Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

31 239

Stimulering duurzame energieproductie

Nr. 1193

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 maart 2023
In het coalitieakkoord (Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) staat de
ambitie om de aanleg van grootschalige groene energie-infrastructuur te
versnellen. Het kabinet heeft verkend wat de mogelijkheden zijn voor deze
versnelling via het aanpassen van wet- en regelgeving. Mede namens de
Minister van Economische Zaken en Klimaat en de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat informeer ik u met deze brief over de
versnellingsmogelijkheden binnen het bestaande juridisch instrumentarium en over aanpassingen van wetgeving om tot nog meer versnelling
te komen. Deze brief geeft ook uitvoering aan twee moties van de leden
Erkens en Boucke. Een van de moties gaat over de doorlooptijden van
vergunningstrajecten (Kamerstuk 29 826, nr. 137). De andere motie gaat
over de mogelijkheid om doorlooptijden van vergunningverleningstrajecten en energie-infra projecten te versnellen door gebruik te maken van
de Crisis- en herstelwet (Kamerstuk 36 200 XIII, nr. 37).
De belangrijkste boodschap van deze brief is: de energietransitie moet
sneller. Dit doen we door het inzetten van alle mogelijke middelen. Deze
versnelling is essentieel voor het halen van onze klimaatdoelen. Dit vraagt
om een regierol vanuit het Rijk. Met een breed versnellingspakket stuurt
de landelijke overheid op wat precies wanneer gebeurt, onder andere
door activiteiten te programmeren en te prioriteren. De industrie speelt
een sleutelrol in de verduurzaming van het energie- en grondstoffenverbruik. Het Nationaal Programma Verduurzaming Industrie stuurt op de
verduurzaming van de industrie. We ondersteunen medeoverheden waar
nodig en zetten gericht financiële steun in. Om belemmeringen weg te
nemen en versnelling mogelijk te maken, passen we wetten en regels aan
zodat de industrie sneller de benodigde vergunningen krijgt om duurzaam
te produceren. Daarbij zoeken we naar de juiste balans tussen snelheid,
zorgvuldigheid en participatie.

kst-32813-1193
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1193

1

Versnellingsaanpak energietransitie
Het Rijk versnelt de energietransitie vanuit een duidelijk idee waar we op
de lange termijn naar toe willen en door meer regie te nemen bij de
uitvoering van projecten. We doen dat op verschillende manieren via een
breed versnellingspakket. We passen dit pakket aan als de ontwikkeling
van de energietransitie hierom vraagt.
− We geven richting aan de transitie met het Nationaal plan energiesysteem (NPE)1 en het Nationaal Programma Verduurzaming Industrie
(NPVI)2 en de Routekaart Verduurzaming Industrie. We kijken naar de
lange termijn ruimtelijke planning van energie-infrastructuur in het
Programma Energiehoofdstructuur (PEH).3
− Via het Landelijke Actieprogramma Netcongestie (LAN) wordt hard
gewerkt om het elektriciteitsnet uit te breiden en het optimaal te
gebruiken om de energietransitie te kunnen faciliteren.
− We nemen als Rijksoverheid beslissingen bij het prioriteren van
projecten. Dit doen we voor de aanleg van de energie- en
grondstoffen-infrastructuur door middel van het Meerjarenprogramma
Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK). Het MIEK breiden we uit naar
het Provinciaal MIEK (pMIEK) in 2023.
− We passen een nieuw prioriteringskader toe om uitbreidingsinvesteringen van het elektriciteitsnetwerk met grote maatschappelijke waarde te
prioriteren bij het opstellen van de investeringsplannen van de
netbeheerders.4
− We hebben wind op zee in opgave verdubbeld naar 21 GW (gigawatt)
rond 2030, bereiden ons voor op 50 GW in 2040 en 70 GW in 2050 door
meer windgebieden aan te wijzen, de tenders voor bedrijven exponentieel groter in de markt te zetten en aanlandingsprocedures eerder te
verkennen en meer projecten op te starten.5
− We bereiden ons voor op toekomstige ontwikkelingen door nu al
aanlandingen voor Wind op zee te verkennen voor de periode na 2030
en op land waterstof en 380 kV trajecten te starten. Deze duurzame
energie netwerken maken de verduurzaming van de industrie mogelijk.
− We passen wet- en regelgeving aan. Daar waar de energietransitie
vraagt om versteviging in wetgeving of het wegnemen van belemmeringen zoeken we gericht naar de mogelijkheden:
• We voeren wettelijke aanpassingen door, zoals het invoeren van de
Energiewet. De Energiewet biedt een solide juridische basis voor de
komende jaren.
• We borgen het Nationaal plan energiesysteem (NPE), het Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK) en het
prioriteringskader voor netuitbreidingsinvesteringen door deze te
verankeren in wetgeving.
• Om procedures te versnellen gaan we gericht – op basis van een
uitgevoerde verkenning6 – voorstellen voor aanpassing van wet- en
regelgeving voorbereiden. Deze voorstellen lichten we toe in deze
brief.
− Tot slot zetten we in de voorfase van projecten maximaal in op het
optimaliseren en beter toepassen van processen en procedures
rondom vergunningen en ruimtelijke inpassing.

