Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

30 196

Duurzame ontwikkeling en beleid

Nr. 819

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 oktober 2023
Hierbij zend ik u, mede namens de Staatssecretaris van Financiën, het
evaluatierapport van de Regeling groenprojecten buitenland 2002 en de
Regeling groenprojecten Nederlandse Antillen en Aruba 2002. Het rapport
geeft gevolg aan de periodieke evaluatieverplichting van de belastinguitgaven op grond van de Regeling Prestatiegegevens en Evaluatieonderzoek.
De beleidsevaluatie die aan uw Kamer wordt voorgelegd, betreft de
periode 2002- 2022 en is uitgevoerd door de concernstaf van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) onder externe supervisie van
prof. dr. B. Scholtens, hoogleraar Duurzaam Bankieren en Financieren aan
de Rijksuniversiteit Groningen. De evaluatie is gericht op het verkrijgen
van inzicht in de doeltreffendheid en doelmatigheid van de Regelingen en
op welke wijze de Regelingen kunnen worden verbeterd. Daarbij is
specifiek ook bezien hoe de Regeling groenprojecten buitenland 2002 en
de Regeling groenprojecten Nederlandse Antillen en Aruba 2002 door de
groenfondsen, de ambassades en de medewerkers van de verschillende
ministeries en RVO zijn ervaren en worden beoordeeld.
In deze brief worden eerst de regelingen beschreven. Vervolgens wordt
een korte samenvatting gegeven van de bevindingen van de onderzoekers. In het laatste deel van deze brief wordt ingegaan op de aanbevelingen en de reactie van het kabinet op het rapport.
Werking van het instrument
De Regeling groenprojecten buitenland 2002 en de Regeling groenprojecten Nederlandse Antillen en Aruba 2002 hebben hetzelfde doel en
dezelfde werking als de Regeling groenprojecten 2022. Het doel is om
kapitaal van particuliere spaarders en beleggers aan te trekken en deze
beschikbaar te maken voor de financiering van risicovolle projecten die
het milieu- en natuurbeleid ten goede komen en die anders niet zouden

kst-30196-819
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 819

1

worden gerealiseerd. De Regeling grijpt specifiek in op het knelpunt voor
ondernemers rond financiering van duurzame innovatieve projecten.
Daarbij beoogt de Regeling de betrokkenheid van burgers bij dergelijke
projecten te vergroten door het aantrekken van particulier kapitaal.
De uitgaven aan de Regeling voor de overheid bestaan uit het belastingvoordeel aan particulieren over het door hen beschikbaar gestelde geld.
Bij de andere deelnemende partijen, de groenfondsen en de ondernemers, werkt het voordeel als volgt. De groenfondsen bieden de
particulieren een lager rendement dan op vergelijkbare spaar- of
beleggingsproducten en zij dienen minimaal 70% van het ingelegde geld
te gebruiken voor de financiering van projecten met een groenverklaring.
Zij lenen het geld uit tegen een lagere rente dan gebruikelijk, waarbij de
lagere rente wordt gefinancierd uit het lagere rendement dat zij de
particulieren bieden. De groenfondsen besteden een deel van het lagere
rendement dat zij aan particulieren bieden aan de uitvoering van de
Regeling.
Ondernemers kunnen door de lagere financieringskosten hun project
financieren. De fondsen toetsen de projecten op financierbaarheid en
vragen daar vervolgens een groenverklaring bij RVO voor aan. RVO toetst
of het door groenfondsen aangedragen project aan de criteria van de
Regeling voldoet en verstrekt bij een positieve beoordeling een groenverklaring aan het project.
Met de Regeling groenprojecten buitenland 2002 en de Regeling
groenprojecten Nederlandse Antillen en Aruba 2002 kunnen groenbanken
en -fondsen ook groenverklaringen aanvragen en financiering verlenen
voor groene projecten in het buitenland en in het Caribisch Deel van het
Koninkrijk der Nederlanden. Deze regelingen beogen specifiek daarbij ook
de sociaaleconomische situatie van de lokale bevolking te verbeteren en
de lokale kennis voor de uitvoering en instandhouding van het project te
borgen. Een laatste belangrijke voorwaarde is uiteraard dat het groenproject moet worden uitgevoerd in een land dat voldoet aan de criteria
van de betreffende regeling. Voor de Regeling groenprojecten buitenland
2002 betekent dit officieel dat het land «geen of onvoldoende middelen
heeft om de betreffende projecten te realiseren». In de praktijk wordt
hiervoor sinds 2016 de landenlijst van de Dutch Good Growth Fund
(DGGF) gehanteerd.
Voor de Regeling groenprojecten Nederlandse Antillen en Aruba 2002
betekent het uiteraard dat een groenproject uitgevoerd wordt in het
Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden.
Bevindingen van het evaluatierapport
De onderzoekers concluderen dat slechts twee van de acht groenfondsen
de laatste jaren gebruik hebben gemaakt van één van beide regelingen. In
twintig jaar tijd zijn in totaal 21 groenverklaringen afgegeven via de
Regeling groenprojecten buitenland 2002 en slechts vijf via de Regeling
groenprojecten Nederlandse Antillen en Aruba 2002. De groenprojecten
die deze groenfondsen mede financieren via beide regelingen zijn volgens
de onderzoekers wel individueel impactvol, passen bij de beleidsdoelen
van de rijksoverheid en kunnen een potentieel vliegwiel zijn om private
investeringen aan te trekken.
Doelmatig en doeltreffendheid
De onderzoekers concluderen dat er geen eenduidig oordeel is te geven
over de doeltreffendheid van de Regeling groenprojecten buitenland 2002.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 819

