2009D13067
22 112-815

Reactie op het Groenboek «Naar een Europees
energienetwerk voor een continue, duurzame en
concurrerende energievoorziening»
Inbreng verslag van een schriftelijk overleg
Vastgesteld 18 maart 2009
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken hebben enkele
fracties de behoefte om over de brief van de minister van Economische
Zaken d.d. 20 februari 2009 inzake de reactie op het Groenboek «Naar een
Europees energienetwerk voor een continue, duurzame en concurrerende
energievoorziening»(22 112-815), enkele vragen en opmerkingen voor te
leggen.
De vragen en opmerkingen zijn op 18 maart 2009 aan de minister van
Economische Zaken voorgelegd. Bij brief van [datum] zijn ze (door ...)
beantwoord.
Inhoudsopgave

Blz.

•

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
o Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
o Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
o Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
o Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD

•

Reactie van de minister van Economische Zaken

I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie vinden voorziening- en leveringszekerheid,
duurzaamheid en stevige concurrentie in de energiesector van groot
belang. Het is goed dat de Commissie zich daarvoor inzet.
Deze leden vinden wel dat hierbij het subsidiariteitbeginsel moet worden
toegepast. Onduidelijk is waarom de EU zoveel aandacht geeft aan
bijvoorbeeld een netverbinding tussen de windturbines in de Noord- en
Oostzee en het hoofdnet aan land, of aan de elektriciteitsconnector tussen
Spanje en Frankrijk. Het zou goed zijn als de Commissie dit beter uitlegt of
het beleid wijzigt. Daarbij is het van belang om in te gaan op het feit dat
het transport van gas en elektriciteit duur is. Daardoor is het onwaarschijnlijk dat een groot deel van de EU profiteert van windenergie uit de
Oostzee.
Dit klemt wat betreft de leden van de CDA-fractie des te meer nu het
Nabuccoproject moeilijk van de grond komt. Politieke en veiligheidsrisico’s blijken voor commerciële bedrijven een grote belemmering te zijn.
Deze leden willen dat de Commissie zwaar inzet op dit project, dat voor de
hele EU van wezenlijk belang is omdat de afhankelijk van Rusland ermee
verminderd kan worden. Wat is de precieze stand van zaken en wat gaat
de Commissie doen om het Nabuccoproject te realiseren?
De leden van de CDA-fractie constateren dat de liberalisering en privatisering van de energiebedrijven vertraging oploopt. Ook verschillende

NDS15774
0809tknds2009D13067

1

grote bedrijven, zoals Vattenfall en RWE, zijn en blijven voorlopig in
publieke handen. Ziet de Commissie dit als een probleem? In hoeverre zal
een bijvoorbeeld Zweeds energiebedrijf wat in publieke handen is,
geneigd zijn publieke en algemene belangen zoals veiligheid en leveringszekerheid in Nederland in het oog te houden? Zal een Nederlands publiek
bedrijf daar meer op gericht zijn dan een buitenlands publiek bedrijf, of is
er geen verschil? Bestaat het gevaar dat overheidsbedrijven bevoordeeld
worden door «hun» overheid en dat daardoor de concurrentie verstoord
wordt?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de fractie van de Partij van de Arbeid hebben met belangstelling kennisgenomen van de kabinetsreactie op het Groenboek «Naar
een Europees energienetwerk voor een continue, duurzame en concurrerende energievoorziening».
Deze leden zijn positief over het voorstel omdat een goede energieinfrastructuur noodzakelijk is voor een duurzame energievoorziening.
Deze leden zijn tevens positief over het feit dat het Noordzee windenergienetwerk tot één van de zes prioriteitsgebieden is benoemd.
Deze leden missen in de reactie een gedeelte waarin wordt gepleit voor
uniforme regelgeving voor het toelaten van duurzaam opgewekte energie
op de transportnetwerken. Zij verzoeken de regering om in de reactie een
dergelijk voorstel op te nemen.
Verder zijn deze leden van mening dat het budget (€ 155 miljoen voor de
periode 2007–2013) inderdaad niet de urgentie uitstraalt die op dit
beleidsterrein gewenst is. Zij roepen de regering dan ook op om in het
geval dat het budget inderdaad niet toereikend is dit aan te vullen. Deze
leden vragen de regering ook aan te geven waar deze aanvulling uit
betaald zou kunnen worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie onderschrijven de noodzaak van grote
investeringen in energienetwerken, om daarmee de omschakeling naar
duurzame energieproductie mogelijk te maken.
Naar hun mening zal het daarbij in belangrijke mate gaan om lokale en
regionale netwerken, omdat veel duurzame energieproductie kleinschalig
is. De ontwikkeling van smart grids en van slimme meters die niet alleen
slim zijn voor de energiebedrijven, maar vooral voor de consument, zijn
daarbij sleutelelementen. Ook de distributie van warmte, een ander
sleutelelement bij de omschakeling naar een duurzame energievoorziening, is vooral een lokale aangelegenheid. Een belangrijk strategisch
voordeel van kleinschalige productie en netwerken is de geringere
kwetsbaarheid van het systeem. Grootschalige infrastructuur en productie
zijn kwetsbaar in het geval van een calamiteit, sabotage, terroristische
aanval e.d. Ook zijn consumenten gecharmeerd van het idee van
zelfvoorziening, om minder afhankelijk te zijn van de commerciële
energiereuzen die, met dank aan de EU, gigantische winsten maken over
hun rug.
De EU kan naar de mening van de leden van de SP-fractie een nuttige rol
spelen bij onderzoek naar smart grids en andere bruikbare technieken, en
bij het ontwikkelen van standaards die de uitrol van nieuwe technieken
kunnen versnellen.

