Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 191

Wijziging van de Kieswet houdende verhoging
van de voorkeurdrempel, beperking van de
mogelijkheid tot het aangaan van
lijstencombinaties alsmede vaststelling van het
tijdstip van de stemming voor de verkiezing van
de leden van de Eerste Kamer

Nr. 9

TWEEDE NOTA VAN WIJZIGING
Ontvangen 13 april 2010
Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:
A
In artikel I worden voor onderdeel B worden tien onderdelen ingevoegd,
luidende:
A
Artikel M 13 wordt als volgt gewijzigd:
1. Onder vernummering van het vierde lid tot vijfde lid wordt een lid
ingevoegd, luidende:
4. Onze Minister van Defensie kan in overeenstemming met Onze
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een of meer
militaire missies buiten het Koninkrijk aanwijzen ten behoeve waarvan
aldaar een briefstembureau wordt ingesteld.
2. In het vijfde lid (nieuw) wordt «het eerste en het derde lid» vervangen
door «het eerste, derde en vierde lid» en wordt na «Onze Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties» ingevoegd: , onderscheidenlijk Onze Minister van Defensie.
Aa
In artikel M 14 wordt na «de Nederlandse Antillen of in Aruba»
ingevoegd: dan wel naar de Nederlandse leiding in het inzetgebied van de
ingevolge artikel M 13, vierde lid, aangewezen militaire missie.
Ab
In artikel M 15 wordt na «de Nederlandse Antillen of in Aruba»
ingevoegd: of bij een voor een aangewezen militaire missie ingesteld
briefstembureau.

kst-32191-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 191, nr. 9

1

Ac
In artikel M 16, eerste lid, wordt na «de Nederlandse Antillen of in
Aruba» ingevoegd: danwel door de Nederlandse leiding van de militaire
missie.
Ad
In artikel M 17 wordt na «Onze Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties» ingevoegd: danwel Onze Minister van Defensie».
Ae
In artikel N 17, tweede lid, wordt na «de Nederlandse Antillen of in
Aruba» ingevoegd «danwel de Nederlandse leiding van de militaire
missie» en wordt na «gedurende vier weken bij de vertegenwoordiging»
ingevoegd: danwel de Nederlandse leiding van de militaire missie.
Af
In artikel N 18 wordt na «de Nederlandse Antillen of in Aruba»
ingevoegd: danwel op de militaire basis waar een briefstembureau is
ingesteld.
Ag
In artikel N 20, eerste lid, wordt na «de Nederlandse Antillen of in
Aruba» ingevoegd: danwel aan de Nederlandse leiding van de militaire
missie.
Ah
Artikel R 1 wordt als volgt gewijzigd:
1. In het eerste lid wordt «bij de commissaris van de Koning of een door
gedeputeerde staten aangewezen lid van dat college» vervangen door: bij
de voorzitter van het centraal stembureau, bedoeld in artikel S 1, eerste
lid, of het door deze aan te wijzen lid van dat bureau.
2. Onder vernummering van het tweede lid tot derde lid worden een lid
ingevoegd, luidende:
2. Op de kandidatenlijst wordt vermeld voor welke provincie of
provincies zij wordt ingeleverd.
Ai
Artikel R 2 komt te luiden:
Artikel R 2
1. Bij de lijst overgelegd een schriftelijke verklaring van ten minste één
lid van provinciale staten van iedere provincie waarvoor de lijst wordt
ingeleverd dat hij de lijst ondersteunt. Op deze verklaringen worden de
kandidaten op dezelfde wijze en in dezelfde volgorde vermeld als op de
lijst.
2. Een lid van provinciale staten mag niet meer dan één verklaring van
ondersteuning ondertekenen.
3. Een overgelegde verklaring van ondersteuning kan niet worden
ingetrokken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 191, nr. 9

