Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

32 820

Nieuwe visie cultuurbeleid

Nr. 369

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 juni 2020
Met deze brief reageer ik op het verzoek van uw Kamer om geïnformeerd
te worden over de uitvoering van de aangenomen moties ingediend
tijdens het wetgevingsoverleg van 28 april jl. (Kamerstuk 35 441, nr. 19). Ik
informeer u ook over de stand van zaken van andere moties en toezeggingen met betrekking tot cultuur.
Instellingen en werkenden in de culturele en creatieve sector zijn hard
getroffen door de maatregelen om de verspreiding van het Coronavirus te
beperken.
Bibliotheken, theaters, musea, bioscopen en monumenten moesten hun
deuren sluiten. Levendige plekken waar het gonsde van verwondering,
waren opeens muisstil. Makers kwamen thuis te zitten zonder werk; ze
misten niet alleen hun werk als bijvoorbeeld violist op een podium maar
ook hun werk als viooldocent. Kinderen konden niet meer naar gitaar- of
tekenles, koren konden niet meer wekelijks met elkaar repeteren. En ook
het publiek miste de makers en kunstenaars. De beleving van een avond
in het theater, het moment van verstilling in een museum of een bezoek
met de klas aan een filmtheater. Ik ben onder de indruk van de creativiteit
en de initiatieven die ontstaan vanuit de sector om, nu de beperkende
maatregelen worden versoepeld, hun publiek weer te ontmoeten.
Het kabinet heeft een breed pakket aan generieke maatregelen getroffen,
waar de culturele en creatieve sector ook gebruik van kan maken. Het gaat
dan met name om de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor
Werkgelegenheid (NOW) (Kamerstuk 35 420, nr. 8), Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (TOZO) (Kamerstuk 35 420, nr. 11)
en de Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren (TOGS)
(Kamerstuk 35 420, nr. 6). Verder heb ik coulancemaatregelen getroffen
voor de door mij en de zes rijkscultuurfondsen gesubsidieerde instellingen. Subsidies worden doorbetaald, de huur voor de rijksmusea is voor
drie maanden opgeschort en instellingen worden er niet op afgerekend
als zij afgesproken prestaties niet behalen vanwege deze crisis. Het

kst-32820-369
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 820, nr. 369

1

kabinet heeft € 300 miljoen ingezet voor aanvullende ondersteuning van
de culturele en creatieve sector door de financieel zware eerste maanden
heen te helpen en in staat te stellen om te investeren voor het volgende
seizoen. In mijn brief van 27 mei jl1. ga ik in op de uitwerking van deze
aanvullende ondersteuning.
I Moties
Corona
Met de brief van 27 mei ben ik op de volgende moties, aangenomen bij
het Wetgevingsoverleg Cultuur en Corona van 28 april jl., ingegaan:
– Motie van de leden Dijkhoff en Jetten over medio mei duidelijkheid
over een aanvulling op het lopende steunpakket.2
– Gewijzigde motie van het lid Asscher C.S. over steun voor ondernemers en werkenden uit de creatieve sector.3
– Motie van het lid Dik-Faber c.s. over zorg dragen voor regionale
spreiding bij behoud van culturele instellingen.4
– Motie van de leden Geluk-Poortvliet en El Yassini over overleg over
passende culturele en creatieve alternatieven.5
– Motie van de leden Asscher en Belhaj over ondersteuning van
niet-gesubsidieerde instellingen.6
Aan de motie van het lid Asscher c.s over de inspanningsverplichting om
te voorkomen dat lokale en regionale culturele voorzieningen verdwijnen7
is uitvoering gegeven doordat het kabinet heeft besloten om een
bevoorschotting op de compensatie aan gemeenten te verstrekken om de
lokale en regionale culturele infrastructuur te ondersteunen. Rijk en
medeoverheden bekijken samen welke reële compensatie nodig is op
basis van de hogere uitgaven en gederfde inkomsten. 8
De motie van het lid van den Berge c.s. om alles in het werk te stellen om
creatieve makers in de culturele sector door deze crisis heen te helpen9 is
uitgevoerd door verschillende maatregelen. Het kabinet ondersteunt met
de verschillende pakketten van generieke maatregelen alle door Covid-19
getroffen sectoren. Bij de uitwerking hiervan is steeds gekeken hoe
werknemers en zzp’ers, ook in de culturele en creatieve sector, hier zo
goed mogelijk gebruik van kunnen maken. Vanwege de uitvoerbaarheid
zijn deze maatregelen generiek en gelden voor iedere sector dezelfde
voorwaarden. In aanvulling op het tweede noodpakket heeft het kabinet in
zijn brief van 3 juni jl.10 beide Kamers geïnformeerd over de invoering van
de tijdelijke overbruggingsregeling voor flexibele arbeidskrachten (TOFA).
Als makers, artiesten en zelfstandigen uit de culturele en creatieve sector
op geen enkele regeling aanspraak kunnen maken, kan uiteindelijk een
beroep worden gedaan op de bijstand (Participatiewet) als sociaal
vangnet voor zover aan de voorwaarden in de bijstand wordt voldaan.
Voor wat betreft de aanvullende ondersteuning heb ik gekozen voor inzet
van middelen gericht op het ondersteunen van vitale onderdelen van de
culturele infrastructuur, zo veel mogelijk in de volle breedte. Zo kan het
verdienvermogen van de sector, zodra dat weer mogelijk is, aange1

