Stand van de uitvoering sociale
zekerheid

datum

18 december 2019

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

Pagina 2 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

Inhoud

1
1.1
1.2

Dienstverlening die om mensen draait—6
Dienstverlening UWV—6
Dienstverlening SVB—12

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Aandacht voor handhaving—15
Doorlichting sociale zekerheid op frauderisico’s—16
Ontwikkelingen fraude WW—18
Differentiatie in handhaving—21
Gebruik risicomodellen UWV—22

3
3.1
3.2
3.3
3.4

Gegevensuitwisseling—23
Bestandskoppelingen—23
Samenloop van detentie en uitkering—24
Datalekken—27
Uitwisseling van gegevens met marktpartijen—27

4
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5

Waarborgen voor dienstverlening in de toekomst—29
ICT UWV—29
Loonaangifteketen—32
ICT SVB—33
Risicomanagement—33
Internationale ontwikkelingen—34

Pagina 3 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

Inleiding
De uitvoering is de plek waar burgers en bedrijven de Rijksoverheid in de praktijk
ontmoeten. Uitvoeringsorganisaties en gemeenten vertolken daarmee een
belangrijke rol als het gezicht van de overheid en zijn van grote waarde voor het
leveren van bestaanszekerheid aan mensen. Dit geldt in belangrijke mate ook voor
de uitvoering van UWV en de SVB, die in deze brief centraal staat. Burgers mogen
verwachten goed te worden geholpen door de overheid. Dat de diverse uitvoerders
hierbij voor grote uitdagingen staan is bekend. De oorzaken hiervan zijn divers:
verouderde ICT, personeelstekorten en te veel te gedetailleerd beleid, waardoor de
uitvoering van de dienstverlening te ingewikkeld wordt.
Rijksbrede aanpak om uitvoering te verbeteren
Om deze uitdagingen het hoofd te bieden en de uitvoering toekomstbestendig te
maken en te houden, heeft het kabinet na de zomer een Ministeriële Commissie
Uitvoering (MCU)1 ingesteld. Met deze commissie en de bijbehorende werkagenda
levert het kabinet een bijdrage aan het verbeteren van de wendbaarheid,
continuïteit en dienstverlening van de uitvoering. Op deze werkagenda staan onder
andere maatwerk in dienstverlening en Werk aan Uitvoering. Begin volgend jaar zal
de werkagenda van de MCU met een nadere invulling van de onderwerpen aan uw
Kamer worden gezonden. Het kabinet zal uw Kamer twee keer per jaar over de
uitvoering van de werkagenda van de MCU informeren.
Het reeds afgeronde onderzoek ‘Regels en ruimte – Verkenning Maatwerk in
dienstverlening en discretionaire ruimte’ dat separaat aan uw Kamer wordt
verzonden, gaat in op de aandacht en ruimte voor het leveren van maatwerk in de
dienstverlening aan burgers bij een aantal (middel)grote uitvoerders. Ook
regelingen van UWV en de SVB zijn meegenomen in dit onderzoek. Wij zijn in
overleg met onze uitvoerders om te bezien wat dit voor de uitvoering bij UWV en de
SVB betekent en welke maatregelen gaan bijdragen aan het verbeteren van de
persoonlijke dienstverlening.
Naast het onderzoeken van ruimere mogelijkheden tot het toepassen van maatwerk
in dienstverlening wordt er een brede analyse uitgevoerd naar de uitvoering,
waaronder bij UWV en de SVB. De organisatie en dienstverlening moeten op
onderdelen op orde worden gebracht om duurzaam te blijven voldoen aan
gerechtvaardigde verwachtingen van burgers, bedrijven en instellingen. Verder
moeten de organisaties wendbaarder worden, zodat nieuw beleid binnen redelijke
termijnen geïmplementeerd kan worden.
De analyse “Werk aan Uitvoering” zal als volgt worden uitgewerkt:

Fase 1: nader inventariseren en analyseren van de huidige situatie van UWV,
SVB, Belastingdienst en DUO en de ervaren problematiek. Dit met als doel tot
gefundeerde uitspraken te kunnen komen over zowel gedeelde als organisatiespecifieke oorzaken. De analyse zal vanuit vier perspectieven worden
uitgewerkt:
1. invloed van politiek, beleid, regelgeving en taakstellingen;
2. rol en inzet uitvoeringsorganisaties zelf;
3. verwachtingen en ervaringen van burgers, bedrijven en instellingen;
4. leereffecten van incidenten en successen.

Fase 2: richting de betrokken partijen worden concrete handelingsperspectieven
aangereikt die in te zetten zijn voor de korte en langere termijn, zo mogelijk ook
breder binnen de Rijksoverheid.
1

Brief regering, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, 2019Z22474
Pagina 4 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

De uitkomsten van “Werk aan Uitvoering” zijn voor de zomer 2020 beschikbaar. De
Eerste Kamer en Tweede Kamer zullen worden geïnformeerd over deze uitkomsten.
Uitvoering SVB en UWV in 2020
In het afgelopen jaar hebben wij elkaar meermaals gesproken over incidenten die
zich hebben voorgedaan in uitvoeringsprocessen. Mede naar aanleiding daarvan is
een aantal trajecten in gang gezet om de uitvoering te verbeteren. In dit kader zijn
er ook verschillende toezeggingen gedaan en moties aangenomen door uw Kamer.
Met deze Stand van de uitvoering nemen we uw Kamer mee in de stappen die zijn
gezet.
Tegelijkertijd gaat er ook veel goed in de uitvoering. We rapporteren hierbij over de
inzet van de SVB en UWV om in deze complexe context goede dienstverlening te
blijven leveren. We hebben grote waardering voor de inzet van medewerkers om
dienstverlening te blijven verbeteren. Ook krijgt uw Kamer in deze brief waar
relevant een update van de prestaties van UWV en de SVB en van de dilemma’s die
wij geschetst hebben in de vorige publicatie Stand van de uitvoering sociale
zekerheid2. Als bijlage bij deze brief sturen wij u de jaarplannen 2020 van UWV en
de SVB, evenals het UWV Informatieplan (UIP) 2020-2024 en drie rapporten waar
wij in deze brief op in gaan. Wij hebben de jaarplannen goedgekeurd en de
budgetten voor 2020 vastgesteld. Tevens blikken we in deze brief vooruit op de
prioriteiten die wij samen met UWV en de SVB voor 2020 hebben gesteld en waar
wij mogelijk risico’s zien voor de uitvoering in de sociale zekerheid.
In 2020 zal met de SVB en UWV samen gesproken worden over het bewaken van de
meerjarige balans tussen de opdrachten die aan de zbo’s zijn verleend en de
middelen die hen hiervoor ter beschikking staan. Daarnaast is aandacht voor de
balans tussen dienstverlening en handhaving. Hier komt komend jaar verder
spanning op te staan voor UWV, mede als gevolg van grote implementatieopgaven
van nieuw beleid, het adequaat inspelen op de verwachte toename in aanvragen in
de WW, WIA en ZW, het terugdringen van de oplopende voorraad sociaal medische
(her-)beoordelingen en het vernieuwen van het ICT-landschap. De SVB staat voor
de uitdaging om de dienstverlening op peil te houden, ook in relatie tot de
aanpassingen aan de ICT-systemen en de personele capaciteit. Dit betekent dat er
keuzes gemaakt moeten worden waarin wij uw Kamer het komende jaar mee zullen
nemen.

2

Kamerstukken II 2018/2019, 26 448, nr. 625
Pagina 5 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

1

Dienstverlening die om mensen draait

Balans tussen goede dienstverlening, controle en efficiëntie
De uitvoeringsorganisaties in de sociale zekerheid zetten zich continu in voor het
leveren van goede, betrouwbare, toegankelijke en persoonlijke dienstverlening aan
mensen die hier recht op hebben. Hierin vertolken zij een belangrijke rol in het
bieden van sociaal perspectief aan mensen door hen naar werk te begeleiden of te
voorzien in een inkomen.
Ook komend jaar heeft zowel UWV als de SVB veel aandacht voor het vinden en
bewaken van de balans tussen het leveren van goede dienstverlening, efficiënte
uitvoering en controle en handhaving. Om die balans te versterken en te borgen,
geeft UWV aan dat er meer ruimte nodig is voor medewerkers om hun zorgen en
dilemma’s bij de uitvoering van hun taken te bespreken. Door in te zetten op het
versterken van vakmanschap worden de professionele kwaliteiten van medewerkers
beter benut en ontwikkeld.
1.1

Dienstverlening UWV
UWV heeft in 2019 goede resultaten weten te behalen, onder andere in het
verbeteren van de persoonlijke dienstverlening en in het naar werk helpen van
mensen. Om de kans op het vinden van een nieuwe baan te vergroten, biedt UWV
dienstverlening op maat aan werkzoekenden met een WW-, Wajong of WGAuitkering. Uitkeringsgerechtigden en werkgevers waarderen de dienstverlening van
UWV met afgerond een 7. UWV voldoet grotendeels aan de prestatieafspraken die
we gemaakt hebben. Het aantal afgehandelde klachten is in de eerste 8 maanden
van 2019 licht gestegen ten opzichte van de eerste acht maanden van 2018 (van
5.000 naar 5.400). Het aantal bezwaarzaken is iets gedaald (van 45.300 naar
43.700), net als het aantal beroepszaken (van 8.100 naar 7.400). De inzet is om de
UWV medewerkers maximaal productief te laten zijn, zodat uitkeringsgerechtigden
de dienstverlening krijgen die past bij hun situatie. Daarbij zal de beschikbare
capaciteit aan adviseurs mee moeten groeien met de verwachte stijging in
aanvragen komend jaar.
Intensivering dienstverlening WW
De WW-dienstverlening combineert online dienstverlening, die voor alle
werkzoekenden beschikbaar is, met aanvullende persoonlijke dienstverlening voor
WW-gerechtigden die een grotere kans op langdurige werkloosheid hebben. Deze
persoonlijke dienstverlening is gebaseerd op maatwerk en gericht op effectieve
inzet. Het begint met een werkoriëntatiegesprek. In dit gesprek gaat de adviseur in
samenspraak met de klant na welke dienstverlening nodig of wenselijk is om de
kans op werk te vergroten. De verdere dienstverlening is afhankelijk van de
persoonlijke behoeften en mogelijkheden van de werkzoekende, dit is voor iedereen
anders.
Van de €70 miljoen uit het regeerakkoord die structureel beschikbaar is voor
dienstverlening door UWV, wordt vanaf 2019 ongeveer €30 miljoen per jaar
geïnvesteerd in de persoonlijke dienstverlening WW. Met deze investering kan UWV
persoonlijke dienstverlening bieden aan WW-gerechtigden met een zwakke en
matige arbeidsmarktpositie. Uitgangspunt is dienstverlening op het juiste moment
en op maat, gedurende de gehele WW-periode.

Pagina 6 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

UWV is in het voorjaar van 2018 gestart met het intensiveren van zijn
dienstverlening aan uitkeringsgerechtigden om te groeien richting de afspraken die
hierover voor 2019 zijn gemaakt. De huidige uitvoering van de WW-dienstverlening
toont duidelijke verbetering ten opzichte van een jaar eerder. UWV heeft stappen
gezet in het verhogen van het aantal uren dat ook daadwerkelijk aan de
werkzoekende kan worden besteed gedurende de gehele WW-periode. Om de
realisatie van de dienstverlening aan WW-gerechtigden op het afgesproken niveau
te brengen, zet UWV de huidige verbeteringen door.
Om de persoonlijke dienstverlening te intensiveren, heeft UWV zich sterk gefocust
op de kwantiteit van de dienstverlening, in termen van meer dienstverlening die aan
een klant besteed kunnen worden. Daarnaast blijft UWV ook nadrukkelijk sturen op
kwaliteit. Binnen de opdracht om de dienstverlening op het gewenste niveau te
brengen, verwacht UWV voor 2020 een conjuncturele uitdaging. De voorspelde
verhoging in de WW-instroom leidt er toe dat UWV fors moet investeren in de inzet
van extra adviseurs. Er is op dit moment een grote wervingsactie gaande voor extra
adviseurs om de hogere instroom in de WW te kunnen opvangen. Wij hebben
vertrouwen in de inzet en aanpak van UWV om zorgvuldig in te spelen op de
verwachte volumegroei op de WW-dienstverlening. Aan UWV is verzocht ons
blijvend te informeren over de ontwikkelingen van de instroom, de capaciteit en de
productiviteit behorende bij de uitvoering van de dienstverlening.
WGA-dienstverlening
UWV ondersteunt mensen met een WIA/WGA‑uitkering om stappen te zetten op weg
naar werk. In 2017 is UWV gestart met een nieuw, persoonlijk
dienstverleningsmodel. Mensen die nieuw instromen krijgen vijf jaar activerende
dienstverlening, waarbij UWV maximaal gebruik maakt van ingekochte
re‑integratietrajecten en -diensten. WGA-gerechtigden die langer dan vijf jaar
geleden zijn ingestroomd, ontvangen enkel op eigen verzoek dienstverlening. In de
vorige Stand van de uitvoering3 is uitgebreid toegelicht langs welke lijnen de
beoogde doorontwikkeling van de activerende WGA-dienstverlening verloopt.
Om persoonlijke dienstverlening aan WGA-gerechtigden te kunnen leveren, heeft
UWV de personele capaciteit uitgebreid en worden extra arbeidsdeskundigen en
adviseurs intensieve dienstverlening opgeleid. Daarnaast heeft UWV stappen gezet
om de mate waarin dienstverlening aan WGA-gerechtigden kan worden geleverd uit
te breiden, onder meer door het inrichten van bedrijfsmatige ondersteuning in de
regio’s en het versterken van de centrale planning en aansturing. UWV werkt
tegelijkertijd aan optimalisering van de kwaliteit van registraties en interventies,
waarbij ook aandacht is voor het versterken van het vakmanschap van de UWVmedewerkers. Het verder verhogen van de kwaliteit is een speerpunt voor 2020.
De tweede actielijn betreft de doorontwikkeling van de dienstverlening, met vooral
het aangekondigde onderzoek naar de effecten van intensievere, persoonlijke
dienstverlening als geheel (persoonlijke dienstverlening van UWV en inkoop van reintegratietrajecten). Dit praktijkonderzoek is ingegeven door de aanname dat
persoonlijke aandacht en maatwerk mensen aantoonbaar dichter bij werk kan
brengen. Dankzij de voortvarende aanpak van UWV is het gelukt dit onderzoek en
bijbehorende dienstverlening op zorgvuldige wijze binnen de organisatie te
implementeren. Op 1 oktober is het onderzoek van start gegaan en de WGA’ers die
meedoen worden drie jaar gevolgd. Met dit praktijkonderzoek krijgen zowel UWV als

