Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 IV

Vaststelling van de begrotingsstaten van
Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H)
voor het jaar 2022

Nr. 8

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 12 oktober 2021
De vaste commissie voor Koninkrijksrelaties, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer verslag uit te
brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop gegeven
antwoorden.
De vragen zijn op 29 september 2021 voorgelegd aan de Staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Bij brief van 8 oktober
2021 zijn ze door de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Paternottte
De griffier van de commissie,
Meijers

kst-35925-IV-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

1

Vraag 1:
Kunt u het niveau van de Onderstand over de laatste vijf jaar, zowel in
dollars als in percentage van het minimumloon, schematisch weergeven?
Antwoord:
Dit betreft een onderwerp waar het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (SZW) verantwoordelijkheid voor draagt.
Onderstand (basisbedrag en toeslag zelfstandig wonen omgerekend per maand) en
percentage t.o.v. het WML
Bonaire
2017
2018
2019
2020
2021

$ 374
$ 377
$ 492
$ 522
$ 522

46%
46%
55%
55%
55%

Sint Eustatius

Saba

$ 459
$ 482
$ 615
$ 633
$ 633

$ 450
$ 449
$ 592
$ 624
$ 624

46%
46%
55%
55%
55%

46%
46%
55%
55%
55%

In de tabel hierboven is alleen het bedrag voor de onderstand gepresenteerd voor een alleenstaande die zelfstandig woont. De onderstand
bestaat immers uit een basisbedrag, inclusief toeslagen. In andere
situaties kan er bijvoorbeeld recht zijn op een toeslag (of een combinatie
van toeslagen) in verband met gezamenlijke huishouding, een kindertoeslag (tot maximaal 3 kinderen) of een toeslag in verband met volledige
en duurzame arbeidsongeschiktheid. Bij stapeling van toeslagen loopt het
totale onderstandsbedrag als percentage van het wettelijk minimumloon
op. Om de inkomenspositie van ouderen te verbeteren is daarnaast per
1 januari 2020 een toeslag via de onderstand geïntroduceerd voor
alleenstaande AOV-gerechtigden en gehuwden met AOV en een
gezamenlijk inkomen onder het wettelijk minimumloon.
Vraag 2:
Kunt u het niveau van het minimumloon in dollars over de laatste vijf jaar
voor elk van de eilanden schematisch weergeven?
Antwoord:
Het Ministerie van SZW verstrekt bijgevoegd het gevraagde overzicht.
Wettelijk minimumloon (voor volwassenen, per maand)

2017
2018
2019
2020
2021

Bonaire

Sint Eustatius

Saba

$ 820
$ 825
$ 894
$ 950
$ 950

$ 1.005
$ 1.056
$ 1.120
$ 1.149
$ 1.149

$ 985
$ 985
$ 1.076
$ 1.134
$ 1.134

Vraag 3:
Welk bedrag zou ermee gemoeid zijn om de Onderstand te verhogen naar
70% van het wettelijk minimumloon, analoog aan de bijstand in
Nederland?
Antwoord:
Het Ministerie van SZW informeert u dat de uitgaven aan onderstand op
dit moment circa € 4 miljoen per jaar bedragen. De onderstand bestaat uit
een basisbedrag en meerdere mogelijke aanvullende toeslagen. Hierdoor
is het niet eenduidig wat het relatieve niveau van de onderstand is ten
opzichte van het WML. Dit verschilt per huishoudsituatie (zoals bij vraag 1
aangegeven is het niveau van de onderstand inclusief toeslag voor
zelfstandig wonen ten opzichte van het WML bijvoorbeeld 55 procent voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

2

een alleenstaande, dit percentage loopt op bij stapeling van toeslagen).
Een raming voor het verhogen van de onderstand naar 70% is hierdoor
niet eenduidig. Hiervoor is een nadere invulling van het voorstel nodig.
Desondanks kan een grove schatting worden gemaakt wat het kost om de
onderstand te verhogen naar maximaal 70 procent van het wettelijk
minimumloon. Een eerste globale inschatting is dat de uitgaven aan
onderstand hierdoor structureel met € 1 tot 1,5 mln. per jaar toenemen. In
deze raming zijn slechts de directe effecten meegenomen (hogere
uitkering voor bestaande onderstandsgerechtigden). Gedragseffecten,
zoals de ontwikkeling van het aantal uitkeringsaanvragen door een hoger
uitkeringsbedrag, zijn hierin niet meegenomen. Daarbij moet ook worden
aangemerkt dat het alleen gaat om de kosten die gepaard zijn met een
verhoging van de onderstand. Het niveau van de AOV en AWW blijft
onveranderd, een verhoging van deze uitkeringen in combinatie met een
verhoging van de onderstand zou leiden tot hogere kosten. Daarbij zou
het dan ook voor de hand liggen te kijken naar mogelijke modernisering,
zoals het met de levensverwachting laten meestijgen van de pensioengerechtigde leeftijd.
De systematiek van de onderstand is daarnaast niet één-op-één vergelijkbaar met de bijstand in Europees Nederland. Zo is de toeslagensystematiek die de onderstand kent fundamenteel anders dan in de bijstand.
Naast een basisbedrag, kan er sprake zijn van een recht op een toeslag (of
een combinatie van toeslagen) in verband met zelfstandig wonen,
gezamenlijke huishouding, een kindertoeslag (tot maximaal 3 kinderen) of
een toeslag in verband met volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid.
In Europees Nederland is de hoogte van de bijstand afhankelijk van
leefsituatie, leeftijd en het eigen inkomen. Zo is de norm voor gehuwden
100 procent (per 1 juli 2021 1.541,00 euro netto per maand voor personen
van 21 jaar tot de AOW-gerechtigde leeftijd, inclusief vakantietoeslag) en
voor een alleenstaande 70 procent. Is er sprake van huisgenoten dan is op
enkele uitzonderingen na de kostendelersnorm van toepassing. Daarnaast
kent de Participatiewet aparte normen voor jongeren en personen vanaf
de AOW-gerechtigde leeftijd.
Tot slot verschilt de inkomensvrijlating in de onderstand in Caribisch
Nederland substantieel van de inkomensvrijlating in de bijstand in
Europees Nederland. De bijverdienregeling in de onderstand op Caribisch
Nederland is ruimer dan de mogelijkheid tot bijverdienen naast de
bijstand in Europees Nederland. Door de bijverdienregeling kunnen
onderstandsgerechtigden in Caribisch Nederland bijverdienen tot het
niveau van het wettelijk minimumloon naast het ontvangen van de
onderstandsuitkering. De systematiek in de onderstand verschilt hiermee
in wezenlijk opzicht van de bijstand in Europees Nederland. De inkomsten
uit arbeid worden in Caribisch Nederland vrijgelaten voor zover de
onderstand en de verworven inkomsten samen niet meer bedragen dan
de hoogte van het minimumloon voor de alleenstaande of het gezin. Door
de bijverdienregeling kunnen onderstandsgerechtigden dus bijverdienen
tot het niveau van het wettelijk minimumloon naast het ontvangen van de
onderstandsuitkering. Een rekenvoorbeeld: een alleenstaande zelfstandig
wonende in de onderstand op Bonaire ontvangt per maand 522 dollar
(bedrag 2021). Deze persoon kan tot 428 dollar bijverdienen zonder dat dit
gevolgen heeft voor de hoogte van de onderstandsuitkering. Het wettelijk
minimumloon is namelijk 950 dollar per maand. Als de bijverdiensten
hoger zijn dan dit bedrag, dan wordt het meerdere in mindering gebracht
op de onderstandsuitkering.
Het tempo en de mate waarin de onderstand verhoogd wordt, is afhankelijk van een aantal aspecten. Het verhogen van de onderstand verkleint
de ruimte om bij te verdienen en leidt daarmee direct tot het verlagen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

3

de prikkel om (meer) te gaan werken. Voordat de onderstand naar het
ijkpunt voor het sociaal minimum of 70 procent van het wettelijk
minimumloon kan toegroeien, is het daarom belangrijk dat de bijverdienregeling in de onderstand wordt afgebouwd. Een aanpassing van het
systeem in de onderstand waarbij het niet langer mogelijk is eigen
inkomsten uit arbeid buiten beschouwing te laten is op korte termijn niet
te realiseren. Eerder is daarom aangekondigd dat het streven is dat de
bijverdienregeling op termijn geleidelijk wordt afgebouwd in combinatie
met inzet op de handhaving op het melden van bijverdienen, het
versterken van de arbeidsbemiddeling en het aantrekkelijker maken van
het werken in dienstverband, bijvoorbeeld door het verbeteren van de
verlofregelingen. Om dit te realiseren, is het van belang om meer zicht te
krijgen op het functioneren en de effecten van de bijverdienregeling
vanuit verschillende invalshoeken (o.a. burger, uitvoering RCN-unit SZW,
openbare lichamen en arbeidsmarktperspectief burger). Door nauwkeurig
het functioneren en de effecten van de bijverdienregeling in kaart te
brengen, kan worden bepaald welke handelingsperspectieven er zijn om
het systeem van de onderstand aan te passen. Hiervoor is onderzoek
nodig. Dit onderzoek wordt in het voorjaar van 2022 gestart.
Vraag 4:
Zijn er praktische bezwaren om de Onderstand niet te verhogen naar 70%
van het wettelijk minimumloon? Zo ja, welke?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 3
Vraag 5:
Klopt het dat er plannen zijn voor de bouw van Horecagelegenheden op
en rondom de zoutpannen van Bonaire nu de concessie van Cargill
afloopt?
Antwoord:
Deze plannen zijn bij de rijksoverheid en het openbaar lichaam Bonaire
niet bekend. Zie verder het antwoord op vraag 6.
Vraag 6:
Welke rol heeft de Nederlandse regering bij het besluit over de toekomst
van de concessie aan Cargill? Welke plannen heeft u voor de invulling van
die rol?
Antwoord:
De onderhandelingen over een nieuwe concessie van het zoutbedrijf
Cargill is het mandaat van het Openbaar Lichaam Bonaire. De huidige
concessie loopt medio 2024 af. De eerste besprekingen hierover zullen
binnenkort plaatsvinden. De Ministeries van EZK en LNV hebben hulp
aangeboden van een externe deskundige bij de voorbereidingen en de
onderhandelingen met het oog op verlenging van de concessie. Het
bedrijf is belangrijk voor het beheer van het circa 400 ha grote terrein met
beschermde natuur.
Vraag 7:
Wordt de ISLA-raffinaderij definitief gesloten? Zo nee, welke rol heeft de
Nederlandse regering bij een eventueel besluit over de doorstart van de
raffinaderij, en hoe worden de klimaatdoelstellingen en volksgezondheid
op Curaçao hierin meegewogen?
Antwoord:
Sinds enige jaren is de raffinaderij op Curaçao niet meer operationeel. De
eigenaar van de grond en opstallen, de Refineria di Korsou, een onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

4

neming waarvan de aandelen 100% in eigendom zijn van het land
Curaçao, is enkele keren een traject gestart om een nieuwe operator te
selecteren, als opvolger van de maatschappij die tot voor enige jaren de
raffinaderij exploiteerde. Tot dusverre is het nog niet gelukt om tot
definitieve overeenstemming met een partij of partijen te komen. De
Nederlandse regering is niet betrokken bij een besluit tot doorstart of tot
sluiting van de raffinaderij. Curaçao is zelf verantwoordelijk voor de
naleving van regels op het gebied van klimaat en gezondheidszorg.
Daarop ziet zo nodig ook de rechter op Curaçao toe.
Vraag 8:
Bent u in 2022 voornemens stappen te zetten om de identiteitskaarten van
de eilanden en Nederland (de Nederlandse Identiteitskaart (NIK) en de
Sédula) te unificeren? Zo ja, welke? Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
Nee. Het is en blijft aan de autonome landen, de Openbare Lichamen en
Nederland zelf om te bepalen welke identiteitskaarten worden uitgegeven
aan burgers. Uitgifte van identiteitskaarten op de eilanden is een
(ei)landelijke taak. Er zijn verschillen in het gebruik van de kaarten.
Bijvoorbeeld de Identiteitskaart BES is verplicht voor alle ingezetenen
vanaf 12 jaar, terwijl de NIK dat niet is. De Identiteitskaart BES is
bovendien een ID-kaart en een vreemdelingendocument ineen, en de
kaart wordt ook gebruikt als zorgpas.
Vraag 9:
Wat zijn de consequenties voor het Beleidsplan Natuur & Milieu Caribisch
Nederland dat vanaf 2024 het budget terugloopt? Zijn extra middelen
nodig om de doelen van het beleidsplan te behalen?
Antwoord:
De rijksoverheid heeft de wettelijke verplichting om een vijfjaarlijks natuur
beleidsplan voor Caribisch Nederland op te stellen. Het Ministerie van
LNV heeft voor de periode 2020–2030 gekozen voor een integraal plan
voor een periode van 10 jaar, met een evaluatie na 5 jaar in 2025. De
specifiek voor het NMBP toegekende financiële middelen zijn daarom
voor het realiseren van diverse onderdelen in de eerste planperiode
(2020–2024) van het NMBP. Deze zijn gericht op de meest urgente
problemen en de meest veelbelovende resultaten. Alvorens nadere
investeringen kunnen of mogen plaatsvinden moet aan de hand van een
evaluatie in 2025 worden beoordeeld of de juiste aanpak is gekozen.
Toetsing van de resultaten in de komende jaren moet een indicatie geven
van de benodigd financiële middelen om de tweede fase (2025–2030) in
gang te zetten en de gestelde doelen te realiseren.
Vraag 10:
Hoever is het Beleidsplan Natuur & Milieu Caribisch Nederland inmiddels
gevorderd? Welke acties zijn voorzien voor 2022?
Antwoord:
In navolging van het Natuur en Milieubeleidsplan Caribisch Nederland zijn
uitvoeringsagenda’s per eiland opgesteld die dit najaar door de openbare
lichamen zullen worden vastgesteld. In de uitvoeringsagenda zijn de
concrete prioriteiten aangegeven voor de komend jaren. Naast het
reguliere beheer van land en water en de daaruit volgende acties is met
prioriteit vanuit het Rijk een aanvang gemaakt met het verwijderen van
loslopende dieren uit de publieke ruimte om verdergaande erosie te
voorkomen, het professionaliseren van de geitenhouderij en renovatie
van het slachthuis op Bonaire en de formele aanwijzing van de Exclusieve
Economische Zone van Caribisch Nederland als beschermd natuurgebied.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

