RAPPORT

Zorgverzekeraars
kunnen aan de slag
met uniformeren
van hulpmiddelen­
reglementen
68100 | 1 december 2022

Zorgverzekeraars
kunnen aan de slag
met uniformeren van
hulpmiddelenreglementen
Aisha de Graaff, Sara Schrama, Roy Valks, Hans Oosterkamp.
Michiel Verkoulen.

Coupry Advocaten: Jan-Koen Sluijs

1 december 2022

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Inhoudsopgave
Managementsamenvatting .................................................................. 4

5.

Leeswijzer ............................................................................................................................ 8
1.

2.

5.1

Achtergrond en aanleiding .................................................................... 10

1.2

Context ............................................................................................................................................ 13

1.3

Samenvatting onderzoeksmethode .................................... 14

5.2 Voorschrijver ....................................................................................................................... 38
5.3 Toetsingsinstrumenten
(machtiging en offerte) ................................................................................. 39
5.4 Bruikleen/eigendom en termijn

Randvoorwaarden waarbinnen
uniformeren mogelijk is .............................................................. 16

5.5 Vergoeding/kosten .................................................................................................. 41

2.1

5.6 Kwaliteit/reparatie ...................................................................................................... 41

(voor vergoeding) .................................................................................................... 40

Randvoorwaarden voortvloeiend uit de
behoeften van de gebruikers van de
hulpmiddelenreglementen en de taken

6.

Overige aanbevelingen om
hulpmiddelenreglementen beter
te begrijpen ..................................................................................................... 43

7.

Stappenplan om te komen tot
implementatie ........................................................................................... 46

8.

Bronnen ................................................................................................................. 50

van de zorgverzekeraar ................................................................................... 17
2.2 Randvoorwaarden en ruimte die de
Mededingingswet biedt ................................................................................ 17
2.3 Uniformeren mag als het leidt tot
transparantie en niet tot vergaande
kosten- en/of aanbodharmonisatie ......................................... 19
2.4 Samenvattend .................................................................................................................. 19

3.

Uniformeren op taal is mogelijk en
geeft eenduidigheid aan begrippen
en definities .................................................................................................... 20
3.1

Waarom uniformeren op taal gewenst is ................... 21

3.2 Hoe kunnen zorgverzekeraars uniformeren
op taal? ........................................................................................................................................... 21
3.3 Effect van uniformeren op taal ...................................................... 24
3.4 Conclusie ten aanzien van uniformeren
op taal .............................................................................................................................................. 24

4.

Uniformeren op vorm schept orde
in de veelheid en verscheidenheid
van informatie ............................................................................................. 25
4.1

Waarom uniformeren op vorm gewenst is ............ 26

4.2 Hoe kunnen zorgverzekeraars uniformeren
op vorm? .................................................................................................................................... 30
4.3 Effect van uniformeren op vorm .................................................. 35
4.4 Conclusie ten aanzien van uniformeren
op vorm ......................................................................................................................................... 35

3

Welke hulpmiddelen (en toebehoren)
worden vergoed ........................................................................................................... 37

Inleiding ..................................................................................................................... 9
1.1

Uniformeren op inhoud is gedeeltelijk
mogelijk ................................................................................................................. 36

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Managementsamenvatting
Twee en een half miljoen Nederlanders zijn aangewezen

Op basis van de hierboven beschreven problemen besloot

op het gebruik van hulpmiddelen om hun leven te leiden

het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en

en om mee te kunnen doen in de samenleving.1 Dit getal

Zorgverzekeraars Nederland om in juni 2022 aan Berenschot

verwijst naar het aantal mensen dat hulpmiddelen gebruikt

de opdracht te geven om te onderzoeken of en in welke

die vallen binnen de Zorgverzekeringswet. Het welzijn van

mate uniformering van de hulpmiddelenreglementen van

deze mensen hangt af van de beschikbaarheid van de juiste

de zorgverzekeraars mogelijk is en daarbij de kaders van de

hulpmiddelen op het juiste moment. Zij doen daarvoor een

Mededingingswet in acht te nemen.

beroep op hun verzekeringspolis die zij hebben afgesloten met
een zorgverzekeraar. In sommige gevallen kunnen gebruikers

Analyse van de bestaande hulpmiddelenreglementen,

zelf regie voeren met betrekking tot het verkrijgen van een

gesprekken met belanghebbenden (hulpmiddelengebruikers,

hulpmiddel, maar in veel gevallen zijn zij daarbij afhankelijk

zorgverleners, hulpmiddelenleveranciers en zorgverzekeraars) en

van zorgverleners en andere ondersteuners.

nauwkeurige interpretatie van de Mededingingswet en staand
beleid van de ACM leiden tot de volgende conclusie:

Iedere zorgverzekeraar heeft een eigen hulpmiddelenreglement
waarin de voorwaarden staan waaronder een hulpmiddel kan

Hulpmiddelenreglementen mogen en kunnen

worden verstrekt vanuit de zorgverzekering. Zorgverzekeraars

geüniformeerd worden op taal, vorm en delen

sluiten contracten af met leveranciers die de hulpmiddelen

van inhoud.

aan de verzekerden leveren. Hulpmiddelenreglementen en
contracten werken op elkaar in. Door de beoogde marktwerking

Het eerlijke verhaal is dat het uniformeren een gedetailleerde

is een grote verscheidenheid aan reglementen ontstaan; het

en arbeidsintensieve opgave is. Tijdens het onderzoek hebben

aanbod en de vergoeding van hulpmiddelen blijken namelijk

we bij partijen het besef gezien dat het wenkend perspectief

effectieve concurrentieparameters. Op de wettelijke aanspraak

die opgave waard is. Dat perspectief is dat het voor 2,5

wordt uiteraard niet geconcurreerd. Deze marktwerking

miljoen Nederlanders en veel van hun zorgverleners en

lijkt echter een keerzijde te hebben gekregen. De diversiteit

hulpmiddelenleveranciers een vermindering van onnodige

en ongelijkheid in de reglementen, die in de loop der tijd is

administratieve druk oplevert en meer rust in hun leven

ontstaan, maakt de verstrekking van hulpmiddelen vandaag

kan geven.

de dag een ingewikkeld proces. Verzekerden hebben niet
altijd een goed beeld van de hulpmiddelen waarop zij ‘recht’
hebben en welke vergoeding daarbij hoort. De verscheidenheid

Advies ten aanzien van uniformeren

aan hulpmiddelenreglementen levert ook extra (nietzorggerelateerd) werk op voor zorg- en hulpverleners die dit

In dit advies wordt het uniformeren van de

als belastend en/of als vermijdbare werkzaamheden ervaren.

hulpmiddelenreglementen op drie niveaus uitgewerkt: taal

Het is moeilijk om het ‘aanbod’ van zorgverzekeraars te

(uniforme woorden en begrippen), vorm (een uniform format)

vergelijken, doordat de informatie op verschillende manieren

en inhoud (uniformeren onder welke condities/voorwaarden

wordt gepresenteerd. Daarnaast worden bepaalde termen door

hulpmiddelen worden verstrekt).

zorgverzekeraars verschillend gehanteerd. Hierdoor dreigen
de positieve effecten van de boogde marktwerking hun doel

Bij het uniformeren op taal en vorm gaan we met name in op

voorbij te schieten. Immers, alleen in een transparante markt

‘hoe’ te uniformeren. Voor het onderdeel taal adviseren we

leidt concurrentie tot een optimale prijs/kwaliteitverhouding en

over gebruik van bepaalde woorden en begrippen. Voor het

kunnen de bovenbedoelde administratieve lasten voor zorg- en

onderdeel vorm hebben we een uniform format ontworpen. Bij

hulpverleners beperkt blijven.

het uniformeren op inhoud hebben we met name gekeken naar
de reden waarom je zou willen uniformeren (welk knelpunt
wordt opgelost), wat het effect is van uniformeren (wat levert

4

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

het op en wat verlies je) en of het, in onze inschatting, wel of

De verwachting is ook niet dat uniformeren dat snel zal

niet in strijd is met de Mededingingswet. Het advies over hoe te

ondermijnen. Het blijft wel een belangrijke randvoorwaarde.

uniformeren op inhoud is minder uitgewerkt dan de adviezen

Indien het uniformeren vernauwend werkt op de verstrekking

over taal en vorm.

van hulpmiddelen is dit een onwenselijk effect.

In tabel 1 zijn de uitkomsten van het onderzoek naar

Mededingingswet laat ruimte voor uniformeren

uniformeren schematisch weergegeven. We behandelen

Als zorgverzekeraars met elkaar afspraken maken op (deel)

uniformeren op het niveau van taal, vorm en inhoud. Voor

gebieden die de uitvoering van de zorgverzekering betreffen,

inhoud worden ook de deelonderwerpen uitgewerkt.

speelt de Mededingingswet al snel een rol. Het kan namelijk
opgevat worden als afstemming van commercieel gedrag tussen

De geboden oplossingen hebben we getoetst aan een aantal

concurrenten. Dat geldt ook voor de hulpmiddelenreglementen.

randvoorwaarden die zijn opgesteld ter voorkoming van

De nauwkeurige interpretatie van de wet en het onderzoek naar

negatieve effecten van het uniformeren en aan de ruimte

staand beleid van de Autoriteit Consument & Markt (ACM)

die de Mededingingswet biedt aan het uniformeren. Deze

levert ons goed zicht op de ruimte voor uniformeren. Er is geen

randvoorwaarden hebben we hieronder verder toegelicht.

verbod op uniformeren. Integendeel, uniformeren is toegestaan

Naast uniformeren is er nog meer te verbeteren in de

als het bijdraagt aan een betere werking van de markt, door

hulpmiddelenreglementen. Ook dit hebben we opgenomen in

bijvoorbeeld toegenomen transparantie. En zolang het bijdraagt

de adviezen.

aan de kwaliteit van zorg en daarbij de concurrentie niet
onnodig beperkt. Als afspraken tot uniformeren expliciet door

Rekening houdend met contextfactoren

de belanghebbenden onderschreven voordelen opleveren, sterkt

Bij het uniformeren hebben we rekening gehouden met

dat de ACM in het toestaan ervan.

de context waarbinnen de hulpmiddelenreglementen zich
bevinden. Zo bevatten hulpmiddelenreglementen veel

Uniformeren mag niet leiden tot vergaande kosten- en/of

gedetailleerde informatie die relevant is voor het wel of

aanbodharmonisatie tussen zorgverzekeraars. Als dit het geval

niet verkrijgen van een hulpmiddel. De consequentie is

is, zal dat op mededingingsrechtelijke bezwaren stuiten.

dat, wil het uniformeren maximaal effect behalen, dat het
meedoen. Uitzonderingen hebben een negatief effect op

Naast uniformeren is er nog meer te verbeteren
in de hulpmiddelenreglementen

het resultaat. Daarnaast is maatwerk nodig vanwege de

De analyses van de hulpmiddelenreglementen en de

grote diversiteit tussen de veschillende hulpmiddelen.

gesprekken met de hulpmiddelengebruikers, zorgverleners

Hulpmiddelenreglementen en contracten grijpen op elkaar in.

en hulpmiddelenleveranciers leverden meer op dan

Dit kan de ruimte om te uniformeren beperken. Tot slot zijn

alleen informatie over uniformeren. Die ‘bijvangsten’

er verschillen tussen zorgverzekeraars, zoals grootte, populatie

willen we niet onvermeld laten. Ze hebben betrekking op

en type polissen. Deze diversiteit kan op sommige punten een

begrijpbaarheid van de hulpmiddelenreglementen. Beter

oorzaak zijn van diversiteit in de reglementen.

te begrijpen hulpmiddelenreglementen leiden ertoe dat

zeer nauwkeuring moet gebeuren en dat alle verzekeraars

hulpmiddelengebruikers minder afhankelijk zijn van derden

Voorkom ongewenste effecten van uniformeren

voor aanvullende uitleg en leiden tot minder onnodige

Het is belangrijk om negatieve effecten van uniformeren

administratieve lasten.

zo veel mogelijk te voorkomen. Zo geven partijen aan dat
uniformeren niet moet leiden tot significante prijsstijging

Hulpmiddelengebruikers wijzen op het taalgebruik. In het

van hulpmiddelen. Zorgverzekeraars hebben een wettelijke

algemeen geldt dat wanneer taalniveau B1 wordt gehanteerd,

taak om te sturen en te controleren op doelmatigheid en

teksten voor de meeste mensen leesbaar zijn. De meeste

rechtmatigheid van verstrekkingen. Die taak mag niet

hulpmiddelenreglementen blinken uit in formele taal die voor

ondermijnd worden door uniformering. Hiermee hangt samen

veel (laaggeletterde) mensen lastig te begrijpen zijn. Onze

dat hulpmiddelenreglementen een juridische betekenis hebben

aanbeveling is om hulpmiddelenreglementen in taalniveau B1

om de aanspraak op hulpmiddelen te specificeren. Ook dat

om te zetten.

mag uniformeren niet doorkruisen. Er gelden kwaliteitskaders
voor hulpmiddelenzorg, die ongemoeid moeten blijven.
5

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Voor gebruikers is er vaak onzekerheid over de kosten die voor

y

hen gemoeid zijn met het gebruik van hulpmiddelen. Eigen

Stap 6: creëren en behouden van het draagvlak.
— Dit is nodig vanwege twee redenen:

bijdragen en eigen risico kunnen reden zijn om geen aanvraag

-

Een belangrijke voorwaarde voor uniformeren

te doen. Zij dringen er op aan daarover duidelijke taal te

binnen de wettelijke kaders is dat de verschillende

gebruiken in de hulpmiddelenreglementen.

partijen het ook écht willen.
-

Het uniformeren van de hulpmiddelenreglementen

In de verstrekking van hulpmiddelen is het begrip

vergt een grote inspanning en is maximaal effectief

functioneringsgericht voorschrijven geïntroduceerd. Het is ons

als alle zorgverzekeraars meedoen.

duidelijk geworden dat het voor de hulpmiddelengebruiker niet
altijd duidelijk is wat dit functioneringsgericht voorschrijven

y

Stap 7: het voorstel tot uniformeren voorleggen

in de praktijk precies betekent. Er is regelmatig discussie tussen

aan de ACM.

voorschrijvers, hulpmiddelenleveranciers en zorgverzekeraars

— Als een voorgenomen aanpak is uitgewerkt en

over het functioneringsgericht voorschrijven. Om deze reden

onderschreven door de belanghebbende partijen, kan

adviseren wij om in alle hulpmiddelenreglementen en overige

deze voorgelegd worden aan de ACM. Een verslag van

kwaliteitsdocumenten één centrale uniforme heldere (en voor

dat overleg kan juridisch comfort bieden over de aanpak

de hulpmiddelengebruiker begrijpbare) uitleg op te nemen over

en houdbaarheid.

hoe dit functioneringsgericht voorschrijven in zijn werk gaat.
y

Stap 8: uitvoeren van het uniformeren.