2

4. Bij algemene maatregel van bestuur wordt geregeld waar en
wanneer de formulieren voor de verklaring van ondersteuning, kosteloos
voor de leden van provinciale staten verkrijgbaar zijn. Bij ministeriële
regeling wordt voor het formulier een model vastgesteld.
B
In artikel I worden na onderdeel B zeven onderdelen ingevoegd,
luidende:
Ba
In artikel R 5 wordt «die in eenzelfde provincie zijn ingeleverd»
vervangen door: die voor eenzelfde provincie zijn ingeleverd».
Bb
In artikel R 7 wordt, onder vernummering van het derde lid tot vierde
lid, een lid ingevoegd, luidende:
3. De voorzitter van het centraal stembureau of de door deze aangewezen lid van dat bureau stelt een bewijs van ontvangst ter hand aan
degene die de lijst inlevert en legt de bij hem ingeleverde lijsten onverwijld voor een ieder ter inzage.
Bc
Artikel R 8, eerste lid, komt te luiden:
1. Bij de lijst wordt overgelegd een schriftelijke verklaring van iedere
daarop voorkomende kandidaat dat hij instemt met zijn kandidaatstelling
op deze lijst voor de provincie of provincies waarvoor deze lijst is
ingeleverd.
Bd
In artikel R 9, eerste lid, wordt «Indien de kandidaat voorkomt op meer
dan één lijst» vervangen door: Indien de kandidaat meer dan één
verklaring ondertekent.
Be
Artikel R9a wordt als volgt gewijzigd:
1. In het eerste lid wordt «Indien de kandidaat voorkomt op meer dan
één lijst» vervangen door: Indien de kandidaat meer dan één verklaring
ondertekent.
2. In het derde lid wordt «de helft van de kiesdeler» vervangen door: of
gelijk aan de kiesdeler.
Bf
Artikel R 10 wordt als volgt gewijzigd:
1. In het eerste lid wordt «ingeleverd in verschillende provincies»
vervangen door: ingeleverd voor verschillende provincies.
2. In het tweede lid wordt na «Kandidatenlijsten» ingevoegd: ,
ingeleverd voor verschillende provincies,.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 191, nr. 9

3

Bg
Artikel R 11 vervalt.
C
Artikel I, onderdeel C, komt te luiden:
C
Artikel S 1 wordt als volgt gewijzigd:
1. Het derde lid wordt als volgt gewijzigd:
a. Onderdeel a komt te luiden:
a. dat voor een of meer provincies niet een verklaring als bedoeld in
artikel R 2, eerste lid, is overgelegd, waarbij buiten beschouwing blijven
de verklaringen van een lid van provinciale staten dat meer dan één
verklaring heeft ondertekend;.
b. In onderdeel c wordt na «zijn kandidaatstelling op de lijst» ingevoegd:
voor de provincie of provincies waarvoor deze lijst is ingeleverd.
2. In het vijfde lid vervalt: , tweede volzin,.
D
In artikel I worden na onderdeel C vier onderdelen ingevoegd, luidende:
Ca
In artikel S 2, eerste lid, wordt na «de geldigheid van de lijsten»
ingevoegd: voor iedere provincie waarvoor zij zijn ingeleverd.
Cb
Artikel S 3 wordt als volgt gewijzigd:
1. De aanhef komt te luiden:
Voor een provincie is ongeldig de lijst:.
2. In onderdeel a wordt «bij de commissaris van de Koning of het
daartoe aangewezen lid van gedeputeerde staten» vervangen door: bij de
voorzitter van het centraal stembureau of het door deze aangewezen lid
van dat bureau.
3. Onderdeel b komt te luiden:
b. waarbij niet is overgelegd een verklaring van ondersteuning van een
lid van provinciale staten van deze provincie als bedoeld in artikel R 2,
eerste lid, waarbij buiten beschouwing blijven de verklaringen van een lid
van provinciale staten die meer dan één verklaring heeft ondertekend;
Cc
Artikel S 4 wordt als volgt gewijzigd:
1. Het eerste lid wordt als volgt gewijzigd:
a. In de aanhef wordt na «van de lijst» ingevoegd: voor een provincie.
b. In onderdeel b wordt na «zijn kandidaatstelling op de lijst»
ingevoegd: voor deze provincie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 191, nr. 9