1

Kamerbrief contouren NPE: Kamerstukken 32 813 en 31 239, nr. 1053. In het tweede kwartaal
van 2023 ontvangt u het concept Nationaal plan energiesysteem.
Uw Kamer wordt eind maart nader geïnformeerd over het NPVI.
3
Kamerstukken 31 239 en 30 196, nr. 369 – betreft Kamerbrief hoofdlijnen Programma Energiehoofdstructuur van december 2022.
4
Kamerstukken 29 826, 31 239 en 30 196, nr. 174.
5
Kamerstuk 33 561, nr. 53.
6
Zie bijlage 1 voor de verkenningennotitie: Notitie Verkenning procedurele versnellingen
duurzame energie-infra.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1193

2

•

Procedurestappen voeren we zo veel mogelijk parallel uit. Bij
aanlanding van wind op zee projecten is veel tijdwinst behaald
door procedurestappen over te slaan bij projecten die parallel
liggen aan bestaande projecten. Dat levert een tijdswinst op van
ongeveer een jaar. Bij de procedures betrekken we inwoners,
bedrijven en stakeholders zorgvuldig.
• We kijken ook hoe we de omgevingsdiensten kunnen versterken
voor hun belangrijke rol in deze grote transitieopgave en ondersteunen gemeenten en provincies met menskracht en kennis.
− Deze versnellingsinitiatieven laten onverlet dat er voor de uitvoering
van projecten beperkingen kunnen zijn in fysieke ruimte en in
stikstofruimte. In het kader van stikstof verkent het Rijk of het mogelijk
is om voor de toestemmingverlening op grond van de Wet natuurbescherming geen of minder beperkingen op te leggen aan energietransitieprojecten die op korte termijn een toename van stikstofuitstoot en
-depositie veroorzaken, maar op de langere termijn een substantiële
afname leveren, die bijdragen aan natuurherstel.7
Juridisch instrumentarium versnellingsaanpak energietransitie
We hebben verkend welke wettelijke aanpassingen er mogelijk zijn om
procedures, en daardoor doorlooptijden, te versnellen voor energieinfrastructuur projecten. Dit verzoek kwam ook vanuit uw Kamer8 en van
stakeholders in het energiedomein.9 Elke optie is beoordeeld op de balans
tussen snelheid en zorgvuldigheid.
In de afgelopen jaren is er al veel werk verzet als het gaat om versnellingsmogelijkheden in wetgeving. Zo heeft de overheid de wettelijke procedures de afgelopen decennia al geoptimaliseerd en aangepast. Dit geldt
voor het huidige stelsel van het omgevingsrecht en voor de
Omgevingswet, waarin procedurele versnellingsmogelijkheden uit de
Crisis- en herstelwet zijn opgenomen, en de Algemene wet bestuursrecht.
Naast nationale wet- en regelgeving is ook Europese wet- en regelgeving
aan de orde die de energietransitie kan helpen of hinderen. Het betreft al
geldende (en aankomende) Europese regels, zoals de Europese «verordening tot vaststelling van een kader om de inzet van hernieuwbare
energie te versnellen» (noodverordening)10en het voorstel voor de
herziening van de richtlijn voor hernieuwbare energie (REDIII). De REDIII
en de noodverordening leiden mogelijk tot een vermindering, maar niet
tot het wegnemen, van knelpunten, omdat deze voorzien in een gedeeltelijk afwijking van de Vogel- en Habitat Richtlijn. Het kabinet onderzoekt
in hoeverre deze wijzigingen vergunningverlening voor de energietransitie eenvoudiger kunnen maken. Het kabinet blijft bovendien kijken naar
mogelijkheden om meer flexibiliteit te verkrijgen in Europese wet- en
regelgeving om de energietransitie te versnellen.
Over kansrijke voorstellen uit de hierboven genoemde verkenning
besluiten we zo snel als het kan. Waar mogelijk komen we met concrete
voorstellen voor wijziging van wet- en regelgeving. Dat kan gaan om
relatief snel door te voeren aanpassingen, zoals bij aanpassing van een
algemene maatregel van bestuur (amvb) of om wijzigingen op wetsniveau
die meer tijd kosten.
7

