2021D02738

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Financiën heeft op 21 januari 2021 enkele
vragen en opmerkingen aan de Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen
en Douane voorgelegd over een brief inzake het ontwerp van een
aanpassing van het Uitvoeringsbesluit Awir.
De voorzitter van de commissie,
Tielen
De adjunct-griffier van de commissie,
Freriks

nds-tk-2021D02738

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het uitvoeringsbesluit Awir. Deze leden zien dit uitvoeringsbesluit als
een belangrijke tussenstap om het aantal (hoge) terugvorderingen terug
te dringen maar constateren dat vanwege «de regeling op basis van
voorschot» er altijd een kans is op terugvorderingen vanwege verschillende omstandigheden. Deze leden zijn geïnteresseerd in de uitwerking
van de maatregelen die het kabinet in de kabinetsreactie op het rapport
«Ongekend onrecht» (Kamerstuk 35 510, nr. 4) heeft aangekondigd, maar
realiseren dat dit niet morgen geregeld is. Deze leden hebben nog enkele
vragen over de uitwerking van dit uitvoeringsbesluit om op korte termijn
een aantal belangrijke stappen te zetten om het aantal terugvorderingen
te beperken.
De leden van de VVD-fractie constateren dat het uitvoeringsbesluit Awir
geen wijzigingen inhoudt in de reikwijdte van de gegevens, maar alleen in
de frequentie van het aanleveren van de gegevens. Kan de Staatssecretaris dat bevestigen? Kan met het frequenter aanleveren van gegevens
een juiste inschatting van het recht op kinderopvangtoeslag bepaald
worden of zijn er, voor een zo goed mogelijke inschatting van het recht op
kinderopvangtoeslag, nog ontbrekende gegevens die als die eerder
gedeeld zouden worden nog meer terugvorderingen zouden kunnen
voorkomen? Zo ja, welke zijn dat?
De leden van de VVD-fractie merken op dat met ingang van 1 januari 2020
de regeling Wko is gewijzigd. Kan de Staatssecretaris aangeven of de
gegevensverwerking naar aanleiding van de wijziging op orde is? Worden
de gegevens adequaat verstrekt en is de verwerking van deze gegevens
binnen de Belastingdienst/Toeslagen op orde? Zo nee, waar zitten nog
onvolkomenheden of achterstanden? Kunnen alle ouders ervan uitgaan
dat als deze informatie aangeleverd is dan ook alle ouders op de hoogte
gesteld worden als blijkt dat er twijfels zijn bij de gegevens of deze niet
kloppen? Zo ja, betekent dat dat er geen achterstanden zijn in de
verwerking? Zo nee, wat is de reden dat niet alle ouders dat signaal
ontvangen? Hoe kijkt de Staatssecretaris terug op het «overgangsjaar»
2020? Zijn er nog andere aanbevelingen gedaan aan de dienst vanuit de
dienst of vanuit de ouders die het systeem zouden kunnen verbeteren? Zo
ja, welke zijn dat?
De leden van de VVD-fractie vragen of de Staatssecretaris kan ingaan op
het begrip «eigener beweging» en dit begrip in relatie tot de grondslag
(opgenomen in de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen) van
het aanwijzen van instanties die uit eigen beweging de informatie moeten
aanreiken. Kan de Staatssecretaris aangeven wat dit in de praktijk zal
betekenen? Klopt het dat er op dit moment een groot aantal organisaties
de gevraagde gegevens uit eigener beweging aanlevert? Hoe wordt
omgegaan met de grondslag uit de Awir waarbij het mogelijk is om
kindercentra of gastouderbureaus aan te wijzen om deze informatie te
leveren? Wat zijn de sancties als deze centra of bureaus de informatie niet
uit eigener beweging delen? Wordt dit bijgehouden, en zo ja, waar en met
welke redenen? Wat zijn de consequenties als de centra en bureaus
aangewezen zijn om de gegevens te verstrekken maar dit niet doen? Is de
Staatssecretaris voornemens alle kindercentra en gastouderbureaus aan
te wijzen vanuit de opgenomen grondslag in de Awir? Zo ja, waarom?

