Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 463

Besluit tot wijziging van het Besluit
staatsexamens vwo-havo-mavo 2000 en het
Eindexamenbesluit v.w.o.-h.a.v.o.-m.a.v.o.-v.b.o.
in verband met aanscherping van de
slaag/zakregeling in het voortgezet onderwijs

Nr. 13

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 25 april 2012
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap betreffende de stand van zaken dyslexie en dyscalculie d.d.
12 december 2011 (Kamerstuk 32 463, nr. 12).
Bij brief van 23 april 2012 heeft de minister deze beantwoord. Vragen en
antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Bochove
Adjunct-griffier van de commissie,
Bošnjaković-van Bemmel

kst-32463-13
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

1

Inhoudsopgave
I
Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inleiding
1.
Toezeggingen en aangenomen moties tijdens VSO
2.
Landelijke percentages dyslexie
3.
«Verkennend onderzoek dyslexie en dyscalculie»
4.
Vervolgacties
Conclusie
II
Reactie van de minister

Blz.
2
2
2
5
5
6
7
7

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
minister. In het verslag schriftelijk overleg (vso) van 7 september 20111
hebben deze leden nadrukkelijk gevraagd naar de percentages van het
aantal dyslexie leerlingen. Zij danken de minister voor haar antwoord en
zien aanleiding tot het stellen van de volgende vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de onderhavige brief. Zij vinden dat een diploma waard moet zijn wat
erop staat en willen niet dat leerlingen met dyslexie en/of dyscalculie met
een diploma het voortgezet onderwijs verlaten maar ze vervolgens door
hun handicap kansloos blijken in het vervolgonderwijs. De leden willen
echter evenmin dat deze leerlingen onnodig de pas wordt afgesneden met
exameneisen die onvoldoende corresponderen met de moeilijkheden die
hen in het vervolgonderwijs te wachten staan. Deelt de minister deze
visie, zo vragen de leden.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de brief regering
van 12 december 2011 betreffende de stand van zaken dyslexie en
dyscalculie. De leden hebben hier enkele vragen bij.
De leden van de CDA-fractie zijn blij dat de minister snel reageert op de
ingediende moties tijdens het eerdergenoemde vso van 7 september
2011. Niet alleen voorziet de minister de verschillende moties van een
reactie, maar ondertussen is ook een eerste verkennend onderzoek naar
dyslexie en dyscalculie op het voortgezet onderwijs door de Inspectie van
het Onderwijs afgerond en kunnen we de resultaten met dit schriftelijk
overleg behandelen. Deze leden hebben nog een aantal vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
stand van zaken op het gebied van dyslexie en dyscalculie.
1. Toezeggingen en aangenomen moties tijdens VSO
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de minister de vrijstelling op
grond van artikel 11, lid 2 van het Examenbesluit niet wil stimuleren en
daarmee de gewijzigde motie van de leden Schouten en Biskop2 aan haar
laars lapt. Welke overwegingen, die de minister nog niet naar voren heeft
gebracht tijdens het debat van 7 september 2011 en die de Kamer op
13 september 2011 bij het aannemen van de motie dus nog niet had
kunnen meewegen, liggen daaraan ten grondslag, zo vragen de leden.
1
Vso Dyslexie en dyscalculie, Handelingen II
2010/11, nr. 103, blz. 49–52.
2
Kamerstuk 32 463, nr. 10 (t.v.v. Kamerstuk
32 463, nr. 7).

De leden van de PVV-fractie merken op dat de sectorraden met het oog op
de ondersteuning van leerlingen door scholen betrokken zullen worden in
een proces dat moet leiden tot een consistente aanpak in regelgeving,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

2

aanpassingen en hulpmiddelen. De leden vragen tot hoe ver deze
betrokkenheid van de sectorraden gaat binnen de scholen.

1

GEU: Groep Educatieve Uitgeverijen.
KES is het speciale bestandstype waar
Kurzweil 3000 mee werkt. SEK is een door
Dedicon beveiligd KES bestand, waarop extra
kwaliteitsverbeteringen zijn aangebracht voor
de correcte uitspraak van woorden en zinnen,
bijvoorbeeld als er woorden uit een vreemde
taal in een Nederlandse tekst staan.
2

De leden van de CDA-fractie merken op dat de kernvraag die tijdens het
vso van 7 september 2011 aan de orde is gekomen en waar ook tijdens de
begrotingsbehandeling in december nog aan is gerefereerd is: worden
leerlingen met dyslexie of dyscalculie onnodig zwaar getroffen door de
aanscherping van de slaag- en zakregeling in het voortgezet onderwijs? In
de brief van de minister komen een aantal randvoorwaarden en maatregelen aan de orde, waarop de leden verderop nog nader zullen ingaan,
maar het ultieme antwoord op de gestelde kernvraag blijft uit. Of de
nieuwe regeling effect heeft op leerlingen met dyslexie en dyscalculie en
of de genomen maatregelen effect sorteren, zal eerst blijken nadat – op
grond van die nieuwe regeling – examens daadwerkelijk zijn afgenomen.
Is de minister, zo vragen de leden, voornemens om na afname van de
eerste examens conform de aangescherpte slaag- en zakregeling in het
voortgezet onderwijs onderzoek te doen naar de effecten op de resultaten
van leerlingen met dyslexie of dyscalculie.
De minister geeft voorts aan dat zij een betere benutting van artikel 11, lid
2 van het Examenbesluit (vrijstelling tweede vreemde taal) niet zal
stimuleren, maar dat scholen worden geïnformeerd over dit artikel. Dat
laatste, in actieve zin, was ook de bedoeling van de indieners van de
motie. De achterliggende gedachte is niet dat er zoveel mogelijk gebruik
gemaakt moet worden van dit artikel, maar dat het als een reële optie in
beeld is. Er blijkt immers relatief weinig gebruik van gemaakt te worden.
De leden vragen of de minister voldoende in beeld heeft of scholen goed
op de hoogte zijn van de mogelijkheid van dit artikel 11 van het Examenbesluit.
De leden kunnen zich tevens vinden in hetgeen de minister zegt over de
examens op verschillende niveaus. Deze leden zijn het met de minister
eens, dat doorstroomrechten van een diploma alleen kunnen gelden als
aan alle voorwaarden aan het behalen van dat diploma is voldaan.
Voorts merken de leden op dat het voor de leerlingen met dyslexie en hun
ouders goed nieuws is dat vanaf schooljaar 2012/2013 vrijwel al het
lesmateriaal in vrijwel alle gangbare bestandsformaten kan worden
geleverd. Dit resultaat van de samenwerking tussen de uitgevers en de
Stichting Dedicon is goed en het vooruitzicht dat die partijen zich met
scholen en andere betrokken spelers in het veld inspannen om al in de
ontwerpfase rekening te houden met toegankelijkheidseisen, zal de zaak
alleen maar verbeteren. In haar brief schrijft de minister dat de GEU1 een
voorstel zal doen aan hun leden voor aanlevering van de bronbestanden
aan Stichting Dedicon zodat deze ze kan omzetten naar geschikte
bestandsformaten voor dyslexiesoftware. Vraag is of dit voorstel al is
gedaan en wat de reactie is geweest van de leden. Oftewel, is 2012–2013
als doelstelling een haalbare zaak? En beschikt Dedicon over de financiële
middelen om de omzetting uit te voeren en daarbij voldoende kwaliteit te
waarborgen, nu de opdracht die in 2009 aan Stichting Dedicon werd
gegund in het kader van de aanbesteding «Productie, reproductie en
distributie van aangepast lesmateriaal voor leerlingen met dyslexie in het
primair en voortgezet onderwijs» afloopt aan het einde van dit schooljaar?
Evens constateren de leden dat Stichting Dedicon in opdracht van het
ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap schoolboeken in de
aangepaste leesvormen SEK («secure KES») en SprintPDF voor gebruik
met de dyslexiesoftware Kurzweil 3000 en Sprint/Sprint Plus2 produceert.
Stichting Dedicon kan met de van het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap verkregen opdracht, na de volledige productieperiode van
drie jaar, voorzien in minder dan de helft van het actuele aanbod
schoolboeken voor het primair en voortgezet onderwijs. Voor speciaal
onderwijs, mbo en hoger onderwijs worden geen school- en studieboeken
geschikt gemaakt voor dyslexiesoftware. Heeft de subsidieregeling wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

