Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1343
Vragen van de leden Werner en Van der Molen (beiden CDA) aan de
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over het bericht
«Verliest De Mearmin haar status?» (ingezonden 14 december 2022).
Antwoord van Staatssecretaris Uslu (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 24 januari 2023).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht «Verliest De Mearmin haar status?»?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2
Klopt het dat u molen De Mearmin in Damwâld uit het Rijksmonumentenregister wilt schrappen?
Antwoord 2
Ja
Vraag 3
Wat is de reden voor uw voornemen om de monumentenstatus van De
Mearmin te laten vervallen?
Antwoord 3
De reden om de monumentenstatus van De Mearmin te laten vervallen is het
feit dat de eigenaar de molen heeft verplaatst naar een museale omgeving.
Het verplaatsen van monumenten met behoud van de monumentenstatus is
op zich niet onmogelijk, maar de nieuwe locatie hoort dan in landschappelijk
of stedenbouwkundig opzicht functioneel en cultuurhistorisch vergelijkbaar te
zijn met de oorspronkelijke situering. Bij een (buiten)museum is dit in
beginsel niet het geval. Monumenten die naar een (buiten)museum worden
verplaatst verliezen dan ook hun status als rijksmonument. Dit beleid is
laatstelijk herbevestigd in het RCE-document Uitgangspunten en overwegingen gebouwde en groene rijksmonumenten van 1 februari 2019 (te raadplegen op de website van de RCE).

