Voortgangsrapportage nummer 6
Rijksdienst Caribisch Nederland
G.P. Isabella
Rijksvertegenwoordiger
Kaya Internashonal z/n
Kralendijk, Bonaire
Caribisch Nederland
E: Rijksvertegenwoordiger@rijksdienstcn.com
T: +599 715 8304
Mei 2017

Inleiding
Voor u ligt de voortgangsrapportage over het jaar 2016. Een jaar dat in
het teken stond van de bevindingen van de ‘Commissie evaluatie
uitwerking van de nieuwe staatkundige structuur Caribisch Nederland’,
de commissie Spies, die haar rapport in oktober het jaar ervoor had
gepresenteerd. De commissie deed geen aanbevelingen, maar maakte
de balans op na vijf jaar. Het was aldus de commissie ,,te vroeg voor
een definitief oordeel. Daarvoor is vijf jaar te kort.” De commissie sprak
de wens uit ,,dat de resultaten van de evaluatie de basis vormen voor
een impuls om de oorspronkelijke doelstellingen van de staatkundige
verandering in de komende jaren dichterbij te brengen.”
Vijf jaar drie eilanden als openbaar lichaam, rechtstreeks vallend onder
Europees Nederland, zonder de bestuurslaag Nederlandse Antillen
ertussen, die voor 10-10-10 bestond. De drie eilanden als soort van
Nederlandse gemeenten, maar ook weer niet, want 8000 km van
Nederland verwijderd, de eilanden onderling verspreid over 900 km,
kleinschalig en met een ander temperament en temperatuur.
Sinds mijn benoeming leef, woon, werk en onderga ik het leven op de
eilanden. Mijn standplaats is Kralendijk, Bonaire, maar ik bezoek ook de
bovenwinden, Saba en Sint Eustatius. Voor uw beeld, een reis naar de
bovenwinden is geen sinecure. Als er al een vliegverbinding is, dan zijn
er drie vluchten benodigd om Saba of Sint Eustatius te bereiken. Ik voer
gesprekken met eilandbestuurders, maatschappelijke organisaties,
ondernemers, bezorgde inwoners, mensen die tussen wal en schip zijn
geraakt of mensen die in armoede leven. Niet alleen op afspraak of
tijdens werkbezoeken, maar ook spontaan. Vanwege het kleinschalige
karakter op de eilanden word je gemakkelijk aangesproken. Deze
gesprekken en ervaringen na drie jaar op de eilanden leveren een beeld
op. Deze ervaringen, de bevindingen van de commissie en de wijze
waarop dit wordt beleefd op de eilanden vanuit mijn waarneming als
rijksvertegenwoordiger staan in deze rapportage centraal. In bijlage 2
vindt u de door de ministeries ondernomen activiteiten. U zult zien dat
dit deels ‘going concern’ activiteiten zijn, maar ook nieuwe activiteiten
die vanuit de ministeries zijn ondernomen.

2

Zoals ik schreef, de kabinetsreactie op de uitkomsten van de evaluatie
van de commissie Spies was een van de belangrijkste gebeurtenissen in
2016. Voor de leesbaarheid ga ik hieronder kort in op de bevindingen,
de reactie van het kabinet daarop en tot slot hoe de huidige beleving is
op de eilanden.
Er is sinds 2010 fors in de eilanden geïnvesteerd. En toch is er een
breed gevoelde en sinds 2010 steeds verder toegenomen teleurstelling.
Dit komt omdat inwoners van de eilanden andere verwachtingen hadden
toen werd gekozen voor de nieuwe staatkundige structuur. Daarbij moet
vermeld worden dat ook de eilandbestuurders van destijds niet hebben
bijgedragen aan het creëren van een duidelijk(er) beeld. Wat nog altijd
ontbreekt is een gemeenschappelijke, door Europees Nederland en de
eilanden onderschreven toekomstvisie, een stip op de horizon. Het
ontbreken daarvan is een punt dat eilandbestuurders met regelmaat ter
sprake brengen.
Sinds 2010 bestaat er nieuwe regelgeving, die grotendeels op de eiland
specifieke situatie is toegesneden en daarmee verschilt van de Europees
Nederlandse regelgeving. Het kabinet geeft aan dat de meeste
regelingen ook afwijkend zullen blijven vanwege het wezenlijke
onderscheid tussen beide delen van het Koninkrijk. Onder de bevolking
bestaat een gevoel dat er ten aanzien van ‘strenge’ regelgeving en de
handhaving daarvan geen verschil wordt gemaakt tussen de eilanden en
Europees Nederland. Gaat het echter om regelgeving die een meer
positieve uitwerking hebben op de eilanden, neem de hoogte van
uitkeringen, dan wordt er, althans, zo wordt het gevoeld, wel een
verschil gemaakt tussen het Europese en het Caribische deel van het
Koninkrijk. Het kabinet geeft aan dat waar ongerechtvaardigde
verschillen bestaan, deze zullen worden opgeheven.
Alle goede bedoelingen ten spijt, is er nog altijd sprake van
'versnippering' en van langs elkaar heen werkende ministeries en
tekortschietende kennis van rijksambtenaren over de specifieke
omstandigheden op de eilanden. Samenhang in beleid is soms ver te
zoeken. Een integrale aanpak wordt extra bemoeilijkt door het
ontbreken van de eerder genoemde toekomstvisie, ministeries die
handelen vanuit een eigen perspectief, eigen budgetten binnen
verschillende ministeries, het ontbreken van een sterk coördinerende rol
en mandaat voor de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en in het verlengde daarvan voor mij als
Rijksvertegenwoordiger. Het kabinet verwijst in dit kader naar de
ingestelde CN-tafel, waaraan ik ook deelneem, als overlegorgaan om de
versnippering het hoofd te bieden en naar mijn rol als
Rijksvertegenwoordiger om toe te zien op de (bestuurlijke)
implementatie van de meerjarenprogramma’s, de afstemming van de
3

uitvoering en het bevorderen van de samenwerking tussen de
rijksambtenaren in Caribisch Nederland onderling en van hen met de
openbare lichamen. De samenwerking met en tussen de verschillende
ministeries kan nog aanzienlijk verbeterd worden. Een ware uitdaging.
Niet alleen de Rijksoverheid moet het ontgelden qua kritiek, ook op het
functioneren van de openbare lichamen valt een en ander aan te
merken aldus de commissie Spies. Het is een beeld dat ik herken als ik
ondernemers spreek, die klagen over de willekeur en de traagheid van
de openbare lichamen bij het verlenen van vergunningen. Het toepassen
van ICT, laat staan de mogelijkheid online een aanvraag in te dienen,
staat nog niet eens in de kinderschoenen. Daarnaast weten inwoners
niet altijd wat hun rechten zijn en op welke voorzieningen zij aanspraak
kunnen maken. En als zij aanspraak willen maken op voorzieningen,
worden zij vaak fysiek van loket naar loket gestuurd, waarbij
voorzieningen binnen hetzelfde domein zowel onder een loket van het
openbaar lichaam vallen, als onder een loket van de Rijksoverheid. En
dan te bedenken dat het vaak de kwetsbare groepen in de samenleving
zijn, de mensen die het al moeilijk hebben, die het meest een beroep
moeten doen op de overheid.
Ten aanzien van regelgeving, na vijf jaar van legislatieve
terughoudendheid lijkt het vormgeven van nieuw beleid en wetgeving
voor de eilanden op gang te komen. Nieuwe regelingen, terwijl de
eilanden nog volop bezig zijn met het implementeren en uitvoeren van
de bestaande regelgeving of oplossingen bedenken voor onvoorziene
neveneffecten van reeds ingevoerde regelgeving. De eilanden moeten
veel overleg voeren, ambtenaren ontvangen en daarnaast de
machinerie draaiende houden. En schrijven in de Nederlandse taal; het
wordt de eilanden in dat opzicht niet altijd gemakkelijk gemaakt. Het
kabinet heeft aangegeven rekening te willen houden met het
absorptievermogen van de eilanden en met de eilanden te willen
afspreken welke wetgeving wanneer wordt ingevoerd of aangepast.
Er is ook een andere kant; de verantwoordelijkheid van de eilanden zelf
en in dit licht de wijze waarop het openbaar bestuur effectief is en
uitvoering geeft aan beleid – of dit juist niet doet. De
evaluatiecommissie geeft aan dat de kleine schaal van de eilanden en
de beperkte aanwezige capaciteit en kwaliteit het moeilijk maakt om de
kwaliteit van het bestuur en de daarmee samenhangende ambtelijke
organisatie duurzaam te waarborgen. Daarbij, zeker op Bonaire en Sint
Eustatius lijkt een kloof te ontstaan in de samenwerking tussen het
bestuur van de eilanden en het ambtelijk apparaat. Verder moet worden
geconstateerd dat het lang duurt voordat bepaalde essentiële functies
binnen het ambtelijk apparaat op Bonaire en Sint Eustatius worden
ingevuld. Relatief overzichtelijke projecten die zouden moeten leiden tot
4

verbetering, komen mede daarom niet van de grond. Als voorbeeld
noemt het kabinet in zijn reactie het onderhoud van de fysieke
infrastructuur, waar de afgelopen jaren met name op Bonaire en op Sint
Eustatius, weinig voortgang wordt geboekt, maar waarvan het kabinet
nu heeft bepaald dat er vanuit het ministerie van Infrastructuur en
Milieu met kennis en kunde ondersteuning zal worden geleverd.
Iets anders wat de situatie niet gemakkelijker maakt: politieke partijen
zijn niet of nauwelijks programmatisch, de band met de achterban en de
daarmee gemoeide belangen zijn groot en de bestuurscolleges, met die
van Saba als positieve uitzondering, wisselen met regelmaat.
Continuïteit in de uitvoering van beleid is om deze reden niet geborgd.
Van de instrumenten waarover de eilandsraad beschikt om
kaderstellend tegenwicht te bieden aan het bestuurscollege, wordt in
onvoldoende mate gebruik gemaakt. Niet in de laatste plaats omdat de
leden van de eilandsraad niet goed worden geïnformeerd door de
bestuurscolleges. Sint Eustatius spant de kroon als het gaat om
bestuurlijke ‘ongehoorzaamheid’; het laat zich niets gelegen liggen aan
de door Europees Nederland gestelde kaders en voorwaarden, stelt zelfs
de wettelijke kaders ter discussie, maar vraagt in toenemende mate
aandacht voor de door het college gewenste autonome status. Saba
vormt een positieve uitzondering als het gaat om bestuurlijke en
financiële stabiliteit. Het kabinet refereert daar dan ook aan: ondanks
de beperkte capaciteit en de sociaal economische problemen weet Saba
als kleinste van de drie eilanden juist vooruitgang te boeken.
Misschien willen wij teveel bereiken in een (te) korte periode, maar dat
er nog uitdagingen zijn, dat moge uit het voorgaande blijken. Dat de
teleurstelling op de eilanden de behaalde successen overschaduwt valt
te betreuren; er zijn immers veel successen behaald, gratis en goede
gezondheidszorg bijvoorbeeld, een belangrijke vooruitgang ten opzichte
van de situatie zo’n 6,5 jaar geleden. Kwalitatieve verbeteringen van
het onderwijs en de onderwijslocaties, maar ook grote investeringen op
duurzaamheid en drinkwatervoorzieningen tegen een aanvaardbare prijs
en de veilgheidsketen. Daar wordt niet over gesproken, het lijkt
inmiddels vanzelfsprekend.
Want ondanks dat Den Haag aangeeft zich verbonden te voelen met de
burgers van de drie eilanden, wordt dit niet als zodanig gevoeld. Het
huidige welvaartsniveau is daar een belangrijke oorzaak van. Tijdens
het meest recente werkbezoek van leden van de Vaste Kamercommissie
van de Eerste en Tweede Kamer op Bonaire werden inwoners thuis in de
wijken bezocht, die het hoofd niet of nauwelijks boven water wisten te
houden. De Kamerleden konden aanschouwen dat er mensen in
woningen leven die in Europees Nederland ondenkbaar zouden zijn. Het
kabinet constateert ook dat het huidige niveau van de onderstand
5

