Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1973

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 september 2023
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister-President, de geannoteerde
agenda aan voor de informele Europese Raad en de Europese Politieke
Gemeenschap van 5 en 6 oktober 2023.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.G.J. Bruins Slot

kst-21501-20-1973
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-20, nr. 1973

1

GEANNOTEERDE AGENDA VAN DE EUROPESE POLITIEKE
GEMEENSCHAP EN DE INFORMELE EUROPESE RAAD VAN 5 EN
6 OKTOBER 2023
Op vrijdag 6 oktober vindt een informele Europese Raad (ER) plaats in
Granada, Spanje. Voorafgaand aan de ER komen de regeringsleiders en
staatshoofden van de Europese Politieke Gemeenschap (EPG) op
donderdag 5 oktober samen. De ER zal naar verwachting spreken over
migratie, de strategische agenda van de ER, waaronder open strategische
autonomie, en uitbreiding en absorptiecapaciteit. Mogelijk staat de ER
nog stil bij actuele buitenlandpolitieke onderwerpen. Het Spaanse
voorzitterschap zet in op aanname van een verklaring waarin een
weerslag wordt gegeven van de informele besprekingen. Deze informele
verklaring is niet juridisch bindend en dit betreft geen besluitvorming. De
Minister-President is voornemens deel te nemen aan de ER en de EPG.
Informele Europese Raad
Migratie
Tijdens de ER zal het 10-puntenplan, gepresenteerd door Commissievoorzitter Von der Leyen naar aanleiding van de ontwikkelingen op
Lampedusa, worden besproken.1 Het kabinet verwelkomt dit plan en uw
Kamer ontving middels het Schriftelijk Overleg Raad Justitie en Binnenlandse Zaken van 25 september jl. een uitgebreidere appreciatie hiervan.2
In het kader van het 10-puntenplan onderstreept het kabinet ook de
noodzaak van inzet op de externe dimensie van migratie.
Het kabinet verwelkomt, mede in het kader van het 10-puntenplan,
eveneens het Memorandum of Understanding tussen de Commissie en
Tunesië.3 Het kabinet roept de Commissie op om de gemaakte afspraken
snel en zorgvuldig uit te werken, met respect voor mensenrechten en
binnen internationaal rechterlijk kader. De afspraken tussen de Commissie
en Tunesië passen binnen de inzet van het kabinet om brede en gelijkwaardige partnerschappen te ontwikkelen met belangrijke landen van
herkomst, die in wederzijds belang zijn, met als een van de doelstellingen
om irreguliere migratie tegen te gaan en terugkeer te bevorderen. Daar zal
het kabinet de Commissie toe blijven oproepen.
Mogelijk zal tijdens de ER ook gesproken worden over de interne
dimensie van migratie. Mocht dit het geval zijn, dan zal het kabinet het
belang benadrukken van snelle afronding van de onderhandelingen
tussen de Raad en het Europees Parlement over het Asiel- en Migratiepact. Nederland zet zich, conform de inzet in de betreffende BNC-fiches, in
om te komen tot een effectief en humaan gemeenschappelijk Europees
asielstelsel met een goede balans tussen verantwoordelijkheid en
solidariteit.
Strategische Agenda
De Voorzitter van de ER zal het proces schetsen ter voorbereiding op de
vaststelling van de Strategische Agenda (SA) van de ER voor 2024 tot en
met 2029. De bijeenkomst in Granada vormt daarmee het startpunt van de
discussie over de Strategische Agenda, die tot doel heeft de volgende
Commissie richting te geven bij de vaststelling van politieke prioriteiten
voor haar nieuwe termijn. Het aankomende Belgisch voorzitterschap is in
1

Beschikbaar via website Commissie: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/
ip_23_4503
Kamerstuk 32 317, nr. 852, Beantwoording gestelde vragen tijdens schriftelijk overleg over de
JBZ-Raad van 28 september 2023
3
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2705
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-20, nr. 1973