4

c. In onderdeel d wordt «van de in eenzelfde provincie» vervangen
door: van de voor deze provincie.
2. Het tweede lid wordt als volgt gewijzigd:
a. In de aanhef wordt na «de aanduiding van een politieke groepering»
ingevoegd: van de lijst voor een provincie.
b. Onderdeel b komt te luiden:
b. de aanduiding geplaatst is boven meer dan één van de bij het
centraal stembureau ingeleverde lijsten voor deze provincie.
Cd
In artikel S 6, eerste lid, wordt na «waarbij het centraal stembureau een
lijst» ingevoegd: voor een provincie.
E
In artikel I wordt na onderdeel D een onderdeel ingevoegd, luidende:
Da
Artikel S 12 wordt als volgt gewijzigd:
1. In het derde lid wordt «waarvan in alle provincies» vervangen door:
waarvan voor alle provincies.
2. Het vierde lid vervalt, onder vernummering van het vijfde lid tot
vierde lid.
3. In het vierde lid (nieuw) wordt «Artikel I 14» vervangen door: artikel I
14.
F
Onder vernummering van artikel II tot artikel III wordt een artikel
ingevoegd, luidende:
ARTIKEL II
Indien het bij koninklijke boodschap van 26 mei 2009 ingediende
voorstel van wet tot wijziging van de Kieswet in verband met de nieuwe
staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar
lichaam binnen Nederland (Kamerstukken 31 956) tot wet is of wordt
verheven, en eerder in werking is getreden of treedt dan, onderscheidenlijk op dezelfde datum in werking treedt als deze wet, wordt in artikel I,
onderdelen Aa tot en met Ac en Ae tot en met Ag, van deze wet «de
Nederlandse Antillen of in Aruba» telkens vervangen door: Aruba, in
Curaçao of in Sint Maarten.
Toelichting
Met deze nota van wijziging worden verschillende wijzigingen in het
wetsvoorstel aangebracht.
In de eerste plaats worden, naar aanleiding van het verslag van de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties uit de Tweede
Kamer (Kamerstukken II 2009/10, 32 191, nr. 5, p. 7), alsnog enkele
aanbevelingen van de Kiesraad met betrekking tot de Eerste Kamerverkiezingen overgenomen die hij gedaan heeft in zijn advies van 15 juli 2009
over het wetsvoorstel (kenmerk 2009-0000357348). Zo wordt er een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 191, nr. 9

5

regeling voorgesteld die centrale inlevering van kandidatenlijsten
bewerkstelligt. Daarnaast wordt de mogelijkheid voor politieke groeperingen om meer dan één kandidatenlijst binnen een provincie in te dienen,
geschrapt. Bovendien wordt ook ingegaan op de aanbevelingen van de
Kiesraad die niet, dan wel niet in dit wetsvoorstel, worden overgenomen.
In de tweede plaats wordt, naar aanleiding van de aangenomen motie
van het lid Pechtold (Kamerstukken II2009/10, 32 123 X, nr. 81), de
mogelijkheid gecreëerd om militaire missies aan te wijzen ten behoeve
waarvan aldaar briefstembureaus worden ingesteld.
Centrale inlevering van kandidatenlijsten
De Kiesraad heeft, in zijn advies van 15 juli 2009, aangegeven dat de
procedure van kandidaatstelling bij de Eerste Kamerverkiezing in de
praktijk als nodeloos omslachtig wordt ervaren. Politieke groeperingen
moeten op de dag van de kandidaatstelling in iedere provincie waarin zij
deelnemen een zelfstandige kandidatenlijst indienen. Bij iedere kandidatenlijst dient van iedere daarop voorkomende kandidaat een originele
instemmingsverklaring te worden overgelegd. Daarnaast moet de
kandidatenlijst worden ondertekend door een lid van Provinciale Staten.
De kandidatenlijst wordt ingeleverd bij de commissaris van de Koningin,
die op zijn beurt de kandidatenlijsten direct doorstuurt naar de Kiesraad,
fungerend als centraal stembureau. De omvangrijke administratie die dit
proces met zich meebrengt is veelal overbodig, omdat in de praktijk is
gebleken dat in alle kieskringen precies dezelfde lijsten worden
ingeleverd. Zo geschiedde althans bij de Eerste Kamerverkiezingen van
2007, 2003 en 1999.
Anders dan bij de Tweede Kamerverkiezingen en Provinciale Statenverkiezingen, is er in de Kieswet geen regeling neergelegd die centrale
inlevering van kandidatenlijsten bij de Eerste Kamerverkiezingen mogelijk
maakt. Deze beperkte vorm van centrale kandidaatstelling levert een
aanzienlijke werkdrukvermindering op voor politieke partijen voor zover
zij in verschillende kieskringen identieke kandidatenlijsten inleveren. In dat
geval hoeft namelijk slechts één keer de procedure van kandidaatstelling
te worden verricht in plaats van deze procedure voor alle kieskringen
afzonderlijk te verrichten. Bovendien is er door centrale inlevering van de
kandidatenlijst één contactpersoon, namelijk de inleveraar, die het herstel
van eventuele verzuimen voor de groepering kan coördineren.
Tegelijkertijd is de gedecentraliseerde kandidaatstelling een belangrijk
element in ons kiesstelsel. Met de gedecentraliseerde kandidaatstelling
wordt recht gedaan aan de wens om regionaal gedifferentieerde
kandidatenlijsten mogelijk te maken. Politieke groeperingen die aan de
verkiezingen willen deelnemen, moeten voor alle kieskringen waarin zij
deelnemen een kandidatenlijst indienen. Ook bij de Eerste Kamerverkiezing vindt de kandidaatstelling per kieskring plaats, waarbij iedere
provincie staat voor een kieskring.
Indien kandidatenlijsten, ingediend in de verschillende kieskringen,
identiek zijn, worden deze lijsten verbonden tot een «stel gelijkluidende
lijsten». Indien kandidatenlijsten enigszins verschillend zijn, maar wel
dezelfde aanduiding hebben of waarbij de eerste kandidaat dezelfde is,
worden deze kandidatenlijsten verbonden tot een «lijstengroep». Zowel
bij een stel gelijkluidende lijsten als bij een lijstengroep worden de
uitgebrachte stemmen bij elkaar opgeteld bij het vaststellen van de
verkiezingsuitslag. Zodoende wordt met de gedecentraliseerde kandidaatstelling niet alleen recht gedaan aan de wens om regionaal gedifferentieerde kandidatenlijsten mogelijk te maken, maar blijft ook het beginsel
van evenredige vertegenwoordiging onaangetast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 191, nr. 9

