EVALUATIE REGELING GRATIS VOG

Woerden, 22 november 2016

Mr. drs. B.J. de Jong
Drs. R.T. van Vianen
Mr. J.E. Sondorp

4 4 van montfoort

Colofon
© 2016 WODC, ministerie van Veiligheid en Justitie. Auteursrechten voorbehouden

Voor meer informatie:
Elise Sondorp:
Bart de Jong:

Woerden, november 2016
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk,
fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande toestemming van
VanMontfoort. Bij overname is bronvermelding verplicht.

vanmontfoortnL

Evaluabe Regeng Gratis VOG —november 2016

2

VOORWOORD

In dit onderzoek staat de uitvoering van de Regeling Gratis VOG centraal. Vrijwilligersorganisaties
die werken met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking kunnen zich
aanmelden voor deze regeling en bij deelname kunnen de vrijwilligers die zich voor deze
organisaties inzetten gratis een VOG aanvragen. Dit alles met het doel om de sociale veiligheid
binnen het vrijwilligerswerk in Nederland te vergroten en seksueel grensoverschrijdend gedrag te
voorkomen. Begin november 2016 heeft de minister van Veiligheid en Justitie besloten de regeling
door te laten lopen in 2017. Vrijwel alle organisaties die mee doen aan de regeling kunnen ook na
1 januari 2017 VOG’s blijven aanvragen voor hun vrijwilligers. De dataverzameling van dit
onderzoek ziet op het jaar 2015.
Het onderzoek had niet uitgevoerd kunnen worden zonder de hulp van de vrijwilligersorganisaties
die zich in 2015 hebben aangemeld voor de Regeling Gratis VOG. Door de grote bereidheid van
deze organisaties om deel te nemen aan de online enquête en de aanvullende telefonische
interviews hebben wij dit onderzoek op een goede manier kunnen uitvoeren. Deze grote bereidheid
laat onzes inziens zien dat de vrijwilligersorganisaties betrokken zijn bij het voorkomen van
seksueel grensoverschrijdend gedrag en stappen willen zetten om het vrijwilligerswerk veiliger te
maken voor minderjarigen en mensen met een verstandelijke beperking. Ook danken wij de
organisaties uit Woerden die hebben deelgenomen aan de focusgroep over de Regeling Gratis
VOG.
Daarnaast danken wij de ministeries van Veiligheid en Justitie en Volksgezondheid, Welzijn en
Sport, de screeningsautoriteit Justis, Movisie en de contactpunten NOV, NOC*NSF en CIO voor de
bereidheid ons te woord te staan over de invulling en de achtergrond van de regeling en de
uitvoering van de regeling in de praktijk. In het bijzonder danken wij Mark Molenaar van de NOV
voor zijn aanhoudende bereidheid ons te voorzien van informatie en gegevens van de
deelnemende vrijwilligersorganisaties aan de regeling. Ook gaat onze dank uit naar de Kamer van
Koophandel, in het bijzonder naar Werner Briene en Edou Ritsma voor het meedenken en
aanleveren van gegevens uit het handelsregister om een schatting te kunnen maken van het
aantal organisaties en het aantal vrijwilligers dat in aanmerking komt voor de Regeling Gratis VOG.
Als laatste zijn wij grote dank verschuldigd aan de begeleidingscommissie van het onderzoek.
Lucas Meijs, Janine Jansen, Silvie Jansen, Marijke Lammers, Noortje Aalbers en Frans Beijaard:
wij danken jullie zeer voor jullie aanhoudende constructieve en kritische houding gedurende de
onderzoeksperiode om de onderzoekrapportage te brengen tot het eindresultaat dat nu voorligt.

Woerden, november 2016
René van Vianen, Elise Sondorp en Bart de Jong.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

3

SAMENVATTING
Achtergrond en doel van de Regeling Gratis VOG
Nederland kent ongeveer 6,7 miljoen vrijwilligers (CBS, 2015) 1, waarvan een deel activiteiten
verricht voor minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking.2 De
vrijwilligersorganisaties zijn verantwoordelijk voor het creëren van een veilig klimaat, maar een
aantal incidenten heeft laten zien dat zij het lastig vinden om adequaat te reageren op seksueel
grensoverschrijdend gedrag door (volwassen) vrijwilligers (Van der Klein, Los & Verwijs, 2013).
Vanuit koepelorganisaties, zoals de NOV, NOC*NSF en Scouting Nederland zijn toolkits ontwikkeld
om organisaties te ondersteunen in het nemen van maatregelen ter voorkoming van seksueel
grensoverschrijdend gedrag. Daarnaast speelt de rijksoverheid een ondersteunende rol door het
aanreiken van instrumenten gericht op het creëren van een veilig klimaat. Eén van deze
instrumenten is het gratis verstrekken van een Verklaring Omtrent het Gedrag: een verklaring
waaruit blijkt dat het justitiële verleden van een vrijwilliger geen bezwaar vormt voor het
ondernemen van activiteiten met minderjarigen en mensen met een verstandelijke beperking.
Onderzoek heeft laten zien dat het verstrekken van een gratis VOG een bijdrage kan leveren aan
het veiliger maken van het vrijwilligerswerk (Van der Klein, Los & Verwijs, 2013), waarna de
structurele regeling per 1 januari 2015 is gestart: de Regeling Gratis VOG.
Het ministerie van Veiligheid en Justitie wil met deze regeling 1) voorkomen dat vrijwilligers met
relevante antecedenten actief zijn in het vrijwilligerswerk met minderjarigen en/of mensen met een
verstandelijke beperking en 2) vrijwilligersorganisaties stimuleren in het voeren van een breder
preventie- en integriteitsbeleid, zodat de sociale veiligheid binnen het vrijwilligerswerk wordt
vergroot en seksueel grensoverschrijdend gedrag door vrijwilligers wordt voorkomen.
Regeling Gratis VOG
Vanaf 1 januari 2015 kunnen vrijwilligers die activiteiten ondernemen met minderjarigen en mensen
met een verstandelijke beperking gratis een VOG aanvragen als zij verbonden zijn aan een
vrijwilligersorganisatie die geregistreerd is bij het ministerie van Veiligheid en Justitie. Om
geregistreerd te worden, moet de organisaties aan bepaalde cumulatieve voorwaarden voldoen
(zie paragraaf 1.4). Eén van de voorwaarden is dat een vrijwilligersorganisatie een actief preventieen integriteitsbeleid voert ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Om
organisaties toe te rusten in het opzetten en ontwikkelen hiervan in het kader van de regeling de
toolkit ‘In veilige handen’ ontwikkeld, waarbij gebruik gemaakt is van de eerder ontwikkelde toolkits,
zoals ‘Beleid seksuele intimidatie’ en ‘Een veilige kerk’. Daarnaast heeft van medio mei tot eind juni
2015 de mediacampagne ´Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag: Maak er een Punt van’
plaatsgevonden om seksueel grensoverschrijdend gedrag onder de aandacht te brengen.

1
2

In dit onderzoek wordt voor de genoemde organisaties de algemene term vrijwilligersorganisaties of organisaties gebruikt.
Van der Klein, Los & Verwijs (2013) noemen een aantal van 2 miljoen vrijwilligers dat regelmatig met minderjarigen werkt.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

4

Uitvoering Regeling Gratis VOG
In de uitvoering wordt het ministerie van Veiligheid en Justitie ondersteund door drie
contactpunten: het NOC*NSF voor sportverenigingen, de NOV voor overige organisaties en het
CIO voor kerkelijke organisaties3. Een vrijwilliger kan een VOG aanvragen als de organisaties
waarvoor de vrijwilliger activiteiten onderneemt, is geregistreerd bij het ministerie van Veiligheid en
Justitie. Het proces van registratie en aanvragen van een VOG ziet er schematisch als volgt uit:
Figuur S.1: proces aanmelding - toelating- aanvragen VOG
Aanmelding
organisatie

Doorsturen
aanmelding

Toelating door
min. V&J

Klaarzetten

Aanvragen

VOG-aanvraag

VOG

De vrijwilligersorganisatie meldt zich aan via de website www.gratisvog.nl. De aanmelding komt
terecht bij één van de contactpunten en zij checken of een aangemelde organisatie aan de
voorwaarden voldoet. Als de aanmelding volledig is en het contactpunt vindt dat de organisatie aan
de voorwaarden voldoet, stuurt het contactpunt de aanmelding door naar het ministerie van
Veiligheid en Justitie. Het ministerie besluit daarna definitief over toelating tot de regeling. Na
toelating tot de regeling, kan de organisatie voor haar vrijwilligers een VOG-aanvraag klaarzetten
middels eHerkenning. De vrijwilliger ontvangt daarna een mail om de VOG-aanvraag af te ronden
middels Digid. De screeningsautoriteit Justis screent vervolgens de vrijwilliger op basis van het
algemene screeningsprofiel met in ieder geval het risico gebied personen. Op basis van deze
screening wordt de VOG verstrekt of geweigerd. Het is vervolgens aan de vrijwilliger om de
verstrekte VOG te overleggen aan de vrijwilligersorganisatie.
Probleemstelling en onderzoeksvragen
In dit onderzoek staat de probleemstelling centraal of de Regeling Gratis VOG in het eerste jaar
van de uitvoering (2015) gebruikt en benut wordt zoals deze bedoeld is en op welke punten
verbetering nodig en/of mogelijk is. In het onderzoek is gebruik gemaakt van zowel kwalitatieve
onderzoeksmethoden, zoals telefonische en face to face interviews en een focusgroep, als
kwantitatieve onderzoeksmethoden, zoals een data-analyse van beschikbare data van NOV, Justis
en de Kamer van Koophandel en online enquêtes. De volgende onderzoeksvragen hebben
centraal gestaan in het onderzoek:
Ad 1. Inventarisatie van aantallen
a. In welke mate hebben de (toegelaten) vrijwilligersorganisaties concrete ervaringen met (een
vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag? Om welk soort ervaringen gaat het?
b. Hoe verloopt de toename van het aantal vrijwilligersorganisaties dat toegelaten is tot de regeling en het
aantal aangevraagde en verstrekte VOG?
c. Hoeveel vrijwilligersorganisaties en vrijwilligers komen naar schatting in aanmerking voor toelating tot
de regeling en het aanvragen van een gratis VOG?
d. In welke mate worden de vrijwilligersorganisaties en vrijwilligers die werken met de bedoelde
doelgroepen bereikt door de regeling gratis VOG (‘dekkingsgraad’)?
3

De kerkelijk organisaties hebben in 2015 niet deelgenomen aan de regeling. Als in het vervolg gesproken wordt van
contactpunten, worden daarmee de NOV en NOC*NSF bedoeld.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

5

Ad 2. Ervaringen met proces van toelating tot de regeling en aanvragen van gratis VOG
a. Hoe ervaren de vrijwilligersorganisaties, de contactpunten en het ministerie het proces van toelating tot
de regeling en de (toepassing van de) beleidsregels?
b. Hoe ervaren de vrijwilligers en de vrijwilligersorganisaties het aanvragen en verkrijgen van de gratis
VOG?
c. Hoe ervaren de vrijwilligersorganisaties, contactpunten en het ministerie hun rol in de regeling en hun
rol ten opzichte van elkaar?
d. Over welke aspecten van de opzet en/of uitvoering van de regeling zijn de vrijwilligers,
vrijwilligersorganisaties en contactpunten meer/minder tevreden en welke mogelijkheden tot
verbetering zien zij?
Ad 3. Bijdrage aan breder preventie- en integriteitbeleid
a.

Welke handvatten uit de toolkit ‘In veilige handen’ hebben de toegelaten vrijwilligersorganisaties
daadwerkelijk ontwikkeld en toegepast?

b.

Zijn (aanvullend) ook maatregelen bedacht door de vrijwilligersorganisaties zelf?

c.

Zijn de vrijwilligersorganisaties bekend met de mediacampagne en heeft dat geleid tot specifieke
stappen?

d.

Welk resultaat hebben de handvatten/ maatregelen/ stappen gehad voor het preventie- en
integriteitbeleid ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag bij de
vrijwilligersorganisaties?

e.

In hoeverre hebben de vrijwilligersorganisaties een breder preventie- en integriteitbeleid ter
voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag opgezet voor, in het kader van of na toelating
tot de regeling?

Resultaten
Ervaringen seksueel grensoverschrijdend gedrag (hoofdstuk 3)
De onderzoeksresultaten starten met een schets van de omvang van het probleem waar de
regeling zich op richt, namelijk seksueel grensoverschrijdend gedrag door vrijwilligers. Elf procent
van de tot de regeling toegelaten vrijwilligersorganisaties heeft in de afgelopen vijf jaar ervaring
gehad met (een vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag. Uit de telefonische
interviews blijkt dat deze ervaringen verschillend van aard zijn en dat de vrijwilligersorganisaties
ook verschillend op deze ervaringen reageren, afhankelijk van de ernst van het voorval.
Het bereik van de Regeling Gratis VOG in 2015 (hoofdstuk 4)
Op basis van de registratiesystemen van de NOV, de screeningsautoriteit Justis en de online
enquête onder toegelaten vrijwilligersorganisaties is antwoord gegeven op de vraag naar het bereik
van de regeling in 2015. In 2015 hebben 3.756 vrijwilligersorganisaties zich aangemeld voor de
regeling. Vooral in de eerste twee maanden van 2015 hebben veel organisaties zich aangemeld.
Het aantal aanmeldingen per maand vlakt vanaf maart 2015 af naar ongeveer 250 per maand.
Door de contactpunten zijn 3.280 aanmeldingen doorgestuurd naar het ministerie van Veiligheid en
Justitie. De overige aanmeldingen (N=476) zijn niet doorgestuurd. Na beoordeling door het
ministerie zijn 3.161 organisaties toegelaten tot de regeling en 43 organisaties zijn niet toegelaten.
Van de vrijwilligersorganisaties die zichzelf hebben aangemeld via de website is 84%
daadwerkelijk toegelaten tot de regeling.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

6

Na toelating tot de regeling heeft 89% (N=1.314) van de toegelaten organisaties een VOGaanvraag klaargezet voor hun vrijwilligers. In 2015 zijn 57.801 VOG’s door de vrijwilligers
aangevraagd onder de regeling. We zien een stijgende lijn in het aantal aangevraagde VOG’s per
maand gedurende het jaar 2015. Het overgrote deel van de VOG’s is daadwerkelijk verstrekt
(99,8%). Bij 91 aanvragen is de VOG geweigerd.
Ervaringen met de Regeling Gratis VOG (hoofdstuk 5)
De ervaringen met de regeling zijn over het algemeen zeer positief, bij zowel de toegelaten
vrijwilligersorganisaties als bij het ministerie en de contactpunten. De toegelaten
vrijwilligersorganisaties hebben geen problemen ondervonden gedurende het proces van
aanmelden en toelaten tot de regeling. Zij konden zich eenvoudig aanmelden. Het ministerie van
Veiligheid en Justitie en de contactpunten vinden het aantal toegelaten vrijwilligersorganisaties
boven verwachting. Zij zien graag een verdere toename van het aantal vrijwilligersorganisaties dat
deelneemt aan de regeling. De contactpunten signaleren dat in de eerste negen maanden van de
regeling, voornamelijk vrijwilligersorganisaties, die al meer doen op het gebied van het voorkomen
van seksueel grensoverschrijdend gedrag, zich aanmelden en zijn toegelaten. Organisaties die
vermoedelijk weinig doen aan preventief beleid om seksueel grensoverschrijdend gedrag te
voorkomen, worden volgens de contactpunten minder bereikt. Dit kan worden verbeterd door een
gerichte communicatie en door aan te sluiten op lokale en regionale vrijwilligerscentrales.
Over het proces van het digitaal klaarzetten en aanvragen van een VOG zijn zowel de
vrijwilligersorganisaties als de screeningsautoriteit Justis tevreden. Het digitaal aanvragen geeft de
organisaties de mogelijkheid de aanvraag te doen waar en wanneer ze zelf willen. Een (beperkt)
aantal organisaties vindt de keuze voor een aanbieder van eHerkenning lastig. De organisaties
noemen een aantal verbeterpunten, zoals een langere tijdsduur tussen het klaarzetten en afronden
van de VOG-aanvraag, meer inzicht in het proces na het klaarzetten van de VOG-aanvraag, en het
kunnen klaarzetten van meerdere VOG-aanvragen tegelijk.
De beleidsregels met daarin de voorwaarden voor deelname, zijn in maart 2015 gepubliceerd. De
invulling van deze voorwaarden voor deelname zijn gedurende het jaar 2015 steeds duidelijker
geworden. Over een aantal voorwaarden is discussie geweest aan het begin van 2015. Uit de
enquête onder de toegelaten vrijwilligersorganisaties blijkt dat een beperkt aantal organisaties naar
eigen zeggen, niet voldoet aan de voorwaarden voor deelname. Een deel daarvan is voor de
publicatie van de beleidsregels toegelaten. Dit kan komen door het opgewekte vertrouwen bij de
vrijwilligersorganisaties dat zij al waren toegelaten, terwijl er twijfel was of de organisatie aan de
voorwaarden voldeed.
Preventie en integriteitsbeleid (hoofdstuk 6)
Organisaties kunnen voor het opzetten van het preventie- en integriteitsbeleid gebruik maken van
de toolkit ‘In veilige handen’, die in het kader van de regeling is opgezet om vrijwilligersorganisaties
toe te rusten. Uit het onderzoek blijkt dat de toolkit ‘In veilige handen’ door een kwart van de
toegelaten vrijwilligersorganisaties is gebruikt. Dit lijkt weinig, maar uit de interviews blijkt dat de
vrijwilligersorganisaties wel degelijk gebruik maken van geboden ondersteuning, maar dat zij de
ondersteuning kiezen die het meest dichtbij hun eigen organisaties staat. Voor organisaties die
vallen onder het contactpunt NOC*NSF is dit de toolkit ‘Beleid seksuele intimidatie’ en voor

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

7

scoutinggroepen, die een fors deel van in de eerste negen maanden van de regeling toegelaten
organisaties vertegenwoordigen, is dit de toolkit van Scouting Nederland.
Om het preventie- en integriteitsbeleid van de toegelaten vrijwilligersorganisaties te duiden is in de
enquête aangesloten bij de twintig in de toolkit ‘In veilige handen’ genoemde maatregelen ter
voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag. De toegelaten vrijwilligersorganisaties is
gevraagd of zij de maatregelen voor en/of na toelating tot de regeling hadden. De toegelaten
vrijwilligersorganisaties hebben voor toelating diverse maatregelen ter voorkoming van seksueel
grensoverschrijdend gedrag: meer dan de helft heeft tien of meer van de twintig in de toolkit
genoemde maatregelen en gemiddeld hebben de toegelaten vrijwilligersorganisaties negen
maatregelen voor toelating. De organisaties hebben voornamelijk maatregelen gericht op het
bespreekbaar maken van het onderwerp seksueel grensoverschrijdend gedrag, het in kaart
brengen van risico’s, het regelen van preventie gericht op seksueel grensoverschrijdend gedrag en
zij houden een kennismakingsgesprek met de vrijwilliger. Als er daadwerkelijk een vermoeden is
van seksueel grensoverschrijdend gedrag, beschikken de meeste organisaties voor toelating over
een vertrouwens(contact)persoon, maar er zijn minder organisaties die werken met een
meldprotocol en de organisaties die werken met een meldprotocol passen dat minder vaak toe.
Naast de twintig in de toolkit ‘In veilige handen’ genoemde maatregelen, zegt 14% van de
vrijwilligersorganisaties andere maatregelen te hebben genomen. Het gaat onder andere om:


Bewustwording door bijvoorbeeld scholing en het creëren van een pedagogisch veilige situatie;



Aansluiten bij andere meldcodes, zoals de meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling;



Het voornemen aangifte te doen bij de politie, als zich een situatie van seksueel
grensoverschrijdend gedrag voordoet;



Het voornemen om leden bij ongewenst overschrijdend gedrag direct te royeren.

Uit de telefonische interviews volgt dat ongeveer 27% van de geïnterviewde organisaties
maatregelen heeft genomen om te kunnen voldoen aan één van de gestelde voorwaarden voor
deelname, namelijk het hebben van een actief preventie- en integriteitsbeleid. De overige
geïnterviewde organisaties hadden al beleid opgesteld. De vormgeving van dit beleid is een
continu proces bij de vrijwilligersorganisaties. Ook na toelating tot de regeling gaan de
vrijwilligersorganisaties verder met het nemen van maatregelen. De grootste stijging tussen voor
en na zien we bij de maatregel ‘aanvragen van een VOG bij nieuwe vrijwilliger’. Dit is een logisch
gevolg van de regeling: de drempel tot het aanvragen van een VOG is middels de regeling
weggenomen. Ook los van deze maatregel zien we dat de toegelaten vrijwilligersorganisaties extra
maatregelen nemen na toelating tot de regeling: 51% van de organisaties heeft minimaal één extra
maatregel genomen na toelating tot de regeling, los van de maatregel ‘aanvragen van een VOG bij
nieuwe vrijwilliger. De meeste organisaties nemen na toelating één, twee of drie extra maatregelen.
Iets minder dan de helft van de organisaties (49%) neemt geen extra maatregelen. Dit kan te
maken hebben met het plafondeffect door het gelimiteerde maximum van twintig maatregelen uit
de toolkit ‘In veilige handen’. Organisaties met veel maatregelen kunnen dan bijna geen extra
maatregelen nemen.
Aan de hand van de aard van de maatregelen na toelating, hebben we zicht gekregen op de
breedte van het beleid van de vrijwilligersorganisaties gericht op het voorkomen van seksueel

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

8

grensoverschrijdend gedrag ten tijde van het invullen van de enquête (december 2015). Daaruit
blijkt dat meer dan 80% van de toegelaten vrijwilligersorganisaties:


Het omgaan met minderjarigen en mensen met een verstandelijke beperking bespreekt;



Werkt met omgangsregels voor vrijwilligers;



Een kennismakingsgesprek houdt met nieuwe vrijwilligers;



De VOG bespreekt in het kennismakingsgesprek;



Een VOG aanvraagt voor haar vrijwilligers;



Een vertrouwens(contact)persoon heeft.

Met name maatregelen gericht op het omgaan met (een vermoeden van) seksueel
grensoverschrijdend gedrag, worden minder vaak genomen: een kleine meerderheid van de
organisaties heeft een meldprotocol en minder dan de helft past dit daadwerkelijk toe. We zien wel
een sterke stijging tussen voor en na toelating in het percentage organisaties dat het meldprotocol
daadwerkelijk toepast. Ook zegt slechts een derde van de vrijwilligersorganisaties te beschikken
over een vorm van tuchtrecht, al kan dit een vertekening zijn door onwetendheid van de
respondent omtrent de aanwezigheid van tuchtrecht op het niveau van de koepelorganisatie.
Mediacampagne (hoofdstuk 6)
Het ministerie van Veiligheid en Justitie heeft in het kader van de Regeling Gratis VOG de
mediacampagne ‘Seksueel Grensoverschrijdend gedrag: maak er een punt van’ opgezet. Deze
mediacampagne is beperkt bekend onder de toegelaten vrijwilligersorganisaties. Minder dan één
vijfde kent de mediacampagne en van deze organisaties heeft tien procent stappen gezet naar
aanleiding van de mediacampagne.
Potentieel bereik Regeling Gratis VOG (hoofdstuk 7)
Als laatste is het potentiële bereik van de regeling geschat. De schatting heeft stapsgewijs
plaatsgevonden. Op basis van deze stapsgewijze aanpak, schatten wij het aantal organisaties dat
in aanmerking komt voor de regeling op 48.000 tot 55.000. Dit is volgens ons een bovengrens,
omdat de voorwaarde ‘niet actief op een concurrerende markt’ niet is meegenomen in de schatting.
Daarnaast is de voorwaarde ‘voeren van een actief preventie- en integriteitsbeleid’ niet
meegenomen, omdat dit een te beïnvloeden voorwaarde is: het nemen van één maatregel is
daarvoor voldoende om aan deze voorwaarde te voldoen. Het aantal vrijwilligers dat activiteiten
onderneemt met minderjarigen en mensen met een verstandelijke beperking is naar schatting
ongeveer 1,3 miljoen. Zij kunnen potentieel gratis een VOG aanvragen, mits de
vrijwilligersorganisatie waar zij zich voor inzetten is toegelaten tot de regeling.
Conclusies (hoofdstuk 8)
Op basis van de bevindingen uit het onderzoek worden de volgende conclusies getrokken:
De Regeling Gratis VOG is bekend en wordt benut door de vrijwilligersorganisaties
De regeling is in het eerste jaar verspreid geraakt onder de vrijwilligersorganisaties. In 2015 zijn
ongeveer 3.000 vrijwilligersorganisaties toegelaten tot de regeling. Dat is zes á zeven procent van
het geschatte potentiele bereik. De toegelaten organisaties maken veelvuldig gebruik van de
regeling: 89% van de toegelaten vrijwilligersorganisaties heeft een VOG-aanvraag klaargezet voor
een vrijwilliger. In 2015 zijn bijna 58.000 VOG’s aangevraagd.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

9

De beleidsregels en procedure zijn duidelijk voor vrijwilligersorganisaties
De invulling van de beleidsregels is gedurende het jaar 2015 steeds duidelijker geworden. De
voorwaarden zijn duidelijk voor de vrijwilligersorganisaties: 84% van de in 2015 aangemelde
vrijwilligersorganisaties is uiteindelijk toegelaten tot de regeling. Ook blijkt de rol van de
contactpunten belangrijk: 96% van de door de contactpunten doorgestuurde aanmeldingen naar
het ministerie wordt toegelaten.
Er is grote tevredenheid onder de betrokkenen bij de Regeling Gratis VOG
Alle betrokkenen bij de regeling zijn positief, zowel de toegelaten vrijwilligersorganisaties als het
ministerie van Veiligheid en Justitie, de contactpunten en Justis zijn tevreden over de manier
waarop de regeling wordt uitgevoerd. Het aantal aanmeldingen is boven verwachting en de
vrijwilligersorganisaties ervaren geen problemen bij aanmelding, toelating en aanvragen van een
VOG, op een paar praktische problemen na.
De opgezette ondersteuning in het kader van de regeling heeft een beperkte bijdrage
De toolkit ‘In veilige handen’ is door de toegelaten organisaties in beperkte mate gebruikt. De
organisaties kiezen met name voor ondersteuning dichterbij de organisatie, zoals de toolkit van
Scouting Nederland of NOC*NSF. Ook de mediacampagne is beperkt bekend en een klein aantal
organisaties heeft naar aanleiding van de mediacampagne maatregelen genomen. We zien ook
geen aanwijzingen voor invloed van de mediacampagne op het aanmeldgedrag van organisaties.
De toegelaten organisaties hadden voor toelating tot de regeling al diverse maatregelen
De vrijwilligersorganisaties hadden voor toelating tot de regeling al verschillende maatregelen om
seksueel grensoverschrijdend gedrag te voorkomen. Dit zijn met name preventieve maatregelen
om seksueel grensoverschrijdend gedrag te voorkomen. Minder vaak nemen organisaties
maatregelen gericht op het omgaan met een daadwerkelijk vermoeden van seksueel
grensoverschrijdend gedrag binnen de organisatie. Het gevoel dat in de eerste periode
voornamelijk organisaties zich hebben aangemeld en zijn toegelaten die al beleid hadden gericht
op het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag wordt daarmee bevestigd.
De organisaties gaan na toelating door met het nemen van maatregelen
De meeste organisaties (51%) gaan na toelating tot de regeling door met het nemen van extra
maatregelen. Het thema seksueel grensoverschrijdend gedrag blijft blijkbaar een thema met
aandacht bij de organisaties, ook na toelating.
De slotconclusie is dat de Regeling Gratis VOG wordt gebruik en benut zoals deze bedoeld is. De
toegelaten vrijwilligersorganisaties houden zich actief bezig met het voorkomen van (seksueel)
grensoverschrijdend gedrag. Zij zijn zich er van bewust dat een VOG slechts een middel is en dat
andere preventieve maatregelen belangrijk zijn in het voorkomen van seksueel
grensoverschrijdend gedrag: de VOG is het sluitstuk van breder beleid. Het gratis aanvragen van
een VOG is voor de vrijwilligersorganisaties een vliegwiel om binnen de organisatie met elkaar in
gesprek te gaan over het voorkomen van (seksueel) grensoverschrijdend gedrag en het nemen
van aanvullende maatregelen. De sociale veiligheid binnen de toegelaten organisaties is daarmee
vergroot.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

10

SUMMARY
Background and purpose of the Arrangement Free Certificate of Conduct (VOG)
The Netherlands has approximately 6.7 million volunteers (CBS, 2015) 4, part of which performs
activities for minors and/or people with intellectual disabilities. 5 The voluntary organizations are
responsible for creating a safe environment, but a number of incidents has shown that they find it
difficult to respond adequately to sexual misconduct by (adult) volunteers (Van der Klein, Los &
Verwijs, 2013).
From umbrella organizations, such as the NOV, NOC*NSF and Scouting Netherlands, toolkits have
been developed to assist organizations in taking measures to prevent sexual misconduct. In
addition, the government plays a supporting role by providing tools aimed at creating a safe and
secure environment. One of these tools is the free distribution of a Certificate of Conduct (VOG): a
statement indicating that the judicial history of a volunteer does not object to undertake activities
with minors and people with intellectual disabilities. Research has shown that providing a free VOG
can contribute to improving the safety of volunteer work (Van der Klein, Los & Verwijs, 2013), after
which the structural arrangement was started on January 1, 2015: the Arrangement Free VOG.
With this arrangement, the Ministry of Security and Justice wants 1) to prevent volunteers with
relevant antecedents to be active in volunteer work with minors and/or people with intellectual
disabilities and 2) to stimulate voluntary organizations in the implementation of a broader
prevention and integrity policy, so that social safety in volunteer work is increased and sexual
misconduct by volunteers is being prevented.
Arrangement Free Certificate of Conduct (VOG)
From January 1, 2015 volunteers who undertake activities with minors and people with intellectual
disabilities can apply for a free VOG if they are committed to a voluntary organization registered
with the Ministry of Security and Justice. To be registered, the organization must meet certain
cumulative conditions (see section 1.4). One of the conditions is that a voluntary organization
pursues an active prevention and integrity policy to prevent sexually misconduct. To equip
organizations in the establishment and development of this, the toolkit 'In Safe Hands' was
developed in the context of the arrangement, in which the previously developed toolkits were used,
such as ‘Policy sexual harassment’ and ‘A safe church’. In addition, from mid-May until the end of
June 2015 the media campaign: ‘Sexual Misconduct: Make a Point of it’ took place to bring sexual
misconduct under the attention.

4
5

In this study, the general term voluntary organizations or organizations is used for the mentioned organizations.
Van der Klein, Los & Verwijs (2013) cite a number of 2 million volunteers who regularly work with minors.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

11

Implementing Arrangement Free Certificate of Conduct (VOG)
In the embodiment, the Ministry of Security and Justice is supported by three points of contact:
NOC*NSF sports, the NOV for remaining organizations and the CIO for religious organizations. 6 A
volunteer can apply for a VOG if the organizations for which the volunteer carries out activities is
registered with the Ministry of Security and Justice. The process of registration and applying for a
VOG schematically looks as follows:
Figure S.1: registration process – admission - requesting VOG
Organization
registration

Forward
registration

Admission by the
min. S&J

Set up the VOGapplication

requesting VOG

The voluntary organization signs up through the website www.gratisvog.nl. The application comes
in at one of the contact points and they check whether a registered organization meets the
requirements. If the application is complete and the contact point feels that the organization meets
the conditions, the contact point will send the application to the Ministry of Security and Justice.
The Ministry then takes a final decision on admission to the arrangement. After admission to the
arrangement, the organization can set up a VOG-application for its volunteers using eRecognition
(eHerkenning). The volunteer will then receive an email to complete the VOG-application using
DigiD. The screening authority Justis then screens the volunteer based on the general screening
profile with at least the risk zone individuals. Based on this screening, the VOG is granted or
denied. It is then up to the volunteer to submit the provided VOG to the voluntary organization.
Problem and research questions
In this study the following definition is central: if the Arrangement Free VOG in the first year of
implementation (2015) is used and utilized as intended and on which points improvements are
needed and/or possible. The study used both qualitative research methods, such as telephone and
face to face interviews and a focus group, and quantitative research, such as data analysis of
available data from NOV, Justis and the Chamber of Commerce and online surveys. The following
research questions have been central in the study:
Ad 1. Number inventory
a. To what extent do the (admitted) voluntary organizations have practical experiences with (suspected)
sexual misconduct? What kind of experiences are these?
b. In what direction does the increase in the number of voluntary organizations admitted to the
arrangement and the number of requested and provided VOG go?
c. How many voluntary organizations and volunteers are estimated to be eligible for admission to the
arrangement and requesting a free VOG?
d. To which extent are the voluntary organizations and volunteers who work with the intended target
groups being reached by the arrangement free VOG (‘coverage’)?
Ad 2. Experiences with the process of admission to the arrangement and requesting free VOG
6 The religious organizations did not participate in the arrangement in the year 2015. If points of contact are mentioned in

the following text, the NOV and NOC * NSF are intended.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

12

a. How do the voluntary organizations, the contact points and the Ministry experience the process of
admission to the arrangement and the (implementation of) policies?
b. How do the volunteers and the volunteer organizations experience requesting and obtaining the free
VOG?
c. How do the voluntary organizations, the contact points and the Ministry experience their roles in the
arrangement and their role in relation to each other?
d. What aspects of the design and/or implementation of the arrangement are the volunteers, voluntary
organizations and contact points more / less satisfied about and what opportunities for improvement do
they see?
Ad 3. Contribution to broader prevention and integrity policies
a.

Which handles from the toolkit 'In safe hands' have the admitted voluntary organizations actually
developed and applied?

b.

Are (additional) measures also devised by the voluntary organizations themselves?

c.

Are voluntary organizations familiar with the media campaign and has this led to specific steps?

d.

What results did the handles / actions / steps have for the prevention and integrity policies to prevent
sexual misconduct in the voluntary organizations?

e.

To which extend did the voluntary organizations set up a broader prevention and integrity policy to
prevent sexual misconduct before, under or after admission to the arrangement?

Results
Experiences sexual misconduct (chapter 3)
The research results start with an outline of the scope of the problem where the arrangement
focuses on, namely sexual misconduct by volunteers. Eleven percent of voluntary organizations
admitted to the arrangement have had experience with (suspected) sexually misconduct in the last
five years. The telephone interviews show that these experiences are different in nature and they
also show that voluntary organizations respond differently to these experiences, depending on the
severity of the incident.
The scope of the Arrangement Free Certificate of Conduct (VOG) 2015 (Chapter 4)
Based on the registration systems of the NOV, the screening authority Justis and the online survey
amongst admitted voluntary organizations, an answer has been given to the question of the scope
of the arrangement in 2015. In 2015, 3.756 voluntary organizations have signed up for the
arrangement. Especially in the first two months of 2015, many organizations have signed up. From
March 2015, the number of applications per month leveled off at about 250 per month. Three
thousand two hundred and eighty notifications have been forwarded to the Ministry of Security and
Justice by the contact points. The remaining notifications (N=476) were not forwarded. After
assessing, the Ministry admitted 3.161 organizations to the arrangement, 43 organizations were
not admitted. Eighty-four percent of the voluntary organizations who have registered themselves
via the website of the arrangement, were actually admitted. After admission to the arrangement,
89% (N = 1,314) of the admitted organizations put ready a VOG-request for their volunteers. In
2015, 57.801 VOG's were requested by the volunteers under the arrangement. We see an upward
trend in the number of requested VOG’s per month during 2015. The vast majority of the VOG's is
actually provided (99,8%). The VOG has been denied for 91 applications.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

13

Experiences with the Arrangement Free Certificate of Conduct (VOG) (Chapter 5)
The experiences with the arrangement are generally very positive, both at the authorized voluntary
organizations as the Ministry and the contact points. The approved voluntary organizations have
not encountered problems during the process of registration and permit to the arrangement. They
could easily sign up. The Ministry of Security and Justice and the contact points find the number of
admitted voluntary organizations beyond expectations. They would like to see a further increase in
the number of voluntary organizations participating in the arrangement. The contact points spot that
in the first nine months of the arrangement, mainly voluntary organizations, which already do more
in terms of prevention of sexually misconduct, sign up and are admitted. According to the contact
points, organizations that probably do little in preventive policies to prevent sexual misconduct, are
less reached. This can be improved by targeted communication and by joining local and regional
volunteer centers.
Both voluntary organizations as screening authority Justis are satisfied about the process of digital
set up and applying for a VOG. The digital application gives organizations the ability to make an
application wherever and whenever they like. A (limited) number of organizations finds it difficult
choosing a provider from eRecognition. The organizations cite a number of improvements, such as
a longer period of time between the set-up and completion of the VOG application, more insight
into the process after setting up the VOG application, and the ability to set up multiple VOG
applications simultaneously.
The policy containing the conditions for participation have been published in March 2015. The
interpretation of these conditions of participation has become increasingly evident during the year
2015. A number of conditions have been discussed at the beginning of 2015. The survey amongst
admitted voluntary organizations shows that a limited number of organizations state that they do
not meet the conditions for participation. A portion thereof has been allowed for the publication of
the policy. This may be due to the generated confidence among voluntary organizations that they
have already been admitted, while there was doubt whether the organization complied with the
conditions.
Prevention and integrity policy (chapter 6)
To set up the prevention and integrity policies, organizations can use the toolkit 'In safe hands',
which was set up in the context of the arrangement to equip voluntary organizations. The study
shows that the toolkit 'In safe hands' has been used by a quarter of the approved voluntary
organizations. This seems low, but the interviews show that the voluntary organizations certainly
use the offered support, but that they choose the support that is nearest to their own organizations.
For organizations that are covered by the contact point NOC*NSF this is the toolkit ‘Policy sexual
harassment’. For scouting groups, which represent a substantial part of the in the first nine months
of the arrangement approved organizations, this is the toolkit of Scouting Netherlands.
To indicate the prevention and integrity policies of the admitted voluntary organizations, the content
of the survey has affiliation with the twenty measures mentioned in the toolkit 'In safe hands' to
prevent sexual misconduct. The admitted voluntary organizations were asked whether they had the
measures before and/or after admission to the arrangement. The admitted voluntary organizations
have several measures to prevent sexual behavior before admission: more than half of the

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

14

voluntary organizations have ten or more of the twenty measures mentioned in the toolkit and on
average the admitted voluntary organizations have nine measures before admission. The
organizations mainly have measures aimed at discussing the subject sexual misconduct, mapping
risks, arranging prevention aimed at sexual misconduct, and they hold an introductory meeting with
the volunteer. If there is an actual suspicion of sexual misconduct, most organizations before
admission have disposal of a confidential(contact)person, but there are fewer organizations
working with a report protocol and the organizations that work with a report protocol apply that less
often.
In addition to the twenty measures mentioned in the toolkit 'In safe hands', 14% of the other
voluntary organizations say they have taken other measures. These include:


Awareness by, for example, schooling and creating a safe pedagogical situation;



Join other report codes, such as the report code Domestic Violence and Child Abuse;



The intention to file a police report if there is a situation of sexual misconduct;



The intention to expel members with undesirable breaking behavior directly.

The telephone interviews show that about 27% of the interviewed organizations have taken action
to meet one of the conditions for participation, namely having an active prevention and integrity
policy. The other interviewed organizations had already established policy. The design of this policy
is a continuous process at the voluntary organizations. Even after admission to the arrangement
voluntary organizations continue taking measures. We see the largest increase between before
and after in the measure 'applying for a VOG in case of a new volunteer’. This is a logical effect of
the arrangement: the threshold to apply for a VOG has been removed by the arrangement. Also
separate from this measure we see that the admitted voluntary organizations take additional
measures after admission to the arrangement: 51% of the organizations have taken at least one
additional measure after admission to the arrangement, apart from the measure 'applying for a
VOG in case of a new volunteer’. The most organizations take one, two or three additional
measures after admission. Slightly less than half of the organizations (49%) do not take any
additional measures. This may have to do with the ceiling effect due to the limited maximum of
twenty measures from the toolkit ‘In safe hands’. Organizations with many measures can hardly
take additional measures.
Based on the nature of the measures after admission, we got insight of the width of the policy of
voluntary organizations aimed at preventing sexual misconduct at the time of completing the survey
(December 2015). It shows that more than 80% of the admitted voluntary organizations:


Discusses dealing with minors and people with intellectual disabilities;



Works with behavioral rules for volunteers;



Holds an interview with new volunteers;



Discusses the VOG in the interview;



Apply for a VOG for its volunteers;



Has a confidential(contact)person.