3

Kamerstukken II 2018/2019, 26 448, nr. 625
Pagina 7 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

het departement beter zicht op de invloed van intensieve dienstverlening van UWV
bij het hervinden van werk.
Onderzoek jobcoaching
Er is onderzoek gedaan naar de inzet van jobcoaches. Dit onderzoek is een eerste
resultaat van het Kennisprogramma ‘Onbeperkt aan het Werk’, dat UWV en SZW
gezamenlijk zijn gestart om meer zicht te krijgen op wat werkt voor wie bij het
activeren van mensen met een arbeidsbeperking (WIA, Wajong, ZW). In opdracht
van het ministerie van SZW en UWV is onderzocht hoe het mensen op de
arbeidsmarkt vergaat nadat ze aan het werk zijn gegaan met begeleiding van een
jobcoach via UWV4. Tussen 2013 en 2018 waren dat ongeveer 25.000 mensen, van
wie 95% met een Wajonguitkering en 5% met een WGA-uitkering.
Het onderzoek heeft een uitgebreide beschrijving opgeleverd van de bewegingen op
de arbeidsmarkt van werkenden met een jobcoach. Dit gedetailleerde beeld geeft
veel inzichten in de inzet van jobcoaches zonder dat er uitspraken gedaan kunnen
worden over de effectiviteit. Jobcoaching blijkt in het algemeen te doen waarvoor
het is bedoeld, namelijk ondersteunen in behoud van werk. Drie jaar na de start van
de jobcoaching werkt ruim 60% van de Wajongers, waarvan de helft zonder een
jobcoach. Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat mensen ondanks de
ondersteuning van een jobcoach vaak niet duurzaam aan het werk kunnen blijven;
de helft maakt baanwisselingen mee die voor een deel tot uitval leiden.
Het onderzoek biedt aanknopingspunten voor het vervolg. Voorop staat dat UWV al
leert van de ervaringen die in de praktijk van de jobcoaches worden opgedaan. In
2018 is UWV al gestart met het nieuwe dienstverleningsmodel Wajong waarin meer
aandacht is voor de duurzaamheid van werk. Het kennisprogramma kan dat lerend
vermogen verder vergroten. Daarnaast maakt dit onderzoek duidelijk dat
wetenschappelijk onderzoek naar effectiviteit van activerende dienstverlening een
kwestie is van een lange adem. Dit beschrijvende onderzoek is een belangrijke
eerste stap waarmee de mogelijkheden voor vervolgonderzoek in beeld gebracht
zijn. Deze kennis is nodig om de dienstverlening verder te kunnen verbeteren met
evidence-based aanpassingen. Over de opzet en voortgang van het
kennisprogramma, en onderzoeken in dit kader, wordt uw Kamer periodiek met de
Stand van de uitvoering geïnformeerd.
Toekomst sociaal-medisch beoordelen
Steeds meer Nederlanders maken gebruik van regelingen waarvoor een sociaalmedische beoordeling nodig is. Dat is bijvoorbeeld het gevolg van de wens om de
arbeidsmarkt toegankelijker te maken voor mensen met een arbeidsbeperking, van
het uitgangspunt dat mensen zoveel mogelijk werken naast hun uitkering en van
het feit dat we tot op steeds hogere leeftijd doorwerken. De WIA, eind 2005
ingevoerd, is een ingroeiende regeling: de komende tientallen jaren stijgt het aantal
WIA-gerechtigden netto met 10.000 tot 25.000 mensen per jaar. Het aantal mensen
met een WAO- uitkering neemt jaarlijks met een vergelijkbaar aantal af, maar de
WAO kent geen nieuwe instroom meer en heeft geen actief herbeoordelingsbeleid.
Binnen de WIA is hier uiteraard wel sprake van. Dit betekent per saldo een jaarlijks
groeiende vraag naar sociaal-medische beoordelingen. Daarnaast werken sociale
partners in het kader van de afspraken in het pensioenakkoord een voorstel uit voor
een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor meer dan een miljoen

4 https://www.uwv.nl/overuwv/kennis-cijfers-en-onderzoek/kennis-

onderzoeken/arbeidsmarktpatronen-van-mensen-die-werkten-met-jobcoach.aspx
Pagina 8 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

zelfstandigen. Ook dat brengt een forse toename van het aantal sociaal-medische
beoordelingen met zich mee, publiek of privaat.
Die groei is binnen de huidige kaders voor sociaal-medisch beoordelen niet meer op
te vangen. Zonder ingrijpen moeten mensen steeds langer wachten op hun
beoordeling. Dat vergroot de kans dat mensen niet de uitkering krijgen waar zij
recht op hebben. Sociaal-medisch beoordelen is en blijft daarom cruciaal voor ons
stelsel van sociale zekerheid. In 2020 willen wij daarom samen met alle
betrokkenen bepalen wat er voor nodig is om de toekomst van het sociaal-medisch
beoordelen veilig te stellen.
Minder vraag
Om te beginnen houden wij in 2020 de wet- en regelgeving die leidt tot een vraag
naar beoordelingen tegen het licht. Dit doen we samen met onder andere
uitkeringsgerechtigden, werkgevers, werknemers, zelfstandigen, medische en nietmedische professionals en UWV. We weten hoe de huidige inhoud van de Ziektewet,
de WIA, de Wajong en de Participatiewet er toe leidt dat sociaal-medische
beoordelingen nodig zijn om er voor te zorgen dat mensen de juiste uitkering
krijgen. De vraag is dus: welke wijzigingen in wet- en regelgeving kunnen de vraag
naar beoordelingen doen afnemen, op een manier die een verbetering betekent voor
UWV én voor de mensen die op deze beoordelingen zijn aangewezen? En
aanvullend: hoe wordt ook een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor
zelfstandigen publiek of privaat uitvoerbaar? Sociale partners doen voor het einde
van dit jaar aanbevelingen voor een toename van de arbeidsparticipatie van
arbeidsongeschikten. Wij zullen ook deze aanbevelingen bezien in relatie tot de
mogelijkheden om het aantal sociaal-medische beoordelingen te laten afnemen.
Meer aanbod
Parallel hieraan brengen we samen met de genoemde mensen en organisaties in
beeld welke professionals een rol kunnen spelen bij sociaal-medisch beoordelen.
UWV slaagt er in om verzekeringsartsen voor het uitvoeren van beoordelingen te
behouden en aan te trekken, onder andere door verschillende van de ideeën van de
expertgroep ‘Innovatieve wijze inzet verzekeringsarts’ in de praktijk te brengen. Er
zijn en blijven echter simpelweg te weinig van deze artsen om al het werk aan te
kunnen. Hoe zorgen we dat verzekeringsartsen en andere medische professionals zo
veel mogelijk mensen zo goed mogelijk helpen? Hoe maken we met bestaande en
mogelijk nieuwe taken optimaal gebruik van hun kwaliteiten? Welke combinatie van
taakondersteuning, taakdelegatie en taakherschikking is het meest effectief? In
2020 vinden we op die vragen met alle betrokkenen een antwoord en leggen we de
basis voor uitwerking en implementatie van de ideeën.
Winst binnen bestaande kaders
Verder voortbouwend op de suggesties van de expertgroep is ook binnen de
bestaande kaders winst te behalen. De verdergaande uitbreiding van taakdelegatie
is hierbij het startpunt. De komende maanden bezien wij of en zo ja welke
wijzigingen in wet- en regelgeving nodig zijn om de uitbreiding zorgvuldig vorm te
geven. Parallel daaraan gaat UWV met de betrokken medewerkers in gesprek over
de andere randvoorwaarden voor verdergaande taakondersteuning en taakdelegatie
en de beste wijze van professionele afstemming. In het eerste kwartaal van 2020
start UWV bovendien met de aangekondigde pilots rond de continue monitoring van
WIA-gerechtigden in de categorie ‘WGA 80-100 medisch’5. Daarnaast willen wij
samen met UWV uiterlijk 1 juli 2020 afspraken maken met werkgevers, werknemers

5

Kamerstukken II 2018/2019, 26 448, nr. 625
Pagina 9 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

en verzekeraars over het gemotiveerd aanvragen van herbeoordelingen6. Op basis
van een goede motivatie kunnen beoordelingen sneller en beter verlopen, in het
belang van zowel UWV als de betrokken uitkeringsgerechtigden. UWV brengt ten
slotte in de eerste helft van 2020 in kaart op welke manier een andere invulling van
de eerstejaarsziektewetbeoordeling zou kunnen leiden tot een afname van het
aantal verzekeringsartsen dat UWV voor die beoordeling nodig heeft.
Afronding nieuwe WIA-herbeoordelingen
In de brief van 7 oktober van dit jaar7 en het daaropvolgende Algemeen Overleg
over de uitvoering van de sociale zekerheid8 zegden wij toe u in deze brief nader te
informeren over de mensen die een sociaal-medische beoordeling en beschikking
kregen van het ondersteuningsteam van UWV-kantoor Groningen.
Van de 1.991 mensen waar wij u over informeerden op 12 juni van dit jaar9 heeft
95% een nieuwe beschikking ontvangen. Na ontvangst van laatste benodigde
medische informatie zal UWV de beoordeling ook voor de overige betrokkenen op
korte termijn voltooien. De uitkomsten van de afgeronde nieuwe herbeoordelingen
zijn in lijn met het beeld op 7 oktober:
IVA (ongewijzigd)
70%
WGA 80-100% medisch
5%
WGA 80-100% arbeidsdeskundig
8%
WGA 35-80%
6%
WIA <35%
11%
Zoals ook verwacht op 7 oktober heeft UWV besloten een financiële compensatie te
bieden aan de mensen voor wie de nieuwe beoordeling resulteerde in een indeling in
de categorie WIA <35%. Zij ontvangen een vergoeding ter hoogte van de IVAuitkering voor een periode van vier maanden, ingaande na de wettelijke
uitlooptermijn van twee maanden en met verrekening van eventuele inkomsten uit
arbeid. Daarnaast kunnen deze mensen vanaf het moment van hun beschikking vijf
jaar lang gebruik maken van persoonlijke dienstverlening van UWV, inclusief de
mogelijke inkoop van een re-integratietraject.
Op 7 oktober schreven wij u bovendien dat UWV ook de dossiers van circa 400
andere mensen opnieuw tegen het licht zou houden. Het gaat om mensen die
eveneens een beoordeling en beschikking met als uitkomst IVA ontvingen van het
ondersteuningsteam van UWV-kantoor Groningen. UWV heeft inmiddels
geconcludeerd dat voor 211 van deze uitkeringsgerechtigden de plausibiliteit van de
uitkomst van de herbeoordeling niet is vast te stellen. UWV zal deze mensen
opnieuw beoordelen en heeft hen hier persoonlijk over geïnformeerd. We steunen
de beslissing van UWV om ook degenen voor wie deze nieuwe herbeoordeling
resulteert in een indeling in de categorie WIA <35%, het hierboven beschreven,
recht te geven op financiële compensatie en dienstverlening.
Eigenrisicodragers in de Ziektewet
We geven hierbij een reactie op de motie Stoffer-Wiersma10 waarin uw Kamer
oproept om in overleg te treden met UWV en het Platform Private Uitvoerders
Sociale Zekerheid over de mogelijkheden van een zo gelijkwaardig mogelijke

In lijn met het in de brief van 27 mei 2019 aangekondigde overleg met betrokkenen over dit
onderwerp (Kamerstukken II 2018-2019, 32 716, nr. 38)
7
Kamerstukken II 2019/2020, 26 448, nr. 627
8
Kamerstukken II 2019/2020, 26 448, nr. 629
9
Kamerstukken II 2018/2019, 26 448, nr. 624
10
Kamerstukken II 2018/2019, 29 544, nr. 909
6