2

Naast bovengenoemde lokale netwerken zal er ook geïnvesteerd moeten
worden in grensoverschrijdende netwerken, om grootschalige productie
van wind- en zonne-energie (CSP) bij de klant te krijgen, bij een zo klein
mogelijk back-up vermogen aan fossiele elektriciteitscentrales.
In de praktijk van de afgelopen decennia zijn grensoverschrijdende
netwerken binnen de EU met name uitgebreid om import en export van
fossiele stroom en atoomstroom mogelijk te maken. De leden van de
SP-fractie constateren dat door de liberalisering van de energiemarkten er
op dit moment geen enkele sturing meer is op het vestigingsbeleid en de
brandstofmix van grootschalige elektriciteitsproductie. De gevolgkosten
van de vestigingskeuze voor de netwerken worden niet betaald door de
commerciële energiebedrijven, maar gesocialiseerd. Deze situatie is naar
hun mening onwenselijk uit het oogpunt van optimalisatie van de
maatschappelijke kosten van energieproductie. Ook is hier feitelijk sprake
van een sluiksubsidie aan grootschalige fossiele en atoomstroomproductie, die de ontwikkeling van duurzame energieproductie frustreert.
Waarom doet het Groenboek geen voorstellen om dit structureel gebrek
op te lossen?
Blijkens het Groenboek is er door de EU een coördinator aangesteld voor
het toezien op de voortgang van de realisatie van een verbinding tussen
de windparken op de Oostzee en de Noordzee. Sinds wanneer is deze
coördinator aangesteld? Wat heeft dat tot dusver aan resultaten
opgeleverd?
Gesteld wordt dat het netwerk dat de windparken verbindt ook geschikt
moet zijn voor handel en balancering. Vereist dit extra investeringen en zo
ja: welke? Waarom wordt in dit rijtje niet genoemd «onderlinge bijstand
van lidstaten in geval van calamiteiten, bijzonder onderhoud e.d.? Wat is
de volgorde van de behandeling van claims als er voor een verbinding
sprake is van grotere vraag dan de beschikbare capaciteit?
De EU ziet het powerlink-project, waarbij het Poolse en Litouwse netwerk
gekoppeld worden, als een prioritair project. Kan worden aangegeven
waarom dit bilaterale project de inzet van de EU nodig heeft? En meer in
zijn algemeenheid; wat zijn de criteria voor de EU om de realisatie van een
project tot Europese prioriteit te bestempelen?
De leden van de SP-fractie onderschrijven de stelling van de Europese
Commissie dat energieopslag een cruciaal element is voor het verduurzamen van de elektriciteitsvoorziening. Voor gasopslag is er primair een
belang vanuit de leveringszekerheid, al zou op termijn ook de productie
groen gas gebaat kunnen zijn bij de beschikbaarheid van voldoende
opslagfaciliteiten.
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat het Groenboek ook op het
gebied van energieopslag de verhouding tussen centraal en decentraal
onderbelicht laat. Net als bij productie en netwerken zijn deze leden van
mening dat decentrale opslag strategische voordelen heeft. Waarom
wordt daar zo weinig aandacht aan besteedt?
De Europese Raad heeft de Commissie verzocht «voorstellen ter stroomlijning van de goedkeuringsprocedures» voor netwerkprojecten in te
dienen. De leden van de SP-fractie benadrukken dat stroomlijnen prima is,
zolang dit niet gepaard gaat met het topdown voorschrijven van
besluitvormingsprocedures, waardoor de zeggenschap van de bevolking
ondermijnd wordt. De EU kan een positieve rol spelen bij het harmoniseren van ruimtelijke ordening- en milieuprocedures in de lidstaten, door
kennis uit te wisselen over de wijze waarop verschillende lidstaten hun