Particularly measures aimed at dealing with (suspected) sexual misconduct, are less frequently
taken: a slight majority of organizations have a report protocol and less than half actually applies
this. We do see a sharp increase between before and after admission in the percentage of

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

15

organizations that actually apply the report protocol. Also, only one third of the volunteer
organizations says to have disposal of a form of disciplinary rules, although this may be a bias by
ignorance of the respondent on the presence of disciplinary rules at the level of the umbrella
organization.
Media campaign (chapter 6)
The Ministry of Security and Justice has set up the media campaign 'sexual behavior: make a point
of it’ in the context of the Arrangement Free VOG. This media campaign is limited known among
the admitted voluntary organizations. Less than one fifth knows the media campaign and ten
percent of these organizations has made steps in response to the media campaign.
Potential reach Arrangement Free Certificate of Conduct (VOG) (chapter 7)
Finally, the potential reach of the arrangement is estimated. The estimate has gradually taken
place. Based on this step by step approach, we estimate the number of organizations eligible for
the arrangement at 48,000 to 55,000. In our opinion this is an upper limit, because the condition
‘not active in a competitive market’ is not included in the estimate. In addition, the condition
‘implementing an active prevention and integrity policy’ is not included, because this is a condition
that can be influenced: hence taking one measure is sufficient to meet this condition. The number
of volunteers that undertake activities with minors and people with intellectual disabilities is
estimated at about 1.3 million. They can potentially get a free VOG, if the voluntary organization
where they are committed to is admitted to the arrangement.
Conclusions (Chapter 8)
Based on the research findings, the following conclusions are drawn:
The Arrangement Free VOG is known and used by the voluntary organizations
In the first year the arrangement has been dispersed under the voluntary organizations. In 2015,
about 3.000 volunteer organizations were admitted to the arrangement. That is six to seven percent
of the estimated potential range. The admitted organizations frequently use the arrangement: 89%
of the admitted voluntary organizations has set out a VOG application for a volunteer. In 2015,
nearly 58.000 VOG’s have been requested.
The policy rules and procedure are clear for voluntary organizations
The implementation of the policy rules has become increasingly clear during the year 2015. The
conditions are clear for the voluntary organizations: 84% of the voluntary organizations that were
notified in 2015 was finally admitted to the arrangement. The role of the contact points also
appears to be important: 96% of the applications that are forwarded by the contact points to the
Ministry is admitted.
There is great satisfaction amongst those involved in the Arrangement Free VOG
All those involved in the arrangement are positive, both the admitted voluntary organizations as the
Ministry of Security and Justice, the contact points and Justis are satisfied with the way the
arrangement is implemented. The number of applications has exceeded expectations and the
voluntary organizations experience no problems with application, admission and applying for a
VOG, apart from a few practical problems.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

16

The offered support in the context of the arrangement has a limited contribution
The toolkit 'In safe hands' has been used to a limited extent by the admitted organizations. The
organizations especially choose for support closer to the organization, such as the toolkit of
Scouting Netherlands and NOC*NSF. The media campaign is limited known and a small number of
organizations has taken measures in response to the media campaign. Likewise, we see no
evidence of the influence of the media campaign on the registration behavior of organizations.
The admitted organizations already had various measures before admission to the arrangement
Before admission to the arrangement, voluntary organizations already had several measures to
prevent sexually misconduct. These are mainly preventative measures to prevent sexual
misconduct. Organizations less often take measures aimed at dealing with an actual suspicion of
sexual misconduct within the organization. The feeling that mainly organizations that have applied
and been admitted in the first period already had targeted policy to prevent the occurrence of
sexual misconduct is thus confirmed.
After admission, the organizations continue taking measures
Most organizations (51%) keep taking additional measures after admission to the arrangement.
The theme of sexual misconduct apparently remains a theme which organizations focus on, even
after admission.
The final conclusion is that the Arrangement Free VOG is used and utilized as intended. The
admitted voluntary organizations are actively engaged in the prevention of (sexual) misconduct.
They are aware that a VOG is only a means and that other preventive measures are important in
the prevention of sexual misconduct: the VOG is the final piece of broader policies. The free
application for a VOG for voluntary organizations is a flywheel to engage with each other within the
organization about the prevention of (sexual) misconduct and taking additional measures.
Therefore, the social safety within the admitted organizations is increased.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

17

Inhoudsopgave
VOORWOORD ................................................................................................................................... 3
SAMENVATTING ............................................................................................................................... 4
SUMMARY ....................................................................................................................................... 11
1

INLEIDING EN ACHTERGROND .......................................................................................... 21
Aanleiding onderzoek evaluatie Regeling Gratis VOG ................................................ 21
De Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) ......................................................................... 21
Achtergrond: seksueel grensoverschrijdend gedrag door vrijwilligers ......................... 22
1.3.1

Seksueel grensoverschrijdend gedrag ................................................................. 23

1.3.2

Aanpak seksueel grensoverschrijdend gedrag door vrijwilligers .......................... 23

De Regeling Gratis VOG .............................................................................................. 24
1.4.1

Doel en doelgroep Regeling Gratis VOG ............................................................. 25

1.4.2

Voorwaarden aanvragen gratis VOG ................................................................... 25

1.4.3

Actief preventie- en integriteitsbeleid.................................................................... 26

1.4.4

Ondersteuning in de uitvoering ............................................................................. 27

1.4.5

Aandacht voor Regeling Gratis VOG.................................................................... 27

Leeswijzer ..................................................................................................................... 28
2

ONDERZOEKSVRAGEN EN VERANTWOORDING ............................................................ 29
Onderzoeksvragen ....................................................................................................... 29
Onderzoeksmethoden .................................................................................................. 30
Verantwoording onderzoeksmethoden ......................................................................... 32
2.3.1

Documentanalyse ................................................................................................. 32

2.3.2

Analyse registratiesystemen NOV en Justis ........................................................ 32

2.3.3

Analyse uitdraai handelsregister Kamer van Koophandel ................................... 32

2.3.4

Online enquête onder steekproef organisaties handelsregister KvK ................... 33

2.3.5

Online enquête onder tot de regeling toegelaten vrijwilligersorganisaties ........... 34

2.3.6

Telefonische interviews met toegelaten vrijwilligersorganisaties ......................... 35

2.3.7

Telefonische interviews met (nog) niet toegelaten vrijwilligersorganisaties ......... 37

2.3.8

Interviews betrokken instanties ............................................................................ 37

2.3.9

Focusgroep ........................................................................................................... 38

Beperking onderzoek .................................................................................................... 38
3

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG ............................................................ 39
Ervaringen met seksueel grensoverschrijdend gedrag ................................................ 39
Soort ervaringen seksueel grensoverschrijdend gedrag en reactie op ervaring .......... 40

4

DE REGELING GRATIS VOG IN UITVOERING ................................................................... 42
Proces van aanmelding en toelating tot de regeling en aanvragen VOG .................... 42
4.1.1

Aanmelding door vrijwilligersorganisatie .............................................................. 42

4.1.2

Doorsturen aanmelding door contactpunten ........................................................ 43

4.1.3

Toelating door ministerie van Veiligheid en Justitie ............................................. 43

4.1.4

Klaarzetten VOG-aanvraag door vrijwilligersorganisatie ...................................... 44

4.1.5

Aanvragen VOG door vrijwilliger .......................................................................... 44

Uitvoering Regeling Gratis VOG in 2015 ...................................................................... 45

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

18

4.2.1

Aantal aanmeldingen door vrijwilligersorganisaties .............................................. 45

4.2.2

Doorsturen door contactpunten ............................................................................ 46

4.2.3

Beoordeling ministerie van Veiligheid en Justitie ................................................. 46

4.2.4

Aantal klaargezette VOG’s door vrijwilligersorganisaties ..................................... 48

4.2.5

Aantal aangevraagde VOG .................................................................................. 48

Samenvatting ................................................................................................................ 49
5

ERVARINGEN BETROKKENEN MET REGELING GRATIS VOG ....................................... 51
Ervaringen vrijwilligersorganisaties met aanmelding, toelating en aanvragen VOG .... 51
5.1.1

Bekendheid Regeling Gratis VOG ........................................................................ 51

5.1.2

Ervaringen met proces van aanmelding en toelating tot de regeling ................... 51

5.1.3

Ervaringen met klaarzetten en aanvragen VOG .................................................. 52

5.1.4

Beleid aanvragen van een VOG ........................................................................... 53

5.1.5

Tevredenheid en verbeterpunten toegelaten vrijwilligersorganisaties ................. 54

Ervaringen contactpunten, ministerie van Veiligheid en Justitie en Justis ................... 55
5.2.1

Ervaring rollen betrokkenen bij regeling ............................................................... 55

5.2.2

Ervaringen met aanmelding, toelating en aanvragen VOG .................................. 56

5.2.3

Tevredenheid en verbeterpunten ministerie, contactpunten en Justis ................. 56

Toepassing van de beleidsregels ................................................................................. 57
5.3.1

Ervaringen toepassing beleidsregels stakeholders .............................................. 57

5.3.2

Verificatie voldoen aan voorwaarden toegelaten vrijwilligersorganisaties ........... 58

Verbeterpunten vanuit de (nog) niet toegelaten vrijwilligersorganisaties ..................... 60
5.4.1

Vrijwilligersorganisaties bekend met de regeling ................................................. 60

5.4.2

Vrijwilligersorganisaties niet bekend met de regeling ........................................... 60

Samenvatting ................................................................................................................ 61
6

PREVENTIE- EN INTEGRITEITSBELEID ............................................................................. 63
Aard en omvang maatregelen voor toelating tot de regeling ....................................... 63
6.1.1

Aantal maatregelen voor toelating tot de regeling ................................................ 64

6.1.2

Aard maatregelen voor toelating tot de regeling .................................................. 65

6.1.3

Maatregelen om deel te kunnen nemen aan de regeling ..................................... 69

Aard en omvang maatregelen na toelating tot de regeling .......................................... 70
6.2.1

Omvang maatregelen na toelating ....................................................................... 70

6.2.2

Aard maatregelen na toelating tot de regeling ..................................................... 71

Mediacampagne en toolkit ‘In veilige handen’ .............................................................. 73
6.3.1

Mediacampagne ‘Seksueel grensoverschrijdend gedrag’an. ............................... 73

6.3.2

Toolkit ‘In veilige handen ...................................................................................... 74

Samenvatting ................................................................................................................ 75
7

POTENTIEEL BEREIK REGELING GRATIS VOG ............................................................... 77
Schatting aantal vrijwilligersorganisaties ...................................................................... 77
7.1.1

Stap 1: voldoen aan eerste vier voorwaarden regeling ........................................ 77

7.1.2

Stap 2: activiteiten met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke

beperking ............................................................................................................................. 79
7.1.3

Stap 3: voorwaarde minimaal 70% vrijwilligers .................................................... 80

7.1.4

Stap 4: voeren van een actief preventie- en integriteitsbeleid ............................. 80

7.1.5

Schatting aantal vrijwilligersorganisaties en betrouwbaarheid ............................. 81

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

19

Schatting aantal vrijwilligers ......................................................................................... 82
7.2.1

Alternatieve oplossing schatting aantal vrijwilligers.............................................. 83

7.2.2

Schatting aantal vrijwilligers dat in aanmerking komt voor gratis aanvraag VOG 83

7.2.3

Schatting aantal vrijwilligers ................................................................................. 84

Samenvatting ................................................................................................................ 84
8

CONCLUSIES ........................................................................................................................ 86
Inventarisatie van aantallen .......................................................................................... 87
Ervaringen met toelating tot de regeling en aanvragen van een gratis VOG ............... 89
Bijdrage aan breder preventie- en integriteitsbeleid ..................................................... 90
Slotconclusie................................................................................................................. 93

GERAADPLEEGDE BRONNEN ...................................................................................................... 95
BIJLAGE I: begrippenlijst.................................................................................................................. 96
BIJLAGE II: begeleidingscommissie ................................................................................................ 99
BIJLAGE III: telefonische interviews toegelaten vrijwilligersorganisaties ...................................... 100
BIJLAGE IV: telefonische interviews niet toegelaten vrijwilligersorganisaties ............................... 101
BIJLAGE V: schatting aantal vrijwilligersorganisaties .................................................................... 102
BIJLAGE VI: methoden schatting aantal vrijwilligers ..................................................................... 108
BIJLAGE VII: analyse van de maatregelen .................................................................................... 111
BIJLAGE VIII: verschillen voor en na toelating............................................................................... 120

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

20

1 INLEIDING EN ACHTERGROND

Vanaf 1 januari 2015 kunnen vrijwilligersorganisaties, die activiteiten ondernemen met
minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking, in aanmerking komen voor een
gratis Verklaring Omtrent het Gedrag voor hun vrijwilligers (de Regeling Gratis VOG 7). Met deze
regeling wil het ministerie van Veiligheid en Justitie voorkomen dat vrijwilligers met relevante
antecedenten actief zijn in het vrijwilligerswerk met minderjarigen en/of mensen met een
verstandelijke beperking. Daarnaast wil het ministerie met de regeling vrijwilligersorganisaties
stimuleren in het voeren van een breder preventie- en integriteitsbeleid, zodat de sociale veiligheid
binnen het vrijwilligerswerk wordt vergroot en seksueel grensoverschrijdend gedrag door
vrijwilligers wordt voorkomen.
Aanleiding onderzoek evaluatie Regeling Gratis VOG
Het ministerie van Veiligheid en Justitie wil graag inzicht in de uitvoering van de Regeling Gratis
VOG en, indien nodig en/of mogelijk, verbetering doorvoeren. De voorliggende rapportage
beschrijft in hoeverre de Regeling Gratis VOG wordt gebruikt en benut zoals deze is bedoeld en op
welke punten verbeteringen nodig en/of mogelijk zijn in de uitvoering. Vier thema’s staan in dit
onderzoek centraal:
1. Het proces van aanmelding en toelating van vrijwilligersorganisaties tot de regeling;
2. Het proces van het aanvragen van een gratis VOG;
3. De invloed van de regeling op een breed preventie- en integriteitsbeleid ter voorkoming van
seksueel grensoverschrijdend gedrag bij de vrijwilligersorganisaties;
4. Een schatting van het mogelijk bereik van de regeling.
In dit inleidende hoofdstuk gaan wij kort in op de Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) en de
achtergrond van de Regeling Gratis VOG. Voor de leesbaarheid van de rapportage is een
begrippenlijst opgesteld met de meest voorkomende en gebruikte begrippen in deze rapportage
(zie bijlage I).
De Verklaring Omtrent Gedrag (VOG)
Een VOG is een verklaring waaruit blijkt dat het justitiële verleden geen bezwaar vormt voor het
vervullen van een specifieke taak of functie in de samenleving.8 Een organisatie kan een potentiele
werknemer of vrijwilliger verzoeken een VOG aan te vragen. Voor het vervullen van sommige
functies of beroepen is het overleggen van een VOG zelfs wettelijk verplicht, bijvoorbeeld voor
onderwijzers of gastouders. Als er geen wettelijke verplichting is, kan een organisatie zelf bepalen
of een VOG verplicht gesteld wordt. Een VOG kan digitaal worden aangevraagd of via een
aanvraagformulier bij de gemeente waar de desbetreffende persoon staat ingeschreven. De
aanvraag komt terecht bij Justis. Justis is de screeningsautoriteit van het ministerie van Veiligheid
en Justitie en draagt bij aan een veilige en rechtvaardige samenleving door het screenen van

7
8

In het vervolg wordt gesproken van de regeling, waarmee de Regeling Gratis VOG bedoeld wordt.
Definitie Justis

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

21

personen en organisaties. Justis neemt de aanvraag in behandeling en beoordeelt of het justitiële
verleden van de aanvrager wel of geen bezwaar vormt voor het vervullen van de functie, waar de
VOG voor wordt aangevraagd. Justis maakt hierbij gebruik van het Justitieel Documentatie
Systeem (JDS). In het JDS zijn de misdrijven en overtredingen opgenomen die gepleegd zijn door
natuurlijke- en rechtspersonen. De gegevens in het JDS worden aangeleverd vanuit alle
arrondissementsparketten, gerechtshoven en verdragslanden. Het gaat om (on)herroepelijke
veroordelingen, strafbeschikkingen, transacties en openstaande zaken. Een burger staat
geregistreerd in het JDS als de politie een proces-verbaal van een aangifte van een strafbaar feit
heeft opgemaakt en deze aangifte heeft ingezonden naar het Openbaar Ministerie. Naast het JDS
kan Justis gebruik maken van de registratiesystemen van de politie, het Openbaar Ministerie en de
reclassering om aanvullende informatie over de desbetreffende persoon te achterhalen die nodig is
voor een zorgvuldige screening.9
Als een persoon nooit in aanraking is geweest met justitie en dus niet voorkomt in JDS, wordt een
VOG afgegeven. Als blijkt dat een persoon wel in JDS voorkomt, beoordeelt Justis aan de hand
van een screeningsprofiel of de strafbare feiten een belemmering vormen voor de afgifte van een
VOG. Een justitieel verleden staat dus niet per definitie aan het verkrijgen van een VOG in de weg:
Justis bekijkt of het justitiële verleden een bezwaar vormt voor het vervullen van een specifieke
taak of functie. Justis doet dit aan de hand van meerdere screeningsprofielen. Er zijn specifieke
screeningsprofielen voor bepaalde beroepsgroepen, zoals buitengewoon opsporingsambtenaar,
politicus of onderwijzer en er is een algemeen screeningsprofiel voor personen die niet binnen de
specifieke beroepsgroepen werken. Het algemene screeningsprofiel is onderverdeeld in acht
risicogebieden,10 die bestaan uit verschillende functieaspecten. De organisatie of werkgever geeft
zelf aan op welk risicogebied en welk functieaspect een persoon gescreend moet worden,
afhankelijk van de functie die de desbetreffende persoon vervult of gaat vervullen.
Justis kijkt bij de screening in principe vier jaar terug in de tijd. Op het moment dat een VOG wordt
aangevraagd, kijkt Justis of de persoon in de vier jaren daarvoor een delict heeft gepleegd. In een
aantal gevallen wordt een uitzondering gemaakt op deze terugkijktermijn.


Voor zedendelicten geldt een onbeperkte terugkijktermijn;



Voor jongeren tot 23 jaar geldt een terugkijktermijn van 2 jaar, behalve als sprake is van
zedendelicten of zware geweldsdelicten (delicten waar meer dan zes jaar gevangenisstraf voor
kan worden opgelegd).11
Achtergrond: seksueel grensoverschrijdend gedrag door vrijwilligers

Nederland kent ongeveer 6,7 miljoen vrijwilligers die betrokken zijn bij een sportvereniging, een
hobby- of gezelligheidsvereniging, in de wijk of in de buurt, bij school, in de verzorging of
verpleging, bij culturele organisaties, binnen levensbeschouwelijke organisaties of binnen een
ander verband (CBS, 2015).12 Een deel daarvan heeft regelmatig contact met minderjarigen en/of

9

https://www.justis.nl/producten/vog/vog-aanvragen/naar-welke-gegevens-wordt-gekeken
De acht risicogebieden zijn: 1) informatie; 2) geld; 3) goederen; 4) diensten; 5) zakelijke transacties; 6) proces; 7)
aansturen organisaties en 8) personen.
11
https://www.justis.nl/producten/vog/vog-aanvragen/naar-welke-gegevens-wordt-gekeken/
12
In dit onderzoek wordt voor de genoemde organisaties de algemene term vrijwilligersorganisaties of organisaties gebruikt.
10

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

22

mensen met een verstandelijke beperking.13 De ministeries van Veiligheid en Justitie en
Volksgezondheid, Welzijn en Sport vinden het van groot belang dat minderjarigen en mensen met
een verstandelijke beperking veilig kunnen sporten en spelen. Vrijwilligersorganisaties zijn zelf
verantwoordelijk voor een veilig klimaat, maar na een aantal incidenten is gebleken dat
vrijwilligersorganisaties het lastig vinden om adequaat te reageren op seksueel
grensoverschrijdend gedrag door (volwassen) vrijwilligers (Van der Klein, Los & Verwijs, 2013).
1.3.1 Seksueel grensoverschrijdend gedrag
Seksueel grensoverschrijdend gedrag blijkt een moeilijk af te bakenen begrip, omdat de grens voor
iedereen verschillend kan zijn. Sensoa en Movisie (Frans & Franck, 2010; In Janssens, 2012, p.1)
definiëren seksueel grensoverschrijdend gedrag als volgt: “het omvat elke vorm van seksueel
gedrag of seksuele toenadering in verbale, non-verbale of fysieke zin, waarbij in seksueel contact
aan één of meer van de volgende zes criteria niet wordt voldaan: 1) wederzijdse toestemming, 2)
vrijwilligheid, 3) gelijkwaardigheid, 4) leeftijds- of ontwikkelingsadequaat, 5) contextadequaat en 6)
zelfrespect (jongere berokkent zichzelf geen schade)”.
In de toolkit ‘In veilige handen’ wordt gesproken van seksueel ongewenst gedrag, waaronder wordt
verstaan: elke vorm van seksueel gedrag of seksuele toenadering in verbale, of non-verbale zin of
fysieke zin, opzettelijk of onopzettelijk, die door degene die het ondergaat als ongewenst of
gedwongen wordt ervaren; en/of plaatsvindt binnen een ongelijke machtsverhouding (volwassenkind, met en zonder verstandelijke beperking); en/of andere handelingen of gedragingen die
strafbaar zijn volgens het Wetboek van Strafrecht’.14
1.3.2 Aanpak seksueel grensoverschrijdend gedrag door vrijwilligers
De vrijwilligersorganisaties zijn dus zelf verantwoordelijk voor een veilig klimaat binnen de
organisatie, maar omdat is gebleken dat zij het lastig vinden adequaat te reageren op seksueel
grensoverschrijdend gedrag, spelen koepelorganisaties en de rijksoverheid een ondersteunende
rol bij de vorming van beleid.
Eigen verantwoordelijkheid en ondersteuning koepelorganisaties
Vrijwilligersorganisaties kunnen zelf beleid opzetten om seksueel grensoverschrijdend gedrag door
hun vrijwilligers te voorkomen. Bij deze beleidsvorming worden sommige organisaties ondersteund
door hun koepelorganisatie. Zo heeft NOC*NSF de aanpak van seksueel grensoverschrijdend
gedrag in de jaren 90 van de vorige eeuw op de agenda gezet. Door middel van verschillende
interventies heeft het NOC*NSF het onderwerp onder de aandacht van de aangesloten bonden
gebracht, onder andere door het Vertrouwenspunt Sport, een poule met vertrouwenspersonen en
het opstellen van gedragsregels. Daarnaast heeft het NOC*NSF de toolkit ‘Seksuele intimidatie’
ontwikkeld. De verschillende aangesloten sportbonden en de daaronder vallende
sportverenigingen kunnen gebruik maken van deze toolkit bij de vorming van beleid. Sommige
sportbonden hebben op basis van de toolkit een eigen toolkit ontwikkeld, zoals de zwembond
(Code Blauw). Ook bij andere vrijwilligersorganisaties zien we de ondersteuning vanuit een
koepelorganisatie. Zo heeft Scouting Nederland een toolkit opgesteld, waar de scoutinggroepen
gebruik van kunnen maken bij de vormgeving van beleid ter voorkoming van seksueel
13
14

Van der Klein, Los & Verwijs (2013) noemen een aantal van 2 miljoen vrijwilligers dat regelmatig met minderjarigen werkt.
https://www.inveiligehanden.nl/veiligheid/seksueel-ongewenst-gedrag

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

23

grensoverschrijdend gedrag en is voor geloofsgemeenschappen het project ‘Een veilige kerk’
gestart. Dit project en gelijknamige toolkit zijn gestart naar aanleiding van onder andere het
onderzoek van de Commissie Deetman naar seksueel misbruik binnen de Rooms-Katholieke kerk
om huiselijk geweld en seksueel misbruik te signaleren en op te pakken.
Ondersteunde rol rijksoverheid
Naast de ondersteuning door de verschillende koepelorganisaties zijn door de rijksoverheid
instrumenten ontwikkeld met als doel het vrijwilligerswerk veiliger te maken. Eén van deze
instrumenten is het gratis verstrekken van een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG).
In 2012 is het ministerie van Veiligheid en Justitie gestart met een pilot ‘Gratis VOG voor
vrijwilligers die met minderjarigen werken’ bij Scouting Nederland, NOC*NSF en Steunpunt
KinderVakanties. De pilot heeft plaatsgevonden tussen mei 2012 en eind 2013. Doel van deze pilot
was de veiligheid voor minderjarigen en kwetsbare groepen te vergroten (Van der Klein, Los &
Verwijs, 2013, p. 13). De VOG kan hier een bijdrage aan leveren. Het Verwey-Jonker Instituut heeft
onderzocht of de pilot ‘Gratis VOG voor vrijwilligers die met minderjarigen werken’ bij de
pilotorganisaties daadwerkelijk heeft geleid tot een veiliger vrijwilligerswerk rond jeugd (Van der
Klein, Los & Verwijs, 2013). Zij concluderen dat het gratis verstrekken van een VOG een stimulans
is voor de preventie van seksueel grensoverschrijdend gedrag en dat een goede samenhang
tussen de gratis verstrekking van een VOG en de implementatie van ander ondersteunend
instrumentarium de preventie van seksueel grensoverschrijdend gedrag ten goede komt. De
onderzoekers concluderen dat er genoeg reden is de pilot te verbreden tot een structurele regeling.
Daar voegen zij aan toe dat de regeling ook bereikbaar moet zijn voor vrijwilligersorganisaties,
waarvan de vrijwilligers mensen met een verstandelijke beperking begeleiden. Mensen met een
verstandelijke beperking hebben namelijk een hoog risico om slachtoffer te worden van seksueel
grensoverschrijdend gedrag, zo blijkt uit het onderzoek. Van der Klein, Los en Verwijs (2013)
bevelen op basis van deze conclusies aan om de pilot ‘Gratis VOG voor vrijwilligers die met
minderjarigen werken’ uit te breiden naar een structurele regeling voor het vrijwilligerswerk rond
minderjarigen en mensen met een verstandelijke beperking.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie heeft per brief van 12 juli 2013 15 aan de Tweede
Kamer toegezegd de pilot uit te bouwen naar een structurele regeling voor vrijwilligers die met
minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking werken. Vanaf 1 januari 2015 is
deze structurele regeling in werking getreden (Staatscourant, 2015, 6245, p. 2).
De Regeling Gratis VOG
De Regeling Gratis VOG is opgesteld door het ministerie van Veiligheid en Justitie. In art. 1 onder
a sub 2 van de Regeling vergoeding verklaring omtrent het gedrag en gedragsverklaring
aanbesteden is opgenomen dat een verklaring omtrent het gedrag voor natuurlijke personen gratis
is, wanneer deze rechtstreeks elektronisch bij de Minister van Veiligheid en Justitie wordt
aangevraagd teneinde op vrijwillige basis te werken met minderjarigen of mensen met een
verstandelijke beperking, voor zover voldaan wordt aan nader te stellen beleidsregels. Deze

15

TK 33 400 VI, nr. 116, vergaderjaar 2012-2013.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

24

beleidsregels zijn onder de naam Beleidsregels vergoeding verklaring omtrent het gedrag voor
vrijwilligers16 begin maart 2015 gepubliceerd in de Staatscourant (Stcrt, 2015, 6245). In deze
beleidsregels is het doel van de regeling opgenomen evenals de voorwaarden voor het gratis
aanvragen van een VOG voor vrijwilligers. Het ministerie van Veiligheid en Justitie heeft het aantal
gratis VOG’s gemaximeerd op 100.000 per jaar.
1.4.1 Doel en doelgroep Regeling Gratis VOG
Het doel van de Regeling Gratis VOG is volgens de beleidsregels tweeledig: ‘in de eerste plaats is
het doel om te voorkomen dat vrijwilligers met relevante antecedenten actief zijn in het
vrijwilligerswerk met minderjarigen of mensen met een verstandelijke beperking. Ten tweede wordt
met de regeling gestimuleerd dat vrijwilligersorganisaties een breder preventie- en integriteitsbeleid
voeren, zodat de sociale veiligheid binnen het vrijwilligerswerk wordt vergroot en seksueel
grensoverschrijdend gedrag door vrijwilligers wordt voorkomen’ (Stcrt, 2015, 6245, p. 2).
Het eerste doel bereikt de regeling als vrijwilligersorganisaties elke (nieuwe) vrijwilliger vragen een
VOG te overleggen. Vrijwilligers met relevante antecedenten kunnen geen VOG overleggen. Het is
daarna aan de organisatie deze personen niet actief te laten zijn in het vrijwilligerswerk met
minderjarigen of mensen met een verstandelijke beperking. Voor het bereiken van het tweede doel,
het stimuleren van een breder preventie- en integriteitsbeleid, zijn vanuit de regeling geen
maatstaven of criteria af te leiden. In hoofdstuk 7 gaan we in op de doelbereiking van de regeling
en beschrijven daarin onze operationalisatie van het stimuleren van een breder preventie- en
integriteitsbeleid.
De vrijwilligers die activiteiten ondernemen met minderjarigen of mensen met een verstandelijke
beperking komen, krachtens artikel 1 van de beleidsregels, in aanmerking voor een gratis VOG
indien de vrijwilliger werkzaam is bij een door de minister van Veiligheid en Justitie geregistreerde
vrijwilligersorganisatie. De regeling is gericht op minderjarigen en mensen met een verstandelijke
beperking vanwege hun bijzondere kwetsbaarheid en het risico op seksueel grensoverschrijdend
gedrag. De definitie van minderjarigen is helder: het gaat om jeugdigen onder de 18 jaar. Voor de
definitie van verstandelijke beperking wordt aangesloten bij de definitie van het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM), namelijk ‘een aangeboren of later in de ontwikkeling
optredende beperking in het intellectuele vermogen, die gepaard gaat met beperkingen in de
sociale (zelf)redzaamheid’.
1.4.2 Voorwaarden aanvragen gratis VOG
Om gratis een VOG aan te kunnen vragen moet een vrijwilliger, zoals hierboven beschreven
werkzaam zijn bij een, door de minister van Veiligheid en Justitie tot de regeling toegelaten
vrijwilligersorganisatie. Artikel 1 onder 2 van de beleidsregels (Stcrt, 2015, 6245) beschrijft dat een
organisatie op aanvraag door de minister van Veiligheid en Justitie als vrijwilligersorganisatie wordt
toegelaten tot de regeling indien is voldaan aan de volgende cumulatieve voorwaarden:
a. De vrijwilligersorganisatie is ingeschreven in het handelsregister Kamer van Koophandel;
b. De vrijwilligersorganisatie is een rechtspersoon;
c.

De vrijwilligersorganisatie heeft geen winstoogmerk en is niet actief op een concurrerende
markt;

16

In het vervolg wordt gesproken van de beleidsregels

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

25

d. De voor de vrijwilligersorganisatie werkzame vrijwilligers zijn niet reeds op grond van andere
wet- of regelgeving gehouden om een verklaring omtrent het gedrag aan te vragen;
e. De vrijwilligersorganisatie bestaat voor minimaal 70% uit vrijwilligers;
f.

De vrijwilligersorganisatie voert een actief preventie- en integriteitsbeleid.

Het ministerie van Veiligheid en Justitie toetst of een aangemelde vrijwilligersorganisatie voldoet
aan de criteria en beslist of een organisatie wordt toegelaten tot de regeling.
1.4.3 Actief preventie- en integriteitsbeleid
Vrijwilligersorganisaties moeten een actief preventie- en integriteitsbeleid voeren om deel te
kunnen nemen aan de regeling. Deze voorwaarde is door het ministerie van Veiligheid en Justitie
zo geoperationaliseerd dat een vrijwilligersorganisatie minimaal één maatregel heeft ter
voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Op de website gratisvog.nl staat over dit
actieve preventie- en integriteitsbeleid: “Uw organisatie kan aantonen dat er preventief beleid is om
seksueel grensoverschrijdend gedrag te voorkomen. Dit kan variëren van het hebben van
vertrouwens(contact)personen tot een goed aannamebeleid voor vrijwilligers. U moet óf een link
kunnen plaatsen naar informatie op uw website óf een document uploaden óf uw beleid kunnen
omschrijven.”
Op de website gratisvog.nl staan drie concrete maatregelen benoemd die vrijwilligersorganisaties
kunnen nemen. Het gaat om het beschikken over 1) gedragsregels of een gedragscode,17 2) een
vertrouwenscontactpersoon of 3) aannamebeleid. 18 Een vrijwilligersorganisatie kan één van deze
maatregelen nemen om toegelaten te worden tot de regeling. Het is echter geen verplichting: een
vrijwilligersorganisatie kan met een andere maatregel gericht op het voorkomen van seksueel
grensoverschrijdend gedrag ook worden toegelaten tot de regeling.
Om vrijwilligersorganisaties te helpen bij het ontwikkelen van een actief preventie- en
integriteitsbeleid is de toolkit ‘In veilige handen’ ontwikkeld. Deze toolkit is ontwikkeld op basis van
onder andere de al bestaande toolkits die zich richten op het voorkomen van seksueel
grensoverschrijdend gedrag, zoals ‘Beleid seksuele intimidatie’ en ‘Een veilige Kerk’. De toolkit ‘In
veilige handen’ is een website met daarop een stappenplan voor het opstellen van beleid voor het
voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag met bijbehorende maatregelen die genomen
kunnen worden, zoals het bespreekbaar maken van het onderwerp seksueel grensoverschrijdend
gedrag, ondertekenen van een gedragscode of het in kaart brengen van risico’s op seksueel
grensoverschrijdend gedrag. Ook bevat de website een actieplan om als organisatie vast te stellen
waar de organisatie staat in het vormgeven van beleid ter voorkoming van seksueel
grensoverschrijdend gedrag. Daarnaast worden materialen, zoals een modeldocument voor een
gedragscode, omgangsregels en een meldprotocol, ter beschikking gesteld.
17

Het NOC*NSF noemt het hebben van gedragsregels over de omgang tussen sporters en hun begeleiders. Het NOV
noemt een gedragscode en verwijst daarbij naar een formeel ondertekend document door de vrijwilligers en de
medewerkers (www.gratisvog.nl). Op de website worden concrete voorbeelden uitgewerkt.
18
Het aannamebeleid is voor beide contactpunten concreter uitgewerkt in de volgende onderdelen:

Houd een kennismakingsgesprek.

Check referenties; bel de club waar de vrijwilliger vandaan komt.

Laat een VOG aanvragen en herhaal dat elke 3-5 jaar.

Maak de begeleider lid van de bond en als dat niet kan, laat de begeleider een VOT (Verklaring onderwerping
Tuchtrecht) tekenen. Daarmee valt de begeleider onder het tuchtrecht van de bond en is hij daarvan op de hoogte.

Maak de begeleider bekend met de gedragsregels (zie hierboven).

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

26

1.4.4 Ondersteuning in de uitvoering
In de uitvoering van de regeling wordt het ministerie van Veiligheid en Justitie ondersteund door
drie contactpunten die het eerste aanspreekpunt zijn voor de vrijwilligersorganisaties. Dit zijn:
1. Het NOC*NSF voor de sportverenigingen;
2. De Nederlandse Organisatie Vrijwilligerswerk (NOV) voor de overige vrijwilligersorganisaties.
3. Het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (CIO) voor kerkelijke organisaties.
Afhankelijk van de activiteiten van de organisatie wordt de organisatie toegewezen aan één van de
drie contactpunten. De organisaties die vallen onder het contactpunt NOC*NSF zijn meer
homogeen dan de organisaties die vallen onder het contactpunt NOV. Onder het contactpunt
NOC*NSF vallen alleen de sportverenigingen of andere sport gerelateerde organisaties. Onder het
contactpunt NOV vallen alle andere vrijwilligersorganisaties. Deze vertonen onderling meer
diversiteit.
Voor de start van het onderzoek was duidelijk dat in het onderzoek alleen vrijwilligersorganisaties
die vallen onder de contactpunten NOV en NOC*NSF worden meegenomen. Een deel van de
kerkelijke organisaties die vallen onder het contactpunt CIO konden zich namelijk tot 1 december
2015 niet aanmelden voor deelname aan de regeling. Een technische voorwaarde voor de digitale
inschrijving is een nummer van het handelsregister van de Kamer van Koophandel en de meeste
kerkelijke organisaties staan niet ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. Door de voorwaarde
dat een organisatie ingeschreven moet staan bij de Kamer van Koophandel, wordt een groot deel
van het maatschappelijke middenveld (de kerkelijke organisaties) niet bereikt door de regeling. Om
hieraan tegemoet te komen is eind 2015 een pilot gestart bij de Rooms Katholieke Kerk, waarbij de
parochies deel kunnen nemen aan de regeling door via het CIO de VOG’s voor hun vrijwilligers
aan te vragen. Het CIO heeft daarvoor de mogelijkheid gekregen de aanvragen digitaal in te vullen.
Aangezien deze pilot gestart is aan het einde van 2015 zijn de kerkelijke organisaties niet
meegenomen in onderhavige evaluatie.
1.4.5 Aandacht voor Regeling Gratis VOG
Om de regeling en het belang van het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag breder
bekend te maken bij het maatschappelijk middenveld heeft tussen 18 mei en 29 juni 2015 een
mediacampagne plaatsgevonden onder de slogan Seksueel grensoverschrijdend gedrag: maak er
een punt van. Door middel van een korte film op televisie en andere (sociale) media is aandacht
gevraagd voor het onderwerp seksueel grensoverschrijdend gedrag en het aanvragen van een
VOG voor vrijwilligers ter voorkoming daarvan. Daarnaast is een website gelanceerd met
informatie over het onderwerp (www.maakereenpuntvan.nl). Op deze website zijn actiepunten
opgenomen voor het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag en links naar de drie
toolkits19 die vrijwilligersorganisaties ondersteunen bij het vormgeven van beleid gericht op het
voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Daarnaast is een link opgenomen naar de
website www.gratisvog.nl, waar de organisaties zich kunnen aanmelden voor de Regeling Gratis
VOG.

19 ‘In veilige handen’ voor vrijwilligersorganisaties, ‘Beleid Seksuele intimidatie’ voor sportorganisaties en ‘Een

veilige kerk’ voor kerkgenootschappen.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

27

Leeswijzer
In dit onderzoek staat centraal in hoeverre de Regeling Gratis VOG wordt gebruikt en benut zoals
deze bedoeld is en op welke punten verbeteringen nodig en/of mogelijk zijn. In hoofdstuk 2
beschrijven wij de manier waarop wij dit onderzoek hebben uitgevoerd en verantwoorden wij de
ingezette onderzoeksmethoden. In hoofdstuk 3 geven we een beeld van de omvang van de
signaleerde problematiek: seksueel grensoverschrijdend gedrag door vrijwilligers. Om vast te
kunnen stellen of de regeling wordt gebruikt en benut zoals bedoeld, beschrijven wij vervolgens in
hoofdstuk 4 het proces van aanmelding en toelating tot de regeling en het aanvragen van een VOG
en geven wij een aantal kengetallen omtrent het gebruik van de regeling in 2015. In hoofdstuk 5
gaan wij in op de ervaringen van de vrijwilligersorganisaties en andere stakeholders met de
regeling. In hoofdstuk 6 beschrijven wij de maatregelen die vrijwilligersorganisaties voor en na
toelating tot de regeling hebben genomen ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend
gedrag. In hoofdstuk 7 onderzoeken wij hoe groot het te verwachten aantal vrijwilligersorganisaties
is dat in aanmerking komt voor de regeling en hoe groot het geschatte aantal vrijwilligers is dat in
aanmerking komt voor een gratis VOG. Wij sluiten af met de conclusies in hoofdstuk 8.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

28

2 ONDERZOEKSVRAGEN EN VERANTWOORDING
In dit onderzoek staat de probleemstelling centraal in hoeverre de Regeling Gratis VOG wordt
gebruikt en benut zoals deze is bedoeld, en op welke punten verbeteringen nodig en/of mogelijk
zijn in de uitvoering.
Onderzoeksvragen
De probleemstelling is uitgewerkt in een aantal te beantwoorden onderzoeksvragen. Deze
onderzoeksvragen vallen uiteen in vier deelonderwerpen:
1. Een inventarisatie van het aantal vrijwilligersorganisaties dat gebruik heeft gemaakt van de
regeling en het aantal VOG’s dat is aangevraagd. Ook valt hieronder de vraag naar een
schatting van het potentiële bereik van de regeling en het aantal organisaties dat ervaring heeft
met (een vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag;
2. De ervaringen van de vrijwilligersorganisaties, de contactpunten en het ministerie met het
proces van aanmelding en toelating tot de regeling en het aanvragen van een VOG.
3. De bijdrage van de regeling aan een breder preventie- en integriteitsbeleid ter voorkoming van
seksueel grensoverschrijdend gedrag bij vrijwilligersorganisaties en de handvatten die hiervoor
gebruikt zijn.
4. De doelbereiking van de regeling: in hoeverre worden de gestelde doelen van de regeling
bereikt.
Ad 1. Inventarisatie van aantallen
a. In welke mate hebben de (toegelaten) vrijwilligersorganisaties concrete ervaringen met (een
vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag? Om welk soort ervaringen gaat het?
b. Hoe verloopt de toename van het aantal vrijwilligersorganisaties dat toegelaten is tot de
regeling en het aantal aangevraagde en verstrekte VOG’s?
c.

Hoeveel vrijwilligersorganisaties en vrijwilligers komen naar schatting in aanmerking voor
toelating tot de regeling en het aanvragen van een gratis VOG?

d. In welke mate worden de vrijwilligersorganisaties en vrijwilligers die werken met de bedoelde
doelgroepen bereikt door de Regeling Gratis VOG (‘dekkingsgraad’)?
Ad 2. Ervaringen met proces van toelating tot de regeling en aanvragen van gratis VOG
a. Hoe ervaren de vrijwilligersorganisaties, de contactpunten en het ministerie het proces van
toelating tot de regeling en de (toepassing van de) beleidsregels?
b. Hoe ervaren de vrijwilligers en de vrijwilligersorganisaties het aanvragen en verkrijgen van de
gratis VOG?
c.

Hoe ervaren de vrijwilligersorganisaties, contactpunten en het ministerie hun rol in de regeling
en hun rol ten opzichte van elkaar?

d. Over welke aspecten van de opzet en/of uitvoering van de regeling zijn de vrijwilligers,
vrijwilligersorganisaties en contactpunten meer/minder tevreden en welke mogelijkheden tot
verbetering zien zij?

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

29

Ad 3. Bijdrage aan breder preventie- en integriteitsbeleid
a. Welke handvatten uit de toolkit ‘In veilige handen’ hebben de toegelaten
vrijwilligersorganisaties daadwerkelijk ontwikkeld en toegepast?
b. Zijn (aanvullend) ook maatregelen bedacht door de vrijwilligersorganisaties zelf?
c.

Zijn de vrijwilligersorganisaties bekend met de mediacampagne en heeft dat geleid tot
specifieke stappen?

d. Welk resultaat hebben de handvatten/ maatregelen/ stappen gehad voor het preventie- en
integriteitsbeleid ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag bij de
vrijwilligersorganisaties?
e. In hoeverre hebben de vrijwilligersorganisaties een breder preventie- en integriteitsbeleid ter
voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag opgezet voor, in het kader van of na
toelating tot de regeling?
Onderzoeksmethoden
Om antwoord te geven op de onderzoeksvragen hebben wij verschillende onderzoeksmethoden
ingezet, zowel kwantitatieve als kwalitatieve methoden. Door deze triangulatie versterken wij de
geldigheid en betrouwbaarheid van de onderzoeksresultaten. In het onderzoek hebben wij gebruik
gemaakt van:
1. Een documentanalyse om zicht te krijgen op de inhoud van de Regeling Gratis VOG en vast te
stellen hoe de regeling in de praktijk moet worden uitgevoerd.
2. Een analyse van de registratiesystemen van de NOV voor het aantal toegelaten organisaties
tot de regeling en van Justis voor het aantal aangevraagde VOG’s.
3. Een analyse van een uitdraai van het handelsregister van de Kamer van Koophandel om een
schatting te kunnen maken van het aantal vrijwilligersorganisaties dat in aanmerking komt voor
deelname aan de regeling.
4. Een online enquête onder een steekproef van organisaties, die ingeschreven staan in het
handelsregister van de Kamer van Koophandel, om een schatting te maken van het aantal
vrijwilligersorganisaties dat in aanmerking komt voor de regeling en het aantal vrijwilligers dat
gratis een VOG kan aanvragen.
5. Een online enquête onder de tussen 1 januari en 20 oktober 2015 tot de regeling toegelaten
vrijwilligersorganisaties om inzicht te krijgen in de toepassing van de regeling en de
maatregelen die de organisaties nemen ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend
gedrag.
6. Telefonische interviews onder een selectie van de tussen 1 januari en 20 oktober 2015 tot de
regeling toegelaten vrijwilligersorganisaties om de ervaringen met het proces van aanmelding,
toelating en het aanvragen van een VOG te achterhalen.
7. Telefonische interviews onder (nog) niet toegelaten vrijwilligersorganisaties om redenen te
achterhalen waarom vrijwilligersorganisaties die waarschijnlijk wel aan de voorwaarden
voldoen, niet deelnemen aan de regeling.
8. Interviews met de contactpunten, het ministerie van Veiligheid en Justitie, de
screeningsautoriteit Justis en andere betrokken instanties bij de regeling om hun ervaringen
met het proces van aanmelding, toelating en het aanvragen van een VOG te achterhalen.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

30

9. Een focusgroep in de gemeente Woerden met zowel toegelaten als niet toegelaten
vrijwilligersorganisaties om de ervaringen op lokaal niveau met de regeling te achterhalen en
de lokale herkenning van de problematiek en de maatregelen die daartegen genomen worden.
In onderstaande tabel 2.1 is voor elk van de onderzoeksmethoden weergegeven in hoeverre zij
een bijdrage leveren aan het beantwoorden van de onderzoeksvragen (1a tot en met 4a). In de
daaropvolgende paragraaf verantwoorden wij de inzet van de onderzoeksmethoden.
Tabel 2.1: onderzoeksmethoden en onderzoeksvragen
Onderzoeksvraag

1a

1b

1c

1d

2a

2b

2c

2d

3a

3b

3c

3d

3e

Methode
Documentanalyse
Analyse registratiesystemen NOV en Justis
Analyse uitdraai
handels-register KvK
Enquête onder
vrijwilligersorganisaties
Enquête toegelaten
vrijwilligersorganisaties
Tel. int. toegelaten
vrijwilligersorganisaties
Tel. int. niet toegelaten
vrijwilligersorganisaties
Interviews betrokken
instanties
Focusgroep Woerden

Bij de verzameling en de analyse van de data is op verschillende punten onderscheid gemaakt. Bij
alle verzamelde data is onderscheid gemaakt tussen de twee contactpunten waar de
vrijwilligersorganisaties onder vallen: het NOC*NSF of de NOV. Daarnaast is bij een aantal
onderzoeksmethoden onderscheid gemaakt in verschillende tijdsperioden, te weten 1) voor en na
de publicatie van de beleidsregels 20 en 2) voor en na de mediacampagne ‘Seksueel
grensoverschrijdend gedrag: Maak er een punt van’.21 In de gehele onderzoeksrapportage worden
deze onderscheidingen alleen gerapporteerd als sprake is van verschillen tussen de contactpunten
NOC*NSF of NOV en de verschillende tijdsperioden.

