Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 000 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2012

Nr. 6

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN DEFENSIE EN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 oktober 2011
Tijdens de begrotingsbehandeling van Defensie op 8 december 2010
(Handelingen II 2010/11, nr. 32, blz. 59–93) is onder meer gesproken over
militaire bijstand aan de nationale civiele autoriteiten. Tijdens dit debat is
toegezegd dat de Tweede Kamer nadere informatie zou ontvangen over
de mogelijkheid van een kader waaraan besluitvorming over deze vorm
van bijstand wordt getoetst. Met deze brief voldoen wij aan deze
toezegging. De brief geeft een uiteenzetting van de uiteenlopende vormen
van bijstand en gaat in op de toetsing die aan de besluitvorming vooraf
gaat.
Defensie voert zowel structurele als incidentele taken uit ter bescherming
van de nationale veiligheid.Structurele taken zijn er voor de Koninklijke
Marechaussee (KMar) en de Kustwacht, maar bijvoorbeeld ook voor de
Explosieven Opruimingsdienst Defensie. Daarnaast zijn er meerdere
vormen van incidentele militaire bijstand en steunverlening. Civiele
autoriteiten hebben hiervoor in 2010 78 verzoeken gedaan. Bij incidentele
bijstand kan worden gedacht aan de inzet van onbemande vliegtuigjes,
blushelikopters en militaire duikers.
De militaire bijstand aan de politie ten behoeve van de handhaving van de
openbare orde, de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde en het
verrichten van taken ten dienste van de justitie berusten op de Politiewet
1993. De artikelen uit deze wet met betrekking tot bijstandsverlening
kennen een getrapte systematiek. Eerst wordt gekeken of de bijstand kan
worden geleverd door de KMar als politieorganisatie met een militaire
status, op grond van artikel 58 van de Politiewet 1993. Indien hierin niet
kan worden voorzien, kan op grond van artikel 59 van deze wet bijstand
worden verleend door andere onderdelen van de krijgsmacht. Daarnaast
kan in geval van een brand, een ramp of een crisis, of van ernstige vrees
voor het ontstaan daarvan, militaire bijstand worden verleend aan de