3

voldoende effect gehad? Zijn scholen en ouders tevreden met het aanbod
en de dienstverlening van Stichting Dedicon? Hoe verhoudt zich dit tot
wat Stichting Dedicon beschikbaar maakt voor blinde en slechtziende
leerlingen, zo vragen de leden. Tevens vragen de leden of de minister
bekend is met het alternatieve plan dat door Stichting Toegankelijke
Informatie in goed overleg met de GEU is ontwikkeld voor het sneller,
goedkoper en op grotere schaal beschikbaar maken van schoolboeken
voor dyslexiesoftware. Met dit particuliere initiatief wordt er naar
gestreefd om de vele duizenden schoolboeken die ouders en scholen zelf
reeds hebben gescand en geschikt gemaakt voor dyslexiesoftware via een
landelijke beveiligde database ter beschikking te stellen aan alle leerlingen
en studenten met dyslexie. En daarin ook meteen het speciaal onderwijs,
mbo en hoger onderwijs te voorzien van de geschikte school- en
studieboeken die er al bij individuele personen zijn. De leden vragen of de
minister voornemens is dit sympathieke initiatief krachtig te ondersteunen.
De leden merken voorts op dat het beschikbaar hebben van materiaal van
groot belang is. Zij merken daarbij wel op dat er nog steeds veel scholen
zijn die geen dyslexiesoftware beschikbaar hebben. Uit het plan van
aanpak, dat de minister vier jaar geleden aankondigde1, blijkt nog niet dat
de beoogde kwaliteitsverbetering tot stand is gebracht. Is de minister
bekend met de bovenschoolse integrale implementatietrajecten die
diverse samenwerkingsverbanden in het kader van passend onderwijs
succesvol met Lexima in gang hebben gezet, zo vragen de leden. Is de
minister het ermee eens dat deze best practice voorbeelden navolging
verdienen? Hoe gaat de minister dit aanpakken? En wie is verantwoordelijk voor de aanschaf van de dyslexiesoftware: de school of de ouders,
zo vragen de leden.
Tevens stellen de leden vast dat de minister ruim een jaar geleden
schreef: «In principe komen speciale voorzieningen die dyslectische
leerlingen nodig hebben niet voor rekening van de ouders»2. Het
Uitvoeringsbesluit onderwijsvoorzieningen jongeren met een handicap
(artikel 5) bepaalt echter dat voorzieningen voor dyslexie zijn uitgesloten
van vergoeding. Deze uitsluiting vormt een groot obstakel voor de
toegang van veel dyslectische leerlingen en studenten tot de hulpmiddelen die zij nodig hebben. En daarmee worden zij de facto belemmerd in
hun kansen op het behalen van een diploma. Volgens een student fiscaal
recht is dit artikel in strijd met artikel 1 van de Grondwet én met de Wet
gelijke behandeling chronisch zieken en gehandicapten. Hij heeft de
Centrale Raad van Beroep verzocht het UWV3 opdracht te geven om bij
vergoedingsaanvragen voor hulpmiddelen voor dyslectici het Uitvoeringsbesluit onderwijsvoorzieningen jongeren met een handicap buiten
toepassing te laten. Is de minister bekend met deze beroepszaak? Is de
minister het met de leden eens dat aan deze ongelijke behandeling van
leerlingen en studenten met dyslexie een einde moet worden gemaakt, zo
vragen zij.

1

Kamerstuk 31 497, nr. 12.
Kamerstuk 32 500 VIII, nr. 7.
UWV: Uitvoeringsinstituut Werknemers
Verzekeringen.
4
Kamerstuk 32 463, nr. 11 (t.v.v. Kamerstuk
32 463, nr. 8).
5
VO-raad: sectororganisatie voor het
voortgezet onderwijs.
2
3

De leden van de ChristenUnie-fractie hebben enkele vragen over de
uitvoering van de eerdergenoemde motie van de leden Schouten en
Biskop. In de motie wordt gevraagd om het artikel 11 van het Examenbesluit onder de aandacht te brengen van scholen. De leden vragen op
welke manier dit is gebeurd. Worden scholen ook in bredere zin geïnformeerd over een betere doorstroom van bètatalent met dyslexie, inclusief
de gevraagde informatie uit de motie, zo vragen de leden.
De leden hebben voorts enkele vragen over de uitvoering van de
gewijzigde motie van de leden Schouten en Ortega-Martijn4, waarin wordt
gevraagd om gerichte afspraken te maken met de VO-raad5 over de
gewenste en noodzakelijke ondersteuning van scholen voor leerlingen
met dyslexie en/of dyscalculie en om de ongewenste afstroom naar lagere
onderwijstypen te voorkomen. Op welke manier wordt de ondersteuning

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

4

vormgegeven en hoe wordt dit gemonitord? Krijgt de Inspectie van het
Onderwijs hierin een rol? Is de minister daarnaast ook bereid ouderorganisaties, zoals Balans en Woortblind, bij dit proces te betrekken, zo vragen
deze leden
2. Landelijke percentages dyslexie
De leden van de VVD-fractie merken op dat de minister stelt dat het aantal
leerlingen met dyslexie/dyscalculie verschillend verdeeld is over onderwijsniveaus en ongeveer 5% (vwo), 10% (havo) en 19% (vmbo) is. Deze
verdeling wijkt af van de verdeling van intelligentieniveau, die per
definitie normaal verdeeld is. Is de minister dat met de leden eens, en zo
ja, wat is daar volgens de minister een redelijke verklaring voor? Is het
mogelijk dat leerlingen met een hoog intelligentieniveau, ondanks hun
intellectuele capaciteiten, afstromen naar een lager onderwijsniveau
vanwege hun dyslexie/dyscalculie? Zo ja, zijn hier cijfers over bekend? Is
de minister bereid deze aspecten mee te nemen in het vervolgonderzoek,
zo vragen de voornoemde leden.
De leden van de PVV-fractie merken op dat met de (verwachte) protocollen voor dyslexie en dyscalculie criteria worden vastgesteld en
richtlijnen worden gegeven voor het proces van indicering, totstandkoming van de deskundigenverklaring en de adequate begeleiding van
deze leerlingen. De leden vragen wanneer deze te verwachten protocollen
in werking zullen treden.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de minister in haar brief een
verklaring geeft voor de zeer wisselende percentages van leerlingen met
dyslexie. De leden vragen of de minister ook kan aangeven wat het effect
is van het opnemen van onderzoek naar en behandeling van dyslexie in
het basispakket van de zorgverzekering. Met name in het basisonderwijs
lijkt er een aanzienlijke toename van dyslexieverklaringen te zijn, hetgeen
zich op den duur zal doorzetten naar het voortgezet onderwijs. Verder
merkt de minister op dat het aanwezig zijn van een dyslexieverklaring niet
automatisch leidt tot inzet van hulpmiddelen of extra examentijd. Worden
deze gegevens later nog verstrekt op basis van het nog lopende inspectieonderzoek, zo vragen de leden.
3. «Verkennend onderzoek dyslexie en dyscalculie»
De leden van de VVD-fractie merken op dat de minister schrijft dat de
daisyspeler steeds minder wordt gebruikt door de inzet van de laptop met
speciale software. Kan zij aangeven in hoeverre scholen en uitgeverijen
hierop anticiperen door het benodigde lesmateriaal digitaal beschikbaar te
stellen voor deze software? Kunnen de uitgeverijen dit lesmateriaal
ontwikkelen en de rechten van auteurs voldoende beschermen? Loopt
men hier tegen uitvoeringsproblemen aan? Zo ja, welke? Is het waar dat
moderne mogelijkheden veel goedkoper zijn en praktisch uitstekend
toepasbaar, zo vragen de leden.

1
Handelingen II 2010/11, nr. 103, blz. 49–52,
motie Kamerstuk 32 463, nr. 6.

De leden van de PvdA-fractie menen dat dyslectische leerlingen er niet de
dupe van mogen worden als hun school toevallig weinig prioriteit wenst
te geven aan het dyslexiebeleid. Zij hebben vorig jaar een motie aangehouden1 waarin werd gevraagd om toezicht van de Inspectie van het
Onderwijs op de gevolgen van het dyslexiebeleid van scholen voor de
gelijkwaardigheid van diploma’s. Reden om de motie aan te houden, was
dat de minister vond dat de motie te vroeg kwam en zij eerst de twee
aangekondigde onderzoeken wilde afwachten en vervolgens wilde
bekijken wat daaruit naar voren kwam. Kan de minister, nu het inspectierapport Verkennend onderzoek dyslexie en dyscalculie is verschenen, haar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

5

politieke oordeel geven wat dit betekent voor de (on)gelijkwaardigheid
van diploma’s, zo vragen de leden.
De leden hebben voorts met enige zorg kennisgenomen van de brief van
prof. dr. Van Luit1, hoogleraar diagnostiek en behandeling van kinderen
met dyscalculie aan de Universiteit van Utrecht. In de brief stelt Van Luit
stelt dat verlenging van de examentijd voor leerlingen met dyscalculie, in
tegenstelling tot leerlingen met dyslexie, allesbehalve afdoende is. Van
Luit bepleit een vrijstelling voor de verplichte rekentoets, die middelbare
scholieren binnenkort krijgen opgelegd als onderdeel van het
eindexamen. Is het de bedoeling van de minister om een onoverkomelijke
drempel op te werpen voor leerlingen met dyscalculie, met alle gevolgen
van dien voor de ongediplomeerde uitstroom uit het voortgezet
onderwijs? Op welke niveau zullen deze leerlingen nog een diploma
kunnen behalen, zo vragen de genoemde leden.
De leden van de PVV-fractie merken op dat in de onderzoeksresultaten
naar voren komt dat alle bezochte scholen aangeven dat de aanwezigheid
van een dyslexieverklaring de basis is voor het toekennen van hulpmiddelen tijdens het centraal examen. Alle leerlingen voor wie een melding is
gedaan voor het aangepast afleggen van het examen beschikken dan ook
over een dyslexieverklaring. De leden vragen welke en hoeveel instellingen in Nederland bevoegd zijn tot het verlenen van een rechtsgeldige
dyslexieverklaring aan schoolgaande kinderen.
De leden van de CDA-fractie constateren dat uit het verkennend onderzoek
van de Inspectie van het Onderwijs blijkt dat – als het gaat om de
begeleiding van leerlingen met dyslexie – jaarlijks de zorg wordt
afgestemd met leerling, ouders en docenten. Onduidelijk blijft in hoeverre
deze afstemming ook leidt tot een aanpak die tot tevredenheid stemt bij
de genoemde groeperingen. Wordt dit ook in het vervolgonderzoek
meegenomen, zo vragen de voornoemde leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe de minister het anticiperend gedrag van scholen op de verzwaarde exameneisen beziet, in het
bijzonder om een te negatief slaag- en zakpercentage van de school te
voorkomen. Schiet de minister, door het hoger leggen van de lat, haar
doel niet voorbij, zo vragen de leden.
De leden vragen hoe groot de regering de mogelijkheid acht dat de
strengere exameneisen, zonder enige vorm van compensatie c.q.
dispensatie zullen leiden tot het niet kunnen behalen van een diploma. In
dit kader vragen de leden hoe er met de groep leerlingen met dyslexie en
dyscalculie omgegaan moet worden. Zullen zij ook als aparte groep
meegenomen worden in het aangekondigde vervolgonderzoek? Hoe gaat
de minister ervoor zorgen dat zij – ondanks de verscherpte exameneisen –
toch hun diploma kunnen halen, zo vragen deze leden.
De leden vragen voorts wanneer er meer duidelijkheid komt over de
compenserende maatregelen bij dyslexie en dyscalculie. Ziet de minister
mogelijkheden daar waar extra hulpmiddelen noodzakelijk zijn en deze
onvoldoende gefinancierd kunnen worden vanuit het schoolbudget, deze
hulpmiddelen onder te brengen in het zorgverzekeringsstelsel waardoor
het minder vrijblijvend wordt en het voor ouders betaalbaar is, zo vragen
deze leden.
4. Vervolgacties