20
21

De beleidsregels zijn gepubliceerd op 4 maart 2015
Deze campagne heeft plaatsgevonden tussen medio mei 2015 en eind juni 2015

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

31

Verantwoording onderzoeksmethoden
In deze paragraaf beschrijven wij de ingezette onderzoekmethoden uit tabel 2.1.
2.3.1 Documentanalyse
Om de probleemstelling te beantwoorden is het nodig in beeld te hebben hoe de Regeling Gratis
VOG in elkaar zit en hoe de uitvoering van de regeling bedoeld is. Om dit inzichtelijk te krijgen zijn
relevante beleidsdocumenten en het evaluatieonderzoek naar de pilot uit 2012 van Van der Klein,
Los en Verwijs (2013) bestudeerd. De toolkit ‘In veilige handen’ is bestudeerd en de daarin
genoemde maatregelen zijn als leidraad genomen voor de online enquêtes (zie paragraaf 2.3.4 en
2.3.5). Gedurende het onderzoek zijn daarnaast, op aangeven van geïnterviewde
vrijwilligersorganisaties, gedragscodes en documenten van koepelorganisaties (o.a. Scouting
Nederland en NOC*NSF) bekeken, gericht op preventie- en integriteitsbeleid ter voorkoming van
seksueel grensoverschrijdend gedrag.
2.3.2 Analyse registratiesystemen NOV en Justis
Om zicht te krijgen op het aantal toegelaten vrijwilligersorganisaties zijn de gegevens over het
aantal toegelaten vrijwilligersorganisaties opgevraagd bij de NOV over het gehele jaar 2015. De
NOV beheert het databestand met daarin alle vrijwilligersorganisaties die zijn toegelaten tot de
regeling en de datum waarop zij zijn toegelaten.22 De gegevens over het aantal aangevraagde en
verstrekte of geweigerde VOG’s in 2015 (onderzoeksvraag 1b) zijn opgevraagd bij Justis.
2.3.3 Analyse uitdraai handelsregister Kamer van Koophandel
Onderzoeksvraag 1c vraagt naar een schatting van het aantal vrijwilligersorganisaties en het aantal
vrijwilligers dat potentieel in aanmerking komt voor de regeling. De organisaties moeten voor
deelname aan de regeling voldoen aan een aantal cumulatieve voorwaarden (zie paragraaf 1.4.2).
Om een schatting te maken van het aantal vrijwilligersorganisaties dat voldoet aan deze
cumulatieve voorwaarden is gebruik gemaakt van het handelsregister van de Kamer van
Koophandel. Er is gekozen voor het handelsregister van de Kamer van Koophandel, omdat een
organisatie om deel te kunnen nemen aan de regeling ingeschreven moet staan bij de Kamer van
Koophandel. Uit het handelsregister van de Kamer van Koophandel is een bestand uitgedraaid van
230.502 organisaties, onderverdeeld in 42.844 organisatie die vallen onder contactpunt NOC*NSF
en 187.658 organisaties die vallen onder het contactpunt NOV. 23 Deze onderverdeling is gemaakt
op basis van de SBI-code van de organisaties, waarmee de vrijwilligersorganisatie behoort tot een
categorie van vergelijkbare organisaties. Elke organisatie die zich inschrijft in het handelsregister
krijgt één of meerdere SBI-codes vanuit de Kamer van Koophandel. Deze code bestaat uit 4 of 5
cijfers en geeft aan wat de activiteit van een organisatie is.
Het handelsregister van de Kamer van Koophandel bleek echter niet toereikend voor alle
voorwaarden voor deelname aan de regeling (zie paragraaf 8.1). Om vast te stellen of de
organisaties aan alle voorwaarden voldoen, is een online enquête uitgezet onder een steekproef
van organisaties die ingeschreven staan in het handelsregister van de Kamer van Koophandel.

22

In dit databestand staan zowel de organisaties die vallen onder NOV als onder NOC*NSF.
Een toelichting op het totale aantal organisaties uit het handelsregisters per SBI-code en per contactpunt (NOV en
NOC*NSF) staat in paragraaf 8.1 en in bijlage V.
23

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

32

2.3.4 Online enquête onder steekproef organisaties handelsregister Kamer van Koophandel
Om alle voorwaarden voor deelname aan de regeling mee te nemen is een disproportionele
gestratificeerde steekproef getrokken uit het bestand van 230.502 organisaties uit het
handelsregister van de Kamer van Koophandel. Daarbij is onderscheid gemaakt in organisaties
met SBI-codes die vallen onder het contactpunt NOV en SBI-codes die vallen onder het
contactpunt NOC*NSF. Een nadere analyse van de organisaties met SBI-codes die vallen onder
het contactpunt NOV leert dat er veel SBI-codes zijn, die minder frequent voorkomen (zoals
vakantiekampen en omroepen) en weinig SBI-codes die zeer frequent voorkomen (zoals overige
belangenbehartiging en gezelligheidsverenigingen). Bij een aselecte steekproef op de gehele
populatie organisaties met SBI-codes die vallen onder het contactpunt NOV, bestaat het risico dat
bepaalde SBI-codes ondervertegenwoordigd zijn. Om hieraan tegemoet te komen, is bij de
populatie organisaties waarvan de SBI-code valt onder het contactpunt NOV gekozen voor een
disproportionele steekproef (zie figuur 2.1). Door deze disproportionele steekproef kunnen de
antwoorden op de online enquête teruggewogen worden, rekening houdend met de frequentie van
de aantallen in de totale populatie. Op basis van 95% betrouwbaarheid is een steekproefomvang
nodig van 384 steekproefelementen per strata (NOV en NOC*NSF).24 Op verzoek van de
onderzoekers heeft de Kamer van Koophandel drie aselecte steekproeven getrokken (zie figuur
2.1). In totaal komt de steekproefgrootte uit op 1060 elementen25. Deze 1060 organisaties zijn per
mail benaderd met een online enquête.
Figuur 2.1: Overzicht van de steekproeftrekking

NOV
(187.658)
Populatie
(230.502)

SBI-codes komen
frequent voor
(154.218)

Steekproef aselect
320

SBI-codes komen
minder frequent voor
(33.400)

Steekproef aselect
320

NOC*NSF
(42.844)

Steekproef aselect
420

Na een uitnodiging en twee herinneringen, bleef de respons achter en is besloten gegevens op een
aanvullende manier te achterhalen. Het risico bestaat namelijk dat de non-respons een selecte
groep is, waardoor er een onjuiste schatting ontstaat. Daarom is van de organisaties uit de nonrespons telefonisch of via internet een deel van de informatie uit de enquête achterhaald (zie
paragraaf 8.1 voor een verdere beschrijving). Tabel 2.2 geeft de respons op basis van beide wijzen
van informatieverzameling weer. Daarna behandelen wij de respons per contactpunt.

24
25

Berekend met behulp van http://www.steekproefcalculator.com/steekproefcalculator.htm
Zie figuur 2.1: 320 + 320 + 420 = 1060

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

33

Tabel 2.2: respons per steekproef
NOC*NSF

NOV
SBI-codes komen

SBI-codes komen

minder frequent voor

meer frequent voor

Grootte steekproef

420

320

320



193

165

135

46%

52%

42%

68

102

128

Totaal

261

267

263

Percentage bruikbare antwoorden doelgroep

62%

83%

82%

Aantal ingevulde vragenlijsten

Responspercentage


Gegevens checken (telefonisch, internet)

In totaal zijn 420 organisaties met een SBI-code, die valt onder het contactpunt NOC*NSF
benaderd. Van deze 420 organisaties hebben 193 organisaties de online enquête ingevuld (46%).
Daarnaast zijn 68 organisaties telefonisch bereikt om de informatie te achterhalen. De bruikbare
respons komt daarmee op 261 organisaties (62%).
Bij beide groepen organisaties met een SBI-code, die valt onder het contactpunt NOV, zijn 320
organisaties benaderd. Voor de deelsteekproef minder frequent voorkomende SBI-codes hebben
165 organisaties de vragenlijst digitaal ingevuld (52%) en is voor 102 organisaties telefonisch of via
internet informatie achterhaald. Het percentage bruikbare antwoorden komt hiermee op 83%. Voor
de deelsteekproef van organisaties die meer frequent voorkomen in het handelsregister van de
Kamer van Koophandel geldt dat 135 organisaties de enquête ingevuld hebben (42%). In totaal is
voor 128 organisaties telefonisch of via internet de informatie achterhaald. De bruikbare respons
komt daarmee op 82%.
Populatieschatting van het potentieel aan vrijwilligers
Onderzoeksvraag 1c stelt ook de vraag naar het aantal vrijwilligers dat potentieel in aanmerking
komt voor het, binnen deze regeling, aanvragen van een gratis VOG. Het gaat dan om vrijwilligers
die activiteiten ondernemen met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking.
Om deze schatting te kunnen maken, is aan de organisaties binnen de steekproef uit het
handelsregister van de Kamer van Koophandel in de enquête gevraagd aan te geven met hoeveel
vrijwilligers zij werken en hoeveel van deze vrijwilligers activiteiten ondernemen met minderjarigen
en/of mensen met een verstandelijke beperking. Op basis van de uitkomsten van de enquête kan
het aantal vrijwilligers dat potentieel in aanmerking komt voor het aanvragen van een gratis VOG
geschat worden. Zie verder hoofdstuk 8.
2.3.5 Online enquête onder tot de regeling toegelaten vrijwilligersorganisaties
Om antwoord te krijgen op de onderzoeksvragen gericht op de toepassing van de beleidsregels, de
bijdrage van de Regeling Gratis VOG aan een breder preventie- en integriteitsbeleid ter
voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag en de doelbereiking van de regeling
(onderzoeksvragen 1a, 2a, 3a – 3d en 4a) is een online enquête uitgezet onder alle tot en met 20
oktober 2015 tot de regeling toegelaten vrijwilligersorganisaties. De vragen in de enquête zijn door
de onderzoekers in samenwerking met de begeleidingscommissie26 opgesteld. In de enquête is de

26

Zie voor samenstelling begeleidingscommissie bijlage II

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

34

toegelaten vrijwilligersorganisaties gevraagd naar de maatregelen die zij hebben genomen ter
voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Voor deze maatregelen is aangesloten bij
de genoemde maatregelen in de toolkit ‘In veilige handen’.
Bij de aanmelding tot de regeling vullen de vrijwilligersorganisaties gegevens van een
contactpersoon in, waaronder een mailadres. In samenwerking met de NOV is een lijst opgesteld
met de contactgegevens van alle tot en met 20 oktober 2015 tot de regeling toegelaten
vrijwilligersorganisaties. Bij de aanmelding geven de vrijwilligersorganisaties aan of zij in het kader
van de regeling benaderd mogen worden voor een nieuwsbrief op het opgegeven mailadres. In
overleg met de begeleidingscommissie is ervoor gekozen alleen de vrijwilligersorganisaties te
benaderen voor de online enquête, die hebben aangegeven dat zij benaderd mogen worden voor
de nieuwsbrief. Op peildatum 20 oktober 2015 waren in totaal 2.765 vrijwilligersorganisaties
toegelaten tot de regeling, waarvan er 311 hebben aangegeven geen nieuwsbrief te willen
ontvangen. Deze 311 organisaties zijn niet benaderd. In totaal is aan 2.454 vrijwilligersorganisaties
per mail gevraagd om de online enquête in te vullen. De organisaties hebben drie weken na de
eerste uitnodiging een herinnering ontvangen, indien zij de enquête nog niet hadden ingevuld. Op
25 januari 2016 is de enquête afgesloten. De respons is weergegeven in tabel 2.3.
Tabel 2.3: respons online vragenlijst toegelaten vrijwilligersorganisaties
Aantal

Percentage

Totaal benaderd

2.454

100%

Respons

1.549

63%

Van het totale aantal benaderde vrijwilligersorganisaties hebben er 1.549 (63%) de enquête
ingevuld: 860 organisaties (55%) vallen onder het contactpunt NOC*NSF en 689 organisaties
(45%) onder het contactpunt NOV. Niet alle vrijwilligersorganisaties hebben de enquête volledig
ingevuld. Een klein deel van de organisaties heeft middels een mail laten weten niet deel te nemen
aan de online enquête om uiteenlopende redenen. Ze hadden geen tijd voor het invullen van de
enquête, maakten weinig of geen gebruik van de regeling en 32 organisaties hebben de enquête
niet ingevuld omdat de mail niet bezorgd kon worden.
2.3.6 Telefonische interviews met toegelaten vrijwilligersorganisaties
Het aantal vragen in de online enquête onder alle toegelaten vrijwilligersorganisaties is beperkt
gehouden om de respons op de enquête zo hoog mogelijk te krijgen. Om de ervaringen van de
toegelaten vrijwilligersorganisaties met het proces van toelating en het aanvragen van een VOG te
achterhalen (onderzoeksvragen 2a - 2d) en verdieping aan te brengen op de antwoorden in de
enquête (onderzoeksvragen 3a – 3d en 4a) zijn 52 telefonische interviews gehouden met
toegelaten vrijwilligersorganisaties. Deze vrijwilligersorganisaties zijn geselecteerd op basis van de
respons op de enquête. De toegelaten vrijwilligersorganisaties konden aan het eind van de
enquête aangeven of zij benaderd mochten worden voor een aanvullend telefonisch interview: 39%
van de respondenten heeft aangegeven open te staan voor een telefonisch interview. Uit deze
groep zijn de vrijwilligersorganisaties voor de telefonische interviews geselecteerd, waarbij
rekening is gehouden met de volgende aspecten:
1. Een verdeling over de twee contactenpunten NOV en NOC*NSF;

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

35

2. Wel of geen ervaringen met (een vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag in de
afgelopen vijf jaar;
3. Het moment van toelating tot de regeling, te weten 27:
a. Januari en februari 2015: vrijwilligersorganisaties die zijn toegelaten voor de publicatie van
de beleidsregels.
b. April, mei en juni 2015: vrijwilligersorganisaties die na publicatie van de beleidsregels en
voor/ tijdens de mediacampagne zijn toegelaten;
c.

Juli tot medio oktober 2015: vrijwilligersorganisaties die na de mediacampagne en na
publicatie van de beleidsregels zijn toegelaten.

Aan de hand van deze criteria zijn de vrijwilligersorganisaties gecategoriseerd binnen zes groepen
en op basis van deze categorisering geselecteerd. De gewenste respons was zestig telefonische
interviews (vijf per groep). In tabel 2.4 is de gerealiseerde respons weergegeven.
Tabel 2.4: verwachte en gerealiseerde respons telefonische interviews
Contactpunt NOV
Maand toetreding

Contactpunt NOC*NSF

Jan –

Apr -

Juli -

Jan -

Apr -

Juli -

Feb

Juni

medio okt

Feb

Juni

medio okt

Ja

4

4

2

5

4

4

Nee

5

4

5

5

5

5

Schendingen

De respons van 60 telefonische interviews is niet gehaald: in totaal zijn 52 telefonische interviews
gehouden met toegelaten vrijwilligersorganisaties 28. Acht telefonische interviews zijn niet gehouden
om de volgende redenen:


Binnen de respons op de enquête waren slechts twee vrijwilligersorganisaties van de NOV die
ervaringen hadden met seksueel grensoverschrijdend gedrag en in de periode juli en medio
oktober zijn toegelaten.



Eén respondent heeft aangegeven per mail te reageren op de vragen, maar heeft daarna niet
meer gereageerd, ondanks meerdere verzoeken.



De twee overige vrijwilligersorganisaties van het contactpunt NOV zijn meerdere malen
telefonisch benaderd, zonder resultaat. De kans op nieuwe informatie werd klein ingeschat,
omdat binnen de groep waar deze vrijwilligersorganisaties onder vielen vier van de vijf
interviews gehouden waren en omdat het om scoutinggroepen ging.



De twee telefonische interviews van de ontbrekende vrijwilligersorganisaties van het
contactpunt NOC*NSF zijn door omstandigheden aan de zijde van de respondenten helaas
niet doorgegaan, waarna er geen tijd meer was nieuwe respondenten te benaderen.

De informatie uit de 52 telefonische interviews is consequent verwerkt in hetzelfde format. De
informatie in de formats is ingeladen in het programma Maxqda, gecodeerd en aan de hand van de
codering verwerkt.

27

Vrijwilligersorganisaties die zijn toegelaten in maart 2015 zijn niet meegenomen, om de periode een vergelijkbare lengte
te geven. De periode voor publicatie van de beleidsregel kon echter niet langer dan 2 maanden, omdat de beleidsregels
begin maart zijn gepubliceerd.
28
Zie voor beschrijving type organisaties en functie respondenten bijlage III

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

36

2.3.7 Telefonische interviews met (nog) niet toegelaten vrijwilligersorganisaties
Om inzicht te krijgen in redenen waarom vrijwilligersorganisaties die waarschijnlijk wel voldoen aan
de voorwaarden van de regeling, maar zich niet hebben aangemeld voor de regeling, zijn 20 korte
telefonische interviews gehouden met deze vrijwilligersorganisaties. Zo kunnen eventuele
verbeteringen voor de uitvoering van de regeling zichtbaar worden (onderzoeksvraag 2d). De
vrijwilligersorganisaties zijn geselecteerd op basis van de online enquête in het kader van de
populatieschatting (zie paragraaf 2.3.3). Vrijwilligersorganisaties die activiteiten ondernemen met
minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking en die voor meer dan 70% uit
vrijwilligers bestaan, hebben in de enquête de vraag gekregen of zij willen meewerken aan een
telefonisch interview.
In totaal hebben 40 vrijwilligersorganisaties die voldoen aan de voorwaarden aangegeven
benaderd te mogen worden voor een telefonisch interview, waarvan 26 vrijwilligersorganisaties
onder het contactpunt NOC*NSF vallen en 14 onder het contactpunt NOV. Van deze 40
vrijwilligersorganisatie zijn er 2029 aselect geselecteerd, waarbij alleen rekening gehouden is met
een verdeling tussen het contactpunt NOV (n=12) en het contactpunt NOC*NSF (n=8). Het aantal
organisaties dat valt onder het contactpunt NOV ligt hier hoger dan onder het contactpunt
NOC*NSF, omdat in de benadering van de vrijwilligersorganisaties die vallen onder het contactpunt
NOV een onderscheid is gemaakt tussen twee groepen binnen het contactpunt NOV (zie paragraaf
2.3.4). Bij elke groep zijn zes organisaties geïnterviewd.
2.3.8 Interviews betrokken instanties
Om zicht te krijgen op de Regeling Gratis VOG en antwoord te geven op de onderzoeksvragen
omtrent de ervaringen van stakeholders met de regeling en de toepassingen van de beleidsregels
(onderzoekvraag 2a en 2c) en eventuele verbeteringen in de uitvoering van de regeling
(onderzoeksvraag 2d) zijn verschillende interviews gehouden. Wij maken onderscheid in drie
groepen, vanwege de verschillende rollen van de respondenten:
a. De contactpunten: er zijn drie afzonderlijke face to face interviews gehouden met de NOV,
NOC*NSF en het CIO over hun rol bij de regeling, ervaringen met de regeling en eventuele
verbeteringen.
b. De ministeries: er zijn drie afzonderlijke face to face interviews gehouden met het ministerie
van Veiligheid en Justitie, het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en met de
screeningsautoriteit Justis van het ministerie van Veiligheid en Justitie, over hun rol bij de
regeling, ervaringen met de regeling en eventuele verbeteringen.
c.

Overige instanties: er is een face to face interview gehouden met Movisie en twee telefonische
interviews met Scouting Nederland en de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland. Deze
interviews hebben inhoudelijke achtergrondinformatie opgeleverd over de regeling.

De informatie vanuit de interviews met de contactpunten, het ministerie van Veiligheid en Justitie
en Justis worden meegenomen in hoofdstuk 5 over de ervaringen met de Regeling Gratis VOG. De
interviews met het ministerie van VWS en de overige instanties zijn gebruikt als
achtergrondinformatie.

29

Zie voor beschrijving functie respondenten bijlage IV.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

37

2.3.9 Focusgroep
Om te zien hoe de regeling op lokaal niveau uitwerkt en hoe vrijwilligersorganisaties op lokaal
niveau naar de regeling kijken, is één focusgroep gehouden met vrijwilligersorganisaties in de
gemeente Woerden. Zowel toegelaten (N=5) als (nog) niet toegelaten vrijwilligersorganisaties
(N=5) hebben hun input geleverd aan de focusgroep. In de focusgroep is aan bod gekomen:


Ervaringen met de toelating tot de regeling en aanvragen VOG, voor toegelaten
vrijwilligersorganisaties (onderzoeksvragen 2a en 2b);



Bekendheid met de regeling en redenen voor niet-deelname, voor de (nog) niet toegelaten
vrijwilligersorganisaties (onderzoeksvraag 2d)



Lokale herkenning van de problematiek van seksueel grensoverschrijdend gedrag
(onderzoeksvraag 1a);



Genomen maatregelen en beleid gericht op het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend
gedrag (onderzoeksvragen 3a en 3d);



Bijdrage aan een breder preventie- en integriteitsbeleid ter voorkoming van seksueel
grensoverschrijdend gedrag (onderzoeksvraag 4a).



Lokale structuur en rol gemeente bij vorming beleid vrijwilligersorganisaties (onderzoeksvraag
2d).
Beperking onderzoek

In dit onderzoek is gebruik gemaakt van online enquête, interviews en een populatieschatting op
basis van het handelsregister van de kamer van koophandel. De beperkingen van de
populatieschatting komen in hoofdstuk 7 aan de orde. Daarnaast is onderhavige onderzoek vrij
snel na de start van de structurele Regeling Gratis VOG begonnen. Gedurende het onderzoek was
de precieze uitvoering van de regeling nog in ontwikkeling. In de onderzoeksperiode zijn daardoor
aanpassingen gedaan die niet zijn meegenomen in de onderzoeksrapportage, zoals de aanpassing
van het aanmeldings- en registratiesysteem voor vrijwilligersorganisaties om deel te kunnen nemen
aan de regeling. Bovendien zijn de resultaten in dit onderzoeksrapport gebaseerd op een enquête
onder toegelaten vrijwilligersorganisaties die tot 20 oktober 2015 zijn gelaten. Inmiddels zijn meer
vrijwilligersorganisaties toegelaten tot de regeling en zijn er veranderingen opgetreden in het
proces. Ook hebben de interviews met de betrokken instanties plaatsgevonden in december 2015
en januari 2016.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

38

3 SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG
De Regeling Gratis VOG richt zich op het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag
door vrijwilligers. Om zicht te krijgen op de omvang van de ervaringen van vrijwilligersorganisaties
met seksueel grensoverschrijdend gedrag door vrijwilligers, beantwoorden we in dit hoofdstuk
onderzoekvraag 1a: In welke mate hebben de (toegelaten) vrijwilligersorganisaties concrete
ervaringen met (een vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag en om welk soort
ervaringen gaat het?
Om deze vraag te beantwoorden is de toegelaten vrijwilligersorganisaties in de online enquête
gevraagd of zij in de afgelopen vijf jaar ervaring hebben gehad met (een vermoeden van) seksueel
grensoverschrijdend gedrag. Daarna zijn de ervaringen uitgediept in de telefonische interviews met
de toegelaten vrijwilligersorganisaties.
Ervaringen met seksueel grensoverschrijdend gedrag

In figuur 3.1 is weergegeven in welke mate de toegelaten vrijwilligersorganisaties in de afgelopen
vijf jaar te maken hebben gehad met (een vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag
door een vrijwilliger of een beroepskracht. De meeste organisaties (86%) hebben in de afgelopen
vijf jaar niet te maken gehad met (een vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag. Elf
procent heeft in de afgelopen vijf jaar één of meerdere ervaringen gehad met (een vermoeden van)
seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het aantal organisaties dat aangeeft meerdere keren in de
afgelopen vijf jaar (een vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag door een vrijwilliger
te hebben meegemaakt, is beperkt tot drie organisaties. Er zijn geen verschillen tussen de twee
contactpunten.
Figuur 3.1: (vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag in de afgelopen vijf jaar

(VERMOEDEN) SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG
NOC*NSF (N=701)

vanmontfoort.nl

JA

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

3%

4%

4%

10%

11%

11%
NEE

NOV (N=609)

87%

85%

86%

Totaal (N=1310)

W EET IK NIET

39

Soort ervaringen seksueel grensoverschrijdend gedrag en reactie op ervaring

In de 52 telefonische interviews met toegelaten vrijwilligersorganisaties is ingegaan op het soort
ervaring dat zij hebben gehad met seksueel grensoverschrijdend gedrag en de wijze waarop de
organisatie is omgegaan met deze ervaring. Wij merken op voorhand op dat de respondenten
terughoudend waren in het uitweiden over hun ervaringen met seksueel grensoverschrijdend
gedrag. Van de 52 vrijwilligersorganisaties hebben 21 organisaties te maken gehad met seksueel
grensoverschrijdend gedrag in de afgelopen vijf jaar. Bij vier organisaties wisten de respondenten
dat er iets gespeeld heeft in het verleden, maar konden zij niet aangeven wat er gespeeld heeft,
omdat zij zelf toen geen lid waren van het bestuur. Wij beschrijven hieronder de informatie over het
soort ervaring met seksueel grensoverschrijdend gedrag en de reactie daarop, die wel naar voren
is gekomen in de telefonische interviews.
De ervaringen met seksueel grensoverschrijdend gedrag bij de 17 organisaties die wel iets over de
ervaring konden vertellen, zijn verschillend. Bij acht organisaties speelden er situaties tussen een
net meerderjarige leider of trainer en nog net minderjarige meisjes. Bij drie van deze acht
organisaties wisten de respondenten niet precies wat heeft plaatsgevonden en zien zij het als iets
kleins of als verliefdheid tussen trainer en lid. Bij vijf van de acht organisaties is een melding
gedaan bij het bestuur of de vertrouwenspersoon van de organisaties. Bij één organisatie ging het
om het insmeren van de rug van meisjes met zonnebrand door de mannelijke leiding, wat de
meisjes achteraf niet fijn vonden. Nadat de meisjes dit hadden aangegeven bij de organisatie is er
niets gebeurd, omdat de organisatie het niet ernstig genoeg vond. Het tweede incident is het
versturen van een foto met ontbloot bovenlijf door de trainer naar een meisje met de vraag of hij
zo’n foto terug kon krijgen. Deze trainer is door de organisatie weggestuurd naar aanleiding van dit
incident. De respondent vertelt dat geen aangifte is gedaan, omdat het minderjarige slachtoffer dit
niet wilde. Bij twee organisaties liep de trainer regelmatig naar binnen in de meisjeskleedkamer. Bij
één van deze organisaties is de trainer zelf weggegaan na de melding, bij de andere organisatie
wist de respondent niet wat er na de melding is gebeurd. Het vijfde incident waar melding van
gedaan is, was een trainer die zich aangetrokken voelde tot een minderjarig meisje, maar dit was
niet wederzijds. De trainer wilde in gesprek met het meisje, maar het meisje wilde dat niet. De
respondent wist niet of de trainer mocht blijven bij de organisatie.
Bij drie van de 17 organisaties was sprake van ernstig seksueel grensoverschrijdend gedrag. Bij
één organisatie had een vrijwilliger pornografisch materiaal op zijn mobiel. Er is geen aangifte bij
de politie gedaan en de situatie is niet verder besproken. De vrijwilliger mocht geen activiteiten
meer ondernemen voor de vrijwilligersorganisatie. De geïnterviewde respondent van deze
organisatie vindt dat er niet adequaat is opgetreden en meldt dat het beleid later is aangescherpt,
waaronder de aanmelding voor de Regeling Gratis VOG. Bij een andere organisatie heeft een
persoon seksuele handelingen verricht bij een kind. Naar aanleiding van het incident is zorg
ingezet voor het slachtoffer en is de politie ingeschakeld. De betreffende persoon is niet meer
werkzaam voor de organisatie. Bij de derde organisatie werd een leider opgepakt voor het bezit
van kinderporno. Binnen de organisatie waren nooit klachten over deze persoon geweest en is ook
niets voorgevallen binnen de organisatie. Zijn aanhouding heeft er wel toe geleid dat hij geen
activiteiten meer mocht verrichten voor de organisatie.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

40

Bij vier van de 17 organisaties geven de respondenten expliciet aan dat er sprake was van een
vermoeden van seksuele handelingen door een vrijwilliger of beroepskracht. Bij twee organisaties
leek het een verzonnen verhaal. Deze organisaties zijn in gesprek gegaan met de persoon in
kwestie. Tijdens dit gesprek is gebleken dat de situatie – volgens de respondent – anders was dan
dat de minderjarige had verteld. Bij één organisatie is de persoon in kwestie geschorst geweest om
te achterhalen wat er gebeurd is en is daarna, ondanks de vaststelling dat het niet waar was, zelf
vrijwillig vertrokken. Bij de andere organisaties is de persoon gebleven en is het vier-ogen principe
ingevoerd, vooral ook ter bescherming van vrijwilligers en beroepskrachten tegen een valse
aanklacht. Bij de twee andere organisaties kan de respondent niet aangeven waar het precies om
ging. Bij beide organisaties heeft de vertrouwens(contact)persoon de kwestie opgepakt. Deze
respondenten konden wel vertellen dat de trainer/ vrijwilliger waar het om ging vertrokken is, maar
zij wisten niet of dit vrijwillig of gedwongen was.
Bij de laatste twee van de 17 organisaties was er geen sprake van een incident met seksueel
grensoverschrijdend gedrag, maar deze twee organisaties hadden wel vragen gekregen van
ouders over bepaalde algemene gedragsnormen binnen de vereniging die hier wel mee te maken
hebben. Bij één organisatie was het namelijk gebruikelijk dat een zwemleraar na het trainen mee
ging douchen met alle jongeren in de gezamenlijke doucheruimte. De ouders hebben een gesprek
gehad met het bestuur en het bestuur heeft besloten dat de trainer niet meer mee ging douchen.
Bij de tweede organisatie ging het om het beetpakken van meisjes door de trainer bij een
sportactiviteit. Omdat het beetpakken onderdeel is van de sportactiviteit, heeft het bestuur naar
aanleiding van vragen van ouders besloten dat elke trainer een VOG moet kunnen overhandigen.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

41

4 DE REGELING GRATIS VOG IN UITVOERING
In dit hoofdstuk beschrijven wij de uitvoering van de Regeling Gratis VOG. In hoofdstuk 1 is de
wettelijke basis van de regeling besproken. In dit hoofdstuk beschrijven wij de feitelijke uitvoering
van de regeling op basis van de documentanalyse en de interviews met de contactpunten
NOC*NSF, NOV en CIO, het ministerie van Veiligheid en Justitie en Justis. Daarnaast geven we
antwoord op onderzoeksvraag 1b: Hoe verloopt de toename van het aantal vrijwilligersorganisaties
dat toegelaten is tot de regeling en het aantal aangevraagde en verstrekte VOG’s?
In het volgende hoofdstuk gaan wij in op de ervaringen van de betrokken instanties en de
toegelaten vrijwilligersorganisaties met de uitvoering van de regeling. We beginnen in het
onderhavige hoofdstuk met een beschrijving van het volledige proces van aanmelding en toelating
tot de regeling en het gratis aanvragen van een VOG.
Proces van aanmelding en toelating tot de regeling en aanvragen VOG
In artikel 1 van de beleidsregels is opgenomen dat een vrijwilligersorganisatie geregistreerd moet
zijn bij het ministerie van Veiligheid en Justitie voordat de vrijwilligers die activiteiten ondernemen
met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking, gratis een VOG kunnen
aanvragen. Schematisch ziet het proces van aanmelding en toelating tot de regeling en het
vervolgens aanvragen van een VOG er als volgt uit:
Figuur 4.1: schematische weergave procedure aanmelding - toelating - aanvragen VOG.
Toelating door
Min V&J

Klaarzetten

Aanvragen

VOG

VOG

Aanmelding
organisatie

Doorsturen
aanmelding

• Vrijwilligersorganistatie

• Het contactpunt checkt

• Ministerie van V&J

• Vrijwilligersorganisatie

• Vrijwilliger ontvangt mail

meldt zich aan via

voorwaarden voor

beoordeelt aanmelding

logt middels

voor afronding VOG-

www.gratisvog.nl

deelname (voorselectie)

op basis van de

eHerkenning in bij Justis

aanvraag

• Het contactpunt checkt

• Het contactpunt zet de

voowaarden en beslist

• Vrijwilligersorganisatie

• Vrijwilliger rondt (binnen

volledigheid aanmelding

volledige aanmelding

over toelating of

vult gegevens in en

twee weken) aanvraag

en stelt eventueel

door naar ministerie van

afwijzing

screeningsprofiel voor

af middels DigiD

aanvullende vragen om

V&J.

• Vrijwilligersorganisatie

vrijwilliger

• Vrijwilliger ontvangt

aanmelding volledig te

krijgt schriftelijk bericht

• Vrijwilligersorganisatie

binnen 8 weken de VOG

krijgen.

over toelating/ afwijzing

rondt klaarzetten VOG-

thuis

• KvK nummer toegelaten

aanvraag af.

vrijwilligersorganisatie
gaat naar Justis

In onderstaande lichten wij de verschillende stappen in het proces hierboven toe.
4.1.1 Aanmelding door vrijwilligersorganisatie
Het proces van registratie bij het ministerie van Veiligheid en Justitie begint met de
aanmelding door de vrijwilligersorganisatie via de website www.gratisvog.nl. De
vrijwilligersorganisatie voert contactgegevens en het nummer van de Kamer van Koophandel in.
Op basis van dit nummer en de daaraan verbonden SBI-code wordt de vrijwilligersorganisatie
gekoppeld aan het contactpunt NOC*NSF of het contactpunt NOV. De vrijwilligersorganisaties

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

42

kunnen voor vragen over de aanmelding terecht bij de contactpunten. In het aanmeldformulier
geeft de vrijwilligersorganisatie aan of zij voor minimaal 70% uit vrijwilligers bestaat, geen
winstoogmerk heeft en of de vrijwilligers contact hebben met minderjarigen en/of mensen met een
verstandelijke beperking. Ook licht de vrijwilligersorganisatie het actieve preventie- en
integriteitsbeleid toe. Dit kan door het aanvinken van één of meerdere van de op de website
www.gratisvog.nl aangereikte maatregelen30: 1) het hanteren van een gedragscode, 2)
aanstellingsbeleid voor vrijwilligers en 3) een vertrouwens(contact)persoon. Naast de aangereikte
maatregelen kunnen vrijwilligersorganisaties ook andere maatregelen noemen die zij hebben
genomen. Een vrijwilligersorganisatie moet minstens één maatregel ter voorkoming van seksueel
grensoverschrijdend gedrag hebben. Bij het versturen van het aanmeldformulier geeft de
vrijwilligersorganisatie aan het formulier naar waarheid te hebben ingevuld. De aanmelding komt
terecht bij één van de contactpunten en het contactpunt beoordeelt of de aanmelding volledig is.
Indien de aanmelding onvolledig is, verzoekt het contactpunt de vrijwilligersorganisatie aanvullende
informatie te verstrekken.
4.1.2 Doorsturen aanmelding door contactpunten
Het contactpunt checkt of de aangemelde vrijwilligersorganisatie aan de voorwaarden
voor deelname voldoet. De contactpunten maken zodoende een eerste selectie van
vrijwilligersorganisaties die wel en niet aan de voorwaarden voldoen. In principe wordt hierbij
vertrouwd op hetgeen de vrijwilligersorganisatie bij de aanmelding heeft aangekruist. De
contactpunten checken wel de bij de aanmelding bijgevoegde documenten. Voldoet een
vrijwilligersorganisatie volgens het contactpunt aan de voorwaarden en is de aanmelding volledig,
dan stuurt het contactpunt de aanmelding door naar het ministerie van Veiligheid en Justitie. De
vrijwilligersorganisatie wordt hiervan op de hoogte gesteld door middel van een mail met de
mededeling dat de aanmelding naar het ministerie van Veiligheid en Justitie is doorgestuurd en
daar in behandeling wordt genomen. Voldoet een vrijwilligersorganisatie niet aan de voorwaarden,
dan adviseert het contactpunt de organisatie omtrent het wel kunnen voldoen aan de voorwaarden
(bijvoorbeeld omtrent het preventieve beleid) of het contactpunt adviseert de vrijwilligersorganisatie
de aanmelding niet voort te zetten. De vrijwilligersorganisatie kan besluiten de aanmelding alsnog
voort te zetten en ter beoordeling voor te leggen aan het ministerie van Veiligheid en Justitie.
4.1.3 Toelating door ministerie van Veiligheid en Justitie
Het ministerie van Veiligheid en Justitie beoordeelt de aanmelding op basis van de
gestelde voorwaarden voor deelname in de beleidsregels. Het ministerie checkt
steekproefsgewijs of een organisatie aan de voorwaarden voldoet. Voldoet de aangemelde
vrijwilligersorganisatie aan de voorwaarden, dan wordt de organisatie toegelaten. Zo niet, dan volgt
er een afwijzing op de aanmelding. Het ministerie beslist dus formeel over toelating of afwijzing en
moet deze beslissing binnen maximaal 8 weken na ontvangst van de doorgestuurde aanmelding
nemen. Dat het ministerie van Veiligheid en Justitie de beslissingsbevoegdheid heeft omtrent
toelating van een organisatie tot de regeling is aan het begin van 2015 onvoldoende duidelijk
gecommuniceerd naar de vrijwilligersorganisaties. De communicatie naar de eerste drie lichtingen
van in totaal 992 aangemelde vrijwilligersorganisaties was voor verschillende interpretaties
vatbaar, hetgeen tot verwarring bij deze organisaties heeft gezorgd. Vanwege het opgewekte
30

In het vervolg wordt gesproken van aangereikte maatregelen, waarmee de op de website www.gratisvog.nl genoemde
maatregelen worden bedoeld.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

43

vertrouwen bij de organisaties door de contactpunten zijn deze 992 vrijwilligersorganisaties
toegelaten tot de regeling, ondanks dat er bij enkele organisaties twijfel bestond of zij voldeden aan
alle voorwaarden, die genoemd zijn in de beleidsregels 31. Na constatering hiervan is de
communicatie naar de vrijwilligersorganisaties aangepast, waardoor helder werd dat
vrijwilligersorganisaties pas zijn toegelaten na een beslissing door het ministerie van Veiligheid en
Justitie.
Bij toelating tot de regeling verstuurt het contactpunt een bevestiging naar de
vrijwilligersorganisatie. Bij een afwijzing stuurt het ministerie van Veiligheid en Justitie een
afwijzingsbesluit. Tegen de afwijzing kan de vrijwilligersorganisatie bezwaar maken bij het
ministerie. Een verzamelbesluit met alle toegelaten vrijwilligersorganisaties in een bepaalde
periode wordt gepubliceerd op www.gratisvog.nl. Na toelating wordt het Kamer van Koophandel
nummer van de toegelaten organisatie automatisch doorgegeven aan Justis. Justis verwerkt dit
nummer in haar systeem.
4.1.4 Klaarzetten VOG-aanvraag door vrijwilligersorganisatie
Na de formele toelating tot de regeling kan de vrijwilligersorganisatie een VOGaanvraag voorbereiden voor haar vrijwilligers, het zogenaamde klaarzetten van de
VOG-aanvraag. Het klaarzetten van de VOG-aanvraag kan alleen digitaal door middels
eHerkenning32 in te loggen bij Justis. Door de koppeling van het nummer van de Kamer van
Koophandel aan het systeem van Justis, krijgt de vrijwilligersorganisatie de optie om gratis een
VOG aan te vragen. De vrijwilligersorganisatie vult gegevens in van de organisatie én de gegevens
van de vrijwilliger.33 De vrijwilligersorganisatie geeft aan waarop gescreend moet worden. Bij de
Regeling Gratis VOG gaat het om het algemene screeningsprofiel (zie paragraaf 1.2). Het
risicogebied personen is hierbij standaard ingevuld. Daarnaast geeft de vrijwilligersorganisatie aan
op welke functieaspecten gescreend moet worden. Standaard gaat dit bij de aanvraag om de
functieaspecten: belast met de zorg voor minderjarigen en/of belast met de zorg voor
(hulpbehoevende) personen, zoals ouderen en gehandicapten. Indien gewenst kunnen ook andere
risicogebieden of functieaspecten worden aangevinkt, bijvoorbeeld financiën (als een vrijwilliger
ook als penningmeester aan de slag gaat of de kas beheert). Na het verder afronden van de
vragen in het systeem van Justis, bevestigt de vrijwilligersorganisatie alle gegevens en is het
voorbereidende werk voor de VOG-aanvraag klaar.
4.1.5 Aanvragen VOG door vrijwilliger
Na het voorbereidende werk door de vrijwilligersorganisatie ontvangt de vrijwilliger een
mail om de VOG-aanvraag af te ronden. De vrijwilliger is namelijk de officiële aanvrager
van de VOG. Dit doet de vrijwilliger door middels DigiD in te loggen bij Justis en de aanvraag af te
ronden. De vrijwilliger heeft twee weken de tijd om deze VOG-aanvraag af te ronden. Justis neemt
vervolgens binnen acht weken een beslissing over het verstrekken van de VOG. Bij verstrekking

31

Brieven Ministerie van Veiligheid en Justitie, dd. 7 april 2015, p.1, over verzamelbesluit batch 12-01-02015; batch 26-012015 en batch 10-02-2015.
32
De overheid communiceert steeds meer digitaal met haar burgers en bedrijven. Voor burgers gebeurt dit middels DigiD
en voor bedrijven, ondernemers en beroepsbeoefenaren gebeurt dit via eHerkenning. DigiD wordt verstrekt vanuit de
overheid en eHerkenning door commerciële bedrijven. Er zijn meerdere commerciële bedrijven die eHerkenning aanbieden:
sommigen doen dit gratis, andere tegen een vergoeding.
33
Voorletters en achternaam, geboortedatum en e-mailadres

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

44

krijgt de vrijwilliger de VOG thuis opgestuurd. De vrijwilliger overhandigt vervolgens de ontvangen
VOG aan de vrijwilligersorganisatie.
Uitvoering Regeling Gratis VOG in 2015
In paragraaf 4.1 zijn de stappen beschreven die genomen moeten voordat een
vrijwilligersorganisatie is toegelaten tot de Regeling Gratis VOG en de vrijwilligers gratis een VOG
kunnen aanvragen. Binnen deze stappen kunnen vrijwilligersorganisaties afvallen, omdat hun
aanmelding niet doorgestuurd wordt naar het ministerie van Veiligheid en Justitie door één van de
contactpunten of dat het ministerie de aanmelding afwijst en de vrijwilligersorganisatie niet wordt
toegelaten tot de Regeling Gratis VOG. In deze paragraaf beschrijven wij het aantal organisaties
dat zich heeft aangemeld en is toegelaten tot de regeling in 2015 en het aantal VOG’s dat is
aangevraagd door de vrijwilligers in 2015 aan de hand van dezelfde stappen als in paragraaf 4.1
beschreven.
4.2.1 Aantal aanmeldingen door vrijwilligersorganisaties
In figuur 4.2 is het aantal aanmeldingen via www.gratisvog.nl per maand weergegeven,
in totaal en onderverdeeld naar de twee contactpunten NOC*NSF en NOV. In totaal
hebben zich 3.756 vrijwilligersorganisaties aangemeld in 2015, waarvan 1.973 organisaties vallen
onder het contactpunt NOC*NSF en 1.783 onder het contactpunt NOV.
Figuur 4.2: aanmeldingen vrijwilligersorganisaties per maand in 2015 (bron: registratiesysteem NOV)

AANMELDINGEN VRIJWILLIGERSORGANISATIES PER MAAND
1000
900
800
700
600
500
400
300
200
100
0

jan
Totaal = 3756
921
NOC*NSF = 1973 429
NOV = 1783
492

feb
443
243
200

mrt
404
204
200

apr
285
157
128

mei
289
149
140

jun
265
149
116

jul
135
78
57

aug
152
98
54

sep
231
118
113

okt
218
130
88

nov
251
123
128

dec
162
95
67

Het aantal aanmeldingen is in januari 2015 (de eerste maand van de regeling) veel hoger dan in de
overige maanden van 2015. Dit komt, volgens de contactpunten, door de pilot ‘Gratis VOG voor
vrijwilligers die met minderjarigen werken’, die voorafging aan de structurele regeling. Ook hebben
organisaties gewacht tot 1 januari 2015 voordat zij aan de slag gingen met de VOG, omdat de
structurele regeling voordelen biedt ten opzichte van de eerdere regeling. Deze organisaties
hebben zich waarschijnlijk direct na de start van de structurele regeling aangemeld. In de
zomermaanden ligt het aantal aanmeldingen relatief laag, na de zomer neemt het aantal
aanmeldingen weer iets toe.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

45

Bij de onderverdeling van het aantal aanmeldingen per maand per contactpunt zien we dat het
aantal aanmeldingen door vrijwilligersorganisaties die onder het contactpunt NOC*NSF vallen,
steeds net iets hoger is dan het aantal aanmeldingen door vrijwilligersorganisaties die vallen onder
het contactpunt NOV. Volgens de contactpunten komt dit doordat bij NOC*NSF sprake is van een
grotere mate van organisatie op overkoepelend niveau. Hierdoor worden de organisaties
makkelijker bereikt en daarmee bekend met de regeling.
4.2.2 Doorsturen door contactpunten
De 3.756 aanmeldingen via de website in 2015 komen terecht bij één van de
contactpunten. Zij sturen een aanmelding door naar het ministerie van Veiligheid en
Justitie als de informatie volledig is en de contactpunten vinden dat de aangemelde
vrijwilligersorganisatie voldoet aan de voorwaarden voor deelname. De contactpunten hebben
3.280 aanmeldingen (87%) doorgestuurd naar het ministerie ter beoordeling, waarvan er 3.233
zonder aantekening zijn doorgestuurd. Dit betekent dat er geen vragen zijn over de aanmelding en
de vrijwilligersorganisatie volgens het contactpunt voldoet aan de voorwaarden. De contactpunten
hebben 47 aanmeldingen met een aantekening doorgestuurd naar het ministerie, wat inhoudt dat
het ministerie specifiek naar de aanmelding moet kijken, bijvoorbeeld omdat het contactpunt niet
zeker weet of de vrijwilligersorganisatie aan de criteria voldoet.
De overige 476 aanmeldingen (13%) zijn niet doorgestuurd naar het ministerie van Veiligheid en
Justitie. Deze aanmeldingen zijn niet door de eerste selectie door de contactpunten NOV en
NOC*NSF heen gekomen. Bij 446 aanmeldingen heeft één van de contactpunten de
vrijwilligersorganisatie gevraagd om aanvullende informatie omdat de aanvraag niet duidelijk of
volledig was. Het grootste deel van de vrijwilligersorganisaties heeft hier niet op gereageerd
(N=399), waardoor de aanvraag niet is doorgestuurd naar het ministerie. Bij 47 organisaties is de
reactietermijn van 4 weken, op het moment van schrijven van deze rapportage nog niet verstreken
en wachten de contactpunten nog op antwoord.
Dertig van de 476 vrijwilligersorganisaties hebben hun aanmelding na advies van het contactpunt
ingetrokken. Het contactpunt heeft de aanmelding beoordeeld en geconstateerd dat de
vrijwilligersorganisatie niet aan de voorwaarden voldoet. Het contactpunt adviseert de
vrijwilligersorganisatie dan niet verder te gaan met de aanmelding. Deze dertig organisaties vallen
allemaal onder het contactpunt NOV. Dit houdt hoogstwaarschijnlijk verband met de grotere
heterogeniteit onder de vrijwilligersorganisaties die onder het contactpunt NOV vallen, wat betekent
dat er een grotere diversiteit is onder het type organisatie dat valt onder het contactpunt NOV. Dit
tegenover de mindere diversiteit onder de vrijwilligersorganisaties die onder NOC*NSF vallen,
omdat dit voornamelijk gaat om sportverenigingen en andere sport gerelateerde organisaties.
4.2.3 Beoordeling ministerie van Veiligheid en Justitie
Het ministerie van Veiligheid en Justitie beslist of een vrijwilligersorganisatie wordt
toegelaten tot de regeling. In tabel 4.1 is de beslissing van het ministerie weergegeven
op de 3.280 doorgestuurde aanvragen, in totaal en verdeeld over de twee contactpunten.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