2

De leden van de VVD-fractie merken op dat de maandelijkse levering van
persoonsgegevens door kindercentra en gastouderbureaus een behoorlijke toename in de administratieve lasten kan zijn. Kan de Staatssecretaris
aangeven hoeveel kindercentra en gastouderbureaus nu al over zijn
gegaan tot het vrijwillig aanleveren van deze informatie? Kan de Staatssecretaris daarbij een duiding geven van de omvang van deze centra en
bureaus?
De leden van de VVD-fractie vragen naar de gevolgen van de aanlevering
van deze gegevens voor de Belastingdienst. In hoeverre is de Belastingdienst en Toeslagen in alle vormen opgeleid en toegerust om deze
gegevens van alle kindercentra en gastouderbureaus te verwerken? Welke
zorgpunten zijn er? In hoeverre is de betrouwbaarheid van de verwerking
van gegevens geregeld? Of met andere woorden; als deze gegevens
zorgvuldig voor ouders worden aangeleverd, hoe groot is de kans dat er
aan het eind van het jaar nog een terugvorderingsgrond kan ontstaan
(buiten de oorzaken die niet voorzien zijn)? En is de Belastingdienst/
Toeslagen geëquipeerd om maandelijks alle gegevens te verwerken en
beoordelen? Hoe loopt dat nu, nu er al een behoorlijk aantal kindercentra
en gastouderbureaus de informatie aanlevert?
De leden van de VVD-fractie vragen of de Staatssecretaris uitgebreid kan
reflecteren op de toelichting van de Raad van State over de parlementaire
betrokkenheid. Kan zij aangeven of en welke gevolgen zij ziet naar
aanleiding van de toelichting van de Raad van State en de reflectie van de
Staatssecretaris?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de fractie van D66 hebben kennisgenomen van het
uitvoeringsbesluit Awir. Deze leden delen de doelen om de dienstverlening aan ouders te verbeteren en terugvorderingen en toeslagschulden
zo veel mogelijk te voorkomen. Deze leden pleiten voor een toekomst
zonder toeslagen en bijbehorende terugvorderingen en met goede
inkomensondersteuning en publiek gefinancierde kinderopvang en
-ontwikkelplekken. Deze leden onderschrijven dat er in de tussentijd wel
stappen gezet moeten worden om het huidige stelsel te verbeteren,
bijvoorbeeld om toeslagschulden zo veel mogelijk te voorkomen. Deze
leden hebben een aantal vragen, met name over de verwerking van
persoonsgegevens.
De leden van de fractie van D66 vragen om een reactie op het
aandachtspunt dat de Raad van State naar voren bracht over de ingangsdatum van het uitvoeringsbesluit en het doel van het desbetreffende
amendement.
De leden van de fractie van D66 verwelkomen dat het kabinet het zoveel
mogelijk voorkomen van (problematische) schulden noodzakelijk vindt
voor een democratische samenleving. Deze leden vragen in hoeverre deze
afweging of grond ook een rol heeft gespeeld of had kunnen spelen bij de
wens om gemeenten sneller in staat te stellen om gedupeerde ouders van
de toeslagenaffaire te kunnen helpen.
De leden van de fractie van D66 vragen of er minder vergaande alternatieven zijn onderzocht, waarmee wel het aantal en de hoogte van
terugvorderingen en toeslagschulden teruggebracht kan worden, maar
waarmee de verwerking van persoonsgegevens minder ingrijpt in de
persoonlijke levenssfeer. Deze leden vragen om daarbij in te gaan op het
advies van de Raad van State, waarin wordt aangegeven dat de voorge-