5

In 2022 zal naast het voorkomen van erosie ook gestart worden met het
verbeteren van de waterkwaliteit.
Vraag 11:
Welke stappen bent u voornemens in 2022 te zetten om in het gehele
Caribische deel van het koninkrijk te kunnen garanderen dat asielzoekers
toegang krijgen tot volwaardige opvang en asielprocedures, in lijn met het
VN-vluchtelingenverdrag?
Antwoord:
Asiel-, opvang- en terugkeerbeleid, is een aangelegenheid van de
autonome landen binnen het Koninkrijk. Het is dan ook aan de autoriteiten
van Sint Maarten, Aruba en Curaçao zelf om zich hier over uit te laten en
aan de rechterlijke macht van de landen zelf om te beoordelen in hoeverre
hierin conform internationale regelgeving gehandeld wordt. Zoals eerder
aan uw Kamer gecommuniceerd ondersteunt Nederland Aruba en
Curaçao op basis van artikel 36 van het Statuut en een concreet hulp- en
bijstandsverzoek onder andere bij verdere professionalisering van de
vreemdelingenketen. Over de invulling hiervan, ook specifiek vanuit BZK,
heb ik de Kamer op meerdere momenten geïnformeerd.1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8
Vraag 12:
Heeft u voor 2022 plannen om de verstrekking van Burgerservicenummers
(BSN) aan studenten uit het Caribisch deel van het Koninkrijk te vergemakkelijken, aangezien ze momenteel pas een BSN krijgen bij inschrijving
in het Basisregistratie Personen in een woonplaats in Nederland, en het
BSN reeds nodig is voor zaken als het inschrijven voor een studie? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord:
BZK werkt samen met OCW aan oplossingen voor deze problematiek. Er
zijn momenteel «work-arounds» beschikbaar waardoor het voor
aanstaande Caribische studenten voor hun komst naar Nederland
mogelijk is zonder BSN studiefinanciering bij DUO aan te vragen en zich
aan te melden voor een opleiding in het hoger onderwijs bij Studielink.
Waar toekomstige studenten op andere terreinen tegen het missen van
een BSN aanlopen verkennen BZK en OCW samen daarvoor of
work-around-procedures op korte termijn mogelijk zijn zolang nog geen
structurele oplossing is gerealiseerd. In mijn brief van 21 december 2020
over beleidsontwikkelingen rondom het BSN9 heb ik uw Kamer gemeld
dat het voornemen is om op termijn het BSN in Caribisch Nederland te
introduceren. Ook onderzoekt BZK in overleg met OCW of en op welke
wijze ook de studenten uit Aruba, Curaçao en
Sint Maarten voor aankomst in Nederland van een BSN kunnen worden
voorzien.
Vraag 13:
Wat is de voortgang van de implementatie van het VN-verdrag voor
mensen met een handicap op de eilanden?

1

Kamerstuk 29 653, nr. 58.
Kamerstuk 29 653, nr. 58.
Aanhangsel van de Handelingen II 2019/20, nr. 1323.
4
Aanhangsel van de Handelingen II 2019/20, nr. 1954.
5
Reactie brief VluchtingenWerk, 1 april 2020 (BZK-kenmerk 2020–0000163674).
6
Aanhangsel van de Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 1265.
7
Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 875.
8
Aanhangsel van de Handelingen II 2020/21, nr. 3957.
9
Kamerstuk 27 859, nr 150.
2
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

6

Antwoord:
In Caribisch Nederland lopen verschillende projecten met het oog op de
implementatie van het VN-verdrag voor mensen met een handicap.
Hierover bent u door de Staatssecretaris VWS geïnformeerd in de
kamerbrief van 27 november 202010. Het Ministerie van VWS heeft de
afgelopen jaren middelen beschikbaar gesteld aan de openbare lichamen
om projecten tot uitvoering te brengen. Op Bonaire wordt er nu gewerkt
aan de tweede reeks van 40 huizen van rolstoelafhankelijke bewoners, om
deze te voorzien van paden, rolstoeldrempels en vloeren. Ook een deel
van de stranden en parken is inmiddels toegankelijk gemaakt voor
rolstoelafhankelijke personen door het plaatsen van strandmatten. Er
wordt gekeken naar strandrolstoelen en er gaan bewegingstoestellen
geschikt voor mensen met een beperking geplaatst worden. Op enkele
scholen is een rolstoeltoegankelijke lift geïnstalleerd en bij de VSO-school
ook een aangepast toilet. Dit jaar in september is er een nieuwe Cruyffcourt geopend op Bonaire, Rincon, welke toegankelijk is voor mensen met
een beperking. Op het gebied van arbeidsparticipatie zijn instrumenten en
trajecten ingezet om de participatie van mensen met een beperking te
bevorderen. De kleinschalige verkenning naar arbeidsmatige dagbesteding en beschut werk is inmiddels uitgevoerd. De vervolgstappen
hiervoor worden de komende maanden samen met het Ministerie van
SZW en het openbaar lichaam bepaald, om de arbeidsparticipatie
verbeteren en een gerichtere deelname mogelijk te maken. Op Sint
Eustatius is de tweede fase gestart van de bouw van 5 aanleunwoningen.
Hierdoor zal o.a. een rolstoel gebonden inwoner, die ondanks jonge
leeftijd noodgedwongen in het verpleeghuis woonde, eindelijk zelfstandig
kunnen wonen. Er zijn verdere plannen om maatwerk te leveren aan
2 slechtzienden en 3 slechthorenden. Verder heeft Arbeidszaken een
speciaal programma om mensen met een beperking te begeleiden naar
werk. Negen inwoners met een licht verstandelijk beperking nemen deel
aan dit programma. Er zijn ook plannen om als een vervolg hierop een
sociale werkplaats op te richten.
Ook op Saba wordt individueel maatwerk geleverd. In de tweede helft van
2021 is het project «Quick Wins: Home Adjustments» gestart. In dit project
worden mensen voor wie het zelfstandig thuis blijven wonen vanwege
fysieke beperkingen lastiger wordt, geholpen met het aanbrengen van
aanpassingen in de woning. Op basis van de aanbevelingen van het
sociaal maatschappelijk werk van het OLS en de thuiszorg van Saba Cares
zijn er in het project 25 bewoners en woningen aangewezen waar
verbeteringen nodig zijn. Hier zullen aanpassingen gemaakt worden zoals
toiletverhogers, toiletbeugels, rolstoel(hellingen), loopgeleidings-beugels
in en om het huis en daarnaast de installatie van een drempelvrije
douche. Voor een jonge rolstoel gebonden inwoner is er een nieuwe
aangepaste badkamer gebouwd, waardoor ze niet meer afhankelijk is van
andere mensen. Er zijn plannen voor begeleid/beschermd wonen en een
tweede sociale werkplaats.
In het programma BES(t) 4 kids loopt op het moment een pilot om de
integrale zorgstructuur voor kinderen in de kinderopvang en naschoolse
opvang met een beperking op te nemen in het stelsel in samenwerking
met de openbare lichamen en de Ministeries van SZW, OCW, BZK en
VWS. Op Sint Eustatius en Saba zijn de pilots vorig jaar zomer begonnen
en lopen nu een jaar. Op Bonaire is de pilot onlangs gestart.
Nederland heeft geen formele rol of verantwoordelijkheid bij de bekrachtiging van het VN-verdrag handicap in de Caribische landen. Binnen
Nederland heeft mijn departement wel een voortrekkersrol bij de
bevordering van samenwerking tussen de Landen ten behoeve van de
uitvoering van mensenrechtenverdragen. Deze uitvoering – die voorafgaat
10

Kamerstuk 24 170, nr. 238.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

7

aan ratificatie door de Koninkrijksregering – is bij mensenrechtenverdragen een autonome aangelegenheid van de Caribische landen. In een
vorig jaar ingestelde mensenrechtenverdragencommissie werken de
Landen samen om de totstandkoming van implementatiemaatregelen te
bespoedigen.
Vraag 14:
Kan er een overzicht gegeven worden van de oorzaken van de verschillen
in kosten voor bijvoorbeeld levensmiddelen op Bonaire en Curaçao?
Antwoord:
De omvang van de markt voor levensmiddelen op Curaçao is groter dan
op Bonaire. Op Bonaire geldt bovendien dat het aanbod is geconcentreerd, waardoor het prijsmechanisme door voldoende concurrentie
minder effectief werkt. Ook is het zo dat veel levensmiddelen via Curaçao
naar Bonaire worden getransporteerd, wat hogere transportkosten met
zich meebrengt.
Vraag 15:
Wat zijn de prognoses voor het herstel van de economieën van Bonaire,
Sint Eustatius en Saba (BES)?
Antwoord:
Nu de eilanden weer open zijn voor toeristen is het beeld dat de economie
van respectievelijk Bonaire, Sint Eustatius en Saba de komende maanden
verder aantrekt. Ondanks deze positieve signalen, blijft het lastig om de
economische effecten van de coronacrisis op Caribisch Nederland in te
schatten. Het zal naar verwachting nog wel enige tijd duren voor het
toerisme weer op het niveau van voor de coronacrisis zit. Door de sterke
afhankelijkheid van toerisme, is de onzekerheid over het economische
perspectief nog een gegeven.
Vraag 16:
Wat zijn de prognoses voor het herstel van de economieën van Curaçao,
Aruba en Sint Maarten (CAS)?
Antwoord:
Het economisch herstel komt op gang op Curaçao, Aruba en Sint Maarten
(CAS) door het aantrekkende toerisme als belangrijkste pijler van deze
economieën. Volgens het IMF groeien de desbetreffende economieën van
CAS in 2021 met respectievelijk 0.0%, 5,0% en 4,0%. Voor 2022 wordt een
snellere groei geraamd respectievelijk 6,5%, 12,0% en 15%. Het toerisme
op CAS bereikt in 2024 de hoogtes van vóór de COVID-pandemie.
De groeiprognoses zijn omgeven door een bovengemiddelde mate van
onzekerheid. Het aanhouden van de COVID-19 pandemie brengt namelijk
significante neerwaartse risico’s met zich mee. Daarnaast is het economische herstel afhankelijk van de snelheid waarmee en de mate waarin de
Landen de structurele hervormingen uit de landspakketten doorvoeren.
Vraag 17:
Uit welke nationale en internationale fondsen kunnen de BES en de CAS
putten als het gaat om investeringen in duurzaamheid en de bestrijding
van klimaatverandering?
Antwoord:
De openbare lichamen en de Landen hebben als Lands- en Gebiedsdelen
Overzee (LGO) van de Europese Unie ieder ook direct toegang tot
EU-fondsen. Voor de LGO gezamenlijk is € 500 mln. beschikbaar voor de
periode 2021–2026. De Nederlandse LGO hebben hiervoor reeds Multiannual Indicative Programs ingediend bij de Europese Commissie. Dit kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

8

betrekking hebben op duurzaamheid (dit is een speerpunt van de EC voor
deze periode). Daarnaast hebben de LGO ook toegang tot diverse andere
Europese subsidieprogramma’s zoals Horizon Europe, Interreg Carribean,
Life+/BEST 2.0+ en het Sustainable Energy and Marine Biodiversity
Programme. Hiervoor geldt wel de beperking dat de eilanden met het in te
dienen project bij moeten dragen aan de EU-doelen en dus samen met
een Europese partner moeten indienen, wat in de praktijk een barrière
vormt. Ondernemers kunnen daarnaast in aanmerking komen voor
RVO-subsidies, zoals de DEI+ regeling gericht op klimaat- en energieinnovatie.
Vraag 18:
Hoeveel procent van het afval wordt gestort en hoeveel wordt er verwerkt,
hergebruikt, of recyclet, graag uitgesplitst naar eiland?
Antwoord:
Deze informatie moet opgevraagd worden bij de eilanden, waardoor het
niet mogelijk is om u binnen de gestelde termijn te voorzien van een
antwoord.
Vraag 19:
Hoeveel procent van de huizen, bedrijven en industrieën zijn aangesloten
op het riool, graag uitgesplitst naar eiland en type woning?
Antwoord:
De vraag ziet op het beleidsterrein van het Ministerie van IenW.
Momenteel is er alleen een rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI)
aanwezig op Bonaire. De RWZI zuivert zo’n 10% van het afvalwater op het
eiland, daarnaast wordt een deel van het afvalwater uit sceptic tanks
opgehaald en naar een afvalwaterzuiveringsinstallatie (AWZI) gebracht. In
totaal wordt momenteel 14% van het afvalwater op Bonaire gezuiverd. De
huizen die op de RWZI zijn aangesloten staan tot 500 m. van de kust. Dit is
een dichtbevolkt gebied, waarbij het afvalwater (zonder de RWZI) anders
direct de zee in zou stromen.
Vraag 20:
Hoeveel procent van het water spoelt vervuild de oceaan in, graag
uitgesplitst naar eiland?
Antwoord:
Momenteel wordt alleen een deel van het afvalwater op Bonaire gezuiverd
(14%). Voor de rest wordt er gebruik gemaakt van beerputten en sceptic
tanks. Een deel van het afvalwater komt via de bodem terecht in de zee.
In het kader van het Natuur- Milieu Beleidsplan (NMBP) zijn er projecten
gestart en onderzoeken in voorbereiding voor aanvullend afvalwaterbeheer op Bonaire en worden de mogelijkheden/effectiviteit in kaart
gebracht voor afvalwaterbeheer op Sint Eustatius en Saba.
Daarnaast worden de mogelijkheden van een monitoringsprogramma in
kaart gebracht dat een beter beeld kan geven van de kwaliteit van het
grondwater dat de zee in stroomt en op termijn ook van de effectiviteit
van de maatregelen uit het NMBP.
Vraag 21:
Hoe groot is het tekort aan sociale huurwoningen op de eilanden? Welke
acties worden in 2022 ondernomen om dit tekort weg te werken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