relatief laag is ten opzichte van het wettelijk minimumloon. En dat het
voornemens is een sociaal minimum vast te stellen, waar de onderstand
volgens ‘een nader te bepalen tijdpad’ naar toe moet gaan groeien.
Maar ondanks dat er in 2016 wel degelijk financiële tegemoetkomingen
voor de bevolking zijn gekomen, zoals het invoeren van kinderbijslag, is
het vaststellen van het sociaal minimum niet gerealiseerd.
Ten aanzien van de middelen die de eilanden te besteden hebben het
volgende: in 2012 en 2015 concludeerde onderzoeksbureau Idee Versa
dat de eilanden structureel over te weinig middelen beschikken om
uitvoering te geven aan hun eilandelijke taken. Te weinig middelen dus,
structureel. De conclusies zijn niet overgenomen, waardoor een
verhoging van de vrije uitkering niet heeft plaatsgevonden. Ook in de
kabinetsreactie op het evaluatierapport wordt benadrukt dat met de
huidig toegekende middelen de opdracht zal moeten worden verricht.
Daarbij moet wel worden opgemerkt dat de eilanden zelf ook ruimte
hebben om de eigen inkomsten te verhogen door het efficiënter
inregelen en handhaven van lokale verordeningen en het innen van
lokale belastingen.
De evaluatiecommissie kwam tot het oordeel dat vijf jaar nog te kort is
om conclusies te trekken. Dat is ook zo, het is een traject van lange
adem, waarin wij moeten leren elkaar te begrijpen, samen te werken en
die op papier geschreven verbondenheid tussen beide delen van het
Koninkrijk werkelijkheid te laten worden. Dat is een uitdaging, want er
zijn grote verschillen in taal en cultuur die de samenwerking
belemmeren. Begrip en vertrouwen over en weer is er vaak niet. De
situatie is weerbarstig en lijkt op dit moment niet direct te verbeteren.
Het voorgaande is een weergave van zaken die niet naar volle
tevredenheid verlopen. Dit doet echter geen recht aan de kansen en
mogelijkheden die de eilanden bieden voor eenieder die daar woont,
werkt of op vakantie gaat. De wonderschone natuur, de vriendelijke
mensen, de Caribische cultuur en de economische kansen; het is een
voorrecht om deze eilanden tot het Koninkrijk te mogen rekenen, ook al
moeten wij nog veel van elkaar willen leren.
Ik spreek dan ook de hoop uit dat Europees Nederland en Caribisch
Nederland als twee zijden van dezelfde medaille – ons Koninkrijk elkaar een luisterend oor bieden, begrip en respect tonen voor elkaar.
Dit alles vanuit het perspectief dat het algemeen belang en daarmee het
welzijn van de inwoners van de drie eilanden vooropstaat.
Als wij dat kunnen realiseren, dan komt het goed.

6

2016 In vogelvlucht…
Januari
Saba-summit
In januari brachten de leden van de Vaste Commissie voor
Koninkrijksrelaties van zowel de Eerste Kamer als de Tweede Kamer een
werkbezoek aan Saba. Deze door Saba georganiseerde summit, waar
delegaties van de drie eilanden aanwezig waren, stond in het teken van
de reactie van de drie eilanden op de bevindingen van de
evaluatiecommissie Caribisch Nederland (commissie Spies). De
delegatie werd door de rijksvertegenwoordiger begeleid.
Bezoek staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Staatssecretaris Klijnsma van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
bezocht de drie eilanden eind januari. Op de agenda stonden
gesprekken over sociale problematiek. Op Bonaire bracht zij een bezoek
aan de integrale wijkaanpak, waar kansarme jongeren worden begeleid
naar de arbeidsmarkt. Verder voerde zij gesprekken over de aansluiting
tussen onderwijs en arbeidsmarkt en bracht zij bezoeken aan
kinderopvang en dagbestedingen voor ouderen. Tijdens deze
gesprekken hebben de bestuurscolleges van de verschillende eilanden
aandacht gevraagd voor het ijkpunt inzake armoede. De staatssecretaris heeft toegezegd vaart te brengen in het onderzoek naar het
ijkpunt. De delegatie werd door de rijksvertegenwoordiger begeleid.

Februari
Communicatie, Kracht van het Koninkrijk
Op 18 en 19 februari organiseerde de afdeling
communicatie van de Rijksdienst Caribisch
Nederland, in samenwerking met de
vertegenwoordigingen van Nederland in
Willemstad, Oranjestad en Philipsburg de
Conferentie “Communicatie, Kracht van het
Koninkrijk” op Bonaire. Het gaat om een initiatief vanuit de Rijksdienst
Caribisch Nederland om de regionale samenwerking binnen het
Koninkrijk te bundelen, van elkaar te leren en ervaringen met elkaar uit
te wisselen. Ruim 125 communicatieprofessionals en crisiscoördinatoren
uit de overheids- en semi-overheidscommunicatie van Aruba, Bonaire,
Curaçao, Saba, Sint Eustatius, Sint Maarten en Nederland waren voor
deze conferentie naar Bonaire gekomen.

7

Maart
De Rijksvertegenwoordiger bracht een regulier werkbezoek aan
Nederland voor het bijwonen van de CN-tafel, voerde overleg met de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, bezocht ook
andere ministeries en voerde gesprekken met leden van de Eerste
Kamer en Tweede Kamer.
Voorts had de Rijksvertegenwoordiger in deze maand bijpraatsessies
met diensthoofden op Bonaire en ontmoette hij studenten van de
eilanden die studeren in Nederland in het kader van het project
ILanders.
Ten slotte bracht de Rijksvertegenwoordiger een werkbezoek aan Sint
Eustatius in verband met het opstarten van de procedure voor de
benoeming van een nieuwe gezaghebber in overleg met de eilandsraad.

April
Benoeming waarnemend gezaghebber Sint Eustatius
Met ingang van 1 april 2016 benoemde de Rijksvertegenwoordiger de
heer Julian Woodley als waarnemend gezaghebber voor Sint Eustatius.
Aanleiding was het vertrek van de heer Gerald Berkel, die een volle
termijn van zes jaren de functie had bekleed. De heer Woodley is
gevraagd de continuïteit van de bestuurlijke besluitvormingsprocessen
op Sint Eustatius te borgen en zich toe te leggen op de voortgang van
de uitvoering van het Plan van Aanpak en het Meerjarenprogramma.
Tegelijkertijd is de procedure voor het benoemen van een nieuwe
gezaghebber in gang gezet.

Bezoek leden Eerste Kamer
Op 20 april spraken leden van de nieuwe Vaste
Kamercommissie van Koninkrijksrelaties van de
Eerste Kamer op Bonaire, Sint Eustatius en
Saba met het bestuurscolleges van de
eilanden. Op alle eilanden waren ’s avonds
bijeenkomsten georganiseerd waar de Eerste
Kamerleden spraken met inwoners, de pers en
maatschappelijke organisaties teneinde zich een beter beeld te vormen
over de ontwikkelingen op de eilanden. De delegatie werd door de
rijksvertegenwoordiger begeleid.

8

Mei
Kabinetsreactie op rapport evaluatiecommissie Spies
In oktober 2015 presenteerde de evaluatiecommissie Caribisch
Nederland (commissie Spies) haar evaluatierapport. De commissie
onderzocht hoe de nieuwe staatkundige structuur, vijf jaar na de
invoering ervan, in de praktijk uitpakt op Bonaire, Sint Eustatius en
Saba. De conclusie luidde dat er sinds de transitie op 10-10-10 goede
vooruitgang en verbeteringen zichtbaar zijn in de gezondheidszorg en
het onderwijs. Tegelijkertijd plaatste de commissie Spies kritische
kanttekeningen en constateerde dat veel inwoners teleurgesteld waren
over het welvaartspeil.
In mei 2016 reageerde het kabinet op de bevindingen van de
commissie. Het kabinet geeft aan zich bewust te zijn van de lokale
omstandigheden van de inwoners van Caribisch Nederland en kiest voor
verbeteringen van en een impuls te geven aan de institutionele
bestendigheid, sociaal economische ontwikkeling, betere collectieve
voorzieningen en goed (lokaal) openbaar bestuur.
Om de levensstandaard van kwetsbare groepen te verbeteren geeft het
kabinet aan een sociaal minimum vast te willen stellen, afgeleid van het
wettelijk minimumloon. De onderstand kan daar in stappen naar toe
groeien. Naast verbetering van de koopkracht wordt ook de
economische structuur versterkt. Het ministerie van Economische Zaken
stelt kennis en expertise beschikbaar voor consumentenbescherming en
mededinging. Ook krijgen de eilanden meer tijd om Nederlandse wetten
over te nemen en blijven sommige ‘Antilliaanse’ wetten van kracht. In
samenspraak met het lokale openbaar bestuur zal de ambtelijke
organisatie worden versterkt om zo tot betere dienstverlening aan
bewoners en het bedrijfsleven te komen.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zet in op
het verbeteren van de eilandelijke woningmarkt. Dat moet leiden tot de
bouw van meer huur- en koopwoningen. Ook biedt het kabinet hulp aan
bij kinderopvang op de eilanden en is bereid de verantwoordelijkheid
voor de jeugdzorg op Bonaire over te nemen, zoals op Saba en Sint
Eustatius al gebruikelijk is.

9

Akkoord arbeidsvoorwaarden ambtenaren RCN
De vakbonden bereikten in mei 2016 een akkoord met de directeur van
de Rijksdienst Caribisch Nederland over de arbeidsvoorwaarden 20162017. Dit resultaat is na intensieve onderhandelingen tot stand
gekomen en loopt van 1 januari 2016 tot en met 31 december 2017. De
CAO is van toepassing op alle medewerkers die op de datum van de
afsluiting van het akkoord in dienst zijn bij de Rijksdienst Caribisch
Nederland.

Juni/juli
Bezoek minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Op 13 juni bracht minister Plasterk een bezoek
aan Bonaire. Hij sprak met het bestuurscollege,
bracht een bezoek aan de brede school Papa
Cornes, stond de pers te woord, nam deel aan
een rondetafelgesprek met delegaties van
groeperingen uit de samenleving en ontmoette
jongeren van Bonaire die in Nederland gaan studeren.
Voorts voerde de Rijksvertegenwoordiger overleg met het College
financieel toezicht en bracht hij een werkbezoek aan Nederland. Tevens
werd een bezoek gebracht aan de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en de staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid.