6

In deze nota van wijziging wordt de kandidaatstelling voor de Eerste
Kamerverkiezing zodanig vorm gegeven dat enerzijds de te verrichten
formaliteiten aanzienlijk worden vereenvoudigd, maar anderzijds de
mogelijkheid van het indienen van provinciaal gedifferentieerde kandidatenlijsten wordt behouden. De wijzingen houden het volgende in.
In de eerste plaats leveren de politieke groeperingen hun kandidatenlijsten voor de provincies direct in bij de Kiesraad, die fungeert als
centraal stembureau. Momenteel wordt per provincie bij de commissaris
van de Koningin de kandidatenlijsten ingeleverd. De commissaris van de
Koningin vervult hierin slechts een brievenbusfunctie, omdat hij de
kandidatenlijsten direct doorstuurt naar de Kiesraad. Deze taakverdeling
heeft bovendien in de praktijk tot verwarring geleid, doordat in enkele
gevallen de commissaris van de Koningin meende had dat hij de
kandidatenlijsten moest controleren, terwijl dat een taak van de Kiesraad
is (zie brief Kiesraad, d.d. 16 november 2007, kenmerk 2007-000489923, p.
8). Er is geen reden de taakverdeling tussen de commissaris van de
Koningin en de Kiesraad te handhaven. Door het wetsvoorstel moeten
politieke groeperingen hun kandidatenlijsten voor de verschillende
provincies direct inleveren bij de Kiesraad.
In de tweede plaats kunnen politieke groeperingen één kandidatenlijst
inleveren die voor meerdere provincies wordt ingediend. Dat heeft als
voordeel dat politieke groeperingen, voor zover zij voor verschillende
provincies identieke kandidatenlijsten willen indienen, niet langer voor
iedere provincie een aparte kandidatenlijst hoeven in te leveren. Dat levert
een aanzienlijke werkdrukvermindering op. Op de kandidatenlijst moet
daardoor worden aangegeven voor welke provincie(s) zij wordt ingediend.
Desalniettemin heeft een kandidatenlijst voor iedere provincie waarvoor
zij is ingediend een eigen zelfstandige betekenis. Daardoor zal bij het
onderzoek naar de kandidatenlijsten per provincie bekeken moeten
worden of de kandidatenlijst geldig is en of er kandidaten van de lijst
moeten worden geschrapt. Zodoende wordt voorkomen dat eventuele
fouten in een kandidatenlijst voor een bepaalde provincie gevolgen
hebben voor alle overige provincies waarvoor de kandidatenlijst is
ingeleverd. In lijn hiermee moeten de kandidaten die zijn vermeld op een
kandidatenlijst op hun instemmingsverklaring aangeven voor welke
provincie(s) de instemming geldt. Indien de instemming van een
kandidaat voor een bepaalde provincie ontbreekt, zal hij alleen in die
provincie van de kandidatenlijst worden geschrapt, conform artikel S 4,
eerste lid, onderdeel b, van de Kieswet.
Verder wordt de huidige regeling dat een kandidatenlijst moet worden
ondertekend door een lid van provinciale staten van de provincie
waarvoor de lijst wordt ingeleverd, vervangen door het principe van de
ondersteuningsverklaring. Dit houdt in dat van iedere provincie waarvoor
de kandidatenlijst is ingeleverd van ten minste één lid van Provinciale
Staten een ondertekende verklaring moet worden overgelegd dat hij de
lijst ondersteunt. Zo wordt voorkomen dat op één kandidatenlijst van alle
provincies waarvoor de lijst is ingediend de handtekening van een lid van
provinciale staten moet staan.
Geen meerdere kandidatenlijsten binnen een provincie
De Kiesraad adviseert om de regeling te schrappen die het mogelijk
maakt dat politieke groeperingen bij de Eerste Kamerverkiezingen in één
provincie meerdere kandidatenlijsten kunnen indienen, om deze
vervolgens tot een lijstengroep te verbinden. Deze regeling had vermoedelijk als doel dat politieke groeperingen eventuele lijstuitputting konden
voorkomen (Kamerstukken II 1987/88, 20 264, nr. 3, p. 87). In de praktijk is
de regeling een dode letter geworden omdat het voor politieke groeperingen onder omstandigheden mogelijk is geworden tachtig namen op de
kandidatenlijst te plaatsen (artikel R 4, tweede lid). Het gevaar van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 191, nr. 9