9

Antwoord:
Er zijn geen accurate gegevens over de woningvoorraad in Caribisch
Nederland. Wel is het aantal geregistreerde woningzoekenden op
wachtlijsten voor sociale huurwoningen bekend: 1050.
Op Bonaire gaat het om ongeveer 825 huishoudens die een sociale
huurwoning zoeken;
Op St. Eustatius zijn er ongeveer 150 huishoudens die een sociale
huurwoning zoeken;
Op Saba gaat het om ongeveer 75 huishoudens die een sociale
huurwoning zoeken.
Om het tekort aan sociale huurwoningen aan te pakken, heeft BZK met het
Openbaar Lichaam Bonaire en de Fundashon Cas Bonairiano het
Convenant Volkshuisvesting Bonaire getekend (27 juni 2019). In dat
Convenant zijn afspraken vastgelegd over de financiering, planning en
bouw van 500 sociale huurwoningen. Vastgelegd is dat de bouw in
verschillende tranches zal plaatsvinden. Momenteel wordt gewerkt aan de
afronding van een tranche van 50 woningen en een tranche van 70
woningen. Samen met eerder afgeronde tranches zullen daarmee in totaal
196 woningen zijn opgeleverd. In 2022 zullen twee volgende tranches
worden gestart van in totaal 134 woningen. De actuele planning is dat de
laatste tranches van 170 nieuwbouwwoningen zullen zijn opgeleverd eind
2027.
BZK overlegt met Openbaar Lichaam St. Eustatius over nieuwbouw van
50 sociale huurwoningen, waarvan twee recent zijn opgeleverd.
Op Saba wordt gewerkt aan 20 nieuwe sociale huurwoningen, waarvan
twee recent zijn opgeleverd.
De huidige inzet is er derhalve op gericht om in totaal 570 (500 + 50 + 20)
nieuwe sociale huurwoningen te bouwen. Daarnaast wordt ingezet op
grondige renovatie van 79 sociale huurwoningen op St. Eustatius.
Eventuele besluitvorming over de mogelijkheid en financiering van een
aanvullend sociaal huisvestingsprogramma is aan het nieuwe kabinet.
Vraag 22:
Kunt u de ontwikkeling van het aantal sociale huurwoningen op de
eilanden over de afgelopen vijf jaar schematisch weergeven?
Antwoord:

2017
2018
2019
2020
2021

Bonaire

Sint Eustatius

Saba

527
525
518
573
621

94
94
94
100
102

48
48
48
48
50

Vraag 23:
Wat is de voortgang met betrekking tot de Rijkswet Caribisch orgaan voor
hervorming en ontwikkeling (COHO)? Worden de geraamde kosten van
€ 607.000 in 2021 al gemaakt, of zal dit worden doorgeschoven naar latere
jaren?
Antwoord:
Op 3 september jl. heeft de Rijksministerraad ingestemd met de
Consensus Rijkswet (CRW) COHO. Op één onderdeel is nadien aanvullend
advies gevraagd aan de Afdeling advisering van de Raad van State van
het Koninkrijk. Dat advies is inmiddels ontvangen. Hierover wordt op dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

10

moment met de landen gesproken. Het zal zo spoedig mogelijk bij de
Tweede Kamer (en de Staten) worden ingediend.
De geraamde kosten van € 607.000 betreffen personeelskosten waarvan
bij het opstellen van de begroting werd ingeschat dat zij in 2021 en 2022
zouden worden gemaakt, omdat ten behoeve van de tijdelijke werkorganisatie al (tijdelijk) personeel is aangenomen. In het jaarverslag over 2021
zal aangegeven worden wat de uiteindelijke kosten over 2021 waren.
Vraag 24:
Wat is de stand van zaken van het voorstel COHO? Wanneer komt het
wetsvoorstel naar de Tweede Kamer?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 23.
Vraag 25:
Kan aangegeven worden wat de resultaten tot nu toe zijn van de
landspakketten en de vorderingen met betrekking tot de voorwaarden
voor de liquiditeitssteun aan Aruba, Curaçao en Sint Maarten?
Antwoord:
Met de vaststelling van de uitvoeringsagenda’s zijn de maatregelen uit de
landspakketten vertaald naar concrete uitvoeringsactiviteiten. Sinds de
ondertekening van de onderlinge regelingen Landspakketten zijn ruim 45
plannen van aanpak vastgesteld. Deze plannen van aanpak zien voor het
merendeel op noodzakelijke doorlichtingen die de basis vormen voor de
wijze waarop de maatregel zal worden uitgevoerd. Desalniettemin wordt
op een aantal terreinen (financieel beheer, belastingen, financiële sector,
versterking rechtstaat) reeds concrete voortgang geboekt in de uitvoering.
Ter illustratie hiervan noem ik de inhaalslag die gemaakt wordt op het
proces van vaststellen van de jaarrekeningen, aanpassen van noodzakelijke wetgeving waaronder wetgeving ter voorkoming van witwassen,
uitvoeren van verbetervoorstellen in het toezicht op de financiële sector,
het ondertekenen van een protocol versterking grenstoezicht en de
uitvoering daarvan.
Ten aanzien van de voorwaarden, een tijdelijke korting op de arbeidsvoorwaarden en de normering van topinkomens, die in de Rijksministerraad
aan de tweede tranche liquiditeitssteun zijn gesteld, dienen nog de nodige
stappen te worden gezet. Het C(A)ft heeft verder geconstateerd dat nog
niet (volledig) is voldaan aan het doorvoeren van de salariskortingen bij
de overheid gelieerde entiteiten.
Vraag 26:
Hoe wordt gewerkt aan het versterken van de lokale bestuurs- en
uitvoeringskracht op de eilanden? Hoe wordt de corruptie en ondermijning aangepakt en bestreden?
Antwoord:
De Minister van BZK is verantwoordelijk voor de centrale randvoorwaarden (zoals wetgeving) ten aanzien van kwaliteit van het openbaar
bestuur in Caribisch Nederland. Op verschillende manieren draagt mijn
ministerie actief bij aan het bevorderen van de bestuurs- en uitvoeringskracht. Een voorbeeld is het Talent Ontwikkel Programma (TOP) Bonaire
voor jonge lokale professionals inclusief een traineeship. Daarnaast
faciliteert mijn Ministerie trainingen voor bestuurders, eilandsraadsleden,
griffiers en eilandsecretarissen van de openbare lichamen. Ook is voor de
verkiezing op St. Eustatius een traject georganiseerd voor geïnteresseerden in de politiek en is binnen het Bestuursakkoord Bonaire een
integriteitsprogramma Betrouwbaar Openbaar Bestuur Bonaire (BOBB)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

11

opgezet, waar binnen trainingen zijn en worden gegeven aan de
eilandsraad, maar ook aan ambtelijk leidinggevenden.
De Minister van Justitie en Veiligheid is primair verantwoordelijk voor de
aanpak van corruptie en ondermijning in Caribisch Nederland. Vanuit de
begroting van het Ministerie van Justitie en Veiligheid wordt ingezet op
een brede aanpak van ondermijning in CN. Gewerkt wordt aan het
opzetten van een Regionaal Informatie en Expertise Centrum Caribisch
Nederland en een pilot die is gericht op het verkennen van praktische
oplossingen om de informatiepositie van de openbare lichamen ten
opzichte van aanvrager van vergunningen te versterken, in het kader van
een op te zetten Bibob-variant (bevordering integriteitsbeoordelingen).
Daarnaast is een witwasofficier aangesteld voor een periode van 3 jaar en
is de Wet ter voorkoming van witwassen en financiering van terrorisme
BES gewijzigd. Ook is een pilot gestart voor de plaatsing van twee
Rijksrechercheurs en is extra geld beschikbaar gesteld voor opleidingen in
het kader van financieel economisch rechercheren voor medewerkers en
ketenpartners van het Korps Politie Caribisch Nederland.
In Curaçao, Aruba en St. Maarten is de aanpak van corruptie en ondermijning een aangelegenheid van de autonome Landen zelf. De landsrecherches van Aruba, Sint Maarten en Curaçao zijn belast met het
verrichten van feitenonderzoeken en onderzoeken die zich richten
opsporing en nasporing op het terrein van corruptie en ondermijning.
Nederland ondersteunt de Landen bij bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit met de duurzame ondermijningsaanpak. Het kabinet
informeerde uw Kamer meerdere malen over de wijze waarop door
middel van samenwerking tussen het recherchesamenwerkingsteam, de
Openbaar Ministeries en het Gemeenschappelijk Hof corruptie en
ondermijning in de Landen wordt aangepakt en bestreden.11, 12, 13, 14 In
oktober 2021 zal de Kamer opnieuw worden geïnformeerd over de
ondermijningsaanpak in de landen.
Vraag 27:
Onder welke voorwaarden worden nieuwe leningen ten behoeve van
liquiditeitssteun verstrekt?
Antwoord:
Leningen worden verstrekt indien uit advies van het C(A)ft blijkt dat er een
aanvullende liquiditeitsbehoefte is en indien de landen zich in voldoende
mate aan de afspraken uit de RMR-besluitvorming houden. De Kamer
wordt na elke RMR geïnformeerd over de voorwaarden. De overeengekomen uitvoeringsagenda wordt telkens (per kwartaal) aan de Kamer
verzonden.
Vraag 28:
Aan hoeveel personen, bedrijven en organisaties zijn leningen ten
behoeve van liquiditeitssteun verstrekt?
Antwoord:
Nederland heeft in kader van de liquiditeitssteun enkel leningen verstrekt
aan de Landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten.
Vraag 29:
Welke schade, die is geleden door de pandemie, bestaat er anders dan de
schade geleden door de pandemie als gevolg van uitstel van projecten,

11

Kamerstuk, 35 300 IV, nr. 14.
Kamerstuk 35 570 IV, nr. 13.
13
Kamerstuk 35 420, nr. 177.
14
Kamerstuk 35 420, nr. 186.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

12

stijgende materiaal- en brandstofkosten, en afname van werkgelegenheid?
Antwoord:
De pandemie had op de eilanden net als in Europees Nederland grote
gevolgen op tal van terreinen. Een belangrijk terrein waar de pandemie
schade aanrichtte is de economie. De eilanden zijn in hoge mate afhankelijk van de toerismesector die tijdens de pandemie instortte. Dat heeft
weer gevolgen op andere terreinen zoals werkloosheid, armoede,
gezondheid enz. Ook had de pandemie, net als in Europees Nederland,
impact op de gezondheidszorg maar bijvoorbeeld ook op onderwijs
omdat scholen tijdelijk werden gesloten. Een compleet beeld van de
uiteindelijke effecten is pas op langere termijn te geven.
Vraag 30:
Wat is de stand van zaken met betrekking tot de mogelijke versnelling van
het herstel van democratie op Sint Eustatius?
Antwoord:
Tijdens het opstellen van de Wet herstel voorzieningen Sint Eustatius is er
bewust gekozen voor een gefaseerde terugkeer naar reguliere bestuurlijke
verhoudingen. Hiermee moet worden voorkomen dat we binnen korte
termijn terugkeren naar de situatie van voor de ingreep. Waar mogelijk
wordt gekeken om binnen de kaders van de wet en onder voorbehoud van
aantoonbare resultaten te versnellen. Het opleidingsprogramma voor
politici en gedeputeerden is hier een goed voorbeeld van. De eilandsraadsleden zullen naar verwachting dit jaar nog starten met het opleidingsprogramma, terwijl dit een criterium voor fase 2.1 is. Het Openbaar
Lichaam Sint Eustatius heeft tijd nodig om zich te kunnen ontwikkelen
naar de robuuste organisatie die het kabinet en uw Kamer ten tijde van de
bestuurlijke ingreep voor ogen had.
Vraag 31:
Op welke wijze wordt de eilandsraad van Sint Eustatius betrokken bij het
versnellen van het herstel van de democratie en het op te stellen tijdspad?
Antwoord:
De eilandsraad is direct betrokken bij een tweetal criteria, te weten het
vaststellen van de verordeningen en het opstellen, volgen en afronden
van hun opleidingsprogramma. In de brief die ik tijdens mijn bezoek aan
Sint Eustatius in mei jl. heb ontvangen, committeerde de eilandsraad zich
aan het volgen van dit opleidingsprogramma. Verder heeft de eilandsraad
een directe rol in het spoedig vaststellen van de verordeningen. Wat het
spoedig vaststellen van de verordeningen betreft, constateer ik helaas dat
de eilandsraad het proces juist ophoudt. Zo lag de huurverordening
maanden voor consultering bij de eilandsraad en werd deze verordening
in september jl. zelfs afgewezen. Het criterium «verordeningen» kan pas
worden afgerond wanneer alle verordeningen door de eilandsraad en het
bestuurscollege zijn vastgesteld.
Vraag 32:
Kunt u aangeven wat de stand van zaken is omtrent de criteria waaraan
Sint Eustatius moet voldoen om gedeputeerden te kunnen benoemen?
Kunt u aangeven hoe het bestuur van Sint Eustatius tegenover de criteria
staat, waar zij eventueel uitdagingen ondervinden en hoe het kabinet
daarop heeft gereageerd?
Antwoord:
Het bestuur van Sint Eustatius voert de wet uit zoals die door de Eerste en
Tweede Kamer is vastgesteld. De regeringscommissaris bespreekt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