2

dit kader voornemens in het voorjaar van 2024 een (informele) Top van
EU-regeringsleiders en staatshoofden te organiseren die geheel in het
teken zal staan van de SA, net zoals dat in 2019 in Sibiu werd georganiseerd onder het Roemeense voorzitterschap. Vaststelling van de SA volgt
naar verwachting na de verkiezingen van het Europese Parlement van 6
tot en met 9 juni 2024.
Het Spaanse voorzitterschap heeft open strategische autonomie (OSA)
van de EU tot één van zijn prioriteiten gemaakt. In dat kader heeft Spanje
op 15 september jl. het voorzitterschapsrapport Resilient EU2030
gepubliceerd.4 Het kabinet verwelkomt de aandacht voor OSA als
onderdeel van het gesprek over de Strategische Agenda. Nederland en
Spanje hebben sinds de publicatie van een gezamenlijk non-paper in 2021
nauw samengewerkt op open strategische autonomie.5 Voorts publiceerde Nederland voortbouwend op de Kamerbrief Open Strategische
Autonomie van november 20226 op 19 juli jl. een nieuw non-paper over
OSA, in samenwerking met België, Finland, Portugal en Slowakije, dat uw
Kamer eveneens is toegegaan.7 Kern van de Nederlandse visie op OSA is
dat vergroten van autonomie niet betekent dat de EU zich moet afzonderen van internationale partners. Ook moet de EU waken voor protectionisme. Daarbij is het naast de focus op afbouwen van risicovolle
afhankelijkheden nodig om in de eigen kracht van de Unie te blijven
investeren, zowel in de politiek-economische basis als in het geopolitiek
handelingsvermogen. De Commissie heeft op 27 september jl. een
mededeling gepubliceerd over het versterken van de weerbaarheid,
concurrentievermogen en duurzaamheid van Europa.8 Uw kamer
ontvangt zo spoedig mogelijk een kabinetsappreciatie hiervan.
Uitbreiding en absorptiecapaciteit
Discussies over de toekomst van de EU worden al langer gevoerd, zoals
bijvoorbeeld tijdens de informele Raad Algemene Zaken die op 21-22 juni
jl. in Stockholm.9 Voor discussies over dit thema wordt de term «absorptiecapaciteit» gebruikt. Het in ogenschouw nemen van de capaciteit van
de EU om nieuwe lidstaten te «absorberen» en tegelijkertijd het
momentum van EU integratie te behouden, is in het belang van de EU en
kandidaat-lidstaten, zoals genoemd in de Kopenhagencriteria. In het
huidige EU-debat is dit verbonden met de vraag in hoeverre institutionele
en beleidsmatige hervormingen nodig zijn om te zorgen dat de EU ook
met meer dan dertig lidstaten een sterke en legitieme actor blijft, die
effectief kan handelen en geopolitieke ambities waar kan maken.
Het is de verwachting dat lidstaten verder van gedachten zullen wisselen
hoe zij naar deze discussie over «absorptiecapaciteit» kijken. Zoals
aangegeven in de geannoteerde agenda voor de informele Raad
Algemene Zaken van 27 en 28 september jl. (Kamerstuk 21 501-02,
nr. 2712)10 is het kabinet van mening dat het belangrijk is om de gevolgen
van mogelijke EU uitbreiding in kaart te brengen voor in ieder geval de
volgende zes aspecten: (1) institutionele architectuur, (2) rechtsstaat, (3)
financiën, (4) interne markt, (5) migratie en vrij verkeer van personen, (6)
geopolitiek en veiligheid. Over het toetredingstraject van de afzonderlijke
4

RESILIENT EU2030, https://futuros.gob.es/sites/default/files/2023–09/RESILIENTEU2030.pdf.
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2306
Kamerstuk 35 982, nr. 9
7
Deze is uw Kamer tegelijk met het verslag Raad Buitenlandse Zaken van 23 juli 2023 toegegaan,
zie Kamerstuknummer 21501-02-2705 d.d. 31 juli 2023
8
Zie Towards a more resilient, competitive and sustainable Europe (europa.eu)
9
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2712
10
https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/commissievergaderingen/
details?id=2023A05398
5
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-20, nr. 1973