Kamerstuk 32 820, nr. 353
Kamerstuk 25 295, nr. 320
3
Kamerstuk 35 441, nr. 18
4
Kamerstuk 35 441, nr. 13
5
Kamerstuk 35 441, nr. 9
6
Kamerstuk 35 441, nr. 11
7
Kamerstuk 35 441, nr. 12
8
Kamerstuk 35 420, nr. 43
9
Kamerstuk 35 441, nr. 8
10
Kamerstuk 35 420, nr. 73
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 820, nr. 369

2

zwengeld worden. Ik verwacht dan ook dat instellingen deze aanvullende
ondersteuning inzetten om makers door te betalen en opdrachten te
verlenen aan makers en instellingen. Via regelingen van de zes rijkscultuurfondsen en het Steunfonds Auteursrecht zijn er ook maatregelen die
specifiek gericht zijn op makers en zzp’ers.
Wat betreft de motie van het lid Van Raan11 zet de regering, in het volle
bewustzijn van het belang van de culturele en creatieve sector voor de
Nederlandse samenleving, continu alles op alles om hen te ondersteunen.
De generieke maatregelen, de coulancemaatregelen en de aanvullende
ondersteuning zijn daarvan de zichtbare resultaten. In totaal gaat het nu al
om ongeveer een half miljard euro om de culturele en creatieve sector te
ondersteunen.
Wat betreft de aangehouden motie van het lid Van Raan12; er zijn nu al
verscheidene fiscale faciliteiten zoals het verlaagd BTW-tarief op de
aanschaf van kunstvoorwerpen en de Geefwet, die giften aan cultuur extra
aantrekkelijk maken. Ik ben in overleg met de Staatssecretaris van
Financiën over deze faciliteiten en andere mogelijkheden.
Arbeidsmarkt
Wat betreft de motie van de leden Ellemeet en Asscher om bij het
uitwerken van het arbeidsmarktbeleid het eigen karakter van de culturele
en creatieve sector goed te betrekken13, heeft de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid aangekondigd dat het rapport: «In wat voor
land willen wij werken» van de commissie Borstlap in verband met de
Corona crisis na de zomervakantie zal worden besproken. Het rapport en
de kabinetsreactie gaan over de (juridische) vormgeving van de arbeidsrelatie en betreft zowel werknemers als zelfstandigen. Daarbij wordt ook de
culturele- en creatieve sector betrokken.
In het debat van 18 november 2019 (Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 140)
hebben wij er al over gesproken dat wettelijke ruimte voor collectieve
onderhandelingen in de culturele sector in theorie niet nodig zou moeten
zijn, omdat de nieuwe Leidraad tariefafspraken zzp’ers van de Autoriteit
Consument & Markt (ACM) ruimte geeft voor het maken van collectieve
afspraken. De sector kan daar nu al mee aan de slag. Een wetsvoorstel,
zoals gevraagd in de motie van het lid Belhaj c.s.14, zou de onderhandelingspositie van werkenden versterken door te voorzien in experimenten
met verplichte minimumcontractvoorwaarden. Daarbij moet worden
aangemerkt dat zo’n experiment pas mogelijk zou zijn als ultimum
remedium. De sector zou eerst gebruik moeten maken van alle reguliere
mogelijkheden om redelijke contractvoorwaarden tot stand te brengen. De
afgelopen maanden stonden echter vooral in het teken van de zorgen
rond de Corona-crisis en ontwikkelingen op het gebied van collectieve
onderhandelingen zijn mede daardoor uitgebleven. Ik verwacht het
wetsvoorstel nog steeds, conform de motie van het lid Belhaj c.s., in 2020
in te kunnen dienen.
De motie van het lid Belhaj c.s. beoogt dat de sector goed op de hoogte
raakt van de mogelijkheden van de Leidraad tariefafspraken zzp’ers van de
ACM, en waar nodig wordt ondersteund in de uitvoering van toepassing
van die leidraad.15 Ik geef uitvoering aan deze motie door mijn steun voor
11