Kamerstukken 34 682 en 35 334, nr. 108.
Motie van de leden Boucke en Erkens Zie Kamerstuk 36 200 XIII, nr. 37.
9
Zoals: 20221031-doorlooptijden-KEV-DEF.pdf (nvde.nl).
10
Verordening (EU) 2022/2577 van de Raad van 22 december 2022 tot vaststelling van een kader
om de inzet van hernieuwbare energie te versnellen. Datum inwerkingtreding 30 december
2022.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1193

3

Verkenning wettelijke versnellingsopties
De verkenning (bijlage 1) is tot stand gekomen op basis van een trechteraanpak waarbij eerst zoveel mogelijk opties verzameld zijn. De
mogelijkheden uit de Crisis- en herstelwet die nog niet zijn opgenomen in
de Omgevingswet zijn meegenomen in de verkenning. De twee onderzoeken hieronder zijn onder meer gebruikt in de verkenning:
− «Verkenning Wetgevingsmogelijkheden aanpassingen procedures
energie- en grondstoffeninfrastructuur» in opdracht van het Ministerie
van Economische Zaken en Klimaat door AT Osborne (Bijlage 2).
− «Versnelling van procedures van rechtsbescherming in het omgevingsrecht» van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) in opdracht van de
Ministeries van EZK en BZK (eerder aan uw Kamer toegezonden).11
Deze opties hebben we laten aanvullen door suggesties van de industrie,
netwerkbedrijven, energieproducten en medeoverheden en daarna
besproken met experts (aug.–dec. 2022).
Analyse opties
De versnelling door deze opties hebben we beoordeeld ten opzichte van
de situatie onder de Omgevingswet.12 Voor de analyse van alle wettelijke
versnellingsopties zijn de volgende drie zeven gebruikt:
1. Eerste zeef: de optie versnelt niet of nauwelijks, de betrokken situatie
komt weinig voor, of de optie past toch binnen de huidige wettelijke
kaders. Opties die op deze zeef blijven liggen vallen af.
2. Tweede zeef (rechtmatigheid):13 de overblijvende opties zijn getoetst
aan (inter)nationale rechtsbeginselen en Europese materiële regels.
Opties die op deze zeef blijven liggen vallen (voor de korte termijn) ook
af.
3. Derde zeef die is toegepast na afronding van het AT Osborne-rapport:
de overblijvende opties zijn – voor zover nu mogelijk – in samenhang
beoordeeld op doeltreffendheid, doelmatigheid en of het gebruik van
deze opties in verhouding staat met het doel (proportionaliteit). De
proportionaliteit vraagt nog om verdere analyse met de betrokken
partijen.
Opties die binnen de huidige wettelijke kaders kunnen worden toegepast
(op de eerste zeef) zijn niet verder meegenomen in deze verkenning
omdat ze geen aanpassing van de wetgeving vragen. Uiteraard worden
die opties wel meegenomen in het versnellingspakket energietransitie.
Resultaat verkenning
De analyse levert de volgende voorstellen op:
1. De rijkscoördinatieregeling (RCR) en provinciale coördinatieregeling (in
de Omgevingswet de projectprocedure) voor meer projecten laten
gelden. Bijvoorbeeld voor waterstofinfrastructuurprojecten en de Delta
Corridor (de bundel van vier pijpleidingen tussen de Rotterdamse
haven, het Limburgse Chemelot en het Duitse Rijnland). Toepassing
van de RCR geeft in veel gevallen tijdswinst in de procedures en leidt
dus tot snellere realisatie van het project.