Augustus
Bezoek minister van Economische Zaken
Van 29 augustus t/m 1 september bracht de minister van Economische
Zaken een bezoek aan Caribisch Nederland om zich een beeld te
vormen van de lopende initiatieven ten behoeve van de economische
ontwikkeling. Op Saba sprak hij met bestuurders en vertegenwoordigers
van het bedrijfsleven. Op Sint Eustatius drong de minister aan om de
onderhandelingen met KPN over een vergaande samenwerking op
telecomgebied nieuw leven in te blazen. Op Bonaire zegde de minister
het bestuurscollege toe de bestaande EZ-financieringsregelingen voor
ondernemers (zoals de Borgstelling MKB-kredieten) te evalueren op
praktische toepasbaarheid in Caribisch Nederland. De minister rondde
zijn bezoek af met een excursie naar een aantal veelbelovende land- en
tuinbouwprojecten, onder meer op het terrein van de afdeling Landbouw
en Veeteelt (LVV) van het openbaar lichaam Bonaire.
De delegatie werd door het team van de rijksvertegenwoordiger
begeleid.
10

September
Dag van de Pers
Op 1 september 2016 werd de jaarlijkse Dag
van de Pers gevierd, georganiseerd vanuit de
Rijksdienst Caribisch Nederland, om het belang
te onderstrepen van een goede relatie met de
pers. Het thema van de dag was ‘De invloed
(rol) van de pers in een kleine samenleving’.
Keynote speaker was mevrouw Renske Pin, die een grootschalig
onderzoek had gedaan naar mediaontwikkeling op Curaçao voor
UNESCO.
Dia di Boneiru is uitbundig gevierd met een feestelijk programma.
Eerste bestuurlijke ronde meerjarenplannen
In 2015 is samen met de eilanden gestart met de meerjarenprogramma’s, die moeten worden gezien als sturingsinstrument van het
overheidsbeleid op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Op deze wijze wordt
getracht een directe verbinding te maken vanuit het kabinet en de
bestuurscolleges van de drie eilanden op inhoudelijke thema’s. Het
meerjarenprogramma bestaat in de basis uit drie pijlers:
armoedebestrijding, economische ontwikkeling en kinderrechten.
Aanvankelijk werd tijdens de jaarlijkse CN-Week de voortgang van deze
plannen in gezamenlijkheid met de drie eilanden besproken, totdat
bleek dat de eilanden en de aandachtspunten per eiland zodanig
verschilden, dat ervoor is gekozen de zogeheten bestuurlijke ronde in te
voeren: tweemaal per jaar bezoekt een afvaardiging van de CN-tafel
samen met de Rijksvertegenwoordiger de drie eilanden om te spreken
over de voortgang van de gemaakte afspraken.
In september 2016 vond het eerste bestuurlijk overleg plaats tussen de
bestuurscolleges van Bonaire, Sint Eustatius en Saba, de Rijksvertegenwoordiger en de voorzitter van de CN-tafel, de secretaris-generaal van
het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

11

Oktober
Conferentie TNO
Van 18 tot 21 oktober organiseerden TNO, The Planet Earth Foundation,
Tourism Corporation Bonaire en NEXUS 1492 de werkconferentie
‘Coastal Dynamics and Ecosystem Change’. Experts op het terrein van
aardwetenschappen kwamen enkele dagen bijeen om te spreken over
duurzame kustontwikkeling in de Caribische regio. Aanleiding vormt de
bedreiging van kustgebieden (verandering van het zeeniveau en erosie)
door onder meer klimaatveranderingen en toenemende bevolkingsgroei.
De maand oktober stond verder in het teken van gesprekken met het
College financieel toezicht, de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens en
de Inspectie Gezondheidszorg.
Bezoek aan Statia in verband met gesprek Vertrouwens commissie en
bezoek aan scholen.

November
Werkconferentie Bestaanszekerheid Saba
Op Saba vond op 17 en 18 november de Werkconferentie
Bestaanszekerheid plaats. Het doel van deze door het ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid geïnitieerde tweedaagse
werkconferentie was om knelpunten op het terrein van
bestaanszekerheid vast te stellen, verbindingen te leggen daar waar
noodzakelijk, prioritering aan te brengen en passende acties te
inventariseren. De werkconferentie was voorbereid samen met het
Openbaar Lichaam Saba en de ministeries van EZ, Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
Infrastructuur en Milieu en Financiën.
Om een zo goed mogelijk beeld te krijgen van bestaanszekerheid en de
sociaaleconomische situatie op Saba en om belangrijke partijen te
betrekken bij mogelijke oplossingen is er voor gekozen om niet alleen
met het bestuurscollege te spreken maar ook met verschillende
stakeholders zoals ondernemers, Saba Reach Foundation, Saba Health
Care, directeur van het voortgezet en beroepsonderwijs, directeur
Naschoolse opvang, de directeur van de GGD en een drietal
Eilandraadsleden. Tevens is ruimte gemaakt om in gesprek te gaan met
personen uit de doelgroep van SZW en hun ervaringen te horen.

12

iLanders
De Rijksvertegenwoordiger verwelkomde in november de eerste officiële
iLanders bij de Rijksdienst Caribisch Nederland. Het een jaar eerder
gestarte kleinschalige project iLanders heeft tot doel om young
professionals met een Caribische achtergrond, die in Europees
Nederland of in het buitenland wonen, te motiveren om (definitief) terug
te keren naar Caribisch Nederland. Met hun opgedane kennis en kunde
kunnen zij immers een belangrijke impuls leveren aan de
maatschappelijke en economische ontwikkeling van Caribisch
Nederland.
Werkbezoek DG Bereikbaarheid en werkplan IenM Caribisch Nederland 2017
In november vond een werkbezoek plaats van de directeur-generaal
Bereikbaarheid van het ministerie van Infrastructuur en Milieu en de
Hoofddirecteur-Ingenieur Zee en Delta van Rijkswaterstaat. Doel van
het werkbezoek aan de drie eilanden was een kennismaking om een
basis te leggen voor een intensievere samenwerking. De focus lag op
het delen van kennis en het ondersteunen van de eilanden, zoals ook in
de kabinetsreactie van de commissie Spies is aangegeven. Het bezoek
vormde mede de basis voor het opstellen van het werkplan Caribisch
Nederland voor 2017, dat begin 2017 is vastgesteld en dient als
basisdocument waarmee het ministerie en de eilanden uitvoering geven
aan activiteiten en projecten die onder het ministerie vallen.
En eind november vond de Onderwijsconferentie plaats op Sint
Eustatius in het bijzijn van de minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap. De minister volgde een vol programma met bezoeken aan
scholen, toespraak tijdens de conferentie, teruggave van het
slavenarchief en bezoeken aan musea op Saba en Sint Eustatius.
Op 28 november 2016 heeft de minister van OCW de nieuwe
onderwijsagenda 2017-2020 ondertekend, dat voortborduurt op de
prioriteiten uit de eerste onderwijsagenda. Met de ondertekening van de
onderwijsagenda hebben de minister, de besturen van de scholen voor
primair, voortgezet en beroepsonderwijs, de gedeputeerden van de drie
openbare lichamen, de expertisecentra onderwijszorg, de
uitvoeringsorganisaties van de Sociale Kanstrajecten (SKJ) en de Raad
Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) zich gecommitteerd aan de uitvoering
van de nieuwe onderwijsagenda voor de komende vier jaar.
De rijksvertegenwoordiger is een aantal dagen langer op Saba gebleven
om ook de viering van ‘Sabaday’ mee te kunnen maken.

13

December
Conferentie MiVaBo
Op 8 december woonde de Rijksvertegenwoordiger op Bonaire een
conferentie bij die was georganiseerd door de stichting Mindervaliden
Bonaire (MiVaBo). Tijdens de conferentie werd aandacht besteed aan de
positie van mensen met een beperking. Doel van de bijeenkomst was
een beleidsplan op te stellen teneinde een volwaardige deelname van
mensen met een beperking aan de samenleving te bevorderen.
In Nederland heeft de rijksvertegenwoordiger gesprekken gevoerd in
verband met de procedure voor de aanstelling van een waarnemend
gezaghebber voor Sint Eustatius.

14

Overige aandachtsvelden
Verscherpt bestuurlijk toezicht Sint Eustatius
Reeds in juni 2015 stelde de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties het bestuurscollege van het openbaar lichaam
Sint Eustatius onder (verscherpt) bestuurlijk toezicht en gaf hij een
aanwijzing op basis van de Wet Financiën Openbare Lichamen BES. Er
werd voor dit ‘instrument’ gekozen omdat de financiële en bestuurlijke
situatie van Sint Eustatius dermate zorgelijk was dat deze aanleiding gaf
voor direct ingrijpen in het functioneren van het openbaar lichaam.
De minister heeft de Rijksvertegenwoordiger vervolgens de opdracht
gegeven om onder zijn voorzitterschap een stuurgroep op te richten,
dat een plan van aanpak opstelt om zo controle op de situatie te
krijgen. Het bestuurscollege is in bezwaar gegaan tegen het besluit van
de minister, dat door een externe commissie ongegrond werd verklaard.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft in
2016 700.000 dollar beschikbaar gesteld voor de uitvoering van het
plan van aanpak van de Rijksvertegenwoordiger. Tal van projecten en
initiatieven die zouden kunnen leiden tot merkbare en noodzakelijke
verbetering van onder andere de leef- en werksituatie van bewoners en
ondernemers, de bestrijding van de armoede op het eiland, de
verbetering van de infrastructuur en de beheersbaarheid van de
overheidsfinanciën, zijn niet of gebrekkig uitgevoerd of is geen
medewerking aan verleend door het bestuurscollege.
Per 1 april 2016 is de heer J. Woodley benoemd tot waarnemend
gezaghebber. Er is toen meteen een procedure opgestart om te komen
tot de benoeming van een gezaghebber. De procedure heeft echter in
oktober 2016 niet geleid tot benoembare kandidaten in de gegeven
bestuurlijke constellatie van dat moment. De rijksvertegenwoordiger
heeft de minister van BZK geadviseerd de procedure aan te houden.
De politieke instabiliteit - in december werd er wederom een
gedeputeerde vervangen - en de onwillige houding van het zittende
bestuurscollege om medewerking te verlenen aan de uitvoering van het
Plan van Aanpak leidde eind 2016 tot een onwerkbare verhouding
tussen het Rijk en het eilandsbestuur.

15

Wet- en regelgeving werd voortdurend genegeerd, besluitvorming
verliep niet volgens de vereiste procedures, ambtenaren werden onder
druk gezet, vermenging van rollen tussen het bestuurscollege en leden
van de eilandsraad is de orde van de dag. Bovendien is er sprake van
verstoorde verhoudingen binnen het bestuurscollege tussen de
gedeputeerden en de (waarnemend) gezaghebber, tussen de
gezaghebber en de interim eilandssecretaris, de coalitiepartijen binnen
de eilandsraad en de gezaghebber. De rol van de
rijksvertegenwoordiger wordt door sommige leden van het
bestuurscollege en de eilandsraad niet erkend.

Personeelstoezicht
Het afgelopen jaar werden 141 personeelsbesluiten aan de
Rijksvertegenwoordiger ter goedkeuring voorgelegd. Op basis van de op
1 februari 2016 in werking getreden wijzigingen in onder meer de Wet
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Stb. 2015, 426), op
grond waarvan de uitbreiding van de goedkeuringsbevoegdheid van de
Rijksvertegenwoordiger ten aanzien van besluiten tot benoeming,
bevordering, schorsing en ontslag van eilandambtenaren die krachtens
overeenkomsten van opdracht worden ingehuurd, zijn elf dossiers aan
de Rijksvertegenwoordiger ter beoordeling voorgelegd.