13

momenteel de route-tijdtabel met de eilandsraad. Daarin zal de stand van
zaken omtrent de criteria en de streefdata worden besproken. Het
Openbaar Lichaam Sint Eustatius werkt al een ruime tijd aan de criteria, zo
zijn er nieuwe procedures voor het bestuurscollege vastgesteld en zijn er
al veel geüpdatete verordeningen vastgesteld. Bij ingang van fase 2.0
zullen gedeputeerden benoemd kunnen worden. Het Ministerie van BZK
heeft het Openbaar Lichaam Sint Eustatius gevraagd te inventariseren
waar behoefte is aan extra capaciteit, om eventuele uitdagingen aan te
kunnen gaan.
Vraag 33:
Kunt u verhelderen waar de moeite die de landen Aruba, Curaçao en Sint
Maarten hebben met het invullen van de voorwaarden voor de liquiditeitssteun precies in zit, zoals het u is verteld door de Landen zelf? Kunt u
uitleggen hoe u daarop heeft gereageerd?
Antwoord:
De door de RMR gestelde voorwaarden voor de liquiditeitssteun hebben
tot doel de financieel-economische weerbaarheid van de landen te
vergroten. Een aantal voorwaarden met betrekking tot liquiditeitssteun
diende te worden uitgevoerd middels een aanpassing van bestaande
wetgeving of het invoeren van nieuwe wetgeving. De beperkte
wetgevings- en uitvoeringscapaciteit in de landen leveren uitdagingen op
voor het invullen van deze voorwaarden. Daarnaast kunnen de regeringen
van de landen slechts gedeeltelijk sturen op trajecten die wetgeving dient
te doorlopen via de parlementen. Dit geldt onder meer voor de kortingen
op de arbeidsvoorwaarden en het maximeren van topinkomens
In het kader van de uitvoering van de maatregelen wordt expertise in de
vorm van technische assistentie geleverd waar dat nodig blijkt en wordt
gewerkt aan het oprichten van een wetgevingspool om het tekort aan
wetgevingscapaciteit structureel aan te pakken.
Bij het beoordelen van de mate waarin invulling is gegeven aan de
voorwaarden voor liquiditeitssteun wordt rekening gehouden met de
complexiteit van de uitvoering van de maatregelen, het belang van
zorgvuldigheid en de mate waarin de landen invloed hebben op de
voortgang. De landen worden niet zonder meer afgerekend op het niet
halen van deadlines indien dit geheel of gedeeltelijk buiten hun schuld
ligt. Indien de omstandigheden daar aanleiding toe geven wordt uitstel
verleend. De huidige financieel-economische situatie noopt wel tot
voortvarendheid in de uitvoering van de afgesproken hervormingen.
Voor de voortgang op de uitvoering van de landspakketten, zie vraag 42.
Vraag 34:
Kunt u verhelderen hoe de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en
Saba hebben gereageerd op de inhoud en werking van de Wet financiën
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (FinBES)? Hebben zij
kritiek kenbaar gemaakt aan het demissionaire kabinet?
Antwoord:
Naar aanleiding van de kabinetsreactie uit 2019 op de aanbevelingen van
de Raad van State/IBO, wordt gewerkt aan herziening van de Wet FinBES.
De openbare lichamen zijn hierbij betrokken en hebben vooral opmerkingen gemaakt over uitvoeringsaspecten met betrekking tot het
financieel beheer. Over de uitwerking zal uw Kamer te zijner tijd worden
geïnformeerd.
Vraag 35:
Hoe hoog is de staatsschuld op de eilanden Aruba, Curaçao en Sint
Maarten? Hoe kan dit weer tot normale proporties worden teruggebracht?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

14

Antwoord:
(* AWG, ANG mln.)

Aruba

Curaçao

Sint Maarten

BBP 2021
Schuld ultimo 20213
Schuldquote, % BBP

4,9521
5,635
114

4,6132
4,196
91

1,7712
1,398
79

Bron: 1. CBA, Economic Snapshot July 2021; 2. IMF, 2021, Art. IV; 3. Raming C(A)ft o.b.v. 2eUR
2021 + 2021 Q3+4

Verondersteld (onder meer IMF-studie) wordt dat voor kleine eilandeconomieën een schuldquote boven 55% BBP een nadelig effect heeft op de
economische ontwikkeling van het betreffende land. De schuldquote van
elk van de drie landen overstijgt deze norm.
Verlagen van de nominale schuld geschiedt via het realiseren van
begrotingsoverschotten op de begroting van de Landen. Dit kunnen zij
doen door hun uitgaven te verlagen en/of hun inkomsten te verhogen
door bijvoorbeeld de belastinginning te verbeteren. Daarnaast zorgen
structurele hervormingen voor hogere economische groei. Dit heeft een
opwaarts effect op de belastinginkomsten en een neerwaarts effect op de
uitgaven.
Met Aruba is verlaging van de schuld en het realiseren van een financieringsoverschot afgesproken in het Protocol 2019–2021. Daarnaast hebben
de landen met Nederland leningen afgesloten waarop gedurende de
looptijd wordt afgelost waardoor de nominale schuld lager wordt.
Vraag 36:
Welke departementen in Den Haag zijn verantwoordelijk voor welke
onderdelen van hun eigen taakgebieden op de BES-eilanden?
Antwoord:
De taakverdeling tussen Rijk en openbare lichamen is redelijk vergelijkbaar met de taakverdeling tussen Rijk en Europees Nederlandse
gemeenten. Het Rijk is onder meer verantwoordelijk voor gezondheidszorg (VWS), onderwijs (OCW), politie en justitie (J&V), heffing van
rijksbelastingen (Financiën) en uitkeringen in het kader van sociale
zekerheid (SZW). De openbare lichamen zijn verantwoordelijk voor onder
meer ruimtelijke ordening, armoedebestrijding, wegen, cultuur, sport,
onderwijshuisvesting, sociale woningbouw en burgerzaken. Daarnaast
geldt voor een aantal taken dat sprake is van een gezamenlijke verantwoordelijkheid, voornamelijk bij de Ministeries van IenW (lucht- en
zeehavens), LNV (natuurbeheer), BZK en EZK, waarbij het openbaar
lichaam de uitvoering doet en het betreffende departement kaderstellend
is. Vanuit een departement kunnen bijzondere uitkeringen worden
verstrekt ter ondersteuning van de betreffende eilandelijke taak, vergelijkbaar met specifieke uitkeringen in Europees Nederland.
Vraag 37:
Hoe gaat het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(BZK) haar centrale rol daarin vervullen?
Antwoord:
Het Ministerie van BZK heeft naast inhoudelijke en toezichthoudende
taken (op financieel en bestuurlijk vlak) een coördinerende taak voor
Caribisch Nederland. Dat betekent dat het de integrale beleidsvorming
vanuit het Rijk op CN bevordert en de samenwerking die daarvoor nodig
is tussen de departementen, zonder daarbij in de departementale
verantwoordelijkheden of die van de openbare lichamen te treden. Dat
gebeurt op ambtelijk niveau via de stuurgroep Caribische Delen van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

15

Koninkrijk, en politiek middels regulier overleg met de desbetreffende
bewindspersonen van andere departementen. Door middel van de
Bestuursakkoorden Bonaire 2018–2022 en de Saba Package stuurt het
Ministerie van BZK samen met de openbare lichamen op resultaat bij
prioritaire thema’s van het Rijk en de openbare lichamen.
De coördinatie in deze kabinetsperiode is verbeterd. Dit komt onder meer
tot uitdrukking in meerjarenplannen en bestuursakkoorden. De in het
kader van de kabinetsreactie op de voorlichting van de Raad van State en
het IBO uit 201915 op te stellen uitvoeringsagenda’s kunnen daar een
logisch vervolg op bieden. Daarmee kan ook de komende jaren de
benodigde beleidsmatige coördinatie vorm en inhoud krijgen.
Daarnaast wordt als onderdeel van de kabinetsreactie gewerkt aan de
uitwerking van verschillende aanbevelingen voor het versterken van de
coördinatie op financieel gebied. Ik ben daar in mijn reactie op het rapport
»Bijzondere Uitkeringen aan Caribisch Nederland» op ingegaan.
Vraag 38:
Wanneer wordt verwacht dat aan de criteria behorende bij fase twee van
de Wet herstel voorzieningen Sint Eustatius wordt voldaan en fase twee
voltooid kan worden?
Antwoord:
In de memorie van toelichting van de Wet herstel voorzieningen Sint
Eustatius staat genoemd dat er kan worden gestart met fase 2.0 als er aan
de betreffende criteria voldaan is. Fase twee bestaat uit drie delen. Na fase
2.0 volgt fase 2.1 en 2.2. De criteria uit deze fasen leggen de fundering
voor een goed functionerend openbaar bestuur. Het implementeren van
deze criteria kost tijd. Ze dienen duurzaam geïmplementeerd te worden
om een goede basis te leggen voor de toekomst en de terugkeer naar een
situatie van wanbeheer en willekeur te voorkomen. Het is aan de
regeringscommissaris en de eilandsraad om samen tot een streefdatum te
komen voor de afronding van geheel fase twee in de route-tijdtabel.
Vooralsnog heb ik geen vastgestelde route-tijdtabel ontvangen.
Vraag 39:
Waar kan de voltooiing van fase twee van het fasenmodel beschreven in
de Wet herstel voorzieningen Sint Eustatius nog meer om gaan dan het op
orde krijgen van alle procedures rond de bestuursondersteuning, het
actualiseren en werkend krijgen van alle verordeningen, het schrijven van
beleid op het gebied van toezicht en handhaving en het implementeren
van dit beleid en de overdracht van de Kadastertaken aan Kadaster
Nederland?
Antwoord:
Fase 2.0 gaat in als de criteria van deze fase zijn afgerond. Daarnaast geldt
dat de duurzaamheid van de criteria geborgd moet zijn. Voor het op orde
brengen van de Kadasterfunctie is dit bijvoorbeeld meer dan het
overdragen van de taken aan Kadaster Nederland. Er dienen nog
landmetingen te worden verricht om een complete kadastrale kaart van
Sint Eustatius op te kunnen stellen. Verder geldt het wettelijk criterium dat
gedeputeerden benoemd kunnen worden als het nieuwe bestuurscollege
de taken op basis van de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba (WolBES) naar behoren kan uitoefenen.
Vraag 40:
Is in de Wet Herstel Voorzieningen Sint Eustatius of elders vastgelegd
precies welke procedures en verordeningen afgerond moeten worden om
tot de volgende stap in het fasenmodel over te gaan?
15

Kamerstuk 35 300 IV, nr. 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

16

Antwoord:
In de memorie van toelichting van de Wet herstel voorzieningen Sint
Eustatius is vastgelegd welke criteria afgerond moeten worden om over te
kunnen gaan naar een volgende fase. Tot de criteria behoren onder
andere de procedures en werkinstructies voor de ambtelijke organisatie
en de griffie uit fase 1.0, alsmede procedures en werkinstructies van het
bestuurscollege uit fase 2.0. Wanneer het gaat over verordeningen stelt de
memorie van toelichting van de Wet herstel voorzieningen Sint Eustatius
dat onjuiste en verouderde verordeningen aangepast dienen te worden.
Pas als alle criteria van fase 2.0 afgerond zijn, kan er overgegaan worden
fase 2.0.
Vraag 41:
In welke mate komen de wensen en visies van de openbare lichamen zelf
tot uiting in de huidige begroting, gezien de constatering in de begroting:
«[R]ekening houdend met de toekomstvisies van de eilanden zelf en de
beschikbare uitvoeringskracht kan in gezamenlijkheid worden gekeken
waar de beleidsprioriteiten voor de komende jaren liggen»?
Antwoord:
In het Bestuursakkoord Bonaire en de Saba Package zijn door het Rijk
gezamenlijk met de openbare lichamen beleids- en uitvoeringsprioriteiten
vastgelegd. Ook met Sint Eustatius zijn afspraken gemaakt over de
uitvoering van prioritaire thema’s. Vanuit de begroting van Koninkrijksrelaties wordt geïnvesteerd in de uitvoering van die afspraken. Deze
bijdragen zijn vooral gericht op versterking van de bestuurskracht, de
organisatieontwikkeling en technische bijstand. Het Bestuursakkoord
Bonaire loopt eind 2022 af, en de Saba Package loopt medio 2022 af.
Komend jaar is dus een aanpassing en actualisering nodig en daarover
gaan het Rijk en de openbare lichamen in gesprek. Op basis van deze
prioriteiten wordt bekeken hoe dit gekoppeld kan worden aan beschikbare
middelen. Hierover worden afspraken gemaakt die worden vastgelegd in
uitvoeringsagenda’s. Deze uitvoeringsagenda’s vloeien ook voort uit de
aanbevelingen van de Raad van State, IBO en de kabinetsreactie hierop.
Vraag 42:
Waaruit blijkt dat de landen moeite hebben met het invullen van de
voorwaarden voor liquiditeitssteun?
Antwoord:
Zie ook antwoord op vraag 33.
Dat blijkt onder meer uit onvoldoende voortgang op afspraken die
voortkomen uit besluitvorming in de Rijksministerraad waaronder
afspraken die staan vermeld in de uitvoeringsagenda’s. In sommige
gevallen bleken deadlines te ambitieus gesteld en moesten deze bijgesteld worden. In andere gevallen bleek dat benodigde uitvoeringkracht in
de landen geringer was dan gedacht, daar zal extra uitvoeringscapaciteit
ingezet moeten worden. Voor Curaçao geldt dat de algehele voortgang
zorgwekkend is. Daar is nog steeds geen uitvoeringsagenda voor het
vierde kwartaal vastgesteld en lopen diverse trajecten vertraging op. In
Aruba is de voortgang op de overeengekomen maatregelen die zien op
kostenbesparingen in de zorg nog onvoldoende. Voor Sint Maarten geldt
dat de voortgang op de uitvoering van de maatregelen die zien op het
verbeteren van de detentieomstandigheden achterblijft.
Vraag 43:
Wat zijn de concrete gevolgen van de moeite die de landen hebben met
het invullen van de voorwaarden voor het krijgen van liquiditeitssteun
voor het ontvangen van liquiditeitssteun en wat doet de het ministerie
eraan om de Landen hierbij te ondersteunen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