11

Kamerstuk 33 118, nr. 237.
Bij de verkenning naar wettelijke versnellingsopties is de Omgevingswet als referentie
gehanteerd, ervan uitgaand dat deze per 1 januari 2024 in werking treedt. Voor alle versnellingsopties tezamen verwijs ik u naar de bijgevoegde verkenningennotitie (bijlage 1 van de
verkenningennotitie, Bijlage 1).
13
«Notitie Verkenning procedurele versnellingen duurzame energie-infra», Bijlage 1, hierna:
verkenningennotitie
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1193

4

2. Verkorten van de projectprocedure, onder meer door (stappen in) de
verkenningenfase over te slaan en de termijn te maximeren. Dit kan
gelden voor aangewezen projecten voor duurzame energieinfrastructuur van nationaal schaalniveau (met name MIEK-projecten)
met weinig gevolgen voor de fysieke leefomgeving of waar weinig te
kiezen valt. Dit levert potentieel het voorkomen van een half jaar
vertraging op voor die betreffende projecten.
3. Het vergunningvrij maken van bepaalde kleinere bouwwerken: deze
versnellingsmogelijkheid richt zich specifiek op kleinere bouwactiviteiten van regionale netbeheerders, zoals kleine transformatorstations
met weinig impact op de omgeving. Deze bouwactiviteiten passen
vaak (net) niet binnen de huidige categorie vergunningvrije bouwwerken van maximaal 15 vierkante meter en een hoogte van 3 meter. De
komende jaren zijn er veel extra transformatorhuisjes nodig. Deze zijn
namelijk van groot belang voor het functioneren van het netwerk en
het verder elektrificeren van de industrie. Door een mogelijke
verruiming van de normen van deze bouwwerken die zonder vergunning gebouwd kunnen worden, zijn de netuitbreidingen eerder gereed
en kunnen bedrijven sneller omschakelen naar duurzame productie.
Het vergunningvrij maken van kleinere bouwwerken ontlast bovendien
de vergunningverlener bij gemeenten, zodat die capaciteit ingezet kan
worden bij complexe bouwvergunningen, bijvoorbeeld voor industriële bedrijven.
4. Veranderingen in de bezwaar- en beroepsprocedure, die grotendeels in
de rapporten van de Rijksuniversiteit Groningen staan. Wij verwijzen
voor een korte samenvatting hiervan ook naar onze brief van 2 december 2022 over de voortgang van het MIEK.14 Uit de rapporten komen
ook veel handvatten voor regievoering door de bestuursrechter die er
op grond van de Algemene wet bestuursrecht al zijn.15 De rapporten
bevatten ook aanbevelingen voor bestuursorganen om te versnellen.16
5. Overige wettelijke opties zoals verbeteringen in de coördinatieprocedure van afdeling 3.5 van de Algemene wet bestuursrecht en mogelijk
het aanpassen van de procedure tot het vestigen van gedoogplichten.
Bij deze versnellingsvoorstellen zijn zowel voldoende capaciteit van de
rechterlijke macht als de consequenties voor de organisatie van de
rechterlijke macht belangrijke aandachtspunten.
Vervolg verkenning
We doen in afstemming met andere betrokken ministeries nader
onderzoek naar de haalbaarheid en komen voor het zomerreces met
concrete voorstellen. Per voorstel stellen we vast voor welk type projecten
dit gebruikt kan worden. Dit kan breder zijn dan de energietransitie, zoals
de voorstellen in de bezwaar- en beroepsfase die ook in beeld zijn voor
woningbouw.17 Vervolgens besluit het kabinet of en welke wijziging van
wet- en regelgeving zinvol is. Wij blijven in gesprek met de betrokken
partijen over welke overige opties kansrijk zijn. Zoals de mogelijkheid van
een maximale termijn voor het bevoegd gezag voor het gehele vergunningenproces bij duurzame energie-infrastructuurprojecten. Uiteraard zullen
wij de mogelijkheden gebruiken die er zijn voor burgerparticipatie en
brede toegang tot de bestuursrechter (rechtsbescherming).18

14

Kamerstukken 29 826, 31 239 en 30 196, nr. 155, p. 11.
Zoals een informele afhandeling of het doen van een mondelinge uitspraak door de bestuursrechter (zie ook paragraaf 2.3 van het RUG-rapport Versnelling van procedures van rechtsbescherming in het omgevingsrecht).
16
Zoals het sneller verstrekken van gedingstukken en verweerschrift aan de bestuursrechter.
17
Kamerstuk 32 847, nr. 993.
18
Kamerstuk 29 279, nr. 763.
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1193