7

lijstuitputting is niet meer reëel en politieke groeperingen hebben sinds
1991 dan ook geen gebruik meer gemaakt van de mogelijkheid om in
dezelfde provincie meer dan een lijst in te dienen. De regeling kan daarom
worden geschrapt. Te meer omdat uit navraag van de Kiesraad bij
verschillende politieke groeperingen is gebleken dat er geen behoeve
meer bestaat aan deze regeling (Advies Kiesraad, d.d. 16 november 2007,
kenmerk 2007-0000489923, p. 7).
Overige adviezen van de Kiesraad
De Kiesraad adviseert om te regelen dat de identiteit van de inleveraar
van een kandidatenlijst wordt gecontroleerd en het als een herstelbaar
verzuim aan te merken als de lijst wordt ingeleverd door iemand anders
dan degene die op de lijst vermeld staat. Verder adviseert de Kiesraad om
te regelen dat er naast de inleveraar van een kandidatenlijst ook een
plaatsvervangend inleveraar kan worden aangewezen. Daarmee wordt
voorkomen dat politieke groeperingen twee of meer versies van hun
kandidatenlijst en machtigingen tot het plaatsen van een aanduiding
voorbereiden, voor het geval de beoogde inleveraar op de dag van
kandidaatstelling onverhoopt verhinderd blijkt te zijn.
Hoewel het advies van de Kiesraad zich beperkt tot de Eerste Kamerverkiezing moet het advies in breder verband worden gelezen. Ook bij de
Tweede Kamerverkiezingen, provinciale statenverkiezingen, gemeenteraadsverkiezingen alsmede de verkiezingen van het Europees Parlement
ontbreken namelijk deze voorzieningen. Omdat een eventuele aanpassing
van de Kieswet hieromtrent zich niet moet beperken tot alleen de Eerste
Kamerverkiezingen moet het advies in deze brede context worden
overwogen. Derhalve is het onwenselijk om reeds in het kader van dit
wetsvoorstel een wetswijziging voor alleen de Eerste Kamerverkiezing te
overwegen.
Verder adviseert de Kiesraad te regelen dat de groep mensen die
bezwaar in kunnen brengen tegen de uitslag van de Eerste Kamerverkiezingen te vergroten door aansluiting te zoeken bij het begrip «kiesgerechtigde». Thans kunnen alleen de leden van provinciale staten bezwaren
inbrengen. Ik deel de opvatting van de Kiesraad niet. Een verkiezing – en
met name de verkiezingsuitslag – behoort tot het domein van de kiezers.
Daardoor dient er geen ruimte zijn voor personen die geen kiezer zijn, om
bezwaren in te brengen tegen de uitslag van een verkiezing. Eenzelfde
uitgangspunt geldt ook voor de Tweede Kamerverkiezing, provinciale
statenverkiezingen alsmede de verkiezingen voor het Europees Parlement.
Voorts adviseert de Kiesraad om een kennelijke vergissing in de
artikelen S 1, vierde lid, Y 12 en Y 16 te herstellen. In deze artikelen wordt
het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aangewezen
als locatie om verzuimen te herstellen, terwijl dat gebeurt bij het centraal
stembureau. Deze omissie wordt hersteld in een wetsvoorstel tot herstel
van wetstechnische gebreken en leemten in diverse wetsbepalingen op
het terrein van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Tot slot heeft de Kiesraad in een eerder advies, d.d. 16 november 2007
(kenmerk 2007-0000489923), geadviseerd om de regeling met betrekking
tot de terinzagelegging van de kandidatenlijsten bij de Eerste Kamerverkiezingen aan te passen. Kandidatenlijsten worden nu meteen ter inzage
gelegd na inlevering, waaronder de ongeldige kandidatenlijsten. De
Kiesraad adviseert om, na het onderzoek van de kandidatenlijsten, alleen
de geldige kandidatenlijsten ter inzage te leggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 191, nr. 9