17

Antwoord:
Indien de Landen onvoldoende voortgang realiseren op het uitvoeren van
de maatregelen of niet in voldoende mate voldoen aan de afspraken
voortkomend uit de besluitvorming in de Rijksministerraad, kan besluitvorming ten aanzien van de toekenning van liquiditeitssteun worden
aangehouden. Ter illustratie heeft de Rijksministerraad op 24 september jl.
de liquiditeitssteun aan Curaçao tot nader orde aangehouden mede
omdat de uitvoeringsagenda van het vierde kwartaal nog niet was
opgesteld en er onvoldoende voortgang is geboekt op een aantal majeure
dossiers.
Voor Aruba is eveneens besluitvorming over liquiditeitssteun aangehouden tot de volgende RMR. Als voorwaarde voor de zevende tranche
liquiditeitssteun diende Aruba het CAft middels een financieel onderbouwd plan van aanpak te informeren over de jaarlijkse besparingen bij
de AZV van AWG 60 miljoen. De RMR heeft geconstateerd dat Aruba nog
niet aan deze voorwaarde heeft voldaan. Daarnaast was Aruba ten tijde
van de RMR nog met het CAft in gesprek over de geraamde liquiditeitsbehoefte voor het vierde kwartaal. Afgesproken is dat Aruba voor de
volgende RMR een gedegen plan van aanpak zal indienen hoe zij de
besparing van AWG 60 miljoen bij de AZV in 2021 en verder invulling zal
geven.
De tijdelijke werkorganisatie (TWO)16 ondersteunt de landen middels het
bieden van gerichte ondersteuning, expertise en capaciteit. Voorts is de
TWO voortdurend in gesprek met de landen over de benodigde resources
om de noodzakelijke hervormingen te realiseren.
Vraag 44:
Waar is het volgens het Ministerie van BZK nodig om expertise aan te
bieden en heldere afspraken te maken om alsnog tot verbetering te
komen vanuit het Bestuursakkoord Bonaire en de Wet herstel voorzieningen Sint Eustatius en waarom is dat zo?
Antwoord:
In het Bestuursakkoord Bonaire zijn afspraken gemaakt over de
versterking van de uitvoeringskracht. In dit kader ondersteunt het
Ministerie van BZK samen met de andere ministeries het openbaar
lichaam door middel van het faciliteren van detacheringen, opzetten van
samenwerking met Europees Nederlandse gemeenten, het versterken van
de uitvoeringskracht op specifieke kennisgebieden bijv. door de inzet van
tijdelijke projectleiders. Hiermee wordt de aanwezige expertise op het
eiland vergroot waardoor er effectiever uitvoering gegeven kan worden
aan de afspraken uit het Bestuursakkoord. De komende periode wordt
deze ondersteuning voortgezet, en wordt er gekeken naar welke expertise
de grootste behoefte is. Uiteindelijk doel moet uiteraard zijn het borgen
van de lokale capaciteit op een goed niveau.
Ook op Sint Eustatius ondersteunt het Ministerie van BZK samen met de
andere ministeries het openbaar lichaam waar nodig. Dit gebeurt op
verzoek van de regeringscommissaris. Voor de uitvoering van de Wet
herstel voorzieningen Sint Eustatius bieden meerdere departementen
hulp. Zo kijkt Rijkswaterstaat bijvoorbeeld mee op de milieuvergunningen
en ondersteunt het Ministerie van BZK met juridische expertise bij het
herzien van verouderde verordeningen. Het Ministerie van BZK financiert
daarnaast de huidige verbeteringen in de ICT-voorzieningen voor de
ambtelijke organisatie met middelen vanuit de regio enveloppe. In het
16

Binnen het Ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties is vooruitlopend op de
totstandkoming van een Rijkswet COHO, een tijdelijke werkorganisatie ingericht die belast is
met de uitvoering van de maatregelen uit het landspakket en het toezicht daarop.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

18

kader van de motie van de leden Ceder en Kuiken (Kamerstuk 35 420,
nr. 338) heeft het Ministerie van BZK de regeringscommissaris verzocht
om te inventariseren of er verdere behoefte is aan capaciteit.
Vraag 45:
Met welke Europees Nederlandse gemeenten zijn samenwerkingsverbanden opgezet of worden op dit moment samenwerkingsverbanden
opgezet voor het versterken van de bestuurs- en uitvoeringskracht van de
landen en om wat voor samenwerkingsverbanden gaat het?
Antwoord:
Verschillende Nederlandse gemeenten, zoals de gemeente Maassluis,
Rotterdam en Leiden, hebben de afgelopen jaren door middel van
uitwisselingen en detacheringen bijgedragen aan het versterken van de
bestuurs- en uitvoeringskracht van de openbare lichamen.
In 2020 werd een samenwerkingsconvenant opgezet tussen het Ministerie
van BZK, het openbaar lichaam Bonaire en de gemeente Rotterdam en
Alphen aan de Rijn voor het ondersteunen en versterken van de uitvoeringskracht van het openbaar lichaam Bonaire op het gebied van
infrastructuur en mobiliteit.
Met de VNG wordt momenteel verkend hoe nadere invulling gegeven kan
worden aan de intentieverklaring die de VNG en het Ministerie van BZK in
juni 2019 ondertekenden. Daarin werd de ambitie uitgesproken om
gezamenlijk tot een uitwisselingsprogramma en netwerk te komen tussen
Europees Nederlandse gemeenten en het Caribisch deel van het
Koninkrijk.
Voor wat betreft de landen werkt de gemeente Amsterdam samen met
Curaçao bij de uitvoering van een maatregel uit het landspakket, namelijk
grondontwikkeling.
Vraag 46:
Kunt u uiteenzetten in een tabel hoe de € 23,8 miljoen ter ondersteuning
van Curaçao in de periode van januari 2019 tot en met juli 2019 is
besteed?
Antwoord:
De besteding van de € 23,8 miljoen ving aan in september 2019. In de
brief van 6 september 201917 informeerde ik uw Kamer over de besteding
van deze middelen die het kabinet in 2019 bij Voorjaarsnota had vrijgemaakt voor de respons op de bijstandsverzoeken van Aruba en Curaçao.
In de betreffende brief is onderstaand overzicht opgenomen:
Post

Bedrag

Maritieme grenzen
Crisisbeheersing
Optimaliseren vreemdelingenketen
Vreemdelingenbewaring Curaçao
Diverse bijstandsprojecten Aruba

€ 2,2 miljoen
€ 10,7 miljoen
€ 7,2 miljoen
€ 2 miljoen
€ 1,7 miljoen

Totaal

€ 23,8 miljoen

Vraag 47:
Kunt u uiteenzetten in een tabel hoe de € 10,7 miljoen voor «crisisbeheersing» op Curaçao is besteed?

17

Kamerstuk 29 653, nr. 58.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

19

Antwoord:
Ter voorbereiding op scenario’s van een grootschalige crisis heeft het
kabinet besloten om een noodvoorziening aan te leggen in het Caribisch
deel van het Koninkrijk voor (nood)opvang: het Rijkspakket. Dit pakket
bestaat uit verschillende onderdelen die voorzien in de behoeften op het
gebied van onderdak (faciliteiten), sanitair, voeding en algemeen welzijn.
Voor de aanschaf van de goederen is in 2019 een bedrag van 10,4 miljoen
euro van de Aanvullende Post bij het Ministerie van Financiën toegevoegd
aan de begroting van het Ministerie Defensie. De verwerving van het
Rijkspakket is door het Ministerie van Defensie afgerond.
Om de juiste hulp en bijstand te kunnen verlenen bij grootschalige crises
in het Caribisch deel van het Koninkrijk diende tevens de crisisstructuur
van het Ministerie van BZK verder versterkt en uitgewerkt te worden. Hier
zijn eveneens middelen voor vrijgemaakt. Voor de post gezondheidszorg
verwijs ik uw Kamer naar mijn brief van 6 september 2019 (Kamerstuk
29 653, nr. 58).
Rijkspakket
Versterking crisisstructuur BZK
Gezondheidszorg

€ 10.389.564
€ 245.000
€ 62.000

Vraag 48:
Worden de middelen voor versterking van de rechtsstaat in de landen en
de aanpak van ondermijning ook ingezet voor de bestrijding van
mensenhandel?
Antwoord:
De middelen voor de duurzame ondermijningsaanpak zijn niet bestemd
voor de bestrijding van mensenhandel. De Staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid en ik informeerden uw Kamer op 7 september 202118 over de
aanpak van mensenhandel in de Caribische delen van het Koninkrijk.
Hierbij benadrukten wij dat de bestrijding van mensenhandel een
landsaangelegenheid betreft en dat er binnen het Koninkrijk samenwerking plaatsvindt. Binnen de kaders van het protocol versterking
grenstoezicht werken de lokale en Nederlandse grensdiensten momenteel
gezamenlijk per land een plan van aanpak uit, gericht op bestrijding van
transnationaal georganiseerde en ondermijnende grensoverschrijdende
criminaliteit. Naar verwachting zijn deze plannen van aanpak dit najaar
vastgesteld. Ik wil – gelet op de lopende besprekingen tussen de betreffende diensten – niet vooruitlopen over de mate waarin financiële
middelen ter versterking van het grenstoezicht rechtsreeks gekoppeld
zullen worden aan de bestrijding van mensenhandel. Ik zeg uw Kamer toe
hierover te informeren wanneer de drie plannen van aanpak van Sint
Maarten, Aruba en Curaçao bilateraal zijn vastgesteld.
Vraag 49:
In hoeverre komen de prioriteiten van Europees Nederland (te weten:
herstel van de luchthaven, afvalproblematiek en good governance) in de
wederopbouw van de Bovenwindse Eilanden overeen met de prioriteiten
van de Bovenwindse Eilanden zelf?
Antwoord:
De drie beleidsprioriteiten herstel van de luchthaven, afvalproblematiek
en good governance zijn als beleidsdoelstellingen opgenomen in de
Dutch Guiding Principals bij de oprichting van het trustfonds wederopbouw Sint Maarten bij de Wereldbank. Het betreft hier de prioriteiten
18

Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 3643.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

20

van Nederland en niet per se van Sint Maarten. Dit betekent dat
Nederland het zeer wenselijk acht dat deze prioriteiten in de stuurgroep
van het trustfonds aan de orde komen voor financiering van projecten via
het trustfonds. Naast Nederland en de Wereldbank neemt ook Sint
Maarten deel aan de stuurgroep die op basis van consensus besluiten
over de bestemming van de wederopbouwgelden. Deze prioriteiten
worden ook genoemd in het Nartional Recovery and Reconstruction Plan
(NRRP) dat Sint Maarten samen met de Wereldbank heeft gemaakt.
Vraag 50:
Wat zijn de resultaten van de aanpak voor het versterken van de rechtsstaat op Aruba, Curaçao en Sint Maarten? Wat zijn de concrete resultaten
van de versterking van het grenstoezicht en de uitbreiding van de
duurzame ondermijningsaanpak? Hoe zit het met de financiering van het
TBO (Team Bestrijding Ondermijning) in 2022 en daarna?
Antwoord:
De middelen van begrotingsartikel 1 van Hoofdstuk IV van de Rijksbegroting richten zich voornamelijk op grenstoezicht en de ondermijningsaanpak. De resultaten van de ondermijningsaanpak, vanuit team
bestrijding ondermijning (TBO) tussen 2016 en 2019, zijn middels een
brief in 2019 aan de Kamer gecommuniceerd.19 Hierin is vermeld dat de
onderzoeksresultaten tot dan toe de noodzaak bevestigen van deze
aanpak en de vermoedens van verwevenheid tussen boven- en onderwereld. In oktober 2021 zal de Kamer opnieuw geïnformeerd worden over
de resultaten van de ondermijningsaanpak 2020–2021. Voorts bent u in
oktober 2020 geïnformeerd over de bestendiging van de middelen voor de
ondermijningsaanpak20.
In februari 2021 is het protocol inzake de Versterking grenstoezicht in de
Caribische landen van het Koninkrijk afgesloten. Nederland investeert
door additionele personele bijstand van de Koninklijke Marechaussee en
Douane Nederland aan de landen te leveren, financiële middelen ter
beschikking te stellen zodat de Kustwacht Caribisch Gebied op termijn
24/7 inzetbaar kan zijn. Daarnaast worden incidentele financiële middelen
voor de lokale diensten ter beschikking gesteld. Afspraken omtrent de
uitvoering worden momenteel uitgewerkt in een plan van aanpak per land
(zie ook antwoord op 48).
De inzet van de versterking van het grenstoezicht en de uitbreiding van de
duurzame ondermijningsaanpak worden per 2022 geëffectueerd. Daarom
kunnen er op dit moment geen uitspraken worden gedaan over eventuele
behaalde resultaten van deze versterking dan wel uitbreiding.
In 2022 vindt een beleidsdoorlichting plaats van begrotingsartikel 1 van
Hoofdstuk IV van de Rijksbegroting, naar o.a. de doeltreffendheid en
doelmatigheid van het ingezette beleid van de afgelopen vier jaar21.
Vraag 51:
Met welke middelen ondersteunt Nederland Aruba, Curaçao en Sint
Maarten bij rechtshandhaving?
Antwoord: Zie antwoord 52.
Vraag 52:
Hoeveel middelen gaan er naar de ondersteuning door Nederland van
Aruba, Curaçao en Sint Maarten bij rechtshandhaving?