1
Ons kenmerk: Parlisnummer: 2012D07109
(bijlage bij 2012Z03230).

De leden van de VVD-fractie vragen of de minister bereid is om in het
vervolgonderzoek van de Inspectie van het Onderwijs en in het kader van
het masterplan Dyslexie uitgebreid aandacht te besteden aan het
onderpresteren door (hoog-)begaafde leerlingen die door hun dyslexie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

6

en/of dyscalculie in de middenmoot terecht komen en afstromen naar een,
voor hun intelligentie, lager niveau.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de Inspectie van het
Onderwijs in het Verkennend onderzoek dyslexie en dyscalculie signaleert
dat veel scholen niet weten bij welke ondersteuning leerlingen met
dyscalculie gebaat zijn en welke hulpmiddelen deze leerlingen mogen
gebruiken tijdens het centraal examen. De minister kondigt aan dat in
2012 een Protocol voor Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie zal verschijnen. Hoe gaat dit protocol, mede in het licht van de
stelling van de Inspectie van het Onderwijs dat wetenschappelijk nog niet
is vastgesteld wat dyscalculie precies inhoudt, waarborgen dat scholen
voortaan wel weten bij welke ondersteuning van leerlingen met dyscalculie gebaat zijn, zo vragen de leden.
De leden van de CDA-fractie merken op dat over dyscalculie nog veel
onduidelijkheid bestaat, niet alleen in het onderwijsveld, maar ook in
wetenschappelijke kringen. Op welke termijn denkt de minister die
duidelijkheid te kunnen geven? Naar verwachting, zo lezen de leden,
verschijnt in 2012 het Protocol voor Ernstige RekenWiskunde-problemen
en Dyscalculie voor het voortgezet onderwijs en het mbo. Om de examens
op een deugdelijke wijze te kunnen voorbereiden en duidelijkheid te
hebben over eventueel gebruik van hulpmiddelen is het, naar de mening
van deze leden, noodzakelijk dat die duidelijkheid komt voor het begin van
het schooljaar 2012/2013. Kan de minister dit toezeggen, zo vragen zij.
Conclusie
De leden van de CDA-fractie merken op dat de minister aan geeft dat het
kabinet kiest voor betere prestaties over de gehele linie. Deze woorden
hebben de volledige steun van de leden. Het vervolg van de zin luidt
echter: aandacht (...) voor alle leerlingen; van leerlingen met een
beperking tot de excellente leerlingen. Deze laatste impliciete tegenstelling is naar de mening van deze leden onjuist in dit kader. Leerlingen
met dyslexie of dyscalculie kunnen ook excellente leerlingen zijn, mits zij
al dan niet met hulpmiddelen in staat gesteld worden hun specifieke
leerprobleem te overwinnen.
II Reactie van de minister
Inleiding
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van het
schriftelijk overleg over mijn brief betreffende de stand van zaken dyslexie
en dyscalculie d.d. 12 december 2011 (Kamerstuk 32 463, nr. 12) in het
licht van de aanscherping van de slaag- en zakregeling in het voortgezet
onderwijs (Besluit tot wijziging van het Besluit staatsexamens
vwo-havo-mavo 2000 en het Eindexamenbesluit v.w.o.-h.a.v.o.-m.a.v.o.v.b.o. in verband met aanscherping van de slaag/zakregeling in het
voortgezet onderwijs). Ik ben de leden van de verschillende fracties
erkentelijk voor hun inbreng. In deze reactie ga ik in op de vragen en
opmerkingen in het verslag van het schriftelijk overleg.
Antwoorden
In de inleiding geven de leden van de PvdA-fractie aan dat een diploma
waard moet zijn voor wat erop staat en dat ze niet willen dat leerlingen
met dyslexie en/of dyscalculie met een diploma het voortgezet onderwijs
verlaten maar ze vervolgens door hun handicap kansloos blijken in het
vervolgonderwijs. De leden willen echter evenmin dat deze leerlingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

7

onnodig de pas wordt afgesneden met exameneisen die onvoldoende
corresponderen met de moeilijkheden die hen in het vervolgonderwijs te
wachten staan. De leden vragen of ik deze visie van de leden van de
PvdA-fractie deel.
Ik onderschrijf de visie van de leden dat een diploma waard moet zijn voor
hetgeen erop staat en heb ook al eerder aangegeven dat ik van mening
ben dat leerlingen met dyslexie en/of dyscalculie met een optimale
ondersteuning gedurende de gehele schoolloopbaan een gelijke kans
moeten hebben om aan het einde van de totale onderwijs periode een
diploma te kunnen behalen. Om hier aan tegemoet te komen wil ik in
afstemming met het College voor Examens voor zover mogelijk komen tot
consistentie in regelgeving, aanpassingen en toegestane hulpmiddelen
over alle onderwijssectoren heen. Ik ben van mening dat de aanscherping
van de exameneisen leiden tot een meer verantwoorde doorstroom naar
het vervolgonderwijs. Tegelijkertijd vormt de aanscherping voor deze
leerlingen een extra uitdaging, maar zoals ik heb aangegeven in het VSO
van 7 september 2011 en in mijn brief van 12 december 2012 staat de
waarde van het diploma voor mij buiten discussie en wil ik niet tornen aan
de civiele waarden van onze diploma’s en de eisen die daaraan gesteld
worden, ook niet voor leerlingen met dyslexie, dyscalculie en/of een
eventuele andere niet objectief waarneembare lichamelijke handicap.
1. Toezeggingen en aangenomen moties tijdens VSO

1
Kamerstuk 32 463, nr. 10 (t.v.v. Kamerstuk
32 463, nr. 7).

De leden van de PvdA-fractie stellen in het verslag dat ik de vrijstelling op
grond van artikel 11, lid 2 van het Examenbesluit Voortgezet Onderwijs
(EB) niet wil stimuleren en daarmee de gewijzigde motie van de leden
Schouten en Biskop1 aan mijn laars lap.
De leden vragen welke overwegingen daaraan ten grondslag liggen, die ik
nog niet naar voren heb gebracht tijdens het debat van 7 september 2011
en die de Kamer op 13 september 2011 bij het aannemen van de motie
dus nog niet had kunnen meewegen.
Ik heb geen andere overwegingen dan die ik al in het debat van
7 september heb aangegeven. Ik ben nog steeds van mening dat het in
het belang van alle jongeren in het vwo is (de vrijstelling genoemd in de
motie geldt alleen voor leerlingen in het vwo), dat ze een tweede vreemde
taal beheersen met het oog op een vervolgopleiding en een latere
werkkring. Dit geldt ook voor vwo-leerlingen met dyslexie en ik acht het
daarom niet wenselijk te stimuleren dat leerlingen met dyslexie bij
voorbaat van de vrijstellingsmogelijkheid gebruik gaan maken. Mijns
inziens is op dit moment voldoende geborgd dat deze mogelijkheid in het
veld bekend is. De informatie over deze mogelijkheid staat op vrijwel alle
sites goed vermeld. Ook het College voor Examens heeft de indruk uit zijn
veelvuldige contacten met scholen dat scholen zeer goed op de hoogte
zijn van de mogelijkheid van artikel 11 (EB). Wel zijn er verschillen tussen
scholen in de mate van toepassing van dit artikel. Het is aan de scholen
zelf te bepalen of zij dyslectische leerlingen in staat willen stellen van deze
vrijstelling gebruik te maken; er is veel voor te zeggen om als het haalbaar
is de tweede moderne vreemde taal wel in het onderwijsprogramma op te
nemen. Zoals ik in mijn brief betreffende de stand van zaken dyslexie en
dyscalculie d.d. 12 december 2011 (Kamerstuk 32 463, nr. 12) en in mijn
antwoord op een bovenstaande vraag van de PvdA-fractie heb aangegeven wil ik in afstemming met het College voor Examens, voor zover
mogelijk, komen tot consistentie voor wat betreft regelgeving, aanpassingen en toegestane hulpmiddelen over de sectoren heen. Op dit
moment wordt daaraan gewerkt. In afwachting daarvan zal in de
voorlichting aan scholen daarover zeker ook aandacht zijn voor de
vrijstellingsmogelijkheden die de regelgeving biedt (indien nodig zal
bieden). Gezien het feit dat scholen op dit moment over het algemeen al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

