Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1557

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 juni 2020
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister-President, het verslag van de
videoconferentie van de leden van de Europese Raad van 19 juni 2020 en
de Oostelijke Partnerschapstop en -ministeriële van 18 en 11 juni 2020
aan.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-21501-20-1557
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-20, nr. 1557

1

VERSLAG VIDEOCONFERENTIE(S) VAN DE LEDEN VAN DE
EUROPESE RAAD VAN 19 JUNI 2020 EN DE OOSTELIJKE
PARTNERSCHAPSTOP EN -MINISTERIËLE VAN 18 EN 11 JUNI
2020
Op 19 juni jl. spraken de leden van de Europese Raad elkaar via een
videoverbinding. Er werd met name gesproken over het Meerjarig
Financieel Kader, het (economisch) herstelplan, de toekomstige relatie
met het VK en het extern beleid van de Europese Unie. Op 18 juni jl. vond
de Oostelijke Partnerschapstop plaats, waar de Minister-President aan
deelnam. Ter voorbereiding van deze top nam de Minister van Buitenlandse Zaken op 11 juni jl. deel aan een ministeriële bijeenkomst van het
Oostelijk Partnerschap. Van beide videoconferenties is tevens een verslag
opgenomen.
Meerjarig Financieel Kader / Herstelplan
De leden van de Europese Raad bespraken de voorstellen voor het
Meerjarig Financieel Kader (MFK) en de COVID-19-herstelstrategie die de
Europese Commissie op 27 mei jl. presenteerde. Uw Kamer ontving
daarvan op 9 juni jl. een kabinetsappreciatie.1 Zoals verwacht bleef de
discussie beperkt tot een eerste gedachtewisseling.
De voorzitter van het Europees parlement, de heer Sassoli, benadrukte in
zijn bijdrage de urgentie van een gezamenlijke aanpak en gaf aan de
Commissievoorstellen als startpunt te beschouwen waarop verder dient te
worden voortgebouwd. Ook de President van de Europese Centrale Bank,
mevrouw Lagarde, onderstreepte het belang van snelle besluitvorming en
waarschuwde voor een asymmetrisch economisch herstel tussen
lidstaten. Zij markeerde het belang van structurele economische hervormingen om het herstel te stutten. De voorzitter van de Europese
Commissie, mevrouw Von der Leyen, gaf een korte toelichting op de
voorstellen en benadrukte eveneens de noodzaak van een snel akkoord.
Ter inleiding schetste de voorzitter van de Europese Raad, de heer Michel,
de elementen uit de voorstellen waarop hij in de Raad een consensus zag
ontstaan. Hij noemde hierbij de noodzaak om uitzonderlijke maatregelen
te nemen die in verhouding staan tot de omvang van de crisissituatie. Hij
stelde dat er een groeiend draagvlak is voor het Commissievoorstel om de
steunmaatregelen via leningen op de kapitaalmarkt te financieren,
waartoe het eigen middelen-plafond moet worden verhoogd. De
inspanningen moeten worden gericht op de meest getroffen regio’s en
sectoren en zouden tevens moeten bijdragen aan economische hervormingen en de groene en digitale transities. Tot slot dienen het MFK en het
herstelplan in samenhang te worden bezien.
Onderdelen van het herstelpakket waarop de voorzitter van de Europese
Raad uiteenlopende standpunten zag, zijn de omvang en looptijd van de
herstelmaatregelen, de allocatiemethode, de uitkering via leningen en/of
subsidies, de voorwaarden waaronder steun wordt verleend en de
besluitvormingsprocedure. Daarnaast memoreerde hij de openstaande
discussiepunten ten aanzien van het MFK, in het bijzonder de omvang, de
verdeling tussen prioriteiten en de financiering, inclusief afdrachtenkortingen en de voorstellen voor nieuwe eigen middelen.
Dit beeld werd in de daarop volgende tafelronde bevestigd. Een substantiële groep lidstaten sprak zich op hoofdlijnen positief uit over de
voorstellen van de Commissie en gaf aan bereid te zijn toe te werken naar
1

Kamerstukken 21 501-20 en 22 112, nr. 1543.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-20, nr. 1557

