2

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1112
Vragen van het lid Bromet (GroenLinks) aan de Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit over het beperken van ammoniak in de veehouderij
via technieken (ingezonden 7 november 2019).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 17 december 2019)Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2019–2020, nr. 713
Vraag 1
Kent u de opsomming in de Boerderij van technische maatregelen om
ammoniakuitstoot in de veehouderij te beperken (emissiereducerende
technieken)?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u inzichtelijk maken hoeveel subsidie er de afgelopen tien jaar is gegaan
naar emissiereducerende technieken?
Antwoord 2
Zoals aangegeven door de Minister van Economische Zaken en Klimaat in
antwoorden op feitelijke vragen over de begrotingsbehandeling 2020 van
5 november jl. verstrekt de rijksoverheid bijdragen aan investeringen die
(mede) als doel hebben de emissies in de veehouderij te reduceren.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de bijdragen van de rijksoverheid
op deze onderwerpen in de periode 2009–2018.
Rijksoverheidsuitgaven periode 2009–
2018 (x1000)
MIA/Vamil (fiscaal
voordeel)
SBIR (subsidie)
MIDS (subsidie)

1

ah-tk-20192020-1112
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Emissie reducerende technieken

Emissie reducerende
huisvestingsystemen

€ 16.724
€ 9.800

€ 442.8361
€ 4.900
€ 181

Combinatie

https://www.boerderij.nl/Home/Achtergrond/2019/11/Ammoniak-beperken-met-techniek493379E/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Rijksoverheidsuitgaven periode 2009–
2018 (x1000)
Fijnstof (subsidie)
Luchtwassers
(subsidie)
IDSH (subsidie)3
Ammoniakreductie
2018 kalverstallen
(subsidie)
Totaal

Emissie reducerende technieken

Emissie reducerende
huisvestingsystemen

Combinatie

€ 15.306
€ 21.746

2

€ 26.524

€ 178
€ 469.841

€ 84.208

€ 99.514

1

Voor wat betreft huisvestingsystemen gaat het bij MIA/Vamil om «duurzame stallen». Dit
omvat meer dan uitsluitend emissiereductie.
2
Luchtwassers worden gezien als onderdeel van huisvestingsystemen.
3
ISDH subsidie is bedoeld voor «duurzame stallen». Dit omvat meer dan uitsluitend
emissiereductie.