2

Door twee van de Regeling gebruikmakende fondsen wordt beaamd dat
de Regeling doeltreffend is en het beoogde mechanisme werkt. Door de
zes groenfondsen die geen gebruik maken van deze Regeling wordt
gesteld dat zwaarder of ander overheidsingrijpen nodig is om projecten
voor deze fondsen financierbaar te maken. Daarnaast hebben zij andere
redenen om niet te financieren buiten Nederland. Hierdoor zijn volgens de
onderzoekers de groeimogelijkheden voor de Regeling beperkt.
De Regeling groenprojecten buitenland 2002 lijkt doelmatig te zijn. Naar
verwachting wordt voor elke euro die de rijksoverheid uitgeeft aan deze
regeling er voor € 29 – € 34 gefinancierd aan innovatieve duurzame
projecten die zonder de regeling niet hadden plaatsgevonden. De
uitvoeringskosten voor RVO per beoordeelde aanvraag (€ 5.255 en
€ 6.175) liggen wel hoger dan bijvoorbeeld die van de voorloper, de
Regeling groenprojecten 2022 (€ 1.350). Dit komt door verhoogde
complexiteit van de beoordeling van buitenlandse projecten en het
opvragen van een advies van de ambassade.
Uit de evaluatie komt naar voren dat de Regeling groenprojecten
Nederlandse Antillen en Aruba 2002 daarentegen nauwelijks doeltreffend
en doelmatig is vanwege voornamelijk het feit dat er via deze regeling al
negen jaar lang geen groenverklaring is aangevraagd. Volgens de
onderzoekers worden vanwege regio- specifieke afwegingen door de
rijksoverheid andere beleidsmaatregelen genomen om de verduurzaming
in het Caribisch gebied te versnellen.
Voor beide Regelingen geldt volgens de onderzoekers dat deze beleidsmatig en uitvoeringstechnisch onvoldoende actueel zijn. Hierdoor is de
impact die de regelingen de afgelopen jaren hebben gemaakt vermoedelijk kleiner dan die had kunnen zijn.
Aanbevelingen van het evaluatierapport
De onderzoekers hebben de volgende aanbevelingen gedaan om de
Regelingen impactvoller te maken en beter te laten aansluiten op de
huidige praktijk:
1. Actualiseer en verbeter de regeling(en) voor meer impact indien
gekozen wordt voor voortzetting van dit beleid;
2. Beschrijf de beleidsdoelen en specificeer de beoogde effecten;
3. Onderzoek hoe inzicht gekregen kan worden op gerealiseerde
effecten.
Kabinetsreactie
Het kabinetsbeleid is onder meer gericht op groene en duurzame
economische ontwikkeling en het versnellen van de transitie naar een
klimaatneutrale, klimaatadaptieve en circulaire economie voor het gehele
Koninkrijk der Nederlanden en daarbuiten. Om de beleidsdoelen van de
rijksoverheid te realiseren is het noodzakelijk dat duurzame innovatieve
projecten worden gerealiseerd. Het onderkent dat duurzame innovatieve
investeringen een minder gunstig risico-rendementsprofiel hebben ten
opzichte van gangbare investeringen, onder andere als gevolg van de
relatief hoge investeringslasten, het lagere verwachte rendement en de
grotere onzekerheid ten aanzien van het financiële resultaat. Dit minder
gunstige risico-rendementsprofiel geldt zeker ook voor projecten in het
buitenland en in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden,
waarbij Nederlandse investeerders nog moeilijker technische, politieke en
geografische risico’s (bijv. natuurgeweld) kunnen inschatten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 819

3

De Regeling groenprojecten in Nederland wordt goed gebruikt en voor
iedere euro minder afgedragen belasting wordt € 29 tot € 34 aan
financiering gegenereerd voor innovatie milieu-investeringen. Daarmee
zorgt het kabinet dat met € 81 mln. aan gederfde belastingmiddelen meer
dan € 2 miljard aan financiering door banken en groenfondsen voor
groene projecten is gerealiseerd, waarmee alleen al in 2021 ruim 2200
projecten waren gemoeid.
Het kabinet constateert dat, in tegenstelling tot de Nederlandse regeling,
er in twintig jaar tijd in totaal 21 groenverklaringen zijn afgegeven via de
Regeling groenprojecten buitenland 2002 en slechts vijf via de Regeling
groenprojecten Nederlandse Antillen en Aruba 2002. Dit zeer beperkte
gebruik in combinatie met het door de onderzoekers geduide beperkte
potentieel rechtvaardigt volgens het kabinet niet meer het overeind
houden van deze separate regelingen. Het kabinet zal bezien of en op
welke andere wijze, aanvullend op de bestaande middelen/methoden/
regelingen, stimulering van financiering van duurzame innovatieve
projecten in deze gebieden wenselijk en mogelijk is. Deze stimulering
moet dan, anders dan het huidige fiscale voordeel, opwegen tegen de
hoge risico’s die financiering van dergelijke projecten met zich meebrengt.
Het kabinet is daarom voornemens de Regeling groenprojecten
buitenland 2002 en de Regeling groenprojecten Nederlandse Antillen en
Aruba 2002 in te trekken.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 819

4