46

Tabel 4.1: beslissing op aanmeldingen in 2015 (bron: registratiesysteem NOV)
Beslissing ministerie

Totaal

NOC*NSF

NOV

N

%

N

%

N

%

Toegelaten

3.161

96,4%

1.680

97,4%

1.481

95,2%

Afgewezen

43

1,3%

5

0,3%

38

2,4%

Nog in behandeling
Totaal

76

2,3%

40

2,3%

36

2,3%

3.280

100%

1.725

100%

1.555

100%

Alle in tabel 4.1 naar het ministerie doorgestuurde aanmeldingen zijn gedaan in 2015. Bij een deel
van deze aanmeldingen heeft de beslissing tot toelating, vanwege de beslistermijn van 8 weken,
plaatsgevonden in 2016. In totaal zijn 3.161 van de 3.280 vrijwilligersorganisaties toegelaten tot de
regeling (96,4%). We zien hierin een verschil tussen contactpunten NOV en NOC*NSF: 97% van
de vrijwilligersorganisatie die vallen onder het contactpunt NOC*NSF zijn toegelaten, tegenover
95% van de vrijwilligersorganisaties die vallen onder het contactpunt NOV.34 Het aantal
vrijwilligersorganisaties waarvan de aanvraag is afgewezen is klein: 43 organisaties (1,3%) zijn niet
toegelaten tot de regeling omdat zij niet voldoen aan de voorwaarden voor deelname. Deze
afwijzingen betreffen voornamelijk vrijwilligersorganisaties die vallen onder het contactpunt NOV.
Dit houdt hoogstwaarschijnlijk ook verband met de grotere heterogeniteit van de
vrijwilligersorganisaties die vallen onder het contactpunt NOV. Ongeveer 2,3% van de
aanmeldingen in 2015 is op het moment van schrijven van de rapportage nog in behandeling bij
het ministerie.
Figuur 4.3 toont het aantal beslissingen tot toelating door het ministerie van Veiligheid en Justitie
per maand in de periode januari 2015 tot en met januari 2016. In 2015 zijn in totaal 2.908
vrijwilligersorganisaties toegelaten tot de Regeling Gratis VOG.
Figuur 4.3: aantal toegelaten vrijwilligersorganisaties per maand in 2015

AANTAL TOEGELATEN ORGANISATIES PER MAAND
800
700
600
500
400
300
200
100
0

jan
Totaal = 3161
700
NOC*NSF = 1680 332
NOV = 1481
368

34

feb
503
246
257

mrt
331
184
147

apr
225
126
99

mei
191
100
91

jun
271
172
99

jul
124
76
48

aug
71
48
23

sep
147
81
66

okt
0
0
0

nov
121
71
50

dec
224
114
110

jan
253
130
123

Dit verschil is significant. Chi2 = 12,7; df=1; p < 0,01

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

47

In figuur 4.3 is te zien dat het aantal toegelaten vrijwilligersorganisaties, net als het aantal
aanmeldingen, het hoogst is in de maand januari 2015, namelijk 700. Hierbij is sprake van een
kleine bijzonderheid: in de eerste twee maanden van de regeling hebben 992 organisaties gehoord
dat zij waren toegelaten tot de regeling, terwijl het ministerie van Veiligheid en Justitie op dat
moment nog geen beslissing daaromtrent had genomen (zie paragraaf 4.1.3).
Vanaf de eerste maand daalt het aantal toegelaten vrijwilligersorganisaties per maand en zien we
een stijging in juni 2015. Opvallend is dat er in oktober geen enkele vrijwilligersorganisatie is
toegelaten. Dit blijkt een technische fout door de wisseling van het registratiesysteem medio
november. Ten slotte valt in de figuur op dat het aantal toegelaten organisaties in december 2015
en januari 2016 weer is toegenomen. Wellicht hangt dit samen met de lichte toename van het
aantal aanmeldingen van organisaties na de zomer (zie figuur 4.2).
4.2.4 Aantal klaargezette VOG’s door vrijwilligersorganisaties
Na toelating tot de regeling kunnen vrijwilligersorganisaties digitaal een VOG-aanvraag
klaarzetten voor hun vrijwilligers. De vrijwilligersorganisatie vult alle gegevens in en de
vrijwilliger ontvangt daarna een mail om de VOG-aanvraag af te ronden. Het aantal aangevraagde
VOG’s en de uitkomst van die aanvraag (verstrekking VOG of weigering VOG) wordt geregistreerd
door Justis. Deze gegevens worden weergegeven in paragraaf 4.2.5. Het aantal klaargezette
VOG’s door de vrijwilligersorganisaties wordt niet apart geregistreerd door het ministerie of Justis.
Wel is aan de toegelaten vrijwilligersorganisaties in de enquête gevraagd of zij een VOG-aanvraag
hebben klaargezet voor hun vrijwilligers.
Op het moment van afname van de enquête (november 2015) heeft 89% (N=1.314) van de
toegelaten vrijwilligersorganisaties één of meerdere VOG’s klaargezet voor hun vrijwilligers. Elf
procent van de toegelaten organisaties heeft geen VOG klaargezet voor hun vrijwilligers. De
organisaties die vallen onder het contactpunt NOV hebben significant35 vaker één of meerdere
VOG’s (93%) klaargezet dan de organisaties die vallen onder het contactpunt NOC*NSF (87%).
4.2.5 Aantal aangevraagde VOG
Na het klaarzetten van de VOG-aanvraag door de vrijwilligersorganisatie, krijgt de
vrijwilliger een mail om de aanvraag af te ronden middels Digid. Deze afgeronde
aanvragen worden geregistreerd door Justis. In 2015 zijn 57.801 VOG’s aangevraagd door de
vrijwilligers onder de Regeling Gratis VOG. Hiervan zijn 57.695 VOG’s (99,8%) verstrekt en 91
VOG’s geweigerd.36 In figuur 4.5 zijn de aangevraagde VOG’s per maand weergegeven.

35

Chikwadraat = 13,7, df=1, p < 0,0001
Bij de overige aanvragen is het voornemen tot weigeren gestuurd (N=10) of zijn de zaken nog in behandeling (N=4). Ook
zijn er vier aanvragen stopgezet.
36

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

48

Figuur 4.5: aantal aangevraagd VOG per maand in 2015

AANTAL AANGEVRAAGDE VOG PER MAAND IN 2015
10000
8697

9000

7853

8000

7018
6406

7000
6000

5365

5000

4286

4000

1000

3505

apr

mei

3571

3731

jul

aug

2774

3000
2000

3762

833

0
jan

feb

mrt

jun

sep

okt

nov

dec

Figuur 4.5 laat een stijgende lijn zien in het aantal aangevraagde VOG’s. In de maanden januari en
februari 2015 ligt het aantal het laagst, onder de 3.000. Hiervoor zagen we dat het aantal
aangemelde en toegelaten vrijwilligersorganisatie in deze twee maanden het hoogst was. De
vrijwilligersorganisaties hebben blijkbaar niet direct veel VOG’s klaargezet voor hun vrijwilligers. In
het onderzoek is niet onderzocht waar dit aan ligt. In de periode maart tot en met augustus 2015
blijft het aantal aangevraagde VOG’s ongeveer gelijk, met een gemiddelde van ongeveer 3.800
aanvragen per maand, met een piek in juni 2015 (5.365). Door de geïnterviewde instanties wordt
deze piek in juni toegeschreven aan organisaties die in de zomervakantie activiteiten organiseren
voor kinderen en minderjarigen. In de maanden september, oktober en november ligt het aantal
aangevraagde VOG’s het hoogst (tussen de 7.000 en 9.000 aanvragen per maand). De maand
december laat weer een kleine daling zien.
Samenvatting
In dit hoofdstuk is de feitelijke uitvoering van de Regeling Gratis VOG in 2015 beschreven. Om
geregistreerd te worden meldt een vrijwilligersorganisatie zich aan via www.gratisvog.nl. In 2015
hebben 3.756 vrijwilligersorganisaties dit gedaan. Na de aanmelding checkt het contactpunt of de
vrijwilligersorganisaties naar haar oordeel, voldoet aan de voorwaarden voor deelname. Het
contactpunt kan daarbij de vrijwilligersorganisaties vragen om meer informatie. Voldoet de
organisatie volgens het contactpunt aan de voorwaarden, dan stuurt het contactpunt de
aanmelding naar het ministerie van Veiligheid en Justitie. Van de 3.756 aanmeldingen zijn er 3.280
doorgestuurd naar het ministerie van Veiligheid en Justitie. De overige 476 aanmeldingen zijn niet
doorgestuurd naar het ministerie, voornamelijk omdat vrijwilligersorganisaties niet gereageerd
hebben op de vraag om aanvullende informatie. Het ministerie van Veiligheid en Justitie neemt
binnen 8 weken de definitieve beslissing tot toelating van de vrijwilligersorganisatie tot de regeling.
Van de 3.280 aanmeldingen in 2015 zijn in 3.161 vrijwilligersorganisaties toegelaten tot de
regeling. De aanmelding van 43 organisaties is door het ministerie afgewezen. De overige 76
aanmeldingen zijn bij het schrijven van de rapportage nog in behandeling. In totaal zijn in 2015
2.908 organisaties toegelaten tot de Regeling Gratis VOG. Een groot deel hiervan is in de eerste

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

49

maanden van 2015 toegelaten. Dit hangt samen met de voortzetting van de eerdere pilot waardoor
deelnemende vrijwilligersorganisaties aan de pilot zich direct bij de start van de regeling hebben
aangemeld en vervolgens zijn toegelaten. Na de eerste maanden vlakt het aantal toegelaten
vrijwilligersorganisaties af, met een stijging in juni en aan het einde van het jaar.
Na toelating tot de regeling kunnen vrijwilligersorganisaties een VOG-aanvraag klaarzetten. De
vrijwilligersorganisatie logt dan in middel eHerkenning en vult de gegevens van de organisatie en
de vrijwilliger in. In totaal heeft 89% van de toegelaten vrijwilligersorganisaties een of meerdere
VOG’s klaargezet voor hun vrijwilligers en dus gebruik gemaakt van de regeling. De vrijwilliger
rondt de aanvraag af door in te loggen middels DigiD. In 2015 zijn 57.801 VOG’s aangevraagd in
het kader van de regeling, waarbij we een toename zien van het aantal aanvragen per maand
gedurende het jaar: de meeste zijn aangevraagd in de maanden oktober en november 2015. Het
overgrote deel van de aangevraagde VOG’s (57.695) is verstrekt (99,8%). Bij 91 aanvragen is de
VOG geweigerd.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

50

5 ERVARINGEN BETROKKENEN MET REGELING GRATIS VOG
In dit hoofdstuk staan de ervaringen van de vrijwilligersorganisaties, de contactpunten en het
ministerie van Veiligheid en Justitie centraal met de Regeling Gratis VOG en de toepassing van de
beleidsregels. Hiermee wordt antwoord gegeven op de onderzoeksvragen onder 2. Ervaringen met
proces van toelating tot de regeling en aanvragen van gratis VOG:
a. Hoe ervaren de vrijwilligersorganisaties, de contactpunten en het ministerie het proces van
toelating tot de regeling en de (toepassing van de) beleidsregels?
b. Hoe ervaren de vrijwilligers en de vrijwilligersorganisaties het aanvragen en verkrijgen van de
gratis VOG?
c.

Hoe ervaren de vrijwilligersorganisaties, contactpunten en het ministerie hun rol in de regeling
en hun rol ten opzichte van elkaar?

d. Over welke aspecten van de opzet en/of uitvoering van de regeling zijn de vrijwilligers,
vrijwilligersorganisaties en contactpunten meer/minder tevreden en welke mogelijkheden tot
verbetering zien zij?
De uitkomsten zijn gebaseerd op de online enquête onder de toegelaten vrijwilligersorganisaties,
de telefonische interviews onder zowel de toegelaten als de niet toegelaten
vrijwilligersorganisaties, de focusgroep en de interviews met het ministerie van Veiligheid en
Justitie, de contactpunten en Justis.
Ervaringen vrijwilligersorganisaties met aanmelding, toelating en aanvragen VOG
In de telefonische interviews met de toegelaten vrijwilligersorganisaties is uitgebreid stilgestaan bij
de ervaringen van de vrijwilligersorganisaties met de aanmelding en toelating tot de regeling en het
aanvragen van de VOG. We beschrijven eerst hoe de vrijwilligersorganisaties bekend zijn geraakt
met de Regeling Gratis VOG.
5.1.1 Bekendheid Regeling Gratis VOG
De 52 geïnterviewde vrijwilligersorganisaties zijn op verschillende wijzen op de hoogte geraakt van
het bestaan van de Regeling Gratis VOG. De meeste organisaties zijn op de hoogte gebracht door
hun koepelorganisatie (n=38), zoals de sportbonden, Scouting Nederland, NOC*NSF en de NOV.
Negen organisaties zijn door hun gemeente op de hoogte gebracht van het bestaan van deze
regeling. De laatste vijf vrijwilligersorganisaties hebben van de regeling gehoord via een
zusterorganisatie (n=1), uit de krant (n=1) of via een lid van de organisatie (n=2). Eén organisatie
kan niet meer reproduceren hoe zij op de hoogte is geraakt van de regeling.
Van de 52 vrijwilligersorganisaties hebben er 22 deelgenomen aan de voorafgaande pilot ‘Gratis
VOG voor vrijwilligers die werken met minderjarigen’. Een positieve verandering volgens deze
respondenten is dat, ten opzichte van de pilot, bij de Regeling Gratis VOG minder administratief
werk verricht hoeft te worden. De kosten voor het aanvragen van een VOG hoeven niet meer
voorgeschoten te worden door de vrijwilligersorganisatie en achteraf gedeclareerd.
5.1.2 Ervaringen met proces van aanmelding en toelating tot de regeling
De aanmelding via de website www.gratisvog.nl verliep volgens de respondenten van 51 van de 52
vrijwilligersorganisaties over het algemeen goed, soepel en gemakkelijk. De organisaties hebben

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

51

weinig over de aanmelding op te merken. Wel geven sommigen aan waarom de aanmelding
makkelijk verliep. Scouting Nederland heeft bijvoorbeeld een instructie op de website geplaatst die
scoutinggroepen kunnen downloaden om het aanmeldingsproces te vereenvoudigen. Alle
gesproken scoutinggroepen (n=13) vonden de aanmelding daarom makkelijk gaan. Bij een andere
vrijwilligersorganisatie verliep de aanmelding makkelijk omdat zij een duidelijk stappenplan had
ontvangen van haar overkoepelende organisatie. Een andere respondent had een informatieavond
bij de gemeente gevolgd over de Regeling Gratis VOG en wist zodoende hoe de organisatie zich
moest aanmelden. De meeste vrijwilligersorganisaties (n=48) hebben bij de aanmelding geen
advies ingewonnen bij één van de twee contactpunten. Vier vrijwilligersorganisaties die vallen
onder het contactpunt NOC*NSF hebben wel contact gehad met NOC*NSF voor advies over de
voorwaarden. Dit contact is naar tevredenheid verlopen.
Na de aanmelding via de website hebben de geïnterviewde vrijwilligersorganisaties niets vernomen
tot het moment dat zij het bericht kregen dat zij waren toegelaten tot de regeling. Geen van de 52
geïnterviewde vrijwilligersorganisatie is dus na de aanmelding benaderd door één van de twee
contactpunten voor aanvullende informatie over de aanmelding. Ook hebben de telefonisch
geïnterviewde vrijwilligersorganisaties geen contact gehad met het ministerie van Veiligheid en
Justitie. Drie respondenten noemen expliciet dat zij snel bericht kregen over hun toelating tot de
regeling. Deze drie vrijwilligersorganisaties zijn alle drie toegelaten voor de publicatie van de
beleidsregels. Twaalf andere vrijwilligersorganisaties benoemen expliciet dat het lang duurde
voordat zij bericht kregen over de toelating. Twee van deze twaalf organisaties vonden dit verder
geen probleem. De tien andere vrijwilligersorganisaties vonden dat het te lang duurde voordat zij
hoorden dat zij waren toegelaten tot de regeling.
Er is één geïnterviewde vrijwilligersorganisatie die het proces van aanmelding en toelating
onduidelijk vindt. Na de aanmelding via de website hebben zij niets meer vernomen, waardoor
deze organisatie zelf contact heeft opgenomen met het contactpunt. Het bleek dat de organisatie
nog geen stukken ter onderbouwing van de maatregelen had opgestuurd. Het was voor hen niet
helder dat dit moest.
5.1.3 Ervaringen met klaarzetten en aanvragen VOG
Op het moment van het telefonische interview hadden niet alle geïnterviewde
vrijwilligersorganisaties al een VOG-aanvraag klaargezet voor hun vrijwilligers. Zeven van de 52
geïnterviewde organisaties (alle aangemeld na september 2015) konden daarom geen antwoord
geven op de vragen over het klaarzetten en aanvragen van een VOG. De overige 45 organisaties
konden dit wel. Bij 42 van deze 45 vrijwilligersorganisaties verloopt het klaarzetten van de VOGaanvraag soepel en gemakkelijk. Bij de overige drie organisaties, hebben twee respondenten zelf
geen zicht op het klaarzetten van de VOG-aanvraag: één organisatie besteedt het aanvragen van
een VOG uit bij een externe partij en bij de andere organisatie zet iemand anders dan de
respondent de VOG-aanvragen klaar. De laatste respondent vindt het klaarzetten van de VOGaanvragen bewerkelijk en daardoor minder makkelijk, omdat de vrijwilligersorganisatie ruim 500
vrijwilligers kent. Voor elke vrijwilliger moeten de gegevens apart worden ingevuld en de aanvraag
worden klaargezet, waardoor het een tijdrovende klus is met ruim 500 vrijwilligers.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

52

Ondanks dat het klaarzetten van de VOG soepel en gemakkelijk verliep bij 42 organisaties, hebben
vijftien vrijwilligersorganisaties wel moeite gehad met het traject daaraan voorafgaand, namelijk het
aanvragen van eHerkenning. Zij vinden het lastig om een keuze te maken bij welke aanbieder zij
de eHerkenning afnemen. De andere 37 vrijwilligersorganisaties hebben deze problemen met
eHerkenning niet genoemd. Drie organisaties wisten hoe eHerkenning werkte door een instructie
vanuit hun koepelorganisatie. Elf andere organisaties hadden al eHerkenning.
Na het klaarzetten van de VOG-aanvraag, ontvangt de vrijwilliger een mail om de aanvraag af te
ronden. Deze vrijwilliger heeft vervolgens twee weken de tijd om de aanvraag af te ronden. Vijftien
respondenten vinden deze periode voor een vrijwilliger te kort. Het blijkt dat niet elke vrijwilliger dit
doet binnen deze termijn. Het gevolg is dat de organisatie na deze twee weken de VOG-aanvraag
opnieuw moet klaarzetten voor de vrijwilliger. Bij elf organisaties kwam dit doordat sommige
vrijwilligers nog geen DigiD hadden. De vrijwilliger moest dan eerst een DigiD aanvragen, waar
minimaal een week overheen gaat. Hierdoor is de termijn van twee weken voor het afronden van
de VOG-aanvraag door de vrijwilliger regelmatig verstreken, tegen de tijd dat de DigiD binnen is. In
de overige gevallen noemen respondenten de ‘laksheid van de vrijwilliger’ als reden voor het laten
verstrijken van de periode van twee weken. Overigens vinden de meeste respondenten het geen
probleem om de VOG-aanvraag nogmaals klaar te zetten. Twee respondenten vinden het jammer
dat zij geen zicht hebben op het proces nadat zij de aanvraag hebben klaargezet: ‘Je weet na het
klaarzetten van de aanvraag voor een VOG niet of iemand de VOG al heeft aangevraagd of dat het
om een andere reden lang duurt.’
De 45 vrijwilligersorganisaties, waarbij de vrijwilligers een VOG hebben aangevraagd, vinden dat
het verstrekken van een VOG snel gaat. De meeste vrijwilligers ontvangen, na het afronden van de
vraag, binnen twee weken hun VOG.
5.1.4 Beleid aanvragen van een VOG
De 52 telefonisch geïnterviewde organisaties is naast hun ervaringen met de regeling en het
aanvragen van een VOG, gevraagd naar het beleid rond het aanvragen van de VOG. De toolkit ‘In
veilige handen’ adviseert dat iedereen, die binnen de organisatie activiteiten onderneemt met
minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking, een VOG moet kunnen
overhandigen.
Beleid aanvragen VOG bij toegelaten vrijwilligersorganisaties
Voor het beleid gericht op het aanvragen van de VOG bij de 52 vrijwilligersorganisaties maken we
onderscheid in scoutinggroepen (n=13) en de overige vrijwilligersorganisaties (n=39). Scouting
Nederland heeft alle scoutinggroepen verplicht voor iedere vrijwilliger een VOG aan te vragen,
zowel voor vrijwilligers van buiten de organisatie als voor ‘eigen kweek’. Elf van de 13
scoutinggroepen vragen voor elke vrijwilliger een VOG aan. Eén scoutinggroep vraagt alleen een
VOG aan voor vrijwilligers die van buitenaf komen. De laatste scoutinggroep laat vrijwilligers uit de
eigen kweek eerst een paar weken meekijken of zij daadwerkelijk leiding willen geven en vragen
pas daarna een VOG aan. Een van de respondenten maakt een kanttekening bij het beleid van
Scouting Nederland: “Binnen de scouting is het werken gebaseerd op vertrouwen. Dit druist in
tegen het idee dat iedereen een VOG moet hebben”. Deze scoutinggroep heeft overigens wel voor
elke vrijwilliger een VOG aangevraagd.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

53

Van de overige 39 telefonisch geïnterviewde vrijwilligersorganisaties vragen er 26 voor iedere
vrijwilliger een VOG aan. Negen organisaties geven aan dat zij enkel een VOG aanvragen voor
vrijwilligers die daadwerkelijk voor minderjarigen actief zijn (zoals coaches en trainers). Eén
organisatie stelt een VOG bij een nieuwe vrijwilliger verplicht, maar bij een langer betrokken
vrijwilliger beslist een projectgroep binnen de organisatie of een VOG moet worden aangevraagd.
Eén organisatie vraagt alleen een VOG aan voor vaste vrijwilligers. Vrijwilligers die maar af en toe
helpen hoeven geen VOG te overhandigen. Twee andere vrijwilligersorganisaties weten nog niet of
zij voor iedere vrijwilliger een VOG gaan aanvragen. Eén van deze organisaties is in ieder geval
begonnen met het aanvragen van VOG’s voor bestuursleden om zo ‘het goede voorbeeld te
geven’. Ook in de focusgroep vroegen de vrijwilligersorganisaties zich af hoe ver een organisatie
moet gaan bij het aanvragen van de VOG: ‘Moeten ouders die kinderen naar kamp brengen ook
een VOG hebben?’
Beleid bij niet overleggen VOG
Twee van de 52 geïnterviewde vrijwilligersorganisaties hebben daadwerkelijk meegemaakt dat een
vrijwilliger geen VOG wilde aanvragen. Bij beide organisaties mocht deze persoon geen vrijwilliger
worden. Eén vrijwilliger heeft de VOG toen alsnog aangevraagd, de ander niet. Deze laatste
vrijwilliger is vertrokken. Geen van de vrijwilligersorganisaties heeft daadwerkelijk meegemaakt dat
een vrijwilliger na screening geen VOG kreeg.
Periodiek aanvragen van een VOG
Sommige vrijwilligersorganisaties hebben benoemd dat zij een VOG een momentopname vinden
en dat de VOG daarom regelmatig opnieuw moet worden aangevraagd. Twee respondenten
hebben aangegeven op dit punt beleid te ontwikkelen en acht organisaties hebben besloten om de
VOG na drie jaar opnieuw aan te vragen voor de vrijwilligers.
5.1.5 Tevredenheid en verbeterpunten toegelaten vrijwilligersorganisaties
Over het algemeen zijn de 52 geïnterviewde vrijwilligersorganisaties tevreden over de uitvoering
van de Regeling Gratis VOG. De toelating tot de regeling verloopt goed, net als het gratis
aanvragen van de VOG. Bovendien vinden de meeste vrijwilligersorganisaties dat de regeling zorgt
voor bewustwording op het thema van seksueel grensoverschrijdend gedrag binnen de organisatie.
Besturen zorgen ervoor dat het onderwerp op een vergadering wordt besproken, waardoor leden
nadenken hoe het beleid ten aanzien van de veiligheid nog meer vorm kan worden gegeven.
Doordat iedere vrijwilliger zelf een VOG moet aanvragen wordt deze zich ervan bewust dat de
organisatie veiligheid en integriteit belangrijke thema’s vindt. Eén organisatie is echter kritisch over
de Regeling Gratis VOG. De organisatie vraagt zich af of de bedenkers van de regeling zich
realiseren dat de impact op de organisatie groot is: ‘Het is erg veel werk, terwijl degene die de
aanvraag doet ook vrijwilliger is. Bovendien ken je iedereen binnen de organisatie goed. Het is
lastig om als vrijwilliger een gesprek aan te gaan met een persoon die geen VOG kan laten zien’.
Naast deze grote tevredenheid noemen de 52 geïnterviewde vrijwilligersorganisaties, desgevraagd
wel een aantal verbeterpunten en tips voor verbetering van de Regeling Gratis VOG:
1. Het kunnen klaarzetten van meerdere aanvragen tegelijkertijd:
Zestien vrijwilligersorganisaties geven als tip mee dat het fijn zou zijn om direct de VOGaanvraag voor een groep vrijwilligers klaar te kunnen zetten, in plaats van één voor één. Het

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

54

klaarzetten van een VOG-aanvraag voor meerdere vrijwilligers kost nu veel tijd: het tegelijk
kunnen klaarzetten voor meerdere vrijwilligers kan deze tijd verkorten.
2. Inzicht vrijwilligersorganisatie in proces na klaarzetten van de VOG-aanvraag
De vrijwilligersorganisaties die de VOG-aanvraag klaarzetten, hebben geen zicht op het
moment waarop de VOG daadwerkelijk door de vrijwilliger is aangevraagd en krijgen ook geen
bericht of de VOG wordt verstrekt aan de vrijwilliger. Drie respondenten willen graag een
bericht ontvangen op het moment dat de vrijwilliger de aanvraag heeft gedaan, zodat de
vrijwilligersorganisaties weten waar ze aan toe zijn. Drie organisaties willen een bericht
ontvangen als de VOG niet wordt verstrekt aan de vrijwilliger.
3. Mogelijkheid van een VOG-aanvraag via het loket van de gemeente
Vijf vrijwilligersorganisaties benoemen dat oudere vrijwilligers problemen ondervinden bij de
aanvraag van een VOG doordat zij geen DigiD hebben of moeite hebben met de aanvraag op
de computer. Deze respondenten zien graag dat het voor deze groep mogelijk wordt om de
VOG via de gemeente aan te vragen en niet digitaal.
4. Verbetering van de website www.gratisvog.nl
Drie vrijwilligersorganisaties vinden dat de website verbetering behoeft: twee respondenten
vinden de taal niet duidelijk en één vindt de website niet klantvriendelijk.
5. Vermelden van deelname aan de regeling op de website van de vrijwilligersorganisatie
Eén vrijwilligersorganisatie noemt als tip een logo of keurmerk dat gedownload kan worden,
zodat de organisaties kunnen laten zien dat zij meedoen aan de Regeling Gratis VOG.
Ervaringen contactpunten, ministerie van Veiligheid en Justitie en Justis
In de vijf interviews met de contactpunten, het ministerie van Veiligheid en Justitie en Justis, is
ingegaan op hun ervaringen met het proces van aanmelding en toelating en het aanvragen van
een VOG en hoe zij hun rol en die van anderen ervaren.
5.2.1 Ervaring rollen betrokkenen bij regeling
Het ministerie van Veiligheid en Justitie wordt in de uitvoering van de regeling ondersteund door de
drie contactpunten NOV, NOC*NSF en het CIO. In 2015 lag de uitvoering voornamelijk bij de
contactpunten NOV en NOC*NSF en minder bij het CIO, omdat het voor de kerkelijke organisaties
vanwege de voorwaarde van inschrijving bij de Kamer van Koophandel, nog niet mogelijk was om
zich aan te melden (zie paragraaf 1.4.4). Het CIO speelde daardoor meer een rol in het
strategische overleg en minder in de uitvoering. Eind 2015 is het CIO, vanwege de start van de
pilot bij de Rooms Katholieke Kerk, wel meer betrokken geraakt bij de uitvoering van de regeling.
Het ministerie en de contactpunten vinden dat de vrijwilligersorganisaties primair verantwoordelijk
zijn voor het opstellen en uitvoeren van het beleid gericht op het voorkomen van seksueel
grensoverschrijdend gedrag en het bewerkstelligen van een veilig klimaat voor minderjarigen en
mensen met een verstandelijke beperking. Het ministerie en de contactpunten hebben hier een
faciliterende, ondersteunende en stimulerende rol in. De communicatie tussen de
vrijwilligersorganisaties, de contactpunten en het ministerie is voldoende geweest, waardoor
gedurende het jaar 2015 verbeteringen zijn aangebracht in de regeling op basis van de
gesignaleerde knelpunten. De samenwerking tussen de contactpunten en het ministerie verloopt
ook naar tevredenheid.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

55

5.2.2 Ervaringen met aanmelding, toelating en aanvragen VOG
Het ministerie van Veiligheid en Justitie en de contactpunten vinden dat het proces van aanmelding
en toelating goed verloopt, voor zover zij dat kunnen inschatten. Zij vinden de website waar de
vrijwilligersorganisaties zich op aanmelden over het algemeen duidelijk en leesbaar, al vinden ze
dat er veel informatie op staat. Het kan voor vrijwilligersorganisaties te veel zijn. De contactpunten
NOV en NOC*NSF merken dit in de vragen die gesteld worden: de antwoorden op de meeste
vragen zijn te vinden op de website. De contactpunten verwijzen de vrijwilligersorganisaties dan
naar de website. De veelheid aan tekst op de website heeft te maken met de opzet van de
regeling, die redelijk ingewikkeld is: de vrijwilligersorganisatie meldt zich aan en zet de aanvraag
klaar, maar de vrijwilliger vraagt de VOG vervolgens aan. De hoeveelheid tekst komt ook door het
aantal voorwaarden dat gesteld is aan deelname aan de regeling.
Verder hebben de contactpunten van vrijwilligersorganisaties vernomen dat het lang kan duren,
voordat zij de VOG voor hun vrijwilligers kunnen aanvragen. Volgens de contactpunten ligt dit
vooral aan de verwachtingen van de vrijwilligersorganisatie: zij denken direct na aanmelding op de
website een VOG aan te kunnen vragen. Zij vergeten dat het proces van aanmelding en toelating
tot de regeling en vervolgens het klaarzetten en daadwerkelijk aanvragen van een VOG, tijd in
beslag neemt.
Het klaarzetten en aanvragen van een VOG voor vrijwilligers loopt volgens het ministerie, de
contactpunten en Justis over het algemeen goed. De contactpunten horen van de
vrijwilligersorganisaties aan de ene kant dat het prettig is om de VOG digitaal aan te vragen, zodat
ze de aanvraag op een zelf gekozen moment kunnen doen en er niet voor naar het gemeentehuis
hoeven. Aan de andere kant horen zij een aantal nadelen van de digitale aanvraag, zoals de
eHerkenning en het ontbreken van een mogelijkheid tot bulkaanvraag. Bovendien horen de
contactpunten van vrijwilligersorganisaties dat de digitale aanvraag lastig is voor oudere mensen
omdat zij minder vertrouwd zijn met computers. Bij het aanvragen van een VOG is het volgens
Justis, af en toe voorgekomen dat een vrijwilligersorganisatie wel moest betalen voor de VOG,
vanwege het verkeerd invullen van het nummer van de Kamer van Koophandel. Het is
voorgekomen dat vrijwilligersorganisaties proactief startten met het aanvragen van een VOG,
terwijl ze nog niet waren toegelaten: de aanmelding was alleen doorgestuurd naar het ministerie
van Veiligheid en Justitie. Dit probleem is in de communicatie naar de vrijwilligersorganisaties
direct opgepakt.
5.2.3 Tevredenheid en verbeterpunten ministerie, contactpunten en Justis
Het ministerie, de contactpunten en Justis zijn tevreden met de uitvoering van de Regeling Gratis
VOG. Het aantal toegelaten vrijwilligersorganisaties en het aantal aangevraagde VOG is, volgens
de contactpunten en het ministerie van Veiligheid en Justitie, boven verwachting en zij zien dat de
regeling in het veld wordt toegepast. De door de vrijwilligersorganisaties gesignaleerde knelpunten
zijn bekend bij de contactpunten, het ministerie en Justis. Gedurende het jaar 2015 zijn deze
knelpunten daardoor al opgepakt en zijn veranderingen doorgevoerd.
Naast de grote tevredenheid over de uitvoering van de Regeling Gratis VOG, benoemen het
ministerie, de contactpunten en Justis een aantal verbeterpunten in de uitvoering van de regeling
Ze zien graag dat het aantal aanmeldingen voor de regeling omhoog gaat. Het gevoel leeft dat

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

56

momenteel vooral vrijwilligersorganisaties die al beleid hebben, gericht op het voorkomen van
seksueel grensoverschrijdend gedrag, zich hebben aangemeld en zijn toegelaten tot de regeling en
dat het aantal aanmeldingen van vrijwilligersorganisaties die nog weinig tot geen beleid hebben ter
voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag, achter blijft. Om het aantal aanmeldingen
voor de regeling binnen deze laatste groep vrijwilligersorganisaties te vergroten is meer publiciteit
en gerichte communicatie nodig richting deze doelgroep van de regeling. Dit kan bijvoorbeeld door
het betrekken van lokale en regionale vrijwilligerscentrales.
Daarnaast kan de verantwoordelijkheid voor het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend
gedrag breder belegd worden, dus niet alleen bij de vrijwilligersorganisaties. Gemeenten kunnen
hierin een rol spelen door het hebben van beleid gericht op seksueel grensoverschrijdend gedrag
op te nemen in subsidievoorwaarden voor vrijwilligersorganisaties. De focusgroep vindt dat de
gemeenten een rol kunnen spelen in het organiseren van thema-avonden om organisaties attent te
maken op de regeling en op beleid ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Een
bijeenkomst zorgt ervoor dat organisaties met elkaar in gesprek gaan, van elkaar kunnen leren en
tools kunnen uitwisselen. Ouders en families kunnen de verantwoordelijkheid nemen om te
checken bij de vrijwilligersorganisatie of er beleid is, voordat zij hun kind of familielid laten
deelnemen aan activiteiten van de vrijwilligersorganisatie.
Toepassing van de beleidsregels
In maart 2015 zijn de beleidsregels van de Regeling Gratis VOG gepubliceerd (Stcrt, 2015, 6245).
In de beleidsregels is opgenomen waar de vrijwilligersorganisaties aan moeten voldoen om deel te
kunnen nemen aan de regeling. Deze voorwaarden staan beschreven in paragraaf 1.4.2. De
voorwaarden voor deelname zijn, volgens de contactpunten NOC*NSF en NOV en het ministerie
van Veiligheid en Justitie, ook al voor de formele publicatie in de Staatscourant, toegepast in de
praktijk. In deze paragraaf beschrijven wij de ervaringen met de toepassing van de beleidsregels
door het ministerie en de contactpunten (paragraaf 5.3.1). Daarnaast zijn in de enquête onder de
toegelaten vrijwilligersorganisaties drie voorwaarden voor deelname uit de beleidsregels
nagevraagd om te verifiëren of de toegelaten organisaties daadwerkelijk aan de voorwaarden
voldoen (paragraaf 5.3.2).
5.3.1 Ervaringen toepassing beleidsregels stakeholders
Bij het opstellen van de voorwaarden voor deelname aan de regeling, zoals vastgelegd in de
beleidsregels, is door het ministerie van Veiligheid en Justitie in eerste instantie geredeneerd
vanuit het doel van de regeling, namelijk het stimuleren van een actief preventie- en
integriteitsbeleid ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het was op basis
daarvan een uitdaging om de voorwaarden helder op papier vast te leggen, zodat voor de
potentiele doelgroep (de vrijwilligersorganisaties) duidelijk werd welke organisaties wel en welke
organisaties niet onder de regeling zouden vallen. Uit de interviews met het ministerie en de
contactpunten blijkt dat de publicatie van de beleidsregels niet direct zorgde voor volledige
duidelijkheid omtrent invulling van de in de beleidsregels genoemde voorwaarden. Een voorbeeld
daarvan is de concrete invulling van de term vrijwilligersorganisatie. Deze discussie binnen het
ministerie en de contactpunten concentreert zich vooral rond vrijwilligersorganisaties die vallen
onder de NOV. Er is een groep organisaties waarover discussie was of zij wel of niet onder de

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

57

regeling vallen (een ‘grijs gebied’). Bij NOC*NSF is deze groep kleiner vanwege de kleinere
heterogeniteit binnen de sportsector. Het is hierdoor sneller duidelijk of een organisatie aan de
voorwaarden voldoet. De vrijwilligersorganisaties onder de NOV zijn meer heterogeen. Onder de
aangemelde organisaties waar discussie over is ontstaan bij het ministerie en de contactpunten,
vielen deels organisaties die voor meer dan 70% uit vrijwilligers bestaan en vanuit een
subsidierelatie werkzaamheden uitvoeren. Dit type organisaties is aan het begin van de regeling
wel toegelaten, mede op basis van opgewekt vertrouwen, maar later in 2015 niet meer.
Organisaties die dienstverlening uitvoeren in opdracht van een derde tegen een financiële
vergoeding worden sindsdien uitgesloten van deelname aan de Regeling Gratis VOG.
Een tweede voorwaarde voor deelname waar volgens de contactpunten verschillend mee
omgegaan is, is de mate waarin vrijwilligersorganisaties een preventie- en integriteitsbeleid voeren
ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag. De regeling stelt als voorwaarde dat de
vrijwilligersorganisatie een actief preventie- en integriteitsbeleid voert. De eisen die hieraan gesteld
worden verschilden gedurende het jaar 2015, volgens de contactpunten. In de interviews met de
contactpunten is de vraag opgeworpen hoe streng de eisen gesteld kunnen worden aan het
preventie- en integriteitsbeleid. Worden te strenge eisen gesteld, dan bestaat de kans dat
organisaties die nog niet zo ver zijn maar wel een eerste stap willen zetten, niet onder de
voorwaarden vallen. Worden te lichte eisen gesteld, dan bestaat de kans dat
vrijwilligersorganisaties zich beperken tot het aanvragen van een VOG en verder geen actief
preventie- en integriteitsbeleid ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag voeren.
Hierover bestond verschil van mening, maar in de praktijk is vanuit het ministerie ervoor gekozen
de drempel laag te houden: het hebben van één maatregel ter voorkoming van seksueel
grensoverschrijdend gedrag is voldoende om te voldoen aan de voorwaarden van het hebben van
een actief preventie- en integriteitsbeleid.
5.3.2 Verificatie voldoen aan voorwaarden toegelaten vrijwilligersorganisaties
In de enquête onder toegelaten vrijwilligersorganisaties zijn drie voorwaarden voor deelname
nagevraagd ter verificatie of de toegelaten vrijwilligersorganisaties wel aan die voorwaarden
voldoen:
1. De vrijwilligersorganisatie verricht activiteiten met minderjarigen en/of mensen met een
verstandelijke beperking;
2. De vrijwilligersorganisatie bestaat voor 70% uit vrijwilligers;
3. De vrijwilligersorganisaties voert een actief preventie- en integriteitsbeleid.
Ad 1: activiteiten gericht op de doelgroepen
In de enquête hebben de vrijwilligersorganisaties aangegeven of zij activiteiten ondernemen met
minderjarigen, met mensen met een verstandelijke beperking of met beide. In totaal zegt 20% van
de 1.549 vrijwilligersorganisaties die de enquête hebben ingevuld, activiteiten te ondernemen met
zowel minderjarigen als mensen met een verstandelijke beperking. Twee procent van alle
toegelaten organisaties onderneemt alleen activiteiten met mensen met een verstandelijke
beperking. De meeste organisaties (76%) ondernemen alleen activiteiten met minderjarigen.
Opvallend is dat 35 vrijwilligersorganisaties (2%) zelf noemen geen activiteiten te ondernemen met
minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking. Zij voldoen dus niet aan de gestelde

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

58

voorwaarde voor toelating tot de regeling. Veertien van de 35 vrijwilligersorganisaties zijn in de
eerste twee maanden van 2015 toegelaten. Een derde van de 35 organisaties (N=12) betreft
sportverenigingen. Uit aanvullende analyse via internet blijken deze organisaties wel activiteiten te
verrichten voor minderjarigen, vermoedelijk hebben zij dit onderdeel van de enquête niet goed
ingevuld. Bij twee derde (N=23) is op deze wijze niet te herleiden of de vrijwilligersorganisaties
daadwerkelijk activiteiten ondernemen met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke
beperking.
Ad 2: organisatie bestaat voor 70% uit vrijwilligers
In de enquête is de toegelaten vrijwilligersorganisaties ook gevraagd naar het aantal vrijwilligers
dat activiteiten onderneemt met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking en
het aantal beroepskrachten. 1.484 van de 1.549 organisaties die de enquête hebben ingevuld,
hebben deze vragen beantwoord: 24 van deze 1.484 organisaties (1,6%) geven aan dat hun
aandeel vrijwilligers op het totale aantal personen (beroepskrachten + vrijwilligers) lager is dan
70%. Bij de helft (N=12) van deze 24 vrijwilligersorganisaties ligt de datum van toelating tot de
regeling in de eerste twee maanden van 2015.
Ad 3: het voeren van een actief preventie- en integriteitsbeleid
Onder het ‘voeren van een actief preventie- en integriteitsbeleid’ wordt verstaan dat
vrijwilligersorganisaties minimaal één maatregel nemen gericht op het voorkomen van seksueel
grensoverschrijdend gedrag door een vrijwilliger. Van 1.455 van de 1.549 toegelaten organisaties
is bekend welke maatregelen zij voor toelating tot de regeling hebben genomen. Dit komt
uitgebreid aan de orde in hoofdstuk 6. Van deze 1.455 organisatie hebben 21 organisaties (1,4%)
voor toelating tot de regeling geen enkele maatregel genomen en voldeden blijkbaar niet aan de
voorwaarde van het voeren van een actief preventie- en integriteitsbeleid. Van deze 21
vrijwilligersorganisaties zijn er zeven toegelaten tot de regeling in de eerste twee maanden van
2015.
De drie voorwaarden cumulatief
Nemen we de onder ad 1, ad 2 en ad 3 genoemde voorwaarden tezamen, dan blijkt dat 80 van de
1.549 toegelaten organisaties (5%) zelf aangeven niet aan één van de drie voorwaarden te
voldoen.37 Deze organisaties zouden dus eigenlijk niet toegelaten mogen zijn tot de regeling. Een
deel van deze organisaties is toegelaten in de eerste twee maanden van 2015, dus voor de
publicatie van de beleidsregels. Toelating van deze organisaties kan te maken hebben met het feit
dat de beleidsregels nog niet gepubliceerd waren. Dit wordt bevestigd door het verzamelbesluit
met de eerste toegelaten vrijwilligersorganisaties 38: ‘Ondanks dat er bij enkele van de (…)
organisaties twijfel bestaat of zij voldoen aan alle criteria (…) heb ik besloten om in dit specifieke
geval de (…) organisaties te laten deelnemen aan de (…) regeling. (p.1). Daarnaast is het mogelijk
dat contactpersonen een fout hebben gemaakt bij de invoer van de gegevens in de enquête. Zo
blijkt uit een nadere analyse van de toegelaten organisaties die aangeven geen activiteiten te
ondernemen met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking, dat zij wel degelijk
activiteiten met deze twee doelgroepen ondernemen.
37