3

stelde (bijkomende) maandelijkse levering een gedetailleerd beeld van het
privéleven geeft.
De leden van de fractie van D66 lezen dat de reikwijdte van de gevraagde
persoonsgegevens niet verandert, maar dat dit wel geldt voor de wijze en
frequentie waarop de gegevens worden opgevraagd. Deze leden vragen
of de Staatssecretaris deelt dat ook de wijze en frequentie waarop
gegevens worden opgevraagd een rol kunnen spelen bij de vraag of de
verwerking van gegevens proportioneel is. De leden van de fractie van
D66 vragen of de Staatssecretaris, in lijn met de vragen van de Raad van
State, een nadere toelichting kan geven op de proportionaliteit en
subsidiariteit van de jaarlijkse verstrekking als de gegevens die maandelijks zijn verstrekt al correct zijn opgegeven.
De leden van de fractie van D66 vragen welke risico’s voor de gegevensbescherming het kabinet zelf heeft gesignaleerd en op welke wijze het
kabinet deze risico’s heeft geadresseerd.
De leden van de fractie van D66 lezen dat de voorgelegde concepttekst de
Autoriteit Persoonsgegevens geen aanleiding heeft gegeven tot het
maken van opmerkingen. Deze leden vragen of de Autoriteit Persoonsgegevens, bijvoorbeeld naar aanleiding van het advies van de Raad van
State, wel nog meer algemene opmerkingen en/of suggesties heeft
gedaan.
De leden van de fractie van D66 lezen in het advies van de Raad van State
dat de (bijkomende) maandelijkse levering van persoonsgegevens veel
vergt van de kindercentra en gastouderbureaus en van de Belastingdienst/
Toeslagen in termen van kwaliteit en processen. Deze leden zien deze
analyse niet terug in de inschatting van administratieve lasten voor
burgers en bedrijven en de uitvoeringstoets. Deze leden vragen om nader
toe te lichten welke effecten dit voorstel heeft voor kindercentra en
gastouderbureaus. De leden van de fractie van D66 vragen op welke wijze
gastouderbureaus en kindercentra zijn geconsulteerd en of zij delen dat
dit voorstel geen verandering van regeldruk met zich meebrengt.
De leden van de fractie van D66 vragen in navolging van het Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR) om een raming op te nemen van de
omvang van de mogelijke toename of afname van de regeldruk van
burgers van dit voorstel. Deze leden vragen hoe hoog de administratieve
lasten van de kinderopvangtoeslag nu zijn. Deze leden vragen in welke
mate de regeldruk voor burgers zou afnemen als de kinderopvangtoeslag
wordt afgeschaft en wordt overgegaan tot het publiek financieren van
kinderopvang en -ontwikkelplekken.
De leden van fractie van D66 vragen naar de bewaartermijn van deze
gegevens. Welke gronden zijn er voor het respectievelijk twee jaar, zeven
jaar en twaalf jaar bewaren van gegevens? Hoe wordt erop toegezien dat
deze gegevens na die periode ook daadwerkelijk worden verwijderd?
De leden van de fractie van D66 lezen in de uitvoeringstoets dat de
wijzigingen, in de interactie met burgers en bedrijven, waar nodig
meegenomen worden in de communicatie via de reguliere kanalen. Deze
leden vragen hoe de communicatie en het gesprek met gastouderbureaus
en kindercentra over deze wijzigingen verloopt en hoe zij bij deze
wijzigingen worden ondersteund.
De leden van de fractie van D66 vragen naar de ervaringen met de
kinderopvangtoeslagapp.