Tot slot wijzen voorschrijvers erop dat ze graag willen lezen

— Wij adviseren een programmatische aanpak, waarbij een

hoe ze dienen voor te schrijven, bijvoorbeeld schriftelijk of

regiegroep de agenda voor het uniformeren vaststelt en

mondeling, met een format of juist vormvrij.

de voortgang bewaakt.

Stappenplan om te komen
tot implementatie

Succesvol uniformeren heeft
vasthoudendheid nodig
Het uniformen heeft het meeste effect als dit nauwkeurig
gebeurt en alle zorgverzekeraars meedoen (maximaal reduceren

Het uniformeren van de hulpmiddelenreglementen voor

van uitzonderingen). Om deze reden is het meer dan wenselijk

hulpmiddelen is een arbeidsintensieve opgave. Op verzoek

dat alle zorgverzekeraars zich commiteren aan dit gezamenlijke

van de opdrachtgevers hebben we in de rapportage een eerste

project. Hierbij bedoelen wij niet dat zij zich vooraf

handreiking opgesteld om de implementatie ter hand te

committeren op volledige uitvoering van het advies, maar wel

kunnen nemen.

op de wens om het veld op deze manier verder te helpen en op
bepaalde punten het gezamenlijk belang boven het eigen belang

Deel 1 van dit stappenplan betreft het beantwoorden van een

te stellen. Wij adviseren een programmatische aanpak waarbij

aantal vragen. Deze vragen worden in dit rapport beantwoord.

de zorgverzekeraars dit project gezamenlijk ter hand nemen.

Deze eerste stappen zijn:
y

Stap 1: wat wordt er geüniformeerd?

Het uniformeren van hulpmiddelenreglementen betekent

y

Stap 2: waarom is uniformeren gewenst?

extra werk en extra overleg voor zorgverzekeraars. We zouden

y

Stap 3: hoe kunnen zorgverzekeraars uniformeren?

zorgverzekeraars en alle andere betrokkenen tekort doen

y

Stap 4: wat is het effect van uniformeren?

als we geen oog zouden hebben voor de inspanning die dit

y

Stap 5: wat is de conclusie ten aanzien van uniformeren?

vergt. Het uniformeren van de hulpmiddelenreglementen
is een groot en arbeidsintensief project waar veel partijen

Deel 2 van dit stappenplan betreft activiteiten die uitgevoerd

bij betrokken zijn. Daartegenover staat dat indien het

moeten worden om tot implementatie te kunnen komen. Deze

uniformeren van de hulpmiddelenreglementen de regeldruk

stappen zijn:

bij de 19 miljoen hulpmiddelendeclaraties van 2,5 miljoen
hulpmiddelengebruikers een klein beetje doet afnemen,
de impact voor zorgverleners, hulpmiddelengebruikers en
hulpmiddelenleveranciers aanzienlijk is.

6

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Tabel 1

Schematische weergave van de uitkomsten van het onderzoek naar uniformeren op taal, vorm en inhoud.

Wat wordt er
geüniformeerd

Waarom
uniformeren
gewenst is

Hoe kunnen
zorgverzekeraars
uniformeren?

Wat is het effect van
uniformeren?

Wat is de conclusie
ten aanzien van
uniformeren?

Woorden en
begrippen

Vergroot
transparantie

Aanvulling woorden
en begrippenlijst
Generiek Kwaliteits­kader
Hulpmiddelenzorg en
aanbevelingen welke
woorden wel/niet te
gebruiken

Vergroot transparantie
en verkleint kans op
verwarring

Uniformeren op
taal is gewenst, kan
en mag binnen de
randvoorwaarden

Het raamwerk
waarbinnen de
voorwaarden
per hulpmiddel
worden
aangegeven

Vergroot
transparantie

Uniform format Uniforme
informatie binnen het
format

Maakt reglementen
onderling vergelijkbaar en
transparanter

Uniformeren op
vorm is gewenst, kan
en mag binnen de
randvoorwaarden

Welke
hulpmiddelen
en toebehoren
vergoed worden

Transparantie
ten aanzien
van wettelijke
aanspraak

Aangeven of een hulpmiddel wel of niet
functionerings­gericht wordt
voorgeschreven, of wordt
aangemerkt als algemeen
gebruikelijke voorziening

Vergroot transparantie
rondom wettelijke
aanspraak

Uniformeren op welke
hulpmiddelen en
toebehoren vergoed
worden is gewenst,
kan en mag binnen de
randvoorwaarden

Wie het
hulpmiddel mag
voorschrijven

Eenduidigheid
voor voorschrijver

Uniforme afspraken
wie mag voorschrijven
gebaseerd op kwaliteit

Eenduidigheid over
voorschrijver, maar
aanvullende kaders nodig
om negatieve effecten te
voorkomen

Uniformeren op
voorschrijver is gewenst,
kan en mag binnen de
randvoorwaarden

Toetsings­
instrumenten
(machtiging en
offerte)

Eenduidigheid
voor voorschrijver
en leveranciers.
In kader van
toetsing niet altijd
mogelijk

Uniforme afspraken over
machtiging en offerte

Vergroot eenduidigheid
in het proces, echter
soms in strijd met taak
verzekeraar om toe te
zien op doelmatigheid en
rechtmatigheid

Uniformeren
mag volgens de
randvoorwaarden
van de Mw, maar is
niet altijd mogelijk
binnen de andere
randvoorwaarden

Bruikleen/
eigendom en
termijn

Vergroot
transparantie
nauwelijks,
niet vanuit alle
perspectieven
gewenst

Uniforme afspraken over
eigendom/bruikleen

Heeft weinig effect op de
transparantie en verkleint
onderscheidend vermogen
verzekeraars en keuzevrijheid verzekerde

Uniformeren zorgt
onvoldoende voor de
gewenste transparantie
en kan niet binnen
kaders Mw

Vergoeding/
kosten

Vergroot
transparantie
nauwelijks,
niet vanuit alle
perspectieven
gewenst

Uniforme afspraken over
vergoeding/kosten

Heeft weinig effect op de
transparantie en verkleint
onderscheidend vermogen
verzekeraars en keuzevrijheid verzekerde

Uniformeren zorgt
onvoldoende voor de
gewenste transparantie
en kan niet binnen
kaders Mw

Kwaliteit en
reparatie

Vergroot
transparantie
matig, niet vanuit
alle perspectieven
gewenst

Uniforme afspraken over
kwaliteitseisen

Heeft weinig effect op de
transparantie en verkleint
onderscheidend vermogen
verzekeraars en keuzevrijheid verzekerde

Uniformeren zorgt
onvoldoende voor de
gewenste transparantie
en kan niet binnen
kaders Mw

Taal

Vorm

Inhoud

Legenda tabel 1
y

Op de linker verticale as staat aangegeven welk niveau van uniformeren we hebben onderzocht en voor ‘inhoud’ de
verschillende deelonderwerpen die onder uniformeren op inhoud vallen.

y

Op de horizontale as (boven) staat aangegeven welke vraag er beantwoord wordt.

y

In de tabel zelf staat per subonderdeel en per vraag de uitkomst weergegeven. De kleuren corresponderen met de uitkomst
van het onderzoek. Groen: kan (naar onze inschatting) worden geüniformeerd; Oranje: kan (naar onze inschatting) worden
geüniformeerd, tenzij; Rood: kan (naar onze inschatting) niet worden geüniformeerd.

7

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Leeswijzer

Hoofdstuk 1. Inleiding
y

Hoofdstuk 7. Stappenplan om
te komen tot implementatie

In dit hoofdstuk beschrijven we waarom uniformeren
gewenst is en welke contextfactoren relevant zijn.

y

In dit hoofdstuk bespreken we de stappen die wij
tijdens ons onderzoek doorlopen hebben en welke
stappen nog te nemen zijn om tot meer uniforme

Hoofdstuk 2. Randvoorwaarden
y

In dit hoofdstuk beschrijven we de randvoorwaarden
die naar voren kwamen uit de gesprekken die we met

hulpmiddelenreglementen te komen.

Hoofdstuk 8. Bronnen en bijlage

vertegenwoordigers van belanghebbende partijen hebben
gevoerd en welke randvoorwaarden voortvloeien vanuit de

y

Mededingingswet.

Hoofdstuk 3 tot en met 5.
Taal, vorm en inhoud

aanvullende informatie.

Bijlage
y

y

inhoud). We presenteren de analyses van de verschillende

varianten van uniformeren. Hierbij brengen we in kaart wat

hulpmiddelenreglementen en andere relevante documenten.

wel en niet geüniformeerd kan worden. Daaraan voegen

Vervolgens bespreken we hoe we vanuit deze analyses tot

we handreikingen toe over hoe er het beste geüniformeerd

een onderbouwde keuze zijn gekozen.

De hoofdstukken hebben steeds dezelfde opbouw:
— Wat wordt er geüniformeerd?
— Waarom is uniformeren gewenst?
— Hoe wordt er geüniformeerd?
— Wat is het effect van uniformeren?
— Conclusie ten aanzien van uniformeerbaarheid.

Hoofdstuk 6. Overige aanbevelingen
voor beter te begrijpen
hulpmiddelenreglementen
y

In dit hoofdstuk geven we een aantal adviezen over hoe
de hulpmiddelenreglementen, los van het uniformeren,
helderder gemaakt kunnen worden.

8

De bijlage bevat de opzet van het onderzoek (taal, vorm en

In deze hoofdstukken beschrijven we de verschillende

kan worden.
y

In dit hoofdstuk verwijzen we de lezer naar de bijlage voor

HOOFDSTUK 1

Inleiding

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

1.1

Achtergrond en aanleiding

Een goed passend en functionerend hulpmiddel
is de sleutel tot participatie in de samenleving

Diversiteit in hulpmiddelenreglementen
leidt tot verwarring en onzekerheid over
de aanspraak en daarmee tot onnodige
extra (administratieve) handelingen

In de wetenschap dat binnen de ziektekostenverzekering

Ondanks de betrokkenheid en inzet schort er nog wel iets

2,5 miljoen Nederlanders zijn aangewezen op het gebruik

aan de verstrekking van hulpmiddelen. Een van de mogelijke

van hulpmiddelen, kan een stroomlijning van het

verbeteringen ligt op het gebied van de hulpmiddelen­reglementen

voorschrijven en aanvragen van hulpmiddelen veel verschil

die zorgverzekeraars gebruiken om de nadere voorwaarden toe te

maken.

lichten die gelden bij het verstrekken van hulpmiddelen onder

2, 3, 4

Aangewezen zijn op hulpmiddelen als stoma- en

incontinentiemateriaal is geen keuze. Het goede gebruik

de ziektekostenverzekering. Met de hulpmiddelen­reglementen

ervan raakt aan welzijn en welbevinden. Als we dat op ons in

informeren de zorgverzekeraars hun verzekerden welke hulp­

laten werken dan ligt er een goede reden en een dure plicht

middelen vergoed worden en onder welke voorwaarden. Alle

voor systeempartijen om de hulpmiddelenverstrekking zo

tien de zorgverzekeraarsconcerns hebben eigen hulpmiddelen­

eenvoudig en duidelijk mogelijk te maken. Het uniformeren

reglementen, met een eigen opbouw en eigen regels voor hoeveel

van de hulpmiddelenreglementen is daar een onmisbaar

er onder welke voorwaarden vergoed wordt. Door de beoogde

onderdeel van.

marktwerking is een grote verscheidenheid aan reglementen
ontstaan; het aanbod en de vergoeding van hulpmiddelen

Een goed passend en functionerend hulpmiddel is voor de

blijken namelijk effectieve concurrentie­parameters. Op de

hulpmiddelengebruiker van wezenlijk belang. Een hulpmiddel

wettelijke aanspraak wordt uiteraard niet geconcurreerd. Deze

maakt het verschil om te kunnen participeren in de

marktwerking lijkt echter een keerzijde te hebben gekregen. De

maatschappij. Het belang om te kunnen participeren hoeft niet

diversiteit en ongelijkheid in de reglementen, die in de loop der

meer benadrukt te worden. Dit is terug te zien in het verlaten

tijd is ontstaan, maakt de verstrekking van hulmiddelen vandaag

van de statische WHO-definitie van gezondheid: ‘Health is a

de dag een ingewikkeld proces.

state of complete physical, mental and social well-being’ en het
omarmen van het conceptueel denken over gezondheid volgens

Het stelt verzekerden en hun hulpverleners voor een lastige

Huber : ‘Health as the ability to adapt and to self manage’.

puzzel als zij een hulpmiddel aanvragen. De hulpmiddelen­

5

reglementen zijn lastig te interpreteren mede omdat ze
Quote uit interview:

verschillen in taalgebruik en dat leidt weer tot onduidelijkheid.

‘Als je prothese kapot is, moet je je
ziekmelden op je werk. Je wilt graag
participeren.’

Belangrijke informatie staat op verschillende plekken en de
telefonische dienst van de verzekeraar is vaak ook niet in staat
om te helpen bij een goede vertaling naar de persoonlijke
situatie van de hulpmiddelengebruiker. Dit maakt het voor

Alle professionals die zich met gebruik van hulpmiddelen

gebruikers lastig te bepalen waar ze aanspraak op maken en nog

bezighouden zijn zich van het belang ervan bewust. Het

lastiger om verzekeringen op dit punt te vergelijken.

kan de ervaren kwaliteit van leven versterken. In ons
onderzoek zagen we dit terug in de betrokkenheid van

Zorgverleners en leveranciers besteden veel tijd aan het helpen

iedereen met wie we over dit onderwerp spraken. Er is een

van hulpmiddelengebruikers. In veel gevallen is onduidelijk

sterke bereidheid van zorgverleners en leveranciers om extra

wie waar recht op heeft en van welke leverancier. Dit leidt tot

stappen te zetten om tot een goed resultaat te komen. Dit

verwarring en onzekerheid bij de hulpmiddelengebruiker en

zien we ook bij zorgverzekeraars die meewerken aan projecten

zorgverlener. Dat gecombineerd met de drive om het juiste

om de hulpmiddelenzorg te verbeteren. De gezamenlijke

hulpmiddel voor de gebruiker te realiseren, zorgt voor veel extra

inspanningen hebben onder andere geresulteerd in de platforms

handelingen.

rondom hulpmiddelenzorg, het Generiek Kwaliteitskader
Hulpmiddelenzorg en de verschillende modules voor specifieke

In diverse rapporten komt de regeldruk door de verschillen

groepen hulpmiddelen.

in onder andere hulpmiddelenreglementen als knelpunt naar
voren. Het uniformeren van de hulpmiddelenreglementen (voor
zover dit mogelijk is) wordt hierbij als een belangrijke oplossing
naar voren gebracht.2, 3, 4

10

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Argumenten vanuit vier perspectieven
om te willen uniformeren.

de combinatie van hulpmiddel, leverancier en verzekeraar.

