Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

118
Vragen van de leden Lodders (VVD) en Geurts (CDA) aan de Minister van
Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit over verbod op het gebruik van de
sleepvoet (ingezonden 11 juni 2018).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 2 oktober 2018).
Vraag 1, 2
Heeft u het in 2016 aangekondigde verbod op het gebruik van de sleepvoet
heroverwogen? Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?
Bent u zich ervan bewust dat met het verbod op het gebruik van de sleepvoetbemester naar alternatieve systemen gezocht moet worden voor het
bemesten met drijfmest van grasland op veen en klei?
Antwoord 1, 2
Het aangekondigde verbod op het gebruik van de sleepvoetbemester heeft
betrekking op het verbod ervan op grasland gelegen op klei- en veengrond.
Dit verbod is in 2011 en 2012 al aangekondigd (Kamerstukken 30 654, nr. 99
respectievelijk 33 037, nr. 32). Een verbod op toepassing op zand- en
lössgrond werd in 2009 aangekondigd (Kamerstuk 28 385, nr. 134) en is in
2012 ingevoerd (Stb. 2009, nr. 477). In 2016 heeft mijn ambtsvoorganger uw
Kamer meegedeeld dat de voorgenomen datum van inwerkingtreding van het
verbod op het gebruik van de sleepvoetbemester op grasland op klei- en
veengrond werd opgeschort van 1 januari 2017 naar 1 januari 2018 (Kamerstuk 33 037, nr. 182) en in mijn brief van 23 mei jl. (Kamerstuk 33 037, nr. 286)
heb ik u geïnformeerd over mijn besluit het verbod op 1 januari 2019 in
werking te laten treden vanwege de noodzaak om in het kader het Programma Aanpak Stikstof (PAS) tot aantoonbare vermindering van de
ammoniakemissie in de landbouw te komen. Dit is in overeenstemming met
de «Overeenkomst generieke maatregelen in het kader van PAS» (maart
2014)1 die mijn ministerie en sectorale vertegenwoordigende instanties uit de
landbouw hebben ondertekend. Een van de afspraken is om via het sleepvoetverbod op grasland op klei en veen de ammoniakemissie te verminderen.
In lijn met deze overeenkomst zijn er sinds 2013 alternatieven ontwikkeld,

1

ah-tk-20182019-118
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/convenanten/2014/03/18/
convenant-maatregelen-programma-aanpak-stikstof/convenant-maatregelen-programmaaanpak-stikstof.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