2

spoedige besluitvorming. Daarbij werd niet alleen gewezen op de
benodigde economische impuls, maar ook op het geopolitieke belang van
een sterke Unie. Er is breed draagvlak voor het voorstel om met de
herstelmaatregelen tevens de transitie naar een groene en digitale
economie te ondersteunen. Verscheidene lidstaten spraken steun uit voor
het voorstel om via de herstelfaciliteit subsidies aan lidstaten beschikbaar
te stellen die de Commissie met leningen op de kapitaalmarkt voorfinanciert. Door diverse lidstaten werd gewezen op de noodzaak om het herstel
te verbinden aan structurele economische hervormingen om zo de
weerbaarheid van lidstaten te vergroten. Over de manier waarop die
koppeling moet worden vormgegeven verschillen lidstaten van inzicht.
In de discussie was ook kritiek te horen op de Commissievoorstellen, met
name over de voorgestelde verdeelsleutel die volgens diverse lidstaten
onvoldoende rekening houdt met de directe economische impact van de
COVID-19-uitbraak. Ook gaf een aantal lidstaten aan de beoogde looptijd
van het herstelpakket te lang te vinden, zowel wat betreft uitgaven als de
afbetaling. Er waren eveneens kritische vragen over de totaalomvang en
financiering van het herstelpakket.
In een gezamenlijke interventie toonden ook Denemarken, Nederland,
Oostenrijk en Zweden bereidheid zich in te spannen voor een sterk, snel
en duurzaam herstel. Daarbij formuleerden zij een aantal uitgangspunten
voor de herstelmaatregelen. Het is van belang dat de inspanningen
gericht zijn op sectoren en regio’s die het zwaarst door de COVID-19pandemie zijn getroffen. De noodmaatregelen moeten zowel in omvang
als in looptijd proportioneel zijn en niet verder strekken dan de huidige
crisis. Zij gaven aan het onwenselijk te vinden om hersteluitgaven in de
vorm van subsidies te financieren met leningen door de Europese
Commissie. Als alternatief pleitten deze landen ervoor middelen in te
zetten voor het verstrekken van leningen aan lidstaten. In dit verband
benadrukte de Minister-President dat voor Nederland gezamenlijke
solidariteit met zwaar getroffen lidstaten tevens betekent dat die lidstaten
er individueel alles aan doen om economisch sterker en weerbaarder uit
de crisis te komen. Om dit te bereiken is nodig dat aan de herstelsteun
duidelijke voorwaarden voor structurele hervormingen verbonden worden
en dat de herstelfaciliteit gepaard gaat met een stevige governancestructuur waarin lidstaten een doorslaggevend oordeel kunnen geven
over de toekenning van de herstelsteun.
Met verwijzing naar de kritische vragen over de voorgestelde verdeelsleutel riep de Minister-President de Commissie op om de needs
assessment te actualiseren en toe te spitsen op de impact per lidstaat en
op basis van deze analyse de allocatiecriteria aan te passen. Ook de
voorgestelde omvang van de herstelmaatregelen en de onderbouwing
daarvan dienen nader onderzocht te worden bij deze actualisatie. In haar
reactie erkende de voorzitter van de Europese Commissie dat de impact
van de COVID-19-uitbraak relevant is voor de verdeling van de middelen,
maar dat andere factoren zoals hoge werkloosheidscijfers tevens
meegewogen moeten worden om tot een effectieve inzet van middelen te
komen. De Commissie gaf aan bereid te zijn hierover de dialoog met
lidstaten voort te zetten.
De leden van de ER gingen in hun interventies ook kort in op de (aangepaste) voorstellen voor het MFK voor de periode 2021–2027. Waar
Nederland en gelijkgezinden pleitten voor verdere besparingen, herprioritering en modernisering, bleven meerdere lidstaten bij hun standpunt dat
de budgetten voor het cohesiebeleid en het landbouwbeleid minimaal
behouden moeten worden. Diverse lidstaten stelden dat het nieuwe MFK
moet worden versterkt met een effectief rechtsstatelijkheidsmechanisme.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-20, nr. 1557