8

goed op de hoogte zijn van de vrijstellingsmogelijkheden is stimulering
van deze vrijstellingsmogelijkheid op dit moment naar mijn mening
daarom niet opportuun. Ik kan me dan ook niet vinden in de constatering
van de leden van de PvdA-fractie dat ik de motie van de leden Schouten
en Biskop aan mijn laars lap. Dat is geenszins het geval maar zoals gezegd
is de bekendheid van de vrijstellingsmogelijkheid in het veld op dit
moment voldoende.
De leden van de PVV-fractie merken op dat de sectorraden met het oog op
de ondersteuning van leerlingen door scholen betrokken zullen worden in
een proces dat moet leiden tot een consistente aanpak in regelgeving,
aanpassingen en hulpmiddelen en de leden vragen tot hoever deze
betrokkenheid van de sectorraden gaat binnen de scholen.
Het proces gericht op een consistente aanpak over de sectoren heen is in
januari gestart. Het is van belang dat enerzijds de regelgeving van
overheidswege recht doet aan alle leerlingen met een beperking en
anderzijds dat de scholen in staat gesteld worden om binnen de kaders
van regelgeving het onderwijs aan deze leerlingen optimaal vorm te
geven. Goede voorlichting met inbreng van alle betrokkenen, waaronder
vanzelfsprekend de sectorraden, is daartoe een voorwaarde. Zodra het
proces verder is uitgewerkt zal dit zeker met de sectorraden worden
afgestemd.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de kernvraag die tijdens het
vso van 7 september 2011 aan de orde is gekomen en waar ook tijdens de
begrotingsbehandeling in december nog aan is gerefereerd: worden
leerlingen met dyslexie of dyscalculie onnodig zwaar getroffen door de
aanscherping van de slaag- en zakregeling in het voortgezet onderwijs?
De leden van de CDA-fractie vragen of ik voornemens ben om na afname
van de eerste examens conform de aangescherpte slaag- en zakregeling
in het voortgezet onderwijs onderzoek te doen naar de effecten op de
resultaten van leerlingen met dyslexie of dyscalculie.
Ik heb er eerder op gewezen dat er aanwijzingen zijn dat leerlingen met
dyslexie en dyscalculie niet onnodig zwaar getroffen worden bij de
aanscherping van de uitslagregel. In mijn brief van 21 januari 2011
(Kamerstuk 2010–2011 32 463, nr. 4) heb ik al aangegeven dat uit de door
PON uitgevoerde quickscan (2011) bleek dat de impact van de
aanscherping voor leerlingen met dyslexie en dyscalculie niet wezenlijk
verschilde met die van leerlingen zonder deze beperking. In mijn brief van
2011 heb ik naar aanleiding van onderzoek aangegeven dat leerlingen met
dyslexie, mits succesvol ondersteund met (auditieve) hulpmiddelen,
eenzelfde kans hebben om aan de aangescherpte eis te voldoen. Ik ben
me bewust dat de aangescherpte eisen mogelijk een extra inspanning
vergen van scholen om deze leerlingen goed te begeleiden. Ik heb er alle
vertrouwen in dat scholen het belang daarvan inzien en hierop maatregelen treffen en doe er alles aan om scholen hierin te faciliteren. Zo zijn er
voor dyslexie voor het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs en het
mbo al sinds lange tijd protocollen beschikbaar. Voor dyscalculie is er
voor het primair onderwijs een protocol beschikbaar, een dergelijk
protocol wordt op dit moment voor het voortgezet en middelbaar
beroepsonderwijs ontwikkeld en zal naar verwachting medio 2012
beschikbaar zijn.
Voorts vragen de leden van de CDA-fractie of ik voldoende in beeld heb of
scholen goed op de hoogte zijn van de benutting van artikel 11, lid 2 van
het Examenbesluit (vrijstelling tweede vreemde taal).
Wat betreft het antwoord op deze vraag verwijs ik naar mijn eerdere
antwoord op de soortgelijke vraag van de leden van de leden van de
PvdA-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

9

Ik ben verheugd dat de leden van de CDA-fractie zich kunnen vinden in
hetgeen ik heb aangegeven over de examens op verschillende niveaus en
dat deze leden het met mij eens zijn dat doorstroomrechten van een
diploma alleen kunnen gelden als aan alle voorwaarden voor het behalen
van dat diploma is voldaan. Ook ben ik verheugd dat de leden tevreden
zijn met mijn inspanningen om dyslectische leerlingen van aangepast
lesmateriaal en adequate hulpmiddelen te voorzien.
Op de vraag van de leden van de CDA-fractie of de GEU (Groep Educatieve Uitgeverijen) inmiddels een voorstel heeft gedaan aan hun leden
voor aanlevering van de bronbestanden aan Stichting Dedicon kan ik
melden dat dit voorstel inmiddels binnen de GEU aan de orde is geweest,
maar nog niet aan alle leden van de GEU is voorgelegd. De planning is dat
de uiteindelijke afstemming in juni plaatsvindt tijdens de ledenvergadering. Tot nu toe is er door de betrokken uitgevers (waaronder de grote
uitgeverijen) positief op het voorstel gereageerd en worden de voorbereidingen voor levering van de bestanden getroffen. De streefdatum is nog
steeds schooljaar 2012–2013.
De leden vragen ook of Dedicon over de financiële middelen beschikt om
de omzetting uit te voeren en daarbij voldoende kwaliteit te waarborgen,
nu de opdracht die in 2009 aan Stichting Dedicon werd gegund in het
kader van de aanbesteding «Productie, reproductie en distributie van
aangepast lesmateriaal voor leerlingen met dyslexie in het primair en
voortgezet onderwijs» afloopt aan het einde van dit schooljaar. Ik kan u
melden dat dit het geval zal zijn. De aanbesteding kent de optionele
mogelijkheid om het project met een jaar te verlengen. Gegeven de
lopende ontwikkelingen en de contacten met de uitgevers heb ik besloten
om tot verlenging met een jaar over te gaan om de continuering van de
dienstverlening te waarborgen en tegelijkertijd voldoende tijd en ruimte te
bieden voor de gesprekken tussen Dedicon en uitgevers. Begin 2013 zal
opnieuw bekeken worden of voortzetting van deze dienstverlening
wenselijk is.
Deze leden vragen ook of de subsidieregeling wel voldoende effect heeft
gehad. In 2009 is een aanbesteding gedaan om lesmateriaal in het primair
en voortgezet onderwijs ook digitaal toegankelijk te maken voor
dyslexiesoftware. Hierin is overigens ook het (voortgezet) speciaal
onderwijs meegenomen. De productie van bestanden verloopt op
schema. In totaal worden in drie jaren ongeveer 2000 titels geproduceerd
voor de twee meest gebruikte dyslexiesoftwarepakketten (4000 unieke
bestanden). In de aanbesteding was sprake van 1880 titels (3760
bestanden). Dedicon heeft bij de productie voorrang gegeven aan
veelgevraagde en veelgebruikte titels.
Gedurende de looptijd van het project zijn zowel de bekendheid als het
gebruik van de voorziening toegenomen. Het aantal klanten is gestegen
en het aantal leveringen per klant is toegenomen. Voor leerlingen met
dyslexie is het, naast deze voorziening, ook mogelijk om uit de bestaande
collectie van Dedicon boeken te bestellen. Veel materiaal is in gesproken
(Daisy-)formaat beschikbaar, dat ook door leerlingen met dyslexie wordt
gebruikt.
Het komende jaar zal een evaluatie worden uitgevoerd op de effectiviteit
van de subsidie.
Op de vraag of scholen en ouders tevreden zijn met het aanbod en de
dienstverlening van Stichting Dedicon kan ik u bevestigend antwoorden.
Dedicon voert regelmatig klanttevredenheidsonderzoeken uit. In januari
2012 is onderzoek gedaan naar de tevredenheid van klanten over de
bestanden voor dyslexiesoftware. Ruim 250 scholen en 450 leerlingen en
ouders vulden een online vragenlijst in. De bestanden worden door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

10

scholen gewaardeerd met een rapportcijfer van 7,3; door leerlingen en
ouders met een 7,4.
Uit het onderzoek blijkt dat de bestanden van Dedicon dyslectische
leerlingen en scholieren een goede ondersteuning bieden. Van de
ondervraagde scholen is 86% het eens met de stelling: «Met aangepaste
bestanden van Dedicon kunnen mijn leerlingen gemakkelijker leren». Dit
wordt bevestigd door de leerlingen zelf: 84% is het hiermee eens. Volgens
68% van de leerlingen heeft dit ertoe geleid dat zij hogere cijfers halen.
Uit het klanttevredenheidsonderzoek van 2010 en 2012 blijkt dat
uitbreiding van de digitale collectie een belangrijk verbeterpunt is. Voor
het schooljaar 2011/2012 hebben klanten gemiddeld zes bestanden van
schoolboeken besteld.
Ook hebben de leden van de CDA-fractie de vraag hoe dit zich verhoudt
tot wat de Stichting Dedicon beschikbaar maakt voor blinde en slechtziende leerlingen. Het is de kerntaak van Dedicon om materiaal toegankelijk te maken voor blinde en slechtziende leerlingen. Deze leerlingen
kunnen bij Dedicon op verzoek boeken laten produceren in de voor hen
gewenste leesvormen. In de meeste gevallen betreft dat brailleboeken,
bestanden voor de brailleleesregel, vergrotingen en gesproken boeken in
Daisyformaat. Het aantal leerlingen met een visuele beperking is veel
kleiner dan het aantal dyslectische leerlingen en daarmee ligt ook het
aantal (verschillende) boeken dat zij nodig hebben lager. Dedicon
ontvangt hiervoor al langer bekostiging die losstaat van de incidentele
middelen die Dedicon heeft ontvangen voor het geschikt maken van
bestanden voor dyslexiesoftware.
Dyslectische leerlingen hebben de mogelijkheid om te bestellen uit de
hele beschikbare collectie. Deze leerlingen bestellen in de meeste gevallen
gesproken boeken in Daisy-formaat. De collectie boeken voor het primair
en voortgezet onderwijs is nagenoeg volledig beschikbaar in Daisy. Op dit
moment wordt geprobeerd om daarnaast de collectie met bestanden voor
dyslexiesoftware compleet te krijgen voor primair en voortgezet onderwijs
(zie ook het antwoord over het voorstel van de GEU). De aanbesteding
voor het produceren, reproduceren en distribueren van aangepast
lesmateriaal voor leerlingen met dyslexie in het primair onderwijs en het
voortgezet onderwijs was daarvoor een belangrijke impuls.
Overigens worden bestanden die geschikt zijn voor dyslexiesoftware in
enkele gevallen ook door slechtziende leerlingen besteld. Ze bevatten
immers de mogelijkheid om de tekst (beperkt) te vergroten op het scherm,
de tekst te laten voorlezen en tegelijkertijd in de bestanden te verwerken.
Dit zijn functionaliteiten waarmee ook slechtziende leerlingen ondersteund worden.
Tevens vragen de leden of ik bekend ben met het alternatieve plan dat
door Stichting Toegankelijke Informatie in overleg met de GEU is
ontwikkeld voor het sneller, goedkoper en op grotere schaal beschikbaar
maken van schoolboeken voor dyslexiesoftware en daarin ook meteen het
speciaal onderwijs, mbo en hoger onderwijs te voorzien van de geschikte
school- en studieboeken die er al bij individuele personen zijn. Ook vragen
de leden of ik voornemens ben dit initiatief te ondersteunen.
Ik ben bekend met dit initiatief. Dit plan is aanvullend op hetgeen Dedicon
doet, geen alternatief daarvoor. Dedicon zorgt ervoor dat de bestanden
van de uitgevers, beveiligd en bruikbaar met dyslexiesoftware ter
beschikking worden gesteld aan gebruikers. De Stichting Toegankelijke
Informatie is met het initiatief gekomen om het werk dat ouders en
onderwijsinstellingen in het verleden al gedaan hebben en in de toekomst
eventueel willen (blijven) doen, te coördineren.
Er is voorgesteld dat de Stichting Toegankelijke Informatie de
mogelijkheid krijgt om de coördinatie op zich te nemen van het verder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