19

Kamerstuk 35 300 IV, nr. 14.
Kamerstuk 35 570 IV, nr. 13.
21
Kamerstuk 33 189, nr. 14.
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

21

Antwoord vragen 51 en 52:
De middelen op artikel 1 van het begrotingshoofdstuk Koninkrijksrelaties
dragen bij aan het versterken van de rechtsstaat van de landen Aruba,
Curaçao en Sint Maarten. Daarnaast werkt het Ministerie van BZK nauw
samen met de Ministeries van Justitie en Veiligheid, Financiën en
Defensie, die de operationele capaciteit voor de ondersteuning en
versterking leveren.
Binnen de beschikbare middelen op artikel 1 valt een onderscheid te
maken tussen structurele middelen, vooral voor lokaal te plaatsen
personeel, en incidentele middelen, die via opdrachten en subsidies aan
de Landen worden verstrekt.
Voor 2022 is voor versterking van grenstoezicht geld beschikbaar voor de
structurele inzet van personeel van de Koninklijke Marechaussee
(€ 24,7 mln.) en Douane Nederland (€ 4,6 mln.) voor de uitvoering van het
op 4 februari 2021 overeengekomen protocol ter versterking van het
grenstoezicht.22 Daarnaast zal BZK incidenteel de materiële behoefte
financieren die voortvloeit uit de vervolgafspraken die binnen de kaders
van dit protocol gemaakt worden. Hiervoor is in 2022 € 8 mln.
beschikbaar.
Daarnaast stelt het kabinet incidenteel middelen beschikbaar voor de
bouw van een nieuwe gevangenis op Sint Maarten en structurele
verbeteringen van de detentieomstandigheden.23 Het totale bedrag
hiervoor bedraagt in 2022 € 22 mln.
Als laatste vergroten de middelen op artikel 1 structureel de capaciteit van
de organisaties die betrokken zijn bij de recherchecapaciteit (€ 11 mln.) en
de rechterlijke macht (€ 10,5 mln.). Deze zullen deze middelen ter
beschikking worden gesteld aan het Recherche Samenwerkingsteam
(RST) voor de recherchecapaciteit en Openbaar Ministeries (OM) en het
Gemeenschappelijk Hof van Justitie (Hof) voor de rechterlijke macht.
Voor een uitgebreider inhoudelijk en financieel overzicht verwijs ik u naar
tabel 12, Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1 Versterken rechtsstaat,
in begrotingshoofdstuk Koninkrijksrelaties (IV).
Vraag 53:
Naar welke posten gaan structureel extra middelen, anders dan de
versterking van het grenstoezicht en de uitbreiding van duurzame
ondermijningsaanpak op Aruba, Curaçao en Sint maarten?
Antwoord:
Op artikel 1 van begrotingshoofdstuk Koninkrijksrelaties, zijn er géén
andere posten waar structureel extra middelen naartoe gaan dan de
versterking van het grenstoezicht en de uitbreiding van de duurzame
ondermijningsaanpak op Aruba, Curaçao en Sint Maarten.
Vraag 54:
Waarom zijn de plannen van aanpak politie en detentiewezen op Sint
Maarten nog niet afgerond?
Antwoord:
De voortgangscommissie constateert in haar 41e voortgangsrapportage,
op 1 oktober 2021 naar de Tweede Kamer verzonden, dat sprake is van
een aantal concrete resultaten ten aanzien van de uitvoering van de
plannen van aanpak. Zo rapporteert de voortgangscommissie dat er bij
het Korps Politie Sint Maarten (KPSM) gestaag gewerkt wordt aan
verbetering van de capaciteitsproblematiek en er door middel van het
verlenen van hulp en bijstand vanuit Nederland perspectief is voor de
verbetering van de gevangenis. Over de situatie en de stappen tot
22
23

Kamerstuk 35 570 IV, nr. 33.
Kamerstuk 35 420, nr. 224.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

22

verbetering binnen het detentiewezen is de Tweede Kamer geïnformeerd
in zowel het schriftelijk overleg (SO) Sint Maarten van 21 februari 2021, als
het commissiedebat op 26 mei 2021. Hoewel het Nederlandse kabinet aan
blijft dringen op het zetten van stappen, is het aan Sint Maarten om de
uitvoering van de plannen van aanpak te waarborgen. BZK biedt, naar
aanleiding van een verzoek van Minister Richardson op 9 oktober 2020 en
in samenwerking met de Minister voor Rechtsbescherming, hulp en
bijstand aan Sint Maarten ter ondersteuning van de uitvoering van het
plan van aanpak detentiewezen. Hieronder valt het uitzenden van een
programmanager, HR-adviseur en personele ondersteuning van de
programmamanager, alsook het beschikbaar stellen van geld voor
opleidingen aan het gevangenispersoneel in Point Blanche en
bouwkundige verbeteringen aan het huidige gebouw.
Vraag 55:
Vanaf wanneer zullen de middelen beschikbaar zijn om de kwetsbare
groepen in het Caribisch deel van het Koninkrijk te kunnen voorzien van
voedselpakketten? Wie wordt tot een kwetsbare groep gerekend en wie
niet?
Antwoord:
Nederland heeft van mei 2020 tot en met 30 september 2021. financiering
beschikbaar gesteld voor voedselhulp. Daarmee zijn vele duizenden
mensen geholpen. Vanaf 1 oktober 2021 zijn de landen weer verantwoordelijk voor de zorg voor de meest kwetsbaren. Het is aan de landen om
daar vorm aan te geven, passend binnen hun eigen beleid. Zij bepalen
dan ook wie tot de kwetsbare groep wordt gerekend. Eventueel benodigde
financiering voor voedselhulp kunnen de landen, na verwerking in hun
begroting, opnemen in een verzoek tot liquiditeitssteun.
Vraag 56:
Welke categorieën van personen zijn het zwaarst getroffen door de
coronacrisis?
Antwoord:
De gevolgen van de coronacrisis op de samenlevingen van Aruba,
Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten zijn groot en raken
veel inwoners. De coronacrisis heeft een grote impact op de relatief kleine
en kwetsbare economieën van de eilanden, die voor het grootste gedeelte
afhankelijk zijn van toerisme. Met het wegvallen van het toerisme viel
voor veel inwoners ook hun bron van inkomsten weg. Ook andere
bedrijvigheid, zoals bijvoorbeeld de Medical School op Saba werd hard
geraakt. Voornamelijk groepen die al weinig te besteden hadden of al in
armoede leefden kregen het door de pandemie nog zwaarder.
Vraag 57:
Wat zijn de oorzaken en gevolgen van het doorschuiven van de middelen
van 2021 naar 2024 voor de onderwijshuisvesting op Curaçao?
Antwoord:
Spreiding van de middelen over meerdere jaren is altijd de opzet geweest,
omdat het voor Curaçao niet mogelijk is alle middelen in 1 jaar uit te
geven. In januari van 2021 is een eerste tranche van 500.000 euro
vrijgemaakt om acute problemen zoals lekkende daken en kapotte
toiletten aan te pakken. Voor de inzet van de overige middelen is een
extern bureau gevraagd om een strategisch investerings- en onderhoudsplan te maken voor de lange termijn. Hiermee wordt geborgd dat
geïnvesteerd wordt in duurzaam doelmatige en effectieve oplossingen,
waarbij bijvoorbeeld ook rekening wordt gehouden met demografische
ontwikkelingen. Dat plan wordt in oktober opgeleverd. Vooruitlopend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

23

hierop zijn de middelen van 2021 die niet meer tot besteding konden
komen doorgeschoven naar 2024.
Het vinden van de juiste opdrachtnemer voor het opstellen van het
strategisch huisvestingsplan, met inachtneming van de wensen van
Nederland en Curaçao, vergde meer tijd dan in eerste instantie was
voorzien. Het gekozen onderzoeksbureau is uiteindelijk vlak voor de zomer
aan de slag gegaan en levert in oktober het rapport op. Op basis van de
aanbevelingen van het bureau kan worden bepaald welke schoolgebouwen in welke volgorde moeten worden aangepakt en kunnen de
aanbestedingstrajecten worden opgestart.
Vraag 58:
Welke factoren leiden tot en hebben geleid tot de vertraging van het
opstellen van een plan van aanpak, de verdeling van middelen en de
aanbesteding met betrekking tot onderwijshuisvesting op Curaçao?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 57.
Vraag 59:
Hoeveel personele capaciteit is nodig voor de oprichting van het COHO?
Antwoord:
Zie antwoord vraag 60
Vraag 60:
Waarvoor is de personele capaciteit voor de oprichting van het COHO
nodig, anders dan voor het opdrachtgeverschap van het COHO, juridische
capaciteit en het uitvoeren van werkzaamheden rondom de detentie van
Sint Maarten?
Antwoord vragen 59 en 60:
De personele capaciteit van het COHO is mede nodig voor de totstandkoming van de Rijkswet COHO. Eerst vanuit een kwartiermakersorganisatie en thans samen met de Tijdelijke Werkorganisatie (TWO) als
voorloper van de COHO. De kwartiermakers organisatie en de TWO zijn in
elkaar opgegaan. De huidige bezetting van de TWO is 23 fte. Deze wordt
ingezet voor de inrichting van het COHO, maar vooral ook voor de
uitvoering van monitorings- en ondersteuningstaken met betrekking tot
de landspakketten zoals die straks onder het COHO zullen vallen. Het is
niet goed mogelijk om aan te geven hoeveel fte precies gemoeid is met
het inrichtingsvraagstuk, omdat inrichting en uitvoering in praktijk door
elkaar heen lopen en grotendeels door dezelfde functionarissen wordt
uitgevoerd.
Vraag 61:
Wat is de oorzaak van de verplaatsing van de middelen voor onderwijshuisvesting in de landspakketten van 2021 naar 2024 en wat zijn de
gevolgen hiervan voor het onderwijs?
Antwoord:
Zie ook de beantwoording op vraag 57. Voor het onderwijsproces heeft dit
besluit geen directe gevolgen, het gaat alleen om de onderwijshuisvesting.
Vraag 62:
Hoeveel bijeenkomsten van de mensenrechtenverdragencommissie
hebben er sinds de inwerkingtreding (1 augustus 2020) plaatsgevonden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

24

Antwoord:
Drie.
Vraag 63:
Stelt het demissionair kabinet vanaf 2022 structureel € 12 miljoen per
eiland beschikbaar, of is dit het totaalbedrag voor de landen Aruba,
Curaçao en Sint Maarten samen?
Antwoord:
Op 6 oktober 2020 informeerde ik uw Kamer per brief dat het Kabinet
structureel € 12 mln. beschikbaar stelt ten behoeve van de ondermijningsaanpak in het Caribisch deel van het Koninkrijk. Dit betrof inderdaad een
totaalbedrag voor de inzet van de betrokken organisaties op alle
(ei)landen.
Daarnaast stelt het kabinet met het akkoord over de derde tranche
liquiditeitssteun extra structurele middelen beschikbaar voor de
uitbreiding van de duurzame ondermijningsaanpak op Curaçao en Aruba,
oplopend tot jaarlijks € 12,9 mln. in 2025.24
Vraag 64:
Wat is het tijdpad voor de verbetering van de detentie en de bouw van
een nieuwe gevangenis op Sint Maarten?
Antwoord:
Zie antwoord vraag 67
Vraag 65:
Kunt u een overzicht geven van alle werkbezoeken, trainingen en overige
technische assistentie tussen 2018 en 2021 die door het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het Ministerie van Justitie
en Veiligheid (IND) zijn georganiseerd in Curaçao? Kunt u de verslagen en
evaluaties van deze activiteiten naar de Kamer zenden?
Antwoord:
Een totaaloverzicht heb ik niet tot mijn beschikking, maar wel een
overzicht met de relevante werkbezoeken, trainingen en overige
technische assistentie die betrekking hebben op de vreemdelingenbewaring en op de vreemdelingenketen in Curaçao. Hierbij wil ik de
kanttekening plaatsen dat de Staatssecretaris van JenV de fysieke
ondersteuning aan de autoriteiten van Curaçao in maart 2020 tijdelijk
opschortte vanwege het covid-19-virus. Naar aanleiding van uw verzoek
zullen de Staatssecretaris van JenV en ik uw Kamer per brief informeren
over de betreffende activiteiten.
Datum

Organisatie(s)

Activiteit

4–8 juni 2018

BZK, BZ, Defensie, JenV,
KMar, IND, COA en DTenV.

Kennisuitwissling vreemdelingenprocessen

29–30 augustus 2019

BZK

Werkbezoek in kader van ondersteuning Venezuela

4–6 september 2019

DJI

Fact finding mission, t.b.v. advies DJI;

16–30 november 2019

IND

Technische assistentie

2–4 maart 2020

BZK & JenV;

Werkbezoek in kader van ondersteuning Venezuela

9–13 maart 2020

IND

Technische assistentie

24

Kamerstuk 35 420, nr. 177 en Kamerstuk 35 420, nr. 186.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

25

Vraag 66:
Hoe worden de mensenrechten gewaarborgd na overdracht van vluchtelingen en migranten aan de autoriteiten van Curaçao en Aruba bij de inzet
van Koninklijke Marechaussee in de grensbewaking?
Antwoord:
Op grond van artikel 6 van het Protocol inzake de inzet van personeel
vanuit de flexibel inzetbare pool Koninklijke Marechaussee voert de
Koninklijke Marechaussee grensgerelateerde politietaken uit. De operationele inzet van de medewerkers van de Koninklijke Marechaussee vindt
plaats onder het bevoegd gezag van het land waar de werkzaamheden
worden verricht. Het is van belang dat vreemdelingen in Curaçao en
Aruba worden behandeld op een wijze die niet in strijd is met Curaçaose,
Arubaanse en internationale regelgeving. Uiteraard geldt dit ook voor de
vreemdelingen die door de grenspolitie worden overgedragen aan lokale
diensten die vervolgens verantwoordelijk zijn voor de beschermingsprocedure, opvang en/of terugkeer. Of in een concrete situatie conform de
genoemde normen wordt gehandeld, is aan de autoriteiten van Curaçao
en Aruba om te beoordelen.
Vraag 67:
Wat is de planning voor de bouw van de nieuwe gevangenis op Sint
Maarten en wat betekent dat voor de kwaliteit en capaciteit van de huidige
detentiefaciliteit?
Antwoord: samen met vraag 64
De ondersteuning van Nederland bij de verbetering van detentieomstandigheden in Sint Maarten kent twee sporen. Het eerste spoor is dat
Nederland hulp en bijstand verleent bij de uitvoering van het plan van
aanpak detentie uit 2018 bij de Samenwerkingsregeling waarborging
plannen van aanpak landstaken Curaçao en Sint Maarten en de voltooiing
van de afsprakenlijst verbetermaatregelen. Voor het plan van aanpak
detentie geldt dat de Samenwerkingsregeling is verlengd tot 10 oktober
2022. Dan zou het plan van aanpak door Sint Maarten moeten zijn
uitgevoerd. Een reeds door Nederland uitgezonden programmamanager
en een in het najaar van 2021 te beginnen assistent en HR-adviseur
dragen bij aan een snellere voortgang dan tot nog toe het geval was. Voor
de afsprakenlijst verbetermaatregelen is in het landspakket opgenomen
dat deze eind 2021 afgerond moet zijn. Subsidies voor bouwkundige
verbeteringen aan de huidige gevangenis Point Blanche zijn verstrekt.
Het tweede spoor betreft de nieuw te bouwen gevangenis in Sint Maarten
waarover nu gesprekken lopen tussen Sint Maarten, Nederland en het
United Nations Office for Project Services (UNOPS). Een exact tijdpad is
eind september 2021 nog niet te geven, omdat er nog geen overeenkomst
is voor de bouw van een gevangenis. Van belang is te melden dat eerst
vooronderzoek in Sint Maarten moet plaatsvinden voordat de daadwerkelijke bouw kan aanvangen. In de periode tot aan de oplevering zal dus ook
de huidige of een andere faciliteit nodig zijn voor de gedetineerden. De
verbeteringen zoals beschreven in het eerste spoor moeten bijdragen aan
een betere kwaliteit van de huidige detentiefaciliteit op de kortere termijn.
Vraag 68:
Waarom en op welke wijze is er besloten om de financiering van de
nieuwbouw van de gevangenis op Sint Maarten te laten verlopen via de
United Nations Office for Project Services (UNOPS), en niet via een directe
financiering door Nederland?
Antwoord:
De United Nations Office for Project Services (UNOPS) is een organisatie
met ervaring in dergelijke projecten en heeft de kennis en expertise om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