Kamerstuk 35 441, nr. 14
Kamerstuk 35 441, nr. 15
Kamerstuk 32 820, nr. 341
14
Kamerstuk 32 820, nr. 344
15
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 100
12
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 820, nr. 369

3

de verdere uitvoering van de Arbeidsmarktagenda. Het nieuw gevormde
Platform Arbeidsmarkt Culturele en Creatieve Toekomst, Platform ACCT,
heeft hier subsidie voor aangevraagd. Daarin is ook voorzien dat
ketentafels in verschillende disciplines ondersteuning kunnen krijgen bij
hun verkenning naar honoreringsrichtlijnen en andere collectieve
afspraken. In dit kader is er ook contact met de ACM over de toepassing
van de leidraad.
Cultuurparticipatie
Wat betreft de motie van de leden Ellemeet en Asscher over onderzoek
naar de toegankelijkheid van cultuurinstellingen en wat mogelijke
belemmeringen zijn voor mensen met een beperking16, is Significant APE
gestart met dit onderzoek. Een tussenrapport verwacht ik deze zomer en
zal worden gedeeld met uw Kamer. Dit najaar volgt de eindrapportage die
ik uw Kamer zal toezenden.
Ten aanzien van de motie van het lid Geluk-Poortvliet over onderzoek naar
hoe de structurele ondersteuning van amateurkunstverenigingen kan
worden versterkt17, kan ik u melden dat er, samen met de grootste
landelijke koepels van amateurverenigingen (KNMO en Koornetwerk NL)
en met ondersteuning vanuit het LKCA, een plan is opgesteld. Dit plan
voorziet in een onderzoeksfase, waarin wordt uitgewerkt welke structurele
ondersteuningsstructuur nodig is en welke rol het Rijk, provincies en
gemeenten daarin hebben en tegelijkertijd in een praktische aanpak op de
meest urgente thema’s waarmee het verenigingsleven worstelt. Door de
corona crisis is logischerwijs vertraging in dit onderzoek opgetreden.
Koren kunnen niet bij elkaar komen om te repeteren, leden missen zo niet
alleen het plezier van samen zingen maar ook van de wekelijkse
ontmoeting met elkaar. Door de onduidelijkheid rondom de veiligheid van
hun activiteiten is de onzekerheid bij leden en koren groot. De koepels van
de koor- en blaassector, waar veel vrijwilligers werken, hebben daarom te
maken met een zeer hoge werkdruk.
Ik stuur u de resultaten van het onderzoek dit jaar toe.
Het LKCA ondersteunt verenigingen op dit moment al met een monitor
amateurkunst en de Verenigingsscan. Deze verenigingsscan is een
diagnose-instrument waarmee verenigingen in de amateurkunst de
sterktes en zwaktes van hun vereniging in beeld kunnen brengen op vier
thema’s (Geld & middelen, visie & beleid, communicatie & publiciteit en
regelzaken). Op basis van de uitkomst kunnen verenigingen werken aan
een concreet verbeterplan. De scan geeft per thema een diagnose, kan
gebruikt worden om een duidelijke prioriteitenlijst op te stellen en geeft
verenigingen praktische tips om verbeteringen te realiseren.
Broedplaatsen
Naar aanleiding van de motie van het lid Dik-Faber c.s. over broedplaatsen en atelierruimte18, kan ik u melden dat de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties naar aanleiding van de evaluatie van
de Woningwet 2015 een wetswijziging in voorbereiding heeft. Een van de
voorgestelde aanpassingen leidt tot een verruiming van de definitie van
maatschappelijk vastgoed waardoor meer ruimte voor woningcorporaties
ontstaat om hierin te investeren. Het gaat om ateliers die ook worden
gebruikt voor op de wijk of buurt gerichte activiteiten. Het streven is om
de wetswijzing per 1 januari 2021 in te laten gaan. Het onderzoek van de
16

Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 94
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 96
18
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 110
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 820, nr. 369

4

stedelijke regio Utrecht, dat ik medefinancier, naar de benutting van
diverse (erfgoed)locaties is gaande en de resultaten van de eerste fase zijn
dit voorjaar gepubliceerd.19 De tweede fase loopt momenteel waarbij
erfgoedlocaties als pilot worden ingezet voor de huisvesting van makers.
Het onderzoek zal medio 2021 resulteren in een eindrapport dat als een
handvat kan dienen voor andere stedelijke regio’s. Vorig jaar hebben
Platform BK en de Kunstenbond in verschillende steden bijeenkomsten in
het kader van «Geen Stad Zonder Kunst #2» georganiseerd tussen
kunstenaars, beleidsmakers en politici. Naar aanleiding hiervan is een
onderzoeksrapport20 opgesteld waarin wordt ingegaan op de uitdagingen,
knelpunten en goede voorbeelden bij het creëren van betaalbare
atelierruimte. Bovenstaande wordt onder de aandacht gebracht bij de
stedelijke regio’s.
Overig
Op de motie van het lid Ellemeet c.s.21 om in overleg met het Fonds
Podiumkunsten inzichtelijk te maken hoeveel instellingen een aanvraag
hebben ingediend bij het Fonds Podiumkunsten voor meerjarige subsidie
voor de periode 2021–2024 en welk financieel beslag dit heeft, heb ik
gereageerd met de brief van 17 maart 2020.22
Aan de motie van de leden Kwint en Belhaj over het verlichten van de
verantwoordingsdruk voor makers en instellingen23 heb ik als volgt
uitwerking gegeven. In aanloop naar de aanvraagperiode is er intensief
contact geweest met de publieke cultuurfondsen en de andere overheden.
Uitgangspunt daarbij was het verlagen van de verantwoordingsdruk. Dit is
bereikt door kritisch te kijken naar de informatie die gevraagd wordt aan
de instellingen in het kader van hun meerjarige subsidieaanvragen. Daar
waar mogelijk hebben de verschillende subsidiegevers daarin dezelfde lijn
gehanteerd.
II Toezeggingen
Popsector
Tijdens het Wetgevingsoverleg Cultuur van 18 november 2019, heb ik
aangegeven dat we met het veld in gesprek zijn om te kijken wat we
precies willen weten over de staat van de popsector en hoe we dat op een
goede manier zouden kunnen doen. Ik heb u toegezegd dat u voor de
zomer van 2020 daarvan het resultaat zou krijgen. Het onderzoek is
inmiddels van start. In verband met Covid-19 heeft het onderzoek helaas
wel enige vertraging opgelopen, waardoor de resultaten nu voor het eind
van deze zomer verwacht worden.
Erfgoed- zonnepanelen
In het schriftelijke overleg van 5 maart 2020 over de subsidieregeling
tienjarige ondersteuning iconische rijksmonumenten heeft de VVD-fractie
haar zorgen uitgesproken over de aantasting van rijksmonumenten door
verduurzamingsingrepen, zoals het aanbrengen van zonnepanelen.24 Ik
heb toegezegd de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) te laten