5

Uitvoering motie Boucke Erkens
De verkenning naar wetgevingsopties geeft ook uitvoering aan de motie
Erkens-Boucke. Deze motie vraagt om aan te geven welke grootschalige
energie-infrastructuur projecten door de inzet van de Crisis- en herstelwet
mogelijk versneld kunnen worden.19
De motie vraagt om minimaal 10 projecten te noemen op het gebied van
verduurzaming van de industrie en grootschalige energie-infrastructuur
die door de inzet van de Crisis- en herstelwet versneld gerealiseerd
kunnen worden. Hiervoor verwijzen wij naar het MIEK overzicht 2022.20 De
meeste MIEK- projecten vallen onder de Rijkscoördinatieregeling uit de
Wet ruimtelijke ordening (RCR). Toepassing van de RCR leidt tot
versnelling omdat de versnellingsmogelijkheden uit de Crisis- en
herstelwet op de RCR van toepassing zijn (bijvoorbeeld beroep in één
instantie). Projecten waarvoor de RCR nu niet van toepassing is, kunnen
er via een ministerieel besluit alsnog onder vallen. Dit is recent gebeurd
bij waterstofprojecten en de Delta Corridor.21 Dit kan zorgen voor een
aanzienlijke versnelling van de procedures van deze projecten. Een deel
van de nationale MIEK-projecten kunnen we op deze manier versnellen, of
via andere opties uit deze verkenning.
Regie-instrumenten wettelijk borgen
Om de aanleg van energie- en grondstoffeninfrastructuur te versnellen, is
duidelijkheid en zekerheid belangrijk voor gebruikers, investeerders,
netbeheerders en medeoverheden. Daarvoor gaan we de volgende
regie-instrumenten in de wet vastleggen:
− Het Nationaal plan energiesysteem
Voor de zomer informeren wij uw Kamer over het concept Nationaal
plan energiesysteem en de wettelijke borging hiervan. Het doel is om
in de toekomst op een duurzame manier te voldoen aan de huidige en
toekomstige energievraag uit de industrie, de gebouwde omgeving,
mobiliteit en landbouw. Dit plan werkt door in de nationale MIEKprojecten en de provinciale MIEK-projecten. Het Rijk wil vastleggen dat
de keuzes van het Nationaal plan energiesysteem doorwerken in de
investeringsplannen van de netbeheerders.
− Het MIEK
Plannen en programmeren van energie-en grondstoffeninfrastructuurprojecten gaat via het nationale, en vanaf 2023 ook via het provinciale
MIEK. U bent in december 2022 geïnformeerd over de laatste stand
van zaken over het MIEK.22 Het kabinet gaat in de wet vastleggen dat
netbeheerders MIEK-projecten moeten opnemen in hun investeringsplannen. Dit gaan we in de Energiewet vastleggen en vooruitlopend
daarop in de ministeriële regeling onder de Elektriciteitswet.
− Prioriteringskader
U bent kortgeleden geïnformeerd over het prioriteringskader23 en het
wettelijk vastleggen daarvan. Met het prioriteringskader worden
maatschappelijke gewenste uitbreidingsinvesteringen geprioriteerd bij
het opstellen van de investeringsplannen van de netbeheerders van
het elektriciteitsnet.

19

Kamerstuk 36 200 XIII, nr. 37.
Kamerstukken 29 826, 31 239 en 30 196, nr. 155.
Zie hiervoor Kamerstuk 29 023, nr. 284 en Kamerstuk 29 826, nr. 132.
22
Kamerstukken 29 826, 31 239 en 30 196, nr. 155.
23
Kamerstukken 29 826, 31 239 en 30 196, nr. 174.
20
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1193