3

kandidaat-lidstaten is geen discussie of besluitvorming voorzien. De
volgende reguliere voortgangsrapportages van de Commissie worden
later dit najaar verwacht. Het kabinet is strikt, fair en betrokken ten aanzien
van het EU-uitbreidingsbeleid.
Actuele buitenlandpolitieke onderwerpen
Mogelijk zal de ER nog stil staan bij een aantal buitenlandpolitieke
actualiteiten.
Europese Politieke Gemeenschap
Op 5 oktober 2023 zal in Granada, Spanje, de derde bijeenkomst van de
Europese Politieke Gemeenschap (EPG) plaatsvinden.
Op de EPG-top zullen Europese leiders van gedachten wisselen over het
heden en de toekomst van Europa en manieren bespreken om Europa
veerkrachtiger, welvarender en strategischer te maken. De EPG is een
forum voor politieke dialoog en biedt de kans om met leiders op het
Europese continent uit diverse landen ideeën uit te wisselen. Het kabinet
heeft een voorkeur om de structuur van de EPG licht en flexibel te houden
en duplicatie met bestaande multilaterale fora te voorkomen. Het
aannemen van een gemeenschappelijke verklaring of het nemen van een
besluit is niet voorzien en is wat het kabinet betreft ook expliciet niet het
doel van de EPG.
De EPG zal worden geopend met een plenaire sessie, waarbij Charles
Michel, Voorzitter van de Europese Raad, en Pedro Sánchez, MinisterPresident van Spanje, een speech zullen verzorgen. Na de plenaire sessie
zullen er vier rondetafelgesprekken plaatsvinden. Elk van de rondetafelgesprekken zal zich richten op één van de volgende thema’s: mobiliteit en
intermenselijke contacten, digitale transitie en kunstmatige intelligentie,
multilateralisme en veiligheid, en energie, milieu en de strijd tegen
klimaatverandering. De rondetafelgesprekken hebben een informele
gedachtewisseling tot doel. Alle deelnemende landen nemen slechts aan
één van de vier rondetafelgesprekken deel.
De Minister-President zal naar verwachting deelnemen aan de ronde tafel
waar de onderwerpen energie, het milieu en de strijd tegen klimaatverandering centraal staan. De Minister-President zal zich bij zijn inbreng richten
op de volgende punten. Klimaatverandering raakt alle EPG-landen en
samenwerking is nodig om klimaatneutraal te worden. Voor Nederland en
de EU-lidstaten is de Green Deal hierbij het leidende kader, maar daarin is
samenwerking met de overige EPG-landen om werk te maken van de
klimaat- en energietransitie ook van belang. Onder meer omdat de
klimaatopgave een wereldwijde uitdaging is, maar ook zodat bedrijven in
Europa een gelijk speelveld behouden. Deze transitie biedt bovendien
kansen voor nieuwe verdienmodellen. Samenwerking met de EPG-landen
op dit vlak is van bijzonder belang, met name met de EPG-landen die ook
kandidaat-lidstaten van de EU zijn, zodat zij (op termijn) ook kunnen
voldoen aan de vereisten van de Green Deal. Groene waterstof moet
hierbij een voorname rol spelen. Hiertoe moeten onder andere gezamenlijke afspraken gemaakt worden over de classificatie van waterstof als
«groen» en over veiligheidseisen bij transport, opslag en gebruik. Goede
samenwerking, ook met non-EU-landen, op het gebied van infrastructuur
en verweving van elektriciteitsnetten kan veel wederzijdse voordelen
bieden. Een sterke energiegemeenschap speelt hierbij een belangrijke rol.
Daarbij is ook samenwerking in de toeleveringsketens van grondstoffen
en producten die de energietransitie ondersteunen noodzakelijk. Met het
oog op de mondiale klimaat- en ontwikkelingsdoelen zal er ook aandacht
zijn voor de energietransitie in landen buiten de EPG en bij het belang van
klimaatactie op COP28 die van 30 november tot en met 12 december zal
plaatsvinden in Dubai, Verenigde Arabische Emiraten. Uw kamer zal in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-20, nr. 1973

4

Geannoteerde Agenda voor de Milieuraad van 16 oktober a.s. meer
informatie ontvangen over de EU-inzet voor COP28. Eind oktober wordt
uw kamer tevens geïnformeerd over de kabinetsinzet op COP28.
Actuele buitenlandpolitieke onderwerpen
Mogelijk zal de EPG stil staan bij een aantal buitenlandpolitieke actualiteiten zoals de situatie in Nagorno-Karabach.
Nagorno-Karabach
Op 19 september jl. heeft Azerbeidzjan gewapende acties in NagornoKarabach uitgevoerd. Er zijn rond het gebied bij Lachin en Stepanakert
precisie drone- en raketaanvallen van militaire doelwitten uitgevoerd en er
heeft een beperkt grondoffensief plaatsgevonden. Op 20 september is een
staakt-het-vuren overeengekomen dat op het moment van schrijven
redelijk stand lijkt te houden. Het kabinet is uiterst bezorgd over deze
ontwikkelingen en veroordeelt de militaire escalatie door Azerbeidzjan.
Het kabinet steunt het statement van de Hoge Vertegenwoordiger Josep
Borrell van 21 september jl. (Handelingen II 2023/24, nr. 3, Stemmingen),
waarin hij namens de EU Azerbeidzjan dwingend oproept de veiligheid en
de rechten van de Armeense bevolking van Nagorno-Karabach te
waarborgen en ongehinderde toegang voor humanitaire hulp te
verzorgen.11 Nederland heeft hiertoe ook in bilateraal verband
opgeroepen en zal dit blijven doen.
Gezien de nood van de situatie en conform uw aangenomen motie van
21 september jl.12 is het kabinet voornemens om in Europees verband na
te gaan of sancties ingezet kunnen worden indien de situatie in NagornoKarabach verslechtert, aan te dringen op een internationale humanitaire
presentie in Nagorno-Karabach en Azerbeidzjan op te blijven roepen de
rechten van de etnisch Armeense bevolking van Nagorno-Karabach te
respecteren. Het kabinet blijft Armenië en Azerbeidzjan aanspreken op het
belang van een hervatting van vredesonderhandelingen om tot een
duurzaam vredesakkoord tussen beide landen te komen.

11

12

Zie Azerbaijan: Statement by the High Representative on developments in Nagorno-Karabakh |
EEAS (europa.eu) d.d. 21 september 2023
Gewijzigde motie van de leden Bikker en Omtzigt over in Europees verband nagaan of sancties
ingezet kunnen worden indien de situatie in Nagorno-Karabach dreigt te verslechteren en
rechten niet gewaarborgd worden (Kamerstuk 36 410, nr. 74)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-20, nr. 1973

5