waaraan scholen zelf invulling konden
geven.
Tot slot vragen de CDA leden of er lessen getrokken kunnen worden uit de
afgelopen examenperiode die meegenomen kunnen worden voor het
geval de examenperiode in 2021 vanwege corona weer met beperkingen
te maken krijgt. Inmiddels is duidelijk dat vanwege de voortdurende
impact van corona op het onderwijs ook in examenjaar 2021 aanpassingen worden gedaan. Over het besluit eindexamen voortgezet
onderwijs 2021 heb ik uw Kamer geïnformeerd met de Kamerbrief die u
zeer recent heeft ontvangen. Daarin geef ik onder meer aan hoe het
besluit tot stand is gekomen en welke afwegingen ik daarbij heb gemaakt,
mede op basis van de ervaringen van het afgelopen jaar.
B. Eindexamen 2020-2021
Duidelijkheid eindexamen 2020–2021
De leden van de VVD- en D66-fractie vragen wanneer ik de Kamer zal
infomeren over de scenario’s voor de examens in 2021. In de Kamerbrief
die ik u zeer recent heb gezonden, heb ik uw Kamer bericht dat de centrale
examens in 2021 door zullen gaan (Kamerstuk 31 289, nr. 437). Wel neem
ik diverse maatregelen om leerlingen tegemoet te komen vanwege de
huidige omstandigheden, zoals het uitbreiden van het tweede tijdvak, het
mogelijk maken van een flexibele afname van de centrale examens en het
bieden van een extra herkansing.
De leden van de D66-fractie vragen voorts of scholen genoeg tijd hebben
om zich voor te bereiden op het centraal examen en de verschillende
scenario’s.
In mijn brief van 20 november jl. heb ik uw Kamer bericht dat ik in
samenspraak met de relevante partijen uit het onderwijsveld had besloten
om voor de kerstvakantie te komen tot een besluit.17 De veldpartijen
hebben bij mij aangegeven dat er dan nog voldoende tijd zou zijn om zich
voor te bereiden op de aanpassingen in de organisatie van de
eindexamens en de te nemen maatregelen daartoe door scholen en
leerlingen.
De leden van de CDA-fractie vragen of er meer zicht is op hoe samen met
de scholen de komende examenperiode coronaproof wordt ingericht. Bij
het opstellen van de maatregelen ten aanzien van de centrale examens
2021 heb ik zo veel mogelijk rekening gehouden met de mogelijke
ontwikkeling ten aanzien van het coronavirus. Hoewel we uiteraard niet
met zekerheid kunnen zeggen hoe de situatie zich precies zal ontwikkelen,
kunnen uiteenlopende omstandigheden beter worden opgevangen door
de uitbreiding van het tweede tijdvak en het flexibel spreiden van de
centrale examens over twee tijdvakken.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe ik er voor ga zorgen dat de
leerlingen die in 2021 examen gaan doen, hiervoor voldoende voorbereid
zijn, ondanks eventuele lesuitval en achterstanden vanwege de coronacrisis. Gelet op de verschillen in achterstanden vragen zij eveneens in
hoeverre alle leerlingen in gelijke mate voorbereid zijn op het centraal
examen. Tevens vragen zij hoe ik hier zicht op ga krijgen en wanneer ik
denk hier iets over te kunnen zeggen. De voornoemde leden zijn ook
17

Kamerstuk 30 079, nr. 113.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 438