3

besluitvorming geregeld hebben. Op deze wijze kunnen de nationale
parlementen profiteren van best practices. Een Europese richtlijn of
andere dwingende EU-regelgeving zien deze leden echter niet zitten.
Volgens het Groenboek moet de TEN-E planning door de markt worden
aangestuurd. De leden van de SP-fractie constateren dat «de markt» niet
thuis geeft als het aankomt op lange termijn doelstellingen, die juist van
het grootste belang zijn voor de bevolking van Europa. Daarom zou het
voor de hand liggen dat democratisch gelegitimeerde overheden de
aansturing voor hun rekening nemen, en slechts de uitvoering aan de
markt wordt overgelaten.
Om nodeloze EU-bureaucratie te vermijden zou het wat betreft de leden
van de SP-fractie een interessante optie zijn om te onderzoeken of er
voordelen verbonden kunnen zijn aan de vorming regionale grensoverschrijdende netwerkbedrijven, waarbij de betrokken lidstaten naar
rato van het aantal inwoners participeren.
Kan worden toegelicht wat bedoeld wordt met «een duidelijke rol voor de
ENTSO’s en het ACER»?
Tenslotte valt het de leden van de SP-fractie op dat bij de geselecteerde
prioritaire projecten uit het Groenboek een sterke nadruk ligt op Zuid en
Oost Europa. Deze leden zouden graag een nadere toelichting zien in
welke mate de strategische belangen van Nederland met ieder van de
prioriteiten gediend zijn. Hoeveel EU-fondsen worden ingezet voor elk van
de zes projecten? In hoeverre is hier sprake van een beloning voor laks
nationaal beleid in het recente verleden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie kunnen zich in grote lijnen vinden in de
reactie die de regering geeft op het Groenboek. Zij onderstrepen de
noodzaak voor een goedwerkende, interne, Europese energiemarkt om in
toekomst de leveringszekerheid te kunnen garanderen en zien een
verbeterde infrastructuur daartoe als onmisbare voorwaarde. In beginsel
dient dit, zoals ook de regering constateert, een taak van de markt te zijn.
Slechts waar deze tekortschiet in het leggen van internationale infrastructurele verbindingen dient een overheid op te treden. Als ook zij niet
succesvol blijkt is voor de EU een rol weggelegd als bemiddelaar. Echter,
de nadruk die zowel in het Groenboek zelf als in de reactie van de regering
op de noodzaak voor een aangepaste energie-infrastructuur ten bate van
de «20–20–20 norm» wordt gelegd baart deze leden grote zorgen.
Daarover hebben zij een aantal vragen.
Bent u het met de leden van de VVD-fractie eens dat diversificatie van
energiebronnen geen doel op zich mag zijn, maar slechts een middel om
leveringszekerheid te kunnen garanderen?
De regering stelt dat zij met de Commissie van mening is dat TEN-E als
instrument beter afgestemd moet worden op de nieuwe uitdagingen van
het Europees energiebeleid. Het behalen van de Europese klimaat- en
energiedoelstellingen stelt grote eisen aan de Europese infrastructuur. In
het Groenboek valt echter te lezen dat de financiële middelen voor TEN-E
beperkt zijn en voornamelijk worden aangewend voor haalbaarheidsonderzoeken. Betekent een betere afstemming van TEN-E in dat geval dat
haar beperkte middelen in overwegende mate aangewend zullen worden
voor haalbaarheidsonderzoeken voor allerhande milieuvriendelijke
energieopwekkingsystemen? Indien ja, is dit niet een taak van de markt? Is

4

het doel van TEN-E niet het scheppen van de juiste voorwaarden voor een
goedwerkende, interne, Europese energiemarkt?
Het Groenboek stelt op pagina 8 met betrekking tot offshore windturbines
het volgende: «Energie uit offshore windturbines kan een aanzienlijke
bijdrage leveren tot de realisatie van de doelstellingen inzake
hernieuwbare energie en bijdragen tot een betere continuïteit van de
voorziening en tot meer solidariteit.» De regering heeft op deze formulering geen kritiek en geeft daarmee aan het eens te zijn met de
Commissie. Beschikken de Commissie en de regering over geheime
gegevens die bewijzen dat het in de komende jaren onafgebroken blijft
waaien op de zee? Zo ja, kunt u deze gegevens openbaar maken? Zo nee,
hoe ziet u deze verbetering van continuïteit door wind op zee dan
ontstaan? Als wind op zee bijdraagt aan solidariteit, kunt u dan aangeven
of de mogelijkheden die Frankrijk aan omringende landen biedt om
goedkope kernenergie in te kopen eveneens als een solidaire maatregel
beschouwd wordt? Indien nee, waarom niet? Indien ja, bent u
voornemens eveneens solidair naar de ons omringende landen te zijn en
nieuwe kerncentrales te bouwen, teneinde hen goedkope energie te
kunnen leveren?
Hoe ziet de regering concreet de rol van de EU in het creëren van een
Europees gelijkstroomnetwerk, waarmee stroom over grote afstanden
vervoerd kan worden, zodat bijvoorbeeld door concentrated solar power
in de Sahara opgewekte stroom over grote afstand getransporteerd kan
worden?
II. REACTIE VAN DE MINISTER
De voorzitter van de commissie,
Tichelaar
De griffier van de commissie,
Franke

5