We zien vier categorieën van personen die met

zorgverzekeraars heeft, loopt het aantal combinaties snel op.

hulpmiddelenreglementen te maken hebben. Ieder

Zorgverleners zijn gebaat bij uniforme voorschrijfafspraken.

van die categorie heeft eigen argumenten om de

Dan weten ze dat ze in een bepaalde situatie altijd mogen

hulpmiddelenreglementen aan te pakken. Het zijn:

voorschrijven, of altijd naar een specifieke andere professional

1. de hulpmiddelengebruikers;

moeten verwijzen. Zij hoeven dit dan niet steeds op te

2. de zorgverleners;

zoeken. Hetzelfde geldt voor de benodigde informatie die zij

3. de hulpmiddelenleveranciers en

moeten aanleveren (met name van toepassing indien vooraf

4. de zorgverzekeraars.

toestemming van de zorgverzekeraar nodig is).

Hieronder beschrijven wij ieders rol en perspectief op de

Zorgverleners lossen dit probleem vaak op verschillende

hulpmiddelenreglementen.

manieren op. In alle gevallen is het extra werk en handelingen.

Doordat de zorgverlener patiënten bij meerdere leveranciers en

Ze bellen met de leverancier. Ze verwijzen voor de zekerheid
Perspectief hulpmiddelengebruikers

maar naar een collega van wie ze zeker weten dat deze van alle

Hulpmiddelengebruikers gebruiken de

zorgverzekeraars mag voorschrijven. Of ze schrijven voor de

hulpmiddelenreglementen om te vinden wat hun aanspraak

zekerheid een verwijsbrief terwijl dit niet nodig is.

is, onder welke voorwaarden en bij welke zorgverzekeraar.
Zij hebben er, wanneer zij zorgverzekeraars onderling

Met het oog op toegang tot zorg in het overvraagde

wensen te vergelijken, veel last van dat woorden en

zorglandschap is het belangrijk dat de tijd die in deze onnodige

begrippen per zorgverzekeraar anders worden gebruikt.

administratieve handelingen wordt gestoken teruggedrongen

Dat leidt tot verwarring. De hulpmiddelenreglementen

wordt. Dit resulteert in meer tijd voor de patiënt en minder

zijn verschillend opgebouwd. Dat maakt ze moeilijk te

uitstroom van personeel. Onderzoek van de VvAA en de

vergelijken voor gebruikers/verzekerden. Daar komt bij dat

FMS laat zien dan 94% van hun achterban aangeeft dat

de hulpmiddelenreglementen moeilijk te begrijpen zijn door

administratie (in algemene zin) het werkplezier vermindert.

moeilijk taalgebruik. Het taalgebruik is geregeld hoger dan
taalniveau B1, wat de toegankelijkheid voor veel mensen
bemoeilijkt.

94%

70%

36%

Vindt dat
administratie het
werkplezier
vermidert

Rapporteert het
dubbel moeten
invoeren van
administratie

Van alle
administratieve
handelingen wordt
zinnig bevonden

In praktijk komt geregeld voor dat de hulpmiddelengebruiker
er niet uitkomt en hulp zoekt. Omdat de zorgverzekeraar
niet altijd voldoende informatie voor de verzekerde aanbiedt,
wendt deze zich tot de zorgverlener, die vervolgens naar de
leverancier verwijst.
Uniformeren heeft voor hulpmiddelengebruikers als voordeel
dat zij beter begrijpen waar ze aanspraak op maken en daarmee
ook beter in staat zijn om zorgverzekeraars met elkaar te

Figuur 1

Enquête (Ont)Regel de Zorg VvAA en FMS over
administratiedruk medisch specialisten.
Bron: De medisch specialist, december 2017.

vergelijken en een goed geïnformeerde keuze voor de best
passende zorgverzekeraar te maken. Dit voorkomt extra navraag

Perspectief hulpmiddelenleverancier

bij professionals en frustratie en verdriet ten gevolge van

Voor de gecontracteerde hulpmiddelenleverancier is

verwarring en misinterpretatie.

het contract met de zorgverzekeraar leidend. De niet
gecontracteerde hulpmiddelenleverancier kan zich beroepen op

Perspectief zorgverleners

de hulpmiddelenreglementen. Voor zowel de gecontracteerde als

Zorgverleners zijn vaak de (functioneringsgerichte)

niet gecontracteerde hulpmiddelenleverancier geldt dat indien

voorschrijvers van de hulpmiddelen. Voor hen is vooral

zij een hulpmiddel verstrekken waar eigenlijk geen aanspraak

relevant óf ze mogen voorschrijven en welke informatie zij

op is, de gemaakte kosten niet door de verzekeraar vergoed

moeten aanleveren bij de leverancier. Dit wordt bepaald door

worden. Dit lijkt misschien niet relevant, maar heeft grote

11

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

invloed op de dynamiek van informatievoorziening. Doordat

Het uniformeren van hulpmiddelenreglementen betekent extra

de hulpmiddelenleverancier de financiële consequenties draagt,

werk en extra overleg voor zorgverzekeraars. Daartegenover

is deze van alle partijen het meest gemotiveerd om goed op de

staat dat met 2,5 miljoen hulpmiddelengebruikers en

hoogte te zijn van wat wel en niet vergoed wordt onder welke

negentien miljoen hulpmiddelendeclaraties de impact van het

voorwaarden. Dit maakt dat de leverancier door het veld te pas

uniformeren groot is en de potentie voor het verlagen van de

en te onpas wordt gebruikt als vraagbaak op het moment dat

regeldruk daarmee ook.

reglementen onvoldoende duidelijkheid bieden.
Voor hulpmiddelenleveranciers levert het uniformeren op dat

Indirecte effecten van het uniformeren
van de hulpmiddelenreglementen

zij minder tijd en capaciteit kwijt zijn aan het zijn van een

Naast de directe effecten voor verschillende gebruikers van

vraagbaak en het voeren van discussies. Dit kan een dempend

de hulpmiddelenreglementen zijn er ook een aantal indirecte

effect hebben op de prijs van de hulpmiddelen, maar ook op het

effecten. Door de hulpmiddelenreglementen te uniformeren

aantal aanbieders voor wie het rendabel is om hulpmiddelen te

wordt het makkelijker om een aantal andere stappen in het

leveren (meer keuzevrijheid voor de patiënt).

aanvraagproces ook te uniformeren en via deze route de

6

onnodige administratieve lasten te verminderen.
Daarnaast heeft de toegenomen transparantie meerdere
effecten. De hulpmiddelengebruiker kan een beter

Ook wordt het, indien de dataverzameling van zorgverzekeraars

geïnformeerde keuze maken tussen zorgverzekeraars, maar ook

zich hierop aanpast, makkelijker om uniforme data te

tussen wel en niet gecontracteerde hulpmiddelenleveranciers

generen die als input dient voor landelijke databases zoals

omdat deze verschillen eenduidig en daarmee simpeler

de GIP-databank van het Zorginstituut. Er hoeft immers

inzichtelijk worden gemaakt. Daarnaast kan er helderder

geen vertaling meer te worden gemaakt naar uniforme

managementinformatie worden gegenereerd. Dit maakt

definities (voor structuur van de data) vanuit niet uniforme

betere marktwerking mogelijk, wat een positief effect heeft op

hulpmiddelenregelementen. Hiermee verbetert de kwaliteit

alle spelers.

van de stuurinformatie en ‘spiegelinformatie’ (informatie die
gebruikt wordt om te zien of de inzet of kosten bij bepaalde

Perspectief van de zorgverzekeraar

hulpmiddelen of leveranciers afwijkt van het gemiddelde).

Hoewel het aandeel hulpmiddelenzorg met 3.5% van de
totale kosten slechts een beperkte post is, gaat het nog steeds

Opdracht aan Berenschot

om een substantieel bedrag van 1,77 miljard euro in 2022.

Deze inleiding, maar ook eerder verschenen rapporten, laten

Daarnaast kunnen zorgverzekeraars zich juist in dit domein

zien waarom het uniformeren van de hulpmiddelenreglementen

van elkaar onderscheiden, omdat de hulpmiddelenzorg niet

hoog op het prioriteitenlijstje staat. Het Ministerie van

‘fijnmazig’ is gereguleerd; tarieven zijn vrij en de aanspraken

Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Zorg heeft in

zijn functiegericht (ruim) bepaald. De zorgverzekeraar wil

samenspraak met Zorgverzekeraars Nederland aan Berenschot

voldoende ruimte overhouden om scherp in te kunnen kopen,

de opdracht gegeven om te onderzoeken in hoeverre

om zo scherpe premies te kunnen aanbieden. Daarnaast heeft

de hulpmiddelenreglementen voor hulpmiddelen in de

de zorgverzekeraar de taak om te sturen op doelmatigheid en

Zorgverzekeringswet kunnen worden geüniformeerd om zo de

rechtmatigheid van de verstrekte hulpmiddelen.

onnodige administratieve lasten te verlagen.

De zorgverzekeraar dient de verzekerde en de patiënt. Dat is niet

De vraag was om dit uniformeren op drie niveaus te onderzoeken:

altijd dezelfde persoon. De verzekerde wil een lage premie. De

y

Taal (uniforme woorden en begrippen);

patiënt wil een goede behandeling of hulpmiddel. De verzekerde

y

Vorm (de opbouw van het format);

is gebaat bij een goede marktwerking, een scherp inkoopbeleid

y

Inhoud (onder welke condities worden hulpmiddelen

7

en goed te begrijpen en transparante hulpmiddelenreglementen.
De patiënt is gebaat bij goede toegang tot zorg (daling onnodige
handelingen professionals), kwalitatief goede hulpmiddelen
die aansluiten op de behoeften (functioneringsgericht) en
helderheid over waar de patiënt wel of niet recht op heeft.

12

verstrekt).

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Hierbij hebben we rekening gehouden met de randvoorwaarden

je in sommige gevallen ook het uniformeren van

die voortvloeien uit de Mededingingswet, de (wettelijke) taken

(delen van) contracten raakt. Dit kan de ruimte om te

van de zorgverzekeraar en de behoeften vanuit de gebruikers van

uniformeren beperken.

de hulpmiddelenreglementen.

Er is een grote diversiteit aan hulpmiddelen

1.2 Context

De hulpmiddelenzorg is zeer divers. Het gaat om onder
andere incontinentiemateriaal, ademhalingsapparatuur,
bedden, rolstoelen, prothesen en nog veel meer. Het

Bij het uniformeren van hulpmiddelenreglementen is een

werkingsmechanisme van de verschillende hulpmiddelen

aantal contextuele factoren van belang.

is anders. Er bestaan gebruiks- en verbruiksartikelen. De
hulpmiddelen zelf kunnen heel uniform zijn (bulkproductie)

Uniformeren heeft alleen zin als het nauwgezet
gebeurt en door alle partijen wordt nageleefd

of zeer divers (op maat gemaakt). Dit levert een grote diverse

De hulpmiddelenreglementen zijn documenten met een

de voorwaarden waaronder een hulpmiddel wordt verstrekt per

juridische grondslag waar de verzekerden rechten aan kunnen

hulpmiddel anders kunnen zijn. Gevolg is dat voor sommige

ontlenen. Dit maakt dat ze nauwkeurig worden opgesteld

groepen hulpmiddelen het makkelijker is om te uniformeren

en ook zo moeten worden geïnterpreteerd. Op dit moment

dan voor andere hulpmiddelen.

groep aan fabrikanten en leveranciers op en dit maakt ook dat

bevatten hulpmiddelenreglementen veel ‘kleine lettertjes’
in toegevoegde teksten met titels als: ‘let op’, ‘aanvullende

Zorgverzekeraars verschillen van elkaar

informatie’ of ‘uitzonderingen’. Deze ‘kleine lettertjes’

Zorgverzekeraars verschillen van elkaar en ook de populatie

zijn van groot belang voor de uiteindelijke vergoeding. Het

verzekerden kan verschillend zijn. Een belangrijk verschil is

uniformeren heeft alleen zin als we het niet beperken tot de

de grootte van de zorgverzekeraar. Een grote zorgverzekeraar

hoofdlijnen, maar ook betrekken op alle aanvullende informatie

kan eventuele financiële gevolgen van het aanpassen van

en uitzonderingen. Immers, als iedere zorgverzekeraar er

bepaalde voorwaarden makkelijker opvangen dan een kleinere

andere uitzonderingen op nahoudt, dan blijft de diversiteit

zorgverzekeraar. Andere verschillen betreffen het werken met

en onzekerheid bestaan. Hetzelfde geldt het niveau van de

restitutie- of naturapolissen en de regio waarin de meeste

hulpmiddelen en voorwaarden: als één of twee zorgverzekeraars

verzekerden van de zorgverzekeraar wonen. Ook deze verschillen

ervoor kiezen om een bepaald onderdeel niet te uniformeren,

kunnen ervoor zorgen dat het effect van het wel of niet

dan blijft op dat onderdeel de diversiteit en onzekerheid

hanteren van een bepaalde maatregel per zorgverzekeraar kan

bestaan. Dit heeft consequenties voor het proces. Het is meer

verschillen. Dit moet meegewogen worden in het advies.

dan wenselijk dat alle zorgverzekeraars deelnemen aan het
proces, en het uniformeren zal tijd en volharding kosten. Niet

Tabel 2

alles zal in één keer geüniformeerd kunnen worden.

Er moet rekening worden gehouden met
de relatie tussen hulpmiddelenreglementen
en contracten met leveranciers
Er is een sterke relatie tussen de hulpmiddelenreglementen
en de contracten die de zorgverzekeraars met de
hulpmiddelenleveranciers afsluiten. In de contracten
bepalen zorgverzekeraars en leveranciers met elkaar wat er
geleverd wordt, onder welke voorwaarden en tegen welke
prijs. Het hulpmiddelenreglement is in feite de vertaling
naar de verzekerde over wat er in de contracten is vastgelegd.
Hulpmiddelenreglementen en contracten worden gelijktijdig
opgesteld waarbij soms het reglement de contractuele afspraken
volgt en soms vice versa. Belangrijk is wel om te beseffen
dat met het uniformeren van hulpmiddelenreglementen,
13

Aantal verzekerden per zorgverzekeraar (concern niveau).
Bron: Vektis, Verzekerden in beeld 2022.
Aantal

Aantal

verzekerden

verzekerden

Concern

(in miljoenen)

Concern

(in miljoenen)

Achmea

5,1

A.s.r.