Integriteit
In 2016 zijn bij de Rijksdienst Caribisch Nederland cruciale functies
ingevuld op het gebied van integriteit: de integriteitadviseur en de
information security officer. Een mijlpaal in 2016 is het beschikken over
opgeleide interne onderzoekers. De Rijksdienst Caribisch Nederland
beschikt nu over negen interne onderzoekers die ingezet kunnen
worden om onderzoek te verrichten naar mogelijke
integriteitsschendingen. Dit zal de looptijden bij het verrichten van
onderzoeken zeker verlichten.
Het meldpunt integriteit begint langzaam maar zeker nog zichtbaarder
te worden, zoals blijkt uit het aantal keren dat het werd geraadpleegd
voor meldingen en verzoeken om advies.
In 2016 is een onderzoek gehouden naar hoe integriteit wordt beleefd
onder medewerkers van de Rijksdienst Caribisch Nederland. De
belangrijkste conclusies uit het onderzoek waren dat gedragingen in de
praktijk, integriteitsbeleid en omgaan met integriteit ten opzichte van
2013 hetzelfde is gebleven.
Samen met de afdeling Personeel en Organisaties is het programma de
‘rode loper’ ontwikkeld. Onderdeel van dit programma is dat nieuwe
medewerkers de eed en belofte afleggen, de gedragscode uitgereikt
krijgen en zij deelnemen aan een workshop integriteit.
16

Corporate Citizenship
In 2015 werd door de Rijksvertegenwoordiger en de Rijksdienst
Caribisch Nederland het initiatief Corporate Citizenship geïntroduceerd
om de betrokkenheid richting de bevolking nog meer tot uitdrukking
brengen. Dit doet de Rijksvertegenwoordiger in de vorm van (beperkte)
sponsoring van kleine burgerinitiatieven, organisaties of evenementen
die een positieve bijdrage leveren aan de samenleving en aan de
ontwikkeling van Caribisch Nederland. Voor 2016 was het thema ‘Jeugd
en Jongeren’. Er zijn tien aanvragen ontvangen en gehonoreerd,
waaronder voor Stichting Jeugdwerk Bonaire, Mangazina di Rei,
Stichting Ride for the Roses, Stichting Lezen en Schrijven Bonaire en de
DanceSensation Foundation.

Sectoroverleg
Ook in 2016 vond er op zowel formele als informele basis overleg plaats
met de vakbonden. In het sectoroverleg zijn onderwerpen als primaire
en secundaire arbeidsvoorwaarden, vaststelling regeling van
medezeggenschap, roosterdiensten en de vaststelling en diverse
organisatie- en formatierapporten besproken.

Medezeggenschap
In 2015 bereikten de vakbonden en de werkgever een akkoord over de
pilotregeling medezeggenschap bij de Rijksdienst Caribisch Nederland.
Daarmee is er medezeggenschap bij de Belastingdienst, Brandweer,
JICN, KPCN en RCN Centraal. De medewerkers kiezen een
participatieraad die invloed kan uitoefenen op de bedrijfsvoering. De
leden en de diensthoofden ontvangen trainingen om vaardigheid in
medezeggenschap te verkrijgen en te behouden. Onderling kunnen de
participatieraden overleg voeren en wisselen zij hun ervaringen per
dienst uit. Op deze wijze kan vanuit deze pilot verder worden gewerkt
aan een meer definitieve vorm van medezeggenschap. De ervaringen in
2016 laten zien dat inspraak en medezeggenschap een nog te
ontwikkelen aandachtsgebied betreft. Toch is het beeld zodanig hoopvol
dat in 2017 wordt voorgesteld de pilot definitief om te zetten in een
wettelijke regeling.

17

Media
Ook in 2016 organiseerde de
Rijksvertegenwoordiger weer regelmatige
mediamomenten op de eilanden om zowel de
pers als burgers rechtsreeks en zo goed
mogelijk te informeren.
De Rijksvertegenwoordiger beantwoordde
vragen vanuit de media en nam geregeld deel aan radio- en
televisieprogramma’s ten behoeve van informatievoorziening aan de
burgers. Het betreft hier veelal vragen over de dienstverlening vanuit
het Rijk, beleid vanuit verschillende ministeries, brieven naar de Tweede
Kamer of over algemene aangelegenheden die op het betreffende eiland
de aandacht vragen.

18

Bijlage 1 - De Rijksvertegenwoordiger
De Rijksvertegenwoordiger is een bestuursorgaan van de Rijksoverheid
en vormt de bestuurlijke schakel tussen het Rijk en de openbare
lichamen. De Rijksvertegenwoordiger werkt primair onder de
verantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse zaken en
Koninkrijkrelaties. Zijn wettelijke basis ligt besloten in de Wet openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Een belangrijke taak van de
Rijksvertegenwoordiger bestaat uit het bevorderen van de
samenwerking tussen de ministeries en de lokale overheden en
besturen op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Ook zorgt hij voor
afstemming tussen de ministeries onderling. In geval van boven
eilandelijke rampen heeft de Rijksvertegenwoordiger een coördinerende
rol. Ten slotte vormt de Rijksvertegenwoordiger de ogen en oren in
Caribisch Nederland voor de ministers in Den Haag.
De Rijksvertegenwoordiger heeft bovendien diverse taken op het gebied
van hoger toezicht. Hij is belast met het toetsen van besluiten van de
openbare lichamen met het oog op behoorlijk bestuur. Het gaat
bijvoorbeeld om benoeming, schorsing en ontslag van
eilandambtenaren. De Rijksvertegenwoordiger kan besluiten van de
openbare lichamen ter vernietiging voordragen aan de
verantwoordelijke minister.
Verder moeten sommige eilandsverordeningen door de
Rijksvertegenwoordiger worden goedgekeurd voordat deze in werking
kunnen treden. De wet schrijft bovendien voor dat de
Rijksvertegenwoordiger “al het overige ter bevordering van goed
bestuur in de openbare lichamen” doet.

19

Bijlage 2 - Toelichting op hoofdlijnen per departement
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Versterken bestuurskracht
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft
nadrukkelijk geïnvesteerd in bestuurlijke ontwikkeling in Caribisch
Nederland. Er is gericht ingezet op capaciteitsversterking en het
verdiepen van kennis en vaardigheden van zowel bestuurders als
ambtenaren. Zo vond in augustus voor de tweede keer de tweedaagse
bijeenkomst voor alle gezaghebbers, gedeputeerden,
eilandsecretarissen, griffiers en eilandraadsleden plaats. Naast
algemene modules over onder meer interculturele effectiviteit kwamen
ook functie specifieke trainingen aan bod. Dit werd vervolgd met
bijeenkomsten voor de griffiers bij de Nederlandse vereniging voor
griffiers en evenzo voor de gedeputeerden bij de Wethoudersvereniging.
Investering Dienst Burgerzaken Bonaire
Het ministerie heeft een impuls (160.000 dollar) geleverd aan de
versterking van de dienst Burgerzaken op Bonaire door het leveren van
scanners en een bijdrage aan de digitalisering van akten, waardoor
dienstverlening aan de inwoners wordt verbeterd.
Personele ondersteuning
Ter ondersteuning van de openbare lichamen heeft het ministerie de
nodige menselijke capaciteit geleverd en gefinancierd. Saba kan voor
twee jaar zowel een wetgevingsjurist als een senior beleidsmedewerker
aantrekken, waarvan de laatste inmiddels is begonnen. Op Sint
Eustatius zijn in 2016 een tweetal medewerkers vanuit het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ingezet om de afdeling
burgerzaken te versterken. Dit wordt in 2017 gecontinueerd gelet op de
kwetsbaarheden bij deze afdeling. Ook zijn er vier Rijkstrainees voor
een half jaar aan de slag gegaan in Caribisch Nederland. Eén in het
sociaal domein op Saba, één voor de wijkaanpak op Bonaire en twee bij
RCN, onder meer om de mogelijkheden van één loket voor alle
overheidszaken te onderzoeken. Ter voorbereiding op de twinning op
het gebied van arbeidsbemiddeling heeft het ministerie een bijdrage van
250.000 dollar geleverd zodat een samenwerking met experts van de
gemeente Leiden tot stand is gekomen. De twinning is begin 2017
daadwerkelijk van start gegaan voor de drie eilanden en wordt in
samenwerking met SZW uitgevoerd.

20

Talent Ontwikkel Programma
Op Bonaire heeft Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
geïnvesteerd in talentontwikkeling van jonge professionals in het
ambtelijke apparaat. De eerste editie van het Talent Ontwikkel
Programma (TOP Bonaire) is in november 2016 gestart. Dit programma
is bedoeld voor medewerkers jonger dan 40 jaar met een hbo- of woopleiding die werken bij het openbaar lichaam, RCN en de
overheidsbedrijven en –stichtingen. In ongeveer twee modules per
maand krijgen de twaalf deelnemers de kans hun talenten verder te
ontwikkelen. Denk hierbij aan persoonlijke effectiviteit en
timemanagement, maar ook beleidskunde en financiën. Een
teambuildingsmiddag bij de brandweer was een van de hoogtepunten
voor de twaalf deelnemers. Het ministerie onderzoekt in 2017 de
mogelijkheden voor een TOP Saba en TOP Sint Eustatius.
Wonen
In 2016 hebben het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en het Bommelberaad in samenspraak met
Fundashon Cas Bonairiano en het openbaar lichaam Bonaire middelen
vrijgegeven voor de bouw van 16 duurzame ‘noodwoningen’. De
voorziening is bedoeld voor tijdelijke huisvesting van gezinnen met
kinderen die wegens huurachterstanden uit huis dreigen te worden
gezet. Voor de bewoners betreft het een tijdelijke voorziening waarbij
de gezinnen intensief begeleid worden om uiteindelijk weer door te
stromen naar reguliere huisvesting.
Daarnaast is ook voorzien in financiering voor verbetering van de leefen woonsituatie van minimaal 45 particuliere woningen met een
huishoudinkomen van 1.500 dollar per maand. Het gaat daarbij vooral
om ondersteuning van ouderen en mindervalide personen. Daarbij
wordt ook gebruik gemaakt van de inzet van deelnemers uit het Job
program (leer-/werktraject).
Op Saba is Nederlandse woningcorporatie Woonlinie met subsidie van
het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties uit het
Bommelberaad begonnen met de herbouw van twee sociale
huurwoningen die eind 2015 door een brand zwaar beschadigd waren.

21

De samenwerking tussen de Nederlandse Woningcorporatie Woonlinie
en Sint Eustatius was al in december 2014 “on hold” gezet, omdat het
bestuurscollege had aangegeven zich niet aan de door het college zelf
ondertekende afspraken ten aanzien van de noodzakelijke reorganisatie
van de lokale woonstichting te willen houden. De
Rijksvertegenwoordiger heeft in 2016 gesprekken gevoerd met zowel
het bestuurscollege als de directie van Woonlinie om te bezien of en hoe
het traject tot verbetering van sociale huisvesting weer opgepakt kan
worden. Deze gesprekken duren voort.
Wetgeving
Op het terrein van wetgeving heeft het ministerie wederom twee
consultatiebijeenkomsten gehouden op Bonaire aangaande de Wet
maatregelen huurwoningmarkt Caribisch Nederland. Medio 2016 heeft
het ministerie het definitieve wetsvoorstel ingediend bij de Tweede
Kamer. Deze zal in april 2017 stemmen over de wet. Het doel van het
wetsvoorstel is het reguleren van een betrouwbare, duurzame en
betaalbare woningmarkt van goede kwaliteit op Bonaire, Sint Eustatius
en Saba. Het voorstel beoogt een solide wetsysteem op te bouwen
waarmee de openbare lichamen de mogelijkheid hebben beter te
kunnen sturen op het huurwoningmarktbeleid, in het bijzonder
huurprijsregelgeving. De wet is op uitdrukkelijk verzoek van het
openbaar lichaam Bonaire tot stand gekomen, uiteraard met
instemming van Saba en Sint Eustatius.
Hypotheekgarantieregeling
In 2016 heeft het ministerie het Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW)
verzocht om, naar gelijkenis van de Nationale Hypotheekgarantie, een
hypotheekgarantieregeling voor Caribisch Nederland te ontwikkelen. De
verwachting is dat het WEW medio 2017 in staat is een operationele
regeling te presenteren.