11

bewerken van de beveiligde, toegankelijke bestanden die Dedicon heeft
gemaakt, indien gewenst. Na bewerking worden ook deze bestanden door
Dedicon beveiligd en in de database opgenomen, waarna ze voor
dyslectische leerlingen in bewerkte vorm beschikbaar zijn (de oorspronkelijke versie van Dedicon is daarnaast dan ook beschikbaar). In dit voorstel
zou de Stichting toezicht houden op de kwaliteit van de «extra bewerkte
versie».
Ik ben blij met de eerder genoemde inzet van de uitgevers om in
samenwerking met Dedicon in versneld tempo een bijdrage te leveren aan
het op grotere schaal beschikbaar stellen van lesmateriaal voor leerlingen
met dyslexie. Ik vind het ook sympathiek dat ouders zich willen inspannen
om het onderwijs van hun kinderen beter toegankelijk te maken. Aan het
bijkomend initiatief van de Stichting Toegankelijke Informatie zitten echter
nog verschillende haken en ogen, zoals voldoende waarborgen voor de
kwaliteit, het juiste gebruik van auteursrechten en de beveiliging van de
bestanden. Ook heeft Dedicon via een Europese aanbesteding de
opdracht gekregen om lesmateriaal toegankelijk te maken voor leerlingen
met dyslexie en meng ik mij in principe niet in particuliere initiatieven. Het
initiatief van de stichting vraagt dus nog om nader overleg met de
uitgevers. Ik zal hierover op korte termijn overleg voeren met de GEU en
de Stichting Toegankelijke Informatie.
De leden merken voorts op dat het beschikbaar hebben van materiaal van
groot belang is. Zij merken daarbij wel op dat er nog steeds veel scholen
zijn die geen dyslexiesoftware beschikbaar hebben. Uit het plan van
aanpak dat ik vier jaar geleden aankondigde blijkt volgens de leden nog
niet dat de beoogde kwaliteitsverbetering tot stand is gebracht.
Zij vragen of ik bekend ben met de bovenschoolse integrale implementatietrajecten die diverse samenwerkingsverbanden in het kader van
passend onderwijs succesvol met Lexima in gang hebben gezet, of ik het
ermee eens ben dat deze best practice voorbeelden navolging verdienen,
hoe ik dit ga aanpakken en wie verantwoordelijk is voor de aanschaf van
de dyslexiesoftware: de school of de ouders.
Het is mij bekend dat het WSNS-verband in Tilburg een dergelijk project is
gestart. Als samenwerkingsverbanden gezamenlijk bepaalde diensten
willen aanbieden dan is dat uiteraard mogelijk. Ook ben ik er voorstander
van om goede voorbeelden met elkaar te delen. De inrichting van het
onderwijs is echter aan de scholen en samenwerkingsverbanden zelf: daar
zal ik mij niet in mengen.
De school is verantwoordelijk om dyslexiebeleid vorm te geven. Dat wil
zeggen dat de school daartoe noodzakelijke leermiddelen en voorzieningen inzet, te betalen uit de lumpsum. Omdat het aantal dyslectische
leerlingen groot is en iedere school ermee te maken heeft, is het
opportuun hulp en andere ondersteuning op school te bieden en te
borgen, inclusief de daartoe in te zetten hulpmiddelen. In de lumpsum
zitten hiervoor ook middelen. Als ouders op eigen titel hulpmiddelen
aanschaffen is dat hun keuze. Ouders kunnen daartoe niet worden
verplicht. Wel zijn er individuele mogelijkheden, waar het onderwijs geen
betrokkenheid bij heeft, beschikbaar via de zorgverzekeraar (men vraagt
een daisyspeler voor de thuissituatie aan, die men vervolgens ook op
school kan gebruiken) en via belastingaftrek.
Voor informatie over dyslexiehulpmiddelen kunnen ouders terecht op de
website van het Steunpunt Dyslexie, dat beheerd wordt door de oudervereniging Balans (www.Steunpuntdyslexie.nl). Ook de voor de diverse
onderwijssectoren ontwikkelde protocollen dyslexie bevatten veel
informatie. Informatie hierover is te vinden via de website van het
Masterplan Dyslexie (www.Masterplandyslexie.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

12

Tevens stellen de leden een aantal vragen naar aanleiding van hetgeen ik
ruim een jaar geleden schreef: «In principe komen speciale voorzieningen
die dyslectische leerlingen nodig hebben niet voor rekening van de
ouders»1. De leden merken op dat het Uitvoeringsbesluit onderwijsvoorzieningen jongeren met een handicap (artikel 5) bepaalt dat voorzieningen
voor dyslexie zijn uitgesloten van vergoeding. Volgens de leden vormt
deze uitsluiting een groot obstakel voor de toegang van veel dyslectische
leerlingen en studenten tot de hulpmiddelen die zij nodig hebben en
daarmee worden zij de facto belemmerd in hun kansen op het behalen
van een diploma. Volgens een student fiscaal recht is dit artikel in strijd
met artikel 1 van de Grondwet én met de Wet gelijke behandeling
chronisch zieken en gehandicapten. Hij heeft de Centrale Raad van Beroep
verzocht het UWV1 opdracht te geven om bij vergoedingsaanvragen voor
hulpmiddelen voor dyslectici het Uitvoeringsbesluit onderwijsvoorzieningen jongeren met een handicap buiten toepassing te laten. De leden
vragen mij of ik bekend met deze beroepszaak en of ik van mening ben
dat aan deze ongelijke behandeling van leerlingen en studenten met
dyslexie een einde moet worden gemaakt.
Ik ben bekend met deze beroepszaak. De zaak ligt nog voor bij de Centrale
Raad van Beroep. Zolang de zaak nog onder de rechter is, zal ik er niet
inhoudelijk op ingaan.
Ook de leden van de ChristenUnie-fractie hebben vragen over de
uitvoering van de eerdergenoemde motie van de leden Schouten en
Biskop, nl. om het artikel 11 van het Examenbesluit onder de aandacht te
brengen van scholen. Wat betreft het antwoord op deze vragen verwijs ik
naar mijn bovenstaand antwoord op de eerdere vraag van de leden van
de PvdA-fractie.

1
UWV: Uitvoeringsinstituut Werknemers
Verzekeringen.
2
Kamerstuk 32 463, nr. 11 (t.v.v. Kamerstuk
32 463, nr. 8).
3
VO-raad: sectororganisatie voor het
voortgezet onderwijs.

De leden hebben voorts enkele vragen over de uitvoering van de
gewijzigde motie van de leden Schouten en Ortega-Martijn2, waarin wordt
gevraagd om gerichte afspraken te maken met de VO-raad3 over de
gewenste en noodzakelijke ondersteuning van scholen voor leerlingen
met dyslexie en/of dyscalculie en om de ongewenste afstroom naar lagere
onderwijstypen te voorkomen. Zij vragen hoe de ondersteuning wordt
vormgegeven, hoe dit wordt gemonitord, of de inspectie hierin een rol
krijgt en of ik bereid ben hierbij ook ouderorganisaties zoals Balans en
Woortblind te betrekken.
Zoals ook is opgenomen in het verslag van het schriftelijk overleg over de
aanscherping van de slaag/zakregeling in het voortgezet onderwijs van
9 juni 2011 (kamerstukken II 32 463, nr. 5) zijn scholen zelf verantwoordelijk om het dyslexie- en dyscalculiebeleid vorm te geven. Onderwijs aan
leerlingen met dyslexie en dyscalculie valt onder het reguliere schoolbeleid. Met het door het ministerie van OCW gesubsidieerde Masterplan
Dyslexie worden scholen ondersteund in het vormgeven van hun
dyslexiebeleid. Voor dyscalculie zal medio 2012 het protocol voor Ernstige
RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie beschikbaar komen. Het
protocol bevat richtlijnen voor scholen hoe leerlingen met een rekenstoornis optimaal ondersteund kunnen worden. Zoals ik hierboven heb
gemeld is in januari het proces gestart om te komen tot een consistente
aanpak over de sectoren heen voor leerlingen met dyslexie en dyscalculie.
Zodra dit proces verder is uitgewerkt zal hierover zeker afstemming
plaatsvinden met de sectorraden en andere belanghebbenden.
Hiernaast beoordeelt de inspectie in het risicogerichte toezicht de wijze
waarop scholen ondersteuning bieden aan leerlingen met specifieke
ondersteuningsbehoeften, waaronder leerlingen met dyslexie. In het door
de inspectie voor dit voorjaar geplande themaonderzoek (casestudy) naar
dyslexie en dyscalculie zal aandacht worden besteed aan de manier
waarop leerlingen met dyslexie en dyscalculie ondersteund worden
tijdens hun schoolloopbaan. Er zal gekeken worden naar het beleid dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