Twee organisaties van de tachtig geven aan op twee voorwaarden niet te voldoen. De overige 78 organisaties geven aan
niet te voldoen aan één van de drie voorwaarden.
38
Brief ministerie van Veiligheid en Justitie, dd. 7 april 2015, onderwerp: verzamelbesluit batch 12-1-2015.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

59

Verbeterpunten vanuit de (nog) niet toegelaten vrijwilligersorganisaties
In bovenstaande paragrafen zijn de ervaringen met de uitvoering van de regeling van de
toegelaten vrijwilligersorganisaties enerzijds en de contactpunten, het ministerie van Veiligheid en
Justitie en Justis anderzijds, beschreven. Ervaringen van (nog) niet toegelaten
vrijwilligersorganisaties die waarschijnlijk wel voldoen aan de voorwaarden voor de regeling,
kunnen ook zicht bieden op eventuele verbeterpunten voor de uitvoering van de regeling. Daarom
zijn 20 telefonische interviews gehouden met vrijwilligersorganisaties die (nog) niet zijn toegelaten
tot de regeling. De redenen waarom zij zich nog niet hebben aangemeld en zodoende nog niet zijn
toegelaten kunnen aanleiding zijn voor verbeteringen in de uitvoering van de regeling. Het blijkt dat
een deel van deze 20 geïnterviewde organisaties bekend is met de regeling, een ander deel niet.
5.4.1 Vrijwilligersorganisaties bekend met de regeling
Zeven vrijwilligersorganisaties kennen de Regeling Gratis VOG via het internet (n=1), door hun
koepelorganisatie (n=2), door het contactpunt NOV (n=1), door een zusterorganisatie (n=2) of door
een lid van de organisatie (n=1). Vier van deze organisaties kennen ook de website gratisvog.nl.
Gevraagd naar de redenen waarom deze organisaties zich nog niet hebben aangemeld voor de
regeling, geeft één organisatie aan in de veronderstelling te zijn dat zij niet in aanmerking komen
voor de regeling omdat de organisatie, naar eigen inzicht, niet bestaat uit minimaal 70%
vrijwilligers. Voor deze respondent was het onduidelijk of het gaat om het totale aantal vrijwilligers
of om het aantal vrijwilligers dat activiteiten onderneemt met minderjarigen en/of mensen met een
verstandelijke beperking. Deze onduidelijkheid heeft de organisatie ervan weerhouden zich aan te
melden voor de regeling. Eén vrijwilligersorganisatie is nog bezig het beleid ter voorkoming van
seksueel grensoverschrijdend gedrag op te zetten en wil zich hierna aanmelden en twee
organisaties hebben door tijdgebrek de aanvraag nog niet gedaan. De drie overige organisaties
vinden het aanvragen van een VOG voor hun vrijwilligers onnodig. Eén organisatie vindt
bijvoorbeeld dat er weinig risicofactoren zijn voor seksueel grensoverschrijdend gedrag. ‘Er zijn bij
ons geen douche- en kleedruimtes en een minderjarige is nooit met een trainer alleen. Ook is er
veel sociale controle, iedereen kent elkaar’.
5.4.2 Vrijwilligersorganisaties niet bekend met de regeling
Dertien vrijwilligersorganisaties zijn niet bekend met de Regeling Gratis VOG. Met deze
vrijwilligersorganisaties zijn tijdens het interview de voorwaarden doorlopen. Eén organisatie geeft
aan dat zij werken voor mensen met een verstandelijke beperking, maar niet met deze doelgroep.
Volgens de respondent voldoen zij niet aan de voorwaarden. Bij één organisatie werken alle
vrijwilligers ook in de zorg, waardoor zij op grond hiervan allemaal al verplicht een VOG hebben: de
organisatie vindt het dan overbodig een VOG opnieuw aan te vragen. Drie organisaties hebben
een actief preventie- en integriteitsbeleid ontwikkeld en voldoen daarmee waarschijnlijk aan deze
voorwaarde. Zij hebben een vertrouwens(contact)persoon (n=1), gedragscode (n=1) of
aannamebeleid (n=1). De reden dat deze organisaties zich niet hebben aangemeld voor de
regeling is dat zij het aanvragen van een VOG voor hun vrijwilligers onnodig vinden. Er is volgens
de respondenten voldoende vertrouwen binnen de organisatie.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

60

Acht organisaties hebben geen actief preventie- en integriteitsbeleid ontwikkeld en voldoen
hierdoor waarschijnlijk niet aan de voorwaarden. Binnen één vrijwilligersorganisatie is eigenlijk
nooit gesproken over een actief preventie- en integriteitsbeleid. Vier van deze acht organisaties
vinden het aanvragen van een VOG niet nodig omdat iedereen elkaar kent (n=2) of omdat ouders
altijd aanwezig zijn waardoor er weinig risico’s zijn (n=2). Drie vrijwilligersorganisaties vragen geen
VOG aan omdat zij een kleine organisatie zijn. Twee van deze organisaties zien na de enquête en
het interview, wel het nut van het aanvragen van een VOG voor de vrijwilligers: ‘Wij werken toch
met minderjarigen en dat is een kwetsbare groep’. Beide organisaties gaan zich verdiepen in de
regeling. Bij de derde kleine vrijwilligersorganisatie onderneemt maar één vrijwilliger activiteiten
met minderjarigen. De respondent vindt niet dat deze vrijwilliger een VOG moet aanvragen: ‘Ik zou
het niet durven om opeens van deze vrijwilliger een VOG te vragen.’ Er is, volgens de respondent,
voldoende vertrouwen.
Samenvatting
In dit hoofdstuk zijn de ervaringen van de vrijwilligersorganisaties, het ministerie van Veiligheid en
Justitie, de contactpunten en Justis met de uitvoering van de Regeling Gratis VOG en de
toepassing van de beleidsregels beschreven. De ervaringen met aanmelding en toelating tot de
regeling en het gratis aanvragen van een VOG zijn over het algemeen zeer positief. De
vrijwilligersorganisaties vinden het proces van aanmelding en toelating soepel verlopen. Zij konden
zich eenvoudig aanmelden en het grootste deel van de vrijwilligersorganisaties kreeg binnen
afzienbare tijd te horen dat zij waren toegelaten. Een aantal toegelaten vrijwilligersorganisaties
vond het lang duren voordat ze te horen kregen dat ze waren toegelaten. De betrokkenheid van
een koepelorganisatie blijkt belangrijk: als een koepelorganisatie een duidelijke instructie heeft
opgesteld over de regeling wordt de aanmelding door de organisaties als soepel ervaren.
Ook het klaarzetten van de VOG-aanvraag door de vrijwilligersorganisaties verloopt goed. Het
enige struikelblok voor sommige vrijwilligersorganisaties is het maken van een keuze voor een
aanbieder van de eHerkenning. De tijd tussen het klaarzetten van de VOG-aanvraag en het
aanvragen van de VOG door de vrijwilliger (twee weken) wordt door een aantal
vrijwilligersorganisaties als te kort ervaren. Van de telefonisch geïnterviewde organisaties vraagt
het merendeel (71%) een VOG aan voor elke vrijwilliger en niet alleen voor vrijwilligers die
activiteiten ondernemen met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking.
Naast de grote tevredenheid van de vrijwilligersorganisaties met de Regeling Gratis VOG noemen
zij een aantal verbeterpunten. Deze verbeterpunten zijn voornamelijk praktisch van aard, zoals het
kunnen klaarzetten van meerdere VOG-aanvragen tegelijk en de mogelijkheid tot het gratis
aanvragen van de VOG via de gemeente voor de oudere vrijwilligers. Verder willen sommige
vrijwilligersorganisaties meer inzicht in het proces na het klaarzetten van de VOG-aanvraag.
Momenteel ligt dit geheel in handen van de vrijwilliger zelf en wordt de vrijwilligersorganisatie daar
niet actief over in kennis gesteld.
Het ministerie, de contactpunten en Justis zijn tevreden met de Regeling Gratis VOG en vinden het
aantal toegelaten vrijwilligersorganisaties en aangevraagde VOG’s boven verwachting. Zij zijn op
de hoogte van de door de vrijwilligersorganisaties gesignaleerde verbeterpunten, waardoor

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

61

verbetering daarvan voor een deel al in gang gezet is. De contactpunten en het ministerie zien
graag een toename van het aantal vrijwilligersorganisaties bij de regeling, met name onder
vrijwilligersorganisaties die nog weinig tot nietsdoen op het gebied van het voorkomen van
seksueel grensoverschrijdend gedrag. Aansluiting bij en het betrekken van het lokale en regionale
veld (zoals gemeenten en vrijwilligerscentrales) kan daarbij helpen. Zij zien dat momenteel
voornamelijk vrijwilligersorganisaties, die al meer doen op het gebied van het voorkomen van
seksueel grensoverschrijdend gedrag, zich aanmelden en zijn toegelaten.
De beleidsregels zijn in maart 2015 gepubliceerd. De regeling is per 1 januari 2015 in werking
getreden. De voorwaarden voor deelname zijn wel gehanteerd in de maanden januari en februari
2015. Toch zien we dat met name in de deze twee maanden een beperkt aantal organisaties is
toegelaten dat, naar eigen zeggen, niet voldoet aan de gestelde voorwaarden. Dit kan komen door
het opgewekte vertrouwen bij de vrijwilligersorganisaties dat zij al waren toegelaten, terwijl er twijfel
was of de organisatie aan de voorwaarden voldeed. Het ministerie en de contactpunten merken
verder dat de publicatie van de beleidsregels niet direct voor volledige duidelijkheid omtrent
invulling van voorwaarden voor deelname, zorgde. Wat precies onder ‘vrijwilligersorganisatie’ moet
worden verstaan is in 2015 onderwerp van discussie geweest. Ook de mate waarin een
vrijwilligersorganisatie een actief preventie- en integriteitsbeleid heeft, is in 2015 verschillend
geïnterpreteerd.
De telefonische interviews met de (nog) niet toegelaten organisaties laten zien dat voorlichting over
het belang van het aanvragen van een VOG een verbeterpunt is. De helft van deze organisaties
benoemt namelijk niet deel te nemen aan de regeling omdat zij het aanvragen van een VOG voor
hun vrijwilligers niet nodig vinden. Er is volgens hen voldoende vertrouwen binnen de organisatie
en iedereen kent elkaar. De andere helft heeft nog geen actief preventie- en integriteitsbeleid of
heeft zich niet aangemeld wegens onduidelijkheid over de voorwaarden.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

62

6 PREVENTIE- EN INTEGRITEITSBELEID
Het preventie- en integriteitsbeleid van vrijwilligersorganisaties bestaat uit verschillende
maatregelen ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Dit hoofdstuk beschrijft
welke maatregelen de toegelaten vrijwilligersorganisaties hebben ter voorkoming van seksueel
grensoverschrijdend gedrag. We onderscheiden daarbij de situatie voor en na toelating tot de
Regeling Gratis VOG. Dit hoofdstuk geeft daarmee antwoord op de onderzoeksvragen, genoemd
onder 3. Bijdrage aan breder preventie- en integriteitsbeleid:
a. Welke handvatten uit de toolkit ‘In veilige handen’ hebben de toegelaten
vrijwilligersorganisaties daadwerkelijk ontwikkeld en toegepast?
b. Zijn (aanvullend) ook maatregelen bedacht door de vrijwilligersorganisaties zelf?
c.

Zijn de vrijwilligersorganisaties bekend met de mediacampagne en heeft dat geleid tot
specifieke stappen?

d. Welk resultaat hebben de handvatten/maatregelen/stappen gehad voor het preventie- en
integriteitsbeleid ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag bij de
vrijwilligersorganisaties?
e. In hoeverre hebben de vrijwilligersorganisaties een breder preventie- en integriteitsbeleid ter
voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag opgezet voor, in het kader van of na
toelating tot de regeling?
Uit paragraaf 1.3.2 weten we dat organisaties voor de keuze van maatregelen kunnen kiezen uit
diverse toolkits en zich logischerwijs meestal baseren op de toolkits die worden aangereikt door
hun koepelorganisaties of gangbaar zijn in hun sector. Hoewel we ons realiseren dat alle toolkits
belangrijk zijn, hanteren we in dit onderzoek de maatregelen uit de toolkit ‘In veilige handen’ als
‘kapstok’ om het aantal maatregelen per organisatie in kaart te brengen. De reden hiervoor zijn dat
de toolkit ‘In veilige handen’ door het ministerie van Veiligheid en Justitie is ontwikkeld in het kader
van de Regeling Gratis VOG en voortbouwt op andere toolkits, genoemd in paragraaf 1.3.2.
Wij beschrijven eerst de aard en de omvang van de maatregelen die de organisaties hebben voor
toelating tot de regeling. Omdat we de vorming van beleid als een continu proces zien bij de
organisaties, gaan we in paragraaf 6.2 in op hoeveel maatregelen de vrijwilligersorganisaties na
toelating tot de regeling extra hebben genomen. In paragraaf 6.3 beschrijven we vervolgens de
invloed van de door het ministerie van Veiligheid en Justitie ingezette ondersteuning voor de
vrijwilligersorganisaties bij de vorming van beleid, namelijk de mediacampagne ‘Seksueel
grensoverschrijdend gedrag: maak er een punt van’ en de toolkit ‘In veilige handen’.
Aard en omvang maatregelen voor toelating tot de regeling

In de enquête is aan de toegelaten vrijwilligersorganisaties gevraagd welke maatregelen ter
voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag zij hebben voor toelating tot de regeling.
Hiervoor is de organisaties gevraagd of zij de twintig in de toolkit ‘In veilige handen’ genoemde
maatregelen hebben. Deze maatregelen zijn verdeeld onder vijf thema’s:


Seksueel grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar maken;



Risico’s in kaart brengen en preventie regelen;

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

63



Vrijwilligers werven en bewustwording;



Beschikken over een meldprotocol en vertrouwens(contact)persoon;



Tuchtrecht.

Naast de maatregelen op de vijf thema’s, is aan de toegelaten vrijwilligersorganisaties gevraagd
welke andere maatregelen zij hebben genomen. De enquête is ingevuld door 1.549 organisaties,
waarvan 94 organisaties de vragen naar de maatregelen niet hebben ingevuld. De bruikbare
respons is daarom maximaal 1.455 organisaties. In onderstaande paragrafen wordt per maatregel
beschreven welk percentage van de maximaal 1.455 organisaties de maatregel heeft genomen
voor toelating. Omdat organisaties ‘weet niet’ konden aangeven en omdat niet alle organisaties de
vragen naar de maatregelen voor toelating hebben ingevuld, doen we uitspraken over een kleiner
aantal organisaties per thema. In tabel 6.1 staat het aantal organisaties waarvan informatie is
verkregen voor elk van de vijf hiervoor genoemde thema’s.
Tabel 6.1: aantal organisaties per thema
Thema

Aantal organisaties

Seksueel grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar maken

1.455

Risico’s in kaart brengen en preventie regelen

1.436

Vrijwilligers werven en bewustwording

1.414

Meldprotocol en contactpersoon

1.406

Tuchtrecht

1.396

In dit hoofdstuk wordt gesproken over het aantal maatregelen. Het is daarbij van belang in
ogenschouw te nemen dat dit aantal gemaximeerd is op twintig maatregelen, omdat gevraagd is
naar het wel of niet hebben van de twintig in de toolkit genoemde maatregelen.
6.1.1 Aantal maatregelen voor toelating tot de regeling
Van de 1.455 vrijwilligersorganisaties die de vragen over de maatregelen hebben ingevuld weten
we hoeveel maatregelen zij voor toelating tot de regeling hadden. Figuur 6.1 toont hier het resultaat
van op basis van de maximaal twintig maatregelen in de toolkit ‘In veilige handen’.
Figuur 6.1: histogram aantal organisaties met maatregelen voor toelating tot de regeling (N=1.455)

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

64

In de figuur is ten eerste te zien dat er 21 organisaties zijn die aangeven geen enkele maatregel te
hebben gericht op het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag voor toelating tot de
regeling, terwijl het wel een voorwaarde is om minimaal één maatregel te hebben (zie paragraaf
5.3.2). Van de organisaties die wel maatregelen hebben, zien we dat de meeste toegelaten
organisaties 10 maatregelen hebben voor toelating tot de regeling. Gemiddeld hebben de
toegelaten vrijwilligersorganisaties negen van de twintig maatregelen voor toelating. We zien dat
46% van de organisaties minder dan 10 maatregelen heeft en 54% van de organisaties heeft 10 of
meer maatregelen ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag voor toelating tot de
regeling. Er zijn 128 organisaties (9%) die 1 - 3 maatregelen hebben. Vermoedelijk hebben deze
organisaties een minimaal aantal van 1 - 3 maatregelen genomen om te voldoen aan de
voorwaarden voor de regeling en daarmee in aanmerking te komen voor een gratis VOG.
Ongeveer 15% (N=214) heeft voor toelating tussen de vier en zes maatregelen genomen en 21%
(N=311) heeft zes tot negen maatregelen genomen. Ongeveer een kwart (24%) van de
organisaties neemt tussen de tien en de twaalf maatregelen. De laatste dertig procent van de
vrijwilligersorganisaties heeft meer dan twaalf maatregelen genomen voor de toelating tot de
regeling.
Een analyse van het aantal maatregelen gekoppeld aan het moment waarop de
vrijwilligersorganisatie is toegelaten, ervaring met (een vermoeden van) seksueel
grensoverschrijdend gedrag en het aantal vrijwilligers en beroepskrachten binnen een organisatie,
levert de volgende significante verschillen op:


Organisaties die toegelaten zijn voor 1 maart 2015 39 hebben gemiddeld één maatregel meer
genomen dan de groep die toegelaten zijn na 1 maart 2015. 40 Uit de interviews met het
ministerie van Veiligheid en Justitie en de contactpunten komt naar voren dat in de eerste
twee maanden vooral veel organisaties zijn toegelaten die ook aan de pilot ‘Gratis VOG voor
vrijwilligers die met minderjarigen werken’ hebben meegedaan. De aanname is dat zij al
eerder gestimuleerd zijn in het nemen van maatregelen, waardoor zij dus voor toelating
meer maatregelen hadden dan organisaties die na 1 maart 2015 zijn toegelaten.



Organisaties die in de afgelopen 5 jaar ervaring hebben gehad met (een vermoeden van)
seksueel grensoverschrijdend gedrag, hebben meer maatregelen genomen dan de
organisaties die geen ervaring hebben met (een vermoeden van) seksueel
grensoverschrijdend gedrag. De vrijwilligersorganisaties met ervaring met (een vermoeden
van) seksueel grensoverschrijdend gedrag hebben gemiddeld 11 maatregelen tegenover 10
maatregelen bij organisaties zonder ervaring met (een vermoeden van) seksueel
grensoverschrijdend gedrag.41

6.1.2 Aard maatregelen voor toelating tot de regeling
Paragraaf 6.1.1 heeft een beeld gegeven van het aantal maatregelen ter voorkoming van seksueel
grensoverschrijdend gedrag. In deze paragraaf gaan we in op de aard van de maatregelen voor
toelating tot de regeling: welke van de twintig in de toolkit ‘In veilige handen’ genoemde

39

De beleidsregels zijn begin maart 2015 gepubliceerd. Daarom is in de populatie onderscheid gemaakt in de periode voor
1 maart en na 1 maart 2015.
40
Gemiddelde groep 1 (voor 1 maart aangemeld) = 10,2; Gemiddelde groep 2 (na 1 maart aangemeld) = 8,9; t-waarde =
5,30; df = 1483; p > 0,001
41
Gemiddelde groep (geen schendingen meegemaakt) = 9,7; Gemiddelde groep (schendingen meegemaakt) = 11,2; twaarde = -4,18; df =1387; p > 0,001

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

65

maatregelen nemen de vrijwilligersorganisaties? We bouwen deze paragraaf op aan de hand van
de vijf thema’s waarover de maatregelen verdeeld zijn.
Thema 1: seksueel grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar maken
Het eerste thema gaat over het bespreekbaar maken van seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Dit kan door er aandacht aan te besteden op de (bestuurs)vergaderingen, de omgang met
minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking met vrijwilligers te bespreken en
door aandacht te hebben voor het herkennen van seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Tabel 6.2: seksueel grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar maken (meerdere antwoorden mogelijk)
Maatregelen:

Percentage (N=1.455)



Bespreken seksueel grensoverschrijdend gedrag op vergaderingen

76%



Omgaan doelgroepen bespreken met vrijwilligers

76%



Organisatie heeft aandacht voor herkennen

67%

Tabel 6.2 maakt zichtbaar dat drie kwart (76%) van de vrijwilligersorganisaties het thema seksueel
grensoverschrijdend gedrag bespreekt op de (bestuurs)vergadering. Ook drie kwart (76%) van de
organisaties bespreekt de omgang met minderjarigen of mensen met een verstandelijke beperking
met vrijwilligers. Twee derde (67%) van de organisaties heeft voor toelating tot de regeling
aandacht voor het herkennen van seksueel grensoverschrijdend gedrag door vrijwilligers.
Thema 2: risico’s in kaart brengen en preventie regelen
Het tweede thema gaat in op het in kaart brengen van mogelijke risico’s van seksueel
grensoverschrijdend gedrag door een vrijwilliger en het regelen van preventie in de vorm van
omgangsregels en/of het hanteren van een gedragscode.
Tabel 6.3: risico’s in kaart brengen en preventie te regelen (meerdere antwoorden mogelijk)
Maatregelen:

Percentage (N=1.433)



Mogelijke risico’s zijn besproken

62%



Werken met omgangsregels voor vrijwilligers

77%



Actief onder aandacht brengen van omgangsregels

65%



Beschikken over een gedragscode

64%



Zorgen voor naleven van de gedragscode

59%

Uit tabel 6.3 blijkt dat zes van de tien (62%) vrijwilligersorganisaties voor toelating tot de regeling
de mogelijke risico’s van seksueel grensoverschrijdend gedrag binnen de organisatie hebben
besproken. Ruim drie kwart (77%) van de organisaties beschikt over omgangsregels voor
vrijwilligers en bijna twee derde (65%) brengt deze omgangsregels ook daadwerkelijk actief onder
de aandacht van de vrijwilligers. Van de organisaties beschikt voor toelating tot de regeling 64%
over een gedragscode. Zes van de tien (59%) organisaties zorgen ook actief voor het naleven van
de gedragscode.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

66

Thema 3: vrijwilligers werven en bewustwording
Het derde thema is de manier waarop de vrijwilligersorganisaties hun vrijwilligers werven en of zij
bij de werving aandacht hebben voor seksueel grensoverschrijdend gedrag. Dit kan door een
kennismakingsgesprek te houden, het onderwerp daar te bespreken en het aanvragen van een
VOG bespreekbaar te maken. Het checken van referenties en het ondertekenen van een
gedragscode is ook een maatregel die kan worden ingezet bij het werven van vrijwilligers. Tabel
6.4 geeft weer welk percentage van de organisaties deze maatregelen heeft voor toelating tot de
regeling.
Tabel 6.4: vrijwilligers werven en bewustwording (meerdere antwoorden mogelijk)
Maatregelen

Percentage (N=1.414)



Kennismakingsgesprek met nieuwe vrijwilligers

79%



Gewenste omgangsvormen gespreksonderwerp in kennismakingsgesprek

28%



De VOG is onderwerp van gesprek in kennismakingsgesprek

53%



Er wordt gevraagd om een VOG bij nieuwe vrijwilliger

50%



Referenties worden gecheckt

28%



Elke vrijwilliger ondertekent een gedragscode

21%

Acht van de tien (79%) vrijwilligersorganisaties voeren voor toelating tot de regeling een
kennismakingsgesprek met nieuwe vrijwilligers. In het kennismakingsgesprek zijn de gewenste
omgangsvormen echter minder vaak een gespreksonderwerp: 28% van de organisaties bespreekt
dit. Voor toelating tot de regeling was het overleggen van een VOG bij iets meer dan de helft (53%)
van de vrijwilligersorganisaties een gespreksonderwerp in het een kennismakingsgesprek met de
nieuwe vrijwilliger en de helft van de organisaties vraagt ook daadwerkelijk aan een nieuwe
vrijwilliger om een VOG te overhandigen. De referenties van een nieuwe vrijwilliger worden minder
vaak gecheckt: 28% van de vrijwilligersorganisaties geeft aan dit te doen. Het laten ondertekenen
van een gedragscode noemt 21% van de toegelaten organisaties als maatregel voor toelating.
Thema 4: Meldprotocol en contactpersoon
Het vierde thema betreft maatregelen die vrijwilligersorganisaties kunnen nemen als er
daadwerkelijk sprake is van een vermoeden van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Dit wordt
vaak vastgelegd in een meldprotocol en het eerste aanspreekpunt voor signalen is een
vertrouwens(contact)persoon.
Tabel 6.5: meldprotocol en contactpersoon (meerdere antwoorden mogelijk)
Percentage (N=1406)


Er is een vertrouwens(contact)persoon

72%



Meldprotocol is opgesteld

42%



Meldprotocol wordt daadwerkelijk gebruikt

21%

Van de toegelaten organisaties beschikt voor toelating tot de regeling 72% over een vertrouwens(contact)persoon waar iemand terecht kan met vermoedens van seksueel grensoverschrijdend
gedrag. Een meldprotocol met vaste afspraken over hoe om te gaan met vermoedens van
seksueel grensoverschrijdend gedrag door een vrijwilliger, is minder frequent aanwezig bij de

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

67

organisaties. Voor toelating tot de regeling heeft 42% van alle organisaties een dergelijk
meldprotocol opgesteld. Het opstellen van een meldprotocol betekent niet dat het direct
daadwerkelijk wordt gebruikt: 21% van de toegelaten vrijwilligersorganisaties zegt dat het
meldprotocol ook daadwerkelijk wordt gebruikt.
Thema 5: Tuchtrecht
Het vijfde en laatste thema gaat over het hebben van een vorm van tuchtrecht binnen de
vrijwilligersorganisaties en over de wijze waarop het tuchtrecht geregeld is. Tabel 6.6 geeft het
percentage organisaties dat de maatregelen onder dit thema heeft genomen.
Tabel 6.6: tuchtrecht (meerdere antwoorden mogelijk)
Percentage (N=1396)


Er is een vorm van tuchtrecht

23%



Het tuchtrecht is geregeld via de koepelorganisatie

27%



Aangesloten bij Stichting Tuchtrecht Vrijwilligerswerk

2%

Voor toelating tot de regeling beschikt 23% van de organisaties over een vorm van tuchtrecht. Iets
meer dan een kwart (27%) van de organisaties heeft voor toelating tot de regeling het tuchtrecht
via een koepelorganisatie geregeld. Slechts enkele organisaties (2%) zijn aangesloten bij Stichting
Tuchtrecht Vrijwilligerswerk. Het aantal organisaties met maatregelen behorend bij het thema
tuchtrecht is het laagst van alle thema’s. Het is echter de vraag of dit de werkelijkheid weergeeft.
De kans bestaat dat de respondenten niet wisten dat hun organisatie valt onder het tuchtrecht van
bijvoorbeeld een koepelorganisatie. Voor organisaties die via hun sportbond aangesloten zijn bij
het NOC*NSF geldt bijvoorbeeld dat zij vallen onder het tuchtrecht van de sportbond of van
NOC*NSF. Daarnaast sluiten sportverenigingen zich niet aan bij de Stichting Tuchtrecht
Vrijwilligerswerk, maar bij hun eigen sportbond of eventueel bij het Instituut Sportrechtspraak.
Andere maatregelen
Naast de twintig hierboven bij name genoemde maatregelen uit de toolkit ‘In veilige handen’,
kunnen organisaties eventueel ook andere maatregelen nemen ter voorkoming van seksueel
grensoverschrijdend gedrag. In de enquête is de vrijwilligersorganisaties daarom gevraagd of en
welke andere maatregelen zij hebben genomen. Onderstaand overzicht geeft de variëteit weer van
de andere genomen maatregelen door de organisaties voor toelating tot de regeling. De
maatregelen zijn ingedeeld in dezelfde thema’s als hierboven .
Seksueel grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar maken:


Het informeren van ouders door middel van een jaarlijks informatieboekje of website;



Opstellen van een bestuursreglement ‘Grensoverschrijdend Gedrag en Seksuele Intimidatie’;



Gezond met elkaar omgaan en elkaar aanspreken op ongewenst gedrag;



Instellen van een normen- en waardencommissie.

Risico’s in kaart brengen en preventie regelen:


Opstellen van een risico-inventarisatie en evaluatie en een plan van aanpak;



Scholen van vrijwilligers door bestaande programma’s of door het bespreken van casus;

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

68



Binnen de organisatie oog hebben voor een pedagogisch veilige situatie waarbij er ook
aandacht is voor pesten of ander ongewenst gedrag naast het hebben van aandacht voor
seksueel grensoverschrijdend gedrag.



Periodiek controleren van de ruimtes op aanwezigheid van opnameapparatuur.

Het werven van vrijwilligers:


Minderjarige coaches/leiders samen met ouders laten ondertekenen van een gedragscode;



Nieuwe vrijwilligers extra observeren en een proefperiode afspreken.

Meldprotocol en contactpersoon:


Zoeken van aansluiting bij andere ‘codes’ die betrekking hebben op een veiligheid sociaal
klimaat, zoals de meldcode voor Huiselijk Geweld en Kindermishandeling.42

Tuchtrecht:


Direct royeren van leden bij ongewenst overschrijdend gedrag;



Direct doen van aangifte bij de politie bij seksueel grensoverschrijdend gedrag.

6.1.3 Maatregelen om deel te kunnen nemen aan de regeling
Vrijwilligersorganisaties met maatregelen voor toelating tot de regeling kunnen deze maatregelen
al geruime tijd voor toelating tot de regeling hebben genomen of zij hebben dit specifiek gedaan om
te kunnen voldoen aan de voorwaarden van de regeling. Eén van de voorwaarden voor deelname
aan de regeling is dat een vrijwilligersorganisatie een actief preventie- en integriteitsbeleid voert.
Dit is door het ministerie van Veiligheid en Justitie nader geconcretiseerd in het hebben van
minimaal één maatregel. Of vrijwilligersorganisaties de maatregelen hebben genomen om deel te
kunnen nemen aan de regeling is niet nagevraagd in online enquête, maar de vraag is wel gesteld
in de 52 telefonische interviews.
Van de 52 vrijwilligersorganisaties hebben 22 organisaties deelgenomen aan de eerdere pilot
‘Gratis VOG voor vrijwilligers die met minderjarigen werken’. Deze organisaties hebben de
maatregelen dus niet genomen om in aanmerking te komen voor de regeling, maar hadden deze
maatregelen al. Bij de helft van de 22 organisaties zijn de maatregelen ten tijde van de pilot
ingevoerd. De andere helft van de 22 organisaties had zelfs al voor de pilot maatregelen genomen
ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag, omdat de koepelorganisatie dit al had
gepromoot (N=9), of omdat zij te maken hebben gehad met een incident van seksueel
grensoverschrijdend gedrag (N=2). Wel zeggen acht van de 22 organisaties hun maatregelen te
hebben aangepast en aangescherpt toen zij zich aanmeldden voor de regeling. Zij voldeden wel
aan de voorwaarden voor deelname, maar vonden het belangrijk om weer eens kritisch naar hun
maatregelen ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag te kijken.
Dertig van de 52 organisaties hebben niet deelgenomen aan de pilot ‘Gratis VOG voor vrijwilligers
die met minderjarigen werken’. Veertien van deze 30 organisaties hadden nog geen enkele
maatregel gericht op het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Zij hebben dus

42

Een meldcode voor huiselijk geweld en kindermishandeling helpt professionals goed te reageren bij signalen van dit soort
geweld. Voor organisaties in bepaalde sectoren is het hanteren van deze meldcode verplicht. De verplichting geldt niet voor
vrijwilligersorganisaties. Deze organisaties mogen een stappenplan opstellen.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

69

maatregelen genomen om in aanmerking te komen voor de Regeling. Het gaat dan om het
aanstellen van een vertrouwenspersoon (n=11), het opstellen van omgangsregels (n=2) en het
opzetten van een aannamebeleid43(n=1). Deze maatregelen komen overeen met de genoemde
maatregelen op website www.gratisvog.nl.
Tien van de dertig organisaties die niet deelnamen aan de pilot, hadden al maatregelen gericht op
seksueel grensoverschrijdend gedrag en hebben geen nieuwe maatregelen genomen voor
toelating. Vier van deze tien organisaties hadden al maatregelen omdat zij ervaring hadden met
een vermoeden van seksueel grensoverschrijdend gedrag en drie organisaties hadden
maatregelen genomen naar aanleiding van berichten in de media over incidenten bij andere
organisaties. Eén van de tien organisaties had eerder maatregelen genomen om het NOVkeurmerk ‘Steunpunt Vrijwillige Inzet’ te krijgen van de NOV. Twee van de tien organisaties zonder
nieuwe maatregelen, konden de herkomst van de maatregelen niet reproduceren.
Vijf van de dertig vrijwilligersorganisaties hadden al maatregelen voor toelating, maar hebben nog
wel een aantal extra maatregelen genomen, omdat zij deze maatregelen op de website zagen
staan en constateerden dat zij deze maatregelen nog niet hadden. De laatste organisatie had,
volgens de respondent, voor toelating geen enkele maatregel genomen. Dit is opvallend, omdat het
wel een voorwaarde is voor deelname.
Aard en omvang maatregelen na toelating tot de regeling

In de vorige paragraaf is beschreven welke maatregelen de organisaties hebben voor toelating tot
de regeling. Vrijwilligersorganisaties kunnen ook na toelating tot de regeling doorgaan met het
nemen van maatregelen: het nemen van maatregelen binnen vrijwilligersorganisaties is een
continu proces. Daarom bekijken we in deze paragraaf hoeveel en welke maatregelen de
vrijwilligersorganisaties hebben na toelating tot de regeling.
6.2.1 Omvang maatregelen na toelating
In paragraaf 6.1.1 is het aantal maatregelen beschreven dat de vrijwilligersorganisaties hebben
voor toelating tot de regeling. Daaruit blijkt dat de meerderheid (53%) van de toegelaten
vrijwilligersorganisaties 10 of meer maatregelen heeft voor toelating tot de regeling en dat zij
gemiddeld 9 maatregelen hebben. Na toelating hebben de vrijwilligersorganisaties gemiddeld 11
maatrelgen. De toegelaten organisaties hebben dus extra maatregelen genomen, bovenop de
maatregelen die ze al hadden voor toelating tot de regeling. In figuur 6.2 geven wij weer hoeveel
extra maatregelen de vrijwilligersorganisaties hebben genomen na toelating tot de regeling. Onder
de extra maatregelen valt niet de maatregel ‘aanvragen van een VOG voor de vrijwilliger’. Door
deelname aan de regeling kunnen organisaties gratis een VOG aanvragen. Daarnaast is het doel
van de regeling dat de organisaties andere maatregelen nemen ter voorkoming van seksueel
grensoverschrijdend gedrag, naast het aanvragen van een VOG. Daarom is deze maatregel
geëxcludeerd uit de analyse in deze paragraaf. In paragraaf 6.2.2 beschrijven wij wel hoeveel
organisaties voor en na toelating deze maatregel hebben.

43

Het opzetten van een aannamebeleid is nader gespecifieerd in verschillende maatregelen in tabel 6.4 onder het thema
vrijwilligers werven en bewustwording.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

70

Figuur 6.2: extra genomen maatregelen na toelating tot de regeling

Extra genomen maatregelen na toelating tot de regeling
800

700

Aantal organisaties

700
600
500
400
300
166

200

137 116

100

70

66

42

38

32

20

12

13

9

9

1

1

1

1

4
5
6
7
8
9 10 11 12 13 14
Aantal extra genomen maatregelen na toelating

15

16

17

0
0

1

2

3

In de figuur is te zien dat 49% (N=700) van de organisaties geen extra maatregel heeft genomen
na toelating tot de regeling. Het niet of beperkt nemen van extra maatregelen kan te maken
hebben met het ‘plafond effect’ (Baarda et al., 2013). Voor de maatregelen is aangesloten bij de
twintig maatregelen uit de toolkit ‘In veilige handen’: een gelimiteerd aantal maatregelen dus. Hoe
meer maatregelen een vrijwilligersorganisaties heeft genomen voor toelating, hoe minder
maatregelen zij na toelating kan nemen. Deze relatie is terug te vinden in de data. 44
Uit figuur 6.2 valt tevens af te leiden dat 734 organisaties (51%) wel extra maatregelen hebben
genomen na toelating tot de regeling. Voor 41% van deze 734 organisaties (N=303) is dit beperkt
gebleven tot het nemen van één of twee extra maatregelen. De overige 59% van de 734
vrijwilligersorganisaties (N=431) heeft drie of meer extra maatregelen genomen.
6.2.2 Aard maatregelen na toelating tot de regeling
Combineren we de maatregelen die de vrijwilligersorganisaties hadden voor toelating tot de
regeling met de maatregelen die zij na toelating tot de regeling extra hebben genomen, dan krijgen
we een totaalbeeld van het beleid (het totale aantal maatregelen) ter voorkoming van seksueel
grensoverschrijdend gedrag bij de toegelaten vrijwilligersorganisaties ten tijde van de afname van
de enquête (december 2015). Tabel 6.7 laat ten eerste de twintig maatregelen uit de toolkit ‘In
veilige handen’ zien met daarachter het percentage vrijwilligersorganisaties dat ten tijde van de
afname van de enquête heeft aangeven de maatregel te hebben. Daarnaast is het percentage voor
toelating weergegeven om het verschil tussen voor toelating en na toelating te laten zien. In bijlage
VIII staat een nadere analyse weergegeven van de verschillen tussen voor toelating en na
toelating.

44

Pearson correlatie = 0,38; p < 0,001

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

71

Tabel 6.7: percentage organisaties met maatregelen uit de toolkit
% organisaties
Thema’s en maatregelen toolkit ‘In veilige handen’:

Voor

Na

Seksueel grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar maken


Bespreken seksueel grensoverschrijdend gedrag op vergaderingen

76%

79%



Omgaan doelgroepen bespreken met vrijwilligers

76%

82%



Organisatie heeft aandacht voor herkennen seksueel grensoverschrijdend gedrag

67%

79%

Risico’s in kaart brengen en preventie regelen


Mogelijke risico’s zijn besproken

62%

67%



Werken met omgangsregels voor vrijwilligers

77%

80%



Actief onder aandacht brengen van omgangsregels

65%

77%



Beschikken over een gedragscode

64%

70%



Zorgen voor naleven van de gedragscode

59%

68%

Vrijwilligers werven en bewustwording


Kennismakingsgesprek met nieuwe vrijwilligers

79%

84%



Gewenste omgangsvormen is een gespreksonderwerp in kennismakingsgesprek

28%

55%



De VOG is onderwerp van gesprek in kennismakingsgesprek

53%

84%



Er wordt gevraagd om een VOG bij nieuwe vrijwilliger

50%

87%



Referenties worden gecheckt

28%

42%



Elke vrijwilliger ondertekent een gedragscode

21%

38%

Meldprotocol en contactpersoon


Er is een vertrouwens(contact)persoon

72%

84%



Meldprotocol is opgesteld

42%

55%



Meldprotocol wordt daadwerkelijk gebruikt

21%

43%

Tuchtrecht


Er is een vorm van tuchtrecht

23%

27%



Het tuchtrecht is geregeld via de koepelorganisatie

27%

30%



Aangesloten bij Stichting Tuchtrecht Vrijwilligerswerk

2%

5%

In de tabel zien we ten eerste dat er een grote stijging (verschil van meer dan 20%) is bij vier
maatregelen tussen voor en na toelating. Drie daarvan vallen binnen het thema vrijwilligers werven
en bewustwording. Het percentage organisaties dat gewenste omgangsvormen bespreekt in het
kennismakingsgesprek stijgt van 28% voor toelating naar 55% na toelating. Daarnaast zien we de
grootste stijging bij de twee maatregelen die betrekking hebben op de VOG, namelijk 1) de VOG is
onderwerp van gesprek in het kennismakingsgesprek en 2) er wordt gevraagd om een VOG bij een
nieuwe vrijwilliger. Dit is te verwachten, daar de regeling zich richt op het aanvragen van een VOG
en de drempel daarvoor verlaagt, doordat er geen kosten meer aan verbonden zijn. Het
percentages organisaties dat het aanvragen van een VOG bespreekt in het kennismakingsgesprek
stijgt van 53% naar 84%. De grootste stijging zien we bij het aantal organisaties dat een VOG
aanvraagt voor nieuwe vrijwilligers Voor toelating tot de regeling vroegen 706
vrijwilligersorganisaties (50%) een VOG aan voor een nieuwe vrijwilliger. Na toelating tot de
regeling hadden 1.166 organisaties deze maatregel (87%). De laatste grote stijging is te zien bij de
toepassing van het meldprotocol: voor toelating gebruikte 21% van de toegelaten organisaties het
meldprotocol daadwerkelijk, na toelating is dit 43%.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

72

Ten tweede is in de tabel een eindscore zien van het beleid gericht op seksueel
grensoverschrijdend gedrag op het moment van het invullen van de enquête (december 2015). In
die eindscore zien we dat rond de 80% van de toegelaten vrijwilligersorganisaties seksueel
grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar maakt door het onderwerp te bespreken op
vergaderingen (79%), de omgang met minderjarigen en mensen met een verstandelijke beperking
bespreekt met de vrijwilligers (82%) en aandacht heeft voor het herkennen van seksueel
grensoverschrijdend gedrag. Daarnaast zien we dat meer dan 80% van de toegelaten
vrijwilligersorganisaties:


Werkt met omgangsregels voor vrijwilligers;



Een kennismakingsgesprek houdt met nieuwe vrijwilligers;



De VOG bespreekt in het kennismakingsgesprek;



Een VOG aanvraagt voor nieuwe vrijwilligers;



Een vertrouwens(contact)persoon heeft.