22

Integrale wijkaanpak
Met de wijkaanpak wordt de leefbaarheid in de dorpen en woonwijken
op integrale wijze verbeterd. De (sociaaleconomische) problemen op
verschillende beleidsterreinen zijn zo met elkaar verknoopt, dat alleen
een gezamenlijke aanpak van het fysieke, sociale en economische
domein tot echte verbetering kan leiden. In het kader van de integrale
wijkaanpak heeft het ministerie 103.500 dollar bijgedragen aan het
opknappen van de omgeving van twee buurthuizen en een
ouderencentrum op Bonaire. Ook heeft het ministerie de laatste twee
bouwdelen van de school San Luis Bertran in Rincon laten renoveren
(234.000 dollar), zodat het openbaar lichaam het bredeschoolconcept
daar kan introduceren of de lokalen op een andere manier kan
gebruiken.
Saba heeft 100.000 dollar van het ministerie ontvangen om
eigenaarschap in de wijken te versterken, wijkdynamiek aan te jagen,
integraal werken in de wijken te bevorderen en over deze
wijkinitiatieven actief te communiceren. Hiertoe wordt onder meer een
verkiezing van het beste buurtinitiatief georganiseerd. Op Sint Eustatius
is voor 195.000 dollar het Government Guesthouse opgeknapt.

23

Ministerie van Financiën
Wat betreft fiscale maatregelen zijn er per 1 januari 2016 – afgezien
van de jaarlijkse inflatiecorrectie – geen inhoudelijke wijzigingen in de
fiscale wet- en regelgeving voor Caribisch Nederland doorgevoerd.
Algemene bestedingsbelasting
Wel is in de loop van 2016 door de staatssecretaris van Financiën
besloten om in het op Prinsjesdag ingediende Belastingplan 2017 een
maatregel op te nemen waarmee werd geregeld dat het verlaagde tarief
van de algemene bestedingsbelasting voor Sint Eustatius en Saba (2%punt lager dan op Bonaire, 6% i.p.v. 8%) ook in 2017 zou worden
gecontinueerd. In samenhang daarmee zijn enkele aanpassingen in het
formele belastingrecht doorgevoerd. Dat betreft enerzijds uitbreiding
van de bestuurdersaansprakelijkheid in situaties waarin belastingen,
accijnzen of premies niet zijn betaald en anderzijds het in meer gevallen
kunnen opleggen van een zogenoemde vergrijpboete.
Tijdens de uitwerking van het destijds nieuwe fiscale stelsel voor
Caribisch Nederland is afgesproken en direct in de wetgeving vastgelegd
dat het verlaagde tarief voor Sint Eustatius en Saba voor een periode
van vijf jaar zou gelden, dus van 2011 tot en met 2015. Naar aanleiding
van verzoeken vanuit Sint Eustatius en Saba en in verband met de
suggestie van de Commissie Spies om dit lagere tarief te continueren, is
deze periode – inmiddels met twee jaar - verlengd.
Financieel toezicht
De toezichthouders op de financiële markten van Bonaire, Sint Eustatius
en Saba, te weten De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit
Financiële Markten (AFM), hebben in 2016 de gebruikelijke
werkzaamheden uitgevoerd. Het betrof voornamelijk werkzaamheden
bij bijkantoren van financiële instellingen met hoofdzetel op Curaçao of
Sint Maarten. De werkzaamheden strekten zich in een beperkt aantal
gevallen uit tot die hoofdzetels zelf. Het toezicht door de Centrale Bank
van Curaçao en Sint Maarten (CBCS) op bijkantoren op de drie eilanden
in Caribisch Nederland van financiële instellingen met hoofdkantoor op
Curaçao of Sint Maarten is in 2016 onderwerp van gesprek geweest in
de Rijksministerraad.

24

Ministerie van Defensie
De Koninklijke Marechaussee heeft zich in 2016 vooral gericht op het
verder ontwikkelen en verbeteren van het grenstoezicht, de opsporing
van grens gerelateerde criminaliteit en op de uitvoering van de KMarpolitietaken op Saba en Sint Eustatius. Speerpunten van het jaar 2016
waren:
•
•
•
•

Inzet op versterking integriteit en functioneren luchthaven
(poortwacht);
Verdere ontwikkeling professionaliteit personeel (door onder andere
verandering wijze van inzet);
Ondersteunen lokale rechtshandhaving (KPCN);
Versterken samenwerking diensten (Douane, KPCN, IND en
Kustwacht).

Voor wat betreft de maritieme grensbewaking werd vooral voor Bonaire
de samenwerking versterkt met het Kustwachtsteunpunt Curaçao.
Hetzelfde geldt voor Saba en Sint Eustatius waar de samenwerking met
het Kustwachtsteunpunt Sint Maarten is verstevigd.
De maritieme grensbewaking ( KMar en Kustwacht op het water ) is van
1 vaste week per maand naar 24/7 gegaan.
Een aantal keren is er via de Rijksvertegenwoordiger een beroep gedaan
op inzet van de krijgsmacht (in het kader van militaire bijstand)
hetgeen in alle gevallen is verleend door de minister van Defensie.
Naast de verleende bijstand trainen eenheden van CZMCARIB, en dan
voornamelijk de landmachtcompagnie, ook regelmatig op Bonaire.
Daarbij trainen ze samen met de hulpdiensten (KPCN, Brandweer,
ambulancediensten) diverse scenario’s (evacuaties, grotere
rampenbestrijding, beteugelen van woelingen etc.) en voeren ze
projecten uit voor de bevolking en maatschappij (bouw dierenopvang,
bouw uitkijktoren Nationaal park, interactie met ouderen en jeugdigen,
open dag, etc.)

25

Ministerie van Economische Zaken
Minister bezoekt Caribisch Nederland
Van 29 augustus t/m 1 september 2016 heeft de minister van
Economische Zaken Caribisch Nederland bezocht om zich een beeld te
vormen van de lopende initiatieven ten behoeve van de economische
ontwikkeling. Vanwege zijn vroegere functie als BES-commissaris
(2008-2009) heeft de minister een bijzondere betrokkenheid met de
eilanden. Op Saba sprak hij met bestuurders en vertegenwoordigers van
het bedrijfsleven. Hij sprak zijn zorg uit over het mogelijk verdwijnen
van een van de twee banken op Saba en zegde toe dit probleem bij zijn
collega van Financiën aan te kaarten en mee te helpen oplossen. Op
Sint Eustatius drong de minister aan om de onderhandelingen met KPN
over een vergaande samenwerking op telecomgebied nieuw leven in te
blazen. Op Bonaire zegde de minister het bestuurscollege toe de
bestaande EZ-financieringsregelingen voor ondernemers (zoals de
Borgstelling MKB-kredieten) te evalueren op praktische toepasbaarheid
in Caribisch Nederland.
De minister rondde zijn bezoek af met een excursie naar een aantal
veelbelovende land- en tuinbouwprojecten, onder meer op het terrein
van de afdeling Landbouw en Veeteelt (LVV) van het openbaar lichaam
Bonaire.
Elektriciteitsvoorziening
De minister heeft van twee energieprojecten de opening voltrokken. Op
29 augustus 2016 de dieselcentrale op Saba, samen met de weduwe
van de oprichter van Saba Electric Company. Deze centrale is 16%
zuiniger dan de oude en heeft een grotere dieselopslag, waardoor een
olieboot minder vaak hoeft te komen. De haven van Saba is nu ook van
de oorverdovende en stinkende oude centrale verlost.
Op Sint Eustatius heeft de minister fase 1 van de zonneweide geopend,
die op piekmomenten 89% van de elektriciteit voor het eiland maakt.
De minister noemde het project een voorbeeld van samenwerking
tussen het eiland en het Rijk dat een voorbeeld kan zijn voor andere
projecten.
Op 1 juli 2016 is de Wet elektriciteit en drinkwater BES in werking
getreden. Deze wet regelt de governance van deze voorzieningen en
ziet toe op verantwoorde bedrijfsvoering en consumentenbescherming.

26

Quality Coast Awards voor Sint Eustatius en Bonaire
De minister heeft de Quality Coast Awards uitgereikt op Sint Eustatius
en Bonaire ter erkenning van inspanningen van de twee eilanden op het
gebied van duurzaam toerisme. De basis voor beide toekenningen ligt in
het zogeheten Green Destination Assessment dat in juli en augustus op
beide eilanden zijn uitgevoerd. Dit in het kader van de Green Deal
Duurzaam Toerisme waarin toeristische bestemmingen worden
ondersteund in hun verduurzaming als bestemmingen en reizigers
worden geïnformeerd over de duurzaamheid van hun reisbestemming.
Op 30 augustus 2016 reikte de minister de bronzen Quality Coast vlag
uit aan gedeputeerde Derrick Simmons en de voorzitter van de Green
Destination Commissie Maya Leon-Pandt. De jury prijst Sint Eustatius’
inspanning voor het behoud van het cultureel historisch erfgoed en de
inzet naar een duurzame energievoorziening.
Tijdens het bezoek aan Bonaire reikte de minister de zilveren Quality
Coast vlag uit aan de heer Maurice Adriaens, Directeur van Tourisme
Corporation Bonaire (TCB). De jury benadrukt Bonaires jarenlange
(maritieme) natuurbeleid en het streven naar een groene(re) economie
met behulp van windenergie die reeds 40% van de energievraag voor
Bonaire afdekt.
Subsidieregeling Agentschap Telecom gepubliceerd
Voor het ministerie van Economische Zaken heeft het bevorderen van
de economische ontwikkelingen in Caribisch Nederland prioriteit,
waaronder telecommunicatie. Het ministerie richt zich daarom op de
verdere ontwikkeling van de kwaliteit, beschikbaarheid, betaalbaarheid
en continuïteit van ICT- en telecommunicatie(netwerken). In 2016 is
een eenmalige subsidieregeling geïntroduceerd ten behoeve van de
verbetering van de telecommunicatievoorzieningen in Caribisch
Nederland. Houders van een concessie voor de exploitatie van
telecommunicatie-infrastructuur konden vanaf 1 juli 2016 een
subsidieaanvraag indienen. Het budget voor deze subsidie bedraagt
€1.7 miljoen.