0,5

VGZ

4,1

Zorg en Zekerheid

0,5

CZ

3,6

ONVZ

0,4

Menzis

2,0

Eno

0,2

DSW

0,75

EUCARE

0,2

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Grootste concern per gemeente

Bespreken uniformeren van taal en
vorm met deskundigenpanel

Achmea
CZ
DSW - Stad Holland

Voor dit onderdeel zijn twee deskundigenpanels geformeerd:
y

hulpmiddelengebruikers, zorgverleners en

Eno

hulpmiddelenleveranciers.

Menzis
VGZ

y

Vanuit het perspectief van de opsteller: zorgverzekeraars
(klein deskundigenpanel).

Zorg en Zekerheid
Het grootste concern
per gemeente: dit
beeld blijft door de
jaren heen nagenoeg
hetzelfde. De overige
concerns zijn in
geen enkele
gemeente de
grootste.

Vanuit het perspectief van de gebruiker:

Met de beide groepen zijn de analyses en verschillende
oplossingsrichtingen voor taal en vorm besproken. De gekozen
adviezen hebben we gebaseerd op de uitkomst van deze sessies.
Bespreken van de uitkomsten en
conclusies van het onderzoek
Er zijn twee deskundigenpanels geformeerd:
y

Vanuit het perspectief van de gebruiker:
hulpmiddelengebruikers, zorgverleners en
hulpmiddelenleveranciers.

y

Vanuit het perspectief van de opsteller: zorgverzekeraars
(groot deskundigenpanel).

Figuur 2

Overzicht de grootste zorgverzekeraar (op concern niveau)
per gemeente
Bron: Vektis, Verzekerden in beeld 2022.

1.3 Samenvatting
onderzoeksmethode

Met de panels hebben we de oplossingsrichtingen getoetst aan
de randvoorwaarden en uitvoerbaarheid. We hebben de effecten
van het uniformeren op taal, vorm en inhoud besproken en de
mogelijke conclusies. De gekozen adviezen hebben we gebaseerd
op de uitkomst van deze sessies.

onderzoeksmethode. Voor de uitgebreide uitleg en de resultaten

Inhoudelijke methoden: uniformeren
op taal, vorm en inhoud

van de analyse verwijzen wij naar de bijlage.

Wij lichten in deze paragraaf de onderzoeksmethode toe ten

In dit hoofdstuk geven we een korte schets van de gebruikte

aanzien van het uniformeren op taal, vorm en inhoud.

Procesonderdelen onderzoek
Uniformeren op taal
Documentstudie
De hulpmiddelenreglementen van de zorgverzekeraars en
relevante andere documenten hebben we op verschillende

1.

Advies over welke betekenis aan woorden en
begrippen moet worden gegeven (definities)

manieren in kaart gebracht en met elkaar vergeleken. In de

De woorden en begrippenlijst uit het Generiek Kwaliteitskader

paragraaf ‘Inhoudelijke methoden: uniformeren op taal, vorm

Hulpmiddelenzorg hebben wij als uitgangspunt gebruikt. Het

en inhoud‘ lichten we dit verder toe.

advies betreft een update van de woorden en begrippenlijst van
het Generiek Kwaliteitskader Hulpmiddelenzorg. De update is

Gesprekken met stakeholders

tweeledig: (1) twee woorden zijn geüpdatet met een passendere

We hebben twaalf gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers

definitie en (2) woorden zijn toegevoegd.

van de hulpmiddelengebruikers, zorgverleners,
hulpmiddelenleveranciers en zorgverzekeraars. Tijdens deze

Om tot deze lijst te komen, hebben we alle

gesprekken zijn knelpunten, onderliggende mechanismen,

hulpmiddelenreglementen systematisch geanalyseerd en de

oplossingsrichtingen en randvoorwaarden voor

relevante woorden gedestilleerd. Ook vanuit eerdere rapporten

oplossingen verkend.

en stakeholdergesprekken zijn relevante woorden naar voren

14

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

gekomen. Woorden en opties voor definities zijn voorgelegd

Uniformeren op hoofd- en subcategorieën

aan de deskundigenpanels. De totstandkoming van een advies

In de analyse hebben we gekeken naar uniformeren op drie

over uniformeren op taal is gebaseerd op een combinatie van de

niveaus: hoofdcategorieën, subcategorieën en op het niveau

adviezen uit beide panels.

van de hulpmiddelen zelf. Hierbij is zowel de indeling in
de hulpmiddelenreglementen als in de Zorgverzekeringwet

2.

Advies in welke context bepaalde woorden gebruikt

meegenomen in de analyse. Vanuit documentanalyse en

kunnen of moeten worden

stakeholdergesprekken kon het advies worden geformuleerd.

Vanuit de eerdere analyse hebben we woorden geclusterd naar
gelijkaardige betekenissen. Deze clusters zijn voorgelegd aan de

Uniformeren op inhoud

deskundigenpanels. De totstandkoming van het advies om het

Met uniformeren op inhoud bedoelen we het uniformeren van

ene woord wel te gebruiken en het andere woord niet, hebben

de condities(voorwaarden) waaronder de hulpmiddelen worden

we gebaseerd op een combinatie van de adviezen uit beide

verstrekt. Voor een aantal hulpmiddelen zijn de verschillen in

panels. De deskundigenpanels is tevens gevraagd te adviseren

deze condities nauwkeurig op een rij gezet. Bij het uniformeren

over de titels van de kolommen van het uniforme format.

op inhoud hebben we met name gekeken naar de reden waarom
je zou willen uniformeren (welk knelpunt wordt opgelost), wat

Uniformeren op vorm

het effect is van uniformeren (wat levert het op en wat verlies
je) en of het wel of niet in strijd is met de Mededingingswet.

Wat is uniformeren op vorm?

Het advies over hoe te uniformeren is minder uitgewerkt dan de

Wij zien uniformeren op vorm als het komen tot een uniform

adviezen over taal en vorm.

raamwerk waarbinnen zorgverzekeraars alle typen hulpmiddelen
en daarbij behorende (aanvraag)condities kunnen invullen op
(waar mogelijk) gelijke wijze. Dit framework bestaat uit een
horizontale as (condities voor aanvraag) en een verticale as
(categorieën hulpmiddelen). Op beide onderdelen hebben we
onderzocht of verdere uniformering mogelijk is.
Uniformeren op condities (horizontale as)
In de eerste fase hebben we alle hulpmiddelenreglementen
geanalyseerd op de condities (die bepalen of iemand aanspraak
heeft op het hulpmiddel). Hierbij hebben we in de verschillende
hulpmiddelenreglementen gekeken naar de condities voor
aanspraak die zijn aangegeven en de wijze waarop dit gedaan
is. Op basis hiervan is een lijst vastgesteld van condities die in
de meeste reglementen terug te vinden zijn (soms als aparte
kolom, soms als detailinformatie in een cel van de tabel).
Op basis hiervan hebben we een viertal conceptvarianten van
een uniform format uitgewerkt. Deze zijn voorgelegd aan de
deskundigenpanels. De uiteindelijke variant is gebaseerd op de
adviezen van de deskundigenpanels.

15

HOOFDSTUK 2

Randvoorwaarden
waarbinnen uniformeren
mogelijk is
Voor het uniformeren van de hulpmiddelenreglementen geldt een
aantal randvoorwaarden. Deze vloeien voort uit de behoeften vanuit
de gebruikers van de hulpmiddelenreglementen, de (controle)taken
van de zorgverzekeraar en de kaders zoals meegegeven vanuit de
Mededingingswet.

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

2.1 Randvoorwaarden
voortvloeiend uit de behoeften
van de gebruikers van de
hulpmiddelenreglementen en de
taken van de zorgverzekeraar

prijzen van hulpmiddelen door uniformeren en daarmee een
premiestijging is niet in het belang van de verzekerde en kan
daarmee het positieve effect van het uniformeren teniet doen.

In het onderzoek zijn gesprekken gevoerd met

Het uniformeren mag zorgverzekeraars niet
beperken in hun controlefunctie ten aanzien
van rechtmatigheid en doelmatigheid

vertegenwoordigers uit ‘het veld’. Die gesprekken leverden

De controle op rechtmatige en doelmatige inzet van

een aantal randvoorwaarden op voor het uniformeren van

hulpmiddelen is een van de wettelijke taken van de

de hulpmiddelenreglementen. In deze paragraaf geven we

zorgverzekeraar. Deze taak moet de zorgverzekeraar ook na

een opsomming van deze randvoorwaarden en een korte

uniformeren kunnen blijven uitvoeren.

toelichting.
Het uniformeren:

Het uniformeren moet tot juridisch juiste
hulpmiddelenreglementen leiden

1. moet leiden tot afname van onnodige administratieve lasten

De hulpmiddelenreglementen kennen een juridische grondslag

en onnodige handelingen;
2. moet leiden tot transparante en goed te begrijpen

waar rechten aan kunnen worden ontleend. Uniformeren mag
dat niet doorkruisen.

hulpmiddelenreglementen;
3. mag niet tot een significante prijsstijging van
hulpmiddelen leiden;
4. mag zorgverzekeraars niet beperken in hun controlefunctie
ten aanzien van rechtmatigheid en doelmatigheid;

Het uniformeren moet aansluiten op
de geldende kwaliteitskaders
Binnen de hulpmiddelenzorg is een aantal kwaliteitskaders
opgesteld, zoals het Generiek Kwaliteitskader

5. moet tot juridisch juiste hulpmiddelenreglementen leiden;

Hulpmiddelenzorg, aanvullende modules en certificeringen

6. moet aansluiten op de geldende kwaliteitskaders;

en normen. Deze beschrijven en borgen de kwaliteit

7. mag niet leiden tot een beperking van de toegang tot

binnen de hulpmiddelenzorg. Het is belangrijk dat de

hulpmiddelen.

hulpmiddelenreglementen hierop aansluiten.

Het uniformeren moet leiden tot
afname van onnodige administratieve
lasten en onnodige handelingen

Het uniformeren mag niet leiden tot een
beperking van de toegang tot hulpmiddelen

Afname van onnodige administratieve lasten en onnodige

van de toegang tot hulpmiddelen kunnen leiden. Indien

handelingen is het hoofddoel van de exercitie. Als het

dit leidt tot het niet of zeer moeilijk verkrijgen van

uniformeren niet bijdraagt aan dit doel dan heeft het geen

noodzakelijke hulpmiddelen, is dit niet in het belang van de

meerwaarde.

hulpmiddelengebruiker en daarmee onwenselijk.

Het uniformeren moet leiden tot transparante en
goed te begrijpen hulpmiddelenreglementen
Alle gebruikers van de hulpmiddelenreglementen geven aan dat

In een aantal gevallen zou uniformeren tot een beperking

2.2 Randvoorwaarden en ruimte
die de Mededingingswet biedt

het belangrijk is dat de hulpmiddelenreglementen transparant
en goed te begrijpen zijn. Als door het uniformeren de

Het uniformeren van hulpmiddelenreglementen vergt onder

hulpmiddelenreglementen minder transparant en minder goed

meer dat zorgverzekeraars met elkaar hierover afspraken maken.

te begrijpen zijn, dan wordt het doel van afname van onnodige

En omdat zorgverzekeraars concurrerende ondernemingen zijn,

handelingen niet behaald.

is het belangrijk de grenzen van de Mededingingswet (Mw) in
acht te nemen, maar evenzeer bewust te zijn van de ruimte die

Het uniformeren mag niet tot een significante
prijsstijging van hulpmiddelen leiden

de Mw biedt voor uniformering.

De verzekerde is gebaat bij een lage premie en die hangt onder

Het mededingingsrecht beoogt het concurrentieproces te

andere af van de prijs van hulpmiddelen. Een stijging van de

beschermen, dat wil zeggen het proces van onderlinge rivaliteit

17

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

op grond waarvan ondernemingen onafhankelijk van elkaar

3. Het inkoopverband legt de deelnemers eraan juridisch

wedijveren om de gunst van de consument. Op deze wijze

en feitelijk geen onnodige beperkingen op wat betreft

wordt gestreefd naar economische efficiëntie ten gunste van de

contractduur, afnameverplichtingen en uittreding.

consument. Artikel 6 Mw, ofwel het kartelverbod, is de centrale
bepaling in de Mw die wij het meest relevant achten voor dit

De Beleidsregel Juiste zorg op de juiste plek (2019) geeft

advies. Het kartelverbod bepaalt dat ondernemingen geen

inzicht in hoe ‘ketenafspraken’, of domeinoverschrijdende

afspraken met elkaar mogen maken die de concurrentie op de

afspraken, ten gunste van de consument/patiënt kunnen

(relevante) markt merkbaar kunnen beperken.

worden ingericht. Een dergelijk beleidsdoel, te weten: ‘de

8

juiste zorg op de juiste plek’ vereist samenwerking tussen
Het begrip onderneming wordt in het mededingingsrecht ruim

zorgaanbieders en zorgverzekeraars. Concurrentiebeperkingen

opgevat en sluit aan bij het begrip economische activiteit ofwel

worden toelaatbaar geacht als de voordelen voor patiënten

het aanbieden van producten en/of diensten op een markt. Een

en verzekerden groter zijn dan de nadelige gevolgen van het

winstoogmerk is daarbij geen vereiste. Als er geen sprake is van

beperken van de concurrentie. De ACM legt geen boete op als

een economische activiteit, dan is er geen sprake van een onder-

dergelijke afspraken voldoen aan de volgende vijf procedurele

neming. Ook typische overheidsbevoegdheden vallen buiten de

voorwaarden:

toepassing van de Mw. Ook het begrip afspraken wordt ruim
opgevat en sluit aan bij feitelijk gedrag. Een afspraak hoeft dus
niet op papier te staan. Het begrip merkbaarheid betekent dat

1. De afspraken zijn gebaseerd op een feitelijk en openbaar
regiobeeld.

het om een verstoring van de mededinging moet gaan die enige
impact heeft, dus geen bagatel is.

2. Zorgaanbieders, zorginkopers en
patiënten(vertegenwoordigers) zijn volwaardig betrokken.

In diverse richtsnoeren geeft de Autoriteit Consument en
Markt (ACM, handhaver van de Mw) randvoorwaarden en

3. De doelstellingen zijn concreet, meetbaar, toetsbaar en

houvast om te beoordelen of afspraken niet in strijd met het

beschreven in termen van kwaliteit, toegankelijkheid en

kartelverbod zijn.

betaalbaarheid van de zorg.