Er is een aantal maatregelen dat minder vaak genomen wordt door de vrijwilligersorganisaties. Zo
worden de referenties van nieuwe vrijwilligers bij 42% van de organisaties gecheckt en ondertekent
een vrijwilliger bij 38% van de organisaties een gedragscode. Daarnaast wordt het opgestelde
meldprotocol bij 43% van de organisaties daadwerkelijk gebruikt, terwijl 55% van de organisaties
een meldprotocol heeft. Ook bij de maatregelen gericht op het tuchtrecht zien we stijging in het
percentage organisaties dat deze maatregelen heeft na toelating, maar blijft het totaal blijft laag. Dit
kan te maken hebben met de onbekendheid omtrent het tuchtrecht bij de respondenten (zie
paragraaf 6.2.1).
Mediacampagne en toolkit ‘In veilige handen’
Om meer bekendheid te generen voor het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag
en vrijwilligersorganisaties te bewegen beleid op te stellen, heeft in de periode medio mei tot eind
juni 2015 de mediacampagne ‘Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag: Maak er een Punt van’
gelopen (zie paragraaf 1.4.5). Op de website www.maakereenpuntvan.nl is een link opgenomen
naar de drie toolkits45 ter ondersteuning van de organisaties bij de vormgeving van beleid. De
mediacampagne en de toolkit ‘In veilige handen’ zijn ontwikkeld door het ministerie van Veiligheid
en Justitie. Daarom is in het onderzoek gekeken naar het effect van de mediacampagne het
gebruik van de toolkit ‘In veilige handen’.
6.3.1 Mediacampagne ‘Seksueel grensoverschrijdend gedrag: maak er een punt van.
In de enquête is de toegelaten vrijwilligersorganisaties gevraagd of zij de mediacampagne kennen
en in hoeverre zij naar aanleiding van de mediacampagne maatregelen hebben getroffen ter
voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Uit de enquête blijkt dat 18% (N=243) van
de 1.323 toegelaten vrijwilligersorganisaties de mediacampagne kent, 76% (N=1.005) zegt de
campagne niet te kennen en de overige 6% (N=75) weet het niet. Van de 243 organisaties die
bekend zijn met de mediacampagne melden 24 organisaties (10%) specifieke stappen of

Beleid seksuele intimidatie’ voor sportverenigingen, ‘Een veilige kerk’ voor kerkgenootschappen en ‘In veilige handen’
voor vrijwilligersorganisaties.
45

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

73

maatregelen te hebben genomen naar aanleiding van de mediacampagne. Dit is minder dan 2%
van de responderende organisaties.
Uit figuur 4.2 in paragraaf 4.2.1 blijkt dat in de maanden na de mediacampagne geen stijging te
zien is in is het aantal aanmeldingen via de website gratisvog.nl. Ook dit duidt erop dat de
mediacampagne geen grote invloed heeft gehad op het aanmeldgedrag van organisaties. We zien
in figuur 4.5 op pagina 35 wel een stijging in het aantal aangevraagde VOG’s in de periode waarin
de mediacampagne heeft plaatsgevonden. Dit hangt waarschijnlijk niet samen met de
mediacampagne, omdat het aantal organisaties dat aangeeft stappen gezet te hebben naar
aanleiding van de mediacampagne dus laag is (<2%).
6.3.2 Toolkit ‘In veilige handen
Op de website www.maakereenpuntvan.nl worden drie verschillende toolkits genoemd waar
vrijwilligersorganisaties gebruik van kunnen maken als ondersteuning bij de vormgeving van beleid
(zie paragraaf 4.1.5). In dit onderzoek is in de enquête alleen nagevraagd of de toegelaten
vrijwilligersorganisaties de toolkit ‘In veilige handen’ hebben gebruikt, omdat deze toolkit deel
uitmaakt van het aangereikte materiaal in het kader van de Regeling Gratis VOG. Het gebruik van
de toolkits ‘Beleid seksuele intimidatie’ en ‘Een veilige kerk’ is niet onderzocht, hetgeen niet
betekent dat die van minder belang zijn geweest voor de organisaties. Figuur 6.4 geeft weer welk
deel van de toegelaten vrijwilligersorganisaties de toolkit ‘In veilige handen’ heeft gebruikt.
Figuur 6.4: Gebruik toolkit ‘In veilige handen’

G E B R U I K V AN D E TO O L K I T ' I N V E I L I G E H AN D E N '
NOV (N=628)

JA

NEE

22%

26%

24%

18%

25%

33%

44%

56%

NOC*NSF (N=762)
51%

Totaal (N=1390)

W EET NIET

In de figuur te zien dat een kwart (25%) van de toegelaten vrijwilligersorganisaties gebruik gemaakt
heeft van de toolkit ‘In veilige handen’. De helft van de toegelaten vrijwilligersorganisaties (51%)
heeft geen gebruik gemaakt van deze specifieke toolkit en een kwart (24%) weet niet of de
organisatie gebruik heeft gemaakt van deze toolkit. Van de organisaties die vallen onder het
contactpunt NOC*NSF heeft 18% gebruik gemaakt van de toolkit, terwijl 33% van de organisaties
die vallen onder het contactpunt NOV gebruik heeft gemaakt van de toolkit. Dit is een significant
verschil.46

46

Chikwadraat = 42,8; df=2; p , 0,001

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

74

We zien dat in totaal slechts een kwart van de toegelaten vrijwilligersorganisaties gebruik heeft
gemaakt van de toolkit ‘In veilige handen’ en dat significant meer organisaties onder het
contactpunt NOV er gebruik van hebben gemaakt. Uit de telefonisch interviews met toegelaten
vrijwilligersorganisaties en de interviews met de contactpunten volgt een logische verklaring voor
dit het beperkte aantal organisaties dat gebruik heeft gemaakt van deze toolkit en het verschil
tussen NOV en NOC*NSF. In de eerste plaats hebben de organisaties die vallen onder het
contactpunt NOC*NSF gebruik gemaakt van de toolkit ‘Beleid seksuele intimidatie’ of een daar op
gebaseerde toolkit, opgezet door de sportbond zelf (zoals Code Blauw van de zwembond). In de
tweede plaats blijken er onder de vrijwilligersorganisaties die benaderd zijn voor de enquête
opvallend veel scoutinggroepen te zitten. Uit de telefonische interviews weten we dat
scoutinggroepen ondersteuning krijgen van een door Scouting Nederland opgezette toolkit.
Het lage percentage vrijwilligersorganisaties dat gebruik heeft gemaakt van de toolkit betekent dus
niet dat zij geen ondersteuning hebben gehad bij het vormgeven van beleid. Het betekent ook niet
dat organisaties onder het contactpunt NOC*NSF zich minder bewust zijn van de noodzaak van
ondersteuning bij beleid. De overige organisaties hebben waarschijnlijk gebruik gemaakt van
andere soortgelijke toolkits, zoals ‘Beleid seksuele intimidatie’ of de toolkit van Scouting Nederland.
Deze uitkomsten reflecteren voornamelijk de ontstaansgeschiedenis en de volgtijdelijkheid van de
verschillende toolkits.
Samenvatting
In dit hoofdstuk is het beleid van de toegelaten vrijwilligersorganisaties voor het voorkomen van
seksueel grensoverschrijdend gedrag beschreven aan de hand van de twintig in de toolkit ‘In
veilige handen’ genoemde maatregelen. De toegelaten vrijwilligersorganisaties hebben voor
toelating diverse maatregelen ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag: meer dan
de helft heeft tien of meer van de twintig in de toolkit ‘In veilige handen’ genoemde maatregel en
gemiddeld hebben de toegelaten vrijwilligersorganisaties negen maatregelen voor toelating. Dit
onderstreept het gevoel van de contactpunten dat in de eerste negen maanden van de regeling
voornamelijk organisaties zijn toegelaten, die al beleid hadden op het gebied van het voorkomen
van seksueel grensoverschrijdend gedrag. De vrijwilligersorganisaties hebben voornamelijk
maatregelen gericht op het bespreekbaar maken van het onderwerp seksueel grensoverschrijdend
gedrag, het in kaart brengen van risico’s en het regelen van preventie gericht op seksueel
grensoverschrijdend gedrag. Ook houden acht van de tien organisaties een kennismakingsgesprek
met de vrijwilliger en is de VOG is bij iets meer dan de helft van de organisaties voor toelating al
een gespreksonderwerp tijdens het kennismakingsgesprek en de helft van de organisaties vraagt
ook al voor toelating tot de regeling een VOG aan voor hun vrijwilligers. Als er daadwerkelijk een
vermoeden van seksueel grensoverschrijdend gedrag is, beschikken zeven van de tien
organisaties voor toelating over een vertrouwens(contact)persoon, maar er zijn nog weinig
organisaties die werken met een meldprotocol (42%) en de organisaties die wel werken met een
meldprotocol passen dat nog minder vaak daadwerkelijk toe (21%).
Uit de telefonische interviews volgt dat ongeveer 27% van geïnterviewde organisaties maatregelen
heeft genomen om te kunnen voldoen aan de voorwaarden voor deelname, namelijk een actief
preventie- en integriteitsbeleid. Zij hebben dus beleid opgezet om deel te kunnen nemen aan de

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

75

Regeling Gratis VOG. De overige geïnterviewde organisaties hadden al beleid omdat zij hebben
deelgenomen aan de voorafgaande pilot ‘Gratis VOG voor vrijwilligers die met minderjarigen
werken’, omdat zij ervaring hebben met een vermoeden van seksueel grensoverschrijdend gedrag
of berichten over incidenten met seksueel grensoverschrijdend gedrag in de media hebben gezien.
De vorming van beleid is een continu proces bij de vrijwilligersorganisaties. Na toelating tot de
regeling gaan de vrijwilligersorganisaties verder met het nemen van maatregelen. De grootste
stijging tussen voor en na zien we bij de maatregel ‘aanvragen van een VOG bij nieuwe vrijwilliger’.
Dit is een logisch gevolg van de regeling: de drempel tot het aanvragen van een VOG is middels
de regeling weggenomen. Ook los van deze maatregel zien we dat de toegelaten organisaties
andere extra maatregelen nemen na toelating tot de regeling: 51% van de organisaties heeft
minimaal één andere extra maatregelen genomen na toelating tot de regeling. De meeste
organisaties nemen na toelating één, twee of drie extra maatregelen. Iets minder dan de helft van
de organisatie (49%) neemt geen extra maatregelen. Dit kan te maken hebben met het
plafondeffect door het gelimiteerde maximum van twintig maatregelen uit de toolkit ‘In veilige
handen’. Organisaties met veel maatregelen kunnen dan bijna geen extra maatregelen nemen.
Aan de hand van de aard van de maatregelen na toelating, krijgen we zicht op de breedte van het
beleid van de vrijwilligersorganisaties gericht op het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend
gedrag ten tijde van het invullen van de enquête (december 2015). Daaruit blijkt dat meer dan 80%
van de toegelaten vrijwilligersorganisaties:


Het omgaan met minderjarigen en mensen met een verstandelijke beperking bespreekt;



Werkt met omgangsregels voor vrijwilligers;



Een kennismakingsgesprek houdt met nieuwe vrijwilligers;



De VOG bespreekt in het kennismakingsgesprek;



Een vertrouwens(contact)persoon heeft.

Met name maatregelen gericht op het omgaan met (een vermoeden van) seksueel
grensoverschrijdend gedrag, worden nog minder vaak genomen: een kleine meerderheid (55%)
van de organisaties heeft een meldprotocol en 43% van de organisaties past dit daadwerkelijk toe.
Ook zegt slechts een derde van de vrijwilligersorganisaties te beschikken over een vorm van
tuchtrecht, al kan dit een vertekening zijn door onwetendheid van de respondent omtrent de
aanwezigheid van tuchtrecht op het niveau van de koepelorganisatie.
De ondersteuning vanuit het ministerie van Veiligheid en Justitie in het kader van de Regeling
Gratis VOG is in mindere mate gebruikt door de toegelaten organisaties. Een kwart heeft gebruik
gemaakt van de toolkit ‘In veilige handen’. Dit komt doordat er andere toolkits in omloop zijn van
gelijke strekking, zoals ‘Beleid seksuele intimidatie’ van het NOC*NSF of de toolkit van Scouting
Nederland, waar de organisaties gebruik van kunnen maken. De vrijwilligersorganisaties maken
dus wel degelijk gebruik van de aangeboden ondersteuning, maar kiezen daarin voor de
ondersteuning die het meest dichtbij hun organisatie staat. De mediacampagne is beperkt bekend
onder de toegelaten organisaties. Minder dan één vijfde van de toegelaten organisaties kent de
mediacampagne en van deze organisaties heeft tien procent aanvullende maatregelen genomen
naar aanleiding van de mediacampagne. We zien in de cijfers over het aantal aanmeldingen geen
aanwijzingen voor invloed van de mediacampagne op het aanmeldgedrag van organisaties.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

76

7 POTENTIEEL BEREIK REGELING GRATIS VOG
In voorgaande hoofdstukken is de uitvoering van de Regeling Gratis VOG geëvalueerd en daarbij
is teruggekeken op het jaar 2015. In dit hoofdstuk kijken we vooruit naar het potentiële bereik van
de Regeling Gratis VOG door antwoord te geven op de onderzoeksvragen 1c en 1d:
a. Hoeveel vrijwilligersorganisaties en vrijwilligers komen naar schatting in aanmerking voor
toelating tot de regeling en het aanvragen van een gratis VOG?
b. In welke mate worden de vrijwilligersorganisaties en vrijwilligers die werken met de bedoelde
doelgroepen bereikt door de regeling gratis VOG (‘dekkingsgraad’)?
We beantwoorden deze vragen op basis van het handelsregister van de Kamer van Koophandel
en de online enquête onder een steekproef van organisaties die ingeschreven staan bij de Kamer
van Koophandel (zie paragraaf 2.3.3, 2.3.4 en bijlage V).
Schatting aantal vrijwilligersorganisaties
Zoals we beschreven in paragraaf 1.4.2 stelt de Regeling Gratis VOG verschillende voorwaarden
voor deelname aan de regeling, namelijk:
a. De vrijwilligersorganisatie is ingeschreven in het handelsregister Kamer van Koophandel;
b. De vrijwilligersorganisatie is een rechtspersoon;
c.

De vrijwilligersorganisatie heeft geen winstoogmerk en is niet actief op een concurrerende
markt;

d. De voor de vrijwilligersorganisatie werkzame vrijwilligers zijn niet reeds op grond van andere
wet- of regelgeving gehouden om een verklaring omtrent het gedrag aan te vragen;
e. De vrijwilligersorganisatie bestaat voor minimaal 70% uit vrijwilligers;
f.

De vrijwilligersorganisatie voert een actief preventie- en integriteitsbeleid.

Daarnaast moet het natuurlijk gaan om organisaties die activiteiten ondernemen met minderjarigen
en/of mensen met een verstandelijke beperking. Het is helaas niet mogelijk gebleken de
voorwaarde ‘niet actief zijn op een concurrerende markt’ mee te nemen in de schatting van het
totaal aantal vrijwilligersorganisaties dat in aanmerking komt voor de regeling. Deze voorwaarde is
dus niet meegenomen in onderstaande stapsgewijze schatting.
We kunnen niet in één keer een schatting maken van de organisaties die voldoen aan deze
voorwaarden. De schatting doen we in vier stappen. We schatten eerst het aantal organisaties dat
voldoet aan de voorwaarden a tot en met d47 (stap 1). Daarna kijken we of deze organisaties
activiteiten ondernemen met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking (stap
2). Vervolgens schatten we hoeveel organisaties daarvan ook voldoen aan de voorwaarden e (stap
3) en f (stap 4).
7.1.1 Stap 1: voldoen aan eerste vier voorwaarden regeling
Een voorwaarde voor deelname is dat een vrijwilligersorganisatie is ingeschreven in het
handelsregister van de Kamer van Koophandel. Het handelsregister biedt daarmee zicht op het

47

Met uitzondering van de voorwaarde ‘niet actief zijn op een concurrerende markt’.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

77

aantal potentieel in aanmerking komende organisaties. Het handelsregister maakt onderscheid in
verschillende rechtsvormen, zoals een besloten vennootschap (BV), een naamloze vennootschap
(NV), een stichting of een vereniging. Een voorwaarde voor deelname aan de Regeling Gratis VOG
is dat een organisatie geen winstoogmerk heeft. De rechtspersonen BV en NV hebben dat wel,
stichtingen en verenigingen hebben geen winstoogmerk. Daarom zijn in het handelsregister alleen
stichtingen en verenigingen geselecteerd. Op basis van deze stappen hebben we de populatie die
voldoet aan de voorwaarden a tot en met c.
De populatie ingeschreven organisaties in het handelsregister op basis van deze drie voorwaarden
is groot. Het handelsregister van de Kamer van Koophandel biedt een mogelijkheid om de
populatie op voorhand te verkleinen. Een organisatie krijgt bij inschrijving in het handelsregister
een SBI-code48 toebedeeld waarmee de vrijwilligersorganisatie behoort tot een categorie van
vergelijkbare organisaties (bijvoorbeeld gezelligheidsverenigingen, atletiek of individuele zaalsport).
Op basis van de lijst van alle SBI-codes is de totale populatie verkleind. Voor het selecteren van de
SBI-codes is aangesloten bij de lijst die de contactpunten NOV en NOC*NSF voor de Regeling
Gratis VOG hebben opgesteld van SBI-codes die bij hun aangesloten organisaties horen.
Daarnaast zijn de SBI-codes van de toegelaten organisaties gebruikt om de lijst aan te vullen. Een
aantal toegelaten organisaties had een afwijkende SBI-code. In overleg met de
begeleidingscommissie zijn deze SBI-codes (voornamelijk financiële holdings) eruit gehaald. De
lijst met SBI-codes is verder ingeperkt door de organisaties die op basis van overige wet- en
regelgeving verplicht zijn een VOG aan te vragen (voorwaarde d, bijvoorbeeld scholen en
kinderopvang) niet mee te nemen.
De rechte telling uit het handelsregister op basis van deze voorwaarden levert 230.502
organisaties op (tabel 7.1). De verschillen in aantallen organisaties, verdeeld op basis van de SBIcodes behorende bij de twee contactpunten NOV en NOC*NSF zijn groot. Ruim 187.000
organisaties vallen op basis van de onderverdeling in SBI-codes onder het contactpunt NOV en
ruim 42.000 organisaties onder het contactpunt NOC*NSF.
Tabel 7.1: Overzicht van de aantallen organisaties
Totaal
NOV

187.658

NOC*NSF

42.844

Totaal

230.502

Van deze 230.502 organisaties is dus nog niet bekend of zij daadwerkelijk activiteiten ondernemen
met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking. Ook is niet bekend of zij
voldoen aan de voorwaarden e en f voor deelname aan de regeling, namelijk:
e. De vrijwilligersorganisatie bestaat voor minimaal 70% uit vrijwilligers
f.

De vrijwilligersorganisatie voert een actief preventie- en integriteitsbeleid.

Om te achterhalen of de organisaties activiteiten ondernemen met minderjarigen en/of mensen met
een verstandelijk beperking en aan de voorwaarden e en f voldoen, is een enquête uitgezet onder
48

Een SBI-code wordt gehanteerd voor alle ingeschreven bedrijven, stichtingen of verenigingen en bestaat uit 4 of 5 cijfers.
Een hoofdcategorie kan uit meerdere subcategorieën bestaan.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

78

een steekproef uit de totale populatie, die is aangevuld met informatie via telefoon en internet (zie
paragraaf 2.3.4 en bijlage V). Hieronder beschrijven wij stap 2 en 3 van de schatting op basis van
de uitkomsten van de enquête en de aanvullende informatieverzameling.
7.1.2 Stap 2: activiteiten met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking
In tabel 7.2 staat beschreven welk deel van de organisaties daadwerkelijk activiteiten onderneemt
met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking.
Tabel 7.2: proportie organisaties gericht op de doelgroepen per groep
NOC*NSF

NOV
SBI-codes komen

SBI-codes komen

minder frequent voor

meer frequent voor

Grootte steekproef

420

320

320



Aantal bruikbare antwoorden49

261

267

263



Aantal organisaties doelgroep50

140

93

84



Proportie51

0,54

0,35

0,32

In de steekproef geeft 54% van de organisaties die vallen onder het contactpunt NOC*NSF aan
activiteiten te ondernemen met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking.
Voor de twee groepen bij de organisaties die vallen onder het contactpunt NOV, zijn deze
percentages respectievelijk 35% en 32%. Voor het schatten van het aantal vrijwilligersorganisaties
onder het contactpunt NOV, worden deze twee percentages ‘teruggewogen’ naar één
gemiddelde.52 Dit leidt tot het onderstaand geschatte aantal vrijwilligersorganisaties dat activiteiten
onderneemt met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking (zie tabel 7.3).
Tabel 7.3: schatting populatie vrijwilligersorganisaties dat activiteiten onderneemt met de doelgroepen
Aantal ingeschreven

Proportie in de

Aantal

Kamer van Koophandel

steekproef

vrijwilligersorganisaties

NOC*NSF

42.844

0,54

23.157

NOV

187.618

0,325

60.976

TOTAAL

230.502

84.133

Ruim de helft van het aantal organisaties onder het contactpunt NOC*NSF onderneemt activiteiten
met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking. Van de organisaties die vallen
onder het contactpunt NOV, onderneemt ongeveer een derde activiteiten met minderjarigen en/of
mensen met een verstandelijke beperking. Dit leidt tot een schatting van in totaal 84.133
vrijwilligersorganisaties die voldoen aan de voorwaarden a tot en met d én activiteiten ondernemen
met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking.

49

Zie voor verder uitwerking van het bruikbare antwoorden percentage tabel 2.2 in hoofdstuk 2.
Dus het aantal organisaties dat aangeeft in de enquête met minimaal voor één van de twee doelgroepen (minderjarigen
of mensen met een verstandelijke beperking) activiteiten te verrichten.
51
De proportie duidt de relatieve frequentie aan waarmee een score voorkomt: het aantal keer dat deze score voorkomt
gedeeld door het totale aantal waarnemingen.
52
Bij de weging wordt rekening gehouden met het percentage dat beide categorieën voorkomen. De proportie van de meer
frequent voorkomende organisaties telt 4,6 keer mee en de proportie van de minder frequent voorkomende organisaties telt
1 keer mee. De berekening is dan ((4,6 * 0,32) + (1 * 0,35))/2 = 0,325.
50

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

79

Van deze 84.133 vrijwilligersorganisaties is echter nog niet bekend of ze voldoen aan de
voorwaarden e en f voor deelname aan de regeling:
e. De vrijwilligersorganisatie voor minimaal 70% uit vrijwilligers bestaat; en
f.

De vrijwilligersorganisatie een actief preventie- en integriteitsbeleid voert.

7.1.3 Stap 3: voorwaarde minimaal 70% vrijwilligers
Analyse van de antwoorden van de organisaties op de vraag naar het aantal vrijwilligers in de
organisaties op het totaal, blijkt dat de helft van organisaties die vallen onder het contactpunt NOV
niet voor minimaal 70% uit vrijwilligers bestaan: 49 van de 100 organisaties hebben minder dan
70% vrijwilligers in hun organisatie. Bij de organisaties die vallen onder het contactpunt NOC*NSF
heeft slechts één organisatie minder dan 70% vrijwilligers. Op basis van deze gegevens is het
aantal vrijwilligersorganisaties dat voldoet aan de eerdere voorwaarden plus de voorwaarde dat de
organisatie voor minimaal 70% uit vrijwilligers bestaat, berekend (zie tabel 7.4).
Tabel 7.4: schatting van de populatie met doelgroepen en 70% vrijwilligers
Aantal ingeschreven

Proportie in de

Schatting van de

95%-

Kamer van Koophandel

steekproef

populatie

Betrouwbaarheidsinterval

NOC*NSF

42.844

0,536

22.986

21.699 – 24.272

NOV

187.618

0,15353

28.706

26.454 – 30.769

TOTAAL

230.502

51.692

48.153 – 55.041

Naar schatting voldoen tussen de 48.150 en 55.041 vrijwilligersorganisaties aan de cumulatieve
voorwaarden voor deelname aan de regeling, exclusief het voeren van een preventie- en
integriteitsbeleid. Naar schatting zijn dit tussen de 21.699 en 24.272 vrijwilligersorganisaties die
vallen onder het contactpunt NOC*NSF en tussen de 26.454 en 30.769 vrijwilligersorganisaties die
vallen onder het contactpunt NOV. In het vervolg van de rapportage spreken we van tussen de
48.000 en 55.000 vrijwilligersorganisaties die potentieel voor de regeling in aanmerking komen.
7.1.4 Stap 4: voeren van een actief preventie- en integriteitsbeleid
Het voeren van een actief preventie- en integriteitsbeleid is voor de vrijwilligersorganisaties een te
beïnvloeden voorwaarde. Zij kunnen dit beleid vormgeven op het moment dat zij zich willen
aanmelden voor de regeling, waarbij bijvoorbeeld het aanstellen van een vertrouwens(contact)persoon voldoende is om deel te kunnen nemen aan de regeling. In de online enquête is
wel gevraagd welke maatregelen de organisaties al voeren gericht op het voorkomen van seksueel
grensoverschrijdend gedrag. Deze uitkomsten van de enquête hebben betrekking op een beperkt
aantal vrijwilligersorganisaties die voldoen aan de eerdere voorwaarden, wat gevolgen heeft voor
de betrouwbaarheid van de schatting (zie paragraaf 7.1.5). In tabel 7.5 geven wij de uitkomsten
weer.

Is een gewogen proportie waarbij de proporties nauwelijks van elkaar verschilden. In de categorie ‘minder frequent
voorkomende SBI-codes’ geeft 0,175 aan te werken met de doelgroepen en in de categorie ‘frequent voorkomende SBIcodes’ is dit 0,148.
53

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

80

Tabel 7.5: proportie organisaties gericht op de doelgroepen per (deel)bestand
NOC*NSF

NOV



Aantal organisaties dat voldoet aan voorwaarden54

98

75



Aantal dat actief preventie- en integriteitsbeleid voert

82

33



Percentage

84%

44%

In de tabel is te zien dat 84% van de vrijwilligersorganisaties die vallen onder het contactpunt
NOC*NSF minimaal één maatregel hebben gericht op het voorkomen van seksueel
grensoverschrijdend gedrag en daarmee voldoen aan de voorwaarde ‘voeren van een actief
preventie- en integriteitsbeleid’ voor deelname aan de regeling. Bij de vrijwilligersorganisaties die
vallen onder het contactpunt NOV heeft 44% minimaal één maatregel genomen gericht op het
voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Dit betekent dat niet alle naar schatting 48.000 tot 55.000 vrijwilligersorganisaties momenteel
beschikken over een actief preventie- en integriteitsbeleid ter voorkoming van seksueel
grensoverschrijdend gedrag voeren en aldus toegelaten kunnen worden tot de regeling. De
organisaties voldoen wel aan de andere voorwaarden en zullen voor toelating tot de regeling eerst
minimaal één maatregel gericht op het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag,
moeten nemen.
7.1.5 Schatting aantal vrijwilligersorganisaties en betrouwbaarheid
Naar schatting komen dus tussen de 48.000 en 55.000 vrijwilligersorganisaties in aanmerking voor
de Regeling Gratis VOG. Voor het contactpunt NOC*NSF zijn dit tussen de 22.000 en 24.000
organisaties en tussen de 26.000 en 31.000 organisaties voor het contactpunt NOV. De
betrouwbaarheid van de uitkomsten van de inventarisatie van het aantal vrijwilligersorganisaties
dat voldoet aan de voorwaarden voor de regeling varieert. De berekeningen over het aantal
vrijwilligersorganisaties dat activiteiten onderneemt met minderjarigen en/of mensen met een
verstandelijke beperking is voor 90% betrouwbaar. De aanvullende berekeningen over het aantal
organisaties dat voor minimaal 70% uit vrijwilligers bestaat en welke preventieve maatregelen zij
nemen zijn, vanwege de lagere respons, minder betrouwbaar (varieert van 75% tot 84%).
Er moet dus rekening gehouden worden met vertekening van de gepresenteerde uitkomsten van
de schatting van het aantal organisaties dat potentieel in aanmerking komt voor de Regeling Gratis
VOG. Wij vermoeden dat de schatting van 48.000 tot 55.0000 een maximum aantal
vrijwilligersorganisaties betreft, omdat:
1. De voorwaarde niet actief zijn op een concurrerende markt niet in het onderzoek is
meegenomen.55
2. Een deel van deze vrijwilligersorganisaties momenteel nog geen actief preventie- en
integriteitsbeleid voert ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag.

54

Dus het aantal organisaties dat in de enquête aangeeft met minderjarigen of mensen met een verstandelijke beperking
activiteiten te ondernemen en voor minimaal 70% uit vrijwilligers te bestaan.
55
Uit de selectie tussen aanmelding en toelaten tot de regeling blijkt dat er 2,5 procent van de aangemelde organisaties niet
toegelaten wordt tot de regeling. Voor een deel gaat het hier om organisaties die actief zijn op een concurrerende markt.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

81

3. Een aantal organisaties in de steekproef niet bereikt is of niet via internet te vinden was. Als de
organisaties binnen deze non-respons niet voldoen aan de voorwaarden van de regeling, dan
valt de schatting ongeveer 3.000 organisaties lager uit.56
Schatting aantal vrijwilligers
Om een schatting te maken van het aantal vrijwilligers dat in aanmerking komt voor het gratis
aanvragen van een VOG, is aan de organisaties in de enquête onder de steekproef uit het
handelsregister van de Kamer van Koophandel, gevraagd naar het aantal vrijwilligers dat
activiteiten onderneemt met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking. Tabel
7.6 geeft de antwoorden op deze vraag weer.
Tabel 7.6: aantal vrijwilligers dat activiteiten onderneemt met doelgroepen per groep
NOC*NSF

NOV
SBI-codes komen

SBI-codes komen

minder frequent voor

meer frequent voor

Grootte steekproef

420

320

320



Aantal ingevulde vragenlijsten

193

165

135



Aantal organisaties doelgroep57

98

52

43



Range aantal vrijwilligers met doelgroep58

1-500

1-950

1-150



Gemiddelde aantal vrijwilligers met doelgroep

31

111

11



Standaarddeviatie

69

216

24

Op basis van de antwoorden in de enquête onder steekproef van organisaties die ingeschreven
staan in het handelsregister van de Kamer van Koophandel, moeten we helaas constateren dat:
1. Het aantal organisaties waarover de berekeningen uitgevoerd kunnen worden, te beperkt is
voor het contactpunt NOV;59
2. Voor de drie groepen geldt dat de gegevens over het aantal vrijwilligers dat activiteiten
onderneemt met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking scheef
verdeeld zijn.60
Bovenstaande betekent dat het totale aantal vrijwilligers dat in aanmerking komt voor het
aanvragen van een gratis VOG niet op basis van de antwoorden uit de online enquête betrouwbaar
te schatten is. Het gemiddelde waarop de schatting gebaseerd wordt, geeft een te vertekend beeld
omdat de gegevens scheef verdeeld zijn.

56

Het gaat, naar inschatting van de onderzoekers, vooral om de schatting van het aantal organisatie die vallen onder het
contactpunt NOV. Het leidt tot een afwijking van 0,016. Dit betekent dat de schatting 3.001 organisaties lager uitvalt.
57
Dus het aantal organisaties dat in de enquête heeft aangegeven activiteiten te ondernemen met minderjarigen en/of
mensen met een verstandelijke beperking.
58
Het door de vrijwilligersorganisaties opgegeven minimum en maximum.
59
Voor de ‘minder frequent’ voorkomende SBI-codes geldt dat 52 van de 165 voldoen aan de voorwaarde van het
verrichten van activiteiten gericht op één van de twee doelgroepen. Voor de ‘meer frequent’ voorkomende SBI-codes geven
43 van de 135 aan activiteiten te verrichten voor één van de twee doelgroepen.
60
De range van aantal in te zetten vrijwilligers (doelgroep) varieert van 1 tot 950 vrijwilligers. Voor bijvoorbeeld het
deelbestand van NOC*NSF varieert de range van 1 tot 500 vrijwilligers en is het gemiddelde 31 vrijwilligers en de
standaarddeviatie 69. Dit betekent dat de gegevens scheef verdeeld zijn en het gemiddelde niet gebruikt kan worden.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

82

7.2.1 Alternatieve oplossing schatting aantal vrijwilligers
Om toch het aantal vrijwilligers dat in aanmerking komt voor het gratis aanvragen van een VOG te
schatten, is een andere methode toegepast, waarbij gebruik is gemaakt van een combinatie van
beschikbare bronnen. Hiervoor zijn twee methodes uitgeprobeerd, waarvan één methode gekozen
is. De twee gebruikte methoden kennen elk hun beperkingen. De schatting van het aantal
vrijwilligers moet daarom met de nodige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd 61. In deze
paragraaf beschrijven wij alleen de gekozen methode en de uitkomst van de schatting.
Gekozen methode
Om een schatting te maken van het aantal vrijwilligers dat in aanmerking komt voor het gratis
aanvragen van een VOG, is gebruikt gemaakt van een onderzoek over de inzet van de vrijwilligers
in Nederland (CBS, 2015). In dit onderzoek zijn twee databestanden van enquêtes onder
Nederlanders in 2012 (7.949 personen) en 2013 (7.384 personen) samengevoegd. De gegevens
van dit onderzoek zijn gecombineerd met de uitkomsten van de enquête onder de toegelaten
vrijwilligersorganisaties tot de regeling (zie paragraaf 2.3.6). Van 1.485 van de 1.549 toegelaten
vrijwilligersorganisaties die de enquête hebben ingevuld, is bekend met hoeveel vrijwilligers zij
werken en welk deel hiervan activiteiten onderneemt met minderjarigen en/of mensen met een
verstandelijke beperking. Dit verhoudingsgetal62 (de proportie) is gebruikt voor zowel de
organisaties die vallen onder het contactpunt NOV als de organisaties die vallen onder het contact
NOC*NSF.
Het onderzoek van het CBS (2015) en de uitkomsten van de enquête onder toegelaten
vrijwilligersorganisaties zijn met elkaar gecombineerd om te komen tot een schatting van het aantal
vrijwilligers dat potentieel in aanmerking komt voor het gratis aanvragen van een VOG. Er zijn twee
belangrijke kanttekeningen die raken aan de betrouwbaarheid van deze methode:
1. De gegevens van het CBS moesten deels geïnterpreteerd worden. In het rapport staan
categorieën genoemd van vrijwilligersorganisaties. De categorie sportvereniging in het rapport
van het CBS is het meest duidelijk te relateren aan de vrijwilligersorganisaties die in dit
onderzoek vallen onder het contactpunt NOC*NSF. Voor de andere categorieën is dit lastiger
te bepalen waardoor vooral de schatting van het aantal vrijwilligers dat zich inzet voor de
vrijwilligersorganisaties onder het contactpunt NOV minder betrouwbaar is. 63
2. De toegelaten vrijwilligersorganisaties kunnen een selectie zijn van vrijwilligersorganisaties die
deelnemen aan de regeling omdat zij verhoudingsgewijs over veel vrijwilligers beschikken.
7.2.2 Schatting aantal vrijwilligers dat in aanmerking komt voor gratis aanvraag VOG
Uit het onderzoek onder de Nederlandse bevolking concludeerde het CBS in 2015 dat er 6,7
miljoen vrijwilligers zijn. Op basis van dit aantal en de uitsplitsing van het type
vrijwilligersorganisatie waar de vrijwilligers zich voor inzetten, is voor de twee contactpunten de
volgende schatting gemaakt.

61

In bijlage VI staat een uitwerking van de schatting van het aantal vrijwilligers dat potentieel in aanmerking komt voor het
gratis aanvragen van een VOG.
62
Aantal vrijwilligers dat activiteiten onderneemt met minderjarigen of mensen met een verstandelijke beperking gedeeld
door het totale aantal vrijwilligers dat zich inzet voor de vrijwilligersorganisatie.
63
http://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/DD1E05F0-169C-4F10-B38A-4DF0C68E1D5B/0/wiedoetvrijwilligerswerk2015.pdf.
Geraadpleegd op 01-04-2016.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

83

Schatting contactpunt NOC*NSF
In het onderzoek van het CBS (2015) geeft 15% van de respondenten aan zich in te zetten voor
sportverenigingen. Op het totaal van 6,7 miljoen vrijwilligers zijn dit ongeveer 1.005.000
vrijwilligers. Op basis van de enquête onder de toegelaten vrijwilligersorganisaties is de verhouding
(proportie) tussen het totale aantal vrijwilligers dat zich inzet voor de vrijwilligersorganisatie en het
aantal vrijwilligers dat activiteiten onderneemt met minderjarigen en/of mensen met een
verstandelijke beperking 0,548.64 Dit betekent dat een combinatie van het onderzoek van het CBS
(2015) en de gegevens uit de enquête onder de tot de regeling toegelaten vrijwilligersorganisaties,
een schatting oplevert van ongeveer 551.069 vrijwilligers die potentieel gratis een VOG kunnen
aanvragen.65
Schatting contactpunt NOV
Vanuit de rapportage van het CBS (2015) is geschat dat ongeveer 21% van het totale aantal
vrijwilligers zich inzet voor vrijwilligersorganisaties, die vallen onder het contactpunt NOV. Een
kanttekening bij dit percentage is, dat het een optelsom is van hele percentages van meerdere
categorieën in het rapport van het CBS (zie voor een toelichting bijlage VI). Deze schatting is
minder nauwkeurig dan de schatting voor sportorganisaties hierboven. De optelsom van de
percentages van de meerdere categorieën leidt tot een schatting van ongeveer 1,4 miljoen
vrijwilligers, die zich inzetten voor vrijwilligersorganisaties die vallen onder het contactpunt NOV.
Op basis van de enquête onder de, tot de regeling toegelaten organisaties, is de verhouding
tussen het totale aantal vrijwilligers dat zich inzet voor de vrijwilligersorganisatie en het aantal
vrijwilligers dat activiteiten onderneemt met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke
beperking, 0,530.66 Combineren wij deze bronnen, dan schatten wij dat ongeveer 724.130
vrijwilligers die zich inzetten voor vrijwilligersorganisaties en vallen onder het contactpunt NOV,
potentieel in aanmerking komen voor het gratis aanvragen van een VOG.67
7.2.3 Schatting aantal vrijwilligers
Naar schatting zetten ongeveer 2,4 miljoen vrijwilligers zich in voor de vrijwilligersorganisaties die
vallen onder de twee contactpunten NOV en NOC*NSF. Het aantal vrijwilligers dat activiteiten
onderneemt met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking wordt geschat op
ongeveer 1,3 miljoen. Dit betekent dat ongeveer 1,3 miljoen vrijwilligers in aanmerking zouden
kunnen komen voor het gratis aanvragen van een VOG als alle vrijwilligersorganisaties waar de
vrijwilligers werkzaam zijn, aan de voorwaarden voor deelname aan de regeling voldoen en zich
vervolgens aanmelden en toegelaten worden.
Samenvatting
In dit hoofdstuk is geschat wat het potentiële bereik is van de Regeling Gratis VOG, zowel het
aantal organisaties dat in aanmerking komt voor deelname aan de regeling als het aantal
vrijwilligers dat naar schatting gratis een VOG kan aanvragen. Op basis van het handelsregister
64

In totaal rapporteren 818 vrijwilligersorganisaties een totaal van 83.689 vrijwilligers, waarvan er 45.889 activiteiten
ondernemen met minderjarigen of mensen met een verstandelijke beperking. Dit is een verhouding van 0,548.
65
Het bijbehorende 95%-betrouwbaarheidsinterval ligt tussen de 541.715 en de 560.423 vrijwilligers die zich inzetten voor
minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking.
66
In totaal rapporteren 666 organisaties (contactpunt NOV) een totaal van 78.593 vrijwilligers en 43.069 vrijwilligers
inzetbaar voor één van de doelgroepen. Dit is een verhouding van 0,530.
67
Het bijbehorende 95%-betrouwbaarheidsinterval ligt tussen de 728.090 en de 756.170 vrijwilligers.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

84

van de Kamer van Koophandel en op basis van de online enquête onder een steekproef van
organisaties wordt het aantal organisaties dat in aanmerking komt voor de regeling geschat op
48.000 tot 55.000. Afgezet tegen het aantal toegelaten vrijwilligersorganisaties (zie paragraaf 4.2.3)
heeft de regeling in 2015 ongeveer 6 á 7 procent van haar potentiele doelgroep bereikt
(dekkingsgraad).
Voor het schatten van het aantal vrijwilligers dat activiteiten verricht voor minderjarigen en/of
mensen met een verstandelijke beperking zijn de uitkomsten van de enquête onder toegelaten
organisaties gecombineerd met een onderzoek van het CBS (2015) naar het aantal mensen dat
vrijwilligerswerk verricht. Op basis van deze combinatie schatten wij dat ongeveer 1,3 miljoen
vrijwilligers activiteiten ondernemen met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke
beperking. Deze 1,3 miljoen vrijwilligers zouden in aanmerking kunnen komen voor het gratis
aanvragen van een VOG. Beide schattingen kennen beperkingen en moeten voorzichtig gebruikt
worden.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

85

8 CONCLUSIES
In dit onderzoek is onderzocht in hoeverre de Regeling Gratis VOG wordt gebruikt en benut zoals
deze bedoeld is en welke verbeteringen nodig en/of mogelijk zijn. De regeling is op 1 januari 2015
in werking getreden en de evaluatie heeft betrekking op de uitvoering van de regeling in 2015. De
regeling wil voorkomen dat vrijwilligers met relevante antecedenten actief zijn in het
vrijwilligerswerk met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking. Daarnaast
moet de regeling vrijwilligersorganisaties stimuleren in het voeren van een breder preventie- en
integriteitsbeleid, zodat de sociale veiligheid binnen het vrijwilligerswerk wordt vergroot en seksueel
grensoverschrijdend gedrag door vrijwilligers wordt voorkomen. In dit afsluitende hoofdstuk
beschrijven wij de conclusies op basis van de in dit hoofdstuk centraal staande onderzoeksvragen:
Ad 1. Inventarisatie van aantallen
a.

In welke mate hebben de (toegelaten) vrijwilligersorganisaties concrete ervaringen met (een
vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag? Om welk soort ervaringen gaat het?

b.

Hoe verloopt de toename van het aantal vrijwilligersorganisaties dat toegelaten is tot de regeling en
het aantal aangevraagde en verstrekte VOG’s?

c.

Hoeveel vrijwilligersorganisaties en vrijwilligers komen naar schatting in aanmerking voor toelating tot
de regeling en het aanvragen van een gratis VOG?

d.

In welke mate worden de vrijwilligersorganisaties en vrijwilligers die werken met de bedoelde
doelgroepen bereikt door de regeling gratis VOG (‘dekkingsgraad’)?

Ad 2. Ervaringen met proces van toelating tot de regeling en aanvragen van gratis VOG
a.

Hoe ervaren de vrijwilligersorganisaties, de contactpunten en het ministerie het proces van toelating tot
de regeling en de (toepassing van de) beleidsregels?

b.

Hoe ervaren de vrijwilligers en de vrijwilligersorganisaties het aanvragen en verkrijgen van de gratis
VOG?

c.

Hoe ervaren de vrijwilligersorganisaties, contactpunten en het ministerie hun rol in de regeling en hun
rol ten opzichte van elkaar?

d.

Over welke aspecten van de opzet en/of uitvoering van de regeling zijn de vrijwilligers,
vrijwilligersorganisaties en contactpunten meer/minder tevreden en welke mogelijkheden tot
verbetering zien zij?

Ad 3. Bijdrage aan breder preventie- en integriteitsbeleid
a.

Welke handvatten uit de toolkit ‘In veilige handen’ hebben de toegelaten vrijwilligersorganisaties
daadwerkelijk ontwikkeld en toegepast?

b.

Zijn (aanvullend) ook maatregelen bedacht door de vrijwilligersorganisaties zelf?

c.

Zijn de vrijwilligersorganisaties bekend met de mediacampagne en heeft dat geleid tot specifieke
stappen?

d.

Welk resultaat hebben de handvatten/ maatregelen/ stappen gehad voor het preventie- en
integriteitsbeleid ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag bij de
vrijwilligersorganisaties?

e.

In hoeverre hebben de vrijwilligersorganisaties een breder preventie- en integriteitsbeleid ter
voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag opgezet voor, in het kader van of na toelating
tot de regeling?

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

86

Inventarisatie van aantallen

Concrete ervaring met seksueel grensoverschrijdend gedrag
Onderzoeksvraag 1a stelt de vraag in welke mate de (toegelaten) vrijwilligersorganisaties concrete
ervaringen hebben met (een vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag en om welk
soort ervaringen het gaat. De beantwoording van deze onderzoeksvraag is in hoofdstuk 3
beschreven. De meeste vrijwilligersorganisaties zijn terughoudend in het delen van informatie over
de aard van het seksueel grensoverschrijdende gedrag. De incidenten waar de
vrijwilligersorganisaties melding van maken, zijn divers van aard. Het gaat onder andere om
vermoedens van seksueel grensoverschrijdend gedrag die later niet waar leken te zijn, het
ongewenst binnenlopen van kleedkamers, tot het hebben van pornografische afbeeldingen op een
mobiele telefoon en het verrichten van ongewenste seksuele handelingen door een vrijwilliger bij
een minderjarige. De vrijwilligersorganisaties nemen verschillende maatregelen naar aanleiding
van de incidenten. Zij gaan het gesprek aan met de betrokken vrijwilliger of schakelen de
vertrouwens(contact)persoon in. Ook is de vrijwilliger dan niet meer welkom bij de organisatie. Bij
twee incidenten is de politie ingeschakeld.
Conclusie 1:
Elf procent van de toegelaten vrijwilligersorganisaties heeft in de afgelopen vijf jaar te maken
gehad met (een vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag door een vrijwilliger of
een beroepskracht.
Toename van het aantal toegelaten vrijwilligersorganisaties
In hoofdstuk 4 is onderzoeksvraag 1b, naar het verloop van de toename van het aantal toegelaten
organisaties in 2015 en het aantal aangevraagde VOG’s, beantwoord. In 2015 hebben 3.756
organisaties zich aangemeld voor de regeling. Na de eerste check door de contactpunten zijn 476
aanmeldingen afgevallen en zijn er 3.280 doorgezet aan het ministerie van Veiligheid en Justitie.
Van deze 3.280 aanmeldingen zijn er 3.161 toegelaten. Ongeveer 1.200 vrijwilligersorganisaties
zijn in de eerste twee maanden van 2015 toegelaten. Dit heeft vermoedelijk te maken met de
voortzetting van de voorafgaande pilot ‘Gratis VOG voor vrijwilligers die met minderjarigen werken’
waardoor al deelnemende vrijwilligersorganisaties aan de pilot zich direct bij de start van de
regeling hebben aangemeld en zijn toegelaten. Na de eerste maanden vlakt het aantal toegelaten
vrijwilligersorganisaties af naar ongeveer tweehonderd per maand. De aanmelding via de website
www.gratisvog.nl blijkt een goede selectie op te leveren. Van de vrijwilligersorganisaties die zich
aanmelden wordt 84% toegelaten tot de regeling.