4

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de voorgestelde
wijziging. Zij geven aan van mening te zijn dat onderhavige wijziging van
het Uitvoeringsbesluit Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen
een dermate zware inbreuk op de persoonlijke levenssfeer vormt dat deze
wetgevend dient plaats te vinden.
De leden van de SP-fractie lezen dat de Staatssecretaris van mening is dat
met het maandelijks vorderen van gegevens van kinderopvangorganisaties «de ouders worden ontzien» omdat de kans op terugvorderingen
wordt verkleind. Zij constateren dat de Staatssecretaris dit een inbreuk op
de persoonlijke levenssfeer van ouders en kinderen noemt, maar dat het
naar haar mening gerechtvaardigd is om op maandelijkse basis het
gebruik van de kinderopvang te vorderen zodat terugvorderingen worden
voorkomen. Deze leden constateren hiermee dat de inherente problemen
van de toeslagen, bij kinderopvangtoeslag vergroot door fluctuerende
inkomens en fluctuerend gebruik van kinderopvang, slechts ten dele
worden opgelost door een heftige controle op ouders in te voeren terwijl
de oorzaak van de problemen zit in het feit dat een toeslag nooit een
geschikt middel is geweest om kinderopvang te bekostigen en dat dit al
sinds de invoering ervan leidt tot hoge terugvorderingen. Zij constateren
dat de Staatssecretaris het proportioneel vindt om een inbreuk op de
persoonlijke levenssfeer te maken en de gegevens te gebruiken om
ouders via onder andere een toeslagenapp erop te wijzen dat zij naar haar
mening een te hoge toeslag aanvragen. Deze leden delen de mening van
de Staatssecretaris hierin niet, zien een groot gevaar in het koppelen van
gegevensbestanden die hiermee zal ontstaan en constateren dat de
gevolgen van de fouten in het toeslagenstelsel, waarbij ouders pas enkele
jaren na het krijgen van een voorschot op toeslagen daadwerkelijk het
recht op die toeslagen krijgen, bij de ouders en kinderopvangorganisaties
worden neergelegd. Deze leden merken hierbij bovendien niets van de
door de regering dikwijls aangekondigde persoonlijker aanpak van de
Belastingdienst/Toeslagen en begrijpen niet hoe deze uiterst onpersoonlijke maatregel valt te rijmen met de toezeggingen dat er weer in persoon
met medewerkers van de Belastingdienst zal worden gesproken. Juist op
dit onderwerp, waar evident grote problemen zijn, zou de aangekondigde
nieuwe werkwijze om weer contact met burgers te hebben met spoed
moeten worden ingevoerd.
Op het vlak van subsidiariteit lezen de leden van de SP-fractie ook dat de
Staatssecretaris enkel verwacht met automatische vergelijking van
gegevens een beter fungerend stelsel te kunnen bereiken. Deze leden
merken op dat de Staatssecretaris als alternatieven enkel ziet dat
kinderopvangorganisaties of ouders op verzoek gegevens leveren. Zij
constateren dat ook hier reeds de blik op een verbeterde, persoonlijker
dienstverlening door de Belastingdienst/Toeslagen bij de Staatssecretaris
ontbreekt. Deze leden merken op dat de Staatssecretaris de «kwetsbare
groepen» wil ontzien door aan hun «doenvermogen» tegemoet te komen
en hen daarom het heft zowat volledig uit handen te nemen en de
kinderopvangtoeslag namens hen te corrigeren. Zij vragen de Staatssecretaris of het neoliberale project van de toeslagen, waarmee ouders zelf
bepalen hoeveel geld de overheid betaalt aan al dan niet commerciële
kinderopvanginstellingen, hiermee definitief tot een mislukking is te
bestempelen. Voorts vragen de leden van de SP-fractie of het beperkte
«doenvermogen» van «kwetsbare groepen» aanleiding is geweest voor de
Staatssecretaris om na te denken over een alternatief waarbij ouders zelf
om hulp kunnen vragen bij het aanvragen van kinderopvangtoeslag, iets
dat gedupeerden in de toeslagenaffaire dikwijls probeerden maar nooit
konden doen.

5

Op het vlak van proportionaliteit maken de leden van de SP-fractie zich
ernstige zorgen over de proportionaliteit en strijdigheid met het Europees
Verdrag voor de Rechten van de Mens. Daar dit verdrag vereist dat een
inbreuk op de persoonlijke levenssfeer in wetgeving wordt vastgelegd,
achten zij deze werkwijze via een delegatiebepaling, zoals zij ook
aangaven bij de behandeling van de wetswijziging die aan dit besluit ten
grondslag ligt, onvoldoende. Deze leden verbazen zich erover dat niet is
gekozen voor een regeling waarbij ouders toestemming dienen te geven
voor het vorderen van hun gegevens en achten dit in strijd met de
argumenten die de Staatssecretaris geeft als het gaat om dienstverlening
aan ouders met een «beperkt doenvermogen». Een regeling of wet
waarbij ouders toestemming dienen te geven voor een inbreuk op de
persoonlijke levenssfeer is naar de mening van deze leden meer in lijn
met het karakter van wat de Staatssecretaris zegt te beogen dan een
verplichting waarin de ouders geen zeggenschap hebben.
II Reactie van de Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en
Douane

6