6

Versnelling behalen in en bij vergunningtrajecten en ruimtelijke
inpassing
De energietransitie vraagt om grote veranderingen. Het heeft gevolgen
voor de vorm van energiegebruik en voor de processen bij bedrijven. Voor
deze veranderingen zijn veel en diverse vergunningen nodig. Duidelijkheid, snelheid en zekerheid over deze vergunningen vergroten de
bereidheid om te investeren in veranderingen.
Het kabinet wil graag deze duidelijkheid, snelheid en zekerheid bieden.
Tijdige vergunningverlening speelt breder dan alleen bij projecten voor de
energietransitie, en versnellingsopties voor vergunningverlening komen
mogelijk ook ten goede van andere sectoren. Zo spannen de Minister van
VRO, de Minister van BZK en mede-overheden zich met ons in om
doorlooptijden van vergunningverlening te versnellen. Ook binnen het
Nationaal Programma Verduurzaming Industrie is hier veel aandacht voor.
Het is de uitdaging om de juiste balans tussen zorgvuldigheid en snelheid
te vinden. Alle relevante aspecten moeten worden betrokken, bijvoorbeeld
omgevingsveiligheid.24 De vergunningen zorgen ervoor dat de kwaliteit
van de leefomgeving voor een langere tijd goed blijft. Ook de ruimtelijke
inpassing van energie-infrastructuur vraagt om zorgvuldigheid en het
betrekken van mensen in de omgeving. Windturbines, hoogspanningsmasten en zonnevelden kunnen grote gevolgen hebben voor de leefomgeving, de natuur, landbouw, archeologische monumenten, stads- en
dorpsgezichten, cultuurlandschappen en werelderfgoed, en de hinder die
hierdoor kan worden ervaren kan ook langdurige gezondheidsgevolgen
hebben. Het is daarom belangrijk om zorgvuldig te kijken of iets in de
omgeving past door mensen in de omgeving te betrekken, om draagvlak
te behouden en vertraging in de uitvoering te voorkomen. Hierbij houden
we ook het realiseren van andere overheidsdoelen in de gaten.
Hoe werken we aan het versnellen van vergunningverlening?
De uitgevoerde «Verkenning versnellingsopties» van het Ministerie van
IenW (bijlage 3) kijkt naar de versnellingsopties voor vergunningverleningstrajecten binnen het huidige juridische instrumentarium en het
voorziene instrumentarium (het Omgevingswetstelsel). Uit deze
verkenning blijkt dat bestaande wet- en regelgeving mogelijkheden biedt
die vaker en gerichter ingezet kunnen worden en dat de grootste
tijdswinst hier is te behalen en niet in het aanpassen van wet- en
regelgeving.
Commissie van Aartsen
Op 4 maart 2021 presenteerde de commissie Van Aartsen haar rapport
«Om de leefomgeving. Omgevingsdiensten als gangmaker voor het
bestuur».25 Ter opvolging van het rapport is het Interbestuurlijk
programma versterking van het stelsel van vergunningverlening, toezicht
en handhaving ingericht (IBP VTH). Dit programma volgt de aanbevelingen op van de commissie Van Aartsen26 om vergunningverlening,
toezicht en handhaving (VTH) te verbeteren. Het doel is dat de omgevingsdiensten optimaal functioneren en klaar zijn voor hun essentiële rol in de
grote transitieopgaven waar Nederland voor staat. Het versterken van het
VTH-stelsel in algemene zin is ook gunstig voor een snellere vergunningverlening. Veel versnellingsopties uit de verkenning, zoals kennisuitwisseling en een arbeidsmarktcampagne, zijn onderdeel van het interbe24

Kamerstukken 32 813 en 31 239, nr. 1113.
Kamerstukken 22 343 en 28 663, nr. 295.
26
Kamerstukken 22 343 en 28 663, nr. 336.
25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1193