Conclusie 2:
Het proces van aanmelden en toelaten tot de regeling verloopt met een hoge mate van
selectiviteit. Dat houdt in dat organisaties die zich aanmelden voor de regeling bijna altijd (84%)
toegelaten worden tot de regeling. De contactpunten doen hun werk goed in het afvangen van
de eerste groep organisaties die niet voldoet aan de voorwaarden: 96% van de doorgestuurde
aanmeldingen wordt toegelaten tot de regeling. Van de in 2015 aangemelde organisaties zijn er
3.161 toegelaten tot de Regeling Gratis VOG. In de loop van 2015 ontstaat een gestage

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

87

instroom van het aantal aanmeldingen en het aantal toegelaten vrijwilligersorganisaties voor de
regeling, na een groot aantal aanmeldingen en toelatingen in de eerste maanden van 2015.
Aantal aangevraagde en verstrekte VOG’s
Veel vrijwilligersorganisaties maken gebruik van het gratis aanvragen van een VOG: 89% van de
toegelaten vrijwilligersorganisaties heeft een VOG-aanvraag klaargezet voor hun vrijwilligers. De
mogelijkheid tot het gratis aanvragen van een VOG onder de regeling wordt door de organisaties
benut. Dit resulteerde in 2015 in 57.801 aangevraagde VOG’s, waarbij we een stijgende lijn zien in
het aantal aanvragen gedurende 2015. Van de aangevraagde VOG’s is 99,8% daadwerkelijk
verstrekt, 91 VOG’s zijn geweigerd.
Conclusie 3:
De VOG is na toelating tot de regeling een door veel organisaties gebruikt middel en onderdeel
van het beleid gericht op het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag door een
vrijwilliger: 89% van de toegelaten vrijwilligersorganisaties heeft één of meerdere VOG’s klaar
gezet voor hun vrijwilligers. In 2015 hebben bijna 58.000 vrijwilligers een VOG aangevraagd
binnen de Regeling Gratis VOG.
Het potentiële bereik van de regeling
Onderzoeksvragen 1c en 1d vragen naar het aantal vrijwilligersorganisaties en vrijwilligers dat naar
schatting in aanmerking komt voor toelating tot de regeling en het aanvragen van een gratis VOG
en in welke mate de vrijwilligersorganisaties en vrijwilligers die werken met minderjarigen en/of
mensen met een verstandelijke beperking, bereikt worden door de regeling (‘dekkingsgraad’). Deze
vragen zijn in hoofdstuk 8 beantwoord.
Het aantal organisaties dat naar verwachting in aanmerking komt voor de Regeling Gratis VOG ligt
naar schatting tussen de 48.000 en 55.000. Deze vrijwilligersorganisaties voldoen aan bijna alle
voorwaarden voor deelname. Ze staan ingeschreven bij de Kamer van Koophandel, zijn een
rechtspersoon, hebben geen winstoogmerk, ondernemen activiteiten met minderjarigen en/of
mensen met een verstandelijke beperking en de organisatie bestaat voor minimaal 70% uit
vrijwilligers. In deze schatting is niet meegenomen of de organisatie actief is op een concurrerende
markt en of een organisatie een actief preventie- en integriteitsbeleid heeft ter voorkoming van
seksueel grensoverschrijdend gedrag. Dit laatste omdat het een sterk te beïnvloeden voorwaarde
is: het aanstellen van een vertrouwens(contact)persoon of het opstellen van gedragsregels is
voldoende om aan deze voorwaarde te voldoen. De schatting moet om deze reden en gezien de
respons, met de nodig voorzichtigheid worden geïnterpreteerd
Van de aanmeldingen in 2015 zijn 3.161 vrijwilligersorganisaties toegelaten. Op een potentiële
doelgroep van naar schatting tussen de 48.000 en 55.000 organisaties, heeft de Regeling Gratis
VOG in 2015 ongeveer zes á zeven procent van haar potentiële doelgroep bereikt. Een deel van
de (nog) niet toegelaten organisaties toont in de interviews interesse voor de regeling. De regeling
blijkt namelijk niet bij alle organisaties bekend. Er zijn ook organisaties die aangeven niet te willen
deelnemen aan de regeling. Zij zien het nut van het aanvragen van een VOG niet in.
Om een schatting maken van het aantal vrijwilligers dat in aanmerking komt voor het gratis
aanvragen van een VOG, zijn de uitkomsten van dit onderzoek gecombineerd met een onderzoek

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

88

van het CBS (2015) naar het aantal mensen dat vrijwilligerswerk verricht. Naar schatting
ondernemen ongeveer 1,3 miljoen vrijwilligers activiteiten met minderjarigen en/of mensen met
een verstandelijke beperking. Om in aanmerking te komen voor het aanvragen van een gratis VOG
moet de organisaties waar de vrijwilliger werkzaam is, wel zijn toegelaten tot de regeling.
Conclusie 4:
De Regeling Gratis VOG heeft een potentieel bereik van naar schatting tussen de 48.000 en
55.000 organisaties. Deze groep voldoet aan de meeste voorwaarden voor toelating tot de
regeling. Gelet op deze schatting en de 3.161 toegelaten organisaties in 2015, heeft de regeling
in 2015 een dekkingsgraad van ongeveer zes á zeven procent. Naar schatting ongeveer 1,3
miljoen vrijwilligers ondernemen activiteiten met minderjarigen en/of mensen met een
verstandelijke beperking.
Ervaringen met toelating tot de regeling en aanvragen van een gratis VOG

In de onderzoeksvragen 2a tot en met 2d is gevraagd naar de ervaringen van de
vrijwilligersorganisaties, de contactpunten NOC*NSF en NOV en het ministerie met de uitvoering
Regeling Gratis VOG, zowel met het proces van aanmelding en toelating als het aanvragen en
verkrijgen van de gratis VOG. Ook is gevraagd welke mogelijkheden tot verbetering zij zien. Deze
onderzoeksvragen zijn beantwoord in hoofdstuk 5.
Proces van toelating en toepassing van de beleidsregels
Onderzoeksvraag 2a stelt de vraag naar de ervaringen met het proces van toelating en de
beleidsregels. Het proces van toelating tot de regeling wordt als eenvoudig en duidelijk ervaren
door de vrijwilligersorganisaties. De website www.gratisvog.nl is toegankelijk en de
vrijwilligersorganisaties horen binnen afzienbare tijd of ze zijn toegelaten tot de regeling. De
meeste organisaties kunnen voldoen aan de voorwaarden. De beleidsregels zijn gepubliceerd in
maart 2015. In de beleidsregels staan de voorwaarden waar een vrijwilligersorganisatie aan moet
voldoen voor deelname. De communicatie richting de vrijwilligersorganisaties omtrent de toelating
tot de regeling aan het begin van 2015, was voor meerdere interpretaties vatbaar. Een beperkt
aantal vrijwilligersorganisaties is in begin van 2015 toegelaten op basis van opgewekt vertrouwen,
terwijl niet zeker is of zij aan alle voorwaarden voor de regeling voldoen. Dit punt is gesignaleerd
door het ministerie en de contactpunten en de communicatie richting de vrijwilligersorganisaties is
daarop aangepast.
Conclusie 5:
De vrijwilligersorganisaties, het ministerie van Veiligheid en Justitie, de contactpunten en Justis
oordelen zeer positief over het proces van toelating tot de Regeling Gratis VOG en ze zijn
positief over de toepassing van de beleidsregels met een aanpassing in de communicatie aan
het begin van 2015.
Proces van aanvragen VOG en verbeteringen
Onderzoeksvragen 2c en 2d stellen de vraag naar de ervaringen met het aanvragen van een VOG
en eventuele verbeteringen voor de Regeling Gratis VOG. Bijna alle vrijwilligersorganisaties

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

89

oordelen zeer positief over het gratis kunnen aanvragen van een VOG. Zij vinden dat het digitaal
klaarzetten van een VOG-aanvraag soepel verloopt. Een beperkt aantal organisaties ervaart de
keuze voor één van de aanbieders van eHerkenning als lastig, vanwege de diversiteit en de kosten
van eHerkenning. De meeste vrijwilligers ontvangen de VOG binnen afzienbare tijd na de
aanvraag. Ten aanzien van het aanvragen van een VOG noemen de vrijwilligersorganisaties
enkele verbeterpunten:


Het kunnen klaarzetten van meerdere VOG-aanvragen tegelijk (een ‘bulkaanvraag’).



Een langere tijdsduur tussen het klaarzetten van een VOG door een organisatie en het digitaal
afronden van de aanvraag door de vrijwilliger. De huidige termijn van twee weken ervaart een
aantal organisaties als te kort.



Het hebben van inzicht in het vervolg na het klaarzetten van de VOG-aanvraag. Het afronden
van de VOG-aanvraag ligt in handen van de vrijwilliger zelf en over de voortgang hiervan wordt
de vrijwilligersorganisatie niet actief in kennis gesteld.
Conclusie 6:
De toegelaten vrijwilligersorganisaties oordelen positief over het proces van aanvragen en
verkrijgen van een gratis VOG. Zij zien de volgende verbeterpunten:


Het gelijktijdig kunnen doen van een aanvraag voor meerdere vrijwilligers;



Langere tijdsduur voor de vrijwilliger voor aanvragen van de VOG;



Inzicht in het proces van de aanvraag van de VOG door de vrijwilliger.

Rollen binnen de Regeling Gratis VOG
Onderzoeksvraag 2c vraagt naar de rol van de betrokken partijen ten opzichte van elkaar. De
toegelaten vrijwilligersorganisaties, het ministerie van Veiligheid en Justitie en de contactpunten
NOV en NOC*NSF zijn positief over elkaars rol. De samenwerking tussen het ministerie van
Veiligheid en Justitie, de contactpunten en de vrijwilligersorganisaties verloopt positief en
constructief. Dit komt door de duidelijke afbakening van rollen en taken tussen de betrokken
partijen. Gesignaleerde knelpunten zijn al gaande het jaar 2015 opgepakt.
Conclusie 7:
De vrijwilligersorganisaties, het ministerie van Veiligheid en Justitie, de contactpunten en Justis
oordelen positief over hun eigen en elkaars rol in de regeling, evalueren de voortgang van de
regeling en stellen het proces van uitvoering, indien noodzakelijk, bij.
Bijdrage aan breder preventie- en integriteitsbeleid

Onder ad 3) zijn verschillende onderzoeksvragen gesteld over het preventie- en integriteitsbeleid
van de organisaties. Deze onderzoeksvragen zijn beantwoord in hoofdstuk 6. Organisaties kunnen
voor het opzetten van het preventie- en integriteitsbeleid gebruik maken van de toolkit ‘In veilige
handen’, die in het kader van de regeling is opgezet om vrijwilligersorganisaties toe te rusten.
Onderzoeksvraag 3a stelt de vraag welke handvatten uit de toolkit ‘In veilige handen’ de toegelaten
vrijwilligersorganisaties hebben toegepast. Uit het onderzoek blijkt dat de toolkit ‘In veilige handen’
door een kwart van de toegelaten vrijwilligersorganisaties is gebruikt. Dit lijkt weinig, maar uit de
interviews blijkt dat de vrijwilligersorganisaties wel degelijk gebruik maken van geboden

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

90

ondersteuning, maar de ondersteuning kiezen die het meest dichtbij hun organisaties staat. Voor
organisaties die vallen onder het contactpunt NOC*NSF is dit de toolkit ‘Beleid seksuele intimidatie’
en voor scoutinggroepen, die een fors deel van in de eerste negen maanden van de regeling
toegelaten organisaties vertegenwoordigen, is dit de toolkit van Scouting Nederland.
Conclusie 8:
De toegelaten vrijwilligersorganisaties maken gebruik van de geboden ondersteuning bij de
vormgeving van hun beleid. Voor een kwart van de organisaties is dit de toolkit ‘In veilige
handen’. Andere organisaties maken gebruik van toolkits die dichterbij hun eigen organisatie
staan.
Genomen maatregelen bij toegelaten vrijwilligersorganisaties voor toelating
Om het preventie- en integriteitsbeleid bij vrijwilligersorganisaties te kunnen duiden is uitgegaan
van de maatregelen die zij hebben ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Wij
sluiten hiervoor aan bij de 20 maatregelen in de toolkit ‘In veilige handen’ en maken onderscheid
tussen maatregelen vóór toelating en maatregelen ná toelating tot de regeling.
Een klein deel (21 van de 1.455 organisaties) zegt voor toelating tot de regeling geen enkele
maatregel te hebben genomen. Van de overige 1.434 organisaties heeft 53% meer dan 10
maatregelen genomen. Het gevoel van de contactpunten dat voornamelijk organisaties die al
bezig zijn met beleid gericht op het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag, zich
hebben aangemeld en zijn toegelaten wordt met deze uitkomst voor de eerste 9 maanden van de
regeling onderstreept.
De vrijwilligersorganisaties nemen voor toelating tot de regeling vooral maatregelen gericht op het
bespreekbaar maken van het onderwerp seksueel grensoverschrijdend gedrag, het in kaart
brengen van de risico’s op seksueel grensoverschrijdend gedrag en het regelen van preventie
hiervan, waaronder het opstellen van gedragsregels. Seksueel grensoverschrijdend gedrag is
veelvuldig een onderwerp van gesprek tijdens het intakegesprek met de vrijwilliger en het
aanvragen van een VOG wordt besproken en verplicht gesteld. Ook hebben veel
vrijwilligersorganisaties een vertrouwens(contact)persoon. Minder frequent hebben de toegelaten
organisaties een meldprotocol en nog minder organisaties passen dit daadwerkelijk toe. Ook
zeggen weinig organisaties een vorm van tuchtrecht te hebben. Zoals eerder opgemerkt kan dit te
maken hebben met onwetendheid van de respondent omtrent de aanwezigheid van tuchtrecht op
bijvoorbeeld het niveau van de koepelorganisatie.
Conclusie 9:
Het is zichtbaar dat de toegelaten vrijwilligersorganisaties diverse maatregelen treffen om
seksueel grensoverschrijdend gedrag te voorkomen. Meer dan de helft van de
vrijwilligersorganisaties die tot 20 oktober 2015 zijn toegelaten heeft voor toelating tot de
Regeling Gratis VOG tien of meer maatregelen genomen ter voorkoming van seksueel
grensoverschrijdend gedrag. Het betreft vooral maatregelen die het onderwerp seksueel
grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar maken, het in kaart brengen en voorkomen van het
risico hierop, gedragsregels en het aanstellen van een vertrouwens- of contactpersoon.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

91

Andere maatregelen:
Onderzoeksvraag 3b stelt de vraag of de vrijwilligersorganisaties ook andere maatregelen hebben
genomen dan die genoemd in de toolkit ‘In veilige handen’. Zoals geconcludeerd in conclusie 8 zijn
er ook andere toolkits in omloop van gelijke strekking waar de vrijwilligersorganisaties gebruikt van
kunnen maken. We zien in de data dat 14% van de vrijwilligersorganisaties andere maatregelen
heeft genomen, naast de maatregelen uit de toolkit ‘In veilige handen’. Het gaat onder andere om:


Bewustwording door bijvoorbeeld scholing en het creëren van een pedagogisch veilige situatie;



Aansluiten bij andere meldcodes, zoals de meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling;



Het voornemen aangifte te doen bij de politie, als zich een situatie van seksueel
grensoverschrijdend gedrag voordoet;



Het voornemen om leden bij ongewenst overschrijdend gedrag direct te royeren.
Conclusie 10:
De vrijwilligersorganisaties nemen naast de twintig in de toolkit ‘In veilige handen’ genoemde
maatregelen, maar kiezen ook andere maatregelen. Dit kan te maken hebben met de andere
toolkits van gelijke strekking die in omloop zijn.

Preventie en integriteitsbeleid na toelating tot de regeling
Onderzoeksvragen 3d en 3e stellen de vraag naar het resultaat van de geboden handvatten en in
hoeverre er sprake is van een breder preventie- en integriteitsbeleid. Het nemen van maatregelen
ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag is een continu proces bij de
vrijwilligersorganisaties. Daarom is onderzocht in hoeverre de vrijwilligersorganisaties ook na
toelating tot de regeling verder gaan met het nemen van maatregelen. De grootste stijging tussen
voor en na toelating zien we bij de maatregel ‘aanvragen van een VOG bij nieuwe vrijwilliger’: voor
toelating vroeg 50% van de vrijwilligersorganisaties een VOG aan voor haar nieuwe vrijwilligers, na
toelating zegt 87% van de vrijwilligersorganisaties een VOG aan te vragen voor nieuwe vrijwilligers.
Dit is een logisch gevolg van de regeling: de financiële drempel tot het aanvragen van een VOG is
middels de regeling weggenomen. Ook los van deze maatregel zien we dat de toegelaten
vrijwilligersorganisaties andere extra maatregelen nemen na toelating tot de regeling: 51% van de
organisaties heeft minimaal één andere extra maatregel genomen na toelating tot de regeling. De
meeste organisaties nemen na toelating nog één, twee of drie extra maatregelen. Iets minder dan
de helft van de organisatie (49%) neemt geen extra maatregelen. Dit kan te maken hebben met het
plafondeffect door het gelimiteerde maximum van twintig maatregelen uit de toolkit ‘In veilige
handen’. Organisaties met veel maatregelen voor toelating kunnen dan bijna geen extra
maatregelen meer nemen na toelating.
Aan de hand van de aard van de maatregelen na toelating tot de regeling, krijgen we zicht op de
breedte van het beleid van de vrijwilligersorganisaties gericht op het voorkomen van seksueel
grensoverschrijdend gedrag ten tijde van het invullen van de enquête (december 2015). Daaruit
blijkt dat meer dan 80% van de toegelaten vrijwilligersorganisaties, meestal ook tegelijkertijd:


het omgaan met minderjarigen en mensen met een verstandelijke beperking bespreekt;



het aanvragen van een VOG bespreekt in het kennismakingsgesprek;



werkt met omgangsregels voor vrijwilligers;



een kennismakingsgesprek houdt met nieuwe vrijwilligers;



een vertrouwens(contact)persoon heeft.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

92

Met name maatregelen gericht op het omgaan met (een vermoeden van) seksueel
grensoverschrijdend gedrag, komen minder vaak voor: een kleine meerderheid (55%) van de
organisaties heeft een meldprotocol, maar 43% past dit daadwerkelijk toe en minder dan een derde
van de organisaties heeft een vorm van tuchtrecht. Niettemin zien we bij elke maatregel uit de
toolkit ‘In veilige handen’ dat een hoger percentage vrijwilligersorganisaties de maatregel heeft na
toelating in vergelijking met voor toelating. Het is positief dat de vrijwilligersorganisaties doorgaan
met het nemen van maatregelen ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag: zo
ontstaat bij de vrijwilligersorganisatie een breed palet aan maatregelen ter voorkoming van
grensoverschrijdend gedrag, waardoor de sociale veiligheid binnen vrijwilligerswerk vergroot wordt.
Conclusie 11:
De vrijwilligersorganisaties gaan na toelating tot de regeling verder met het nemen van
maatregelen ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Beleid is een continu
proces. Dit leidt ertoe dat de vrijwilligersorganisaties na toelating in totaal meer maatregelen
hebben ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag dan voor toelating, waardoor
een breed palet aan maatregelen ontstaat en de sociale veiligheid binnen het vrijwilligerswerk
wordt vergroot.
Effect mediacampagne
Onderzoeksvraag 3c stelt de vraag naar het effect van de mediacampagne Seksueel
Grensoverschrijdend Gedrag: Maak er een Punt van’. Deze heeft plaatsgevonden van medio mei
tot eind juni 2015 om de regeling en het onderwerp seksueel grensoverschrijdend gedrag onder de
aandacht te brengen. Uit het onderzoek blijkt dat de mediacampagne een beperkt effect heeft
gehad op de toegelaten vrijwilligersorganisaties. Minder dan één vijfde van de toegelaten
organisaties kent de mediacampagne en van deze organisaties heeft tien procent aanvullende
maatregelen genomen naar aanleiding van de mediacampagne.
Conclusie 12:
De mediacampagne ‘Seksueel Grensoverschrijdend gedrag: Maak er een punt van’ is weinig
bekend en heeft een zeer gering effect gehad op het nemen van maatregelen.
Slotconclusie

De slotvraag is of de Regeling Gratis VOG wordt gebruik en benut zoals deze is bedoeld. Het doel
van de Regeling Gratis VOG is volgens de beleidsregels tweeledig: ‘in de eerste plaats is het doel
om te voorkomen dat vrijwilligers met relevante antecedenten actief zijn in het vrijwilligerswerk met
minderjarigen of mensen met een verstandelijke beperking. Ten tweede wordt met de regeling
gestimuleerd dat vrijwilligersorganisaties een breder preventie- en integriteitsbeleid voeren, zodat
de sociale veiligheid binnen het vrijwilligerswerk wordt vergroot en seksueel grensoverschrijdend
gedrag door vrijwilligers wordt voorkomen’ (Stcrt, 2015, 6245, p. 2).
Uit de analyse van de gegevens blijkt dat 87% van de toegelaten vrijwilligersorganisaties na
toelating een VOG aanvraagt voor haar vrijwilligers. Hiermee wordt in ieder geval bij de toegelaten
vrijwilligersorganisaties voorkomen dat vrijwilligers met relevante antecedenten actief zijn in het

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

93

vrijwilligerswerk met minderjarigen of mensen met een verstandelijke beperking. In 2015 zijn in
totaal 91 VOG’s die aangevraagd zijn onder de regeling, geweigerd. Of zij daadwerkelijk niet actief
zijn geworden in het vrijwilligerswerk is niet onderzocht, maar aangezien 87% van de toegelaten
vrijwilligersorganisaties een VOG aanvraagt voor hun vrijwilligers is is de kans klein dat zij nog bij
een toegelaten organisatie aan de slag kunnen.
Daarnaast blijkt dat veel organisaties voor toelating tot de regeling al de nodige maatregelen
hadden genomen en dat de meeste organisaties (51%) na toelating doorgaan met het nemen van
extra maatregelen. Op het moment van de afname van de enquête (december 2015) hadden de
toegelaten vrijwilligersorganisaties een breed beleid gericht op het voorkomen van seksueel
grensoverschrijdend gedrag. Het is positief dat de vrijwilligersorganisaties veel verschillende
maatregelen hebben genomen ter voorkoming van seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Het gratis kunnen aanvragen van een VOG wordt door de vrijwilligersorganisaties zeer positief
gewaardeerd en zorgt vooral voor bewustwording onder de vrijwilligersorganisaties om
maatregelen te nemen om seksueel grensoverschrijdend gedrag door een vrijwilliger of
beroepskracht te voorkomen. Bovendien zijn de vrijwilligersorganisaties zich er terdege van bewust
dat het aanvragen van een VOG slechts een middel is en dat andere preventieve maatregelen
belangrijk zijn bij het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag door een vrijwilliger.
Een VOG alleen is niet voldoende: het is een sluitstuk van breder beleid. Het gratis aanvragen van
een VOG is voor de vrijwilligersorganisaties een vliegwiel om binnen de organisatie met elkaar in
gesprek te raken over seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Slotconclusie:
De tot de Regeling Gratis VOG toegelaten vrijwilligersorganisaties houden zich actief bezig met
het voorkomen van (seksueel) grensoverschrijdend gedrag. Voor toelating tot de regeling
hadden zij al meerdere maatregelen gericht op seksueel grensoverschrijdend gedrag en na
toelating tot de regeling gaan zij daar mee door. Daarnaast voorkomen zij dat vrijwilligers met
relevante antecedenten actief zijn in het vrijwilligerswerk met minderjarigen of mensen met een
verstandelijke beperkten door het aanvragen van een VOG. De sociale veiligheid binnen de
toegelaten vrijwilligersorganisaties is daarmee vergroot. Aangezien het aantal toegelaten
vrijwilligersorganisaties laag is ten opzichte van het geschatte aantal voor de regeling in
aanmerking komende organisaties (6 á 7 procent), is het voor het vergroten van de sociale
veiligheid binnen het vrijwilligerswerk nodig dat meer organisaties deelnemen aan de regeling.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

94

GERAADPLEEGDE BRONNEN
Baarda, B., Bakker, E., van der Hulst, M., Fischer, T., Julsing, M., van Vianen, R., & de Goede, M.
(2012). Basisboek Methoden en Technieken. Groningen: Noordhoff Uitgevers.
CBS (2015) Sociale Samenhang 2015 - wat ons verbindt en verdeelt. CBS, Den Haag/ Heerlen/
Bonaire.
Frans, E. & T. Franck. (2010). Vlaggensysteem. Praten met kinderen en jongeren over seks en
seksueel grensoverschrijdend gedrag. Sensoa/Garant. Antwerpen/Apeldoorn.
Janssens, K. (2012). Begrippen en definities: seksueel grensoverschrijdend gedrag, seksueel
misbruik, seksueel geweld en seksuele weerbaarheid
Janssens, K., Felten, H., & Frans, E. (2010). 'Seksueel (grensoverschrijdend) gedrag: balanceren
tussen openheid en normen stellen'. In: Groot, R. de, e.a. (2010). Grensoverschrijdend gedrag van
pubers. Antwerpen-Apeldoorn: Garant.
Klein, M. van der, Los, V., & Verwijs, R. (2013) In veilige handen met Gratis VOG.
Evaluatieonderzoek integriteitinstrumenten ter voorkoming van seksueel overschrijdend gedrag in
het vrijwilligerswerk. Utrecht, Verwey-Jonker Instituut.
Stcrt, 2015, 6245, Beleidsregels van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie van 3 maart
2015, kenmerk 620266, omtrent de vergoeding van een verklaring omtrent het gedrag voor
vrijwilligers (Beleidsregels vergoeding verklaring omtrent het gedrag voor vrijwilligers).

Geraadpleegde website:


https://www.gratisvog.nl/



http://www.maakereenpuntvan.nl/



https://inveiligehanden.nl/



http://www.nocnsf.nl/grensoverschrijdendgedrag



http://www.eenveiligekerk.nl/het-project



https://www.scouting.nl/



http://www.knzb.nl/vereniging__wedstrijdsport/bestuur__organisatie/zwemsportief_/



http://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/DD1E05F0-169C-4F10-B38A4DF0C68E1D5B/0/wiedoetvrijwilligerswerk2015.pdf.



https://www.justis.nl/producten/vog/

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

95

BIJLAGE I: begrippenlijst
Aannamebeleid: beleid dat ziet op het aannemen van nieuwe vrijwilligers binnen de
vrijwilligersorganisatie.
Actief preventie- en integriteitsbeleid (criterium volgens de Regeling Gratis VOG): het
beschikken over minimaal één maatregel gericht op het voorkomen van seksueel
grensoverschrijdend gedrag door een vrijwilliger of beroepskracht.
Breder preventie- en integriteitsbeleid (criterium volgens de Regeling Gratis VOG): het
beschikken over meer dan één maatregel gericht op het voorkomen van seksueel
grensoverschrijdend gedrag door een vrijwilliger of beroepskracht, naast het aanvragen van een
VOG.
CIO: Interkerkelijk contact in overheidszaken, het contactpunt voor de kerkelijke organisaties.
Code Blauw: een campagne en tevens toolkit voor een sportief en veilig zwemklimaat. Deze
campagne is ontwikkeld door de KNZB, (zwem)verenigingen, zwemscholen en zwembaden.
Contactpunt: instantie waarbij vrijwilligersorganisaties terecht kunnen voor vragen en advies
omtrent de aanmelding tot de regeling. Er zijn drie contactpunten bij de Regeling Gratis VOG.
NOC*NSF voor sportorganisaties, NOV voor andere vrijwilligersorganisaties en het CIO voor de
kerkelijke organisaties.
DigiD: dit staat voor Digitale Identiteit. Via Digid communiceert de overheid digitaal met haar
burgers voor overheidszaken (zoals bij belastingaangifte). DigiD wordt verstrekt vanuit de overheid.
eHerkenning: middels eHerkenning communiceert de overheid digitaal met bedrijven,
ondernemers en beroepsbeoefenaren voor overheidszaken. eHerkenning wordt aangeboden door
meerdere commerciële bedrijven: sommigen doen dit gratis, andere tegen een vergoeding.
Focusgroep: groep mensen die in een gestructureerde groepsdiscussie ervaringen uitwisselen. In
het onderzoek is gekozen voor een groep vrijwilligersorganisaties uit de gemeente Woerden.
Gedragscode: document waarin de vrijwilligersorganisaties beschreven hoe vrijwilligers om
moeten gaan met minderjarigen en mensen met een verstandelijke beperking.
Gedragsregels: regels over hoe mensen zich binnen de vrijwilligersorganisatie moeten gedragen.
Instituut sportrechtspraak: instituut dat krachtens overeenkomst van opdracht recht spreekt in
naam van, ten behoeve van en voor rekening en risico van aangesloten sportorganisaties.
Justis: de screeningsautoriteit van het ministerie van Veiligheid en Justitie, die personen screenen
en de VOG verstrekken.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

96

Koepelorganisatie: een vereniging of stichting waarin een aantal belangenorganisaties
vertegenwoordigd zijn. Dit zijn onder andere alle sportbonden, Scouting Nederland en overige
bonden die vallen onder de NOV.
Mediacampagne: campagne onder de naam ‘Seksueel grensoverschrijdend gedrag: ‘maak er een
punt van’. Door middel van een korte film op televisie en andere (sociale) media is aandacht
gevraagd voor het onderwerp seksueel grensoverschrijdend gedrag en het aanvragen van een
VOG voor vrijwilligers ter voorkoming daarvan.
Meldprotocol: een document waarin is opgenomen wat er moet gebeuren als er binnen de
organisatie sprake is van een vermoeden van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Door dit
vooraf te doen kunnen misverstanden en verwarring worden voorkomen.
Minderjarige: een jeugdige onder de 18 jaar
NOS*NSF: Fusie van het Nederlands Olympisch Comité / Nederlandse Sport Federatie
NOV: Nederlandse Organisatie Vrijwilligerswerk
Scouting Nederland: de nationale scoutingorganisatie van Nederland.
Seksueel grensoverschrijdend gedrag: elke vorm van seksueel gedrag of seksuele toenadering
in verbale, non-verbale of fysieke zin, waarbij in seksueel contact aan één of meer van de volgende
zes criteria niet wordt voldaan: 1) wederzijdse toestemming, 2) vrijwilligheid, 3) gelijkwaardigheid,
4) leeftijds- of ontwikkelingsadequaat, 5) contextadequaat en 6) zelfrespect.
Seksueel ongewenst gedrag: elke vorm van seksueel gedrag of seksuele toenadering in verbale,
of nog verbale zin of fysieke zin, opzettelijk of onopzettelijk, die door degene die het ondergaat als
ongewenst of gedwongen wordt ervaren; en/of plaatsvindt binnen een ongelijke machtsverhouding
(volwassen-kin, met en zonder verstandelijke beperking); en/of andere handelingen of gedragingen
die strafbaar zijn volgens het Wetboek van Strafrecht.
Tekencontrole: het controleren van eventuele teken of tekenbeten op het lichaam. Bij
sportverenigingen en scoutinggroepen vinden deze controles bij minderjarigen plaats.
Toolkit ‘In veilige handen’: de toolkit ‘In veilige handen’ is speciaal ontwikkeld om
vrijwilligersorganisaties te ondersteunen in het ontwikkelen van beleid gericht op seksueel
grensoverschrijdend gedrag.
Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG): verklaring waaruit blijkt dat het justitiële verleden geen
bezwaar vormt voor het vervullen van een specifieke taak of functie in de samenleving.
Verstandelijke beperking: een aangeboren of later in de ontwikkeling optredende beperking in het
intellectuele vermogen, die gepaard gaan met beperkingen in de sociale (zelf)redzaamheid.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

97

Vertrouwens(contact)persoon: een persoon binnen de organisatie waar iedereen met vragen of
twijfels omtrent seksueel grensoverschrijdend gedrag of andere onderwerpen terecht kan.
Vier-ogen principe: regel die inhoud dat er bij een activiteit met minderjarigen en/of mensen met
een verstandelijke beperking altijd twee volwassenen aanwezig zijn.
Vrijwilliger: iemand die uit vrije wil werkzaamheden verricht, buiten een vast dienstverband.
Vrijwilligersorganisatie: een samenwerkingsverband van vrijwilligers die bepaalde doelen willen
bereiken.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

98

BIJLAGE II: begeleidingscommissie

Voorzitter:
De heer professor dr. L.C.P.M. Meijs

Rotterdam School of Economics

Leden:
Mevrouw dr. J.H.L.J. Jansen

Avans Hogeschool

Mevrouw drs. S. Jansen

Nederlands Jeugdinstituut

Mevrouw M. Lammers

Zelfstandige

Mevrouw mr. E.G. Aalbers

Ministerie van Veiligheid & Justitie

De heer dr. F.W. Beijaard

Ministerie van Veiligheid & Justitie - WODC

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

99

BIJLAGE III: telefonische interviews toegelaten vrijwilligersorganisaties

Naar aanleiding van de online enquête onder toegelaten vrijwilligersorganisaties zijn in totaal 52
telefonische interviews gehouden met toegelaten vrijwilligersorganisaties. De
vrijwilligersorganisaties zijn aselect geselecteerd (zie paragraaf 2.3.5). In onderstaande tabellen
staat wat voor type vrijwilligersorganisaties hebben deelgenomen aan de telefonische interviews en
welke functie de respondenten hadden binnen de vrijwilligersorganisaties.
Tabel III.1: soort vrijwilligersorganisaties per contactpunt
Contactpunt NOV

Contactpunt NOC*NSF

Scouting

10

Voetbalvereniging

10

Scouting (enkel wateractiviteiten of kamp)

2

Zwemvereniging

4

Stichting ter behartiging scoutinggroep

1

Zwem en polosport vereniging

1

Organiseren vakanties

3

Hockeyvereniging

2

Buurthuis

1

Korfbalvereniging

2

Zendingsbeweging

1

Paardrijvereniging

1

Buitenschoolse activiteiten

3

Tennis- en voetbalvereniging

1

Hulp en zorg (mantelzorg)

1

KNVL

1

Reddingsbrigade

1

Kaatsbond

1

Samenlevingsopbouw

1

Vereniging met hockey/tennis/golf

1

Wielerclub

1

Gymnastiekvereniging

1

Klim- en bergsport

1

Totaal

24

Reddingsbrigade

1

Totaal

28

Tabel III.2: functie respondent per contactpunt
Functie

Contactpunt NOV

Contactpunt NOC*NSF

Voorzitter

4

9

Secretaris

8

6

Penningmeester

5

2

Algemeen bestuurslid

-

5

Enkel voor de VOG

-

2

Vrijwilligerscoördinator

1

1

Directeur/ manager

3

1

Hoofd topsport en opleiding/ hoofd teamleider

1

1

Teamleider jeugd

2

1

Totaal

24

28

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

100

BIJLAGE IV: telefonische interviews niet toegelaten vrijwilligersorganisaties

Naar aanleiding van de online enquête onder de niet toegelaten vrijwilligersorganisaties zijn 20
telefonische interviews gehouden met (nog) niet toegelaten vrijwilligersorganisaties. De
vrijwilligersorganisaties zijn select geselecteerd (zie paragraaf 2.3.6). In onderstaande tabel geven
wij aan welke functie de respondenten hadden binnen de vrijwilligersorganisaties.
Tabel IV: functie respondent per contactpunt
Functie

Contactpunt NOV

Contactpunt

Contactpunt

klein

NOV groot

NOC*NSF

Voorzitter

1

2

1

Secretaris

1

2

5

Penningmeester

-

-

1

Algemeen bestuurslid/ adviseur

2

1

1

Oprichter

1

1

-

Beheerder

1

-

-

Totaal

6

6

8

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

101

BIJLAGE V: schatting aantal vrijwilligersorganisaties

De Kamer van Koophandel heeft een bestand aangeleverd met alle ingeschreven organisaties in
hun handelsregister waarvoor de volgende voorwaarden van toepassing zijn 68:


Een selectie op basis van SBI-codes zoals deze door de contactpunten gehanteerd is;



De organisaties is een stichting of een vereniging.

Op basis van de indeling in SBI-codes zijn de organisaties verdeeld over de twee contactpunten:
Tabel V.1: verdeling van aantal vrijwilligersorganisaties over de twee contactpunten
Mailing

Non-mailing

Totaal

NOV

152.778

34.880

187.658

NOC*NSF

38.032

4.812

42.844

Totaal

190.810

39.692

230.502

Een aantal organisaties heeft bij de Kamer van Koophandel aangegeven niet gemaild te willen
worden. Dit is ongeveer twintig procent van het totale aantal. Deze organisaties worden niet in de
steekproef betrokken. In totaal gaat het om 230.502 organisaties die op voorhand te kenmerken
zijn als ‘potentieel’ behorende tot de doelgroep van organisaties in aanmerking komen voor
deelname aan de regeling. Het aantal organisaties dat ingeschreven is in het handelsregister per
specifieke SBI-code staat in onderstaande tabellen 42.844 (contactpunt NOC*NSF) en187.658
(contactpunt NOV).
Het verschil in het aantal organisaties tussen de twee contactpunten is groot. Er zijn ongeveer
43.000 organisaties die vallen onder het contactpunt NOC*NSF (zie tabel V.2 voor een verdeling
van de verschillende typen organisaties).
Er zijn bijna vier keer zoveel organisaties die vallen onder het contactpunt NOV. De aard van de
organisaties en de aantallen binnen de verschillende SBI-codes verschillen, waarbij de
organisaties die vallen onder NOC*NSF een meer homogene groep lijken te zijn. Het organiseren
van sportevenementen en de zaalsporten komen het meest frequent voor en er is een aantal
minder frequent voorkomende SBI-codes (zoals atletiek of tennis). Bij de totale aantallen per SBIcodes die vallen onder het contactpunt NOV valt op dat er een scheve verdeling zichtbaar is tussen
de verschillende SBI-codes. Er is een verdeling mogelijk tussen de SBI-codes die frequent
voorkomen in het bestand van de Kamer van Koophandel (zie tabel V.4) en de SBI-codes die in
het bestand minder frequent voorkomen (zie tabel V.3). 69

In een eerste uitdraai was het opvallend dat een groot aantal organisaties valt onder de categorie ‘financiële instellingen’
en waarvan er slechts enkele zijn toegelaten. Het gaat om een aantal van 47.504 organisaties. Deze zijn in overleg met
leden van de begeleidingscommissie en het contactpunt NOV uit de populatie verwijderd. Het gaat hier om naar alle
waarschijnlijkheid om uitzonderingen waarbij de meeste Stichtingen financiële belangen behartigen of onroerend goed
beheren zonder activiteiten uit te voeren samen met minderjarigen of mensen met een verstandelijk beperking en met
vrijwilligers te werken.
69
De verdeling tussen de ‘minder frequent voorkomende SBI-codes’ en de ‘meer frequent voorkomende SBI-codes’ is
gebaseerd op het aantal organisaties in een categorie gedeeld door het totale aantal van 187.658. Dit getal is
vermenigvuldigd met de berekende steekproefgrootte van 384 benodigde steekproefelementen voor een representatieve
steekproef. Alle organisaties van SBI-codes die minder dan zes keer in deze steekproef zouden voorkomen, zijn ingedeeld
bij de ‘minder frequent voorkomende SBI-codes’. Alle SBI-codes waarbij organisaties in de steekproef meer dan zes keer
zouden voorkomen, zijn ingedeeld bij de ‘meer frequent voorkomende SBI-codes’.
68

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

102

Tabel V.2: alle vrijwilligersorganisaties NOC*NSF
SBI-

Toelichting

Aantal toegelaten op

code

Wel mail

30 september 2015

Geen

Totaal

mail

85551

Zeil- en surfscholen

1

10

4

14

85519

Sport- en recreatie (overig)

7

166

110

276

85521

Dansscholen

1

106

40

146

93111

Zwembaden

1

152

20

172

93112

Sporthallen

1

304

37

341

93113

Sportvelden

1

204

44

248

91119

Overige sportaccommodaties

2

460

65

525

93121

Veldvoetbal

383

2465

128

2593

93122

Veldsport

311

1610

108

1718

93123

Atletiek

53

323

17

340

93124

Tennis

36

1599

76

1675

93125

Paardensport - maneges

11

1915

131

2046

93126

Wielrennen

26

985

135

1120

93127

Autosport

0

1415

182

1597

93128

Wintersport

18

1295

84

1379

93129

Buitensport (overig)

63

2835

292

3127

9313

Fitnesscentra

0

26

4

30

93141

Individuele zaalsport

198

2690

138

2828

93142

Zaalsport in teamverband

164

2311

204

2515

93143

Kracht- en vechtsport

44

1214

191

1405

93144

Bowlen, kegelen, biljarten

0

1482

301

1783

93145

Denksport

14

1640

217

1857

93146

Sportscholen

10

213

25

238

93149

Overige binnensport en omni

25

1371

158

1529

93151

Zwem en onderwatersport

219

1118

103

1221

93152

Roei, kano, zeil

33

1253

98

1351

93191

Beroepssportlieden

1

26

1

27

93192

Hengelsport

7

1039

33

1072

93193

Verzorgen van vistochten

0

3

0

3

93194

Supportersverenigingen

1

389

53

442

93195

Organiseren sportevenementen

20

2358

621

2979

93196

Adviesorganen

21

941

229

1170

93199

Overig

7

115

104

219

93299

Overige recreatie

38

Totaal

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

3999

859

4858

38032

4812

42844

103

Tabel V.3: minder frequent voorkomende SBI-codes NOV
SBI-

Toelichting

Aantal toegelaten op

code

Wel mail

30 september 2015

Geen

Totaal

mail

141

Fokken en houden melkvee

2

9

1

10

32991

Sociale voorziening

1

68

29

97

47793

Winkels tweedehands goederen

1

65

16

81

49391

Ongeregeld personenvervoer over de weg

0

72

16

88

49393

Geregeld besloten personenvervoer

1

134

30

164

52291

Expediteurs, cargadoors

1

11

1

12

55102

Hotel, pension, conferentieoorden

1

18

5

23

55202

Vakantiekampen en jeugdherbergen

0

30

4

34

5629

Kantines en contractering

81

128

20

148

5630

Cafés

4

201

18

219

5814

Uitgeverijen van tijdschriften

1

414

17

431

6010

Radio-omroepen

0

519

59

578

6020

Televisieomroepen

0

17

11

28

70102

Holdings

1

313

132

445

70221

Organisatieadviesbureaus

2

708

211

919

70222

Advisering op het gebied van…..