12

benieuwd op welke manier ik de scholen en docenten ondersteun in het
organiseren van deze examens en eventuele aanpassingen die gedaan
moeten worden. Ook vragen zij of hier voldoende tijd, ruimte en ondersteuning voor is, hierbij het lerarentekort en de huidige uitval van
docenten door de coronacrisis in ogenschouw nemende. Voorts vragen zij
hoe haalbaar ik het acht dat er ook daadwerkelijk een volledig
eindexamen in 2021 afgenomen kan worden. Ook vragen de leden van de
D66-fractie welke gegevens beschikbaar zijn over het aantal leerlingen
met achterstanden en in hoeverre dit extra ondersteuning vraagt.
Scholen werken er sinds het begin van dit schooljaar hard aan om
leerlingen zo goed mogelijk voor te bereiden op het eindexamen. Uit
recente onderzoeken, waaronder de COVID-19 monitor van de inspectie
en de peiling onderwijscontinuïteit komt een gedifferentieerd beeld naar
voren van de achterstanden en fysieke lesuitval. Tussen en binnen regio’s,
scholen, klassen en leerlingen zijn er verschillen. Ik heb diverse maatregelen genomen om er voor te zorgen dat ondanks deze verschillen
leerlingen zo goed mogelijk voorbereid zijn op hun eindexamen. Zo
ondersteun ik scholen financieel met behulp van de subsidieregeling
inhaal- en ondersteuningsprogramma’s 2020–2021 en de subsidieregeling
voor extra capaciteit in de klas. Dit stelt scholen in staat om maatwerk en
hulp te bieden aan leerlingen die achterstanden hebben opgelopen,
waaronder aan eindexamenkandidaten. Door het tweede tijdvak uit te
breiden en spreiding van examens over twee tijdvakken mogelijk te
maken creëer ik ook meer flexibiliteit, waardoor er beter met de verschillende omstandigheden van leerlingen omgegaan kan worden. Gelet op de
huidige omstandigheden en de maatregelen die ik heb genomen acht ik
het haalbaar dat het volledige eindexamen in 2021 wordt afgerond. Zie
verder mijn brief die ik recent aan uw Kamer heb gezonden, over het
besluit eindexamen voortgezet onderwijs 2021.
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister kan aangeven in
hoeverre de extra vrijgemaakte middelen voor het tegengaan van
achterstanden een positieve werking hebben ten aanzien van de
opgelopen achterstanden sinds het begin van de coronacrisis. Ruim
300.000 leerlingen en studenten op bijna 6.000 scholen en instellingen
voor po, vo, en mbo kunnen een inhaal- en ondersteuningsprogramma
volgen om door de coronacrisis veroorzaakte leerachterstanden weg te
werken. De meeste programma’s lopen nog en zijn nog niet afgerond;
naar verwachting zal in veel gevallen ook de rest van dit schooljaar
gebruikt worden om leerlingen en studenten te helpen de opgedane
achterstanden weg te werken. Daarom is op dit moment nog niet precies
te zeggen in hoeverre de achterstanden al zijn weggewerkt, ook al blijkt uit
de derde covid-19 monitor van de inspectie dat vo-scholen constateren
dat in een groot deel van de gevallen in vmbo, havo en vwo de achterstanden worden weggewerkt of stabiel blijven.18 Feit is dat scholen en
instellingen de mogelijkheden massaal hebben aangegrepen en er werk
van maken om leerlingen de mogelijkheid te bieden achterstanden weg te
werken en verdere achterstanden te voorkomen.
De leden van de SP-fractie vragen welke belanghebbenden er precies
worden betrokken bij de uitwerking van scenario’s ten aanzien van het
coronavirus en de examens.
Ik heb hierover gesproken met vertegenwoordigers van de volgende
organisaties: AOb; AVS; CNV; FvOv; LAKS; Lecso; MBO-Raad; NRTO;
Ouders & Onderwijs; PO-Raad; Simea; SPV; VH; Vivis; VO-raad, Vsnu,
CvTE, inspectie, Cito en DUO.
Voorts vragen de leden van de SP-fractie of bij de uitwerking van
scenario’s ook rekening wordt gehouden met de mogelijkheid dat scholen
18

https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/publicaties/2020/11/24/covid-19-monitor-soderde-meting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 438

