Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

162
Vragen van het lid Joldersma (CDA)
aan de staatssecretaris van Justitie
over het weigeren van psychiatrisch
onderzoek door verdachten.
(Ingezonden 29 juli 2009)
1
Is het bericht waar dat meer dan de
helft van verdachten weigert mee te
werken aan een psychiatrisch
onderzoek in het Pieter Baan Centrum
uit angst tbs opgelegd te krijgen?1
2
Kunt u een overzicht geven van
hoeveel verdachten de afgelopen tien
jaar hebben geweigerd mee te
werken aan een psychiatrisch
onderzoek voor de pro justitia
rapportage, en of dat aantal in
relatieve en absolute zin is
toegenomen of afgenomen in de loop
van de tijd?
3
Worden de verdachten wel
opgenomen in het Pieter Baan
Centrum voor observatie, ook al
weigeren zij mee te werken? Wordt
voor deze verdachten wel – zo goed
en kwaad als dat kan – een
pro-justitia rapportage gemaakt?
4
Deelt u de opvatting dat het niet
meewerken aan een psychiatrisch
onderzoek nooit mag worden
«beloond», door dan maar geen tbs
op te leggen, of indien wel tbs wordt
opgelegd later schadevergoeding te

KVR37796
2009Z14416
0910tkkvr162
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

kunnen eisen vanwege het feit dat de
verkeerde diagnose is gesteld omdat
de verdachte destijds niet mee wilde
werken?
5
Welke andere mogelijkheden ziet u
om weigeraars van een psychiatrisch
onderzoek zwaarder te straffen en na
detentie, vanwege het delictgevaar,
gedwongen te laten opnemen in de
forensische zorg? Is daarvoor
wetswijziging noodzakelijk?
1

NOS.nl, 28 juli 2009.

Antwoord
Antwoord van staatssecretaris
Albayrak (Justitie) (ontvangen
30 september 2009)
Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2008–2009, nr. 3590
1
Het klopt dat meer dan de helft van
de observandi in het Pieter Baan
Centrum (PBC) geheel of gedeeltelijk
weigert mee te werken aan het
onderzoek. In 2008 ging het om circa
50 procent. Begin 2009 was sprake
van een stijging tot boven de 50
procent. Op dit moment daalt het
aantal weer. Hierbij dient opgemerkt
te worden dat de groep weigeraars
divers is. Tot deze categorie behoren
de «berekenende weigeraars» en
observandi die vanwege hun
psychiatrisch ziektebeeld niet of
minder goed in staat zijn aan het
onderzoek mee te werken. Gedurende
de observatieperiode in het PBC
wordt weigerende observandi

consequent gevraagd of zij alsnog
mee willen werken. Het komt
overigens ook voor dat observandi in
eerste instantie niet meewerken,
maar dit na verloop van tijd wel doen.
2 en 3
De observandi in het PBC zijn in drie
categorieën onder te verdelen:
observandi die volledig meewerken,
observandi die in meer of mindere
mate niet volledig meewerken (vanuit
een psychiatrisch ziektebeeld of om
strategische redenen) en observandi
die vanaf de opname in het PBC
volledige medewerking weigeren.
Deze laatste twee categorieën worden
aangemerkt als «moeilijk
observeerbaar».
Vóór 2005 werd na twee weken
onderzoek in het PBC bij observandi
die niet meewerkten de afweging
gemaakt of het onderzoek moest
worden beëindigd en de opdracht
moest worden teruggegeven aan de
Rechter Commissaris,
vergezeld van een kort schrijven, de
zogenaamde weigerbrief. In de
weigerbrief waren de indrukken van
het verblijf in het PBC opgenomen.
Observandi die vanwege het
psychiatrisch ziektebeeld niet of
minder goed in staat waren mee te
werken verbleven in de regel wel de
volledige periode van zeven weken in
het PBC.
In de jaren 2000–2005 is het
percentage moeilijk observeerbaren
gestegen van 15% naar 26%. Vanaf
1 januari 2005 verblijven alle moeilijk
onderzoekbaren de volledige periode

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

345

van zeven weken in het PBC. Bij een
deel hiervan is het toch mogelijk een
informatief rapport te schrijven en
soms ook diagnostiek te doen en een
advies te geven. In 2006 was 36
procent van de observandi aan te
merken als moeilijk observeerbaar, in
2007 was dat 32 procent en in 2008
50 procent, zoals reeds aangegeven
in het antwoord op vraag 1.
Er wordt een zo volledig mogelijke
rapportage over hen uitgebracht.
Hiermee wordt voldaan aan de
opdracht van de rechter. Deze
rapportage kan, afhankelijk van de
mate van medewerking, bestaan uit
een psychologisch en psychiatrisch
onderzoek, een weergave van de
observatie in het PBC, een onderzoek
in de omgeving van de verdachte
(milieuonderzoek) en informatie uit
het strafdossier en/of eerdere
strafrechtelijke psychiatrische
rapportages. Dit alles om de rechter
zo goed mogelijk over de
geestesgesteldheid van de verdachte
te informeren. Het is uiteindelijk aan
de rechter om mede op basis van de
rapportage tot een uitspraak te
komen.
De Inspectie voor de
Sanctietoepassing en de Inspectie
voor de Gezondheidszorg constateren
in hun gezamenlijke rapport op basis
van de eind 2008 uitgevoerde
doorlichting dat het PBC zijn opdracht
naar omstandigheden zo goed
mogelijk uitvoert, ook wanneer er
sprake is van een moeilijk
observeerbare verdachte.

detentie een rechterlijke machtiging
aan te vragen, waarmee zorg in
dwingend kader mogelijk is. In dit
kader wijs ik op het wetsvoorstel
Forensische zorg dat momenteel bij
de Raad van State aanhangig is. Dit
wetsvoorstel geeft de Officier van
Justitie ruimer dan voorheen de
bevoegdheid om na afloop van en in
aansluiting op de strafrechtelijke titel
bij de rechter een machtiging voor
gedwongen zorg te vragen. Het kan
gaan om een klinische opname of een
ambulante behandeling. Het
wetsvoorstel Verplichte Geestelijke
Gezondheidszorg dat de Wet Bopz
vervangt, biedt het aansluitende
kader waarbinnen deze gedwongen
zorg plaatsvindt. Het is de bedoeling
dat het wetsvoorstel Forensische zorg
en het wetsvoorstel verplichte
Geestelijke Gezondheidszorg tegelijk
in werking zullen treden.
Na inwerkingtreding van deze
wetsvoorstellen zullen de
strafrechtelijke en de civielrechtelijke
procedure beter op elkaar aansluiten,
waarmee zorgcontinuïteit beter kan
worden gegarandeerd.

4 en 5
Er bestaat geen verplichting tot
meewerken aan de rapportage
in het PBC. Volgens het nemo
tenetur-beginsel, dat is neergelegd in
artikel 29 van het Wetboek van
Strafvordering, kunnen verdachten
niet verplicht of gedwongen worden
mee te werken aan de eigen
veroordeling.
Straftoemeting en het opleggen van
een maatregel behoort tot het
onafhankelijk rechterlijk oordeel.
Ook zonder volledige rapportage pro
justitia kan de rechter de
tbs-maatregel opleggen.
Mede uit een oogpunt van
maatschappelijke veiligheid, kan een
dwingend kader voor behandeling,
ook na afloop van de strafrechtelijke
titel wenselijk zijn. Op dit moment
heeft de Officier van Justitie op grond
van de Wet Bijzondere Opnemingen
Psychiatrische Ziekenhuizen (Bopz)
de bevoegdheid om na afloop van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

346