27

NFIA seminar op Bonaire
Het Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA), een onderdeel van
RVO, heeft op 10 en 11 mei 2016 op Bonaire een seminar verzorgd over
acquisitie van buitenlandse investeerders. Vertegenwoordigers van alle
zes Nederlandse (ei)landen waren uitgenodigd. Aan bod kwam het
opstellen van een zogenaamd “bid-book”, systemen voor
relatiemanagement en een presentatie door de Amsterdamse
“hotelloods”, een organisatie die zich bezighoudt met aantrekken van
hotelinvesteringen in Amsterdam. Het NFIA heeft zich bereid verklaard
ervaring en netwerk ook in de nabije toekomst met de eilanden te
delen. Op Bonaire is men bezig met de oprichting van de ‘Bonaire Trade
and Investment Board’. Saba en Sint Eustatius bevinden zich nog in de
oriënterende fase.
Qredits verleent 15e krediet in eerste jaar
In september 2016 heeft Qredits Microfinanciering Nederland het 15e
krediet verstrekt aan een ondernemer op Bonaire. Gedeputeerde
Joselito Statia heeft de heer Roël Pieter het Microkrediet officieel
uitgereikt. De heer Roël heeft een autoverhuurbedrijf en benut het
krediet om een nieuw marktsegment aan te boren. Met dit vijftiende
krediet heeft Qredits nu voor een totaalbedrag van $ 333.000 aan
kredieten verstrekt. Het kantoor van Qredits op Bonaire is gevestigd bij
de Kamer van Koophandel. De meeste ondernemers komen via de
Kamer van Koophandel Bonaire bij Qredits. Vanwege het succes van
Qredits op Bonaire zal worden bezien of het initiatief kan worden
uitgebreid naar Saba en Sint Eustatius.
Landbouw en Natuur
Het ministerie van Economische Zaken, het Amerikaanse NOAA en het
Franse agentschap voor beschermde mariene gebieden (AAMP) hebben
een MoU afgesloten om samen te werken op het gebied van onderzoek
en bescherming van zeezoogdieren in het West Atlantische gebied.
Focus ligt op het Nederlandse Yarari, het Franse Agoa-, en het
Amerikaanse Stellwagenreservaat.
Op de drie eilanden zijn een aantal nieuwe projecten gefinancierd in het
kader van de bijzondere uitkering natuur Caribisch Nederland. Accent
lag in 2016 op versterking van de bereikbaarheid van natuurgebieden
en bescherming en herstel van koraal door herplanting en
erosiebestrijding. Saba wil bovendien een Nationaal Park ontwikkelen op
Mount Scenery. In totaal lopen er achttien projecten van deze uitkering
op de drie eilanden.
In het kader van verbreding van de visserij zijn op Sint Eustatius drie
vislokboeien (FAD’s) geplaatst. De lokale vissers gaan daardoor in
toenemende mate over op het vissen van pelagische grote vissoorten, in
plaats van rifvis.
28

Dierenwelzijn en de opvang van wilde ezels, de loslopende honden en
geiten blijft een belangrijk onderwerp in Caribisch Nederland. Hoewel de
beslissingsbevoegdheid bij dierenwelzijn de primaire
verantwoordelijkheid van de openbare lichamen is, wil het ministerie
inhoudelijk ondersteunen. De grootste behoefte ligt bij het opstellen en
uitvoeren van een gedegen communicatieplan. Er zijn twee
voorlichtingscampagnes op Bonaire en Saba uitgevoerd over het houden
van honden.
Op het gebied van landbouw zijn een aantal projecten gefinancierd
waaronder revitalisering van het landbouwgebied Tras Montana op
Bonaire, een gebied met onderbenutte potenties. Door
landbouwmaatregelen (o.a. rasverbetering melk- en vleesvee,
importeren van geitenbokken, veevoerproductie op de kunuku) en het
verbeteren van de toeristische voorzieningen in het gebied wordt
gepoogd het Tras Montana gebied te revitaliseren. Daarnaast worden er
twee zilte (zoutresistente) landbouwprojecten uitgevoerd met de
gewassen ijskruid en aloë vera.

29

Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Drinkwater
Op 1 juli 2016 is de nieuwe Wet elektriciteit en drinkwater BES in
werking getreden, waarmee op het gebied van drinkwater helderheid
wordt gecreëerd over de (bestuurlijke) verantwoordelijkheden, de
kwaliteitscontrole en -borging, het toezicht en de handhaving van de
drinkwaterkwaliteit en de leveringszekerheid. Toezicht op deze wet
wordt voor het marktgedeelte uitgevoerd door ACM en voor het
kwaliteits- en technische gedeelte door ILT. Het ministerie van
Infrastructuur en Milieu draagt op alle drie eilanden bij in de
transportkosten van drinkwater in de vorm van een subsidie. Saba heeft
in 2016 voor de laatste keer subsidie ontvangen voor het verbeteren
van de drinkwatervoorziening. Nu de waterkwantiteit op orde is, wordt
deze subsidie gebruikt om de drinkwaterkwaliteit op Saba te verbeteren
en voor de aanleg van een transportsysteem voor drinkwater naar The
Bottom.
Gevaarlijke stoffen
Op het gebied van gevaarlijke stoffen hebben diverse activiteiten
plaatsgevonden. ILT heeft het inspectieregime van de afgelopen jaren
doorgevoerd. D.w.z. dat op Sint Eustatius NuStar en op Bonaire Curoil
en Bopec in 2016 elk twee maal geïnspecteerd zijn. Overall kan
opgemerkt worden dat de bedrijven te maken hebben met veel
achterstallig onderhoud. Dit wordt verergerd door het warme klimaat en
de zoute omgeving waardoor sneller corrosie optreedt. Inmiddels zijn er
programma’s opgesteld om de achterstanden in te lopen, risicostudies
uit te voeren en veiligheidsprocedures op te stellen. Bij de laatste
inspecties in 2016 is vastgesteld dat er door de bedrijven flink wordt
geïnvesteerd. Afgekeurde tanks zijn buiten gebruik, blus- en
koelvoorzieningen worden aangebracht, medewerkers volgen cursussen
en het achterstallig onderhoud wordt langzaam ingelopen. Wat betreft
de vergunningverlening door Rijkswaterstaat voor deze zogenoemde
BGIM-BES bedrijven zijn er geen nieuwe vergunningen verleend; wel
een enkele toestemming in het kader van milieuneutrale wijzigingen van
de bestaande vergunningen. Er zijn besprekingen gestart voor wijziging
van de vergunning van de NuStar. Nustar is voornemens een
vergunning aan te vragen voor een wijziging in de bedrijfsactiviteiten
welke goed zijn voor het milieubelang en het verhogen van de externe
veiligheid. In 2016 zijn stappen gemaakt als het gaat om het
voorbereiden van de uitvoering van het Inrichtingen- en
Activiteitenbesluit (IAB), dat zich richt op veiligheid en milieu bij de
niet-BGIM-bedrijven. Op Bonaire zijn de lokale ambtenaren voor het
toezicht en de vergunningverlening getraind.

30

Duurzaamheid
Als het gaat om duurzaamheid is er in 2016 minder voortgang geboekt
dan verwacht. Ten aanzien van afval zijn er problemen geconstateerd
bij de afvallocatie in Saba en is de doorstart op Sint Eustatius nog niet
gelukt. Er wordt door de eilanden en het ministerie aan gewerkt om
beide locaties in de loop van 2017 weer volledig functioneel te hebben.
De bouw van de twee afvallocaties op Bonaire is in 2016 gestart. Beide
locaties worden in de loop van 2017 in gebruik genomen. De
afvalwaterzuivering en het rioleringsnetwerk op Bonaire kenden in 2016
nog een aantal mankementen, waar de ministeries van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en van Infrastructuur en Milieu extra
subsidie voor ter beschikking hebben gesteld, naast de jaarlijkse
bijdrage van het ministerie van Infrastructuur en Milieu voor de
exploitatie van de afvalwatervoorziening. Het herstel is in gang gezet en
loopt door tot in 2017.
Maritiem
In de maritieme sector is een start gemaakt met de havenprojecten op
Saba en Bonaire. Op beide eilanden werd gewerkt aan het nader
definiëren van de projecten voor het herstel van pieren en voor de
verdere professionalisering en upgrading van het havenbedrijf. Doel is
een geoptimaliseerd havenbeheer (de veilige en vlotte afwikkeling van
het scheepvaartverkeer) en verbetering, en waar mogelijk ook
verbreding van het verdienmodel. In de uitvoerende sfeer hebben de
jaarlijkse trainingen op de eilanden plaatsgevonden en heeft de
workshop op Sint Maarten plaatsgevonden ten behoeve van de
maritieme incidentenbestrijding. De eilanden hebben ieder een ambitie
en een jaarplan opgesteld voor hun eigen beheergebied.
In augustus liep op Sint Eustatius het schip Sirena aan de grond op de
noordkust. Rijkswaterstaat heeft het eiland ondersteund in de
afwikkeling van de gevolgen en zal het wrak verwijderen. Op het gebied
van toezicht is de certificering van kleine, commercieel opererende
schepen gemandateerd van het Rijk (ILT) naar het lokale gezag. De
havenmeesters op de drie eilanden zijn daarmee nu verantwoordelijk. In
2017 zullen wij worden bijgestaan door de in Caribisch Nederland
gevestigde tak van de Scheepvaartinspectie. In het kader van Wet
maritiem beheer BES heeft Rijkswaterstaat in 2016 meerdere
toestemmingen en vergunningen verleend voor wetenschappelijk
onderzoek: van permanente onderwatercamera’s op Bonaire tot diepzee
onderzoek rondom Saba en Sint Eustatius.
Storm Matthew heeft op Bonaire veel schade aangericht aan kleinere
pieren. Voor herstel van deze pieren hebben het openbaar lichaam
Bonaire en Rijkswaterstaat gezamenlijk een spoedprocedure voor
aanvraag van de diverse vergunningen opgesteld, die in samenhang
zullen worden afgehandeld in 2017.
31

Calamiteiten en crises
Het Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing van het
ministerie van Infrastructuur en Milieu (DCC-IenM) heeft - als 24-uurs
meldpunt bij (dreigende) calamiteiten en crises - inzet gepleegd op een
oefening met het ontvangen van een tsunami-warning-test (maart), de
stranding van het schip Sirena Sint Eustatius (augustus), de
waarschuwing voor een aardbeving voor de bovenwinden (september),
het opzetten van een procedure voor het melden van incidenten met de
BGIM installaties (Curoil, Bopec, Nustar), het optreden als observator en
verslaglegger bij de Hurex-oefening op Saba en een presentatie over
opschaling van het incident naar en in Europees Nederland (oktober) en,
tot slot, bijdragen aan de trainingscarrousel Bonaire (november) met
een presentatie over de crisisbeheersing luchtvaart.
Luchtvaart
Op het gebied van de luchtvaart komt de uitvoering van de projecten op
de eilanden in de laatste fase. Het airside gedeelte van de luchthaven
op Sint Eustatius is in zijn geheel gerenoveerd. In 2017 zullen de laatste
twee afsluitende projecten van start gaan, te weten de bouw van een
nieuwe FISO toren en het plaatsen van een visueel naderingshulpmiddel
aan de oostelijke zijde van de baan. De luchthaven op Saba is
gerenoveerd , op de start- en landingsbaan na. De conditie daarvan is
zodanig dat niet kan worden volstaan met een eenvoudige opknapbeurt;
het is noodzakelijk over te gaan tot een totale renovatie. Inmiddels zijn
voorbereidingen gestart om de renovatie zo snel als mogelijk te laten
plaatsvinden.
Op Bonaire is de bouw van de nieuwe verkeerstoren in april 2016
afgerond en begin 2017 in gebruik genomen. Tevens zijn er afspraken
gemaakt voor de bouw van nieuwe platformen, zodat Bonaire
International Airport meerdere grotere toestellen veilig kan parkeren,
wat weer van belang is voor de economische ontwikkeling van de
luchthaven en het eiland. Na afronding van dit laatste onderdeel op
Bonaire voldoet de infrastructuur van de luchthaven geheel aan alle
internationale regelgeving van ICAO en kunnen de tekortkomingen bij
ICAO worden afgemeld. De luchtvaartinspectie heeft de jaarlijkse
inspecties en audits uitgevoerd op de luchthavens, de
luchtverkeersleiding en vliegtuigen. Tijdens een inspectie op Bonaire
werden dusdanige tekortkomingen geconstateerd bij
luchtvaartmaatschappij Sky High Aviation. Deze maatschappij kreeg een
vliegverbod opgelegd.