13

voor voortgezet onderwijs regionaal tijdelijk volledig moeten sluiten de
komende tijd. Tevens vragen zij hoe voor deze scholen, leraren en
leerlingen maatwerk wordt geleverd als het gaat om de examens eind dit
schooljaar.
Het is de inzet van het kabinet om de scholen in het funderend onderwijs
indien mogelijk open te houden vanuit het belang van onderwijscontinuïteit. Op 14 december jl. heeft het kabinet besloten tot een tijdelijke
lockdown die ook van toepassing is op het onderwijs, maar een nadrukkelijke uitzondering kent voor eindexamenleerlingen. In de uitwerking van
de examenscenario’s heb ik rekening gehouden met uiteenlopende
omstandigheden en verschillen tussen scholen en leerlingen. Besluiten
over de exameneisen kunnen alleen op landelijk niveau worden ingezet,
vanwege de uniformiteit en transparantie van het diploma. Daarom bied
ik maatwerk door leerlingen de mogelijkheid te geven om hun centraal
examens over twee tijdvakken te spreiden indien de situatie van de
leerling daar om vraagt.
De leden van de SP-fractie spreken hun zorgen uit over achterstanden die
leerlingen al door de eerdere coronamaatregelen en wellicht het sluiten
van hun school hebben opgelopen. Zij vragen welke effecten dit heeft op
de examens van 2021.
De huidige situatie op scholen, waarbij er (deels) sprake is van achterstanden, heeft een effect op de mate waarin leerlingen zich kunnen
voorbereiden op het eindexamen. Scholen moeten leerlingen daarom zo
goed mogelijk ondersteunen bij het inlopen van deze achterstanden en de
voorbereiding op het eindexamen. Dit laat onverlet dat de mogelijkheid
bestaat dat meer leerlingen kunnen zakken voor hun eindexamen dan in
voorgaande jaren.
De leden van de SP-fractie vragen of ik op dit moment de opgelopen
achterstanden en de gevolgen daarvan monitor en of ik hier ook rekening
mee houd bij het vormgeven van de opties voor het centraal examen in
2021.
Door middel van diverse onderzoeken, waaronder de COVID-19 monitor
van de inspectie en de peiling onderwijscontinuïteit, heb ik een beeld
gevormd van de situatie op scholen op dit moment. De informatie uit deze
onderzoeken heb ik meegewogen in de besluitvorming rondom het
eindexamen 2021.
De leden van de CDA-, GroenLinks-, SP- en PvdA-fractie vragen wanneer
scholen definitieve duidelijkheid krijgen of het centraal examen in 2021
doorgaat.
In mijn brief over het besluit eindexamen vo 2021 dat ik u zeer recent
stuurde, heb ik aangekondigd dat het centraal examen in 2021 voor de
algemeen vormende vakken doorgaat. Hiermee kom ik tegemoet aan een
brede wens binnen de sector om hier duidelijkheid over te bieden. Eerder
kondigde ik al aan dat het centraal schriftelijk en praktisch examen in het
vmbo niet doorgaat en het beroepsgerichte profielvak dit jaar wordt
afgesloten met een schoolexamen. Met ingang van januari volgen mijn
medewerkers samen met vertegenwoordigers uit vo, vso en vervolgonderwijs, in de nieuw ingerichte onderwijswerkgroep eindexamen 2021, de
uitvoering van de maatregelen en de ontwikkelingen in het onderwijs op
de voet. Na de voorjaarsvakantie kom ik nogmaals met bestuurders uit
alle onderwijssectoren bijeen om met elkaar in gesprek te gaan over de
stand van zaken op scholen op dat moment, in aanloop naar het
eindexamen. Als er op dat moment sprake is van sterk verslechterde
omstandigheden dan zal ik met hen bezien of een herijking van de
gemaakte afspraken noodzakelijk is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 438