26

Sint Maarten te ondersteunen voor een groot project als een nieuwe
gevangenis in Sint Maarten. Sint Maarten is verantwoordelijk voor het
gevangeniswezen en daarmee ook voor de financiering van de nieuw te
bouwen gevangenis. Nederland draagt aan de nieuwbouw € 20 mln bij.
Sint Maarten is met UNOPS in gesprek gegaan over de nieuwbouw.
Nederland heeft zich in het kader van het landspakket aangesloten bij deze
gesprekken. UNOPS zou zowel het financieel beheer als de implementerende activiteiten kunnen uitvoeren. Vanwege hun ervaring zullen dus Sint
Maarten en Nederland financiële middelen dan aan UNOPS overmaken.
Vraag 69:
Hoeveel gevangenen vanuit Sint Maarten verblijven momenteel nog in
Nederland, op welke wijze zijn hun rechten beschermd en wat is het
perspectief voor deze gevangenen?
Antwoord:
Er verblijven nog 12 (van de oorspronkelijk 31) gedetineerden als gevolg
van de orkaan Irma en Maria en op basis van de onderlinge regeling
detentie (ORD)25 in Nederlandse gevangenissen. Het streven van de
Nederlandse regering blijft om de gedetineerden conform afspraak zo snel
mogelijk terug te doen keren, hetgeen de re-integratie in de samenleving
op Sint Maarten ten goede komt. Dit gebeurt gefaseerd en met het oog op
de veiligheid van de gedetineerden.
Vraag 70:
In hoeverre zijn er voldoende middelen voor het bestrijden van de zware,
georganiseerde en grensoverschrijdende criminaliteit en voor de aanpak
van ondermijning en corruptie?
Antwoord:
De bestrijding van zware, georganiseerde en grensoverschrijdende
criminaliteit is een aangelegenheid voor de Landen zelf. Het is daarom
aan de Landen om te bepalen hoeveel middelen zij hiervoor reserveren. Ik
hecht er waarde aan dat de Landen inspanningen leveren om de
operationele uitvoeringscapaciteit van de meest vitale sectoren van
rechtsstaat op peil te houden, zeker waar Nederland de aankomende jaren
extra ondersteuning levert. De Minister van Justitie en Veiligheid is
primair verantwoordelijk voor de aanpak van corruptie en ondermijning in
Caribisch Nederland. Zie ook de beantwoording op vraag 26 en 50.
Vraag 71:
Welke stappen worden er in 2022 gezet naar aanleiding van het Akkoord
van Kralendijk als het gaat om het wettelijk minimumloon en uitkeringen
(Onderstand en AOV)? Wat zouden de kosten zijn als in 2022 een eerste
stapje zou worden gezet in dit kader? In hoeverre is hier rekening mee
gehouden bij de begroting voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid?
Antwoord:
In het Akkoord van Kralendijk heeft de Centraal Dialoog Bonaire gepleit
voor een verhoging van het wettelijk minimumloon en de uitkeringen per
1 januari 2022 met 10 procent (inclusief eventuele inflatie), met daaropvolgende stapsgewijze verhogingen tot totaal 40 procent. Vanaf 2022 zouden
deze verhogingen conditioneel zijn, rekening houdend met de economische situatie en het daadwerkelijk van overheidswege realiseren van
verlagingen in de kosten van levensonderhoud. Ik heb begrip de wens van
de Centraal Dialoog. Dergelijke stappen zijn ook in lijn met de aanpak
ijkpunt sociaal minimum die het kabinet vanaf 2019 heeft ingezet en
waarop de afgelopen jaren substantiële stappen zijn gezet. In de rede ligt
25

Wetten.overheid.nl/BWBR0035270.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

27

dat besluitvorming over het verhogen van het wettelijk minimumloon en
de uitkeringen, en over de mate en het tempo daarvan, aan een nieuw
kabinet is.
Het verhogen van het wettelijk minimumloon en de uitkeringen op
Bonaire per 1 januari 2022 met 10 procent zou structureel ruim
€ 2 miljoen per jaar kosten. Hiermee is geen rekening gehouden in de
Begroting voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid en hiervoor is geen
financiële dekking. Besluitvorming hierover is aan een nieuw kabinet.
Vraag 72:
Waarop zijn de bedragen 2022 en verder gebaseerd voor het COHO? Hoe
moet dit gezien worden in relatie tot het wetsvoorstel COHO dat nog niet
is vastgesteld?
Antwoord:
De bedragen voor 2022 en verder zijn gebaseerd op een inschatting van
de benodigde apparaat- en programma middelen voor de uitvoering van
de taken van COHO voor 2022 en verder.
Het wetsvoorstel COHO is nog niet vastgesteld, maar de landspakketten
zijn al in uitvoering. De kosten die daarvoor worden gemaakt worden uit
de COHO-middelen gefinancierd. Dit betreft de financiering van de
tijdelijke werkorganisatie onder BZK en de programmagelden die ingezet
worden om de landen te ondersteunen bij de uitvoering van de maatregelen uit de landspakketten.
Vraag 73:
Aan wat voor en welke organisaties worden de gerichte opdrachten
betaald die als doel hebben goed bestuur en gezonde overheidsfinanciën
te bevorderen? Zijn dit overheidsorganisaties of private bedrijven? Zijn die
opdrachten al uitgegeven en de gelden reeds verdeeld?
Antwoord:
De uitvoering van het landspakket is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de Landen en Nederland. Thans komen de opdrachten ten
behoeve van de uitvoering daarvan ten laste van de begroting van
Koninkrijksrelaties (hoofdstuk IV). De opdrachten worden zowel aan
overheidsorganisaties als aan marktpartijen verstrekt. In het landspakket
staan diverse maatregelen geformuleerd ter bevordering van gezonde
overheidsfinanciën en behoorlijk bestuur. De uitvoering van deze
maatregelen ligt primair bij de ministeries van de Landen. De Nederlandse
vakdepartementen bieden noodzakelijke ondersteuning in de vorm van
advies, expertise en capaciteit. In voorkomende gevallen, en indien de
benodigde capaciteit/expertise niet voorhanden is binnen het vakdepartement, zal externe expertise worden ingeroepen bij private partijen en/of
(semi)overheidsorganisaties. De omstandigheden per geval bepalen de
wijze waarop dit plaatsvindt, waarbij altijd rekening gehouden dient te
worden met de geldende (comptabiliteit)wetgeving. In de huidige fase van
de uitvoering van de maatregelen uit het landspakket, waarin vooral
doorlichtingen plaatsvinden die zien op gezonde overheidsfinanciën, zijn
meervoudige aanbestedingsprocedures gevolgd om te komen tot een
geschikte partij.
Vraag 74:
Op welke wijze wordt in de landspakketten aandacht besteed aan
(innovatie op het gebied van) duurzaamheid en het bestrijden van
klimaatverandering?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

28

Antwoord:
De Landspakketten staan voor een breed palet aan hervormingen en
investeringen die moeten bijdragen aan de weerbaarheid en veerkracht
van de economie en samenleving van de Landen. Alhoewel duurzaamheid
en bestrijden van klimaatverandering van belang zijn, zijn deze niet
expliciet in het Landspakket opgenomen als thema.
Vraag 75:
Kunt u aangeven of er binnen het vrijgemaakte budget voor kleine
projecten in het Projecten Fonds specifiek ruimte is gecreëerd voor
organisaties die bescherming bieden aan en opkomen voor de rechten
van vluchtelingen en migranten?
Antwoord:
Het Kleine Projecten Fonds is een jaarlijks budget wat beschikbaar wordt
gesteld via de Vertegenwoordiging van Nederland om projecten in de
Landen Curaçao, Aruba en Sint Maarten te ondersteunen die een bijdrage
leveren aan de lokale maatschappij op het gebied van duurzaamheid,
sociale zaken, cultuur, educatie of sport. Organisaties die voldoen aan de
vereisten kunnen een verzoek indienen en deze zal binnen de gestelde
beleidskaders worden gewogen. Ook organisaties die opkomen voor de
rechten van vluchtelingen en migranten kunnen daarop een beroep doen.
Vraag 76:
Welke lokale omstandigheden en factoren van de specifieke bestuurlijke
context van de afzonderlijke landen hebben op welke manier invloed op
de versterking van de uitvoeringskracht van de ambtelijke apparaten van
de openbare lichamen van Caribisch Nederland?
Antwoord:
Het is niet bekend of meetbaar wat de invloed is van de specifieke,
bestuurlijke context van de afzonderlijke landen op de versterking van de
uitvoeringskracht van de ambtelijke apparaten van de openbare lichamen
in Caribisch Nederland.
Vraag 77:
Hoe investeert het ministerie in menselijk kapitaal, anders dan door
middel van het trainen van ambtelijke lokale apparaten, het voortzetten
van het Talent Ontwikkelprogramma Bonaire en het gericht ondersteunen
met kennis en expertise?
Antwoord:
Het Ministerie van BZK investeert, naast het aanbieden van trainingen en
coaching gericht op vaardigheden en op persoonlijke ontwikkeling van
bestuurders, volksvertegenwoordigers en ambtenaren, ook in menselijk
kapitaal door uitwisselingstrajecten met gemeenten (zie vraag 45 voor
verdere toelichting), twinning en door het verbeteren van de interculturele
communicatie en de kennis en begrip van onze ambtenaren uit Den Haag.
Om de kennis van en begrip voor het Caribisch deel van het Koninkrijk te
vergroten en daarmee de onderlinge samenwerking te versterken heeft
het Ministerie van BZK in samenwerking met de Haagse Hogeschool een
tweedaagse cursus ontwikkeld voor Haagse beleidsmedewerkers. In
februari vond de eerste editie van de tweejaarlijkse cursus plaats. Nader
wordt verkend of een dergelijke cursus ook voor ambtenaren van de
openbare lichamen en de landen georganiseerd kan worden.
Ook werkt het Ministerie van BZK sinds enkele jaren samen met UNICEF
om de rechten van het kind in Caribisch Nederland te verbeteren. Door
middel van kinderrechteneducatie en debattrainingen leren de kinderen
mondiger te worden en op te komen voor hun rechten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

29

Vraag 78:
In hoeverre zijn of worden het Bestuursakkoord Bonaire 2018–2022 en de
Saba Package 2019–2022 geëvalueerd?
Antwoord:
Het Bestuursakkoord Bonaire 2018–2022 wordt gedurende de looptijd van
het akkoord voortdurend gemonitord en tussentijds geëvalueerd door
middel van het driemaandelijkse voortgangsoverleg, waarin zowel het
Bestuurscollege van Bonaire als het Ministerie van BZK, namens de
departementen, zijn vertegenwoordigd. De Saba Package loopt tot medio
2022 en wordt gemonitord en tussentijds geëvalueerd in gesprekken die
regelmatig plaatsvinden tussen het Bestuurscollege van Saba en het
Ministerie van BZK. Daarnaast worden de bijdragen aan de diverse
akkoorden die worden gefinancierd met middelen uit de begroting van
Koninkrijksrelaties geëvalueerd middels de reguliere beleidsdoorlichting
die verschijnt in 2023.
Vraag 79:
Waarom worden er middelen gereserveerd in 2022 voor een lening aan
Aruba?
Antwoord:
Deze middelen zijn gereserveerd voor de herfinanciering door Nederland
van de Arubaanse aflossingsverplichtingen op buitenlandse leningen voor
2022. Door deze herfinanciering en die van 2021 krijgt Aruba een
rentevoordeel van ongeveer € 40 mln. in totaal. Deze afspraken maken
onderdeel uit van de overeenkomst die Nederland en Aruba in november
2020 aangingen in kader van de 3e tranche liquiditeitssteun.
Vraag 80:
Waarvan is de mogelijke herfinanciering van de renteloze bulletleningen
voor Aruba, Curaçao en Sint Maarten die in april 2022 aflopen afhankelijk?
Antwoord:
De gesprekken met de landen over de aflopende liquiditeitsleningen
worden deze maand opgestart. Ik kan niet vooruitlopen op deze
gesprekken.
Vraag 81:
Wat is de huidige stand van zaken van de materiële wederopbouw op de
Bovenwindse Eilanden en hoe staan de Bovenwindse Eilanden tegenover
het feit dat er na 2021 geen middelen meer beschikbaar zijn gesteld
waarmee het trustfonds bij de Wereldbank wordt gevuld ten behoeve van
de wederopbouw?
Antwoord:
Voor de laatste stand van zaken van de wederopbouw van Sint Maarten
verwijs ik u naar de brief aan de Tweede Kamer die ik een dezer dagen zal
versturen naar aanleiding van de halfjaarrapportage 2021 van het
trustfonds. Voor de resterende middelen uit het trustfonds van de
wederopbouw Sint Maarten heb ik een betalingsverzoek ontvangen om de
projecten tot en met 31 december 2025 te financieren. Dit betalingsverzoek is gebaseerd op de besluiten die tijdens de Stuurgroepvergadering van 14 juli 2021 hierover zijn gemaakt. Sint Maarten is lid van deze
stuurgroep. Daarnaast is de wederopbouw van Saba en Sint Eustatius
nagenoeg afgerond. Deze wordt niet bekostigd uit het trustfonds
wederopbouw Sint Maarten. Wel lopen sommige projecten nog langer
door: de stabilisatie van de klifwand bij Fort Oranje in Sint Eustatius,
diverse projecten met vertraagde levering van materialen en enkele
natuurprojecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