Pagina 10 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

toetsing van de re-integratie inspanningen. Eerder bent u al geïnformeerd over de
verschillen tussen de voorwaarden voor eigenrisicodragers en voor publiek
verzekerden. In antwoord op de door de leden Stoffer en Wiersma gestelde vragen11
en in de brief over de hybride markt12 is toegelicht dat eigenrisicodragers ook na het
einde van het dienstverband moeten onderzoeken of de zieke ex-werknemer alsnog
bij hen kan re-integreren. In de Ziektewet (artikel 63a) is namelijk geregeld dat de
eigenrisicodrager op dezelfde manier verantwoordelijk is voor de re-integratie van
voormalig werknemers als voor werknemers die onder een dienstverband vallen. Dit
is in 2003 in de Ziektewet opgenomen, toen eigenrisicodragen voor de Ziektewet
mogelijk werd. Werkgevers die uit het publieke stelsel stappen en eigenrisicodrager
voor de Ziektewet worden, kiezen er voor de begeleiding van zieke werknemers en
de financiering in eigen hand te houden. Deze werkgevers zien dus meer
mogelijkheden om zelf invloed uit te oefenen op het verzuim. Zij hebben er
bovendien ook een (financieel) belang bij deze mogelijkheden te benutten. De
afgelopen tijd zijn diverse gesprekken gevoerd met het Platform Private Uitvoerders
Sociale Zekerheid en het UWV.
Wij zijn van mening dat er sprake is van een zo gelijk mogelijk speelveld en zien
geen aanleiding om de spoor 1 plicht voor eigenrisicodragers af te schaffen. Een
belangrijke pijler in ons stelsel voor ziekte & arbeidsongeschiktheid is de focus op
terugkeer naar werk. Snelle re-integratie is in het belang van zowel de werkgever
als de werknemer. Daarbij past het dat eigenrisicodragers de mogelijkheden die zij
hebben ook benutten. Overigens zullen de meeste eigenrisicodragers de
mogelijkheden in het eerste spoor ook benutten, want dit is doorgaans de snelste
weg tot re-integratie. En in gevallen waar een eigenrisicodrager deze mogelijkheden
niet benut, vormt de spoor 1 plicht een stok achter de deur in het belang van de
werknemer. Voor de volledigheid merk ik op dat re-integratie in het eerste spoor
niet altijd lukt. Soms is re-integratie in het eerste spoor niet mogelijk en kan de
werkgever dit goed motiveren. In die gevallen wordt ook niet verwacht dat de
werknemer weer aan de slag is gegaan bij de oorspronkelijke werkgever.
Uitspraak Lage-inkomensvoordeel
Op 7 november 2019 is er door de rechter uitspraak gedaan in een beroepszaak
over de toekenning van het lage-inkomensvoordeel (LIV) over 201713. De
betreffende werkgever is volledig in het gelijk gesteld met als resultaat dat deze
werkgever recht heeft op een hogere tegemoetkoming in het kader van het LIV. De
reden hiervoor is dat in de zaak voldaan is aan de voorwaarden om als werknemer
te worden aangemerkt, namelijk verzekerd zijn voor een of meer van de
werknemersverzekeringen. Dit heeft gevolgen voor de relatief geringe groep
werkgevers die op basis van dezelfde gronden ten onrechte geen LIV hebben
ontvangen. De precieze omvang van de groep werkgevers wordt op dit moment
door UWV uitgezocht. Alle benadeelde werkgevers zullen een nieuwe beschikking
ontvangen. De herziening beperkt zich tot het kalenderjaar 2017, omdat de
rekenregels van 2018 reeds eerder zijn aangepast. De getroffen groep werkgevers
wordt zo spoedig mogelijk geïnformeerd en nabetaald.
Digitalisering van processen
Om de dienstverlening te verbeteren zet UWV ook in op het digitaliseren van
processen, bijvoorbeeld van aanvragen. Zo kunnen voortaan jaarlijks tussen de
10.000 en 12.000 zelfstandigen hun zwangerschapsuitkeringen digitaal aanvragen.
Aanhangsel Handelingen II, 2018/2019, nr. 2104 en 2105
Kamerstukken II 2018/2019, 32 716, nr. 38
13
Zaaknummer SGR 19/2985
11
12

Pagina 11 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

Hierbij kan meteen ingezien worden op welke datum de uitkering in kan gaan en
wordt meteen aangegeven over welk jaar inkomsten of andere gegevens ingevuld
moeten worden. De kans op fouten is hierdoor kleiner. Daarnaast zet UWV sinds
begin 2019 een digitale vragenlijst in bij de begeleiding van mensen in de eerste
dertien weken van hun ziekmelding. Met deze nieuwe werkwijze heeft UWV een slag
gemaakt om de dienstverlening meer toekomstbestendig, klantvriendelijker en in
lijn met de vereisten voor AVG te maken.
Regio in beeld
Op 30 oktober jl. publiceerde UWV het rapport en de interactieve website Regio in
beeld voor alle 35 arbeidsmarktregio's14. Actuele cijfers en grafieken per regio laten
zien wat de kansen en knelpunten zijn voor werkzoekenden en werkgevers. Die
informatie wordt vervolgens gebruikt door partijen die regionaal arbeidsmarktbeleid
vormgeven, zoals de regionale werkbedrijven: (bestuurlijke) netwerken waarin
onder andere gemeenten, UWV, werkgevers(organisaties) en
werknemersorganisaties samenwerken. Naar aanleiding van de publicatie 'Regio in
Beeld' gaan partijen op regiobijeenkomsten met elkaar in gesprek over het regionale
arbeidsmarktbeleid.
Herstelacties
Bij een uitvoering van deze schaal zijn op onderdelen soms ook gerichte
herstelacties nodig. Uiteraard richt UWV de processen zoveel mogelijk in met checks
en balances om dit tot een minimum te beperken. Hierbij berichten wij u kort over
twee recente herstelacties:
In mei 2019 zijn in een aantal gevallen fouten gemaakt bij de uitbetaling van
vakantietoeslagen door UWV. UWV heeft deze fouten hersteld en
verbetermaatregelen getroffen. De toeslag was voor circa 97.000 betrokken
uitkeringsgerechtigden te laag vastgesteld. UWV heeft deze mensen een excuusbrief
gestuurd en het te weinig ontvangen vakantiegeld eind mei uitbetaald. Daarnaast is
in maximaal 3.100 gevallen te weinig aan beslagleggers afgedragen en in maximaal
1.100 gevallen te weinig aan uitkeringsgerechtigden uitbetaald, omdat een
verkeerde hoogte van de beslagvrije voet gehanteerd is.
Een eigenrisicodrager in het kader van de WGA heeft in het geval van faillissement
een garantsteller nodig die de betaling van de uitkering overneemt. Recente
uitspraak van de Centrale Raad van Beroep15 van 5 maart 2019, stelt dat deze
garantsteller een zelfstandig belang heeft bij een uitkeringsbesluit WIA wanneer de
werkgever, die eigenrisicodrager WGA is, failliet is, in schuldsanering verkeert of is
opgehouden werkgever te zijn. Het gevolg van deze uitspraak is dat een
garantsteller nu mee kan procederen en op eigen titel een aanvraag kan doen voor
een herbeoordeling. UWV onderzoekt de mogelijkheden om opvolging te geven aan
deze uitspraak en om het proces structureel aan te passen.
1.2

Dienstverlening SVB
De SVB heeft een nieuwe visie op dienstverlening opgesteld waarin de waarde voor
de burger centraal staat. De dienstverlening van de SVB is persoonlijk, zo eenvoudig
mogelijk en in verbinding met de burger. Persoonlijke dienstverlening is de norm,
ook als de dienst digitaal geleverd wordt. Dienstverlenende processen en systemen

14
15

https://regioinbeeld.uwv.nl/
ECLI:NL:CRVB:2019:655
Pagina 12 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

worden ingericht vanuit het perspectief van de burger, die daarbij ook wordt
betrokken. De waarde voor de burger staat centraal.
Er gaat veel goed bij de SVB. Er wordt tijdig uitbetaald, burgers zijn tevreden en de
Algemene Rekenkamer (ARK) heeft onlangs nog bevestigd dat de
ouderdomsregelingen doelmatig en doeltreffend worden uitgevoerd16. Samen met
de SVB onderzoeken we nu op welke wijze de doelgroep die de toegang tot de
aanvullende voorzieningen (AIO) nog niet weet te vinden, maar daar wel recht op
heeft, alsnog bereikt kan worden. Over de voortgang berichten we u in de volgende
Stand van de uitvoering. Tegelijkertijd staat de SVB voor de uitdaging om te zorgen
voor een structureel sluitende begroting. Wij zijn met de SVB in gesprek om op
korte termijn een gezamenlijk inzicht te krijgen in de knelpunten en deze waar
nodig van een oplossing te voorzien. Het is van belang om ervoor te zorgen dat de
prestaties niet te veel onder druk komen te staan en de noodzakelijke
modernisering van de ICT systemen door te voeren.
Verder schrijft de SVB in het jaarplan een actieve rol te willen spelen bij
problematische schulden (terugdringen niet-gebruik, actief contact bij derdenbeslag,
actief doorverwijzen). Veel burgers zijn voor een deel van hun inkomen afhankelijk
van de SVB. Door een tijdige uitkeringsverstrekking, actieve communicatie en
maatwerk in de uitvoering kan de SVB bijdragen aan het beperken van schulden.
Wij zijn in gesprek met de SVB over hoe deze bijdrage verder kan worden ingevuld.
Verbetering dienstverlening
Vanaf het einde van het eerste tertaal voert de SVB het Continu
Klanttevredenheidsonderzoek uit. Burgers die de SVB bellen, kunnen worden
uitgenodigd om hun mening te geven over de telefonische dienstverlening. Ook
andere onderzoeksmethoden worden steeds meer gebruikt. De feedback die de SVB
op deze manier krijgt, wordt betrokken in zogeheten leercirkels. Daarin wordt
regelmatig gekeken hoe de SVB haar dienstverlening waar mogelijk kan verbeteren.
Nieuwe online tool voor nabestaanden
De SVB, Nibud en Pensioenfederatie hebben samen in november van dit jaar de
online tool www.geldwijzernabestaanden.nl gelanceerd. Deze tool geeft een
overzicht op maat van de financiële regelingen na overlijden. De organisaties willen
het hiermee voor consumenten makkelijker maken om uit te zoeken wat de
financiële gevolgen van overlijden voor de nabestaanden zijn.
Voortgang herstelactie overbruggingsuitkering AOW (OBR)
In de vorige Stand van de uitvoering17 is uw Kamer geïnformeerd over een
geconstateerde fout in de digitale aanvraag van de OBR. De SVB heeft
geconcludeerd, dat de fout zich kan hebben voorgedaan bij burgers die een beroep
hebben gedaan op de OBR die is uitgebreid naar aanleiding van de versnelde
verhoging van de AOW-leeftijd juli 2015. Vanaf juli 2016 kan de VUT eerder zijn
beëindigd of verlaagd dan het peilmoment voor de entreetoets. Uit de nog
beschikbare gegevens van mijnSVB.nl is gebleken dat 57 personen mogelijk een
scherm met onjuiste informatie gezien hebben. Van deze 57 personen hebben 25
personen uiteindelijk geen aanvraag OBR gedaan. De SVB heeft deze mensen
benaderd. Dit heeft niet tot een toekenning OBR geleid.

16
17

Kamerstukken II 2019/2020, 29 389, nr. 98
Kamerstukken II 2018/2019, 26 448, nr. 625
Pagina 13 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

Voortgang herstelactie schuldig nalatig
De herstelactie schuldig nalatig die is ingezet naar aanleiding van de uitspraak van
de Centrale Raad van Beroep18, is zo goed als afgerond. Van ongeveer 34.000
personen die nog niet AOW-gerechtigd zijn, is de schuldig nalatig korting
ingetrokken en van ongeveer 1.500 AOW-gerechtigden is de schuldig nalatig korting
ingetrokken en de AOW nabetaald. De laatste complexe dossiers worden momenteel
beoordeeld. Ook is bij ongeveer 8.800 personen het schuldig nalatig
kortingspercentage opnieuw vastgesteld via een geautomatiseerde herbeoordeling.
Begin november is de gegevensuitwisseling tussen de Belastingdienst en de SVB
weer hervat.
Beslaglegging en vermogensonderzoeken buitenland
Eerder hebben we u geïnformeerd over de pilot beslaglegging in het buitenland waar
de SVB mee gestart is. Met deze pilot wordt beoogd de extra mogelijkheden tot
beslaglegging verder te verkennen. Dit blijkt complex in verband met de
afhankelijkheid van lokale instanties en de pilot verloopt nog moeizaam. In het
kader van deze pilot wordt daarom onderzoek gedaan naar de meest effectieve
wijze waarop incassowerkzaamheden uitgevoerd kunnen worden.

Er is sprake van schuldig-nalatigheid wanneer blijkt dat er verwijtbaar geen of te weinig
AOW-premie is betaald. Er vindt dan een korting plaats op de (in de toekomst te ontvangen)
AOW-uitkering. Belastingaanslagen met belastingschuld maar zonder AOW-premieschuld zijn
achteraf, gezien de uitspraak van de CRvB, onterecht aan de SVB voorgedragen om schuldignalatig te worden verklaard. In mei 2019 is gestart met herstel ten aanzien van circa 1.500
personen die AOW-gerechtigd zijn en personen die binnenkort AOW-gerechtigd worden, omdat
de intrekking van de schuldig-nalatig verklaring in deze gevallen direct gevolgen heeft voor de
AOW-uitkering. Zie ook vorige Stand van de uitvoering: Kamerstukken II 2018/2019, 26 448,
nr. 625
18

Pagina 14 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

2

Aandacht voor handhaving

Voor het draagvlak van de sociale zekerheid is het van belang dat er geen
uitkeringen worden verstrekt aan mensen die er geen recht op hebben. Handhaving
is een wezenlijk onderdeel van de werkzaamheden van UWV en SVB. De inzet op
handhaving vormt dan ook een belangrijk onderdeel van de jaarplannen van UWV
en de SVB voor 2020. De SVB heeft de afgelopen jaren stevig geïnvesteerd in
handhaving als onderdeel van de dienstverlening en werkt onder andere aan het
verder verbeteren van controles. Zowel UWV als SVB heeft leercirkels rondom het
bezwaarproces, zodat er een signalerende werking uitgaat van (bijvoorbeeld)
bezwaren die gegrond worden verklaard. Op die manier worden bezwaren zo veel
mogelijk voorkomen. Verder heeft de SVB ingezet op het goed voorlichten van
burgers op het gebied van vermogen. In 2019 is hiertoe het landelijke kennisloket
Onderzoek Vermogen Buitenland gestart. Dit is een van de initiatieven die helpt om
de internationale handhaving verder te brengen. UWV beschrijft in zijn jaarplan de
handhavingsaanpak in 2020 te intensiveren en ervaart een toename in het
fraudebewustzijn van zijn medewerkers, wat zich uit in een toename van interne
meldingen. Dit is een positief gegeven dat op korte termijn echter wel frictie levert
in de werkvoorraad en beschikbare capaciteit. Dit kan resulteren in oplopende
voorraden, achterstanden en mogelijk onrechtmatig uitgekeerde betalingen. In 2019
heeft UWV met het oog op het toegenomen werkaanbod al een structurele
verhoging van €7,3 miljoen ontvangen, waarvan €3,6 miljoen voor de Directie
Handhaving. Daarnaast is samen met SZW een afwegingskader voor de WW
opgesteld om de prioriteitskeuzes op het gebied van handhaving en de
fraudeaanpak vast te stellen. Bij de invulling van deze keuzes moet de balans
tussen dienstverlening, handhaving en efficiency worden bewaakt. Het bewaken van
deze balans en het houden van de verbinding met de maatschappelijke opgave zien
we bijvoorbeeld ook terug in de constateringen vanuit de commissie
loonaangifteketen (zie ook paragraaf 4.2). De afwegingen behorende bij deze balans
dienen met regelmaat te worden gemaakt.
In onze vorige brief Stand van de uitvoering19 hebben wij u geïnformeerd over de
handhavingsaanpak van UWV en SVB. In een separate brief bent u geïnformeerd
over de fraudefenomenen die UWV, SVB, gemeenten en Inspectie SZW hebben
gedetecteerd. Vervolgens bent u over het vertrouwelijke deel in een technische
briefing door UWV geïnformeerd. Daarin is het proces om tot opsporing te komen en
de inhoud van enkele fraudefenomenen besproken. Met uw Kamer wordt
geëvalueerd aan welke informatie behoefte bestaat en welke vorm daarvoor het
meest geschikt is.
Daarnaast bent u in een tweede separate brief bij de vorige Stand van de uitvoering
geïnformeerd over de stand van zaken ten aanzien van de maatregelen die UWV
heeft genomen naar aanleiding van de WW-fraude. In deze brief wordt u
geïnformeerd over de voortgang van de aanpak van fraude en de versteviging van
de handhaving in het sociaal domein, in het bijzonder op risicomanagement en
risicobeheersing naar aanleiding van de doorlichting van de sociale zekerheid op
frauderisico’s. Tevens wordt toegelicht hoe de SVB en UWV inzetten op preventie en
het belang van differentiatie in handhaving.