0

717

114

831

72193

Speur- en ontwikkelingswerk (gezondheid)

1

818

110

928

72199

Overig speur- en ontwikkelingswerk

1

319

52

371

7220

Speur- en ontwikkelingswerk

1

1302

158

1460

7721

Verhuur sport en recreatie

1

13

1

14

7911

Reisbemiddeling

1

68

9

77

7912

Reisorganisatie

4

149

27

176

8411

Algemeen overheidsbestuur

1

64

3

67

85203

Speciaal onderwijs in expertisecentra

1

38

11

49

85313

Praktijkonderwijs

2

45

18

63

85322

Educatie

3

126

84

210

85323

Middelbaarberoepsonderwijs

1

44

5

49

85522

Kunstzinnige vorming amateurs

1

518

180

698

85599

Studiebegeleiding, vorming onderwijs

8

629

304

933

8560

Dienstverlening onderwijs

1

239

154

393

86222

Praktijken voor psychiaters/ ggz

3

114

26

140

86922

Arbobegeleiding en re-integratie

1

70

29

99

86923

Preventieve gezondheidszorg

2

569

72

641

86929

Samenwerkingsorganen gezondheidszorg

10

2071

629

2700

8710

Verpleeghuizen

1

46

24

70

8720

Dagverblijven verstandelijk beperkten

7

299

93

392

87302

Verzorgingshuizen

1

188

37

225

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

104

87901

Jeugdzorg met overnachting

2

138

28

166

87902

Maatschappelijke opvang + overnachting

7

145

49

194

88101

Thuiszorg

3

322

90

412

88102

Welzijnswerk voor ouderen

5

482

138

620

88103

Ondersteuning/begeleiding gehandicapten

7

125

104

229

88911

Kinderopvang

7

505

125

630

88912

Peuterspeelzaalwerk

5

217

31

248

88991

Ambulante jeugdzorg

5

134

34

168

88992

Maatschappelijk werk

34

1808

651

2459

90012

Producenten van podiumkunst

1

668

193

861

90013

Circus en variété

2

107

14

121

90041

Theaters en schouwburgen

1

151

28

179

91011

Openbare bibliotheken

16

127

9

136

91021

Musea

6

829

114

943

91022

Kunstgalerie en expositieruimte

0

312

50

362

9103

Monumentenzorg

2

2698

330

3028

91041

Dieren en plantentuinen, kinderboerderijen

15

284

68

352

91042

Natuurbehoud

8

687

193

880

93211

Pret- en themaparken

1

79

6

85

94919

Overige levensbeschouwelijk

3

1066

217

1283

9492

Politieke organisaties

0

1928

442

2370

94995

Overkoepelend

4

2679

552

3231

9609

Overige dienstverlening neg

0

456

164

620

282

27100

6340

33440

Aantal toegelaten per

Wel mail

Geen

Totaal

Totaal

Tabel V.4: meer frequent voorkomende SBI-codes NOV
SBI-

Toelichting

code

30 september 2015

mail

88993

Lokaal welzijnswerk

937

13263

1983

15246

88999

Overig maatschappelijk advies

88

10937

1727

12664

9002

Dienstverlening voor uitvoerende kunst

7

5817

1240

7057

90011

Beoefening van podiumkunst

19

13885

1806

15691

94911

Religieuze organisaties

35

4403

633

5036

94991

Gezelligheidsverenigingen

25

14706

3348

18054

94992

Hobbyclubs

5

8775

779

9554

94993

Steunfondsen

63

16500

4354

20854

94994

Vriendenkringen ter bevordering

4

4066

728

4794

94996

Overig ideëel

78

6848

2940

9788

94997

Overige belangenbehartiging

64

26478

9002

35480

1325

125678

28540

154218

Totaal

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

105

Gevolgen voor de steekproef
Op basis van deze verdeling benaderen we de populatie als twee strata: contactpunt NOC*NSF en
het contactpunt NOV. Binnen deze twee strata is een steekproef getrokken. Op basis van 95%
betrouwbaarheid is een steekproefomvang nodig van 384 steekproefelementen. Binnen de totale
populatie van organisaties onder het contactpunt NOC*NSF wordt een aselecte steekproef
genomen. Voor de strata van het contactpunt NOV trekken we met een disproportionele
gestratificeerde steekproef. Dat houdt in dat de SBI-codes van organisaties die vallen onder het
contactpunt NOV verdeeld worden in twee groepen: de meer frequent voorkomende SBI-codes en
de minder frequent voorkomende SBI-codes. De verdeling is gemaakt op basis van de verwachte
kans dat een vrijwilligersorganisatie kan voorkomen in een aselecte steekproef. De verdeling in
‘minder frequent’ en ‘meer frequent’ komt overeen met respectievelijk minder of meer verwacht
aantal organisaties van de bijbehorende SBI-code in de steekproef.
De minder frequent voorkomende SBI-codes onder het contactpunt NOV hebben een kans van
minder dan zes organisaties in een aselecte steekproef van 384 steekproefelementen. Deze groep
bestaat uit veel verschillende categorieën SBI-codes. De meer frequent voorkomende
vrijwilligersorganisaties (met een verwachte kans van meer dan zes organisaties in een aselecte
steekproef) bestaat uit acht verschillende categorieën SBI-codes. Op basis van deze aantallen
ontstaat de volgende tabel.
Tabel V.5: overzicht van de aantallen organisaties

NOV:

Mailing

Non-mailing

Totaal

Frequentie

152.778

34.880

187.658

100%

-

Frequent voorkomend

154.218

82%

-

Minder frequent

33.440

18%

voorkomend
NOC*NSF

38.032

4.812

42.844

Totaal

190.810

39.692

230.502

Het voordeel van deze werkwijze is dat de schatting van de populatie gedaan kan worden op basis
van de verschillende groepen. Voor het contactpunt NOV zijn er twee groepen. De meer frequent
voorkomende SBI-codes hebben een aandeel van 82% tegenover de minder frequent
voorkomende SBI-codes met een aandeel van 18%. Voor de berekening van de schatting van het
aantal organisaties wordt er terug “gewogen”, rekening houdend met het aandeel in het totaal.
Steekproeftrekking
Om de deelvragen te beantwoorden over het aantal organisaties dat in aanmerking komt voor de
regeling zijn drie aselecte steekproeven getrokken. In totaal zijn 420 organisaties die vallen onder
het contactpunt NOC*NSF benaderd met de vraag een online enquête in te vullen.
De totale populatie met organisaties met een SBI-code die behoren bij organisaties die vallen
onder het contactpunt NOV is in tweeën gesplitst. 70 De eerste groep bevat een selectie van 33.440
ingeschreven organisaties met SBI-codes die minder frequent voorkomen (en daardoor minder
kans hebben om in een aselecte steekproef terecht te komen). De tweede groep bestaat uit
De ‘minder frequent voorkomende vrijwilligersorganisaties’ krijgen in de steekproef een groter gewicht (namelijk vier keer
zoveel dan hun op grond van de verdeling toekomt).
70

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

106

154.218 vrijwilligersorganisaties met de meest frequent voorkomende SBI-codes. Uit beide
bestanden is een aselecte steeproef getrokken van 320 vrijwilligersorganisaties, die benaderd zijn
voor het invullen van een online enquête. Een schematisch overzicht van de steekproeftrekking
staat in figuur V.1.
Figuur V.1 schematisch overzicht populatie en steekproeftrekking

NOV
(187.658)
Populatie
(230.502)

SBI-codes komen
frequent voor
(154.218)

Steekproef aselect
320

SBI-codes komen
minder frequent voor
(33.400)

Steekproef aselect
320

NOC*NSF
(42.844)

Steekproef aselect
420

In totaal is de steekproefgrootte 1060 elementen. Voor het onderzoek is het vooral belangrijk te
bepalen of de organisaties activiteiten ondernemen met minderjarigen en/of mensen met een
verstandelijke beperking. De strategie bij het uitzetten van deze relatief kleine steekproef is erop
gericht om een zo hoog mogelijke respons te verkrijgen. De inschatting was dat
vrijwilligersorganisaties geen activiteiten verrichten voor minderjarigen en/of mensen met een
verstandelijke beperking minder snel geneigd zijn de online enquête invullen. In deze steekproef is
ingezet op bij de non respons zoveel als mogelijk organisaties na te bellen of via internet hun
activiteiten te analyseren.
Het risico bestaat dat bij een grotere steekproef er door beperkingen van tijd en geld er minder
vrijwilligersorganisaties opgebeld kunnen worden om na te vragen of zij activiteiten ondernemen
met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking. Om de populatie nauwkeurig te
kunnen schatten is een zo hoog mogelijke bruikbare respons nodig.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

107

BIJLAGE VI: methoden schatting aantal vrijwilligers
De schatting van het aantal vrijwilligers dat activiteiten onderneemt met minderjarigen en/of
mensen met een verstandelijke beperking kan gebaseerd worden op de volgende methoden:
Methode 1: schatting op basis van gegevens uit de steekproef
Op basis van de uitkomsten van de enquête onder de steekproef van het totale aantal organisaties
dat ingeschreven staat in het handelsregister van de Kamer van Koophandel (zie paragraaf 2.3.3)
kan het aantal vrijwilligers geschat worden. Het probleem met deze methode is dat de vragen over
het aantal vrijwilligers en het aantal vrijwilligers dat activiteiten onderneemt met minderjarigen en/of
mensen met een verstandelijke beperking, door een gering aantal organisaties is ingevuld. 71 De
gegevens over de aantallen vrijwilligers per organisatie zijn zeer scheef verdeeld: van één tot
enkele honderden vrijwilligers. De resultaten van de enquête onder deze steekproef zijn dus niet
betrouwbaar genoeg voor de schatting van het aantal vrijwilligers.
Voor een schatting kan verder gebruik gemaakt worden van de schatting van het aantal
vrijwilligersorganisaties. Dit kan gecombineerd worden met de gegevens van de toegelaten
organisaties. In deze bestanden hebben 818 (contactpunt NOC*NSF) en 666 (contactpunt NOV)
vrijwilligersorganisaties gegevens ingevuld over het aantal vrijwilligers dat activiteiten onderneemt
met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking (zie tabel VI.1). Deze gegevens
zijn gebaseerd op een groter aantal gegevens van de vrijwilligersorganisaties. De
vrijwilligersorganisaties onder het contactpunt NOV rapporteren gemiddeld 64 vrijwilligers
betrokken bij zijn activiteiten voor minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking.
De standaarddeviatie is 164 dat houdt in dat de gegevens scheef verdeeld zijn. Voor de
vrijwilligersorganisaties onder het contactpunt NOV geldt dat zij aangeven dat gemiddeld 56
vrijwilligers betrokken bij zijn activiteiten voor minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke
beperking. De standaarddeviatie is 86en dat houdt in dat de gegevens scheef verdeeld zijn.
Tabel VI.1: centrum- en spreidingsmaten van de toegelaten organisaties
NOV Toegelaten (N=666)

NOC*NSF Toegelaten (N=818)

Gemiddelde

64

56

Mediaan

25

28

Modus

20

20

Standaarddeviatie

164

86

43.096

45.889

Som

Bij het combineren van de gegevens van de schatting van het aantal vrijwilligersorganisaties
gecombineerd met bovenstaande gegevens ontstaat de volgende tabel:

Voor de ‘minder frequent’ voorkomende SBI-codes geldt dat 52 van de 165 voldoen aan de voorwaarde van het
verrichten van activiteiten gericht op één van de twee doelgroepen. Voor de ‘meer frequent’ voorkomende SBI-codes geven
43 van de 135 aan activiteiten te verrichten voor één van de twee doelgroepen. De range van aantal in te zetten vrijwilligers
(doelgroep) varieert van 1 tot 950 vrijwilligers. Voor bijvoorbeeld het deelbestand van NOC-NSF varieert de range van 1 tot
500 vrijwilligers en is het gemiddelde 31 vrijwilligers en de standaarddeviatie 69. Dit betekent dat de gegevens zeer scheef
verdeeld zijn en het gemiddelde niet gebruikt kan worden
71

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

108

Tabel VI.2: schatting van de populatie aantal vrijwilligers (doelgroepen)
Schatting van de

Gemiddelde

Berekening
1,29 miljoen

populatie
NOC*NSF

22.986

56 vrijwilligers

NOV

28.706

64 vrijwilligers

TOTAAL

51.692

1,86 miljoen
3,15 miljoen

De uitkomst van deze schatting (methode 1) is dat naar schatting 3,15 miljoen vrijwilligers
activiteiten ondernemen met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking en
daarmee potentieel in aanmerking komen voor het gratis aanvragen van een VOG.
Methode 2: combinatie van verschillende bronnen
Een tweede methode maakt gebruik van een combinatie van twee verschillende bronnen. Uit een
onderzoek onder de Nederlandse bevolking concludeerde het CBS in 2015 dat er 6,7 miljoen
vrijwilligers zijn.72 Dit onderzoek bestaat uit het samenvoegen van twee databestanden van
enquêtes onder Nederlanders in 2012 (7.949 personen) en 2013 (7.384 personen). We splitsen de
schatting uit naar de twee contactpunten NOV en NOC*NSF.
NOC*NSF
In het onderzoek van het CBS (2015) geeft 15% van de respondenten aan zich in te zetten voor
sportverengingen. Gebaseerd op het totale aantal van 6,7 miljoen vrijwilligers, komt dit neer op
ongeveer 1.005.000 vrijwilligers. De vraag is dan welk deel van dit aantal activiteiten onderneemt
met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking. Uit de enquête onder de
toegelaten vrijwilligersorganisaties is de verhouding (proportie) bekend tussen het totale aantal
vrijwilligers en het aantal vrijwilligers dat activiteiten onderneemt met minderjarigen en/of mensen
met een verstandelijke beperking. Deze verhouding (proportie) is 0,548. 73 Dit betekent dat op basis
van een combinatie van het onderzoek door CBS (2015) en gegevens uit de enquête onder
toegelaten vrijwilligersorganisaties in dit onderzoek de puntschatting 551.069 vrijwilligers bedraagt.
Het bijbehorende 95%-betrouwbaarheidsinterval ligt tussen de 541.715 en de 560.423 vrijwilligers.
NOV
Voor de vrijwilligersorganisaties onder het contactpunt NOV moeten meer stappen gevolgd
worden. In de appendix van het onderzoek door het CBS (2015) staan verschillende categorieën
waarvan de percentages zijn opgeteld om een berekening te maken. Het gaat om:


Jeugdwerk = 8%



Culturele activiteit = 5%



Hobby = 5%



Politieke partij = 1%



Sociale hulpverlening = 2%

Het gaat hier om afgeronde hele percentages waardoor een vertekening kan plaatsvinden. Er is
een categorie ‘anders’ met zeven procent waarvan onduidelijk is welke organisaties daaronder

72

http://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/DD1E05F0-169C-4F10-B38A-4DF0C68E1D5B/0/wiedoetvrijwilligerswerk2015.pdf
Geraadpleegd op 01-04-2016.
73
In totaal rapporteren 818 organisaties (contactpunt NOC*NSF) een totaal van 83.689 vrijwilligers en 45.889 vrijwilligers
inzetbaar voor één van de doelgroepen. Dit is een verhouding van 0,548.

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

109

vallen. Een vergelijking met SBI-codes is niet mogelijk. Met deze kanttekeningen is de optelsom
van de genoemde categorieën 21% van het totale aantal vrijwilligers dat zich inzet voor
vrijwilligersorganisaties en die vallen onder het contactpunt NOV. Op een totaal van 6,7 miljoen
vrijwilligers, betekent dit 1,4 miljoen vrijwilligers. Uit de enquête onder toegelaten organisaties tot
de regeling is de verhouding (proportie) bekend tussen het totale aantal vrijwilligers en het aantal
vrijwilligers dat activiteiten onderneemt met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke
beperking. Deze verhouding (proportie) is voor het contactpunt NOV 0,53. 74 De bijbehorende
puntschatting op basis van de 1,4 miljoen is 724.130 vrijwilligers. Het bijbehorende 95%betrouwbaarheidsinterval ligt tussen de 728.090 en de 756.170 vrijwilligers.
Het nadeel van deze schatting is dat deze minder betrouwbaar is omdat de categorieën vanuit het
rapport van CBS opgeteld zijn op basis van afgeronde hele percentages en een afwijking van 1%
al zorgt voor een verschil van 67.000 vrijwilligers.
Samenvattend
Het totale aantal vrijwilligers dat actief is voor organisaties die vallen onder de contactpunten wordt
geschat op ongeveer 2,4 miljoen vrijwilligers. In tabel VI.3 staat op basis van deze gegevens de
schatting van het aantal vrijwilligers dat activiteiten verricht voor minderjarigen en/of mensen met
een verstandelijke beperking.
Tabel VI.3: schatting aantal vrijwilligers (doelgroep)
Schatting

95%-betrouwbaarheidsinterval

NOV

724.130

[728.090; 756.170]

NOC*NSF

551.069

[541.715; 560.423]

Totaal

1.275.199

De schatting op basis van deze methode is dat ongeveer 1,3 miljoen vrijwilligers activiteiten
ondernemen met minderjarigen en/of mensen met een verstandelijke beperking en dus in
aanmerking komen voor het gratis aanvragen van een VOG.
Discussie
De twee verschillende schattingen geven geen eenduidig beeld. Beide gebruikte methoden hebben
hun beperkingen. In de tweede methode lijkt de schatting van de kengetallen voor contactpunt
NOC*NSF het minst onzeker en meer betrouwbaar dan bij de eerste methode. Dit heeft er vooral
mee te maken dat de meting vanuit de vrijwilliger plaatsvindt. Voor het contactpunt NOV lijkt de
tweede methode ook onzeker omdat de percentages afgerond zijn en omdat voor een aantal
categorieën het onduidelijk is of deze vergelijkbaar zijn met dit onderzoek.

74

666 organisaties (contactpunt NOV) rapporteren een aantal van 81.299 vrijwilligers en 43.096 vrijwilligers die werken met
de doelgroepen. Dit is een verhouding van 0,530

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

110

BIJLAGE VII: analyse van de maatregelen
In de toolkit ‘In veilige handen’ zijn verschillende concrete stappen en maatregelen voorgesteld
voor preventiebeleid van seksueel grensoverschrijdend gedrag. In de onderstaande tabellen staan
de percentages vrijwilligersorganisaties die hebben aangegeven de maatregel te hebben
genomen. Van alle vrijwilligersorganisaties hebben 51 organisaties aangegeven geen enkele
maatregel uit de toolkit genomen te hebben voor toelating tot de regeling. Deze organisaties
melden niet welke andere maatregelen zij hebben genomen.
Aantal maatregelen
Een eerste overzicht is gemaakt van het aantal maatregelen dat de vrijwilligersorganisaties
aangeven te nemen. De maatregelen zijn verdeeld over een aantal categorieën. In de
onderstaande figuren is daarbij een onderscheid gemaakt naar voor toelating van de organisatie tot
de regeling en na toelating van de vrijwilligersorganisaties tot de regeling. De figuren geven inzicht
in het onderscheid tussen de twee contactpunten.
Figuur VII.1: aantal maatregelen voor toelating bij de regeling

AANTAL MAATREGELEN VOOR TOELATING
27%

4-6
maatregelen

17%
5%

10%

10-12
maatregelen

20%

24%
23%
27%

7-9
maatregelen

NOV (N=647)

13%

22%
26%
17%

1-3
maatregelen

NOC*NSF (N=787)

8%

4%

9%
13%

15%
20%

Totaal (N=1434)

13-15
maatregelen

meer dan 15
maatregelen

Er is een groep van negen procent die 1 - 3 maatregelen heeft genomen. Vermoedelijk hebben de
organisaties in deze groep een minimaal aantal van 1 - 3 maatregelen genomen om te voldoen aan
de voorwaarden voor de regeling en daarmee in aanmerking te komen voor een gratis VOG.
Ruim een derde (37%) van alle toegelaten vrijwilligersorganisaties heeft voor toelating tussen de
vier en de negen maatregelen genomen. Een kwart (24%) van de organisaties neemt tussen de
tien en de twaalf maatregelen en dertig procent van de vrijwilligersorganisaties heeft meer dan
twaalf maatregelen genomen voor de toelating tot de regeling.
Vóór toelating tot de regeling hebben de toegelaten vrijwilligersorganisaties gemiddeld negen van
de twintig maatregelen genomen. Een analyse van het aantal maatregelen gekoppeld aan de
contactpunten, het moment waarop de vrijwilligersorganisatie is toegelaten, ervaring met (een
vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag en het aantal vrijwilligers en
beroepskrachten binnen een organisatie, levert de volgende significante verschillen op:

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

111



Organisaties die vallen onder het contactpunt NOC*NSF hebben minder maatregelen
genomen voor toelating tot de regeling dan organisaties die vallen onder het contactpunt NOV.
Bij de NOV is het gemiddelde 11,1 maatregelen, bij NOC*NSF 8,3 maatregelen.



Uit de interviews met het ministerie van Veiligheid en Justitie en de contactpunten komt naar
voren dat in de eerste twee maanden vooral veel organisaties zijn toegelaten die ook aan de
pilot ‘Gratis VOG voor vrijwilligers die met minderjarigen werken’ hebben meegedaan. De
aanname is dat zij al eerder gestimuleerd zijn in het nemen van maatregelen, waardoor zij dus
voor toelating meer maatregelen hadden dan organisaties die na 1 maart 2015 zijn toegelaten.
Organisaties die toegelaten zijn voor 1 maart 2015 hebben gemiddeld één maatregel meer
genomen dan de groep die toegelaten zijn na 1 maart 2015. 75



Organisaties die in de afgelopen 5 jaar ervaring hebben met (een vermoeden van) seksueel
grensoverschrijdend gedrag, hebben meer maatregelen genomen dan de organisaties die
geen ervaring hebben met (een vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag. 76

De analyse laat zien dat er geen samenhang is tussen de grootte van de organisatie 77 en het
aantal genomen maatregelen.78
Figuur VII.2: aantal maatregelen na toelating tot de regeling

AANTAL MAATREGELEN NA TOELATING

10-12
maatregelen

13-15
maatregelen

29%
25%
34%

7-9
maatregelen

NOV (N=613)

24%
22%
27%

19%
19%
19%

4-6
maatregelen

NOC*NSF (N=744)

15%
19%
10%

1-3
maatregelen

8%
9%
6%

5%
6%
4%

Totaal (N=1357)

meer dan 15
maatregelen

De vrijwilligersorganisaties die vallen onder het contactpunt NOV geven zowel voor als na toelating
tot de regeling aan meer maatregelen te hebben genomen dan de vrijwilligersorganisaties onder
het contactpunt NOC*NSF. De verschillen tussen de twee contactpunten zijn significant. 79

75

Gemiddelde groep 1 (voor 1 maart aangemeld) = 10,2; Gemiddelde groep 2 (na 1 maart aangemeld) = 8,9; t-waarde =
5,30; df = 1483; p > 0,001
76
Gemiddelde groep (geen schendingen meegemaakt) = 9,7; Gemiddelde groep (schendingen meegemaakt) = 11,2; twaarde = -4,18; df =1387; p > 0,001
77
Totaal aantal vrijwilligers en beroepskrachten
78
Pearson correlatie = 0,04; p = 0,10
79
Voor toelating geven de vrijwilligersorganisaties van het contactpunt NOC*NSF gemiddeld 8 maatregelen te hebben
genomen tegenover 11 voor de vrijwilligersorganisaties van het contactpunt NOV. Dit verschil is significant (t = - 12,5; p >
0,001). Na toelating tot de regeling geven de vrijwilligersorganisaties van het contactpunt NOC*NSF aan gemiddeld 11
maatregelen genomen tegenover 12 voor de vrijwilligersorganisaties van het contactpunt NOV. Dit verschil is significant (t =
- 4,5; p > 0,001).

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

112

In totaal geven de vrijwilligersorganisaties aan gemiddeld negen maatregelen te hebben genomen
voor toelating van de organisatie tot de regeling. Dit gemiddeld aantal genomen maatregelen stijgt
na toelating van de vrijwilligersorganisaties tot elf maatregelen. Dit verschil is significant. 80 In het
kader van de regeling treffen vrijwilligersorganisaties meer maatregelen gericht op het voorkomen
van seksueel grensoverschrijdend gedrag. De meeste organisaties hebben na toelating tot de
regeling zestien verschillende maatregelen genomen.
Aard van de maatregelen
In onderstaande tabellen staat een uitsplitsing van de verschillende maatregelen. Deze zijn
uitgesplitst naar het moment van het nemen van de maatregel (voor en na toelating). Een tweede
splitsing is gemaakt vrijwilligersorganisaties verdeeld over de twee contactpunten: NOC*NSF en
NOV. In de tabellen zijn significante verschillen tussen de contactpunten aangeduid met een * bij
het totale percentage. De verschillen zijn getoetst met behulp van Chikwadraat toetsen. 81
Tabel VII.1: seksueel grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar maken
VOOR TOELATING



NA TOELATING

NOC*NSF

NOV

Totaal

NOC*NSF

NOV

Totaal

(N=803)

(N=652)

(N=1455)

(N=752)

(N=623)

(N=1375)

77%

75%

76%

82%

75%

79%*

68%

86%

76%*

76%

88%

82%*

63%

72%

67%*

78%

80%

79%

Bespreken op
vergaderingen



Omgaan bespreken met
vrijwilligers



Organisatie heeft aandacht
voor herkennen

Bespreken van seksueel grensoverschrijdend gedrag op de (bestuurs)vergaderingen
Drie kwart van de organisaties heeft voor toelating tot de regeling aandacht voor het thema
seksueel grensoverschrijdend gedrag op de (bestuurs)vergaderingen. Na toelating tot de regeling
bespreekt 79% van alle organisaties het thema seksueel grensoverschrijdend gedrag op
(bestuurs)vergaderingen. Er is een verschil tussen de twee contactpunten. Van alle toegelaten
organisaties bespreken meer organisaties die vallen onder het contactpunt NOC*NSF dit thema op
de bestuursvergaderingen (na toelating tot de regeling). Dit verschil is significant. 82
Bespreken met de vrijwilligers
Drie kwart van de toegelaten organisaties geeft aan voor toelating tot de regeling het voorkomen
van seksueel grensoverschrijdend gedrag met de vrijwilligers te bespreken. Er is een significant
verschil tussen de twee contactpunten.83 Van alle organisaties onder het contactpunt NOV geeft
86% aan deze maatregel te hebben ingevoerd voor toelating tot de regeling tegenover 68% van de
organisaties onder het contactpunt NOC*NSF. Na toelating tot de regeling heeft 82% van alle
organisaties deze maatregel genomen. Het (significante) verschil tussen het percentage
organisaties van de contactpunten NOC*NSF en onder NOV blijft bestaan. 84 Na toelating tot de
80

One sample T-test, p > 0,01
Tweezijdig getoetst met een α van 0,05.
Chikwadraat = 11,2; df = 2; p = 0,004
83
Chikwadraat = 62,5; df = 2; p < 0,001
84
Chikwadraat = 33,3; df = 2; p < 0,001
81
82

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

113

regeling geeft 82% van de organisaties onder het contactpunt NOV deze maatregelen te hebben
genomen. Voor de organisaties onder het contactpunt NOC*NSF is dit 76%.
Herkennen seksueel grensoverschrijdend gedrag
De maatregel herkennen van seksueel grensoverschrijdend gedrag is door de organisaties voor
toelating tot de regeling minder genomen dan de andere twee maatregelen. Voor toelating geeft
67% van alle organisaties aan deze maatregel te hebben genomen. Dit percentage stijgt na
toelating tot de regeling naar 79%. De organisaties die vallen onder het contactpunt NOC*NSF op
maken bij het nemen van deze maatregel een inhaalslag. Voor toelating tot de regeling had 63%
van de organisaties aandacht voor het herkennen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Na
toelating stijgt het percentage organisaties dat deze maatregel heeft ingevoerd naar 78%. Bij de
NOV gaat het van 72% voor toelating naar 80% na toelating. Het verschil voor toelating tot de
regeling tussen de twee contactpunten is significant. 85
Tabel VII.2: risico’s in kaart brengen en preventie te regelen
VOOR TOELATING



Mogelijke risico’s zijn

NA TOELATING

NOC*NSF

NOV

Totaal

NOC*NSF

NOV

Totaal

(N=793)

(N=643)

(N=1436)

(N=738)

(N=608)

(N=1346)

56%

69%

62%

*

65%

69%

67%

69%

86%

77%*

76%

85%

80%*

56%

76%

65%*

74%

81%

77%*

55%

75%

64%*

67%

73%

70%*

50%

70%

59%*

63%

74%

68%*

besproken


Werken met omgangsregels
voor vrijwilligers



Actief onder aandacht brengen
van omgangsregels



Beschikken over een
gedragscode



Zorgen voor naleven van de
gedragscode

Het tweede thema gaat in op het in kaart brengen van risico’s op seksueel grensoverschrijdend
gedrag door organisaties en het regelen van preventie in de vorm van omgangsregels en het
vastleggen van omgangsregels in een gedragscode.
Mogelijke risico’s bespreken
Voor toelating tot de regeling heeft 62% van alle organisaties mogelijke risico’s van seksueel
grensoverschrijdend gedrag als maatregelen genomen. Er is een significant verschil tussen de
organisaties onder de twee contactpunten. 86 De organisaties onder het contactpunt NOV geven
vaker (69%) aan dat de risico’s op seksueel grensoverschrijdend gedrag besproken zijn in de
organisatie, dan de organisaties onder het contactpunt NOC*NSF (56%). Na toelating tot de
regeling stijgt het percentage organisaties dat aangeeft mogelijke risico’s te bespreken van 62%
naar 67%. De stijging wordt vooral veroorzaakt doordat meer organisaties die vallen onder het
contactpunt NOC*NSF aangeven deze maatregel te hebben genomen.

85
86

Chikwadraat = 15,1; df = 2; p < 0,001
Chikwadraat = 26,4; df = 2; p < 0,001

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

114

Het hebben van omgangsregels
Ruim drie kwart van organisaties (77%) heeft voor toelating tot regeling omgangsregels voor de
vrijwilligers opgesteld. De organisaties onder het contactpunt NOV hebben significant vaker
omgangsregels opgesteld dan de organisaties onder het contactpunt NOC*NSF (86% versus
69%).87 Na toelating wordt het verschil tussen de organisaties behorende tot de twee
contactpunten kleiner en geeft 80% van alle organisaties aan over omgangsregels te beschikken.
Er blijft een significant verschil bestaan waarbij de vrijwilligersorganisaties onder het contactpunt
NOC*NSF aangeven minder vaak (76%) over omgangsregels te beschikken dan de organisaties
onder het contactpunt NOV (85%).88
Actief bespreken van de omgangsregels met de vrijwilliger
De vervolgvraag is of de omgangsregels actief onder de aandacht zijn gebracht van de vrijwilligers.
Bijna twee derde (65%) van alle organisaties zegt dit actief te doen voor toelating tot de regeling.
De organisaties onder het contactpunt NOV geven significant vaker aan de omgangsregels actief
onder de aandacht te brengen (76%) dan de organisaties onder het contactpunt NOC*NSF
(56%).89 Na toelating tot de regeling bespreekt bijna acht van tien organisaties actief de
omgangsregels (77%). Het valt op dat vooral de organisaties onder het contactpunt NOC*NSF een
inhaalslag maken (van 56% voor toelating naar 74% na toelating). Er blijft een significant verschil
bestaan waarbij de vrijwilligersorganisaties van het contactpunt NOC*NSF aangeven minder vaak
de omgangsregels actief te bespreken.90
Beschikken over een gedragscode
Van alle organisaties beschikt 64% over een gedragscode, waarin zij aangeven hoe vrijwilligers om
dienen te gaan met kinderen en mensen met een verstandelijke beperking. De organisaties onder
het contactpunt NOV beschikken significant vaker over een gedragscode dan de organisaties
onder het contactpunt NOC*NSF (75% versus 55%).91 Na toelating tot de regeling stijgt het
percentage organisaties onder het contactpunt NOC*NSF dat aangeeft te beschikken over een
gedragscode van 55% naar 67%. Het aantal organisaties dat daarmee aangeeft over een
gedragscode te beschikken, stijgt licht. Er blijft een significant verschil bestaan waarbij de
vrijwilligersorganisaties onder het contactpunt NOC*NSF aangeven minder vaak (74%) over een
gedragscode te beschikken dan de organisaties onder het contactpunt NOV (81%). 92
Zorgen voor naleven van de gedragscode
Voor toelating tot de regeling geeft 59% van alle organisaties aan erop te letten dat de opgestelde
gedragscode door de vrijwilligers wordt nageleefd. De organisaties onder het contactpunt NOV
geven significant vaker aan voor toelating te zorgen voor het naleven van de gedragscode dan de
organisaties onder het contactpunt NOC*NSF (70% versus 50%).93 Na toelating tot de regeling
stijgt het totale percentage organisaties dat deze maatregel heeft ingevoerd stijgt naar 68%. Er blijft
een significant verschil bestaan waarbij de vrijwilligersorganisaties van het contactpunt NOC*NSF

87

Chikwadraat = 59,7; df = 2; p < 0,001
Chikwadraat = 21,1; df = 2; p < 0,001
89
Chikwadraat = 68,5; df = 2; p < 0,001
90
Chikwadraat = 11,9; df = 2; p = 0,03
91
Chikwadraat = 66,3; df = 2; p < 0,001
92
Chikwadraat = 6,7; df = 2; p= 0,04
93
Chikwadraat = 69,8; df = 2; p < 0,001
88

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

115

aangeven minder vaak (63%) te zorgen voor het naleven van de gedragscode dan de organisaties
onder het contactpunt NOV (74%).94
Tabel VII.3: vrijwilligers werven en bewustwording
VOOR TOELATING



NA TOELATING

NOC*NSF

NOV

Totaal

NOC*NSF

NOV

Totaal

(N=777)

(N=637)

(N= 1414)

(N=731)

(N=603)

(N=1334)

70%

90%

79%

*

77%

92%

84%*

20%

38%

28%*

52%

59%

55%*

35%

75%

53%*

78%

92%

84%*

31%

74%

50%*

82%

94%

87%*

23%

33%

28%*

41%

43%

42%

31%

*

33%

45%

38%*

Kennismakingsgesprek met
nieuwe vrijwilligers



Gewenste omgangsvormen is
een gespreksonderwerp



De VOG is onderwerp van
gesprek



Er wordt gevraagd om een
VOG bij nieuwe vrijwilliger




Referenties worden gecheckt
Elke vrijwilliger ondertekent

12%

21%

gedragscode

Voeren van en kennismakingsgesprek
De meeste organisaties (79%) geven aan de maatregel het voeren een kennismakingsgesprek met
de nieuwe vrijwilliger te hebben genomen voor toelating tot de regeling. De onder het contactpunt
NOV organiseren significant vaker een kennismakingsgesprek met de nieuwe vrijwilliger dan de
organisaties onder NOC*NSF (90% versus 70%). 95 Na toelating tot de regeling geeft 84% van alle
organisaties kennismakingsgesprekken te voeren. Het verschil tussen de organisaties onder het
contact NOV en het contact NOC*NSF is na toelating nog significant, als is het percentuele verschil
kleiner geworden (92% versus 77%).96
Gewenste omgangsvormen is een gespreksonderwerp
Het bespreken van de gewenste omgangsvormen en het voorkomen van seksueel
grensoverschrijdend gedrag is voor toelating tot de regeling niet altijd een onderwerp van het
kennismakingsgesprek met de vrijwilliger. Van alle organisaties zegt 28% dat de gewenste
omgangsvormen een onderwerp zijn tijdens het kennismakingsgesprek. Bij de organisaties onder
het contactpunt NOV zijn gewenste omgangsvormen significant vaker een onderwerp in het
kennismakingsgesprek dan bij de organisaties onder het contactpunt NOC*NSF (38% versus
20%).97 Na toelating tot de regeling heeft 55% van de organisaties de gewenste omgangsvormen
als onderwerp van het kennismakingsgesprek. Het verschil tussen de organisaties onder de twee
contactpunten is percentueel minder groot geworden (52% voor NOC*NSF versus 59% voor de
NOV) maar blijft significant.98

94

Chikwadraat = 19,4; df = 2; p < 0,001
Chikwadraat = 86,4; df = 2; p < 0,001
Chikwadraat = 52,8; df = 2; p < 0,001
97
Chikwadraat = 231; df = 2; p < 0,001
98
Chikwadraat = 8,2; df = 2; p = 0,016
95
96

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

116

De VOG is onderwerp van het kennismakingsgesprek
Voor toelating tot de regeling geeft meer dan de helft (53%) van alle organisaties aan dat de VOG
een onderwerp is van het gesprek met de nieuwe vrijwilliger. Het verschil tussen de twee
contactpunten is groot. In 35% van de organisaties onder het contactpunt NOC*NSF is de VOG
een onderwerp in het kennismakingsgesprek. Bij de organisaties onder het contactpunt NOV is dit
percentage 75%. Dit verschil is significant. 99 Van alle organisaties besteedt, na toelating tot de
regeling, 84% aandacht aan de VOG in het kennismakingsgesprek met de nieuwe vrijwilliger. Bij
de organisaties onder NOC*NSF is na toelating tot de regeling de VOG vaker (78% ten opzichte
van 35%) een onderwerp in het kennismakingsgesprek met de nieuwe vrijwilliger dan voor
toelating tot de regeling.
Het verschil tussen de organisaties onder de twee contactpunten is na toelating tot de regeling
minder groot geworden (82% voor NOC*NSF versus 94% voor de NOV) maar blijft significant.100
VOG bij een nieuwe vrijwilliger
Voor toelating tot de regeling vraagt de helft (50%) van alle organisaties een VOG bij een nieuwe
vrijwilliger. De organisaties onder het contactpunt NOC*NSF doen dit het minst vaak met 31% van
de organisaties tegenover 74% van de organisaties onder het contactpunt NOV. Dit verschil is
significant.101 Na toelating tot de regeling stijgt het vragen naar een VOG voor alle organisaties bij
een nieuwe vrijwilliger van 50% naar 87%. Er is na toelating een kleiner verschil tussen de
organisaties onder de twee contactpunten (82% NOC*NSF versus 94% NOV). Dit verschil blijft
significant.102
Checken van referenties
Een maatregel in het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag is het checken van
referenties van nieuwe vrijwilligers. Voor toelating tot de regeling checkt 28% de referenties van de
nieuwe vrijwilligers. De organisaties onder het contactpunt NOC*NSF doen dit het minst vaak met
23% van de organisaties tegenover 33% van de organisaties onder het contactpunt NOV. Dit
verschil is significant.103
Na toelating tot de regeling stijgt dit percentage voor alle organisaties van 28% naar 42%. De
verschillen tussen de organisaties onder de twee contactpunten zijn niet significant.
Ondertekenen van een gedragscode
Eén van de minst vaak genomen maatregelen is het laten ondertekenen van de opgestelde
gedragscode door de vrijwilligers: 21% van alle organisaties laten de gedragscode ondertekenen.
De organisaties onder het contactpunt NOC*NSF doen dit het minst vaak (12%), tegenover 31%
van de organisaties onder het contactpunt NOV. Dit verschil is significant. 104 Na toelating tot de
regeling laten in totaal 38% van de organisaties de vrijwilligers de gedragscode ondertekenen. Het
verschil tussen de organisaties onder de twee contactpunten is minder groot geworden (33%
NOC*NSF versus 45% NOV), maar blijft een significant verschil. 105

99

Chikwadraat = 231; df = 2; p < 0,001
Chikwadraat = 44,4; df = 2; p < 0,001
101
Chikwadraat = 257; df = 2; p < 0,001
102
Chikwadraat = 42,4; df = 2; p < 0,001
103
Chikwadraat = 18,0; df = 2; p < 0,001
104
Chikwadraat = 81,8; df = 2; p < 0,001
105
Chikwadraat = 21,5; df = 2; p < 0,001
100

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

117

Tabel VII.4: meldprotocol en contactpersoon
VOOR TOELATING



Er is een vertrouwens-

NA TOELATING

NOC*NSF

NOV

Totaal

NOC*NSF

NOV

Totaal

(N=770)

(N=636)

(N=1406)

(N=604)

(N=505)

(N=1328)

68%

77%

72%

*

83%

84%

84%

(contact)persoon


Meldprotocol is opgesteld

36%

51%

42%*

50%

60%

55%*



Meldprotocol wordt

17%

27%

21%*

40%

46%

43%*

daadwerkelijk gebruikt

Beschikken over een vertrouwens(contact)persoon
Van alle organisaties beschikt voor toelating tot de regeling 72% over een vertrouwens(contact)persoon waar iemand terecht kan met vermoedens van (seksueel) grensoverschrijdend
gedrag. Na toelating tot de regeling stijgt het percentage organisaties met een
vertrouwens(contact)persoon naar 84%. De verschillen tussen organisaties onder de twee
contactpunten (68% NOC*NSF versus 77% NOV) zijn voor toelating tot de regeling significant. 106
De vrijwilligersorganisaties van het contactpunt NOC*NSF geven significant minder vaak aan over
een vertrouwenspersoon te beschikken. Na toelating tot de regeling is er geen verschil tussen de
twee contactpunten in de mate waarin zij aangeven over een vertrouwenspersoon te beschikken.
Opstellen van een meldprotocol
Een meldprotocol met vaste afspraken over hoe om te gaan met vermoedens van seksueel
grensoverschrijdend gedrag door een vrijwilliger is minder frequent aanwezig bij de organisaties.
Voor toelating tot de regeling heeft 42% van alle organisaties een meldprotocol opgesteld. De
organisaties onder het contactpunt NOC*NSF hebben significant minder vaak een meldprotocol
(36%) dan de organisaties onder het contactpunt NOV (51%). 107 Na toelating tot de regeling geeft
55% aan een meldprotocol te hebben opgesteld. De verschillen tussen de twee contactpunten
worden na toelating tot de regeling minder groot (60% voor de NOV versus 50% voor NOC*NSF)
maar er blijft een significant verschil bestaan. 108
Meldprotocol gebruiken
Voor toelating tot de regeling geeft 21% van alle organisaties aan het meldprotocol daadwerkelijk
te gebruiken. De organisaties onder het contactpunt NOC*NSF geven aan significant minder vaak
het meldprotocol daadwerkelijk te gebruiken (17%) dan de organisaties onder het contactpunt NOV
(27%).109 Na toelating tot de regeling gebruikt 43% van de organisaties daadwerkelijk de
meldprotocol (46% voor de NOV versus 40% voor NOC*NSF). Dit verschil tussen de twee
contactpunten en het daadwerkelijk gebruiken van het meldprotocol na toelating tot de regeling is
niet significant.

106

Chikwadraat = 23,2; df = 2; p < 0,001
Chikwadraat = 33,8; df = 2; p < 0,001
108
Chikwadraat = 14,9; df = 2; p = 0,001
109
Chikwadraat = 21,7; df = 2; p < 0,001
107

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

118

Tabel VII.5: tuchtrecht
VOOR TOELATING

NA TOELATING

NOC*NSF

NOV

Totaal

NOC*NSF

NOV

Totaal

(N=764)

(N=632)

(N=1396)

(N=724)

(N=599)

(N=1323)

*

32%

22%

27%*



Er is een vorm van tuchtrecht

26%

18%

23%



Het tuchtrecht is geregeld via

27%

28%

27%

30%

31%

30%

1%

3%

2%

3%

8%

5%*

de koepelorganisatie


Aangesloten bij Stichting
Tuchtrecht Vrijwilligerswerk

Beschikken over tuchtrecht
Voor toelating tot de regeling beschikt 23% van alle organisaties over een vorm van tuchtrecht. De
organisaties onder het contactpunt NOC*NSF geven met 26% significant vaker aan over tuchtrecht
te beschikken dan de organisaties onder het contactpunt NOV (18%). 110
Na toelating tot de regeling geeft 27% aan te beschikken over een vorm van tuchtrecht (32% voor
NOC*NSF versus 22% voor de NOV). Dit verschil tussen de twee contactpunten is significant. 111
Tuchtrecht via een koepelorganisatie
Iets meer dan een kwart (27%) van alle organisaties heeft voor toelating tot de regeling het
tuchtrecht via een koepelorganisatie geregeld. Na toelating tot de regeling stijgt dit percentage naar
30% van alle toegelaten organisaties. Er zijn geen (significante) verschillen tussen de twee
contactpunten.
Aangesloten bij Stichting Tuchtrecht Vrijwilligerswerk
Slechts enkele organisaties zijn aangesloten bij Stichting Tuchtrecht Vrijwilligerswerk. Voor
toelating tot de regeling was 2% van alle organisaties aangesloten. Dit percentage stijgt na
toelating tot de regeling naar 5%. Er is een significant verschil tussen de twee contactpunten
waarbij de organisaties onder het contactpunt NOV na toelating tot de regeling vaker (8%)
aangeven aangesloten te zijn bij Stichting Tuchtrecht Vrijwilligerswerk dan de organisaties onder
het contactpunt NOC*NSF (3%).112

110

Chikwadraat = 19,2; df = 2; p < 0,001
Chikwadraat = 24,1; df = 2; p < 0,001
112
Chikwadraat = 42,6; df = 2; p < 0,001
111

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

119

BIJLAGE VIII: verschillen voor en na toelating

Tabel VIII.1: verschillen maatregelen voor en na toelating tot de regeling
Thema’s:

%-voor

%-na

Chi2

df

p-waarde

Bespreekbaar maken


Bespreken op vergaderingen

76%

79%

170

1

 0,001 **



Omgaan bespreken met vrijwilligers

76%

82%

196

1

 0,001 **



Organisatie heeft aandacht voor

67%

79%

261

1

 0,001 **

herkennen
Risico’s in beeld


Mogelijke risico’s zijn besproken

62%

67%

141

1

 0,001 **



Werken met omgangsregels voor

77%

80%

175

1

 0,001 **

65%

77%

175

1

 0,001 **

vrijwilligers


Actief onder aandacht brengen van
omgangsregels



Beschikken over een gedragscode

64%

70%

281

1

 0,001 **



Zorgen voor naleven van de

59%

68%

298

1

 0,001 **

79%

84%

421

1

 0,001 **

28%

55%

264

1

 0,001 **

gedragscode
Vrijwilligers werven


Kennismakingsgesprek met nieuwe
vrijwilligers



Gewenste omgangsvormen is een
gespreksonderwerp



De VOG is onderwerp van gesprek

53%

84%

122

1

 0,001 **



Er wordt gevraagd om een VOG bij

50%

87%

78

1

 0,001 **

nieuwe vrijwilliger


Referenties worden gecheckt

28%

42%

493

1

 0,001 **



Elke vrijwilliger ondertekent een

21%

38%

430

1

 0,001 **

72%

84%

439

1

 0,001 **

gedragscode
Meldprotocol en contactpersoon


Er is een
vertrouwens(contact)persoon



Meldprotocol is opgesteld

42%

55%

399

1

 0,001 **



Meldprotocol wordt daadwerkelijk

21%

43%

264

1

 0,001 **

gebruikt
Tuchtrecht


Er is een vorm van tuchtrecht

23%

27%

662

1

 0,001 **



Het tuchtrecht is geregeld via de

27%

30%

24

1

 0,001 **

2%

5%

416

1

 0,001 **

koepelorganisatie


Aangesloten bij Stichting Tuchtrecht
Vrijwilligerswerk

vanmontfoort.nl

Evaluatie Regeling Gratis VOG – november 2016

120