kst-33000-X-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 6

1

civiele autoriteiten op grond van de Wet Veiligheidsregio’s. Dit is onder
andere gebeurd bij de recente overlast als gevolg van hoog water in
Limburg. Ook de inzet van bluswagens bij de brand in Moerdijk en de
inzet van transporthelikopters bij het blussen van natuurbranden zijn hier
voorbeelden van. Defensie zet deze transporthelikopters in op basis van
beschikbaarheid en kan op verzoek een tijdelijke stand-by regeling
activeren.
Bij welke gezagsdragers de verantwoordelijkheid voor de militaire
bijstand berust is afhankelijk van de situatie. De gezagsdragers hebben de
beslissingsbevoegdheid over de inzet en het optreden nadat Defensie, als
beheerder, bijstand heeft toegezegd. Militaire bijstand ter handhaving van
de openbare orde staat onder het gezag van de plaatselijke burgemeester.
Militaire bijstand ten behoeve van de strafrechtelijke handhaving van de
rechtsorde of taken ten dienste van de justitie staat onder het gezag van
de Officier van Justitie.
De minister van Defensie zal een verzoek om militaire bijstand toetsen op
grond van zijn verantwoordelijkheden als beheerder van de KMar en als
werkgever. De toetsingscriteria betreffen de beschikbaarheid van de
gevraagde capaciteit, de veiligheid van het defensiepersoneel, de vereiste
wettelijke bevoegdheden en benodigde instructies, zoals de ambtsinstructie bij inzet op grond van de Politiewet 1993, en het benodigde
materieel, waaronder eventueel bewapening voor de uitvoering van de
gevraagde werkzaamheden. Daarnaast wordt bezien wat het publieke
effect is van de inzet van militairen en wordt vastgesteld welke organisatie
aansprakelijk is indien onverhoopt schade ontstaat.
De taken ten dienste van Justitie worden in sommige gevallen rechtstreeks onder het gezag van de minister van Veiligheid en Justitie
uitgevoerd. Deze kan in overleg met de minister van Defensie bepalen
voor welke taken en in welke omvang de KMar en de overige krijgsmachtdelen voor bijstand worden ingezet.
Alvorens een verzoek van de lokale autoriteiten voor militaire bijstand
wordt doorgeleid naar de minister van Defensie, beziet de minister van
Veiligheid en Justitie onder meer of er bij de politie of andere
hulpdiensten civiele capaciteit beschikbaar is.
Op grond van interdepartementale afspraken kan de minister van
Veiligheid en Justitie in urgente situaties rechtstreeks een beroep doen op
de krijgsmacht. Dit geldt bijvoorbeeld voor de inzet van F-16’s als Quick
Reaction Alert bij schendingen van het luchtruim in het kader van
terrorismebestrijding. Vergelijkbare afspraken bestaan ook voor de inzet
van de Dienst Speciale Interventies waarvan defensie-eenheden integraal
deel uitmaken. Ook over de snelle inzet van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie, ruim 1500 keer per jaar, zijn afspraken gemaakt.
Tijdens het spoeddebat op 7 december 2010 over de situatie in Eindhoven
en omgeving (Handelingen II 2010/11, nr. 3\1, blz. 70–90) is in het bijzonder
de inzet van de KMar ter ondersteuning van de civiele autoriteiten aan de
orde gekomen. Wanneer de politie niet of onvoldoende over de vereiste
capaciteit beschikt, kan de KMar bijstand verlenen aan de politie. Een
goed voorbeeld hiervan is het gecombineerde team van de Taskforce in
Brabant, waarbij rechercheteams van onder andere politie en KMar
samenwerken ter bestrijding van de georganiseerde (drugs)misdaad.
Hiervoor heeft het Openbaar Ministerie, in afstemming met het departement van Veiligheid en Justitie, recherchecapaciteit vrijgemaakt bij
andere onderzoeken die de Koninklijke marechaussee verricht. Het aantal
beschikbare marechaussees en de termijn waarbinnen deze ingezet
kunnen worden, is afhankelijk van zowel de aard en omvang van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 6

2

bijstandsverzoek alsmede van het verloop van de andere rechercheonderzoeken die door de KMar verricht worden op dat moment. De invoering
van de Nationale Politie zal leiden tot een verdere vereenvoudiging van de
bijstandsprocedures, waardoor de intensivering van de samenwerking
tussen politie en krijgsmacht zal worden bevorderd.
Ook op het terrein van Cyber Security zal de samenwerking tussen
Defensie en civiele partners worden geïntensiveerd om de betrouwbaarheid en weerbaarheid van het digitale domein te vergroten. Hierbij zal
onder meer de nadruk komen te liggen op het ontwikkelen en delen van
kennis en wederzijdse ondersteuning bij grootschalige incidenten.
Het Ministerie van Defensie heeft in 2010 een convenant gesloten met het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (in overleg met
de VNG) en het Ministerie van Justitie inzake de vernieuwing van de wijze
van financiering van de nationale inzet van de krijgsmacht. De drie
laatstgenoemde partijen stellen jaarlijks een bedrag ter beschikking aan
Defensie waaruit alle additionele uitgaven voor militaire bijstand en
steunverlening die zich in het betreffende jaar voordoen, worden vergoed.
Eén en ander betekent een aanzienlijke vermindering van de administratieve last.
De in deze brief beschreven procedures en afspraken waarborgen dat
Defensie snel en adequaat bijstand kan verlenen. Daarbij is steeds sprake
van een zorgvuldige afweging van de noodzaak en de doelmatigheid van dergelijke bijstand. Als uitgangspunt voor nationale inzet geldt
dat Defensie er staat als het nodig is, in teamverband met politie en
andere hulpdiensten.
De minister van Defensie,
J. S. J. Hillen
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 X, nr. 6

3