Zo worden in de Richtsnoeren voor de zorgsector (2010)
algemene kaders en voorbeelden gegeven. We lezen dat zuivere

4. Onderbouwd is dat de afspraken niet verder gaan dan
noodzakelijk voor het bereiken van die doelstellingen.

kwaliteitsafspraken zijn toegestaan:
5. De doelstellingen, de afspraken en de onderbouwing van de
“Afspraken over kwaliteitsbevordering leveren in het algemeen geen

noodzakelijkheid daarvan worden openbaar gemaakt.

concurrentiebeperking op wanneer deze enkel tot doel hebben om
via objectieve en transparante criteria de verantwoordelijkheden

Om goed te analyseren wat het effect van uniformering op

en de bekwaamheden van de zorgaanbieders zeker te stellen en het

de concurrentie in de zorg zal zijn, is inzicht vereist in welke

algemene kwaliteitsniveau van de te verlenen zorg te bevorderen.”

markten impact kunnen verwachten van uniformering.
Harmoniseren van hulpmiddelenreglementen kan invloed

In de Leidraad gezamenlijke inkoop

hebben op (i) de leveranciersmarkt, ofwel de markt van

geneesmiddelen (2020) wordt een ‘veilige haven’ gedefinieerd

hulmiddelenleveranciers die concurreren om hun producten

voor afspraken tussen concurrerende inkopers van

te verkopen (via verwijzers en/of zorgverzekeraars) aan

geneesmiddelen. De voorwaarden kunnen informatief zijn voor

eindgebruikers, en (ii) de zorgverzekeringmarkt, ofwel de markt

een afspraak over de reglementen van hulpmiddelen:

waarop zorgverzekeraars onderling met elkaar concurreren om
de gunst van verzekerden.

1. Er is sprake van een harmonisatie van slechts een beperkt
deel van de kosten.
2. Toetreding tot het inkoopverband is mogelijk
op basis van vooraf kenbare, objectieve en
nondiscriminatoire criteria.
18

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

2.3 Uniformeren mag als het
leidt tot transparantie en niet
tot vergaande kosten- en/
of aanbodharmonisatie

2.4 Samenvattend
Gelet het bovenstaande en hetgeen in paragraaf 2.2
uiteengezet is, laat de Mededingingswet zeker ruimte om
hulpmiddelenreglementen te uniformeren. In zoverre

Op basis van onze analyse van de Mw en de Richtsnoeren van

de hulpmiddelenreglementen geüniformeerd worden op

de ACM, en op basis van enkele informele gesprekken met de

onderdelen die niet als concurrentieparameter zijn aan te

ACM, zien wij ruimte voor uniformering op het gebied van

merken (zoals ‘taal’, zie hieronder), is uniformering zonder

hulpmiddelen. Daarbij moeten de navolgende voorwaarden in

meer toegestaan. Voor het overige biedt de Mededingingswet

acht worden genomen:

ook voldoende ruimte om te kunnen uniformeren. Wel dienen
daarbij enkele randvoorwaarden en/of uitgangspunten in acht

1. Uniformering mag als het bijdraagt aan een betere werking

te worden genomen:

van de (leveranciers- en zorgverzekerings)markt. Dat is
waarschijnlijk het geval als het deze complexe markten

y

Het doel van uniformering dient de afnemer van de

overzichtelijker maakt voor afnemers, ofwel de transparantie

hulpmiddelenreglementen te helpen en/of de onnodige

ten behoeve van afnemers vergroot.

administratieve lasten van zorgverleners en leveranciers te
verlichten.

2. Uniformering mag als het bijdraagt aan de kwaliteit van
zorg en daarbij niet onnodig de concurrentie beperkt
(waaronder open deelname).

y

Deze voordelen dienen verifieerbaar of objectief aanwezig
te zijn en mag de uniformering niet verder gaan dan
noodzakelijk voor het te bereiken doel*.

3. Afspraken om tot uniformering te komen dienen idealiter
expliciet door belanghebbenden (afnemers (patiënten)
en ‘gebruikers’ van de hulpmiddelenreglementen
(voorschrijvers)) te worden onderschreven en de voordelen
van uniformering dienen onderbouwd te worden.
4. Uniformering kan op mededingingsrechtelijke
bezwaren stuiten als het leidt tot vergaande
kosten- en/of aanbodharmonisatie tussen
zorgverzekeraars. Zorgverzekeraars kopen zorg in en dat
bepaalt het grootste deel van kosten van hun zorgpremie.
Op veel domeinen van de zorginkoop is (vanwege
regelgeving) weinig ruimte voor zorgverzekeraars om zich
van elkaar te onderscheiden. De hulpmiddelenmarkt
is wel een domein waarop zorgverzekeraars met elkaar
kunnen concurreren. Uniformering op punten waar de
hulpmiddelenreglementen rechtstreeks van invloed zijn
op de inkoop door zorgverzekeraars, en de vrijheid van
zorgverzekeraars om zich te onderscheiden op kwaliteit
en kosten in die inkoop beperken, is om die reden
waarschijnlijk niet toegestaan.

19

* Toelichting:
Dat de voordelen objectief dienen te bestaan en dienen
te worden aangetoond, volgt uit de lange (voormalige)
beschikkingenpraktijk waarin ontheffingen op het
kartelverbod werden verleend. Zie ook de Richtsnoeren
van de Commissie waarin de toepassing van de
uitzonderingsvoorwaarden op het kartelverbod uitvoerig
uiteen wordt gezet (Pb. 2004, C 101/97). Deze richtsnoeren
worden ook door de ACM gevolgd. Ter illustratie en als
recent voorbeeld uit de ACM-praktijk wijzen wij op de
informele zienswijze over ‘Kip van Morgen’. In deze zaak
hechtte de ACM belang aan een economische analyse
waarin werd gemeten of de afnemers (consumenten) van
kippenvlees bereid zouden zijn een hogere prijs te betalen
voor duurzaam kippenvlees. De uitkomst was dat de ‘Kip
van Morgen’ netto geen voordelen voor de consument
opleverde. Overigens vond de ACM ook dat de kip maar
nauwelijks voordelen genoot; de ruimte en levensduur die
de kip erbij kreeg waren beperkt.
Ook in de informele zienswijze over ‘Sluiting Kolencentrales’
verlangde en beoordeelde de ACM een berekening.
Hier ging het om de voorgenomen sluiting van vijf
kolencentrales, waarbij de daaruit voortvloeiende geschatte
prijsverhoging afgewogen werd tegen de op basis van
schaduwprijzen gewaardeerde milieueffecten in de vorm
van emissiebeperking van SO2, NOx en fijnstof. Met die
emissiebeperking kan een bijdrage worden geleverd
aan de verbetering van de luchtkwaliteit in Nederland,
dan wel een besparing worden gerealiseerd ten aanzien
van de maatregelen die anders zouden moeten worden
getroffen om die verbetering tot stand te brengen. De ACM
oordeelde uiteindelijk dat het te verwachten prijsnadeel van
de afspraak voor de elektriciteitsverbruikers aanmerkelijk
hoger kon gaan uitvallen dan de waarde die aan de positieve
milieueffecten kon worden toegekend. Degenen die de
uniformering vormgeven moeten dit onderbouwd in kaart
te brengen.

HOOFDSTUK 3

Uniformeren op taal
is mogelijk en geeft
eenduidigheid aan
begrippen en definities

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Uniformering op taal betreft het uniformeren van woorden

Moet ik toestemming,
akkoord of een machtiging
aanvragen?

en begrippen. Hierbij onderscheiden wij twee vormen van
diversiteit in het taalgebruik.
y

Bij de eerste vorm betreft het één begrip waarvoor meerdere
vergelijkbare termen worden gebruikt, zoals ‘diagnose/
aandoening/indicatie’.

y

Het omgekeerde zien wij ook: hierin betreft het één begrip
waaraan meerdere betekenissen worden gegeven, of dat

3.2 Hoe kunnen zorgverzekeraars
uniformeren op taal?

de betekenis onvoldoende duidelijk is. Bijvoorbeeld:
‘akkoordverklaring’ kan een akkoord van de leverancier of

Het advies over hoe te uniformeren op taal kent twee onderdelen:

van de zorgverzekeraar betekenen.

1. Advies over welke betekenis aan woorden en begrippen moet
worden gegeven (definities).

y

Ten slotte zien we een combinatie van bovenstaande punten.

2. Advies in welke context bepaalde woorden gebruikt kunnen
of moeten worden.

3.1 Waarom uniformeren
op taal gewenst is

Ad 1 Advies over welke betekenis aan woorden
en begrippen moet worden gegeven
Voor dit advies hebben wij de ‘woorden en begrippenlijst’

Het verschillend gebruik van woorden en begrippen in de

van het Generiek Kwaliteitskader Hulpmiddelenzorg als

hulpmiddelenreglementen en de verschillende definities maken

uitgangspunt genomen. Dit hebben we met de gebruikte

dat het begrijpen van de hulpmiddelenreglementen voor

woorden en begrippen in de hulpmiddelenreglementen

patiënten, voorschrijvers en leveranciers extra tijd kost3. Het

vergeleken. We zagen dat zorgverzekeraars niet altijd de

zorgt daarnaast ook voor spraakverwarring of onduidelijkheid

definities van het Generiek Kwaliteitskader Hulpmiddelenzorg

rond gehanteerde definities . Procedures die noodzakelijk zijn,

hanteren. Daarnaast gebruiken zij woorden en begrippen die

zoals een aanvraag, machtiging en akkoordverklaring, zijn

onduidelijk waren, en ook niet in het Generiek Kwaliteitskader

verwarrend en onduidelijk voor de gebruikers. Zo worden ook

Hulpmiddelenzorg terug te vinden zijn. Op basis van deze

‘machtiging’ en ‘medische indicatie’ door elkaar gebruikt.

informatie hebben wij een voorstel voor update van het

Dit levert onzekerheid op en zorgt voor extra uitzoekwerk en

Generiek Kwaliteitskader gemaakt en adviseren we hiervan

telefoontjes om helderheid te verschaffen.

gebruik te maken in de hulpmiddelenreglementen.

Het Generiek Kwaliteitskader Hulpmiddelenzorg, dat in 2017

Advies: Generiek Kwaliteitskader Hulpmiddelenzorg

is opgesteld om handvatten te geven voor het ontwikkelen

y

2

Pas de begrippen in het Generiek Kwaliteitskader

van kwaliteitsstandaarden, bevat tevens een woorden- en

Hulpmiddelenzorg aan zoals aangegeven in tabel 3.

begrippenlijst. Met deze woorden en begrippenlijst hebben we

Overige begrippen kunnen in het huidige Kwaliteitskader

geprobeerd eenduidigheid te geven aan de woordkeus in de

gehandhaafd blijven.

hulpmiddelenreglementen en kwaliteitsdocumenten. De lijst

y

is een goed begin, maar heeft de verwarring door gebruik van

Voeg de volgende woorden en begrippen toe aan de
woorden- en begrippenlijst zoals aangegeven in tabel 4.

bepaalde terminologie nog onvoldoende weg kunnen nemen.
Dit zien we terug in de hierna verschenen rapporten ‘Actieplan

Advies: hulpmiddelenreglementen

(Ont)Regel de Zorg’ en het document ‘Hulpmiddelen

y

Voorzie het reglement van een woorden- en begrippenlijst.

aanvraagproces’, waar het feit dat de niet eenduidige taal nog

y

Gebruik als bron de woorden en begrippenlijst uit het

steeds als knelpunt wordt ervaren hoog op de agenda staat.2, 4

geüpdatete Generiek Kwaliteitskader Hulpmiddelenzorg.
y

Zorg dat alle woorden die in het reglement voorkomen
en die ook in het geüpdatete Generiek Kwaliteitskader
Hulpmiddelenzorg staan, zijn opgenomen in de woordenen begrippenlijst van het hulpmiddelenreglement.

21

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Tabel 3

Lijst van woorden waarvoor wij een update met een passendere definitie adviseren in de woorden- en begrippenlijst in het Generiek
Kwaliteitskader Hulpmiddelenzorg.

Begrip

Def initie

Bron

Functionerings­

Functioneringsgericht voorschrijven betekent dat bij het bepalen van de benodigde

Rapport Zorgverzekeraars Nederland:

gericht

functionaliteiten van een hulpmiddel, rekening wordt gehouden met aan de ene

Hulpmiddelen aanvraagproces uit 20202,

voorschrijven

kant de specifieke stoornis of beperking en anderzijds de participatiemogelijkheden

afkomstig van Nictiz, 2009.

van de persoon die een medisch hulpmiddel nodig heeft.
Doelmatige zorg

Onder doelmatige zorg verstaan we: zorg met een optimale balans tussen kosten,

Rapport Zorgverzekeraars Nederland:

volume en kwaliteit, die aansluit op de noden en wensen van de cliënt. (Nederlandse

Hulpmiddelen aanvraagproces uit 20202,

Zorgautoriteit, 2016) Dat betekent dat er geen verspilling van middelen mag zijn bij

afkomstig uit CPB, 2015.

het uitvoeren van behandelingen en dat de middelen daar worden ingezet waar ze
de meeste gezondheidswinst opleveren).

Tabel 4 Lijst van woorden en begrippen waarvan wij adviseren ze toe te voegen aan de woorden- en begrippenlijst in het Generiek
Kwaliteitskader Hulpmiddelenzorg.
Begrip

Def initie

Bron

Gebruikstermijn

Bepaalde periode dat een hulpmiddel meegaat. Hulpmiddelen zijn van een

Hulpmiddelenreglement Achmea, 2022.

dergelijke kwaliteit dat normaal gesproken vervanging binnen de gebruikstermijn
niet noodzakelijk is.
Vroegtijdige

Vervanging binnen de gebruikstermijn.

vervanging
Hulpmiddel

Hulpmiddelenreglement Zorg en
Zekerheid, 2022.

Hulpmiddelen die conform de Zorgverzekeringswet, het Besluit zorgverzekering en

Hulpmiddelenreglement Zorg en

de Regeling zorgverzekering in het verstrekkingenpakket van de zorgverzekeraar

Zekerheid, 2022.

zijn opgenomen.
Voorschrijver

Diegene die bevoegd is om het hulpmiddel (functioneringsgericht) voor te schrijven.

Hulpmiddelenreglement, Achmea, 2022.