19

Kamerstukken II 2018/2019, 26 448, nr. 625
Pagina 15 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

2.1

Doorlichting sociale zekerheid op frauderisico’s
Uw Kamer heeft met de motie van het lid Wiersma (VVD) een doorlichting van de
sociale zekerheid op fraudegevoeligheid20 verzocht. Uw Kamer is met de brief van
21 december 2018 geïnformeerd over de wijze waarop de motie wordt ingevuld 21.
Er zijn drie externe onderzoeken uitgevoerd: één bij de SVB, één over de
Participatiewet en een breder onderzoek bij UWV. De onderzoeksrapporten zijn als
bijlage meegezonden met deze Kamerbrief. De onderzoeken bevestigen het beeld
dat uitvoeringsorganisaties de risico’s die voortvloeien uit regelgeving in beeld
hebben. Deze risico’s zijn met uw Kamer gedeeld in de signaleringsbrieven van 28
juni 201922.
Nieuwe fenomenen zijn uiteraard niet uit te sluiten. De uitvoering blijft daarom
investeren in nieuwe manieren om misbruik op te sporen. Uw Kamer ontvangt elk
jaar in juni, samen met de Stand van de uitvoering, een signaleringsbrief waarin de
SVB, UWV, VNG en de Inspectie SZW beschrijven welke fraudefenomenen zij
detecteren, hoe zij hiermee omgaan en welke knelpunten zij ervaren in het
bestrijden van fraude. Hieronder worden de verschillende onderzoeken kort
toegelicht.
Gemeenten
Bij gemeenten zijn risico’s ten aanzien van misbruik en oneigenlijk gebruik in kaart
gebracht. De meest voorkomende risico’s zijn veelal kenmerkend voor de
Participatiewet en andere socialezekerheidswetten, zoals misbruik met de woon- en
leefvorm of inkomen en vermogen. Door ontwikkelingen doen zich wel nieuwe
verschijningsvormen voor, zoals misbruik via het internet. Er zijn ook risico’s die het
misbruik en oneigenlijk gebruik van (enkel) de sociale zekerheidswetten overstijgen,
zoals identiteitsfraude. Het onderzoek noemt intensivering klantcontact en
‘gestructureerd werken’ als mogelijke oplossingen, zodat het ontdekken van
misbruik minder op toeval berust en externe signalen. Deze aanbevelingen komen
overeen met de beleidsaanbevelingen uit de signaleringsbrief van juni 2019.
SVB
De SVB heeft extern onderzoek laten verrichten naar handhaving. Dit onderzoek
ging met name over de vraag welke misbruikrisico’s bestaan en of de SVB de risico’s
goed in beeld heeft. Uit dit onderzoek blijkt dat de SVB alle huidige misbruikrisico’s
in beeld heeft. In aanvulling op dit onderzoek heeft de SVB Audit Dienst een audit
uitgevoerd naar de wijze waarop de SVB misbruikrisico’s signaleert. Hierbij gaat het
om de processen die ervoor zorgdragen dat de SVB de risico’s doorlopend in beeld
krijgt en houdt, alsmede de afweging welke van deze risico’s met
beheersmaatregelen te mitigeren. Daarnaast blijkt uit de audit dat het proces van
risicosignalering in de basis adequaat is. De SVB hanteert een goede mix tussen
traditionele middelen met inzet van ervaren medewerkers en nieuwe methoden met
inzet van gespecialiseerde data-analisten. Er zijn voldoende interne en externe
mogelijkheden ingericht om misbruiksignalen op te vangen. Het risico dat de SVB
misbruikrisico’s over het hoofd ziet of onvoldoende actie onderneemt indien zich
nieuwe misbruikrisico’s voordoen, is daarmee beperkt.

Kamerstukken II 2018/2019, 17 050, nr. 559. De motie verzoekt om specifiek aandacht te
besteden aan de aanspraken op de sociale zekerheid bij kortdurende aanwezigheid in
Nederland, in onder andere seizoengevoelige sectoren, en de exporteerbaarheid van sociale
zekerheid.
21
Kamerstukken II 2018/2019, 17 050, nr. 567
22
Kamerstukken II 2018/2019, 17 050, nr. 578
20

Pagina 16 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

Huisbezoeken SVB in EU
Tijdens de Administratieve Commissie (AC) van 23 en 24 oktober 2019 werd
gesproken over huisbezoeken die SVB en UWV afleggen in EU-lidstaten. Ter
discussie stond de vraag of er een juridische grondslag is voor het afleggen van
huisbezoeken in andere lidstaten in het kader van handhaving. In de AC is door drie
landen en door de Commissie expliciet uitgesproken dat zij van mening zijn dat deze
grondslag ontbreekt. Nederland wil deze praktijk graag voortzetten. Inmiddels is
daarom een lijn gekozen hoe om te gaan met de uitkomst van de behandeling in de
AC: SZW zal in gesprek gaan met de ministeries van de landen die aandringen op
een (extra) juridische grondslag ten behoeve van de huisbezoeken. De drie landen
waar mee gesproken zal worden zijn Polen, Zwitserland en België. Voor de overige
landen zal de huidige procedure worden gecontinueerd en zullen de
verbindingsorganen door UWV en SVB vooraf worden ingelicht over de onderzoeken.
Mocht blijken dat andere dan de drie genoemde landen toch een (extra) juridische
grondslag vragen, dan zal SZW ook met deze landen in contact treden.
UWV
UWV heeft samen met SZW een breed extern onderzoek naar misbruikrisico’s laten
uitvoeren, onder leiding van ABDTOPConsult. Hierbij is begonnen met de WW.
Doelstelling van het onderzoek was om zowel inzicht te krijgen in de
misbruikrisico´s als het ontwikkelen van een integraal afwegingskader. Zowel het
onderzoek als de aanbiedingsbrief van ABDTOPConsult treft u aan als bijlagen bij
deze brief.
De resultaten van dit onderzoek laten zien dat de geïnventariseerde risico’s geen
verrassingen hebben opgeleverd. De grootste risico’s die vanuit de wet worden
geïdentificeerd, zijn geborgd en worden grotendeels al gemitigeerd of worden naar
aanleiding van de fraude met arbeidsmigranten aangepakt. Een voorbeeld hiervan is
de geïntensiveerde en risicogerichte aanpak van verwijtbare werkloosheid. Andere
risico’s, met naar schatting een lager potentieel benadelingsbedrag, zijn al dan niet
op basis van bewuste keuze door UWV onvoldoende geborgd in de interne
beheersing. Daarbij constateren de onderzoekers dat een systematische identificatie
en afweging van deze risico’s en het delen van informatie tussen UWV en SZW niet
op periodieke basis plaatsvond.
Naast de inventarisatie van de risico’s is met dit onderzoek een methodiek
ontwikkeld om tot een integraal afwegingskader te komen. UWV en SZW zijn
vervolgens aan de slag gegaan met de toepassing hiervan in de WW. De ervaring
heeft geleerd dat een exacte kwantificering van (rest)risico’s niet mogelijk is
gebleken. Wel is het een goed middel om de risico’s te prioriteren, op grond
waarvan de handhavingsinzet kan worden bepaald. Dit is een positieve ontwikkeling
die ook toepasbaar is op andere wetten die UWV uitvoert. In 2020 worden de
misbruikrisico’s in kaart gebracht van en het afwegingskader uitgebreid met de ZW
en de WIA. De belangrijkste winst van de inventarisatie en de methodiek voor het
afwegingskader is dat UWV en SZW op systematische wijze een gedeeld beeld
hebben van de risico’s en de prioritering daarvan. Dit geeft ook een gezamenlijk
zicht op de maatregelen die nodig zijn om de risico’s aan te pakken of voor het
accepteren van de restrisico’s of dat wijziging van wet- en regelgeving noodzakelijk
is. Dit biedt in de toekomst de basis voor het gesprek over de inzet van mensen en
middelen en de eventuele herprioritering van frauderisico’s. Hierbij moet ook
aandacht zijn voor handhaven als onderdeel van dienstverlening.

Pagina 17 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

Het model van risico-inventarisatie en toepassing van het afwegingskader voor de
WW vergt verdere uitwerking, continu onderhoud en zal structureel
geïmplementeerd worden in het beleid en de processen bij UWV. Daarbij is sprake
van een groeimodel, waarbij ervaring opgedaan wordt met de toepassing en met de
uitbreiding naar andere wetten die door UWV worden uitgevoerd. Daarnaast is het
huidige beeld van de misbruikrisico’s niet statisch. Nieuwe fraudefenomenen kunnen
ontstaan en bestaande misbruikrisico’s kunnen in aard en omvang veranderen. In
de komende periode zal het gesprek tussen UWV en SZW plaatsvinden over op
welke risico’s (extra) beheersmaatregelen wenselijk zijn onder welke condities en
met welke prioriteiten, waarbij het afwegingsmodel betrokken zal worden.
Eén van de conclusies naar aanleiding van de fraude in de WW is dat uw Kamer te
veel op hoofdlijnen is geïnformeerd over de risico’s bij UWV. De jaarlijkse
signaleringsbrief en de systematische risico-inventarisatie en -beheersing op basis
van het afwegingskader voorzien in een aanvulling op deze informatie. Daarnaast
bieden wij uw Kamer graag de mogelijkheid in een technische briefing een
toelichting te krijgen over specifieke aspecten van het afwegingskader van UWV. U
kunt hierbij denken aan de lijst met rangschikking van frauderisico’s23 en de
zogenaamde ‘calculus verkeerde wetstoepassing’ waarmee een score wordt
berekend voor de afweging, prioritering en opvolging van een risico.
Risico’s Toeslagenwet
De doorlichting betrof de misbruikrisico’s in de WW. In de signaleringsbrief van 28
juni jl.24 is melding gemaakt van de risico’s die zich voordoen bij de uitvoering van
de Toeslagenwet. SZW onderzoekt samen met UWV om welke risico’s bij de
uitvoering het precies gaat en welke aanpassingen er nodig zijn in wet- en
regelgeving en/of de uitvoeringspraktijk. Dit onderzoek is nog niet afgerond. Wij
verwachten uw Kamer in het voorjaar te kunnen informeren.
2.2

Ontwikkelingen fraude WW
In het voorjaar van 2020 zullen voor een groot aantal maatregelen in de bestrijding
van fraude van de WW besluiten genomen worden over structurele implementatie
van deze maatregelen op basis van activiteiten en onderzoeken waar momenteel
hard aan gewerkt wordt. Bijvoorbeeld over de versterkte aanpak van verwijtbare
werkloosheid via risicomodellen of 100% controle bij alle WW-uitkeringen, de
aanpak van verblijf buiten Nederland, de nationale uitrol van de pilot bij export WW
en de voortzetting van registratie van tussenpersonen. Dan worden ook de
consequenties voor capaciteit en middelen zichtbaar en meegewogen. Ik zal u
hierover later in 2020 informeren.
UWV maakt BRP leidend
Naar aanleiding van de WW-fraude door arbeidsmigranten heeft de Kamer met
motie van lid van Dijk (SP) verzocht om de BRP leidend te maken 25. UWV heeft de
afgelopen periode veel werk verzet. UWV maakt nog nadrukkelijker gebruik van de
BRP en staat alleen in uitzonderingssituaties een adres dat afwijkt van de BRP toe.
UWV schoont de adresregistratie op en gaat op zeer korte termijn WW-gerechtigden
aanschrijven die een correspondentieadres hebben doorgegeven aan UWV. UWV

Vanwege de modus operandi worden de bijlagen met het overzicht van de misbruikrisico’s
niet openbaar gemaakt. Voorafgaand aan de technische briefing kunnen deze vertrouwelijk
aan uw Kamer worden verzonden.
24
Kamerstukken II, 2018/2019, 17 050, nr. 578
25
Kamerstukken II 2018/2019, 17 050, nr. 569
23