32

Wegen
Wat betreft de wegen hebben Sint Eustatius en Bonaire in de loop van
2016 in goed overleg hun keuze voor de te renoveren wegen
bekendgemaakt en met onderbouwing aan het ministerie voorgelegd.
Het ministerie heeft geoordeeld dat de keuzes bijdragen aan de doelen:
economische ontwikkeling en armoedebestrijding. In de eerste helft van
2017 zullen verdere afspraken gemaakt worden ten aanzien van de
(wijze van) uitvoering, waarna de projecten gestart kunnen worden.
Vanuit het Rijk zal Rijkswaterstaat betrokken zijn.
Waterveiligheid
De huidige overstap in Europees Nederland naar een
waterveiligheidsbeleid gebaseerd op de risicobenadering (kans x gevolg)
is de belangrijkste aanleiding geweest voor de quick scan
Waterveiligheid Caribisch Nederland. In 2016 is in beeld gebracht wat
de overstromingsrisico’s zijn als gevolg van orkanen, tsunami’s en
neerslag op de eilanden. De uitkomsten worden ter beschikking gesteld
van de lokale besturen en zullen worden meegenomen in een mogelijk
vervolg in 2017 dat zich richt op adaptatie aan klimaatveranderingen.
Meteorologie
In 2016 heeft het KNMI uitvoering gegeven aan het in 2015 genomen
besluit om een aantal taken en medewerkers van het Meteorological
Department Curaçao over te nemen. Dit traject zal in 2017 worden
afgerond. Daarnaast is er verdere inzet gepleegd op Saba en Sint
Eustatius om de verzameling en monitoring van seismologische
gegevens verder te verbeteren. Ook op dit dossier volgt aanscherping in
2017.

33

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Kinderbijslag
Een belangrijke ontwikkeling in de achterliggende periode is de
invoering geweest (per 1 januari 2016) van de Wet kinderbijslagvoorziening BES. Deze wet behelst een financiële bijdrage aan de kosten
van levensonderhoud van kinderen tot 18 jaar. Het maandbedrag per
kind is USD 40 op Bonaire en USD 42 op Sint Eustatius en Saba.
Aanvragen worden ingediend bij de Unit SZW van de Rijksdienst
Caribisch Nederland. Omdat de kinderbijslag in de plaats komt van de
voorheen bestaande fiscale kinderkorting, die voor inkomens onder de
belastingvrije som niet of slechts gedeeltelijk verzilverd kon worden,
wordt daarmee een belangrijke bijdrage geleverd aan de
armoedeproblematiek.
Uitbreiding mogelijkheden onderstand
De bijzondere onderstand is een instrument gericht op
armoedebestrijding. Voor de toepassing van de bijzondere onderstand is
een aantal kostensoorten vastgelegd. Per 1 januari 2016 zijn nieuwe
vergoedingsmogelijkheden toegevoegd, voor babyuitzet, voor het
vervangen van een waterpomp, voor een ventilator en voor eigen
bijdragen in verband met te maken kosten of het gebruikmaken van een
voorziening om redenen van sociale aard. Voor kostenvergoeding van
een ventilator en het vergoeden van de kosten van de genoemde eigen
bijdrage geldt de eis dat deze moet dienen ten behoeve van een baby of
een oudere.
Wettelijk minimumloon
Per 1 januari 2016 zijn de niveaus van het wettelijk minimumloon en de
uitkeringen opnieuw vastgesteld. Voor Saba is sprake van een stijging
van 5,6% en voor Sint Eustatius met 3,5%. De niveaus voor Bonaire
zijn gelijk gebleven. De ontwikkeling is gebaseerd op de ontwikkeling
van het consumentenprijsindexcijfer, aangevuld met een beleidsmatige
component.
Beleidsregel boeteoplegging loondervingswetten BES
Om de naleving van de werkgeversverplichtingen bij de Wet
ziekteverzekering BES en de Wet ongevallenverzekering BES (zoals de
plicht om het loon tot minimaal het niveau van de loondervingsuitkering
door te betalen) te ondersteunen is de nieuwe Beleidsregel
boeteoplegging loondervingswetten BES vastgesteld. Deze beleidsregel
maakt het mogelijk om overtredingen te beboeten. Deze beleidsregel is
medio 2016 vastgesteld, maar zal gelden vanaf 1 januari 2017.

34

SZW-uitvoering kwantitatief
De onderstaande tabel laat een aantal kerncijfers in Caribisch Nederland
zien. De cijfers hebben betrekking op het aantal uitkeringen.
Standcijfer

31-12-2015

31-12-2016

Onderstand

463

504

Ouderdomspensioen (AOV)

4090

4095

Nabestaandenuitkering (AWW)

463

305

Kinderbijslag BES

0

4619

Met betrekking tot de kinderbijslag zij vermeld dat een uitkering in de
tabel gelijk staat aan een kind waarvoor kinderbijslag is verstrekt.
Het aantal toepassingen bijzondere onderstand is niet in de tabel
vermeld, omdat een standcijfer voor de bijzondere onderstand niet
zinvol is. Voor de bijzondere onderstand biedt een jaarcijfer meer
informatie. Het aantal toepassingen over 2016 bedroeg 249.
Het aantal verleende tewerkstellingsvergunningen bedroeg 798 over
geheel 2016, wat een daling ten opzichte van 2015 impliceert, toen het
totaal aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen 970 bedroeg. Bij
de ontslagvergunningen was er sprake van een daling van 55 in 2015
naar 26 in 2016.
SZW-uitvoering kwalitatief
De invoering van de nieuwe Wet kinderbijslagvoorziening BES heeft een
grote impact gehad op de werklast van de Unit SZW. Er zijn op
meerdere momenten intensieve publiciteitscampagnes geweest, om
mensen op te roepen een aanvraag in te dienen. Eind 2016 is de indruk
dat dit voor een deel van de populatie – om uiteenlopende reden – nog
niet gelukt. De uitdaging om iedereen te bereiken ligt er dus nog.
Ook met de bijzondere onderstand is de Unit SZW naar buiten getreden.
In samenwerking met het openbaar lichaam is gestart met
huisbezoeken, in eerste instantie beperkt tot onderstandsgerechtigden,
om zo de noodzaak tot verstrekking van bijzondere onderstand te
traceren.
Bij de uitvoering van de Wet arbeid vreemdelingen BES (afgifte van
tewerkstellingsvergunningen) heeft de Unit SZW ingezet op een zo strikt
mogelijke toepassing om het aantal tewerkstellingsvergunningen waar
mogelijk te beperken en de positie van lokale arbeidskrachten te
versterken.

35

De groep cursisten die een certificaat ontvangen hebben bestond
enerzijds uit jongeren die in het kader van de Job Program Bopec een
trainingstraject hebben gevolgd om pijplasser te worden en anderzijds
uit medewerkers van aannemers die voor de Bopec werken die hun
medewerkers het zogeheten programma pijplassen 6G hebben laten
volgen. Deze positieve ontwikkeling laat duidelijk zien dat investeren in
opleiding en vorming van lokale arbeidskrachten in Caribisch Nederland
loont, niet alleen voor de mensen die het betreft zelf, maar ook voor de
economie als zodanig.
Om de dienstverlening op het vlak van met name de bijzondere
onderstand (in samenhang met het eilandelijk armoedebeleid) en het
proces van het afgeven van tewerkstellingsvergunningen (in samenhang
met de beoordeling door het openbaar van aanwezigheid lokaal
arbeidsaanbod en het proces van IND voor de verblijfsvergunning) te
verbeteren, streeft de Unit SZW de vorming van 1-loket na. Het gesprek
met de andere partijen daarover (met inbegrip van de vorm waarin en
de weg er naartoe) is in 2016 gestart.
Naast de eerdergenoemde communicatie-inspanningen op het terrein
van de kinderbijslag heeft de Unit SZW breder geïnvesteerd in
communicatie met externe partijen. Voorbeelden zijn de communicatie
over de bijzondere onderstand, bevindingen van inspecties en een folder
waarin zieke werknemers worden geïnformeerd over rechten en
plichten.

36

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Nieuwe onderwijsagenda
Op 28 november 2016 is de nieuwe onderwijsagenda 2017-2020
ondertekend, dat voortborduurt op de prioriteiten uit de eerste
onderwijsagenda. Met de ondertekening van de onderwijsagenda
hebben de minister, de besturen van de scholen voor primair,
voortgezet en beroepsonderwijs, de gedeputeerden van de drie
openbare lichamen, de expertisecentra onderwijszorg, de
uitvoeringsorganisaties van de Sociale Kans trajecten (SKJ) en de Raad
Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) zich gecommitteerd aan de uitvoering
van de nieuwe onderwijsagenda voor de komende vier jaar.
De agenda is tot stand gekomen vanuit een “bottom-up” benadering.
Het proces begon met de evaluatie van de eerste onderwijsagenda door
beleidsadviesbureau Ecorys. De bevindingen zijn in april 2016 op de drie
eilanden aan de onderwijsstakeholders gepresenteerd. Vervolgens
hebben de stakeholders tijdens “eilandelijke sessies” meegewerkt aan
de inhoud van het document. De onderwijsagenda beschrijft per
prioriteit wat de ambities en de resultaten voor 2020 zijn en welke rol
de partijen hebben. Aan de onderwijsagenda zijn zogenaamde
“eilandelijke delen” van respectievelijk Bonaire, Sint Eustatius en Saba
toegevoegd, waarin de eilanden aangeven welke activiteiten zij gaan
uitvoeren om de resultaten voor 2020 te kunnen behalen.
Kwaliteitsonderzoeken
Op alle scholen en instellingen op de drie eilanden heeft de
Onderwijsinspectie in 2016 kwaliteitsonderzoeken uitgevoerd. Het betrof
de laatste serie onderzoeken in het kader van de onderwijsagenda
2011-2016. Hieronder de constateringen van de inspectie en de afdeling
OCW van de Rijksdienst Caribisch Nederland.