mede omdat met de toegestane bemestingssystemen die de mest in de
grond brengen door in de graszode te snijden (de zodenbemester en de
sleufkouterbemester) er risico’s zijn op beschadiging van de graszode, vooral
op veengrond. Op zwaardere kleigrond is veel trekkracht nodig en kunnen
deze systemen bij droogte onvoldoende in de grond komen waardoor ze
mest niet voldoende in de bodem brengen.
Vraag 3, 4
Welke alternatieven zijn er volgens u?
Kunt u toelichten wat de gevolgen van het gebruik van deze alternatieven zijn
voor de verschillende grondsoorten?
Antwoord 3, 4
Met medefinanciering van het ministerie zijn er onderzoeken uitgevoerd door
het bedrijfsleven om tot alternatieven te komen voor gebruik op grasland op
klei- en veengrond. In de Overeenkomst staan de randvoorwaarden:
1) eenzelfde of hogere ammoniakemissiereductie als het injecteren van mest
in de bodem, 2) geen negatieve gevolgen voor andere milieuaspecten en
3) handhaafbaar en controleerbaar. De Commissie van Deskundigen
Meststoffenwet (CDM) heb ik gevraagd de onderzoeken te beoordelen op de
mate van ammoniakemissie2 betreffende voorwaarde 1) en de wijze waarop
deze technisch geborgd zouden kunnen worden3 betreffende voorwaarde 3).
De alternatieven die voldoen aan de voorwaarden, zijn de pulse-trackbemester die de drijfmest in kuiltjes in de grond brengt en de sleepvoetbemester waarbij de drijfmest verdund met water (twee delen mest en één deel
water) op de grond wordt gebracht in strookjes van maximaal 10 cm breed.
Wat betreft voorwaarde 2) is er geen aparte beoordeling door de CDM
geweest. De Technische Commissie Bodem (TCB) heeft in haar advies bij het
systeem waarbij verdunning van mest plaatsvindt, opgenomen dat er met
verdunde mest een groter risico is op afspoeling. In de onderzoeken die zijn
uitgevoerd met de sleepvoetbemester waarbij drijfmest die was verdund met
water, werd aangewend, is dat echter niet waargenomen; daarbij is tot bijna
40 m3 drijfmest (plus water) per hectare aangewend bij verdunning van twee
delen mest en één deel water.
Voor deze alternatieven werkt mijn ministerie nu aan de uitwerking van de
regelgeving zodat deze kunnen worden toegepast in 2019. Ook werkt mijn
ministerie op verzoek van de sector aan uitwerking van een alternatief voor
bedrijven waar de melk- en kalfkoeien bovengemiddeld worden geweid. Dan
mag in beperkt mate de sleepvoetbemester worden gebruikt zonder dat
daarbij de drijfmest wordt verdund met water; dat betreft de zomerperiode.
Want in het voorjaar dient met een emissiearm bemestingssysteem de
drijfmest te worden uitgereden; dit kan ook met de sleepvoetbemester, maar
dan dient de mest met voldoende water te worden verdund.
Vraag 5
Bent u ermee bekend dat alternatieve vormen van mestaanwending op
sommige grondsoorten haaks staan op uw beleid om het scheuren van
grasland tegen te gaan?
Antwoord 5
De hierboven vermelde alternatieven zijn juist ontwikkeld om het doorsnijden
van de graszode op klei- en veengrond te voorkomen. Dit draagt bij aan het
tegengaan van het scheuren van grasland op deze grondsoorten.
Vraag 6
Kunt u aangeven of, en hoe, er bij het maken van de afweging van het
verbod van de sleepvoetbemester alleen gekeken is naar de effecten met
betrekking tot Natura 2000 of ook naar de gevolgen van het gebruik van
andere technieken voor bijvoorbeeld de grond en het bodemleven?

2

https://www.wur.nl/upload_mm/9/2/a/392e7151-dd14-48f8-aedd798542e7a328_1719217_Oene%20Oenema%20bijlage%201.pdf
3
https://www.wur.nl/upload_mm/e/6/b/c0cd7d38-e69b-417d-bbc9ddf2179a27db_1716236_Oene%20Oenema%20bijlage%201.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Er is in de onderzoeken aandacht geweest voor de mate van ammoniakemissie en de beschadiging aan de graszode. Daar deze methoden niet wezenlijk
verschillen van de bestaande methoden, is er geen specifieke aandacht
geweest voor de gevolgen voor het bodemleven.
Vraag 7
Waarom kondigt u aan dat als de controleerbaarheid van alternatieve
systemen niet geborgd is het verbod toch van kracht wordt? Hoe houdt u
rekening met een goede landbouwpraktijk?
Antwoord 7
Ik voer het «sleepvoetverbod» in omdat de afspraken die daarover gemaakt
zijn, moeten worden doorgevoerd om de doelstellingen van het PAS te
realiseren. Indien op de alternatieven waarop borgingstechniek noodzakelijk
is, deze techniek niet beschikbaar is in het bemestingsseizoen van 2019, dan
zijn alleen de technieken toegestaan waarbij de mest in de grond wordt
gebracht. In het kader van goede landbouwpraktijk is het zaak dat deze
alternatieve systemen kunnen worden gebruikt zodat beschadiging van de
graszode wordt voorkomen. Bij het bemestingssysteem dat de mest in
kuiltjes in de grond brengt, lijkt de kans op beschadiging aan de graszode het
kleinst.
Vraag 8
Wie is verantwoordelijk voor de borging van mogelijke alternatieven en welke
rol heeft u daarbij?
Antwoord 8
De gebruiker is er verantwoordelijk voor dat op de alternatieven die niet meer
op het oog kunnen worden gecontroleerd een borgingstechniek aanwezig is,
zodat bij controle via digitale informatie kan worden nagegaan of het
betreffende alternatief op de juiste wijze heeft gewerkt. Dit betreft de
sleepvoetbemester waarmee met water verdunde mest wordt uitgereden.
Wat betreft bovengemiddelde beweiding van melk- en kalfkoeien in combinatie met het gebruik van de sleepvoetbemester zonder verdunning met water
toe te passen, zal worden aangesloten op de bestaande certificering voor het
leveren van weidemelk.
In de uitwerking van de regelgeving is het de bedoeling dat de producent of
leverancier ervoor verantwoordelijk is dat, wanneer vereist, nieuw verkochte
systemen voor bemesting technisch geborgd zijn. Per type van een machinebouwer moet deze borging, voordat het in de handel komt, getoetst zijn door
een door de overheid aangewezen instantie. Voor bestaande systemen geldt
dat de eigenaar ervoor verantwoordelijk is dat via een machinebouwer het
bestaande systeem wordt voorzien van een technische borging die per
machinebouwer is goedgekeurd door een door de overheid aangewezen
instantie.
Vraag 9
Kunt u aangeven welke voordelen deze nieuwe systemen hebben voor
bemesten van bedrijven die de koeien weiden? Kunt u de onderzoeksresultaten daarover naar de Kamer sturen?
Antwoord 9
Het gebruik van de alternatieve bemestingssystemen wordt niet echt anders.
Het enige dat verandert is dat er bij gebruik van de sleepvoetbemester water
aan de mest moet worden toegevoegd en dat daarbij een borging nodig is
om bij controle te kunnen vaststellen of de voorgeschreven verdunning met
water is toegepast. Dit verschilt niet wezenlijk voor de toepassing op
bedrijven die wel en niet weiden. Voor het systeem van bovengemiddelde
beweiding dient er bovengemiddeld geweid te worden om tot voldoende
reductie van ammoniakemissie te komen. Ik heb onlangs een advies aan de
CDM gevraagd en ontvangen over het minimale aantal weide-uren dat nodig
is om de sleepvoetbemester met onverdunde mest bij bovengemiddelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