Pagina 18 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

gaat van deze mensen voortaan het BRP-adres gebruiken en verwijdert het
correspondentieadres uit de adresregistratie. UWV past de beleidsregels hierop aan.
Een tweede maatregel van UWV is de samenwerking met de Landelijke Aanpak
Adreskwaliteit (LAA). Drie gemeenten participeren momenteel in een proef van LAA
waarin onderzoek wordt gedaan naar adressen van WW-gerechtigden die langdurig
als niet-ingezetene in de BRP zijn geregistreerd. De geselecteerde adressen zijn bij
de drie gemeenten uitgezet voor onderzoek. Eind december vindt de evaluatie van
de proef plaats. Op basis van de inzichten en resultaten wordt besloten hoe en met
wie hier vervolg aan gegeven wordt. Tot nu toe kan gemeld worden dat het signaal
veelbelovend lijkt, zowel ten behoeve van gemeenten, als voor UWV. Naast het
opschonen van de adresregistratie en de samenwerking met LAA, meldt UWV
inmiddels ook adressen terug aan gemeenten, als medewerkers twijfelen aan de
juistheid van het adresgegeven. Het begin is er, maar het aantal terugmeldingen is
in de praktijk nog zeer beperkt26. Wij verwachten in 2020 een flinke toename van
het aantal terugmeldingen, zodat deze vergelijkbaar worden met de aantallen van
andere uitvoeringsorganisaties, zoals de Belastingdienst en de SVB. Wij blijven de
voortgang van de maatregelen die UWV neemt om de BRP leidend te maken,
monitoren.
Tot slot wijst UWV inmiddels WW-gerechtigden die langer dan vier maanden als
niet-ingezetene zijn geregistreerd, op de aangifteplicht in de wet BRP om zich in te
schrijven als ingezetene met een binnenlands adres in de BRP. Samen met UWV en
het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) onderzoeken wij
de wettelijke mogelijkheden om UWV meer bevoegdheden te geven om een
uitkering op te kunnen schorten, van mensen die verzuimen zich (tijdig) te
registreren als ingezetene. Hiervoor is een wetswijziging nodig. Deze maatregel
raakt naast de WW ook de wet BRP en internationale regelgeving 27 die volop in
beweging is. Wij hechten er veel waarde aan dat de afweging voor een eventuele
wetswijziging zorgvuldig gebeurt. Het vinden van een oplossing die past binnen de
kaders van (nationale en internationale) regelgeving, die tevens effectief is in het
bestrijden van fraude, vergt daarom meer tijd.
Terugvorderingen
Conform de Motie Jasper van Dijk cs28 heeft UWV alles op alles gezet om onterecht
verstrekte uitkeringen terug te vorderen. In aanvulling op de in de brief van 1
februari 201929 beschreven reguliere invorderingsprocessen heeft UWV enkele
aanvullende maatregelen onderzocht. Ook is er contact geweest met de Poolse
autoriteiten.
Op grond van coördinatieverordening 883/2004 en toepassingsverordening
987/2009 kan UWV de bevoegde buitenlandse autoriteiten verzoeken om onterecht
verstrekte uitkeringen terug te vorderen. Voor het succesvol uit het buitenland
terugvorderen is een goede samenwerking met zusterorganisaties van groot belang.
Soms is niet bekend naar welk regiokantoor een verzoek verstuurd moet worden, of
blijft het in individuele gevallen onduidelijk welke informatie de zusterorganisatie

Het aantal terugmeldingen van UWV in 2019 is tot op heden 29, van de SVB 637 en van de
Belastingdienst 3428. Vorig jaar was het aantal terugmeldingen van UWV 4, van de SVB 1815
en van de Belastingdienst 7750. (bron overzicht terugmeldingen Rijksdienst voor
Identiteitsgegevens (RvIG). Nota bene: bij het aantal terugmeldingen van een organisatie
moet het aantal burgers waar de organisatie contact mee heeft in ogenschouw worden
genomen
27
Coördinatieverordening sociale zekerheid (EU verordening 883/2004)
28
Kamerstukken II 2018/2019, 17050, nr. 551
29
Kamerstukken II 2018/2019, 17 050 nr. 569
26

Pagina 19 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

nodig heeft om effectief te kunnen terugvorderen. Goede contacten met het
buitenland vergemakkelijken het proces. Omdat de meeste geëxporteerde
uitkeringen naar Polen gaan, is vooral een goede relatie met Polen van belang om
tot terugvordering van uitkeringen over te kunnen gaan.
In mei 2019 is een gezamenlijke delegatie van SZW en UWV naar Polen afgereisd
om samenwerking bij, onder andere, het proces van terugvordering te bespreken.
Het Poolse bevoegde ministerie heeft zich welwillend opgesteld om UWV verder te
helpen om de onterecht betaalde uitkeringen terug te vorderen. In oktober jl. is
UWV opnieuw naar Polen gegaan om de samenwerking met de Poolse autoriteiten
verder vorm te geven. In Polen is de terugvordering belegd bij de verschillende
regionale belastingkantoren. Deze kantoren zijn bevoegd om terug te vorderen door
beslag te leggen op eigendom. De vorderingen ten aanzien van deze dossiers zal
UWV nauw bewaken. Dit alles neemt niet weg dat, zoals verwacht, het niet mogelijk
zal zijn om alle vorderingen te innen.
Intensivering van handhaving bij UWV
UWV werkt hard aan het aanpakken van de WW-fraude en het ontwikkelen van een
meer risicogerichte handhaving, zoals de ontwikkeling van risicomodellen. Een
positieve ontwikkeling is daarnaast dat er een substantiële toename is van het
aantal interne meldingen van vermoedens van regelovertreding. In lijn met het
cultuuronderzoek heeft UWV het meldproces laagdrempeliger en eenvoudiger
gemaakt en wordt er meer aandacht besteed aan de terugkoppeling aan
medewerkers over de meldingen die zij doen. Dit heeft bijgedragen aan een
verbeterd draagvlak en een grotere meldingsbereidheid. Door bovenstaande
ontwikkelingen is het werkaanbod van de Directie Handhaving fors aan het
toenemen. UWV heeft met het oog hierop al een structurele verhoging van €7,3
miljoen ontvangen, waarvan €3,6 miljoen voor de Directie Handhaving. Hiermee zijn
extra medewerkers aangetrokken30. Deze nieuwe medewerkers zijn momenteel in
opleiding en kunnen pas vanaf de tweede helft van 2020 volop ingezet worden.
Voor 2020 biedt de huidig beschikbare capaciteit onvoldoende ruimte om alle
voorgenomen activiteiten op te kunnen pakken. Prioritering is daarom nodig, zowel
bij themaonderzoeken als bij meldingen. Conform het Handhavingsjaarplan 2020
van UWV die u als bijlage bij deze brief ontvangt, doet UWV thematisch onderzoek
naar verschillende fraudefenomenen zoals gefingeerde dienstverbanden,
gezondheidsfraude, en onderzoek naar aanleiding van politiemeldingen (hennep,
criminele activiteiten en erotiek). Handhaving op verblijf buiten Nederland vindt
geen invulling meer via het onderzoek ‘Verblijf en beschikbaarheid’ zoals genoemd
in de brief van 28 juni jl.31, maar via het risicomodel Verblijf buiten Nederland. Het
onderzoek Verblijf en beschikbaarheid zou in de voorgenomen vorm alle beschikbare
capaciteit voor themaonderzoeken absorberen. Door de forse toename van
meldingen ontstaat er een te grote werkvoorraad. UWV zal daarom ook op dit
terrein moeten prioriteren. UWV en SZW hebben gezamenlijk zorgvuldige keuzes
gemaakt welke meldingen volop en welke in mindere mate worden opgepakt.
Belangrijke criteria hierbij zijn het draagvlak voor de sociale zekerheid en de
financiële en maatschappelijke impact van meldingen. Over de inhoudelijke keuzes
voor prioritering voor volgend jaar op basis van de huidige inzichten, kunnen wij uw
Kamer nader informeren tijdens de eerder genoemde vertrouwelijke briefing over
het onderzoek naar misbruikrisico’s en het afwegingskader voor de WW. Over de
inzet en capaciteit vanaf 2021 zullen wij uw Kamer later in 2020 informeren.

30
31

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018/2019, 17 050, nr. 577
Tweede Kamer, vergaderjaar 2018/2019, 17 050, nr. 577
Pagina 20 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

2.3

Differentiatie in handhaving
Voor het draagvlak van ons sociale stelsel is het belangrijk dat alleen mensen die
het echt nodig hebben, gebruikmaken van sociale voorzieningen. Misbruik tast het
draagvlak onder ons stelsel aan. Het bestrijden van fraude en misbruik is daarom
cruciaal. Tijdens het Algemeen Overleg uitvoering sociale zekerheid van woensdag 9
oktober 2019 heeft het lid Van Brenk een motie ingediend om de inzichten uit het
onderzoek ‘slimmere handhaving’ van de Rijksuniversiteit Groningen te vertalen
naar de handhavingspraktijk in de sociale zekerheid. In de handhavingskoers, die in
april 2018 aan uw Kamer is aangeboden, is de koers voor de komende jaren
uitgestippeld op het gebied van handhaving 32. Het uitgangspunt is dat burgers zelf
verantwoordelijk zijn voor het naleven van de regels en dat de meeste burgers dit
ook doen. Het onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen bevestigt dit beeld. De
overheid zet in op preventie en helpt burgers om regelovertreding te voorkomen.
Maar in geval van fraude of misbruik treedt de overheid op.
Wij onderschrijven de conclusie van het onderzoek dat handhaving geen ‘one size
fits all’ benadering is. Dit komt tot uiting in onze handhavingskoers zoals hiervoor
aangestipt, in het UWV handhavingsjaarplan 202033 en in onze regelgeving. In 2017
is de Fraudewet gewijzigd waarmee meer ruimte is gecreëerd voor
uitvoeringsorganisaties om maatwerk te leveren bij het opleggen van een sanctie.
Zo hebben uitvoeringsorganisaties meer mogelijkheden om een waarschuwing te
geven in plaats van het opleggen van een boete, bijvoorbeeld in het geval van
overtredingen waar kleine bedragen mee gemoeid zijn. Daarnaast wordt afgezien
van een boete als de verwijtbaarheid ontbreekt, bijvoorbeeld als burgers per
ongeluk een fout maken. Verder wordt de hoogte van de boete afgestemd op de
mate van verwijtbaarheid, de ernst van de overtreding en de (financiële)
omstandigheden van de burger. Wij zijn, zoals toegelicht in de SZW
handhavingskoers, voorstander van ‘effectieve handhaving’. In de praktijk blijkt dat
de ene doelgroep gevoeliger is voor stimulerende maatregelen, terwijl bij een
andere groep repressieve maatregelen beter werken. Wij hechten er dan ook
waarde aan dat nieuwe en bestaande kennis en inzichten over effectiviteit van
instrumenten en interventies worden opgedaan en vertaald naar de
handhavingspraktijk. Een belangrijk aspect is hierbij het toepassen van
gedragswetenschappelijke inzichten in interventies en effectiviteitsonderzoek.
Zo onderzocht de SVB hoe ze alleenstaande AOW’ers kan stimuleren om een
veranderde woonsituatie te melden. Mensen die samenwonen, ontvangen namelijk
een lagere AOW dan een alleenstaande. Daarom moeten mensen met een AOW
direct doorgeven aan de SVB als zij gaan samenwonen. De SVB experimenteerde
met verschillende soorten brieven en boodschappen (positief, negatief en neutraal)
om meer meldingen van samenwonen te stimuleren. Uit dit onderzoek blijkt dat het
positieve frame veruit het best werkt. Een ander voorbeeld bij UWV is een
gedragsonderzoek op het gebied van invorderingen en schulden(problematiek). De
ervaring leert dat uitkeringsgerechtigden met schulden hun verplichtingen aan UWV
minder vaak nakomen dan uitkeringsgerechtigden zonder schulden. UWV
onderzocht hoe er vroegtijdig in het invorderingsproces kon worden ingegrepen, om
te voorkomen dat de schulden bij deze kwetsbare doelgroep zich opstapelen. In het
onderzoek zijn twee verschillende brieven over terugbetalen samengevoegd en
aangepast op basis van gedragswetenschappelijke inzichten om meer aan te sluiten

32
33

Kamerstukken II 2017/2018, 17 050, nr. 541 1
Het UWV handhavingsjaarplan is een bijlage van het jaarplan 2020.
Pagina 21 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

bij de belevingswereld van uitkeringsgerechtigden. Dit bleek een positief effect te
hebben ten aanzien van de begrijpelijkheid en actiebereidheid.
Deze voorbeelden bij UWV en SVB laten zien dat er een duidelijke beweging op gang
is in de sociale zekerheid om te differentiëren in handhavingsstijl en in te zetten op
preventie. UWV en SVB moeten altijd een afweging maken tussen dienstverlening,
handhaving en efficiency en lopen hierbij tegen dilemma’s aan. Zoals aangegeven in
de brief van 28 juni is SZW het programma dienstverlening, efficiency en
handhaving gestart34. Binnen dat programma komen de directeuren handhaving en
uitvoering maandelijks bijeen om aan de hand van casussen de dilemma’s op dit
punt te bespreken. Dat gaat onder meer over het integreren van handhaving in
dienstverlening, maar ook over de complexiteit van de opdrachten van het
departement aan de uitvoering.
2.4

Gebruik risicomodellen UWV
Zoals eerder aan uw Kamer gemeld35, ontwikkelt en gebruikt UWV risicomodellen
die behulpzaam zijn bij het opsporen van fraude met onder andere WW-uitkeringen.
Op basis van de risicomodellen worden aanvragen geselecteerd, die door een
medewerker worden beoordeeld op verwijtbare werkloosheid. UWV is in september
bij wijze van experiment en in overleg met SZW gestart met een risicomodel om te
analyseren welke gevallen een verhoogd risico op verwijtbare werkloosheid kennen.
In dit risicomodel werd het kenmerk MOE-lander gebruikt als risico-indicator. Na een
week is besloten te stoppen met het gebruik van dit model, omdat het gebruik van
dit kenmerk hoogstwaarschijnlijk in strijd was met het beginsel van gelijke
behandeling en in strijd met de AVG. In één door het risicomodel geselecteerd geval
is een uitkering afgewezen omdat de aanvraag niet voldeed aan de voorwaarden
voor een WW-uitkering. UWV heeft in september eveneens als experiment een
ander model om een verhoogd risico op verwijtbare werkloosheid vast te stellen
gebruikt, waarbij verblijfstitel één van de kenmerken was. Dit model is nog
onvoldoende doorontwikkeld en UWV heeft het gebruik van dit model stopgezet.
Hierbij is in drie gevallen de uitkering afgewezen op grond van een selectie die dit
model heeft gemaakt waarbij het kenmerk verblijfstitel één van de kenmerken was
op basis waarvan de aanvraag uit het model naar voren kwam, met die
kanttekening dat deze drie gevallen ook zonder het kenmerk verblijftitel door het
model geselecteerd zouden zijn. We begrijpen de zoektocht naar de meest
effectieve manier om fraude op te sporen, maar dit mag nooit in strijd zijn met het
beginsel van gelijke behandeling. Daarom is besloten aan UWV en de SVB de
opdracht te geven om nationaliteit niet meer te gebruiken ten behoeve van de
handhavingstaak, tenzij er een expliciete wettelijke grondslag voor is. Daarnaast
bekijken we met UWV wat binnen de wettelijke kaders wel mogelijk is ten behoeve
van een gerichte handhaving en welke kenmerken daarbij gebruikt kunnen worden.