1

ah-tk-20222023-1343
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Nieuwsblad Noordoost-Friesland, 11 november 2022, «Verliest De Mearmin haar status?».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Met het geschetste beleid wordt ook uitvoering gegeven aan artikel 5 van het
Verdrag inzake het behoud van het architectonische erfgoed van Europa
(Verdrag van Granada, 1985).
Vraag 4
Klopt het dat molen De Mearmin in 2016 opnieuw is opgebouwd in buitenmuseum «De Sûkerei» in Damwâld in overleg met de Rijksdienst voor het
Cultureel Erfgoed (RCE)?
Antwoord 4
Ja, met dien verstande dat de RCE – in overeenstemming met de beleidsmatige uitgangspunten – negatief heeft geadviseerd over de verplaatsing van de
molen. Daarbij heeft de RCE ook in een vroegtijdig stadium aangegeven wat
de gevolgen van verplaatsing naar De Sûkerei kunnen zijn voor de status als
rijksmonument.
Vraag 5
Klopt het dat het Rijk subsidie heeft verleend voor de verplaatsing, de
restauratie en het onderhoud van De Mearmin?
Antwoord 5
De RCE heeft subsidie verleend voor de restauratie en het onderhoud van De
Mearmin, niet voor verplaatsing.
Vraag 6
Kunt u nader toelichten wat u in verband met De Mearmin bedoelt met: «In
zijn algemeenheid betekent het verplaatsen van een rijksmonument verlies
van monumentale waarden en historische context»? Zijn de ouderdom, de
cultuurhistorische betekenis en de industrieel-archeologische betekenis naar
uw oordeel bij de verplaatsing van De Mearmin naar Damwâld verloren
gegaan?
Antwoord 6
Zie hiervoor mijn antwoord op vraag 3.
Door verplaatsing is de molen niet meer in de historische omgeving
aanwezig. Ook is er geen sprake van een vergelijkbare situering.
Vraag 7
Wat zijn de financiële gevolgen voor Stichting «De Sûkerei» van het
schrappen van de monumentenstatus van De Mearmin en de overgang naar
een ander financierings- en instandhoudingsregime?
Antwoord 7
Het verlies van de status als rijksmonument betekent dat de eigenaar niet
langer een beroep kan doen op subsidieregelingen voor rijksmonumenten,
zoals de Subsidieregeling Instandhouding Monumenten.
Vraag 8
Deelt u de mening dat de instandhouding van De Mearmin juist te danken is
aan Stichting «De Sûkerei» en dat het monumentenbeleid gericht dient te zijn
op ondersteuning van eigenaren, zoals deze stichting?
Antwoord 8
Het is zeker passend om waardering uit te spreken voor de activiteiten van
Stichting «De Sûkerei», om met vele vrijwilligers het verleden van de
noordelijke Friese wouden beleefbaar te maken. Getuige het negatieve advies
over de verplaatsing van De Mearmin naar De Sûkerei had de RCE liever een
andere oplossing voor de toekomst van deze molen gezien.
Het beleid is zeker gericht op de ondersteuning van eigenaren van monumenten. Het monumentenbeleid is echter niet gericht op ondersteuning van de
exploitatie van (buiten)musea.
Vraag 9
Onderkent u dat molens de meest kwetsbare monumenten zijn, met houten
aandrijvingen en werktuigen, die constant goed en gedegen onderhoud
vergen? Zo ja, op welke wijze wordt dit in uw beleid geborgd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 9
Zoals voor heel veel monumenten geldt ook voor molens dat zij kwetsbaar
zijn als er geen goede instandhouding plaatsvindt. Dat molens een van de
bijzondere categorieën in ons monumentenbestand zijn, blijkt uit de
constante en ruime aandacht die maatschappij en overheid aan dit erfgoed
geven. Nog afgelopen jaar heb ik vanuit de regeerakkoordmiddelen een
storting gedaan in het Molenfonds waarmee eigenaren worden ondersteund.2
Daarnaast is de systematiek van de Subsidieregeling Instandhouding
Monumenten (SIM) zodanig dat zij in de praktijk vrijwel verzekerd zijn van
toekenning van instandhoudingssubsidie.
Onderdeel van mijn beleid vormt ook de subsidiëring van de opleiding en
examinering van (vrijwillig) molenaars. Dit zorgt voor (aanwas van) bekwame
molenaars die met voldoende kennis dit kwetsbare type monumenten kunnen
bedienen en onderhouden. Het bijschrijven van het ambacht van molenaar op
de Unesco representatieve lijst van immaterieel erfgoed draagt hier ook aan
bij.
Vanuit de RCE wordt de instandhouding van molens verder ondersteund door
kennisdeling en door advies bij restauratie, onderhoud en andere ingrepen.
Vraag 10
Op welke wijze hebt u de Kamer geïnformeerd, dat de status van rijksmonument vervalt als een rijksmonument wordt verplaatst naar een buitenmuseum?
Antwoord 10
Het is reeds lange tijd gebruikelijk dat daar waar panden worden verplaatst
naar een museum deze hun monumentale status verliezen of niet worden
aangewezen. Deze handelwijze is voor het laatst herbevestigd in 2019 als
onderdeel van het RCE-document Uitgangspunten en overwegingen
gebouwde en groene rijksmonumenten van 1 februari 2019. Dit document is
niet actief met uw Kamer gedeeld. Het uitwerken van dergelijke uitgangspunten hoort tot de taken van de RCE in de uitvoering van het erfgoedbeleid.
Vraag 11
Van welke rijksmonumenten die zijn verplaatst naar een buitenmuseum hebt
u de monumentenstatus laten vervallen of bent u van plan die te laten
vervallen?
Antwoord 11
Ik heb geen overzicht van het aantal rijksmonumenten dat in het verleden is
verplaatst naar buitenmusea en waarvan de status is vervallen. Verplaatsing
komt niet veel voor en is meestal (mede) ingegeven door het feit dat het
monument niet te handhaven is op de oorspronkelijke plaats. Een bekend
voorbeeld is de monumentale boerderij van voormalig Staatssecretaris Van
Leeuwen te Hoogmade, die moest wijken voor de Hogesnelheidslijn. Deze
boerderij is in 2002 verplaatst naar het Openluchtmuseum Arnhem, waarbij
de monumentenstatus is komen te vervallen.
De RCE heeft op dit moment geen weet van voorgenomen verplaatsingen
van rijksmonumenten naar buitenmusea. Er zijn dus ook geen plannen tot het
– met die reden – laten vervallen van de monumentenstatus.

2

Kamerstuk 32 820, nr. 467

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3