13

scholen voeren met betrekking tot dyslexie en dyscalculie en naar de
zorggeschiedenissen van een aantal leerlingen. Het rapport van dit
onderzoek komt naar verwachting direct na de zomer beschikbaar.
2. Landelijke percentages dyslexie
De leden van de VVD-fractie merken op dat dat het aantal leerlingen met
dyslexie/dyscalculie verschillend verdeeld is over onderwijsniveaus en
ongeveer 5% (vwo), 10% (havo) en 19% (vmbo) is. Deze verdeling wijkt af
van de verdeling van intelligentieniveau, die per definitie normaal
verdeeld is. De leden vragen of het mogelijk is dat leerlingen met een
hoog intelligentieniveau, ondanks hun intellectuele capaciteiten,
afstromen naar een lager onderwijsniveau vanwege hun dyslexie/
dyscalculie, of hier cijfers over beschikbaar zijn en of deze aspecten
meegenomen worden in het vervolgonderzoek van de inspectie.
Ik ben het met de leden eens dat de verdeling afwijkt van de verdeling van
de intelligentieniveaus. De percentages die ik in mijn brief van
12 december noem zijn afkomstig vanuit de Quick Scan (PON-onderzoek,
2010). Daarbij is uitsluitend gekeken naar het aantal eindexamenleerlingen
met een dyslexie of dyscalculieverklaring. Om meer zicht te krijgen of de
percentages zoals geconstateerd in 2010 een reëel beeld geven heb ik
hetzelfde onderzoek door de KPC-groep onlangs laten herhalen. Uit dit
onderzoek komt naar voren dat de percentages leerlingen met dyslexie
voor examenjaar 2011 voor vmbo (15%) havo (11%) en vwo (6%)
nagenoeg gelijk zijn als die in het examenjaar 2010 (vmbo 19%, havo 10%
en vwo 5%). Daarbij zij opgemerkt dat mij onlangs door de onderzoeker is
gemeld dat bij het bepalen van de cijfers voor het vmbo in 2010 in het
onderzoek een fout geslopen is en het cijfer voor dat jaar 15% bedroeg en
niet de 19% zoals in de rapportage voor 2010 werd gesteld. Binnenkort zal
ik u het rapport van dit tweede onderzoek doen toekomen.
Voor zover mij bekend is er geen relatie tussen intelligentieniveau en
vormen van dyslexie. Het lijkt mij dan ook zeer wel mogelijk dat leerlingen
met een hoog intelligentieniveau maar met een zware of middelzware
indicatie hierdoor afstromen naar een lager onderwijsniveau. Exacte
cijfers hierover heb ik echter niet beschikbaar omdat het onderwijs aan
leerlingen met een hoog intelligentie niveau en dyslexie onder het
reguliere schoolbeleid vallen. Ook de onderzoeken die de inspectie in dit
kader (dyslexie en dyscalculie) uitvoert zullen hier geen uitsluitsel over
geven.
Mijn beleid is erop gericht om enerzijds via relevante, strengere maar
tegelijkertijd reële eisen in het voortgezet onderwijs de succeskans in het
vervolgonderwijs te vergroten. Anderzijds is mijn beleid erop gericht
ervoor te zorgen dat scholen leerlingen met een beperking optimaal
kunnen ondersteunen (aanpassing lesmateriaal, meer examentijd,
protocollen om scholen handvatten te bieden om deze leerlingen gerichte
ondersteuning te bieden, etc.) om hen in staat te stellen aan de gestelde
eisen te voldoen. Door deze maatregelen wordt ernaar gestreefd te
bereiken dat leerlingen met een (niet objectief waarneembare lichamelijk)
beperking naar een schooltype gaan dat overeenkomt met hun cognitieve
capaciteiten.
De leden van de PVV-fractie merken op dat met de (verwachte) protocollen voor dyslexie en dyscalculie criteria worden vastgesteld en
richtlijnen worden gegeven voor het proces van indicering, totstandkoming van de deskundigenverklaring en de adequate begeleiding van
deze leerlingen. De leden vragen wanneer deze te verwachten protocollen
in werking zullen treden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

14

Voor dyslexie zijn er voor het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs
en het mbo al sinds lange tijd protocollen beschikbaar. Voor dyscalculie is
er voor het primair onderwijs een protocol gepubliceerd. Een dergelijk
protocol wordt op dit moment voor het voortgezet onderwijs en het
middelbaar beroepsonderwijs ontwikkeld. De protocollen voor dyscalculie
voor het voortgezet onderwijs en het mbo zullen naar verwachting medio
2012 beschikbaar komen en aan de scholen ter beschikking gesteld
worden. De protocollen zijn in de eerste plaats bedoeld om scholen
handvatten te bieden daarop beleid te ontwikkelen om deze leerlingen zo
goed mogelijk te begeleiden.
De leden van de CDA-fractie merken op dat ik in mijn brief een verklaring
geeft voor de zeer wisselende percentages van leerlingen met dyslexie.
De leden willen weten of ik ook kan aangeven wat het effect is van het
opnemen van onderzoek naar en de behandeling van dyslexie in het
basispakket van de zorgverzekering.
Op deze vraag moet ik het antwoord schuldig blijven. Het effect van het
opnemen van ernstige, enkelvoudige dyslexie in het pakket op het aantal
leerlingen met een dyslexieverklaring in het voortgezet onderwijs is niet
onderzocht.
Verder merken de leden van de CDA-fractie op dat met name in het
basisonderwijs er een aanzienlijke toename van dyslexieverklaringen lijkt
te zijn, hetgeen zich op den duur zal doorzetten naar het voortgezet
onderwijs. Voorts gaan de leden in op mijn opmerking dat het aanwezig
zijn van een dyslexieverklaring niet automatisch leidt tot inzet van
hulpmiddelen of extra examentijd en de leden vragen of deze gegevens
later nog worden verstrekt op basis van het lopende inspectieonderzoek.
Zoals ik u meldde in mijn brief van 12 december kennen beperkingen als
dyslexie een glijdende schaal van een lichte tot een zware indicatie. Het
onderwijs aan leerlingen met dyslexie valt onder het reguliere schoolbeleid. Tegen deze achtergrond wordt van scholen verwacht dat zij
dyslectische leerlingen op individueel niveau de juiste ondersteuning
bieden. Dat betreft ook de inzet van adequate hulpmiddelen. Omdat niet
alle scholen eenzelfde beleid voeren ten aanzien van dyslexie (de school is
hierin autonoom), het aantal leerlingen met dyslexie per school varieert
evenals de mate van de beperking per leerling zijn geen exacte gegevens
beschikbaar of de aanwezigheid van een dyslexieverklaring altijd leidt tot
inzet van hulpmiddelen.
In het themaonderzoek van de inspectie dat specifiek gericht is op het
voortgezet onderwijs wordt aan een aantal scholen gevraagd hoe zij hun
zorg afstemmen op het advies van de deskundige zoals omschreven in de
dyslexieverklaring en in hoeverre deze verklaringen leidend zijn voor de
toekenning van hulpmiddelen. Het kan zijn dat een leerling in het
voortgezet onderwijs extra begeleiding heeft ontvangen op basis van een
dyslexieverklaring die is afgegeven in de periode dat de leerling op de
basisschool zat. Voor leerlingen met een lichte vorm van dyslexie is extra
begeleiding niet altijd noodzakelijk omdat zij hun beperking beter kunnen
compenseren. In het onderzoek worden alleen de dossiers van leerlingen
meegenomen die extra begeleiding hebben ontvangen op basis van een
dyslexieverklaring.
3. Verkennend onderzoek dyslexie en dyscalculie
De leden van de VVD-fractie merken op dat ik in mijn brief van
12 december 2011 heb aangegeven dat de daisyspeler steeds minder
wordt gebruikt door de inzet van de laptop met speciale software.
De leden vragen in hoeverre scholen hierop anticiperen door het beoogde
lesmateriaal digitaal beschikbaar te stellen voor deze software.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