beweiding te mogen gebruiken (zie bijlage)4. Een daarbij gestelde voorwaarde, in lijn met wat in de Overeenkomst generieke maatregelen staat, is
dat de ammoniakemissie op bedrijfsniveau minstens gelijk moet zijn aan een
bedrijfssituatie waar de melk- en kalfkoeien 720 uren weidegang per jaar
hebben en alle drijfmest emissiearm wordt aangewend (dat is met een
systeem waarbij de ammoniakemissie gelijk is aan die van een zodenbemester). Om de sleepvoetbemester toe te passen waarbij alle drijfmest onverdund
wordt uitgereden, zijn er gemiddeld 4.200 weide-uren nodig om aan deze
voorwaarde te voldoen. Dat wordt lager naarmate een groter aandeel met
een emissiearm systeem wordt uitgereden: bij 60% emissiearm zijn 2450
weide-uren nodig.
Vraag 10
Welke afwegingen liggen ten grondslag aan de beslissing een uitzondering te
maken voor de sleepvoetbemester met sleepslangsysteem aangezien aan
deze uitzondering ook nadelen kleven (zo is voor dit systeem veel extra water
nodig en zware machines die soms ook bij natte weersomstandigheden over
het land moeten rijden)? Bent u bereid deze onderbouwing met de Kamer te
delen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
Ik ben niet van plan in de regelgeving een uitzondering te maken voor de
noodzakelijke borgingstechniek in het slangaanvoersysteem waarbij een
sleepvoetbemester als bemestingselement wordt gebruikt. Elk systeem dat in
combinatie met een dergelijk bemestingselement wordt gebruikt en water
moet gebruiken voor verdunning zal bij controle door middel van borgingstechniek moeten kunnen aantonen dat op de juiste wijze de verdunning is
toegepast. Het slangaanvoersysteem met sleepvoetbemester heeft ten
opzichte van het systeem waarbij een tankwagen met daarachter een
sleepvoetbemester of waarbij een zodenbemester wordt toegepast als
voordeel dat er minder trekkracht nodig is.
Vraag 11
Klopt het dat aan alternatieven de eis gesteld wordt dat de drijfmest na
toedienen niet meer zichtbaar mag zijn? Zo ja, wat is hiervan de onderbouwing?
Antwoord 11
Nee, dat is niet juist. Bij op het oog controleerbare systemen moet de mest in
sleufjes of kuiltjes van maximaal 5 cm breed liggen waarbij de mest niet over
de rand komt. Bij systemen waarbij verdunning met water wordt toegepast,
moet de mest in strookjes van maximaal 10 cm breed op de grond worden
gelegd; in de rijen is er daarbij een minimale afstand van 15 cm (hart-ophart).

4

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4