8

Ik deel deze opvatting van de Kiesraad niet. Het belang van een
transparant en controleerbaar verkiezingsproces brengt met zich mee dat
alle kandidatenlijsten, waaronder de ongeldige lijsten, ter inzage worden
gelegd. De kenbaarheid voor de kiezer welke kandidatenlijsten geldig zijn,
wordt gewaarborgd doordat op grond van artikel S 13 de geldige
kandidatenlijsten worden gepubliceerd in de Staatscourant.
Briefstembureaus op militaire missies
Op 17 december 2009 aanvaardde de Tweede Kamer de motie-Pechtold
van 3 december 2009 (Kamerstukken II 2009/10, 32 123 X, nr.81) waarin de
regering wordt verzocht om bij substantiële missies de mogelijkheid te
creëren om niet alleen op ambassades en consulaten, maar ook op
militaire bases briefstembureaus te verwezenlijken voor Nederlanders die
deel uitmaken van een van de genoemde missies. In onderdeel A strekken
de onderdelen A tot en met Ag ter uitvoering van die motie.
Kern van de voorgestelde wijzigingen is dat in artikel M 13 een vierde
lid wordt ingevoegd dat de mogelijkheid in het leven roept voor de
Minister van Defensie om – in overeenstemming met de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties – een of meer militaire missies
buiten het Koninkrijk aan te wijzen ten behoeve waarvan een briefstembureau wordt ingesteld. In lijn met de motie-Pechtold ligt het in de rede
tot een zodanige aanwijzing over te gaan indien sprake is van een
substantiële missie. Het inrichten en organiseren van een briefstembureau
vergt immers extra inspanningen, die in een aanvaardbare verhouding
moeten staan tot het voordeel dat het stemmen via een briefstembureau
biedt ten opzichte van de huidige wijze van stemmen per brief.
De overige voorgestelde wijzigingen zijn van technische aard en
strekken ertoe de Minister van Defensie en de leiding van de
militaire missie in te passen in de procedure voor briefstembureaus. Het
gaat daarbij onder meer om het benoemen van de leden en plaatsvervangende leden van het briefstembureau door de Minister van Defensie en
om het belasten van de Nederlandse leiding van de militaire missie met
uitvoerende taken in de procedure van het briefstemmen. In de betrokken
onderdelen van deze nota van wijziging wordt gesproken van de
Nederlandse leiding van de militaire missie. Doorgaans zal dit de
zogenaamde contingentscommandant zijn. Voor de formulering van de
bepalingen in de Kieswet is echter bewust gekozen voor de meer neutrale
beschrijving «de Nederlandse leiding van de militaire missie» om met het
oog op mogelijke toekomstige ontwikkelingen bij het aanwijzen van
briefstembureaus niet beperkt te worden door een te specifieke
aanduiding van de commandant.
Hieronder volgt een toelichting per onderdeel.
Onderdelen A (onderdelen A tot en met Ag) en F
Door de onderdelen A (onderdelen A tot en met Ag) en F worden in het
wetsvoorstel verschillende onderdelen ingevoegd die de artikelen M 13
tot en met M 17, N 18 en N 20 van de Kieswet aanpassen. Daardoor kan
de Minister van Defensie – in overeenstemming met de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties – een of meer militaire missies
buiten het Koninkrijk aanwijzen ten behoeve waarvan een briefstembureau wordt ingesteld. Verwezen wordt naar het algemeen deel van deze
toelichting. Onderdeel F betreft een samenloopbepaling die nodig is in
verband met het wetsvoorstel tot Wijziging van de Kieswet in verband
met de nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint Eustatius en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 191, nr. 9