14

Staatsexamen 2020 en 2021
De leden van de GroenLinks-fractie en de PvdA-fractie constateren dat de
resultaten van de staatsexamens 2020 nog niet beschikbaar zijn omdat er
in het najaar nog herkansingen worden afgenomen. De leden vragen
wanneer deze resultaten beschikbaar komen. Aansluitend hierop vragen
de PvdA-leden of er hierbij ook inzicht zal worden gegeven in de mate
waarin vso-leerlingen zich in de loop van het examenjaar 2019–2020 voor
één of meer of alle vakken hebben teruggetrokken. De laatste herkansingen van het staatsexamen worden in de tweede helft van december
afgerond, waarna de resultaten verzameld en verwerkt worden. In de
rapportage van de resultaten zal ook aandacht worden besteed aan het
aantal staatsexamenkandidaten dat zich heeft teruggetrokken voorafgaand aan de examens. Begin 2021 zal ik de resultaten van de staatsexamens 2020 met uw Kamer delen in een brief die breder over het
staatsexamen vo zal gaan.
De leden van de GroenLinks-fractie informeren voorts naar het verloop
van de herkansingen van het staatsexamen. Zij vragen of er een tussenstand kan worden gegeven over hoeveel herkansingen er inmiddels zijn
afgenomen in het vso en of er niet toch ruimte is om ook een herkansing
te bieden aan leerlingen die examen afleggen in certificaten. In de periode
vanaf september tot eind december worden alle resterende staatsexamens afgenomen. Dit betreft zowel de afname van de reguliere
staatsexamens en herkansingen bij staatsexamenkandidaten die niet
aanwezig konden zijn tijdens de reguliere afnameperiode, als de extra
herkansingen voor staatsexamenkandidaten die in 2020 opgingen voor
een diploma. Tot op heden zijn er volgens het CvTE bij circa 1.200
kandidaten (waarvan ruim 500 vso-leerlingen) meer dan 2.000 herkansingen afgenomen. In de derde week van december worden de laatste
herkansingen afgerond voor staatsexamenkandidaten die in 2020
opgingen voor het diploma. Vanwege de uitgebreide herkansingsregeling
in 2020 heeft het CvTE de volledige periode tussen augustus en december
nodig gehad om al deze examens te organiseren en af te nemen. Er is
daarmee geen ruimte meer om nog extra herkansingen te organiseren en
af te nemen.
De leden van de Groenlinks-fractie vragen de Minister of er breed gekeken
gaat worden naar de manier waarop de examens in het vso verlopen zijn.
De leden geven aan daarmee te bedoelen dat er niet alleen naar de
resultaten gekeken gaat worden, maar ook naar de gevolgen van de
onrust voor vso-leerlingen. De rapportage over de resultaten van het
staatsexamen 2020 zal inzicht geven in de resultaten die dit schooljaar zijn
behaald door staatsexamenkandidaten. Het effect van de uitzonderlijke
situatie in schooljaar 2019–2020 op vso-leerlingen zal sterk verschillen per
school en per leerling. Dit aspect zal geen onderdeel uitmaken van de
rapportage over de staatsexamenresultaten in 2020. In de uitwerking van
de motie van het lid Westerveld c.s. zal onderzoek worden gedaan in 2021
naar de aansluiting van het staatsexamen bij de belevingswereld van
vso-leerlingen.19 Ik verwacht bij de Kamerbrief ten aanzien van het
staatsexamen, die ik uw Kamer begin 2021 stuur, ook de conceptonderzoeksopzet mee te kunnen sturen, conform de eerdere wens van uw
Kamer.
Zowel de leden van de GroenLinks-fractie als de leden van de SP-fractie
informeren naar de lessen die te leren zijn van de afgelopen examenperiode als het gaat om de toekomst van examineren in het vso. Daarbij
vragen beide fracties specifiek naar de maatwerkmogelijkheid van de
19

Kamerstuk 31 289, nr. 430.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 438

15

aanwezigheid van een eigen docent bij de afname van het mondeling
college-examen. De leden van beide fracties vragen of de Minister bereid
is om deze mogelijkheid ook in de toekomst te blijven bieden. De leden
van de SP-fractie vragen voorts of de Minister wellicht bereid is om deze
mogelijkheid uit te breiden naar afname door de eigen docent in
aanwezigheid van een externe examinator. Het staatsexamen biedt
verschillende mogelijkheden om aan te sluiten bij de (ondersteunings)behoeften van individuele staatsexamenkandidaten. Eén van de mogelijkheden is de aanwezigheid van een eigen docent of vertrouwenspersoon
bij de afname van het mondelinge college-examen. De aanwezigheid van
een vertrouwd gezicht heeft als doel de kandidaat gerust te stellen zodat
de kandidaat het beste van zichzelf kan laten zien bij het examen. Deze
mogelijkheid is in 2020 breed ingezet vanwege de unieke omstandigheden
waarin we ons bevonden. Zoals ik heb aangekondigd in de brief die ik u
recent stuurde inzake het besluit eindexamens vo in 2020–2021 zal ook in
2021 deze mogelijkheid worden geboden. Als een staatsexamenkandidaat
gebaat is bij de aanwezigheid van de eigen docent of een vertrouwenspersoon biedt het staatsexamen hier de mogelijkheid toe. De eigen docent
of vertrouwenspersoon is aanwezig ter geruststelling van de kandidaat,
maar heeft geen inhoudelijke rol bij de afname van het examen.
Het is van belang dat de afname van het college-examen gebeurt door
een getrainde examinator. Het afnemen van een mondeling examen
vraagt namelijk om speciale kennis en expertise van een examinator. Dit
betreft niet alleen inhoudelijke kennis van een vak, maar ook de
vaardigheid om in een korte tijdspanne een beeld te vormen van alle
aanwezige kennis van een leerling. Het is in het belang van de leerling dat
de examinatoren bedreven zijn in het afnemen van het mondeling
college-examen aangezien zij in staat zijn om in een korte periode alle
kennis en vaardigheden bij een leerling boven te halen. Om die reden
worden er door het CvTE verschillende eisen gesteld aan de kwaliteit van
de staatsexaminatoren. Docenten uit het vso kunnen zich, net als
docenten uit het regulier vo, opgeven als staatsexaminator als zij voldoen
aan de eisen die worden gesteld.
In het vso wordt veel gebruik gemaakt van het staatsexamen, terwijl er
daarnaast ook andere mogelijkheden zijn om te examineren. Vso-scholen
kunnen een eigen examenlicentie krijgen of ten aanzien van het
eindexamen samenwerken met het regulier voortgezet onderwijs of het
vavo. Een vso-school maakt zelf de keuze welke examenvoorziening wordt
gebruikt. Deze keuze is van invloed op de vorm en manier waarop het
examen wordt vormgegeven. Als er bijvoorbeeld wordt gekozen voor
samenwerking met een reguliere vo-school wordt het schoolexamen, net
als voor reguliere vo-leerlingen, over een langere periode verspreid en
kunnen er aanpassingen worden gedaan voor de specifieke doelgroep van
het vso. Zoals ik in mijn brief van 14 december inzake de eindexamens vo
aan u heb toegelicht informeer ik uw Kamer begin 2021 over het de brede
verkenning naar het staatsexamen en de examinering in het vso.
De leden van de SP-fractie informeren tot slot naar de uitvoering van de
motie Westerveld, waarin de regering wordt verzocht een onafhankelijk
onderzoek uit te voeren naar de manier waarop de examens in het vso
worden afgenomen. De leden vragen of er al een start is gemaakt met dit
onderzoek en wanneer de resultaten met de Kamer gedeeld kunnen
worden.
Zoals toegelicht in mijn brief inzake het besluit eindexamen vo 2021 zal ik
uw Kamer begin 2021 informeren over een aantal zaken gerelateerd aan
het staatsexamen. In deze brief zal ik ook ingaan op de stand van zaken
van de motie Westerveld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 438