3

Een aantal lidstaten was daar terughoudend over. Over de voorstellen
voor nieuwe eigen middelen is het krachtenveld eveneens verdeeld, met
voor- en tegenstanders voor grondslagen gebaseerd op niet-gerecycled
plasticafval en/of ETS-opbrengsten. Nederland en andere lidstaten die nu
een afdrachtenkorting ontvangen onderstreepten dat voorzetting ervan
essentieel is om een akkoord tot stand te brengen. Dat werd door een
aantal andere lidstaten en de Europese Commissie erkend, hoewel diverse
lidstaten ook principiële bezwaren bleven uiten.
Ter afsluiting van de tafelronde stelde de voorzitter van de ER dat hij een
brede bereidheid had opgetekend tot intensivering van de besprekingen.
Hij gaf aan de intentie te hebben medio juli een fysieke bijeenkomst van
de Europese Raad te organiseren. Ter voorbereiding daarop zal hij een
nieuw onderhandelingsdocument presenteren. Het kabinet zal uw Kamer
daarvan een schriftelijke appreciatie sturen zodra dat document
beschikbaar is gesteld.
Toekomstige relatie EU-VK
Tijdens de videoconferentie stonden de leden van de Europese Raad kort
stil bij de stand van zaken in de onderhandelingen tussen de Europese
Unie en het Verenigd Koninkrijk over het toekomstig partnerschap.
Ondanks de constructieve sfeer waarin de onderhandelingen plaatsvinden, zijn er duidelijk grote verschillen tussen de standpunten van de
EU en die van het VK. Daardoor valt er slechts beperkte voortgang in de
onderhandelingen te constateren. Om die reden is tijdens de conferentie
op hoog niveau op 15 juni jl. overeengekomen de onderhandelingen
tijdens de zomermaanden te intensiveren. De relatie tussen de EU en het
VK zal na afloop van de overgangsperiode, ongeacht de uitkomst van de
onderhandelingen, in diepte en intensiteit afnemen. In dat licht worden de
readiness-voorbereidingen op EU-niveau vanaf 1 juli geïntensiveerd.
Uitvoering van de Minsk-akkoorden / verlenging Rusland sancties
De leden van de Europese Raad stemden na een korte terugkoppeling van
de Duitse bondskanselier Merkel over de implementatie van de Minskakkoorden in met een technische roll-over van de economische en
financiële sancties tegen Rusland tot en met januari 2021.
Toezeggingen
Toezegging inzake mogelijkheden van doorrekening Commissiemodellen door het CPB
Tijdens het debat over de Europese top is door de Minister-President
toegezegd om een update te geven over de mogelijkheden om door het
Centraal Planbureau (CPB) de Commissiemodellen in het kader van de
needs assessment te laten toetsen (Handelingen II 2019/20, nr. 84, debat
over de Europese top van 19 juni 2020). Naar aanleiding van deze
toezegging is contact gezocht met het CPB. Het CPB heeft aangegeven
zich hierop te beraden. Het kabinet zal hier op terugkomen in de context
van de onderhandelingen over het Meerjarig Financieel Kader.
Toezegging inzake stand van zaken met betrekking tot de needs
assessment
Tijdens het debat over de Europese top is door de Minister-President
toegezegd om terug te komen op de stand van zaken met betrekking tot
de needs assessment van de Europese Commissie. Met het hierboven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-20, nr. 1557