15

Het eerder genoemde initiatief van uitgevers en Dedicon is erop gericht
om in versneld tempo zoveel mogelijk digitale bestanden van leermiddelen beschikbaar te maken om via speciale software leerlingen met
dyslexie toegankelijk lesmateriaal te bieden. Daarnaast is er een toename
in het aantal scholen dat digitale bestanden van leermiddelen bij Dedicon
aanvraagt ten behoeve van de dyslexieleerlingen op school.
Ook vragen de leden of de uitgeverijen dit lesmateriaal kunnen ontwikkelen en de rechten van auteurs voldoende kunnen beschermen. Tevens
stellen ze de vraag of men hier tegen uitvoeringsproblemen aanloopt en
zo ja welke.
Op dit moment is het voor de uitgeverijen nog niet mogelijk om lesmateriaal in een zodanige vorm te ontwikkelen dat het toegankelijk is voor alle
doelgroepen, c.q. direct uitleesbaar is met dyslexiesoftware. Om
veelgebruikte lesmethodes beschikbaar te maken voor leerlingen met
dyslexie, zijn er afspraken gemaakt met Dedicon. Uitgevers leveren de
digitale bestanden aan Dedicon aan, die er voor zorgt dat het lesmateriaal
ontsloten kan worden met dyslexiesoftware. Door de beveiliging die
Dedicon op de bestanden toepast, zijn de auteursrechten van de auteurs
beschermd. Het is met deze bestanden niet mogelijk illegaal kopieën te
maken of op illegale wijze deze leermiddelen te verspreiden. Voor nieuwe
lesmaterialen zullen de educatieve uitgevers de gebruikelijke bescherming
bieden ten aanzien van auteursrecht. Hierbij loopt men wel tegen
uitvoeringsproblemen aan. In het project didactische en digitale toegankelijkheid van leermiddelen zal Dedicon in samenwerking met de uitgevers
onderzoeken welke drempels er zijn bij het ontwikkelen van toegankelijk
materiaal voor leerlingen met een visuele beperking. Dit onderzoek is ook
relevant voor de doelgroep dyslectische leerlingen.
Voorts vragen de leden of het waar is dat moderne mogelijkheden veel
goedkoper zijn en praktisch uitstekend toepasbaar.
Het is uiteraard goedkoper in productie om al tijdens het ontwikkelen van
leermiddelen rekening te houden met dyslectische leerlingen. De meeste
uitgeverijen zullen dat bij nieuwe ontwikkelingen ook meenemen, Feit is
wel dat bestaande leermiddelen gemiddeld een jaar of vijf tot acht
meegaan en dat voor deze leermiddelen nu (en voor een deel ook nog in
de toekomst) additionele bewerking nodig is om de toegankelijkheid te
verbeteren. Ook bij nieuw te ontwikkelen leermiddelen is het niet altijd
mogelijk om tegemoet te komen aan de wensen/eisen die dyslectische
leerlingen, of leerlingen met andere leesbeperkingen, stellen aan de
leermiddelen. Eind 2011 is er met ondersteuning van OCW- en PRIMAsubsidie een project gestart om de didactische en digitale toegankelijkheid
van leermiddelen te verbeteren. Dedicon werkt in dat project samen met
de cluster 1-instellingen, Vizirs, Stichting Accessibility en Stichting
Waarmerk Drempelvrij. Als onderdeel van dit project zal ook onderzoek
worden gedaan naar de toepasbaarheid van nieuwe technologie zoals
ebooks en ereaders voor leerlingen met dyslexie of een visuele beperking.
De leden van de PvdA-fractie menen dat dyslectische leerlingen er niet de
dupe van mogen worden als hun school toevallig weinig prioriteit wenst
te geven aan het dyslexiebeleid. Zij hebben vorig jaar een motie aangehouden waarin werd gevraagd om toezicht van de Inspectie van het
Onderwijs op de gevolgen van het dyslexiebeleid van scholen voor de
gelijkwaardigheid van diploma’s. Reden om de motie aan te houden, was
dat ik vond dat de motie te vroeg kwam en eerst de aangekondigde
inspectieonderzoeken wilde afwachten en vervolgens wilde bekijken wat
daaruit naar voren kwam.
Deze leden vragen of ik nu het inspectierapport Verkennend onderzoek
dyslexie en dyscalculie is verschenen hierover mijn oordeel kan geven. Uit
dit onderzoek is gebleken, zoals ik ook in mijn brief van 12 december heb

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

16

aangegeven, dat de aanwezigheid van een (dyslexie)verklaring voor alle
bezochte scholen de basis is voor het toekennen van hulpmiddelen tijdens
het examen. Scholen hebben de plicht om aan de inspectie een afwijkende wijze van examinering te melden. Bij meldingen van dyslexie geven
scholen aan welke hulpmiddelen voor het centraal examen zij willen
toekennen aan leerlingen. Verder blijkt uit het representatieve herhalingsonderzoek uitgevoerd in 2012 door het KPC (in navolging van het
PON-onderzoek in 2010) dat de scholen voor bijna alle dyslectische
leerlingen met een dyslexieverklaring (dus niet specifiek voor eindexamenleerlingen) extra hulpmiddelen inzetten (extra tijd, ICT-ondersteuning,
auditieve ondersteuning etc.). Tevens is er een stijgende lijn te zien van
het aantal scholen dat beleid heeft ontwikkeld of op dit moment
ontwikkelt voor leerlingen met dyscalculie ten opzichte van 2010. Uit deze
resultaten maak ik op dat scholen zich zeer bewust zijn van de problematiek en er alles aan doen om leerlingen met een beperking waar
mogelijk zo goed mogelijk voor te bereiden op het examen van een
schooltype dat past bij hun cognitieve vaardigheden. Op grond van deze
bevindingen heb ik geen aanwijzingen dat scholen dyslectische en andere
leerlingen met een beperking niet naar behoren zouden bedienen en dat
hier specifieker door de inspectie dan nu het geval is toezicht op
gehouden zou moeten worden met het oog op (on)gelijkheid van
diploma’s.
De leden van de PvdA-fractie hebben met enige zorg kennisgenomen van
een brief van prof. dr. Van Luit, hoogleraar diagnostiek en behandeling
van kinderen met dyscalculie aan de Universiteit van Utrecht. In de brief
stelt Van Luit dat verlenging van de examentijd voor leerlingen met
dyscalculie, in tegenstelling tot leerlingen met dyslexie, allesbehalve
afdoende is. Van Luit bepleit een vrijstelling voor de verplichte rekentoets,
die middelbare scholieren binnenkort krijgen opgelegd als onderdeel van
het eindexamen.
Deze leden vragen naar aanleiding van de brief van prof.dr. Van Luit of het
mijn bedoeling is om een onoverkomelijke drempel op te werpen voor
leerlingen met dyscalculie, met alle gevolgen van dien voor de ongediplomeerde uitstroom uit het voortgezet onderwijs? Ook vragen ze op welk
niveau deze leerlingen nog een diploma kunnen behalen.
Ik acht het van groot belang dat er voor leerlingen met dyscalculie geen
onnodige drempels worden opgeworpen. Ik besef dat de invoering van de
verplichte rekentoets een extra uitdaging zal vormen voor deze leerlingen
maar zoals ik heb aangegeven in het VSO van 7 september 2011 en in
mijn brief van 12 december 2012 staat de waarde van het diploma voor
mij buiten discussie en wil ik niet tornen aan de civiele waarden van onze
diploma’s en de eisen die daaraan gesteld worden, ook niet voor
leerlingen met dyscalculie. Rekenen is een essentiële basisvaardigheid.
Daarom acht ik het niet wenselijk dat leerlingen met dyscalculie bij
voorbaat worden vrijgesteld van de verplichte rekentoets. Vrijstelling
daarvan zou de waarde van het diploma en het civiel effect ervan
ondermijnen. Ik doe er alles aan om ook deze leerlingen in staat te stellen
de toets te halen en scholen daartoe te faciliteren. Ik heb daarvoor
verschillende trajecten in gang gezet. Er wordt een protocol Ernstige
RekenWiskunde problemen en dyscalculie ontwikkeld voor het voortgezet
in middelbaar beroepsonderwijs. Dit protocol komt medio 2012
beschikbaar voor de scholen. Het protocol bevat richtlijnen hoe leerlingen
met een rekenstoornis optimaal ondersteund kunnen worden. Daarnaast
wordt in opdracht van het College voor Examens op dit moment door de
Hogeschool van Utrecht onderzoek gedaan. In dit onderzoek wordt
nagegaan hoe leerlingen met een rekenstoornis recht kan worden gedaan
bij het toetsen van de rekenvaardigheid. Ik zal uw Kamer in het najaar van
2012 nader informeren over de uitkomsten van dit onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

17

De leden van de PVV-fractie merken op dat in de onderzoeksresultaten
naar voren komt dat alle bezochte scholen aangeven dat de aanwezigheid
van een dyslexieverklaring de basis is voor het toekennen van hulpmiddelen tijdens het centraal examen. Alle leerlingen voor wie een melding is
gedaan voor het aangepast afleggen van het examen beschikken dan ook
over een dyslexieverklaring. De leden vragen welke en hoeveel instellingen in Nederland bevoegd zijn tot het verlenen van een rechtsgeldige
dyslexieverklaring aan schoolgaande kinderen
Er zijn 13 praktijken, die zijn aangesloten bij het Nationaal Referentie
Centrum Dyslexie (NRD), 74 praktijken zijn aangesloten bij het Kwaliteitsinstituut Dyslexie (KD) en Onderwijszorg Nederland (ONL) heeft 24
schoolbegeleidingsdiensten als lid. Daarnaast kennen het Nederlands
Instituut van Psychologen (NIP) en de Nederlandse Vereniging van
pedagogen en onderwijskundigen (NVO) een deskundigenbestand van in
totaal 474 behandelaars. Dit naast de 300 leden van de beroepsvereniging
voor logopedisten. Er bestaat voor hen geen aparte bevoegdheid voor het
verlenen van een rechtsgeldige dyslexieverklaring, anders dan dat zij in
voorkomende gevallen deze kunnen afgeven aan kinderen, die vanwege
hun (ernstige, enkelvoudige) dyslexie aangewezen zijn op ondersteunende hulpmiddelen. Dit conform de in het veld geldende kwaliteitseisen.
De leden van de CDA-fractie constateren dat uit het verkennend onderzoek
van de Inspectie van het Onderwijs blijkt dat – als het gaat om de
begeleiding van leerlingen met dyslexie – jaarlijks de zorg wordt
afgestemd met leerling, ouders en docenten. Onduidelijk blijft volgens
deze leden in hoeverre deze afstemming ook leidt tot een aanpak die tot
tevredenheid stemt bij de genoemde groeperingen. De leden vragen of dit
ook in het vervolgonderzoek wordt meegenomen.
Deze vraag wordt in het vervolgonderzoek dat de inspectie in het voorjaar
van 2012 zal uitvoeren niet expliciet meegenomen. In het geplande
themaonderzoek wordt in een leerling-gesprek gevraagd in hoeverre de
leerlingen met dyslexie/dyscalculie vinden dat zij voldoende ondersteund
worden tijdens hun schoolloopbaan. Oudertevredenheid wordt niet
meegenomen in het onderzoek. Wel wordt er in het onderzoek aandacht
besteed aan draagvlak bij leraren voor het beleid dat scholen voeren met
betrekking tot dyslexie en dyscalculie. Het onderzoek heeft tot doel inzicht
te krijgen in het beleid dat scholen voeren op het gebied van dyslexie en
dyscalculie en de kwaliteit van de ondersteuning die scholen leerlingen
met dyslexie/dyscalculie bieden.
De leden van de Christen Unie vragen hoe ik het anticiperend gedrag van
scholen op de verzwaarde exameneisen bezie in het bijzonder om een te
negatief slaag- en zakpercentage van de school te voorkomen. Zij vragen
of ik, door het hoger leggen van de lat mijn doel niet voorbij schiet. Ook
vragen de leden hoe groot ik de mogelijkheid acht dat de strengere
exameneisen, zonder enige vorm van compensatie c.q. dispensatie zullen
leiden tot het niet kunnen behalen van een diploma en hoe er in dat kader
omgegaan moet worden met de groep leerlingen met dyslexie en
dyscalculie. Worden zij als aparte groep meegenomen in het aangekondigde vervolgonderzoek van de inspectie? Ook vragen de leden hoe ik
ervoor ga zorgen dat zij ondanks de verscherpte exameneisen toch hun
diploma kunnen halen. De leden vragen voorts wanneer er meer
duidelijkheid komt over de compenserende maatregelen bij dyslexie en
dyscalculie en of ik mogelijkheden zie daar waar extra hulpmiddelen
noodzakelijk zijn en deze onvoldoende gefinancierd kunnen worden vanuit
het schoolbudget, deze hulpmiddelen onder te brengen in het zorgverzekeringsstelsel waardoor het minder vrijblijvend wordt en het voor ouders
betaalbaar is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