16

Normering centraal examens 2021
De leden van de VVD-fractie en de leden van de D66-fractie vragen
wanneer de Kamer extra informatie kan ontvangen over de aanpassing
van de normeringssystematiek van de centrale examens 2021. In mijn
brief over het besluit eindexamen vo 2021 heb ik uw Kamer geïnformeerd
over de aanpassing van de normeringssystematiek in 2021.
De leden van de SP-fractie vragen hoe het aanpassen van de normering
van de eindexamens in 2021 zich verhoudt tot het behouden van de
waarde van de diploma’s. Het CvTE heeft bij mij aangegeven dat het
gegeven de door het coronavirus ontstane situatie in het voortgezet
onderwijs technisch niet mogelijk is om de normering op de reguliere
wijze uit te voeren. Het CvTE zal daarom een aanpak hanteren die zo dicht
mogelijk in de buurt komt van de gebruikelijke werkwijze, waardoor
leerlingen terecht een (on)voldoende blijven behalen en de bekende
exameneisen zo goed mogelijk worden gewaarborgd.
De leden van de PvdA-fractie vragen mij of ik de Kamer mee kan nemen in
mijn denkrichting over de normering, en of ik vind dat de normering
minder dan andere jaren rekening moet houden met lage gemiddelde
cijfers bij de centrale examens voor bepaalde vakken. Daarnaast vragen
deze leden of ik vind dat leerlingen die – buiten hun schuld om – achterstanden hebben opgelopen, tegemoet moeten worden gekomen met een
soepeler normering. In mijn brief die ik u zeer recent stuurde heb ik uw
Kamer geïnformeerd over de noodzakelijke aanpassingen aan de
normeringssystematiek. Het CvTE heeft bij mij aangegeven dat er
technisch niet op dezelfde wijze als normaal genormeerd kan worden.
Hoewel dit uiteraard te maken heeft met de huidige omstandigheden,
worden deze aanpassingen niet gedaan om leerlingen tegemoet te komen
voor achterstanden. Ik kom leerlingen wel tegemoet door aanpassingen te
doen aan de periode waarin zij examen kunnen doen en het bieden van
een extra herkansing. Belangrijk uitgangspunt voor mij blijft dat leerlingen
goede toegang houden tot het vervolgonderwijs. Dit is juist in het belang
van de leerlingen. Daar past een soepeler normering niet bij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 289, nr. 438

17