34
35

Kamerstukken II 2018/2019, 17 050, nr. 541
Kamerstukken II 2018/2019, 17 050, nr. 569
Pagina 22 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

3

Gegevensuitwisseling

UWV en SVB wisselen gegevens uit met burgers en met andere organisaties, ten
behoeve van de dienstverlening of om het recht op een uitkering te kunnen
controleren. Waar het gaat om bestandsuitwisselingen met andere organisaties gaat
het veelal om automatisch gegenereerde bestandskoppelingen waarmee gegevens
uitgewisseld worden. Naar aanleiding van een aantal incidenten waarbij deze
koppeling niet goed heeft gewerkt, is hier in toenemende mate aandacht voor. De
SVB onderzoekt momenteel de kwaliteit van lopende gegevensuitwisselingen met
andere organisaties. Mochten hier nieuwe onvolkomenheden uit volgen, dan
informeren wij uw Kamer hierover.
3.1

Bestandskoppelingen
Personen werkzaam bij een ambassade, consulaat of intergouvernementele
organisatie
Het Ministerie van Buitenlandse zaken (BZ) levert de SVB een bestand met
personen werkzaam bij een ambassade, consulaat of intergouvernementele
organisaties en de personen behorende tot hun huishouding die mogelijk niet
verplicht verzekerd zijn voor de volksverzekeringen in Nederland, als gevolg van
bepalingen in internationale verdragen. Vanaf november 2017 is de levering van BZ
aan de SVB tijdelijk onderbroken geweest. Vanaf mei 2019 is de levering weer
hersteld. De SVB streeft ernaar om de gegevens begin 2020 weer automatisch te
verwerken. De SVB is begonnen met een onderzoek naar 501 personen om twijfel
over het recht op kinderbijslag of over de verzekeringsstatus uit te sluiten en waar
nodig recht te zetten. 311 van deze gevallen dienen nu nog handmatig onderzocht
te worden, in de overige gevallen is sprake van recht op kinderbijslag. Het herstel
van de kinderbijslag staat gepland in het vierde kwartaal van 2019, met uitloop naar
het eerste kwartaal van 2020.
Terugvordering Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP) naar aanleiding van fout
in gegevensuitwisseling met SVB
In eerdere publicaties Stand van de uitvoering bent u geïnformeerd over de fout in
gegevensuitwisseling tussen de Algemene Pensioengroep (APG) en de SVB. In juli
2019 heeft het ABP bekend gemaakt dat 555 deelnemers die onterecht te veel
pensioen ontvingen in de periode van 2013 tot 2019, dit definitief niet terug hoeven
te betalen. Medio september 2019 heeft het bestuur van ABP een nieuw beleid voor
het aanpassen en terugbetalen van te veel ontvangen pensioenuitkering
vastgesteld. ABP verbetert met dit nieuwe beleid de positie van de individuele
deelnemer. Daar waar eerst sprake was van het terugbetalen van teveel ontvangen
pensioen over een periode van maximaal 5 jaar is in het nieuwe beleid de maximale
periode beperkt tot 9 maanden.
Uitwisseling Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) en SVB
Het normbedrag van de Aanvullende inkomensvoorziening ouderen (AIO) en de
Algemene nabestaandenwet (ANW) is lager als er sprake is van één of meer
kostendelers. Een uitzondering geldt voor voltijds studerenden. De SVB wisselt om
die reden gegevens over studerenden uit met DUO. Uit signalen uit de uitvoering
van de SVB is gebleken dat de uitwisseling ook de gegevens bevat van studerenden
in deeltijd. Deze studerenden in deeltijd worden daardoor onterecht niet als
kostendelers aangemerkt. De SVB is in overleg met DUO en het ministerie van SZW
over de aanpassing van de uitwisseling.
Pagina 23 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

3.2

Samenloop van detentie en uitkering
Zoals in juni36 aan uw Kamer gemeld is, kwam bij UWV aan het licht dat het proces
van het vergelijken van de gegevens van DJI met de WW gedurende twee jaar (van
november 2015 tot november 2017) en met de Ziektewet vier jaar (van september
2014 tot oktober 2018) niet goed gefunctioneerd heeft. In september jl. is uw
Kamer geïnformeerd over de complexe uitvoering van de Wet
socialezekerheidsrechten gedetineerden (WSG) en de aanpak die niet geheel
sluitend was.37 In die brief is gesteld dat het proces van gegevensleveringen en
verwerking door UWV, SVB en het Inlichtingenbureau (IB) beter moet. In deze brief
informeren we u over de voortgang in het vinden van oplossingsrichtingen die in
samenwerking met de SVB, UWV, IB, de Dienst Justitiële Inlichtingen (DJI) en JenV
worden verkend. Daarnaast gaan we in op de voortgang die UWV en SVB geboekt
hebben in het onderzoeken van situaties waarin mogelijk onterecht een uitkering is
verstrekt. Hieruit blijkt dat er veel werk verzet is door zowel UWV en SVB als door
DJI en dat de gevallen die nog nader onderzocht moeten worden, zijn terug
gebracht. Vanwege de complexiteit en de omvang van de situatie is dit onderzoek
helaas nog niet afgerond en kunnen we nog geen voortgang melden over
terugvorderingen die zijn ingezet. UWV verwacht in het voorjaar van 2020 meer
duidelijkheid te hebben over welke uitkeringen onterecht verstrekt zijn en
teruggevorderd kunnen worden. Daarna kunnen ook structurele aanpassingen om
het systeem sluitend te maken worden doorgevoerd, naast de herstelacties die al
zijn ingezet om de kans op het missen van samenloop tussen detentie en een
uitkering te verkleinen.
UWV
UWV heeft stappen gezet om het proces in korte tijd te verbeteren. Sinds oktober
2019 vergelijkt UWV detentiemeldingen van DJI gedurende een periode van drie
maanden herhaaldelijk met het bestand met lopende uitkeringen (naast de
gebruikelijke vergelijking met de gemeenschappelijke verwijsindex (GVI)). De
eerder geconstateerde tekortkoming in het proces dat mensen die nog in het
aanvraagproces van een uitkering zitten, gemist kunnen worden waardoor de
samenloop niet ontdekt wordt, wordt hiermee voorkomen. Uiterlijk 15 december is
het proces waarmee onderzoekswaardige meldingen die uit deze
bestandsvergelijking volgen, worden doorgegeven aan de divisie Uitkeringen
geautomatiseerd. Daarnaast zijn de processen binnen UWV om te volgen hoe deze
meldingen worden afgehandeld, verbeterd. Dit zijn belangrijke stappen die UWV
gezet heeft om logging en monitoring te verbeteren. Conform uw verzoek in het
plenair debat d.d. 4 september jl. wordt de beëindigingsgrond ‘detentie’ vanaf
komend jaarverslag in de cijfers als aparte reden opgenomen. In 2020 worden
processen rondom monitoring nog verder geoptimaliseerd.
Om vast te stellen welke uitkeringen ten onrechte zijn verstrekt, is de duur van de
detentie en de vorm van detentie bepalend. UWV heeft van DJI/ Justitiële
Informatiedienst (Justid) circa 145.000 detentiesignalen uit de periode 2014 - 2019
ontvangen en deze vergeleken met de destijds lopende uitkeringen. Van een groot
aantal gevallen, is aanvullende informatie opgevraagd en geleverd door DJI. Een
groot aantal gevallen kon na vergelijking worden uitgesloten van verder onderzoek,
omdat er geen overlap was tussen uitkering en detentie of omdat de uitkering
beëindigd was wegens detentie. De resterende gevallen zijn per stuk gescreend
door UWV. Er zijn nu nog circa 1.200 WW-uitkeringen, 900 AW-uitkeringen en 300
36
37

Kamerstukken II 2018/2019, 17 050, nr. 579
Kamerstukken II 2018/2019, 17 050, nr. 589
Pagina 24 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

ZW-uitkeringen waarvan nader onderzocht moet worden of er onverschuldigd is
betaald wegens samenloop met detentie. Dit is een tijdrovend proces waarbij
dossiers handmatig moeten worden beoordeeld door UWV in samenwerking met
DJI. Het individuele detentieverloop moet hierbij inzichtelijk worden gemaakt om
vast te stellen of en zo ja over welke periode er onverschuldigd een uitkering is
betaald. Dit is noodzakelijk omdat gedetineerden achtereenvolgens verschillende
detentievormen kunnen doorlopen, waarbij zij geen en vervolgens weer wel recht
hebben op een uitkering of waarbij herleving van de uitkering aan de orde is. Naast
bovenstaande herstelactie verwacht UWV in het voorjaar van 2020 een volledige
bestandsvergelijking te kunnen doen met het totale actuele bestand van
gedetineerden in Nederland. Hiermee wordt gestreefd naar een sluitende aanpak
waarbij er geen samenloop tussen uitkeringsgerechtigden en gedetineerden wordt
gemist.
Oplossingsrichtingen
Definitieve structurele oplossingen zijn afhankelijk van de uitkomsten van de
bestandsvergelijkingen. UWV is gestart met het onderzoeken van verschillende
oplossingen. Dit richt zich in eerste instantie op het robuust maken van het interne
proces en de daarvoor benodigde systemen, waaronder de verouderde
Gemeenschappelijke Verwijsindex (GVI) die mogelijk vervangen moet worden.
Omdat prioriteit is gegeven aan de herstelacties en het zo snel mogelijk kunnen
vaststellen of uitkeringen rechtmatig betaald zijn, is dit nog niet afgerond.
Onderzocht wordt nog of er wijzigingen in wet- en regelgeving nodig zijn.
SVB
Ook de SVB streeft naar een sluitende aanpak en heeft hiertoe verschillende
stappen gezet. Om vast te kunnen stellen of en hoeveel uitkeringen ten onrechte
zijn verstrekt door de SVB, is het totale bestand van ruim 11.000 actueel
gedetineerden vergeleken met het actuele uitkeringsbestand van de SVB. Hieruit is
onlangs gebleken dat er vijf personen zijn die een lopende AOW uitkering hebben.
De SVB onderzoekt of deze personen deze uitkering ten onrechte ontvangen. Dit is
afhankelijk van de vorm van detentie. Afhankelijk van de resultaten van dit
onderzoek zal de gegevenslevering door DJI en de verwerking hiervan door de SVB
worden aangepast om dit proces sluitend te krijgen.
In september 2019 is de uitwisseling met betrekking tot gedetineerden in het
buitenland tussen Buitenlandse Zaken (BZ) en de SVB hervat, nadat in augustus
bleek dat deze drie jaar niet had plaatsgevonden38. Uit deze uitwisseling bleek dat
46 personen bij de SVB bekend waren. Van deze groep hadden 22 personen de SVB
reeds geïnformeerd over hun detentie. Van de overige 24 personen is de uitkering
stopgezet per september en is de terug- en invordering gestart. Uit de signalen van
de periode 2016 – 2019 blijkt dat circa 60 personen die nu van de SVB een uitkering
ontvangen in het verleden gedetineerd waren in het buitenland. Momenteel wordt
door de SVB uitgevraagd wat de start- en einddatum van detentie was. Indien blijkt
dat in het verleden ten onrechte een uitkering is ontvangen, wordt deze
teruggevorderd en verrekend met een lopende AOW-uitkering.
Gedetineerden niet gemeld door overgang sofinummer naar BSN
Uit nader onderzoek dat is uitgevoerd naar aanleiding van bovenstaande, is bij
Justid gebleken dat een groep gedetineerden over de periode 2009 tot 2019 ten
onrechte niet gemeld is aan de uitkeringsinstanties. Deze omissie is ontstaan bij de
overgang van het sofinummer naar het Burgerservicenummer (BSN) in 2009, omdat
er bij een groep gedetineerden geen sofinummer is geïdentificeerd. Hierdoor zijn
38