37

Primair onderwijs (PO)
Alle twaalf scholen in het primair onderwijs in Caribisch Nederland
hebben in een eerder stadium of in maart/april 2016 de basiskwaliteit
behaald. Tijdens de kwaliteitsonderzoeken heeft de inspectie
vastgesteld dat de scholen de basiskwaliteit hebben weten te
bestendigen.
In 2016 zijn twee gerenoveerde scholen voor het primair onderwijs in
gebruik genomen, namelijk het Golden Rock College en de Bethel
Methodist School op Sint Eustatius. Op Bonaire zijn twee compleet
nieuwe schoolgebouwen opgeleverd en in gebruik genomen. Het gaat
om de Brede school Papa Cornes en het Kolegio Strea Briante, voorheen
de Watapana school. Op het gebied van taalonderwijs zijn stappen gezet
en de scholen werken aan een schooltaalbeleid.
Op Sint Eustatius is het traject voor het ontwikkelen van de doorlopende
leerlijnen in het primair onderwijs voor de vakken Reken-/Wiskunde,
Engels en Nederlands als vreemde taal afgerond.
Expertise onderwijs zorg
De expertisecentra zorg op Saba en Sint Eustatius beschikten reeds
over de basiskwaliteit en hebben dit niveau in 2016 weten vast te
houden. Uitzondering is het expertisecentrum op Bonaire, dat nog niet
de basiskwaliteit heeft behaald. Dat komt met name door het feit dat
het expertisecentrum de dekking van de zorg over alle scholen en de
inhoud en planmatigheid van de ambulante begeleiding en de
kwaliteitszorg nog dient te verbeteren. Een belangrijke oorzaak hiervan
is discontinuïteit in het management (drie directeuren in drie jaar),
waardoor geen stevig meerjarenbeleid en kwaliteitszorg tot stand is
gekomen. Het expertisecentrum van Sint Eustatius heeft in het kader
van zijn eerste lustrum in augustus een succesvolle conferentie
“stepping stones to quality care in education” georganiseerd met
deelname van vertegenwoordigers van de drie expertisecentra.

38

Voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs
De voortgezet onderwijs afdeling van de Saba Comprehensive school
had de basiskwaliteit reeds behaald en deze ook in 2016 behouden. De
mbo-afdeling heeft in 2016 de basiskwaliteit behaald. De school had een
slagingspercentage van 100% in het zogeheten Caribbean Secondary
Education Certificate-programma.
De voortgezet onderwijs afdeling van de Gwendolyn van Putten School
op Sint Eustatius heeft de basiskwaliteit nog niet bereikt, maar er zijn
door vele verbeteringen belangrijke voorwaarden gerealiseerd voor het
behalen van die basiskwaliteit. In de onderbouw van de school is het
Caribisch onderwijsprogramma CCSLC ingevoerd. School en docenten
zetten zich maximaal in om de onderwijstransitie tot een succes te
maken. De cursus Cambridge Engels voor de docenten is afgerond en
feestelijk afgesloten. Ook de mbo-afdeling van de Gwendoline van
Putten School heeft de basiskwaliteit nog niet bereikt. De afdeling
kampt met een teruglopend studentenaantal en met het vertrek van
veel vakdocenten en van de afdelingsleider.
Zowel op Saba als op Sint Eustatius is het implementatieplan
gepresenteerd voor het Caribisch beroepsonderwijs (Caribbean
Vocational Qualification).
Ten aanzien van de inspecties op Bonaire, op de Scholengemeenschap
Bonaire heeft nog geen enkele unit de basiskwaliteit behaald. Bij de
SGB unit vmbo zijn belangrijke bouwstenen voor goed beroepsonderwijs
geproduceerd, maar daadwerkelijke verbetering is nog niet gerealiseerd.
De invoering van zogeheten vakcollege in het vmbo is een feit geworden
in de onderbouw en voor de bovenbouw zijn de voorbereidingen in volle
gang om profielonderwijs vmbo in te voeren.
De SGB unit Liseo Boneriano is in rustiger vaarwater gekomen. Het
werkklimaat is dusdanig verbeterd dat constructieve communicatie weer
mogelijk is. Ook bij de SGB unit Speciale lesplaatsen is vooruitgang
zichtbaar, maar de unit heeft nog een lange weg te gaan om te komen
tot basiskwaliteit. Bij de SGB unit mbo is de kwaliteit van het onderwijs
niet verbeterd ten opzichte van het onderzoek in 2015, maar de unit
heeft een ambitieus verbeterplan opgesteld met het streven om in 2017
de basiskwaliteit te behalen.
Sinds april 2016 heeft de Scholengemeenschap Bonaire een nieuwe
algemeen directeur, alsook drie van de vier unitdirecteuren. De nieuwe
directie geeft blijk van urgentiebesef, heeft concrete plannen ter
verbetering gemaakt op basis van bevindingen van de inspectie. De
omstandigheden waaronder de verbeteringen moeten worden
gerealiseerd zijn beter dan vorig jaar. Vanaf december ’16 beschikt de
SGB over een herstelplan.
39

Sociale Kans trajecten
Zowel het SKJ op Saba (Saba Reach Foundation) als het SKJ op Bonaire
(Fundashon Forma) hebben al eerder basiskwaliteit behaald en hebben
deze weten vast te houden. Het SKJ op Sint Eustatius (New Challenges
Foundation) heeft nog geen basiskwaliteit behaald. De kwaliteit van het
onderwijs is weliswaar verbeterd, maar de verantwoordelijkheid voor
het onderwijskundig leiderschap is onvoldoende belegd, waardoor de
kwaliteit van het onderwijs teveel afhankelijk is van personen.

40

Ministerie van Veiligheid en Justitie
Het ministerie van Veiligheid en Justitie (VenJ) werkt aan een veiliger en
rechtvaardiger samenleving. Onder meer door de medewerkers van
politie en brandweer, openbaar ministerie en rechterlijke macht,
justitiële inrichting en reclassering, voogdijraad en immigratie- en
naturalisatiedienst wordt daar in Caribisch Nederland dagelijks hard aan
gewerkt. In 2016 werd indringend duidelijk welke risico’s dit werk met
zich mee kan brengen, toen een agent van het Korps Politie Caribisch
Nederland (KPCN) in augustus werd doodgeschoten tijdens het
uitoefenen van zijn taak. Dit voorval heeft een grote impact gehad op
de medewerkers van KPCN. De bevolking van Bonaire heeft nauw
meegeleefd met de nabestaanden en met het KPCN.
VenJ-beleidsagenda 2016-2020
Medio 2016 is door de Bestuursraad van VenJ de beleidsagenda 20162020 voor Caribisch Nederland vastgesteld. Daarmee zijn de
uitgangspunten en prioriteiten voor de komende jaren onderstreept. De
belangrijkste uitgangspunten zijn: de basis in de veiligheids- en
justitieketen verder op orde brengen. Samenwerking in de Caribische
regio versterken en verder bevorderen van de ketensamenwerking.
•
•
•
•
•

Belangrijke prioriteiten voor de komende jaren zijn:
Strafrechtelijke aanpak van minderjarige delict plegers.
Focus op financieel-economisch rechercheren en aanpak van
grensoverschrijdende criminaliteit.
Bestrijding van corruptie.
Versterken van de grensbewaking en het vreemdelingentoezicht.

In december heeft de minister van Veiligheid en Justitie ook de Tweede
Kamer geïnformeerd over deze verdere ontwikkeling van de veiligheidsen justitieketen in Caribisch Nederland.
Brandweerkazerne
In 2016 is de nieuwe kazerne van het Brandweerkorps Caribisch
Nederland op Bonaire in gebruik genomen. Hiermee beschikt de
brandweer over een moderne kazerne die voldoet aan de eisen van deze
tijd. Verder zijn de kwalificatie-eisen wettelijk vastgelegd en is een
vakbekwaamheidsplan ingevoerd, gekoppeld aan door het Instituut
Fysieke Veiligheid gecertificeerde diploma’s. Met de nieuwe kazerne, de
kwalificatie-eisen en het vakbekwaamheidsplan is in het professioneel
handelen van het brandweerkorps een flinke stap vooruit gezet.

41

Rechtsbijstand
De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het stelsel van kosteloze
rechtskundige bijstand in Caribisch Nederland is per 1 juli 2016
overgedragen aan de Raad voor Rechtsbijstand. De Raad voert die taak
in Europees Nederland al jaren uit en kan zo de ruime ervaring en
expertise ook inzetten voor de rechtsbijstand in Caribisch Nederland. De
intake van de aanvragen en uitgifte van de beslissingen blijft gewoon op
Bonaire, Saba en Sint Eustatius plaatsvinden.
Veiligheidshuis
Het Veiligheidshuis op Bonaire heeft in 2016 verdere stappen gezet in
een professionele en doelgerichte samenwerking van de betrokken
organisaties op de domeinen van zorg, onderwijs en justitie. Eind 2016
is een samenwerkingsconvenant door alle ketenpartners ondertekend
met onder meer afspraken over de bescherming van persoonsgegevens.
KPCN
In december 2016 heeft de minister van Veiligheid en Justitie zijn visie
op de doorontwikkeling van het KPCN naar de Tweede Kamer gestuurd.
Per 1 januari 2017 is dhr. Jose Rosales – die sinds maart 2016 reeds als
waarnemend korpschef functioneerde – benoemd als nieuwe korpschef
van het KPCN. De korpsbeheerder en de nieuwe korpschef gaan in nauw
onderling overleg vorm geven aan deze doorontwikkeling.

42

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
In de afgelopen kabinetsperiode zijn voor de beleidsonderwerpen van
VWS op terrein van de (jeugd) zorg een aantal verbeteringen
gerealiseerd. Het streven bij deze verbeteringen is de zorg op de drie
eilanden naar een voor Nederlands begrip aanvaardbaar niveau te
brengen, rekening houdend met de specifieke omstandigheden en
kenmerken van de drie eilanden.
Curatieve gezondheidszorg
Voor de curatieve gezondheidszorg is gestart met investeringen in de
acute zorg en de curatieve zorg (ambulances, helikopter voor
spoedvervoer, nierdialysecentrum en jumelage VU/AMC op Bonaire).
Tevens zijn inmiddels de medische uitzendingen efficiënter
georganiseerd, net als de bloed- en geneesmiddelenvoorziening. En tot
slot is in 2016 is gestart met een vierjarig bijscholingstraject van de in
Caribisch Nederland werkzame huisartsen.
Voor ouderen is op alle eilanden dagbesteding gerealiseerd en hetzelfde
geldt voor de voorzieningen voor geestelijke gezondheidszorg (vooral de
verslavingszorg).
In het kader van de jeugdzorg zijn Centra voor Jeugd en Gezin (CJG’s),
residentiële jeugdzorgvoorzieningen op Bonaire en ambulante
hulpverlening opgezet.
Voor de publieke gezondheidszorg zijn de openbare lichamen eerst
ondersteund met het vormgeven van de taken op dit gebied. De
eilandbesturen hebben vervolgens op basis van de Wet publieke
gezondheidszorg (vanaf 2014) middelen gekregen om de publieke
gezondheidszorg zelf in te vullen.
Zorgregeling
Er is in Caribisch Nederland een afzonderlijke zorgregeling ingevoerd
waardoor alle legaal op het eiland verblijvende en/ of werkende
inwoners van Caribisch Nederland, in tegenstelling tot voor de transitie,
toegang hebben tot zorg. De uitvoering van deze regeling heeft een
moeilijke start gekend maar is inmiddels in een kort tijdsbestek op een
aanvaardbaar niveau gebracht.

43

Beleidsdoorlichting Caribisch Nederland
Eind 2016 is de beleidsdoorlichting Caribisch Nederland (2011-2015)
naar de Eerste en Tweede kamer verzonden. Deze doorlichting laat zien
dat er op gebied van VWS vooral nog verbeteringen op het gebied van
langdurige zorg en maatschappelijke ondersteuning moeten worden
gerealiseerd. Ook wordt geadviseerd de informatievoorziening rond zorg
sterk te verbeteren. En tot slot wordt aanbevolen om de aandacht nu
vooral te richten op de zwakkeren in de Caribische samenleving. Meer
aandacht voor onderwerpen als voorkomen kindermishandeling en
huiselijk geweld. In de kabinetsreactie op de beleidsdoorlichting zijn
deze aanbevelingen onderschreven.

44