7

stuurlijk programma. Dit programma heeft daarom ook een positief effect
op de snelheid van vergunningverleningstrajecten. In de brief van de
Staatssecretaris van IenW27 bent u geïnformeerd over de voortgang van
dit programma ter versterking van het VTH-stelsel.
Strategisch voorbereiden vergunningproces
Om te komen tot een vlot lopend vergunningproces moeten er een hoop
dingen geregeld en besloten worden. Denk daarbij aan vragen als «wie is
het bevoegd gezag», waar vindt de activiteit plaats en zijn de betrokkenen
goed aangesloten. Wanneer dit niet helder is, kan er waardevolle tijd
verloren gaan. Daarom kijken we hier ook naar.
De meeste vergunningen die relevant zijn voor de energietransitie worden
voorbereid met de Uniforme openbare voorbereidingsprocedure (uov)
van de Algemene wet bestuursrecht. Bepalend is dat voor vergunningaanvragen tussen het moment van aanvraag en de beschikking op de
aanvraag (de vergunning) in beginsel niet meer dan 6 maanden mag
zitten. Om deze termijn van 6 maanden te halen, is een goed vooroverleg
en tijdige beschikbaarheid van alle benodigde informatie noodzakelijk. Per
project kan de keuze zijn om de voorbereiding via de coördinatieregeling
van de Wet ruimtelijke ordening of de projectprocedure van de
Omgevingswet te laten verlopen. Dit is gebeurd bij het Tata Steel project
HeraCless en de route naar groene staalproductie. Hier is de verwachting
dat het inzetten van de coördinatieregeling of projectprocedure en de
inzet van meer menskracht en kennis gaat leiden tot een versnelling van
2 jaar in het totale vergunningenproces.
Slimmer inrichten
Een deel van de oplossing voor versnelling ligt ook in het slimmer
inrichten van processen en procedures. Er is al veel winst behaald door bij
projecten die parallel liggen aan eerdere projecten (zoals bijvoorbeeld bij
sommige aanlandingen van wind op zee) sommige procedurestappen
over te slaan. Zo is in de procedure voor net op zee IJmuiden Ver Gamma
bij het vaststellen van de notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) meteen
ook het voorkeurstracé vastgelegd waardoor een winst van circa een jaar
behaald kan worden en de ruimtelijke procedure 2,5 jaar duurt in plaats
van 3,5 jaar. Deze werkwijze is alleen mogelijk als er geen realistische
alternatieven zijn en er dus feitelijk geen alternatievenafweging hoeft
plaats te vinden. De benodigde onderzoeken en afweging hebben dan al
eerder plaatsgevonden.
Vergroten van capaciteit en kennis
Gebrek aan personeel is een groot probleem. Rondom vergunningverlening speelt dit gebrek aan capaciteit ook bij omgevingsdiensten,
provincies en gemeenten. Daarnaast is de benodigde kennis niet altijd in
voldoende mate aanwezig, omdat de complexiteit in de afgelopen 20 jaar
erg is toegenomen. Uit de verkenning blijkt dat veel technieken voor de
energietransitie nieuw zijn. Bestaande kennis voor vergunningverlening is
daarom niet altijd toereikend. De verwachting is dat het proces van
vergunningverlening meer capaciteit, specifieke kennis en tijd zal vragen.
Gebrek aan capaciteit en kennis kan een struikelblok vormen voor snelle
doorlooptijden van allerlei soorten projecten, van energieprojecten tot
woningbouw.

27

Kamerstukken 22 343 en 28 663, nr. 351.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1193

8

Hieronder ziet u hoe we op korte termijn capaciteitsprobleem aanpakken
en kennis versterken.
− Het Ministerie van EZK is in 2023 gestart met een expert- en capaciteitspool voor personeel voor gemeenten en provincies. Deze pool
ondersteunt decentrale overheden om grootschalige ruimtelijke
inpassingsprocedures tijdig (sneller) uit te voeren;
− Het Ministerie van EZK werkt, in het kader van de maatwerkaanpak
voor de top 20 grootste CO2 uitstoters, met het Ministerie van IenW en
de omgevingsdiensten aan de vorming van een expertpool. Deze pool
moet de benodigde extra capaciteit beschikbaar maken voor complexe
vergunningverleningstrajecten die voortvloeien uit de maatwerkaanpak zoals bij Tata Steel Nederland;
− Vanuit het Ministerie van IenW wordt regelmatig gesproken met de
vereniging van omgevingsdiensten (Omgevingsdienst NL) over
milieuproblematiek. In het Bestuurlijk Omgevingsberaad (BOb) van
14 oktober 2022 is besloten om een kennisgremium afval of grondstof
op te richten met als doel een gelijk speelveld te creëren bij de
beoordeling van de status van een materiaal of product. Kennis over
de manier van beoordelen en casuïstiek kunnen via dit gremium
sneller worden opgebouwd en gedeeld, dit ten behoeve van de
circulaire economie. Dit kennisgremium zal gevormd worden via de
kennispijler van het interbestuurlijk programma versterking
VTH-stelsel;
− Een van de acties vanuit het interbestuurlijk programma versterking
VTH-stelsel is om een arbeidsmarktcampagne op te zetten om meer
medewerkers aan te trekken. Hiervoor wordt binnen een aantal
omgevingsdiensten pilots ontwikkeld. Vanuit de pilots selecteert
Omgevingsdienst NL een uniforme landelijke arbeidscampagne.28 Met
meer medewerkers kunnen de procedures van vergunningverlening
tijdig doorlopen worden;
− Vanuit het Ministerie van BZK bestaat een expert pool over woningbouw. Wij gaan het gesprek aan over mogelijkheden tot samenwerking.
Participatie
De energietransitie raakt iedereen in Nederland. Mensen in ons land op
een goede manier hierbij betrekken, kan later in een proces voor
versnelling zorgen ook in de beleids- en ontwikkelfase. De kabinetsvisie
op burgerbetrokkenheid bij de energietransitie geeft hier invulling aan. In
het tweede kwartaal van dit jaar krijgt uw Kamer deze visie. Burgerparticipatie geeft ruimte voor maatwerk, waarbij er aandacht is voor de lokale
context. Bovendien moet er ruimte zijn voor maatschappelijke initiatieven,
lokaal eigendom, een transparant en duidelijk proces en oog voor
representativiteit en inclusiviteit. Het is van belang dat er iets gedaan
wordt met de uitkomsten van het participatieproces, ook als er afgeweken
wordt van wat burgers bijgedragen hebben. We onderzoeken de wetten
en regels voor lokaal eigendom om te kijken of aanpassing nodig is, om –
waar mogelijk – omwonenden mee te laten profiteren van de energietransitie.
Handreiking buiten toepassing verklaren bevoegd gezag
Als er vroeg duidelijk is wie een vergunning verleent, voorkomt dit later
vertraging in het proces. Het komt voor dat de verwachting is dat de
Rijkscoördinatieregeling niet tot versnelling leidt. In dat geval kan het juist
versnellend werken om ervoor te kiezen dat een gemeente of provincie de
ruimtelijke inpassing en coördinatie op zich neemt. Om gemeenten en
28