Kamerstukken II 2018/2019, 17 050, nr. 579
Pagina 25 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

deze personen bij aanvang, tijdens en bij hernieuwde detentie niet geautomatiseerd
gemeld aan de uitkeringsinstanties. Deze fout is inmiddels hersteld. Uit onderzoek
over de periode 2009 – 2019 is gebleken dat het ongeveer 27.000 gemiste
meldingen betreft voor circa 12.000 unieke personen. Gebleken is dat er nog 396
personen in detentie verblijven. Onderzocht wordt nog of zich gevallen van
samenloop van detentie met een uitkering hebben voorgedaan en of
onverschuldigde betalingen teruggevorderd kunnen worden. De SVB heeft deze 396
personen in detentie alsnog vergeleken met het eigen uitkeringsbestand. Hieruit is
gebleken dat vanuit de SVB geen uitkering wordt verstrekt aan deze groep. Een
soortgelijke bestandsvergelijking van genoemde 396 personen zal ook nog door het
Inlichtingenbureau en UWV worden verricht. De bestandsvergelijking bij UWV zal
uiterlijk in het voorjaar 2020 worden afgerond, omdat prioriteit is gegeven aan de
herstelacties naar aanleiding van de problemen met het vergelijken van
detentiesignalen met lopende uitkeringen.
Gegevensuitwisseling voortvluchtigen en uitkering
Ten aanzien van de gegevensuitwisseling met het Centraal Justitieel Incassobureau
(CJIB) is eerder aan uw Kamer gemeld dat in de periode oktober 2018 tot juli 2019,
926 personen van wie de taakstraf is omgezet naar vervangende hechtenis, ten
onrechte niet zijn gemeld aan UWV, SVB en het IB. In juli 2019 is deze omissie
ontdekt en daarna hersteld. Gebleken is dat het bij de SVB om 8 gemiste signalen
ging, waarvan 3 in het verleden en 5 lopende. Deze zijn beëindigd en worden
teruggevorderd. De bestandsvergelijking bij UWV heeft geleid tot stopzetting van 45
lopende uitkeringen. Naar aanleiding van deze onvolkomenheid is door betrokken
partijen ook bezien of er nog andere aandachtspunten zijn. Hierbij informeren wij
uw Kamer daarover. In het reguliere proces zet het CJIB executeerbare vonnissen
ter uitvoering uit bij de politie en verricht de politie opsporingsactiviteiten. Indien
dat niets oplevert (omdat de betrokkene bijvoorbeeld in het buitenland verblijft)
wordt de status van de gezochte persoon in het registratiesysteem op ‘passief’
gezet. Vervolgens worden deze gegevens via Justid en CJIB geleverd aan UWV, SVB
en het IB. Op basis van deze gegevens vindt vervolgens controle op samenloop met
een uitkering plaats en wordt de uitkering waar nodig beëindigd. Incidenteel vindt
de gegevenslevering aan de uitkeringsinstanties op een later moment plaats, omdat
op dat moment het opsporingsbelang prevaleert. Dit betekent dat de gegevens van
deze personen op een later moment gecontroleerd worden op samenloop met een
uitkering en de uitkering wordt dan per toekomende datum beëindigd. De betrokken
partijen zijn in gesprek over het mogelijk eerder melden van personen met
openstaande vrijheidsstraffen dan na het reguliere opsporingsproces (circa 3 tot 5
maanden) van de politie.
De SVB houdt naar aanleiding van eerder geconstateerde onvolkomenheden,
stapsgewijs alle processen van gegevensuitwisseling met derden tegen het licht. In
dat kader heeft de SVB ons onlangs laten weten dat uitkeringen in het kader van de
Remigratieregeling (REM) van personen die voortvluchtig zijn, nooit zijn stopgezet
sinds de wet in juli 2014 is aangepast. De SVB heeft direct een actuele
bestandsvergelijking uitgevoerd. Op dit moment zijn er 9 mensen met een REM
uitkering en 1 partner van een REM ontvanger die als voortvluchtig zijn aangemerkt.
De SVB heeft deze dossiers in onderzoek om te bepalen of de uitkering dient te
worden stopgezet.
Uitkeringen aan uitreizigers
In het plenair debat over onterecht verstrekte uitkeringen aan gedetineerden is aan
uw Kamer aangegeven terug te zullen komen op de vraag of er signalen zijn
ontvangen over uitreizigers die een uitkering krijgen of jihadisten die anderszins nog
een uitkering krijgen. In de tweede helft van 2017 is de wetswijziging in werking
Pagina 26 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

getreden waarmee uitkeringen en toeslagen van uitreizigers automatisch kunnen
worden stopgezet. Uitkeringen van uitreizigers worden gestopt als daar een signaal
over is. Op 4 april 2017 is de laatste voortgangsrapportage ‘integrale aanpak
jihadisme’ aan de Kamer verzonden. Daarin rapporteerde het kabinet dat tot 4
november 2016 in 197 gevallen uitkeringen en toeslagen van uitreizigers zijn
stopgezet. Hierna zijn geen officiële cijfers meer bekend gemaakt. Zodoende is niet
bekend hoeveel uitkeringen sindsdien gestopt zijn. Het aantal mensen dat vanwege
terrorisme gevangen is gezet en desondanks een uitkering krijgt, is niet bekend,
omdat het delict niet wordt gerapporteerd aan UWV en SVB.
3.3

Datalekken
Evenals in de vorige Stand van de uitvoering informeren we u hierbij over de
gemelde datalekken bij UWV en de SVB. In de periode 1 januari tot en met 31
augustus 2019 hebben zich bij UWV 409 datalekken voorgedaan en bij SVB 411.
Deze betroffen hoofdzakelijk gevallen waarin het om de persoonsgegevens van één
persoon ging, bijvoorbeeld een verkeerd geadresseerde brief. Het handelen van
beide organisaties is er vanzelfsprekend op gericht om datalekken te voorkomen.
Datalekken worden gemeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Bij de SVB was
in het eerste kwartaal sprake van een piek in datalekken doordat de nieuwe
dienstverlener voor de postverwerking, tijdens het verzenden van de jaaropgaven,
in 222 gevallen per abuis twee brieven in één envelop heeft verstuurd. Er zijn
afspraken gemaakt om dergelijke fouten in de toekomst te voorkomen. In twee
situaties, die zich voordeden bij het UWV, betrof het grote aantallen
persoonsgegevens. Deze gevallen lichten we hieronder toe.
Systeemfout UWV
Door een softwarewijziging is er een systeemfout opgetreden die als gevolg heeft
gehad dat 40 werkzoekenden een bericht met een passende vacature hebben
gekregen waarin niet de eigen gegevens stonden, maar de gegevens van iemand
anders. In het bericht waren onder meer BSN en adres opgenomen. Zodra de fout
ontdekt is, is de software aangepast en de systeemfout hersteld. UWV heeft aan de
ontvangers van het bericht excuses aangeboden en gevraagd het bericht te
verwijderen.
Fout in het werkproces aanvraag in het kader van de toeslagenwet
Door een fout in het werkproces hebben ex-werkgevers over de periode 1 januari
2016 tot en met 30 juli 2019 onterecht een kopie ontvangen van besluiten in het
kader van de aanvraag van toeslagen uit de toeslagenwet aan ex-medewerkers. In
totaal betreft het 1989 gevallen. De fout kon ontstaan, omdat besluiten over de
Werkeloosheidswet gezamenlijk naar ex-werknemer en ex-werkgever zijn gestuurd.
Dit is correct voor zo ver het de ex-werknemer betreft, maar de ex-werkgever had
de informatie over de aanvraag van toeslagen niet moeten ontvangen. Het
werkproces is inmiddels aangepast. De impact van dit datalek is beperkt, de exwerkgever heeft alleen onterecht informatie ontvangen over het recht op toeslag
van de ex-werknemer.

3.4

Uitwisseling van gegevens met marktpartijen
Hypotheekaanvragen
Steeds meer hypotheekvertrekkers maken gebruiken van het UWV
Verzekeringsbericht vanuit het initiatief Handig!, waarbij burgers hun
Verzekeringsbericht beschikbaar stellen aan hypotheekvertrekkers. Het doel van het
initiatief is om een volledig digitaal aanvraagproces van een hypotheek te kunnen
aanbieden. Dit scheelt werkgevers veel administratieve lasten. Het aantal
hypotheekaanvragen waarbij het UWV Verzekeringsbericht is gebruikt, is dit jaar
Pagina 27 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

verdrievoudigd met 16.600 aanvragen in 2019 ten opzichte van 5.100 aanvragen in
2018.
Tegengaan niet-gebruik financiële tegemoetkoming ABP
Deelnemers van het ABP hebben, onder bepaalde voorwaarden, bij
arbeidsongeschiktheid recht op een arbeidsongeschiktheidspensioen. Door de
koppeling van ABP data met gegevens van UWV, is aan het licht gekomen dat
12.000 deelnemers geen pensioen hebben aangevraagd. Het betreft mensen met
een WIA-uitkering. ABP heeft deze groep actief benaderd en hen de mogelijkheid
geboden deze aanvraag alsnog te doen.

Pagina 28 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

4

Waarborgen voor dienstverlening in de toekomst

UWV heeft in het jaarplan 2020 veel aandacht voor het vergroten van de
aantrekkelijkheid als werkgever om het personeelsbestand komende jaren op orde
te houden. UWV staat daarbij komend jaar voor een instroomopgave. In het
jaarplan benadrukt UWV afgelopen jaren belangrijke stappen te hebben gezet in het
stabiel maken van zijn ICT-landschap en in 2020 energie te willen steken in de
noodzakelijke trajecten die het ICT-landschap fundamenteel vereenvoudigen en
vernieuwen om ook in de toekomst goede, betrouwbare en moderne dienstverlening
te kunnen blijven bieden. Hiervoor zijn goede mensen nodig. Dit is op de huidige
arbeidsmarkt steeds meer een uitdaging voor UWV en ook voor de SVB. Tevens
werkt UWV aan opvolging van de aanbevelingen uit het cultuuronderzoek waar u in
de vorige Stand van de uitvoering over bent geïnformeerd39. In de volgende Stand
van de uitvoering informeren we u hier nader over.
De SVB presenteert in het jaarplan het streven om arbeidsparticipanten zelf in
dienst te nemen, ook zijn maatregelen genoemd om het ziekteverzuim verder
omlaag te krijgen en worden de voorbereidingen op een mogelijke Brexit
beschreven. Ook zet de SVB extra in op het tegengaan van cybercriminaliteit en
verdere bescherming van persoonsgegevens.
4.1

ICT UWV
In lijn met de motie Wiersma/van Dijk40 met betrekking tot het verbeteren van de
informatiepositie van de Tweede Kamer ten aanzien van de ICT van het UWV, wordt
u hierbij geïnformeerd over het UWV Informatie Plan (UIP) 2020-2024. Deze is als
bijlage bij deze brief gevoegd. Daarbij wordt ingegaan op de complexe uitdagingen
op ICT-gebied en hoe we deze oppakken. Verder wordt u geïnformeerd over de
uitkomsten van het ADR-onderzoek naar het UIP.
UWV Informatieplan
Het UWV Informatieplan 2020-2024 geeft de ambities, prioritering en concrete
activiteiten voor de komende jaren op het gebied van informatievoorziening bij UWV
weer. De voortgang op dit plan en wat dit betekent voor het tempo en het moment
van invoering van nieuwe wet- en regelgeving vormt een terugkerend onderwerp
van gesprek tussen SZW en UWV. De afgelopen jaren heeft UWV de basis van het
ICT-landschap op orde gebracht. In 2019 is de nieuwe datacenterdienstverlening
succesvol aanbesteed. Ook is eHerkenning geïmplementeerd, waarmee werkgevers
zich veilig online kunnen identificeren op het werkgeversportaal. Sinds mei 2019 zijn
werkgevers, via diverse berichten, gewezen op de noodzaak tot het aanvragen van
toegang tot eHerkenning. Dit is nodig om toegang te blijven houden tot het
werkgeversportaal. Het aantal aanmeldingen van werkgevers blijft achter waardoor
sommige werkgevers straks mogelijk geen toegang meer hebben tot het
werkgeversportaal.
Met DigiD Midden (2-factor authenticatie) is het beveiligingsniveau voor burgers die
digitaal gegevens uitwisselen met UWV op een passend niveau gebracht en de
vernieuwing van het portaal Werk.nl is nagenoeg afgerond. Hiermee draait Werk.nl
nu op moderne en schaalbare technologie en is het portaal geschikt voor
verschillende apparaten (computer, tablet, telefoon). UWV.nl en Werk.nl kunnen
hierdoor bijvoorbeeld meer dan 4,1 miljoen respectievelijk bijna 2,6 miljoen
39

40

Kamerstukken II 2018/2019, 26 448, nr. 625
Kamerstukken II 2018/2019, 17 050, nr. 586
Pagina 29 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

bezoeken per maand aan. En zijn er geen grote storingen met uitbetalingen
geweest.
Continuïteit en stabiliteit
De aandacht voor continuïteit, stabiliteit, informatiebeveiliging en privacy blijft de
komende jaren onverminderd hoog. UWV verwerkt de persoonsgegevens van meer
dan 13 miljoen personen. Op het gebied van Informatiebeveiliging en
Privacybescherming heeft UWV een belangrijke stap gezet met de implementatie
van essentiële maatregelen voor de AVG en er is een richtinggevend beleidskader
privacy vastgesteld, waarin staat beschreven wat het voor UWV betekent om aan de
vereisten van de AVG te voldoen. De komende jaren werkt UWV aan realisatie
hiervan. UWV blijft werken aan het in stand houden en waar mogelijk vergroten van
de betrouwbaarheid van de digitale dienstverlening. Dit is essentieel voor de
dienstverlening van UWV en ondersteuning van de medewerkers. Voor 2020 staat
onder andere project Datafabriek op de agenda. Dit zal UWV een
toekomstbestendige omgeving geven om met data te werken. Dit project is
aangemeld voor een toets door Bureau ICT toetsing (BIT). Uiteraard wordt de
Tweede Kamer geïnformeerd over de uitkomsten hiervan.
Wet en regelgeving met ICT-component
Het beslag dat wet- en regelgeving legt op de verandercapaciteit bij UWV in 2020 is
groot. In 2020 is dit bijna een kwart meer dan gemiddeld in de voorgaande jaren.
Het gaat dan om wetgeving vanuit SZW zoals de vereenvoudiging van de Wajong,
de implementatie van de Wet Arbeidsmarkt in Balans, de Wet Invoering Extra
Geboorteverlof (WIEG) en de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet. Maar ook om
verplichtingen waaraan UWV moet voldoen vanuit Europese wet- en regelgeving,
zoals EESSI, en de verdere ontwikkeling van de digitale overheid, zoals de Wet
Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer (MEBV) en de Wet digitale overheid
(WDO), als ook de Wet Open Overheid. Al deze wijzigingen hebben een grote ICTcomponent. De Wet vereenvoudiging beslagvrije voet, vereenvoudiging Wajong en
EESSI zijn aangemeld voor een toets door BIT. De laatste twee zijn aangehouden
door BIT. Over de uitkomsten van Wet vereenvoudiging beslagvrije voet wordt de
Tweede Kamer geïnformeerd na afronding van de toets.
Vereenvoudigen en vernieuwen
UWV wil de komende jaren meer energie zetten op het stapsgewijs vereenvoudigen
en vernieuwen van het ICT-landschap. Er moet veel gebeuren en ook hier kan niet
alles tegelijkertijd. Bij het bepalen van de volgorde redeneert UWV van achter naar
voren: wanneer is de uiterste houdbaarheidsdatum van een applicatie en hoe lang
zal het duren deze te vervangen, wat is de vervangingsstrategie (bijvoorbeeld eerst
vereenvoudigen) en wanneer moeten uiterlijk worden gestart met de
vernieuwingsactiviteiten. Een belangrijk traject hierin is de migratie naar een nieuw
datacentrum. De Europese aanbesteding is in 2019 afgerond. Hiermee haalt UWV
moderne infrastructurele dienstverlening in huis waardoor UWV over een paar jaar
meer wendbaar is. Een andere belangrijke stap is de realisatie van één
betaalomgeving. Hiermee is aan een randvoorwaarde voldaan om te kunnen starten
met het fundamenteel vernieuwen van belangrijke onderdelen van het ICTlandschap. Bij het ontwikkelen van applicaties, wil het UWV zoveel mogelijk
generieke voorzieningen neerzetten. Zo komt er in 2020 ter ondersteuning van
verzekeringsartsen en arbeidsdeskundigen een elektronische afspraken service die
breder kan worden ingezet en ontwikkelt UWV een tool voor business rule
management bij de uitvoering van de Werkloosheidswet. Hiermee kan wetgeving
eenvoudig en eenduidig in ICT-regels worden omgezet.