Machtiging

Een schriftelijke of digitale toestemming die zorgverzekeraars vooraf verlenen

Hulpmiddelenreglement, Achmea, 2022.

aan een verzekerde en/of leverancier. Het gaat daarbij om een toestemming voor
een aangevraagd hulpmiddel en, als dat van toepassing is, voor een bepaalde
gebruiksperiode of maximale hoeveelheid.
Aanvraag

Een aanvraag is een, door of namens de verzekerde, schriftelijk of digitaal

Hulpmiddelenreglement,

verzoek om een hulpmiddel te krijgen. De aanvraag dient voorzien te zijn van

Achmea met aanvulling vanuit de

een functioneringsgericht voorschrift uitgeschreven door een daartoe bevoegd

deskundigenpanels9, 2022.

voorschrijver en een motivatie (inclusief indicatie).
Medische indicatie

Passende zorg

Een medische indicatie is een bewijs dat uw voorschrijver uitgeeft. Deze medische

Rapport Zorgverzekeraars Nederland:

indicatie geeft aan dat u bepaalde medische hulp nodig heeft. In het geval

Hulpmiddelen aanvraagproces 202011

van hulpmiddelen zorg gaat het niet om een medische indicatie maar om een

afkomstig van United Consumers.

functioneringsgericht voorschrift welke toegang geeft tot verstrekking van een

2019, met aanvulling vanuit de

bepaald hulpmiddel.

deskundigenpanels.

Passende zorg is een manier van samenwerken die ervoor zorgt dat iedereen ook

Zorginstituut Nederland, 2022.

in de toekomst goede zorg kan krijgen. Dat is zorg die werkt, waar mogelijk dicht
bij de patiënt en waarbij patiënt en zorgverlener samen beslissen. Het gaat om een
ommezwaai in ons denken over zorg. Minder focus op ziekte en behandeling en
meer inzet op gezondheid en wat iemand wel kan.
Stand van de

Dit houdt in dat het hulpmiddel op basis van objectief en wetenschappelijk

Hulpmiddelenreglementen Achmea

wetenschap en

onderzoek aantoonbaar en bewezen effectief en doelmatig moet zijn.

en CZ, 2022, aangevuld met uitleg zoals

praktijk

Voor sommige zorg, waaronder hulpmiddelen die de maatschappelijke participatie

gegeven door Zorginstituut Nederland,

bevorderen, is informatie over de ‘stand van wetenschap en praktijk’ vaak niet

2022.

beschikbaar. In dat geval moet de zorg of dienst in het betrokken vakgebied gelden
als verantwoorde en adequate zorg.
Algemeen

Met ‘algemeen gebruikelijke voorziening’ wordt een hulpmiddel bedoeld dat niet

gebruikelijke

één-op-één een relatie heeft met een beperking of stoornis van de verzekerde.

voorziening

Hiermee wordt bedoeld dat het hulpmiddel algemeen verkrijgbaar is, en min
of meer bij het dagelijks leven hoort. Ook een duurzaam hulpmiddel waarvan
de kosten beperkt zijn, kan als algemeen gebruikelijk worden beschouwd.
Hulpmiddelen die algemeen gebruikelijke hulpmiddelen in het dagelijks leven
vervangen en niet bijzonder kostbaar zijn, zitten ook niet in het basispakket.

22

Zorginstituut.

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Ad 2 Advies over welke woorden in welke context
gebruikt kunnen of moeten worden
Gebruik van woorden en begrippen in algemene teksten
Op sommige begrippen zijn meerdere woorden van toepassing. Indien deze
woorden afwisselend worden gebruikt, kan bij de lezer twijfel ontstaan of deze
woorden wel of niet een andere betekenis hebben. Wij adviseren om die reden
de volgende woorden niet meer te gebruiken:
Tabel 5

Lijst van woorden en begrippen waarvan wij adviseren ze wel of niet te gebruiken.

Niet

Wel

Toelichting

Akkoord

Toestemming of

We adviseren het woord akkoord of akkoordverklaring niet meer te gebruiken.

machtiging

Gebruik hiervoor ‘vooraf toestemming door zorgverzekeraar vereist’ als er meerdere wijzen
van toestemming mogelijk zijn (mondeling/schriftelijk) of gebruik het woord machtiging als er
specifieke documentatie bij nodig is.

Voorziening/

Hulpmiddel

Wij adviseren steeds hulpmiddel te gebruiken. Hier vallen verbandmiddelen ook onder.

Deskundigheidseisen

Kwaliteitseisen

Aan de leveranciers worden kwaliteitseisen gesteld.

Verwijzer

Voorschrijver

Bij verwijzer wordt een patiënt van de ene zorgverlener naar de andere verwezen. Hulpmiddelen

verbandmiddel

worden (functioneringsgericht) voorgeschreven. Dit laatste is van toepassing in de
hulpmiddelenreglementen.
Zorgverlener,

Hulpmiddelenleverancier

zorgaanbieder
Geselecteerde/

‘Zorgaanbieders’ omvat hulpmiddelenleveranciers, maar ook zorginstellingen. In het kader van
de hulpmiddelenreglementen is hulpmiddelenleveranciers duidelijker voor de verzekerde.

Gecontracteerde

overeenkomst

Voor verstrekking van hulpmiddelen is het relevant of een leverancier gecontracteerd is. Van
geselecteerde leverancier is het onduidelijk wat hiermee bedoeld wordt.

gesloten met
Functiegericht/

Functioneringsgericht

Er wordt altijd functioneringsgericht voorgeschreven en niet functiegericht.

Doelmatige zorg

Doelmatige zorg is (vooralsnog) juridisch meer bruikbaar. De term passende zorg is in opkomst

functioneel
Passende zorg

en gaat meer uit van het perspectief van de patiënt. Indien in de toekomst de term passende
zorg juridisch toepasbaar en meer passend blijkt, dan kan in gezamenlijkheid worden
overgestapt van doelmatige zorg naar passende zorg.
We adviseren de definitie passende zorg wel op te nemen in het Generiek Kwaliteitskader
Hulpmiddelenzorg omdat het in andere documenten mogelijk gebruikt gaat worden.

Gebruik van woorden en begrippen in

Titels van de rijen:

titels van de kolommen van de tabellen

y

Voor de titels van de rijen (de hulpmiddelen zelf) adviseren

over specifieke hulpmiddelen

wij de benaming te kiezen zoals deze in de GIP-databank

De meeste hulpmiddelenreglementen zijn voorzien van een

wordt gehanteerd. Voor de gebruiker is voldoende duidelijk

tabel waarin staat uitgelegd onder welke voorwaarden bepaalde

wat de zorgverzekeraar bedoelt en de termen dekken over

hulpmiddelen verstrekt worden. Wij adviseren om deze titels te

het algemeen de juridische betekenis.

uniformeren op de volgende wijze:
Titels van de kolommen:
y

In hoofdstuk 4 presenteren we een uniform format voor de
hulpmiddelenreglementen. Wij adviseren de titels van de
kolommen zoals gepresenteerd in dit format over te nemen.
Zie hiervoor paragraaf 4.2 (hoe kunnen zorgverzekeraars
uniformeren op vorm).

23

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

3.3 Effect van uniformeren op taal
Uniformeren op taal vergroot de transparantie van de
hulpmiddelenreglementen en verkleint de kans op verwarring.
Voor de hulpmiddelengebruikers wordt het gemakkelijker
het reglement te begrijpen, waardoor zij minder vaak uitleg
hoeven te vragen over de reikwijdte aan zorgverlener of
leverancier. Ook worden de hulpmiddelenreglementen van
zorgverzekeraars gemakkelijker met elkaar te vergelijken, wat de
hulpmiddelengebruikers helpt in het maken van een afgewogen
keuze voor een zorgverzekeraar.
Ook zorgverleners en leveranciers hebben baat bij uniform en
helder taalgebruik in de hulpmiddelenreglementen. Het leidt
tot meer uniformiteit in achterliggende processen en databases,
zoals de GIP-database van het Zorginstituut, wat ten goede
komt aan de kwaliteit van de te verlenen zorg.

3.4 Conclusie ten aanzien van
uniformeren op taal
Uniformeren op taal vergroot de transparantie
(overzichtelijkheid) van de hulpmiddelenreglementen en kent
geen nadelige effecten. Hiermee blijft het uniformeren op
taal binnen de door het veld opgestelde randvoorwaarden en
verwachten wij dat uniformeren op taal mogelijk is binnen de
kaders van de Mededingingswet.

24

HOOFDSTUK 4

Uniformeren op vorm
schept orde in de veelheid
en verscheidenheid van
informatie
Het uniformeren op vorm kan door een format dat de
zorgverzekeraars kunnen gebruiken om per hulpmiddel (of categorie)
aan te geven onder welke voorwaarden/condities de gebruiker
aanspraak heeft hierop.

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

4.1 Waarom uniformeren
op vorm gewenst is

De zorgverlener en hulpmiddelenleverancier, die met patiënten
van meerdere zorgverzekeraars te maken hebben, kunnen niet
snel voor een individuele casus opzoeken wat de voorwaarden

Iedere zorgverzekeraar gebruikt een ander format en het

zijn. Zorgverleners lossen dit op door met de leverancier te

nazoeken van een bepaald hulpmiddel vergt per zorgverzekeraar

bellen, leveranciers lossen dit op met zelfgemaakte tabellen

een andere zoeksystematiek. Omdat zorgverzekeraars zowel

waar alles recht onder elkaar gezet wordt.

op de horizontale (condities voor verstrekking hulpmiddelen)
als de verticale as (naam hulpmiddel) een andere indeling

Daarnaast maken zorgverzekeraars veelvuldig gebruik

gebruiken, is het voor de verzekerde haast onmogelijk om de

van kolommen of tabellen met uitzonderingssituaties en

voorwaarden voor een bepaald hulpmiddel (en toebehoren)

aanvullende toelichtingen die het nog complexer maken om de

tussen de verschillende zorgverzekeraars te vergelijken.

juiste informatie bij elkaar te brengen.
index

inhoud

Hulpmiddelen ter volledige of gedeeltelijke vervanging van het haar indien sprake is van gehele of gedeeltelijke
kaalhoofdigheid als gevolg van een medische aandoening of behandeling van medische aard
Pruik / haarwerkprothese
Toestemming vereist

4.1.2 Mamma: borstprothese (voor uitwendige toepassing)

Ja

Verwijzing
Niet-gecontracteerd1e keer

Herhaling

Omschrijving

Gecontracteerd

Bruikleen of eigendom

In eigendom

Toestemming nodig?

Ja, voor een maatwerk prothese moet u vooraf de
Ja, u moet vooraf de aanvraag
en motivatie
van de specialist of
assistant,
verpleegkundig
aanvraag, motivatie en offerte bij ons indienen.
voorschrijver en een offerte bij ons indienen.
gespecialiseerd verpleegkundige
Nee, voor een confectieprothese kunt u direct
contact opnemen met een gecontracteerde
Eigendom/bruikleen
Eigendom
leverancier. Hiervoor heeft u de aanvraag en
motivatie van de voorschrijver nodig.

Voorschrijver

Behandelend arts of oncologieverpleegkundige

Gebruikstermijn

Minimaal 2 jaar

Wat te doen bij vervanging of reparatie
van het hulpmiddel?

U kunt contact opnemen met de gecontracteerde
U heeft vooraf toestemming van ons nodig. Hiervoor
Bijzonderheden
• De maximum vergoeding bedraagt € 457,50 Als de aanschafkosten hoger
leverancier die het hulpmiddel geleverd heeft.
moet u de aanvraag, motivatie en offerte bij ons
zijn dan de maximale vergoeding dan betaalt u een eigen bijdrage ter
indienen.

Ben ik eigen risico, een eigen bijdrage

Ja, u bent eigen risico verschuldigd.

Behandelend arts, physician

Eigen risico

Ja

Gebruikstermijn

Minimaal 1 jaar

hoogte van het verschil tussen de aanschafkosten en het bovenstaande

Ja, u bent eigen risico verschuldigd

bedrag.

en/of andere kosten verschuldigd?
Vergoeding

Aanvraag niet nodig

Algemeen
gebruikelijke
hulpmiddelen voor hoofdbedekking zoals petten,
Maximaal 75% van het• gemiddelde
tarief
waarvoor
bandana’s,
mutsen, mutssja’s behoren niet tot deze omschrijving, omdat
wij deze zorg hebben ingekocht
(bij gecontracteerde
leveranciers).
geen sprake is van vervanging (van anatomische eigenschappen) van haar.

100%

Mammaprothesen vergoeden
wij alleen,
de niet bij alopecia androgenetica (klassieke mannelijke
• Pruiken
voorals
mannen
door ons gecontracteerde kaalheid)
leverancier komen
gecertificeerd
niet voor vergoeding in aanmerking.
is door de Stichting Erkenningsregeling Medisch
• De zorg omvat niet: een reserve haarwerk.
Hulpmiddelenbedrijf (SEMH).

Bijzonderheden

•

Leverancier dient aangesloten te zijn bij de erkenningsregeling Haarwerken
van de SEMH en/of de Algemene Nederlandse Kappers Organisatie (ANKO)

4.1.3 De stembanden
Spraakversterker, stemprothese

sectie haarwerken.

Omschrijving

Gecontracteerd

Niet-gecontracteerd

Bruikleen of eigendom

In eigendom

Toestemming nodig?

Nee, u kunt direct contact opnemen met een
gecontracteerde leverancier. Hiervoor heeft u de
aanvraag en motivatie van de voorschrijver nodig.

Voorschrijver

Behandelend arts

Gebruikstermijn

n.v.t.

Wat te doen bij vervanging of reparatie
van het hulpmiddel?

U kunt contact opnemen met de gecontracteerde
leverancier die het hulpmiddel geleverd heeft.

Ben ik eigen risico, een eigen bijdrage
en/of andere kosten verschuldigd?

Ja, u bent eigen risico verschuldigd.

Vergoeding

100%

Uitsluiting

Wordt de stemprothese geplaatst of vervangen in een ziekenhuis, polikliniek en/of onder de
verantwoordelijkheid van een medisch specialist? Dan valt dit onder medischspecialistische zorg. De
stemprothese moet dan bekostigd worden uit het ziekenhuisbudget.

Ja, u moet vooraf de aanvraag en motivatie van de
voorschrijver en een offerte bij ons indienen.

U heeft vooraf toestemming van ons nodig. Hiervoor
moet u de aanvraag, motivatie en offerte bij ons
indienen.

Maximaal 75% van het gemiddelde tarief waarvoor
wij deze zorg hebben ingekocht (bij gecontracteerde
leveranciers).