18

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe de minister het anticiperend gedrag van scholen op de verzwaarde exameneisen beziet, in het
bijzonder om een te negatief slaag- en zakpercentage van de school te
voorkomen.
Ten aanzien van de bovenstaande vragen en met name de vraag hoe ik
ervoor ga zorgen dat deze leerlingen ondanks de verscherpte exameneisen toch hun diploma kunnen halen wil ik opmerken dat er voor
leerlingen met dyslexie optimale mogelijkheden zijn in het onderwijs en
examen om ondanks hun beperking aan de eisen te kunnen voldoen. Uit
onderzoek blijkt dat de hulpmiddelen die voor dyslectische leerlingen
beschikbaar zijn over het algemeen afdoende werken en zij het diploma
kunnen behalen dat past bij hun cognitieve vaardigheden. Voor leerlingen
met (zware) dyscalculie zal de invoering van de rekentoets een extra
uitdaging zijn om het diploma te kunnen halen dat past bij hun cognitieve
vaardigheden. Ik doe er alles aan zoals hierboven genoemd om ook deze
leerlingen in staat te stellen de rekentoets te halen en scholen daartoe te
faciliteren.
Wat betreft het vervolgonderzoek van de inspectie; dit vervolgonderzoek
heeft tot doel inzicht te krijgen in het beleid dat scholen voeren op het
gebied van dyslexie en dyscalculie en betreft dus uitsluitend deze groep
leerlingen.
De leden vragen tevens of ik mogelijkheden zie daar waar extra hulpmiddelen noodzakelijk zijn en deze onvoldoende gefinancierd kunnen worden
vanuit het schoolbudget, deze hulpmiddelen onder te brengen in het
zorgverzekeringsstelsel waardoor het minder vrijblijvend wordt en voor
ouders betaalbaar.
Het huidige protocol is geënt op de effectiviteit van behandeling bij
kinderen met ernstige, enkelvoudige dyslexie in de basisschoolleeftijd. Dit
conform de regeling binnen de Zvw, zoals die sinds januari 2009 is
ingevoerd. Op basis van de Regeling zorgverzekering is het ook mogelijk
om in voorkomende gevallen een vergoeding te krijgen voor aanschaf van
bijvoorbeeld een laptop. Dit is mede afhankelijk van de polis die men
heeft bij de betreffende zorgverzekeraar. De huidige regelingen zijn vanuit
het oogpunt van medische noodzaak al erg ruim, vandaar dat een
uitbreiding van dergelijke regelingen zeker niet voor de hand ligt. Dit
mede gelet op de financiële situatie van ons land.
4. Vervolgacties
De leden van de VVD-fractie vragen of ik bereid ben om in het vervolgonderzoek van de Inspectie van het Onderwijs en in het kader van het
masterplan Dyslexie uitgebreid aandacht te besteden aan het onderpresteren door (hoog-)begaafde leerlingen die door hun dyslexie en/of
dyscalculie in de middenmoot terecht komen en afstromen naar een, voor
hun intelligentie, lager niveau.
Deze groep leerlingen valt wetenschappelijk onder de «twice exceptional»
groep: voor deze groep is signalering van (hoog)begaafdheid moeilijker
vast te stellen dan bij reguliere hoogbegaafde leerlingen. Er is weinig
bekend over hoogbegaafde dyslectische leerlingen en over mogelijke
afstroom. Ik ben van mening dat een school alles uit een leerling moet
halen wat er in zit. De inspectie beoordeelt scholen hier ook op: als een
school niet de opbrengsten behaalt die gezien het basisschooladvies
verwacht mogen worden, zal dat tot uiting komen in de opbrengstenkaart.
Tegelijkertijd is ook realisme geboden. Een schoolsoort moet passen bij
de capaciteiten van een leerling. Ik ben ervan overtuigd dat scholen
professioneel genoeg zijn om de overgang- en doorstroomadviezen af te
stemmen op de capaciteiten van leerlingen en hen bij het realiseren
daarvan de nodige ondersteuning te geven. Dat geldt voor alle leerlingen,
ook voor leerlingen met dyslexie en dyscalculie. Ik zie dan ook geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

19

aanleiding om in het vervolgonderzoek van de inspectie aandacht te
besteden aan hoogbegaafde leerlingen met dyslexie. De randvoorwaarden om leerlingen met dyslexie adequaat te begeleiden zijn in
voldoende mate aanwezig: scholen krijgen hulp in het kader van het
masterplan dyslexie, er zijn voldoende mogelijkheden om de mogelijke
problemen die een beperking bij een examen oplevert voor zover mogelijk
weg te nemen.
In het themaonderzoek van de inspectie zal bij een drietal leerlingen per
onderzochte school worden gekeken wat de toetsresultaten waren aan het
eind van de basisschoolperiode van de leerling was en het plaatsingsadvies van de basisschool. Door naar de schoolloopbaan te kijken en naar
de onderwijssoort waarvoor de leerlingen het centraal examen aflegt, zal
blijken of er sprake is van afstroom. Er zal daarbij geen aandacht worden
besteed aan de combinatie van hoogbegaafdheid en dyslexie. Het
onderzoek levert geen landelijk beeld op, maar een indicatie op basis van
de casestudy.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de Inspectie van het
Onderwijs in het Verkennend onderzoek dyslexie en dyscalculie signaleert
dat veel scholen niet weten bij welke ondersteuning leerlingen met
dyscalculie gebaat zijn en welke hulpmiddelen deze leerlingen mogen
gebruiken tijdens het centraal examen. De leden vragen hoe het Protocol
voor Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie dat medio 2012
zal verschijnen, mede in het licht van de stelling van de Inspectie van het
Onderwijs dat wetenschappelijk nog niet is vastgesteld wat dyscalculie
precies inhoudt, gaat waarborgen dat scholen voortaan wel weten bij
welke ondersteuning van leerlingen met dyscalculie gebaat zijn
In het protocol Ernstige RekenWiskunde problemen en Dyscalculie
(ERWD) wordt een werkdefinitie gebruikt. Als een leerling met ERWD niet
reageert op in intensiteit stijgende interventies dan kan gesproken worden
van dyscalculie. In het protocol is aandacht voor leerlingen met ERWD en
worden handvatten gegeven voor het onderwijsbeleid en het onderwijs
voor deze leerlingen.
De leden van de CDA-fractie merken op dat over dyscalculie nog veel
onduidelijkheid bestaat, niet alleen in het onderwijsveld, maar ook in
wetenschappelijke kringen. De leden vragen op welke termijn ik denk
daarover duidelijkheid te kunnen geven. Om de examens op een
deugdelijke wijze te kunnen voorbereiden en duidelijkheid te hebben over
eventueel gebruik van hulpmiddelen is het, naar de mening van deze
leden, noodzakelijk dat die duidelijkheid komt voor het begin van het
schooljaar 2012/2013.
Zoals ik al eerder heb gemeld zal het protocol voor Ernstige
RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie medio 2012 beschikbaar
komen. In het protocol wordt een werkdefinitie gehanteerd. Ook bevat het
protocol richtlijnen hoe leerlingen met een rekenstoornis optimaal
ondersteund kunnen worden.
Ten aanzien van het eventueel gebruik van hulpmiddelen bij de examens
kan ik op dit moment nog geen duidelijkheid geven. Zoals ik eerder heb
aangegeven is de problematiek van dyscalculie complex en ook is op dit
moment wetenschappelijk nog niet vastgesteld wat dyscalculie precies
inhoudt. Hierdoor is een generieke oplossing ten aanzien van het
aanbieden van hulpmiddelen bij het examen zonder dat het principe van
rechtsgelijkheid aangetast wordt nu (nog) niet mogelijk. Wellicht zal het
onderzoek dat de Hogeschool van Utrecht op dit moment in opdracht van
het College voor Examens uitvoert hoe leerlingen met een rekenstoornis
recht gedaan kan worden hiervoor meer input geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

20

Opmerking naar aanleiding van de conclusie
De leden van de CDA-fractie merken op dat ik aangeef dat het kabinet
kiest voor betere prestaties over de gehele linie. Ik ben verheugd dat dit
de volledige steun heeft van deze leden. De leden vinden het vervolg van
de zin die luidt: «aandacht (...) voor alle leerlingen; van leerlingen met een
beperking tot de excellente leerlingen» echter onjuist. Naar hun mening
kunnen leerlingen met dyslexie of dyscalculie ook excellente leerlingen
zijn, mits zij al dan niet met hulpmiddelen in staat gesteld worden hun
specifieke leerprobleem te overwinnen. Ik ben het met de constatering
van de leden eens dat bovengenoemde aangehaalde zin abusievelijk een
tegenstelling bevat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 463, nr. 13

21