30

Vraag 82:
Welk deel van de wederopbouw van Sint Maarten financiert het kabinet?
Antwoord:
De totale kosten van de wederopbouw van Sint Maarten zijn in 2018
geschat op ongeveer 2,3 miljard dollar voor herstel en interventies in de
komende zeven jaar.
De sectoren met de grootste behoeften zijn: Huisvesting (22,8 procent),
Toerisme en Handel (19,0 procent), Bestuur en Publiek Financieel
management (9,4 procent), sanitatie en afvalbeheer (8,3 procent),
luchthaven (7,6 procent) en Onderwijs, Cultuur, Jeugd en Sport
(5,1 procent).
Er zijn geen herzieningen van deze ramingen. Nederland heeft in totaal
550 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de wederopbouw van Sint
Maarten. Hiervan is maximaal 470 miljoen euro beschikbaar vanuit het
trustfonds bij de Wereldbank.
Het Nederlandse $ 580 miljoen Trustfonds wederopbouw Sint Maarten zal
een deel van de in de National Recovery and Resilience Plan genoemde
herstel- en veerkrachtopbouwactiviteiten financieren. Aanvullende
financieringsbronnen omvatten verzekeringsbetalingen voor onroerend
goed, de nationale begroting, de particuliere sector, individuele besparingen en aanvullende steun van de internationale gemeenschap.
Vraag 83:
Waarvoor zijn elk van de Ministeries van Onderwijs Cultuur en Wetenschap, Economische Zaken en Klimaat en Infrastructuur en Waterstaat
verantwoordelijk, anders dan het herstel van schoolgebouwen en
infrastructuur?
Antwoord:
Het herstel van schoolgebouwen en de infrastructuur is primair een
verantwoordelijkheid van het openbaar lichaam. Wel worden door in de
vraag genoemde ministeries bijzondere uitkeringen en renteloze leningen
verstrekt om de openbare lichamen bij te staan om die taken uit te voeren.
De taakverdeling tussen Rijk en openbare lichamen is redelijk vergelijkbaar met de taakverdeling tussen Rijk en Europees Nederlandse
gemeenten (zie ook het antwoord op vraag 36). Specifiek is het Ministerie
van OCW verantwoordelijk – net als in Europees Nederland – voor de
bekostiging van het onderwijs. Het Ministerie van I&W is onder meer
verantwoordelijk voor luchtvaart, olieterminals, meteorologie en verder
kaderstellend en toezichthoudend. De Inspectie Leefomgeving en
Transport (ILT) houdt in Caribisch Nederland toezicht, net als in Europees
Nederland.
Vraag 84:
Waarvoor is het geld dat is overgeheveld naar 2022 voor de wederopbouw Sint Maarten bedoeld (€ 5 miljoen)? Hoe ziet de ondersteuning
van de Royal Schiphol Group (RSG) er in 2022 uit, gezien de € 4 miljoen
die er voor beschikbaar is? Welke resultaten moet dat opleveren?
Antwoord:
Het betreft uitgaven van lopende activiteiten onder het budget Directe
Steun dat voor de wederopbouw van Sint Maarten in 2017 is toegezegd.
Vanuit het budget Directe Steun wordt onder andere de ondersteuning
van Schiphol aan het vliegveld Sint Maarten, technische assistentie aan
het Ministerie van VROMI inzake de afvalberg, vervanging stormwaterpompen en de beleidsdoorlichting artikel 8 gefinancierd.
De ondersteuning van de Royal Schiphol Groep aan het vliegveld Sint
Maarten is in augustus 2021 verlengd en heeft als doel bij te dragen aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

31

de reconstructie en good governance van de luchthaven. Voor deze
verlenging is maximaal € 1,3 mln. beschikbaar. RSG ondersteunt bij de
taken die het vliegveld heeft in het reconstructieproject, training en
versterking van de financiële functie. Zo levert RSG onder andere de Chief
Financial Officer (CFO).
Vraag 85:
Naar wie wordt er verwezen wanneer er wordt gesproken over het «eigen
personeel»?
Antwoord:
Conform de Rijksbegrotingsvoorschriften heeft «eigen personeel»
betrekking op medewerkers die een arbeidsovereenkomst bij het
Ministerie van BZK hebben. Dit gaat om zowel medewerkers met een
lokaal contract als uitgezonden medewerkers. Ook bij het Ministerie van
BZK gedetacheerde medewerkers vallen hieronder.
Vraag 86:
Hoe zijn de verschillen in tabel 18 te verklaren tussen 2021 en 2022?
Hoeveel vrije uitkering krijgen de BES-eilanden en hoeveel bijzondere
uitkeringen in 2022?
Antwoord:
In tabel 18 worden de bedragen aan vrije uitkering voor de openbare
lichamen vanuit het BES-fonds weergegeven. In 2022 bedraagt deze vrije
uitkering € 42,4 mln. Dit wordt begin 2022 nog aangepast met de mutatie
wisselkoersreserve, waardoor de bijdrage 2022 nog iets kan stijgen of
dalen. Dit wisselkoerseffect treedt op omdat de vrije uitkering altijd in
dollars wordt uitbetaald.
In 2021 (en 2020) was de vrije uitkering vanuit het BES-fonds hoger dan in
2022. Dat heeft te maken met de verschillende (corona-gerelateerde)
toevoegingen aan de vrije uitkering van het afgelopen jaar die niet waren
voorzien. Zo zijn de openbare lichamen gecompenseerd voor de derving
van eilandelijke belastingen ten gevolge van corona, evenals voor de
extra kosten die zijn gemaakt om de gevolgen van corona om te vangen.
Ook zijn er middelen beschikbaar gesteld voor steun aan de cultuursector
in Caribisch Nederland en voor de extra maatregelen die getroffen
moesten worden om de Tweede Kamerverkiezingen op een veilige manier
te organiseren. De Kamer is hierover het afgelopen jaar meermaals
geïnformeerd. Zie daarvoor onder meer de brief «Coronamiddelen
openbare lichamen» (Kamerstuk 35 420, nr. 261) en de brieven over
uitbreiding van het economisch steun- en herstelpakket voor Caribisch
Nederland (noodpakket 4.0, Kamerstuk 35 420, nr. 226 en noodpakket 5.0,
Kamerstuk 35 420, nr. 326).
Hoeveel middelen aan bijzondere uitkeringen in 2022 zullen worden
verstrekt is nog niet precies bekend. In het verleden is gebleken dat
gedurende het begrotingsjaar bijzondere uitkeringen worden verstrekt die
eerder nog niet zijn voorzien. Dit omdat de lokale situatie en aanleiding
dat noodzaakt, of omdat de openbare lichamen zelf een verzoek doen om
extra ondersteuning bij veel eilandelijke taken. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij
kinderopvang, onderwijshuisvesting, preventieve gezondheidszorg,
volkshuisvesting, nutsvoorzieningen, infrastructuur etc. In tabel 40,
Overzicht rijksuitgaven Caribisch Nederland in begrotingshoofdstuk
Koninkrijksrelaties (IV), zijn de bijdragen vanuit BZK aan medeoverheden
aangegeven met een E. Dit zijn bijzondere uitkeringen, om gerichte
initiatieven te kunnen ondersteunen op het gebied van het ontwikkelen
van goed openbaar bestuur en versterken van het financieel beheer (in
2022 ca. € 3 mln.). Ook andere departementen hebben een vergelijkbare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

32

bijlage opgenomen in hun begroting. In het jaarlijkse Overzicht Bijzondere
Uitkeringen wordt de Kamer geïnformeerd over de bijzondere uitkeringen
die in het voorgaande jaar worden verstrekt. Over de bijzondere uitkeringen in 2022 zal de Kamer dus in het voorjaar van 2022 en 2023 worden
geïnformeerd. Daarnaast verwijs ik naar de begrotingsinformatie van
andere departementen. De bevoegdheid tot het verstrekken van
bijzondere uitkeringen ligt immers bij individuele ministers (de Minister
die het aangaat).
Vraag 87:
Kan een update worden gegeven van de uitvoering van de motie van de
leden Van den Berg en Ceder (Kamerstuk 35 830 IV, nr. 8)?
Antwoord:
De motie van de leden Van den Berg en Ceder verzoekt de regering
voorstellen te doen voor een sterkere coördinerende rol voor de bewindspersoon belast met Koninkrijksrelaties, te onderzoeken hoe de vrije
uitkering in het BES-fonds in overeenstemming kan worden gebracht met
de demografische ontwikkelingen, en meerjarige incidentele uitgaven te
bundelen en onder te brengen in structurele bijdragen. In de antwoorden
op vragen van de vaste commissie voor Koninkrijksrelaties over het
rapport van de Algemene Rekenkamer over bijzondere uitkeringen aan
Caribisch Nederland ga ik uitgebreid op deze thema’s in. Ik verwijs
daarom naar deze beantwoording, die ongeveer tegelijkertijd met deze
antwoorden aan uw Kamer wordt gestuurd.
Vraag 88:
Wat is de voortgang op de motie van de leden Van Raak en Bosman
(Kamerstuk 35 570 IV, nr. 11)?
Antwoord:
Mijn ministerie is hierover in contact getreden met de ambassade van de
Verenigde Staten in Den Haag. Aangezien de viering zal plaatsvinden ná
de ambtstermijn van de huidige regeringen (van zowel Nederland als de
Verenigde Staten), is het nog niet gekomen tot nadere concretisering van
de te maken afspraken. Wij blijven het gesprek voeren, ook met het
consulaat-generaal van de Verenigde Staten in Willemstad, over een in
samenspraak te organiseren viering van deze zeer belangrijke dag in de
geschiedenis van de landen en van het eiland St. Eustatius.
Vraag 89:
Welke methodologie wordt gebruikt voor de beleidsdoorlichting van
artikel 1, Versterken rechtsstaat?
Antwoord:
Voor de beoogde methodologie verwijs ik u naar paragraaf 6 in de
onderzoeksopzet van beleidsdoorlichting artikel 1, Versterken rechtsstaat.
Deze onderzoeksopzet zond ik op 14 september jl. naar uw Kamer.26 Op
voorstel van de uiteindelijke (externe) opdrachtnemer kunnen aanvullende
onderzoeksmethoden met instemming van het Ministerie van BZK worden
gehanteerd.
Vraag 90:
Op welke manier wordt aandacht besteed aan de impact op en de
ervaringen van burgers bij de beleidsdoorlichting van artikel 1, Versterken
rechtsstaat?

26

Kamerstuk 33 189, nr. 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

33

Antwoord:
In de toegezonden onderzoeksopzet van 14 september jl.27 is dit niet
voorzien. De rechtshandhavingsketen is een landsaangelegenheid van
Curaçao, Aruba en Sint Maarten. Sommige onderdelen worden gesteund
door Nederlandse bijdragen, maar de Landen hebben eigen begrotingen
voor de rechtshandhavingsketen waar onder meer de landsrecherches, de
reclassering en de lokale politiekorpsen uit worden gefinancierd. Om die
reden is het lastig te meten welke effecten van de versterking precies
vallen toe te schrijven aan de Nederlandse bijdrage aan de Caribische
rechtshandhavingsketen, zeker waar het gaat om effecten zoals de impact
op en de ervaringen van burgers. Wel zullen er tijdens de doorlichting
gesprekken gevoerd worden met (lokale) bestuurders en medewerkers
van de betrokken organisaties, die opereren binnen de samenlevingen
van Aruba, Curaçao en Sint Maarten.
Vraag 91:
Kan er een onderverdeling gegeven worden van de financiële middelen
op de begrotingen van andere ministeries, dat wil zeggen waar is het voor
bedoeld en hoeveel geld is daar dan voor beschikbaar?
Antwoord:
Zie antwoord vraag 92.
Vraag 92:
Kunt u een overzicht geven van alle Rijksuitgaven per departement aan
Caribisch Nederland, zoals tot aan de begroting van 2021 gewoonte was
naar aanleiding van de motie van het lid Hachchi c.s. (Kamerstuk
33 000 IV, nr. 28)?
Antwoord:
In de tabel «Departementaal overzicht Rijksuitgaven Caribisch Nederland»
(tabel 39 in begrotingshoofdstuk Koninkrijksrelaties (IV)) is conform de
motie van het lid Hachchi c.s. een totaaloverzicht weergegeven met alle
Rijksuitgaven die voor Caribisch Nederland op de (departementale)
begrotingen staan. Naast dit totaaloverzicht is een uitgebreidere
toelichting inclusief de uitsplitsing per instrument in de bijlage van de
betreffende (departementale) begrotingen terug te vinden.
Vraag 93:
Waarom worden hier bedragen voor 2021 of tot en met 2021 genoemd,
het gaat hier toch om de begroting 2022? Kunnen de cijfers voor 2022
gegeven worden?
Antwoord:
Omdat ten tijde van het opmaken van de Rijksbegroting de door de
openbare lichamen begrote eilandelijke inkomsten voor het daaropvolgende jaar nog niet bekend zijn, worden in de begroting alleen de
inkomsten voor het lopende jaar weergegeven. Op dit moment zijn deze
inkomsten nog niet inzichtelijk; alleen de ontwerpbegroting 2022 van het
openbaar lichaam Bonaire is gereed.

27

Kamerstuk 33 189, nr. 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 IV, nr. 8

34