Vraag 3
Kunt u inzichtelijk maken hoeveel emissiereductie hiermee behaald is en hoe
kosteneffectief deze technieken zijn geweest?
Antwoord 3
De benodigde informatie is niet voorhanden. Nog niet alle regelingen zijn
(recent) geëvalueerd. Daarnaast zien uitgaven in het kader van MIA/Vamil en
ISDH niet uitsluitend op emissiereductie.
Vraag 4
Deelt u de mening dat emissiereducerende technieken zoals mestvergisters,
emissiearme vloeren en luchtwassers in het verleden niet altijd tot verwachte
of gewenste resultaten hebben geleid? Zo nee, waar baseert u dat op?
Antwoord 4
De ammoniakemissie van de veehouderij is gedaald van zo’n 330 kton rond
1990 naar 110 kton nu. Dat is voor het grootste deel het resultaat van de inzet
van emissiereducerende technieken. In grote lijnen hebben die technieken
daarmee het gewenste resultaat opgeleverd. Voor alle technieken geldt dat
goede naleving en handhaving nodig zijn om de potentie van deze technieken
in de praktijk te realiseren.
Vraag 5
Erkent u dat veel melkveehouders weinig reductie meer kunnen realiseren via
technieken, doordat zij na de inwerkingtreding van het Programma Aanpak
Stikstof (PAS) veelal al emissiereducerende maatregelen hebben getroffen?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Er zijn veel melkveehouders die in de afgelopen jaren hun bedrijf hebben
gerenoveerd of uitgebreid. Om voor de daarvoor vereiste vergunningen in
aanmerking te komen hebben deze melkveehouders veelal al emissiereducerende maatregelen getroffen. Tegelijk zijn er ook veel stallen waarin nog geen
emissiereducerende maatregelen zijn getroffen, en worden er steeds nieuwe
innovatieve technieken ontwikkeld. Met name door een brongerichte aanpak,
waarbij ammoniak en methaan integraal worden meegenomen, is verdergaande reductie mogelijk.
Vraag 6
Heeft u een beeld van bedrijven die wel een Natuurbeschermingswetvergunning zouden moeten hebben maar die niet hebben, bijvoorbeeld door
de lijst van bedrijven die redelijkerwijs een dergelijke vergunning nodig
zouden moeten hebben te leggen naast het aantal afgegeven vergunningen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Er is geen lijst van bedrijven die redelijkerwijs een vergunning zouden
moeten hebben. Als het bevoegd gezag bedrijven kent die een vergunning
nodig hebben, maar dat niet hebben, worden deze niet op een lijst gezet,
maar zal handhavend moeten worden opgetreden.
Vraag 7
Deelt u de constatering op pagina 17 van het recente memo van Wageningen
University and Research dat de effectiviteit van de technische maatregelen
niet altijd duidelijk is?2
Antwoord 7
Van de technische maatregelen die zijn opgenomen in de Regeling Ammoniak en Veehouderij en die nu dus kunnen worden toegepast, is het effect
gemeten en is op basis daarvan een emissiefactor vastgesteld. De verwachting is dat met nieuwe innovatie en brongerichte technieken een verdere
reductie kan worden bereikt. Deze technieken worden nu op diverse plekken
en door diverse bedrijven ontwikkeld en getoetst, de effectiviteit daarvan is
vanzelfsprekend niet op voorhand vast te stellen.
Vraag 8
Op welke wijze kan worden uitgesloten dat verdergaande inzet op emissiereducerende technieken leidt tot het niet halen van andere beleidsdoelen zoals
klimaat, dierenwelzijn en natuurbescherming?
Antwoord 8
Het kabinet zet in op een brongerichte aanpak van emissies, door bijvoorbeeld het scheiden van mest en urine. Deze aanpak voorkomt ook emissies
van methaan en leidt tot een beter stalklimaat (goed voor dierenwelzijn). De
inzet op emissiereductie is onderdeel van de brede aanpak van de verduurzaming van de veehouderij, waar de verschillende doelen op het gebied van
klimaat, dierenwelzijn, emissies en biodiversiteit integraal worden opgepakt.
Daarover heb ik een samenhangend pakket aan afspraken gemaakt met de
verschillende partijen. Voor een verdere toelichting verwijs ik uw Kamer naar
mijn brief over duurzame veehouderij van 4 september 20193.
Vraag 9
Deelt u de zorgen dat dit soort emissiereducerende technieken het verder
verdichten van stallen in de hand werkt? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Nee, niet per definitie. Het is afhankelijk van het soort techniek dat wordt
toegepast in de stal.
Vraag 10
Hoe gaat u voorkomen dat verdere investeringen in emissiereducerende
technieken andere beleidsthema’s tegen werken, zoals de transitie naar
kringlooplandbouw, grondgebondenheid en toekomstperspectief voor
kleinschalige boeren?
Antwoord 10
Het kabinet zet in op kringlooplandbouw en emissiearme landbouw. Daarbij
hebben boeren verschillende mogelijkheden om stappen in die richting te
zetten. Dat kan bijvoorbeeld gaan om voermaatregelen zoals het (nog) beter
benutten van reststromen, extensivering, een ander type bedrijfsvoering of
investeren in technische maatregelen die emissies brongericht voorkomen en
een betere mestverwaarding mogelijk maken. Het kabinet ondersteunt daar
op verschillende manieren in, bijvoorbeeld door ondersteuning voor jonge
boeren of ondersteuning bij investeringen in innovaties.