14

REGLEMENT HULPMIDDELEN

REGLEMENT HULPMIDDELEN
_________________________________________________________________________________
Hulpmiddel
Tracheostoma
hulpmiddelen

Stomabeschermers
voor
gelaryngectomeerden
Apparatuur voor
positieve
uitademingsdruk
Zuurstofapparatuur
met bijbehorende
zuurstof, zuurstofconcentratoren
met toebehoren en
vergoeding van
stroomkosten

Voorwaarden

Akkoordverklaring
1e verstrekking
nodig van1:
Gecontracteerde
zorgverlener 10

Akkoordverklar
ing nodig van
ons (zie noot 1):
Nvt

Verwijsbrief met
medische diagnose
nodig van:
Medisch specialist of
verpleegkundig
specialist onder
supervisie van de
medisch specialist

Gecontracteerde
zorgverlener

Nvt

Hulpmiddel*
Medisch specialist Medisch
of
Eigendom
verpleegkundig
specialist onder
supervisie van de
medischVerzorgingsmiddelen
specialist

Gecontracteerde
zorgverlener

Gecontracteerde
zorgverlener

Nvt

Nvt

Bruikleen/
eigendom

Let op!

Eigendom

Wij gaan ervan uit dat de volgende, maximale aantallen per
product afdoende zijn:
- 1 (knie)pincet per verzekerde per 5 kalenderjaren
- 1 stomalamp per verzekerde per 5 kalenderjaren
- 300 ml (zoete) olie per verzekerde per kalenderjaar
Hebt u meer producten danSpecifieke
hiervoor aangegeven nodig? Dan
Omschreven in
Regeling
voorwaarden
kunt
u daarvoor
een akkoordverklaring
bij ons aanvragen.
Regeling
ZorgVoorschrijver
art. 7 van2het
Wij gaan ervan
uit dat maximaal
stuks douchebeschermers
verzekering
Zorgverzekering
per
kalenderjaar
afdoendeReglement
zijn. De overige
artikel
artikel
Hulpmiddelen
stomabeschermers zoals sjaaltjes en befjes worden vergoed
tot maximaal € 60 per verzekerde per kalenderjaar.
Eerste keer
Hebt u meer producten dan hiervoor aangegeven nodig? Dan
kunt u daarvoor een akkoordverklaring bij ons aanvragen.
De zorg omvat niet een manometer

Behandelend arts of
Eigendom
Bedbeschermende onderleggers
verpleegkundig
specialist onder
supervisie van de
- absorberend
medischIncontinentiemateriaal
specialist
Huisarts, longarts,
Bruikleen
Incontinentiemateriaal
cardioloog,
neuroloog, - afvoerend
kinderarts of
Stomabreukband
verpleegkundig
specialist onder
Stomamateriaal
supervisie
van de
medisch specialist
Urine-opvangzak

Verbandmiddelen en toebehoren bij
compressiezorg

2.6.j

2.17 h

2.6.d

2.11

Ja

Voorschrijver

Orthesen en schoenvoorzieningen
Enkelkoker of - omsluiting bij orthopedische
schoenen

2.6.e

2.12 lid 1a

2.6.e

2.12

Orthopedische binnenschoen

2.6.a

2.8

Orthopedische schoen (OSA)

2.6.e

2.12

Orthopedische voorziening aan confectieschoenen
(OVAC)

2.6.e

Schedelorthese/schedelbeschermingskap

2.6 g

Semi-orthopedische schoen (OSB)

2.6.e

Verband- of allergeenvrije schoen

Voorlopige orthopedische schoenen (VLOS)

Figuur 3

26

2.6.k

2.6.e

2.12

Ja

Stemprothesen en
spraakversterkers

2.6.a; 2.8

Indien stemprothesen of spraakversterkers onder
medisch specialistische zorg vallen, dan worden deze
hulpmiddelen niet vergoed vanuit hulpmiddelenzorg.

Oogzalf en -druppels

2.6.f; 2.13

In uitzonderlijke gevallen is een vergoeding mogelijk
voor Vita-pos oogzalf en Hylo-Parin of Hylo-Comod
oogdruppels indien er sprake is van stoornissen in de
visuele functie van het oog en van functies van aan het
oog verwante structuren. Er moet in ieder geval sprake
zijn van onderstaande punten:

Vooraf toestemming vereist voor
hulpmiddelenleveranciers met een overeenkomst*

Minimale Gebruikstermijn

Eerste keer

Herhaling

Behandelend arts of BIG-geregistreerde
continentieverpleegkundige

Nee

Nee

nvt

Behandelend arts of BIG-geregistreerde
continentieverpleegkundige

Nee

Nee

Nee

Er gelden maximale
gebruiksnormen (tabel 3)

Nee

Nee

Nee

nvt

Nee

Nee

Nee

12 maanden

Nee

Nee

Nee

Er gelden maximale
gebruiksnormen (tabel 2)

Nee

Nee

Nee

nvt

Nee

Nee

Bij gebruik van een stationaire concentrator:
u hebt
recht
op
Behandelend
arts of
BIG-geregistreerde
2.6.d
2.11
verpleegkundige
een tegemoetkoming in de stroomkosten gebaseerd
op de
gemiddelde stroomkosten van energieleveranciers en het
gemiddeld verbruik van concentratoren.Medisch
U moet
hiervoor
zelf
specialist
of verpleegkundig
2.6.a
tijdig de tellerstand doorgeven aan uw zorgverlener.
specialist

Orthesen (o.a. corset, spalk- en redressieappratuur)

Specifieke bepaling voor hulpmiddelensoort

Ja, tenzij geleverd als
onderdeel van het
incontinentieprofiel door
gecontracteerde
zorgaanbieder

U hebt aanspraak op een vaste voorziening
in de
Behandelend arts of BIG-geregistreerde
2.6.d
thuissituatie
en 2.11
een back-up (cilinders, voorcontinentieverpleegkundige
het geval de
basisvoorziening uitvalt). De leverancier
beoordeelt
Behandelend
arts of BIG-geregistreerde
2.6.d
2.11 aanspraakJa
daarnaast
of u ook
hebt op een mobiele
stomaverpleegkundige
voorziening, die moet worden ingezet Behandelend
voor kortdurend
verblijf
arts of BIG-geregistreerde
2.6.d
2.11
Ja
buitenshuis.
Een
mobiele voorziening
is beperkt
in de
stomaverpleegkundige
gebruikstermijn. De leverancier maakt Behandelend
vervolgensartssamen
met
of BIG-geregistreerde
2.6.d
2.11
u een keuze uit het bestaande assortimentcontinentieverpleegkundige
voor welke type
(mobiele) voorziening het beste aansluit bij uw1) persoonlijke
Behandelend arts
2) BIG-geregistreerde
situatie en gebruik. Als er volgens de leverancier
aanspraak
wondverpleegkundige
bestaat
mobiele voorziening
betreft
dat
1
mobiele
2.6.k op een 2.18
Ja
of wondconsulent van gecontracteerde
voorziening en 1 accu.
zorgaanbieder met regiefunctie complexe

Ligorthesen (statisch of dynamisch)

Artikel volgens
Regeling
zorgverzekering

Herhaling

Nee

Nee

Nee

nvt

2.6.e; 2.12

Orthesen

wondzorg

Spoelmateriaal

Omschrijving medisch
hulpmiddel

Nee

36 maanden

Nee

Nee

Nee

18 maanden

Medisch specialist

Nee

Nee

Nee

60 maanden

Behandelend arts, physician assistant
(PA) of verpleegkundig specialist

Nee

Ja

Ja

24 maanden

Medisch specialist of verpleegkundig
specialist

Nee

Nee

Nee

18 maanden

Ja

Medisch specialist of verpleegkundig
specialist

Nee

Nee

Nee

18 maanden (vanaf 16 jaar)
6 maanden (tot 16 jaar)

Ja

Behandelend arts, physician assistant
(PA) of verpleegkundig specialist

Nee

Nee

Nee

12 maanden

Hulpmiddel in bruikleen
Verschillende
bij gecontracteerde functionele stoornissen aan het oog
leveranciers***
verwante
structuren kunnen ten grondslag liggen aan

‘droge ogen’, zoals onvoldoende traanproductie
(bijvoorbeeld door de ziekte van Sjögren), slechte
kwaliteit van de traanfilm (door stoornissen in de traan
producerende klieren) of verhoogde uitdroging
(bijvoorbeeld
door beschadiging of verlamming van het
Nee
ooglid waardoor het oog niet goed gesloten kan worden);
en

Nee

De functiestoornissen
zijn chronisch van aard.
Nee
Bij functiestoornissen
door externe factoren (verkeerde
Nee
omstandigheden/omgeving), zoals beeldschermwerk
Nee
(waardoor
minder oogknipperen), droge lucht en het
dragen van contactlenzen is er geen sprake van droge
Nee
ogen als gevolg van een stoornis in de functie van aan
het oog verwante structuren en is er geen aanspraak.
Nee

Er bestaat uitsluitend aanspraak op vergoeding van
orthesen (ter correctie of het ontlasten van een gewricht,
zoals Nee
(zit- en lig)orthesen, korset, spalk- en
redressieapparatuur) indien er sprake is van een
ernstige aandoening. De verzekerde dient hierbij
Nee
permanent,
en niet uitsluitend bij sportactiviteiten, te zijn
aangewezen
op het hulpmiddel. Indien aanspraak
Ja
bestaat op vergoeding van hulpmiddelen die
Nee
compensatie bieden bij beperkingen in het lopen, dan
geldt de
Nee vergoeding voor tijdelijke uitleen, maar tevens
voor permanent gebruik (art. 2.6e; artikel
Nee1b van de Regeling zorgverzekering).
2.12 lid
OnderNee
de term statische of dynamische ligorthesen vallen
ook losse
hoezen.
Nee

Behandelend arts, physician assistant
(PA) of verpleegkundig specialist

Nee

Ja

Ja

18 maanden

2.12

Behandelend arts, physician assistant
(PA) of verpleegkundig specialist

Nee

Nee

Nee

18 maanden (vanaf 16 jaar)
6 maanden (tot 16 jaar)

Nee

2.18

Behandelend arts, physician assistant
(PA) of verpleegkundig specialist

Behandelend arts, physician
assistant (PA) of
verpleegkundig specialist
Bij complexe wonden: BIGgeregistreerde
wondverpleegkundige van
gecontracteerde
thuiszorgorganisatie

Nee

Nee

18 maanden

Nee

2.12

Medisch specialist of verpleegkundig
specialist

Ja

nvt

Nee

11

Ja

Voorbeelden van verschillende formats van zorgverzekeraars.

Nee

Nee

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Onduidelijkheid over welke hulpmiddelen wel of niet vergoed worden
Een belangrijk knelpunt is dat er naast diversiteit ook onduidelijkheid bestaat over óf
bepaalde hulpmiddelen wel of niet vergoed worden. Dit willen we graag aan de hand
van twee voorbeelden illustreren:
Voorbeeld 1
In tabellen 6 en 7 hieronder is te zien welke categorieën van hulpmiddelen (en daarbij
behorende termen) er worden gebruikt door welke zorgverzekeraars voor hetzelfde
hulpmiddel. Het laat de diversiteit in gebruikte categorieën van hulpmiddelen zien.
Soms ontbreekt een zorgverzekeraar in het overzicht, als de term voor het hulpmiddel
niet teruggevonden is in het betreffende hulpmiddelenreglement.
Tabel 6

Categorieën en termen zoals gebruikt bij therapeutische elastische kousen.

Therapeutische elastische kousen
Therapeutische elastische kousen,

CZ

overige compressie hulpmiddelen en
aan- en uittrekhulpen
Compressie apparatuur (Therapeutische

Achmea

elastische kousen)
Therapeutische elastische kousen

ASR

Therapeutische elastische been- en

Menzis

Zorg en Zekerheid

DSW

armkousen en aan- en/of uittrekhulp
Therapeutisch elastische kousen

Eno

inclusief heel eenvoudige aan-/
uittrekhulpmiddelen
Therapeutisch elastische kousen (arm

Eucare

VGZ

en been)
Steunkousen en andere hulpmiddelen bij

ONVZ

vaatproblemen

Tabel 7

Categorieën en termen zoals gebruikt bij de trippelstoel.

Trippelstoel noodzakelijk langdurig gebruik
Trippelstoelen = Noodzakelijk langdurig

CZ

gebruik
Hulpmiddelen ter compensatie van

Achmea

beperkingen bij het lopen (waaronder
Drempelhulp*, handbewogen
opvouwbare rolstoel*, loopwagen,
loopfiets, trippelstoel, complexe rollator)
Trippelstoel
Loopwagen, loopfiets en trippelstoel
Stoelen voorzien van een trippelfunctie
Trippelstoel (langdurend gebruik)

27

ASR

Eno

Menzis

DSW
Eucare

VGZ
Zorg en Zekerheid

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Voorbeeld 2
Figuur 4 hieronder komt uit het rapport Gebruik en vergoeding
van stomamaterialen en hulpmiddelen (2019) van de
stomavereniging. Stomagebruikers zijn gevraagd aan te geven
welke hulpmiddelen en toebehoren zij gebruiken. Tabel 8 geeft
aan hoe de zorgverzekeraars stomahulpmiddelen en toebehoren
aangeven in hun reglement.
Als we figuur 4 en tabel 8 met elkaar vergelijken, dan zien
we dat niet voor alle gebruikte hulpmiddelen terug te vinden
is of ze wel of niet vergoed worden door de zorgverzekeraar.
Zo worden bij sommige zorgverzekeraars breukbanden en
anaaltampons apart benoemd, maar is het niet zeker of ze bij
de anderen onder ‘stomavoorzieningen’ vallen of dat deze niet
vergoed worden. Dit geldt ook voor een aantal zaken die in
figuur 4 benoemd staan.

2,6

Huidreiniger
2,4

Onderleggers

2,3

Steunbandage
Plakverwijderaar

2,2

Opvulmaterialen

2,1

Nachtzak

2,0
1,8

Gordel
1,5

Afdekpleisters

1,5

Indikmiddelen
Urine adaptor

1,4

Spoel- of irrigatiepomp

1,4

Spoel- of irrigatiezak

1,4

Desinfectiemiddelen

1,3

Geurmiddelen

1,3
1,3

Katheter

1,2

Urine beenzak
Stomaplug

1,1

Opvangen ontlasting

1,0

Figuur 4

28

Rapport gebruik en vergoeding van stomamaterialen enhulpmiddelen (2019) van de stomavereniging.