4

weergegeven verslag van de Europese Raad heeft het kabinet de Kamer
over de actuele stand van zaken geïnformeerd.
Toezegging inzake mogelijke plannen van de ECB voor oprichting
van een «bad bank»
Tijdens het debat over de Europese top is door de Minister-President
toegezegd om terug te komen op mogelijke plannen van de ECB om een
Europese asset management company (AMCs) op te zetten.
Er zijn op dit moment geen officiële plannen bekend voor het opzetten van
een dergelijk vehikel. In een reactie op vragen van de Duitse Bundestag
heeft Andrea Enria, de voorzitter van het Single Supervisory Mechanism
(SSM) op 25 mei jl. aangegeven dat het SSM geen positie heeft over het
creëren van een Europese AMC, en dergelijke voorstellen ook niet heeft
gedaan. Volgens Enria moet nog worden bezien wat de exacte impact van
COVID-19 op de Europese bankensector is en welke beleidsopties daarbij
al dan niet wenselijk zijn.2 Daarnaast is op 14 juni jl. door de vicepresident
van de ECB, Luis de Guindos, aangegeven dat het nog te prematuur is
voor een dergelijke discussie.3 Mochten voorstellen voor AMCs daadwerkelijk gepresenteerd worden, dan zal uw Kamer hier uiteraard over
geïnformeerd worden.
Toezegging inzake het Belgisch-Ierse voorstel om een koppeling
te leggen tussen de Brexit-kosten en het MFK/herstelpakket
Tijdens het Algemeen Overleg over de Raad Algemene Zaken d.d. 17 juni
jl. is door de Minister van Buitenlandse Zaken toegezegd een appreciatie
te sturen van het Belgisch-Ierse voorstel om een koppeling te leggen
tussen de Brexit-kosten en het MFK/herstelpakket. Uit navraag blijkt dat er
geen sprake is van een dergelijk voorstel. Het kabinet heeft veelvuldig
contact met België en Ierland en werkt in de MFK-onderhandelingen actief
met hen samen om gezamenlijke belangen te bepleiten.
Oostelijk Partnerschap
Het kabinet maakt graag van de gelegenheid gebruik uw Kamer te
informeren over het verloop van de Oostelijk Partnerschap (OP) Leaders
Meeting die op 18 juni plaatsvond per videoconferentie. Namens
Nederland nam de Minister-President deel en intervenieerde namens de
regeringsleiders van de Benelux. Vrijwel alle deelnemende landen, zowel
de lidstaten als de landen van het Oostelijk Partnerschap, waren vertegenwoordigd op het niveau van regeringsleider. De Leaders Meeting werd
voorbereid door de Oostelijk Partnerschap ministeriële op 11 juni waar de
Minister van Buitenlandse Zaken Nederland vertegenwoordigde. Voor wat
betreft de inhoud van de interventies kwamen ministeriële en Leaders
Meeting goeddeels overeen.
De bijeenkomst stond voor een belangrijk deel in het teken van de
bestrijding de COVID-19-crisis. Voorzitter van de Europese Raad Michel
gaf in zijn opening aan dat het Oostelijk Partnerschap juist in deze tijd zijn
meerwaarde kan en moet tonen. Veel lidstaten en partnerlanden toonden
waardering voor het omvangrijke steunpakket voor de OP-regio dat de
Commissie eind maart aankondigde. Verder gaven bijna alle regeringsleiders in hun interventie aan te hopen dat in de eerste helft van 2021
alsnog een fysieke Oostelijk Partnerschapstop kan worden georganiseerd.
2

https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/
ssm.mepletter200525_Schaffler~4b5ffb68c8.en.pdf?302a844401c6795d351abfdbd49e00b7.
3
https://www.ecb.europa.eu/press/inter/date/2020/html/ecb.in200614~717384384f.en.html.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-20, nr. 1557

5

De Minister-President en de Minister van Buitenlandse Zaken intervenieerden in beide videoconferenties langs de lijnen zoals opgenomen in het
BNC-fiche dat uw kamer op 24 april jl. toekwam in reactie op de
verschenen gezamenlijke mededeling van de Hoge Vertegenwoordiger en
de Commissie over de toekomst van het Oostelijk Partnerschap na 2020.4
Het is van belang dat ook na 2020 bijzondere aandacht wordt besteed aan
rechtsstaatontwikkeling als voorwaarde voor ontwikkeling op andere
terreinen. Daarnaast wees het kabinet net als veel andere interveniërende
lidstaten op de noodzaak tot vergroening van het OP. Tot slot moet in de
samenwerking met de OP-landen het conditionaliteitsprincipe worden
geborgd. Dat betekent more for more maar ook less for less.
De meeste interveniërende OP-landen spraken waardering uit voor wat
het OP hen de afgelopen jaren heeft gebracht. Voor de toekomst hopen zij
vooral op intensievere samenwerking met de EU om de financieeleconomische consequenties van de COVID-19-crisis zoveel mogelijk te
mitigeren. De drie geassocieerde landen (Georgië, Moldavië en Oekraïne)
gaven aan dat binnen het OP voldoende ruimte moet zijn voor de
uiteenlopende ambities en interesses van ieder van de OP-partners.
Van EU-zijde pleitten vooral de Centraal-Europese lidstaten voor verdere
verdieping van de samenwerking met de OP-landen, zowel op economisch als politiek vlak. Het kabinet benadrukte met enkele gelijkgezinde
lidstaten juist dat de samenwerking zoveel mogelijk gericht moet zijn op
het boeken van concrete resultaten voor burgers. Alleen op die manier
kan het OP bijdragen aan het vergroten van vrede en stabiliteit langs de
oostgrens van de EU.
Naar verwachting zullen de Commissie en EDEO op basis van de
gezamenlijke mededeling, de aangenomen raadsconclusies en de
uitkomsten van de Leaders Meeting de komende maanden de beleidsdoelstellingen voor het OP na 2020 verder uitwerken.

4

Kamerstuk 22 112, nr. 2869.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-20, nr. 1557

6