2

https://www.wur.nl/upload_mm/9/7/b/0e3bba36–5a6f-46c7-b442-ef7d64ebd93c_inzichtenstikstofdepositie-op-natuur-wenr.pdf
3
Kamerstuk 28 973, nr. 218

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Vraag 11
Deelt u de mening dat inzet op technische maatregelen forse investeringen
vergt, met name in de melkveehouderij? Zo ja, deelt u de zorgen dat, gezien
de beperkte investeringsruimte, hierdoor de transitie naar kringlooplandbouw
op achterstand wordt gezet? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 11
Investeringen in techniek kunnen hand in hand gaan met de transitie naar
kringlooplandbouw. Dit kan door onder andere emissies brongericht aan te
pakken waardoor deze niet uit de kringloop verdwijnen en een nuttige functie
krijgen, bijvoorbeeld als meststof voor akkerbouwers. Het kabinet zal
financiële ondersteuning bieden voor investeringen die hieraan bijdragen.
Vraag 12
Deelt u de mening dat inzet op technische maatregelen forse investeringen
vergt, dat zo de kostprijs voor veehouders opgedreven wordt en dat dit
bijdraagt aan verdere intensivering en schaalvergroting?
Antwoord 12
Ik deel de mening dat het toepassen van technische maatregelen forse
investeringen kan vergen, afhankelijk van het soort techniek dat wordt
toegepast. Ik ben voornemens financiële middelen ter ondersteuning van
deze investering beschikbaar te stellen. Zoals aangegeven in mijn brief van
4 september jl. aan uw Kamer komen veel opgaven, waaronder het reduceren
van emissies, samen bij de veehouder. Die opgaven kunnen niet behaald
worden door steeds meer dierlijke producten te produceren tegen steeds
lagere prijzen. Er zijn verdienmodellen nodig waarbij boeren en andere
partijen een eerlijke prijs krijgen voor goede, veilige producten die op een
duurzame manier zijn geproduceerd. Dat vraagt om een omslag in denken en
doen van zowel consumenten en afnemers als van alle schakels in de dierlijke
productieketen. In genoemde brief heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
activiteiten die ik nodig acht om deze transitie te ondersteunen.
Vraag 13
Erkent u dat het verminderen van de import van (soja)veevoer uit het
buitenland wel een kansrijke emissiereducerende maatregel is, waarmee de
stikstoftoevoer wordt verminderd? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 13
Verlaging van het eiwitgehalte in veevoer leidt in algemene zin tot een
vermindering van de ammoniakuitstoot. Wanneer de soja in het veevoer
wordt vervangen door een vervangende bron van eiwitten in het veevoer
heeft dat op zichzelf geen invloed op de uitstoot van ammoniak. In de
Nationale Eiwit Strategie (NES) wordt, in lijn met het EU Eiwit Rapport van
23 november 2018, onder andere gekeken naar de vermindering van de
afhankelijkheid van importen van eiwitten van buiten de EU. De vervanging
van geïmporteerde soja door Europees geteelde soja of Europees geteelde
eiwitten of reststormen, heeft dan ook de aandacht in de NES.
Vraag 14
Erkent u dat grondgebondenheid een geschikt uitgangspunt vormt en de inzet
op meer weidemelk een kansrijke maatregel is voor een duurzame en
blijvende emissiereductie?
Antwoord 14
Grondgebondenheid in de melkveehouderij draagt bij aan verdere verduurzaming en aan het verder sluitend maken van de kringloop. Grondgebondenheid is ook positief voor weidegang, mits de beschikbare grond bestaat uit
voldoende huiskavel om te kunnen weiden. Weidegang levert een ammoniakreductie op van 5% in de stalemissie.
Vraag 15
Ziet u de inzet op meer weidemelk als een quick win? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

Antwoord 15
Zoals in het antwoord op vraag 14 aangegeven levert weidegang minder
ammoniakemissie op. Op dit moment vindt door meer dan 80% van het
aantal bedrijven weidegang plaats. Een hogere deelname zou inderdaad meer
ammoniakwinst opleveren. Mede op basis de forse inspanningen van alle
betrokken partijen in de zuivelketen en daarbuiten is de afgelopen jaren
weidegang weer toegenomen. Inzet op meer weidegang kan zeker een
bijdrage leveren aan de reductie van ammoniak.
Vraag 16
Kunt u deze vragen beantwoorden voorafgaand aan het debat over een snelle
oplossing van de stikstof- en PFAS-problematiek?
Antwoord 16
Ik heb uw Kamer reeds geïnformeerd dat dit niet lukt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5