Commissiesamenvatting deelrapport ‘Overzicht van onderzoek naar
georganiseerd sadistisch misbruik van minderjarigen’
In het deelrapport is het wetenschappelijk onderzoek beschreven dat het bestaan van
georganiseerd sadistisch misbruik van minderjarigen onderschrijft. Publicaties die het
bestaan in twijfel trekken worden in dit deelrapport buiten beschouwing gelaten. De
informatie uit wetenschappelijke bronnen is in beperkte mate aanvullend op hetgeen door
slachtoffers en therapeuten is verteld. Hieronder wordt een samenvatting gegeven van de
bevindingen.
Het empirisch wetenschappelijke onderzoek dat georganiseerd sadistisch misbruik beschrijft,
is beperkt. Het gaat om een klein aantal onderzoeken gecentreerd om een beperkt aantal
onderzoekers. Bevindingen zijn gebaseerd op gegevens van in totaal enkele honderden
meldingen van slachtoffers. Onduidelijk is of het om unieke meldingen gaat of dat dezelfde
slachtoffers meerdere keren gemeld hebben. Daarnaast is er gebruik gemaakt van interviews
met hulpverleners waardoor er aanvullende informatie is verkregen. De informatie van
slachtoffers en therapeuten wordt niet ondersteund door andere bronnen. In de artikelen
wordt regelmatig gebruik gemaakt van hetzelfde onderliggende materiaal
(enquêtes/interviews) waardoor de bronnen waaruit wetenschappers putten, beperkt zijn.
Uit deze wetenschappelijke bronnen blijkt dat de definitie van georganiseerd sadistisch
misbruik niet eenduidig wordt gehanteerd. Er lijkt wel consensus over het gegeven dat het
om meerdere, samenwerkende daders moet gaan en (in het algemeen) om meerdere
slachtoffers. De term ritueel (in combinatie met satanisch) wordt soms gebruikt als
equivalent voor georganiseerd sadistisch misbruik, maar in een aantal onderzoeken naar
georganiseerd misbruik komt de term ritueel in het geheel niet voor.
De omvang van georganiseerd sadistisch misbruik blijkt nauwelijks op een verantwoorde
wetenschappelijke wijze te onderzoeken, maar wordt door de meeste onderzoekers als klein
ingeschat. In de wetenschappelijke literatuur wordt het toepassen van extreem geweld met
rituele kenmerken, het gebruik van mind control en het induceren van dissociatie vaak
genoemd. Het misbruik begon vaak op zeer jonge leeftijd en de meeste slachtoffers zijn
vrouwen. Slachtoffers hebben vaak te kampen met ernstige psychiatrische problematiek
waarbij vaak de diagnose dissociatieve identiteitsstoornis (DIS) wordt genoemd. Ongunstige
gezinsfactoren, waaronder verwaarlozing en misbruik binnen het gezin van oorsprong en het
uitlenen van het slachtoffer aan anderen voor seksuele diensten, blijken vaak illustratief
voor het ongunstige opvoedingsklimaat. Daders blijken zowel mannen als vrouwen en zijn
meestal bekenden (familieleden) van het slachtoffer, aldus de wetenschappelijke literatuur.
Ook worden regelmatig autoriteitsfiguren als daders genoemd. Ideologieën worden vaak
ingezet om het seksuele geweld te rechtvaardigen. Veel ideologieën hebben een religieus
karakter, echter ook andere ideologieën kunnen een rol spelen.
Het blijkt voor slachtoffers moeilijk om uit het netwerk te stappen. De angst voor
repercussies is groot. Onderzoek verricht in Duitsland laat echter zien dat het meer dan de

helft van de slachtoffers, naar eigen zeggen, lukt om zonder hulp het netwerk te verlaten.
Professionele hulpverleners spelen een belangrijke rol in het onthullen van het misbruik
door slachtoffers. Veel slachtoffers hebben een lange hulpverleningsgeschiedenis. Voor
hulpverleners blijkt het vaak lastig om professionele grenzen te bewaken, zij raken te zeer
betrokken bij cliënten en nemen bijvoorbeeld slachtoffers in huis. Melden bij de politie blijkt
een moeizame aangelegenheid; naast de angst voor het netwerk speelt ook de angst mee
niet geloofd te worden. Het gebrek aan concreet bewijs en incoherente verklaringen (door
bijvoorbeeld de aanwezigheid van DIS) blijken factoren die belemmerend werken bij het
doen van aangifte. Het gebrek aan vertrouwen in politiemedewerkers (die mogelijk
onderdeel uitmaken van het netwerk) is ook opvallend. De angst bij slachtoffers om zich uit
te spreken over het misbruik komt ook naar voren uit de media-analyse.
Het is voor deze onderzoekers niet na te gaan of degenen die zich in hun onderzoeken
melden als slachtoffer van georganiseerd sadistisch misbruik dit ook werkelijk meegemaakt
hebben. Verificatie of falsificatie, elementen die de basis vormen van goed wetenschappelijk
onderzoek, zijn dus onmogelijk. Generaliseerbaarheid van bevindingen is eveneens niet
mogelijk. Veel wetenschappers noemen ook dat complottheorieën over pedofiele satanische
netwerken de geloofwaardigheid van slachtoffers aantasten en afleiden van het werkelijke
probleem van georganiseerd sadistisch misbruik.
Onderzoekers geven zelf ook de beperkingen van hun onderzoeken aan. Zij geven
bijvoorbeeld aan dat zij niet aan waarheidsvinding doen en dat het niet mogelijk is de
accuraatheid van de uitspraken te verifiëren. Iedere conclusie op basis van de literatuur over
georganiseerd sadistisch misbruik is, aldus deze wetenschappers, eerder tentatief dan
definitief. Volgens hen bestaat de wetenschappelijke literatuur vooral uit commentaren en
speculaties; ontbreken empirische analyses; dienen speculaties over ongewone
karakteristieken, zoals rituele praktijken, niet benadrukt te worden; is een fenomeen als
mind control moeilijk te verifiëren en zijn claims van internationale samenzweringen van
ritueel misbruik speculatief (maar zijn er wel aanwijzingen voor netwerken die minderjarigen
uitbuiten). Ook is er geen bewijs voor de validiteit van de data (maar is er wel sprake is van
congruente bevindingen); kan er sprake kan zijn van omgekeerde causaliteit (in dat geval
verklaart vroegkinderlijk georganiseerd sadistisch misbruik niet het ontstaan van DIS, maar
zijn de meldingen over georganiseerd sadistisch misbruik een uitvloeisel van DIS).
Door diverse wetenschappers wordt de vraag gesteld of, gezien de amnesie bij DISpatiënten, retrospectieve zelfrapportage een geschikte methode voor onderzoek is en
gesteld dat de bias, die ontstaat door retrospectieve zelfrapportage over lange tijd terug, het
trekken van ferme conclusies belet.