Pagina 30 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

Spanning
Het UIP laat de spanning zien tussen enerzijds het beslag dat wet- en regelgeving
legt op de verandercapaciteit van het UWV, en anderzijds de wensen en ambities
van UWV om te vernieuwen en vereenvoudigen. Voorgenomen wet- en regelgeving
kan nu net worden uitgevoerd, maar er is nog beperkte ruimte voor nieuwe dingen.
De noodzaak om te vernieuwen en vereenvoudigen neemt toe, maar hiervoor blijft
eigenlijk te weinig verandercapaciteit over. Zo is er bijvoorbeeld de ambitie om
Sonar, een applicatie die wordt ingezet bij het begeleiden naar werk, te vervangen.
Maar in 2020 is hier waarschijnlijk geen capaciteit voor. Om te voorkomen dat er te
weinig ruimte is voor noodzakelijke vernieuwing is het van belang dat de
hoeveelheid nieuwe wet- en regelgeving die moet wordt uitgevoerd afneemt na
2020. Voor een optimale afstemming kijken we samen met UWV naar het tempo en
het moment van invoering van wet- en regelgeving en de planning van de totale
veranderopgave bij UWV. Met UWV is dan ook afgesproken dat we jaarlijks de
stapeling van beleidsopdrachten met een ICT-component in beeld brengen. Op basis
hiervan kunnen we in gezamenlijkheid keuzes maken hierin en zodat we de totale
veranderopgave maakbaar kunnen houden.
Evaluatie gebruik informatieplan UWV
Gezien het belang van het UIP is besloten de Auditdienst Rijk (ADR) een onderzoek
uit te laten voeren naar het gebruik van het plan. Doel van het onderzoek is het
inzicht geven aan SZW en UWV in de wijze waarop en mate waarin het UIP heeft
bijgedragen aan de meerjarige ICT-ontwikkeling bij UWV en het gesprek hierover
tussen SZW en UWV. In de vorige Stand van de uitvoering zijn aan u al de eerste
bevindingen van de ADR gemeld. Het onderzoek is nu gereed en het rapport is
bijgevoegd in een bijlage bij deze brief. Het UIP dient meerdere doelen. De
geïnterviewden geven aan dat SZW indertijd met name behoefte had aan overzicht
en inzicht in ICT-projecten en dat UWV prioriteit wilde geven aan trajecten die voor
stabiliteit en continuïteit zouden zorgdragen. De ervaringen in het gebruik van het
UIP bij SZW en UWV laten volgens de geïnterviewden zien dat het UIP er voor heeft
gezorgd dat ‘het goede gesprek’ op gang is gekomen, waardoor er bij SZW meer
inzicht in de ICT-trajecten is ontstaan en bij UWV meer begrip voor de ICTprioritering, hetgeen ‘meer rust’ heeft gebracht.
Er zijn enkele leerpunten benoemd voor UWV en SZW, zo vinden de geïnterviewden
het van belang dat beter inzichtelijk wordt gemaakt wat het vorige UIP heeft
gerealiseerd, zou er een sterkere relatie kunnen worden gelegd naar de strategische
doelstellingen en lijkt het zinvol om meer aandacht te geven aan het gezamenlijk
belang.
Daarnaast heeft de ADR aangegeven dat er rijksbreed geen good practices te vinden
zijn voor het goede gesprek over meerjarige ICT-planning. Dit terwijl planning van
ICT en het gesprek hierover juist een actueel thema is. Wij zijn dan ook blij dat
UWV dit instrument heeft ontwikkeld en dat dit, zo blijkt, bijdraagt aan wederzijds
begrip tussen SZW en UWV. De leerpunten worden meegenomen bij de
totstandkoming van toekomstige informatieplannen. Het UIP zal binnen het thema
digitalisering en innovatie van dienstverlening ook als casus worden meegenomen in
de Rijksbrede kabinetsaanpak en werkagenda voor de uitvoering.

Pagina 31 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

4.2

Loonaangifteketen
Op 7 maart 2019 bent u schriftelijk geïnformeerd41 over de commissie die is
ingesteld om onderzoek te doen naar de werking van de Loonaangifteketen en het
gebruik van de Polisadministratie in het kader van de controle en fraudebestrijding
en preventie. Aanleiding voor dit onderzoek is onder andere de brief van de heer
Veldwijk van 15 februari 2019 aan uw Kamer. Door middel van het bij deze brief
gevoegde rapport informeren wij u graag over de uitkomsten van het onderzoek. De
commissie concludeert dat de Loonaangifteketen initieel uitgaat van een positieve
dienstverleningsoriëntatie bij burgers en bedrijven. Gedurende de jaren dat de
Loonaangifteketen bestaat heeft de oriëntatie inzake dienstverlening en handhaving
verschillende accenten gekregen. Op basis van deze historische ontwikkeling is de
commissie van mening dat het van belang is zorg te dragen voor een integrale
beleidsdoctrine die periodiek wordt herijkt. Ook constateert de commissie dat sprake
is van huidige tegengestelde maatschappelijke wensen enerzijds om de
Belastingdienst minder streng in hun fraudeaanpak te laten optreden. Anderzijds
wordt UWV gevraagd juist strenger op te treden.
De commissie stelt ook dat het huidige ICT landschap in voldoende mate voldoet
aan de criteria van grootschalige uitvoeringsautomatisering. In de brief van de heer
Veldwijk staan een aantal ICT observaties, waarvan een groot deel op technisch vlak
klopt. De conclusies en waardering die er echter aan verbonden worden, deelt de
commissie niet.
De commissie geeft op hoofdlijnen de volgende aanbevelingen:

Beoordeel periodiek de balans tussen dienstverlening, handhaving en efficiëntie.

Houd op basis van het vorige punt het frauderisicomanagementmodel actueel.

Zet de opgave voor de ICT in lijn met die van de maatschappelijke opgave voor
de Keten.

Verhoog de implementatiesnelheid van de ingezette verbeterlijnen.
De aanbevelingen van de commissie nemen wij ter harte. De door de commissie
benoemde verschillende perspectieven en belangen waarmee binnen de
Loonaangifteketen wordt gekeken naar fraude en handhaving herkennen wij. Deze
zijn inherent aan de rollen van de verschillende partijen in de Loonaangifteketen. In
de relatie met de gegevens in de Loonaangifteketen is voor ons de kernvraag
hierbij: wat is vanuit het perspectief van die verschillende doelstellingen en
belangen de gewenste kwaliteit van de gegevens in de polisadministratie en op
welke wijze en onder welke voorwaarden valt dit ambitieniveau te bereiken. Daarbij
dient, zoals de commissie aangeeft, op basis van de balans tussen dienstverlening,
handhaving en efficiëntie te worden bepaald in welke mate de ingezette versterking
van het risicomanagement op actuele frauderisico’s prioriteit moet krijgen.
Samen met de staatssecretaris van Financiën zullen wij deze vraag oppakken en
binnen dit kader invulling geven aan de richting en prioritering van de
maatschappelijke opgave van de Loonaangifteketen. Hierbij zullen wij ook de sturing
en borging over de gehele keten bekijken.

41

Kamerstukken II, 2018/2019, 26 448, nr. 610
Pagina 32 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

4.3

ICT SVB
ICT is onmisbaar voor de primaire en ondersteunende processen van de SVB.
Gezien de omvang van de vraagstukken die voor liggen, is een zorgvuldige planning
en sturing voor de komende jaren cruciaal. Door een betere planning neemt de
voorspelbaarheid van de ICT-portfolio toe en wordt de realisatiekracht groter. De
toenemende stabiliteit en toekomstvastheid van de ICT-systemen zorgen voor een
meer betrouwbare dienstverlening.
Uitkomsten onderzoek naar balans tussen ICT en dienstverlening SVB
Zoals aangekondigd in mijn brief van 28 juni jl. is in het tweede kwartaal van 2019
onafhankelijk extern onderzoek gedaan naar de ‘Samenhang verbeteren presterend
vermogen IT en dienstverlening DSV’. Dit onderzoek is ingezet om van te leren, aan
de onderzoekers is gevraagd scherpe observaties te bieden. De SVB is daar nu
voortvarend mee aan de slag. We spreken onze waardering uit voor het feit dat de
SVB op deze manier zelf de feedback en verbetermogelijkheden zoekt. De
onderzoekers hebben een aantal samenhangende aanbevelingen gedaan ter
verbetering. Concreet betreft het plannen inzake:
1. Het verstevigen van het opdrachtgever- en opdrachtnemerschap. Hiertoe is
inmiddels een masterclass ‘opdrachtgeverschap bij projecten’ ontwikkeld en interne
opdrachtgevers worden uitgenodigd deze te volgen. Daarnaast wordt in het kader
van een versterkt opdrachtnemerschap gestreefd naar een meer zakelijke cultuur en
het verbeteren van de sturing door interne service level agreements.
2. Het verbeteren van de samenwerking tussen de directies dienstverlening en ICT
binnen de SVB. Dit heeft geleid tot onder meer een gezamenlijk opgestelde
releaseplanning voor 2020 en het werken in multidisciplinaire teams.
3. Het op orde brengen van de ICT-beheerprocessen. Er is een aanpak ontwikkeld
voor het beter beheersen van belangrijke verstoringen; verdere
procesverbeteringen zijn opgenomen in de planning voor 2020.
4. Het opstellen en onderhouden van een integraal change-portfolio. Dit is inmiddels
in gezamenlijkheid opgesteld en gereed. Niet dringende vernieuwingsinitiatieven zijn
getemporiseerd en de portfoliosturing is aangescherpt.
Door de onderzoekers is ook een aantal SVB-brede aanbevelingen gedaan op het
gebied van visie en een meer zakelijke cultuur. De 1e visie-fase om tot een herijkt
strategisch kader te komen is inmiddels uitgewerkt. Ten behoeve van een meer
zakelijke cultuur is de nieuwe besturing vanuit Raad van Bestuur en Directieteam
per 1 oktober 2019 gereed en ook is er een leiderschapsprogramma gestart.

4.4

Risicomanagement
Er is veel aandacht voor risico’s in de uitvoering en de SVB en UWV besteden in de
jaarplannen steeds meer aandacht aan risicomanagement en de explicitering van
risico’s op verschillende niveaus. In de gesprekken tussen het departement en de
zbo’s schenken we expliciet aandacht aan het in beeld brengen van
uitvoeringsrisico’s. Dit helpt ons om tijdig te kunnen acteren om te voorkomen dat
deze risico’s zich voordoen. Daarnaast verantwoorden de zbo’s zich jaarlijks in hun
risicoparagraaf. De onderwerpen die hierin benoemd staan, vormen ook de
strategische thema’s waarover gedurende het jaar het gesprek over wordt gevoerd.
Samen met de zbo’s bekijken we hoe deze verantwoording zo optimaal kan worden
ingericht zodat het beide partijen verder helpt. We letten hierbij op de balans:
risicomanagement is geen doel op zich en het betekent ook niet dat álles
voorkomen kan worden. Per 1 oktober is een extra bestuurder voor twee jaar
benoemd als vierde lid Raad van Bestuur bij het UWV. Zij focust zich op het
Pagina 33 van 34

| Stand van de uitvoering sociale zekerheid | 18 december 2019

versterken van het risicobeleid van UWV, het begeleiden van verbeteracties, het
scherp houden van de organisatie op gevoelige uitvoeringsproblematiek, en deze te
delen met ons en ons ministerie zodat wij dit met uw Kamer kunnen delen.
Gedurende de eerste twee maanden is door de extra bestuurder gewerkt aan het
beschouwen van de huidige situatie rond risicomanagement en de al genomen
maatregelen. Begin 2020 wordt een plan voor het risicobeleid opgesteld. Ook is het
audit advies comité van UWV versterkt en voorzien van een externe voorzitter.
4.5

Internationale ontwikkelingen
EESSI
De initiële deadline waarop landen ‘live’ moesten gaan met het EESSI-systeem was
3 juli 2019. Omdat bijna geen enkele lidstaat gereed was op deze datum en mede
gelet op de tekortkomingen in het systeem, is besloten om de transitieperiode te
verlengen. Dit op een zodanige manier dat naar verwachting alle lidstaten tussen nu
en twee jaar live kunnen gaan. Veel van de te verwachte implementatievorderingen
zullen afhangen van de mate waarin de Europese Commissie als leverancier van de
EESSI-software in staat is om de gesignaleerde blokkerende issues op te lossen.
Naar verwachting zal in het tweede kwartaal van 2020 duidelijk worden in welke
mate de implementatie bij SVB en UWV zal vorderen.
EURES
EURES is een samenwerkingsnetwerk dat is opgezet om het vrije verkeer van
werknemers tussen de 28 EU-lidstaten, Zwitserland, IJsland, Liechtenstein en
Noorwegen te vergemakkelijken. De nieuwe EURES verordening leidt onder meer tot
technische wijzigingen in het doorsturen van vacatures en CV’s naar het EURES
vacatureportaal van de Europese Commissie. Er wordt hard gewerkt om deze
technische wijzigingen door te voeren en aan te sluiten op EURES vacature portaal.
De deadline van 13 mei 2018 is niet gehaald onder meer door de implementatie van
de AVG en overleg met de Europese Commissie over het beheer van
beveiligingscertifcaten. Naar verwachting zal de aansluiting per 1 april 2020
gerealiseerd zijn.

Pagina 34 van 34