Kamerbrief Voortgang versterking VTH-stelsel. Kamerstukken 22 343 en 28 663, nr. 351.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1193

9

provincies te ondersteunen bij het maken van keuzes hierover en om –
indien dit sneller is – het bevoegd gezag over te nemen is er nu een
handreiking beschikbaar.
Beslismodel grondpolitiek
Om de benodigde energie-infrastructuur aan te leggen moet grond tijdig
beschikbaar zijn. Grond is een schaars goed in Nederland en vaak willen
we het voor verschillende doelen gebruiken. Er is een beslismodel
ontwikkeld voor gemeenten en provincies die ze helpt om keuzes te
maken om grond beschikbaar te krijgen voor de aanleg van grootschalige
energie-infrastructuur, zoals elektriciteitsstations. Het Rijk zal met de
medeoverheden in gesprek blijven om te onderzoeken wat er nog meer
nodig is om actief grondbeleid voor energie-infrastructuur te ondersteunen.
Werkgroep BOVEN
Daarnaast ondersteunen wij de werkgroep Bestuurlijk overleg voor een
veilige energietransitie in Nederland (BOVEN) bij het ontwikkelen van
handvatten en symposia voor lokale en regionale bestuurders. Deze
richten zich op dilemma’s in de bestuurlijke praktijk en worden ontwikkeld
in samenspraak met het Nationaal Programma Regionale Energiestrategie.
Afsluiting
De energietransitie moet sneller en om hiervoor te zorgen zetten we
verschillende instrumenten in. We gaan op een andere manier prioriteiten
stellen en leggen die werkwijze wettelijk vast. De verkenning naar
wettelijke versnellingsopties in deze brief maakt ook duidelijk dat al veel
mogelijk is zonder bestaande wetten en regels aan te passen. De meeste
tijdswinst behalen we door niet-wettelijke maatregelen te nemen, zoals
het slimmer inrichten van procedures, het aanscherpen van vergunningverleningstrajecten en waar nodig te ondersteunen met kennis en
capaciteit, bijvoorbeeld bij omgevingsdiensten die vergunningen
verlenen. Voor het zomerreces zullen wij u informeren over het vervolg
van deze verkenning. Wij zullen aan uw Kamer bij de diverse voorstellen
voor wet- en regelgeving steeds de samenhang binnen het bredere
versnellingspakket energietransitie blijven aangeven.
Door dit brede transitiepakket sturen we op de versnelling van de
verduurzaming van de industrie en van het energiesysteem in Nederland.
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1193

10