9

Saba als openbaar lichaam binnen Nederland (Kamerstukken I 2009/10, 31
956, A).
Onderdelen A (onderdeel Ah en Ai) tot en met E
Door de onderdelen A (onderdeel Ah en Ai) tot en met E worden
verschillende onderdelen in het wetsvoorstel ingevoegd tot wijziging van
de volgende artikelen van de Kieswet.
De artikelen R 1, R 7 en R 11
In het eerste en vierde lid van artikel R 1 wordt geregeld dat de
kandidatenlijsten worden ingeleverd bij de voorzitter van het centraal
stembureau of bij het door deze aan te wijzen lid van dat bureau. Op
grond van artikel R 7, derde lid, stelt het centraal stembureau een
ontvangstbewijs ter hand aan degene die de lijst inlevert en legt de bij
hem ingeleverde lijsten voor een ieder ter inzage. Artikel R 11 kan
daardoor vervallen. Dat artikel regelde dat de kandidatenlijst bij de
commissaris van de Koningin wordt ingeleverd en op welke wijze de
kandidatenlijsten werden overgebracht naar het centraal stembureau.
Artikel R 2
In artikel R 2 wordt de eis dat een kandidatenlijst wordt ondertekend
door een lid van Provinciale Staten vervangen door het principe van de
ondersteuningsverklaring. Dit houdt in dat van iedere provincie waarvoor
de kandidatenlijst is ingeleverd van ten minste één lid van Provinciale
Staten een ondertekende verklaring moet worden overgelegd dat hij de
lijst ondersteunt. Daardoor wordt voorkomen dat op één kandidatenlijst
van alle provincies waarvoor de lijst is ingeleverd de handtekening van
een lid van Provinciale Staten moet staan.
Een lid van Provinciale Staten kan slechts één verklaring van ondersteuning ondertekenen. Is een verklaring van een lid van Provinciale
Staten overgelegd, dan kan hij niet worden ingetrokken. Voor de
verklaring van ondersteuning wordt bij ministeriële regeling een formulier
vastgesteld.
De artikelen R 8 tot en met R 10, eerste lid
Dit betreffen tekstuele wijzigingen van bepaalde onderdelen van deze
artikelen, zodat de formulering aansluit op het centraal inleveren van de
kandidatenlijsten. De aanpassing van artikel R 9a, derde lid, heeft
betrekking op de voorkeurdrempel die voor de verkiezing van de leden
van de Eerste Kamer wordt verhoogd tot 100%.
Artikel R 10, tweede lid en S 4, tweede lid
De wijzigingen hebben tot gevolg dat politieke groeperingen niet langer
binnen een provincie meer dan één kandidatenlijst kunnen indienen.
Verwezen wordt naar het algemene deel van deze toelichting.
Artikelen S 1 tot en met S 4, eerste lid, S 6 en S 12
In deze artikelen worden tekstuele wijzigingen doorgevoerd zodat de
formulering aansluit op het centraal inleveren van kandidatenlijsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 191, nr. 9

10

Uit deze formuleringen blijkt dat als een kandidatenlijst wordt
ingeleverd voor twee of meer provincies, deze kandidatenlijst voor iedere
provincie een zelfstandige betekenis heeft. Voor elke provincie zal apart
worden beoordeeld of de kandidatenlijst geldig is en of er kandidaten van
de lijst moeten worden geschrapt.
De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
A. Th. B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 191, nr. 9

11