19

Onderzoeksrapport MOOI MAKEN – Erfgoed en de kansen voor huisvesting van creatieve
makers in de stedelijke regio Utrecht.
20
Onderzoeksrapport Geen stad zonder kunst 2
21
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 93
22
Kamerstuk 32 820, nr. 347
23
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 98
24
Kamerstuk 32 820, nr. 339

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 820, nr. 369

5

kijken naar de mogelijkheden om zonder ernstige aantasting gebruik te
kunnen maken van zonnepanelen op rijksmonumenten en uw Kamer
daarover voor de zomer te informeren. Door aangepast adviesbeleid van
de RCE, worden de mogelijkheden tot het plaatsen van zonnepanelen op
rijksmonumenten verruimd. Deze nieuwe blik op de omgang met
zonnepanelen op rijksmonumenten past in mijn beleid ten aanzien van
verduurzaming van monumenten zoals verwoord in Erfgoed Telt
(Kamerstuk 32 820, nr. 248). Het is tevens in lijn met de ambities van het
Klimaatakkoord (Kamerstuk 32 813, nr. 193) ten aanzien van de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed, waaronder ook monumenten
worden gerekend.
In Nederland is de gemeente als bevoegd gezag vergunningverlener voor
wijzigingen van rijksmonumenten. Bij ingrijpende wijzigingen vraagt de
gemeente advies aan de RCE. Het adviesbeleid van de RCE – die deze
adviestaak namens mij uitvoert – heeft dus betrekking op die gevallen. De
advieslijn tot nu toe was dat zonnepanelen op rijksmonumenten alleen
mogelijk zijn, indien deze niet te zien zijn vanuit openbaar toegankelijk
gebied. Na onderzoek door de RCE en raadpleging van de Vereniging
Nederlandse Gemeenten, de Federatie van Grote Monumentengemeenten
en de provinciale Steunpunten cultureel erfgoed is de RCE tot de
conclusie gekomen dat de mogelijkheid tot het plaatsen van zonnepanelen op rijksmonumenten verruimd kan worden25. Ik neem de conclusies
van de RCE over. De ervaring leert dat in de praktijk veel gemeenten de
advieslijn van de RCE zullen volgen, ook in gevallen waarin de RCE zelf
niet adviseert. De RCE zal hiermee in het vervolg vaker positief over
zonnepanelen kunnen adviseren. Bij panelen in het zicht blijft wel een
voorwaarde dat deze niet leiden tot een onevenredige visuele aantasting
van het monument. Ook moet er sprake zijn van een zorgvuldig ontwerp.
In een aantal gevallen (bijzondere gebieden en ensembles en bijzondere
daken) zullen de mogelijkheden voor panelen in het zicht beperkt zijn. Het
adviesbeleid zal ook worden verwerkt in het voorlichtingsmateriaal dat de
RCE aan eigenaren, gemeenten en erfgoedspecialisten verstrekt.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

25

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 820, nr. 369

6