Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 500 XVI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (XVI) voor het jaar 2011

Nr. 166

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 september 2011
De vaste Kamercommissie van Veiligheid en Justitie heeft de staatssecretaris van V en J en de staatssecretaris van VWS verzocht om een reactie
op het onderzoek «In één klap moeder, en ook weer niet». Als verantwoordelijk minister voor het dossier abortus ontvangt u van mij, mede namens
de staatssecretaris van V en J, een korte reactie op het rapport.
Het kader
Het onderzoek «In één klap moeder, en ook weer niet» maakt deel uit van
het ZonMw programma «Verkenning abortushulpverlening». Dit onderzoeksprogramma, waarin vier onderzoeken zijn opgenomen, is door de
toenmalig staatssecretaris van VWS uitgezet om meer inzicht te krijgen in
de redenen voor abortus en de mogelijke alternatieven. Het nu voorliggende onderzoek is het onderzoek naar demografische en sociaaleconomische kenmerken en motieven van vrouwen die tussen 1998 en
2007 in Nederland hun kind ter adoptie hebben afgestaan.
Resultaten van het onderzoek
In dit onderzoek zijn alle dossiers betrokken van vrouwen die tussen 1998
en 2007 een kind hebben gekregen en daar afstand van hebben gedaan.
De demografische en sociaal-economische kenmerken van deze vrouwen
zijn op basis van een kwantitatieve ordening in kaart gebracht. Daarnaast
heeft met zestien afstandsmoeders een nader interview plaatsgevonden.
1. De demografische en sociaal-economische kenmerken
De onderzoekers concluderen dat het zeer moeizaam is gebleken om met
de verkregen gegevens uit de dossiers harde uitspraken te doen over de
demografische en sociaal-economische omstandigheden van moeders die

kst-32500-XVI-166
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XVI, nr. 166

1

afstand doen ter adoptie. Met veel voorbehouden concluderen de
onderzoekers dan ook dat het jonge vrouwen betreft in leeftijd van 13 tot
21 jaar. In meer dan de helft van de gevallen heeft de vrouw een migratieachtergrond en een lagere scholingsgraad.
2. Motieven
Naast het dossieronderzoek hebben de onderzoekers zestien afstandsmoeders kunnen interviewen om zo meer inzicht te verkrijgen in de
omstandigheden en motieven voor het afstaan ter adoptie. Dit is verdeeld
in problematiek die specifiek wordt geacht voor migranten, zoals schuld
en eerwraak, en migratieoverstijgende omstandigheden en motieven. De
belangrijkste migratieoverstijgende motieven om een kind af te staan zijn
seksueel geweld toen het kind werd verwekt en een ernstig ontregeld
leven.
3. Conclusies en aanbevelingen
De interviews geven inzicht in de persoonlijke drama’s van deze vrouwen.
En drama’s zijn het stuk voor stuk. Het rapport geeft mij als belangrijkste
conclusie mee, dat afstaan ter adoptie geen goed alternatief is voor
abortus. Uit het onderzoek komt namelijk duidelijk naar voren dat afstaan
ter adoptie een zeer specifiek proces is met grote en vaak pijnlijke
gevolgen. Ik neem deze conclusie dan ook ter harte.
Daarnaast vinden de onderzoekers het nemen van een zo groot en
onomkeerbaar besluit, wat afstaan ter adoptie tenslotte is, door jonge
mensen discutabel. Een van de aanbevelingen van de onderzoekers is om
de wet- en regelgeving door te lichten op mogelijke ambivalenties, zodat
de belangen van adolescente meisjes en vrouwen die (overwegen)
afstand (te) doen veilig worden gesteld. Ik ben echter van mening dat in
de huidige procedures die worden gevolgd door zowel de hulpverlening
als de Raad voor de Kinderbescherming ruimschoots rekening wordt
gehouden met de minderjarigheid van de moeder die afstand wil doen
van haar kind.
Bij een voorgenomen afstand door een minderjarige moeder moet de
Raad voor de Kinderbescherming (verder: de Raad) met twee minderjarigen rekening houden. Aan de ene kant de pasgeboren baby die gebaat is
bij een stabiele opvoeder en niet te vaak van verzorgers moet wisselen.
Aan de andere kant de minderjarige moeder, die nog niet alle gevolgen
van haar besluit op de lange termijn kan overzien. Om die reden houdt de
Raad altijd een bedenktijd aan van drie maanden, alvorens een afstandsprocedure te starten. In die periode kan de afstandsmoeder ook een
beroep doen op de hulpverlening die speciaal voor deze moeders is
ingericht. De Stichting Fiom, Siriz (voorheen de Vereniging ter
Bescherming van het Ongeboren Kind (VBOK) en Bureau Jeugdzorg
kunnen hulp bieden in de vorm van gesprekken, de mogelijkheid tot
specifieke tienermoederopvang dan wel de mogelijkheid de afstandsmoeder samen met haar kind te plaatsen in een pleeggezin. Het komt dan
ook regelmatig voor dat een moeder, ook een minderjarige, in deze drie
maanden alsnog besluit om zelf haar kind te gaan verzorgen en
opvoeden.
Daarnaast hanteert de Raad, wanneer er gerede twijfel is of de (minderjarige) moeder de afstand ter adoptie door zal zetten, al langere tijd het
beleid om de baby in een perspectief biedend pleeggezin te plaatsen in
plaats van een gezin dat adoptie als oogmerk heeft. Het gezin wordt
begeleid in het contact met de moeder van de baby. Omdat er niet direct
een intentie is om tot adoptie van de baby over te gaan, hetgeen na een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XVI, nr. 166

2

jaar verzorging en opvoeding van het kind aan de rechter kan worden
verzocht, heeft de moeder meer tijd om een goede afweging te maken.
De rechter toetst altijd of een kind niets meer van de oorspronkelijke
ouder te verwachten heeft. Hij zal altijd proberen om de moeder en, zo
mogelijk ook, de vader te horen. Daarbij vereist de wet dat een minderjarige moeder in ieder geval de leeftijd van zestien jaar moet hebben
bereikt alvorens zij toestemming kan geven tot de adoptie.
Ten slotte
Ik ben het met de onderzoekers eens dat er in de hulp aan deze vrouwen
veel aandacht moet zijn voor de angst voor reputatieverlies, het geweld
waar deze vrouwen mee te maken hebben en aandacht voor een uiterst
zorgvuldige besluitvorming. Dit is met de huidige aanpak van de Raad en
de geboden hulpverlening door Fiom, Siriz en Bureau Jeugdzorg naar
mijn mening voldoende geborgd.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E. I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XVI, nr. 166

3