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Tabel 8 Categorieën en termen zoals gebruikt bij stomahulpmiddelen in reglementen van zorgverzekeraars.
Stomavoorzieningen
Stomavoorzieningen

CZ

Voorzieningen voor stomapatiënten

ASR

DSW

Stomamaterialen

Educare

VGZ

Eno

ONVZ

Stomamiddelen (hier valt ook katheter

Zorg en Zekerheid

en opvangzak onder)
Stomamaterialen (inclusief

Menzis

spoelapparatuur voor anaalspoelen)
Incontinentie- en absorptiemateriaal
Incontinentieabsorptiematerialen,

Achmea

stomavoorzieningen, spoelapparatuur,
katheter en toebehoren
Incontinentie- en absorptiemateriaal
Incontinentie absorptiematerialen

Educare

VGZ

(inlegluiers en/of luierbroeken)
Incontinentiemateriaal (categorie

Zorg en Zekerheid

absorberend en een categorie afvoerend
én absorberend)
Incontinentiematerialen

CZ

Incontinentie-absorptiemateriaal

ONVZ
ASR

DSW

Eno

Menzis

Beschermde onderleggers

VGZ

Beschermende onderleggers

Zorg en Zekerheid

Spoelapparatuur
Spoelapparatuur voor anaalspoelen en

CZ

toebehoren
Blaasspoelvloeistoffen

ASR

Spoelapparatuur voor anaalspoelen

DSW

Spoelapparatuur (anaal)

Educare
Eno

Stomamaterialen en spoelapparatuur

Menzis

voor anaalspoelen
Spoelapparatuur voor anaalspoelen

VGZ

(irrigatiepomp)
Spoelmaterialen
Spoelapparatuur ten behoeve van het

Zorg en Zekerheid
ASR

spoelen van de darm
Spoelapparatuur (ontlasting)

ONVZ

Opvangzakken en of katheter
Opvangzakken voor urine of faeces

ASR

Katheter

ASR

Urine-opvangzakken

DSW
DSW

Eno

Urine-opvangzakken (met de

ONVZ
Educare

VGZ

noodzakelijke hulpstukken ter
bevestiging aan het been of bed)
Urine-opvangzakken, katheters,

Menzis

blaasspoelvloeistoffen en toebehoren
Katheters met blaasspoelvloeistoffen

Eno

Educare

VGZ

Breukbanden
Breukbanden bij parastomale hernia

Eno

Stomabreukband
Uitwendige lichaamsgebonden

Zorg en Zekerheid
Educare

VGZ

Educare

VGZ

hulpmiddelen bij parastomale hernia
Anaaltampon
Anaaltampon

29

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

4.2 Hoe kunnen zorgverzekeraars
uniformeren op vorm?

de titel van een kolom worden weergegeven, waar ze een andere
keer in de cel onder een titel landen. Ook zien we dat er een
verschil bestaat in de breedte van de titel van een kolom. Waar

De meeste hulpmiddelenreglementen maken gebruik van een

de ene zorgverzekeraar één kolom gebruikt voor verwijzingen,

tabel waarin per hulpmiddel wordt aangegeven onder welke

maken andere zorgverzekeraars de keuze dit uit te splitsen in

voorwaarden of condities deze verkregen kan worden.

een kolom ‘verwijzing eerste keer’ en ‘verwijzing herhaling’.

Als we deze twee richtingen in een raamwerk zetten dan komt

Daarnaast kennen sommige condities een onderlinge relatie.

deze er als volgt uit te zien:

Zo kan het zijn dat de voorschrijver die de zorgverzekeraar

y

Horizontale as (condities voor aanvraag)

toestaat, afhangt van of het om een eerste verstrekking of een

y

Verticale as (categorieën hulpmiddelen).

herhaalverstrekking gaat én of het een gecontracteerde of niet
gecontracteerde leverancier betreft.

Ons advies is opgesplitst in twee onderdelen:
1. Advies ten aanzien van de horizontale as (condities voor
aanvraag):

Vanuit het veld kregen wij drie aandachtspunten mee ten
aanzien van vorm:

— Een uniform format;
— Advies ten aanzien van welke informatie de cellen

1. Voor zorgverleners en leveranciers is het fijn als gewerkt

dienen de bevatten;

wordt met een matrix, omdat hier snel in kan worden

— Advies ten aanzien van uitvoering.

gevonden of zij wel of niet mogen voorschrijven of dat er
wel of geen machtiging of offerte nodig is.

2. Advies ten aanzien van de verticale as (categorieën
hulpmiddelen):

2. Voor de (oudere) gebruiker is het belangrijk dat het

— Advies ten aanzien van de hoofdcategorieën

document makkelijk te printen is en dat het lettertype

— Advies ten aanzien van de subcategorieën

voldoende groot is om goed te kunnen lezen.

— Advies ten aanzien van de hulpmiddelen zelf
(terminologie).

3. Voor zorgverzekeraars kan het wenselijk zijn om de tabel in
te kunnen voegen in digitale tools.

Ad 1 Advies ten aanzien van de horizontale
as (condities voor aanvraag)

Nadat we een selectie hebben gemaakt van alle informatie
die terug moet komen in een reglement (zie bijlage voor

Een uniform format

processtappen) zijn we gekomen tot een format dat zowel als

Er zijn veel verschillen tussen zorgverzekeraars in de wijze

matrix, printbaar en interactief kan worden gebruikt (zie tabel

waarop zij condities/voorwaarden per hulpmiddel vormgeven in

10 en tabel 11).

het reglement. Zo zien we dat in sommige gevallen condities in

Tabel 9

Schematische weergave van het ‘universele raamwerk’

Uniformeren op
vorm hulpmiddelen

Uniformeren
op taal

Uniformeren op
vorm condities

Voorschrijver

Akkoord 1e verstrekking

Akkoord herhaling

Eigendom/bruikleen

Prothesen

Uniforme inhoud

Uniforme inhoud

Uniforme inhoud

Uniforme inhoud

Verbandmiddelen

Uniforme inhoud

Uniforme inhoud

Uniforme inhoud

Uniforme inhoud

Hoortoestellen

Uniforme inhoud

Uniforme inhoud

Uniforme inhoud

Uniforme inhoud

Uniformeren
op inhoud

30

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformering van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Tabel 10 Advies voor uniform format, matrix variant (gevuld met dummy data).

Hulpmiddel
Therapeutische
elastische
kousen

1ste
verstrekking

Herhaling

Trippelstoel

Vooraf toestemming
van zorgverzekeraar
nodig (machtiging)?

Offerte nodig van
hulpmiddelen­
leverancier?

Vergoeding

Gecontracteerde leverancier:
Huisarts, medisch specialist of
wijkverpleegkundige (niveau 5 of 6)

Gecontracteerde
leverancier: Nee

Gecontracteerde
leverancier: nee (alleen
bij Ort-O-Mate)

Niet-gecontracteerde leverancier:
Huisarts, medisch specialist of
wijkverpleegkundige (niveau 5 of 6)

Niet-Gecontracteerde
leverancier: Ja

Niet-gecontracteerde
leverancier: Ja

Gecontracteerde leverancier:
Huisarts, medisch specialist of
wijkverpleegkundige (niveau 5 of 6)

Gecontracteerde
leverancier: Nee

Gecontracteerde
leverancier: Ja

Niet-gecontracteerde leverancier:
Huisarts, medisch specialist of
wijkverpleegkundige (niveau 5 of 6)

Niet-gecontracteerde
leverancier: Nee

Gecontracteerde leverancier:
Behandelend ats, medisch specialist
of wijkverpleegkundige

Gecontracteerde
leverancier: Nee

Gecontracteerde
leverancier: Nee

Niet-gecontracteerde leverancier:
Behandelend arts

Niet-gecontracteerde
leverancier: Ja

Niet-gecontracteerde
leverancier: Nee

Gecontracteerde leverancier:
Behandelend ats, medisch specialist
of wijkverpleegkundige

Gecontracteerde
leverancier: Nee

Gecontracteerde
leverancier: Nee

Niet-gecontracteerde leverancier:
Behandelend arts

Niet-gecontracteerde
leverancier: Nee

Niet-gecontracteerde
leverancier: Nee

Voorschrijver

1ste
verstrekking

Herhaling

Gestelde kwaliteitseisen
en veiligheidsnormen aan
hulpmiddelenleverancier

Bruikleen of eigendom
en bijbehorende
gebruikstermijn

Aanspraak

Gecontracteerde
leverancier: 100% (eigen
risico van toepassing)

Gecontracteerde leverancier:
S.E.M.H.- gecertificeerd (TEK)

Bruikleen of eigendom:
eigendom

Alle steunkousen (behalve categorie
1 of lager)

Niet-gecontracteerde
leverancier: 100% (eigen
risico van toepassing)

Niet-gecontracteerde
leverancier: S.E.M.H.gecertificeerd (TEK)

Gebruikstermijn: U heeft
recht op 12 maanden
zorggarantie. Daarna
kunnen 2 nieuwe paren
worden aangevraagd

Steunkousen worden niet uitgekeerd
na het verwijderen van spataderen
ofwel steunkousen die om andere
redenen niet permanent gedragen
moeten worden.

Gecontracteerde
leverancier: 100% kosten
vergoed. Het eigen risico
geldt niet, omdat u dit
hulpmiddel in bruikleen
krijgt

Gecontracteerde leverancier:
Leverancier bezit voor deze
hulpmiddelen relevant en
geldig ISO certificaat.

Bruikleen of eigendom:
Bruikleen

Niet-gecontracteerde
leverancier: 100% kosten
vergoed. Het eigen risico
geldt niet, omdat u dit
hulpmiddel in bruikleen
krijgt

Niet-gecontracteerde
leverancier: Leverancier bezit
voor deze hulpmiddelen
relevant en geldig ISO
certificaat.

Stoelen met trippelfunctie worden
vergoed als:
y Verzekerde zich binnenshuis
alleen zittend kan verplaatsen en
niet beschikt over een geschikte
rolstoel;
y Verzekerde een eenvoudiger
hulpmiddel niet kan gebruiken in
verband met een gestoorde arm- of
handfunctie;
y Verzekerde zich niet staande kan
houden zonder gebruik van de
handen.

Niet-gecontracteerde
leverancier: Ja

Gebruikstermijn: 60
maanden

Garantie /
reparatie
Drie maanden na
de eerste levering
van elastische
kousen kan
de verzekerde
aanspraak maken
op vergoeding
van een
herhalingslevering
van respectievelijk
twee kousen of
twee paar kousen

U kunt contact
opnemen met de
gecontracteerde
leverancier die
het hulpmiddel
geleverd heeft.

De zorg omvat niet:
y Eenvoudige loophulpmiddelen
y Niet-eenvoudige loophulpmiddelen
die bedoeld zijn voor het uitbreiden
van actieradius omdat vervoer en
participatie in mobiliteit onder de
WMO valt (bijv. een loopfiets en een
elektrische fiets
Verband­
middelen

1ste
verstrekking

Gecontracteerde leverancier:
Behandelend arts of wondconsulent
met een afgeronde opleiding tot
wondconsulent. De wondconsulent of
verpleegkundig specialist moet BIGgeregistreerd zijn en ingeschreven
staan in het register van de V&VN.
Niet-gecontracteerde leverancier:
Behandelend arts

Herhaling

Gecontracteerde leverancier:
Behandelend arts of wondconsulent
met een afgeronde opleiding tot
wondconsulent. De wondconsulent of
verpleegkundig specialist moet BIGgeregistreerd zijn en ingeschreven
staan in het register van de V&VN.
Niet-gecontracteerde leverancier:
Behandelend arts

Gecontracteerde
leverancier: Nee

Gecontracteerde
leverancier: Nee

Niet-gecontracteerde
leverancier: Nee

Niet-gecontracteerde
leverancier: Nee

Gecontracteerde
leverancier: Nee

Gecontracteerde
leverancier: Nee

Niet-gecontracteerde
leverancier: Nee

Niet-gecontracteerde
leverancier: Ja, volledige
offerte.

Gecontracteerde
leverancier: 100% kosten
vergoed. Het eigen risico
is van toepassing.

Gecontracteerde leverancier:
De minimale kwaliteitseis
waaraan de gespecialiseerde
hulpmiddelenleverancier moet
voldoen is SEMH

Niet-gecontracteerde
leverancier: Maximaal
75% van het gemiddelde
tarief waarvoor wij deze
zorg hebben ingekocht
(bij gecontracteerde
leveranciers) wordt
vergoedt. Het eigen
risico geldt hier.

Niet-gecontracteerde
leverancier: De minimale
kwaliteitseis waaraan
de gespecialiseerde
hulpmiddelenleverancier moet
voldoen is SEMH

Bruikleen of eigendom:
eigendom
Gebruikstermijn: n.v.t.

Uitsluitend verzekerden met ernstige
aandieningen waarbij een langdurige
medische behandeling met deze
middelen is aangewezen maken
aanspraak.

n.v.t.

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Tabel 11 Advies voor uniform format, printbare variant (gevuld met dummy data).
Therapeutische elastische kousen
Voorschrijver

Vooraf toestemming van
zorgverzekeraar nodig
(machtiging)?

Offerte nodig van hulpmiddelenleverancier?

Gecontracteerde leverancier:
Huisarts, medisch specialist of
wijkverpleegkundige (niveau 5 of 6)

Gecontracteerde leverancier:
Nee

Gecontracteerde leverancier: Nee (alleen bij Ort-O-Mate)

Niet-gecontracteerde leverancier:
Huisarts, medisch specialist of
wijkverpleegkundige (niveau 5 of 6)

Niet-gecontracteerde
leverancier: Ja

Niet gecontracteerde leverancier: Ja

Gecontracteerde leverancier:
Huisarts, medisch specialist of
wijkverpleegkundige (niveau 5 of 6)

Gecontracteerde leverancier:
Nee

Gecontracteerde leverancier: Ja

Niet-gecontracteerde leverancier:
Huisarts, medisch specialist of
wijkverpleegkundige (niveau 5 of 6)

Niet-gecontracteerde
leverancier: Nee

Niet-gecontracteerde leverancier: Ja

Vergoeding

Gestelde kwaliteitseisen
en veiligheidsnormen aan
hulpmiddelenleverancier

Bruikleen of eigendom en
bijbehorende gebruikstermijn

Aanspraak

Gecontracteerde leverancier:
100% (eigen risico van toepassing)

Gecontracteerde leverancier: S.E.M.H.gecertificeerd (TEK)

Bruikleen of eigendom:
eigendom

Alle steunkousen (behalve categorie 1 of lager)

1ste verstrekking

Herhaling

Niet-gecontracteerde leverancier:
100% (eigen risico van toepassing)
Niet-gecontracteerde leverancier: S.E.M.H.gecertificeerd (TEK)

Gebruikstermijn: U heeft recht
op 12 maanden zorggarantie.
Daarna kunnen 2 nieuwe paren
worden aangevraagd

Garantie / reparatie

Drie maanden na de eerste
levering van elastische kousen
Steunkousen worden niet uitgekeerd na het verwijderen van kan de verzekerde aanspraak
spataderen ofwel steunkousen die om andere redenen niet maken op vergoeding van
permanent gedragen moeten worden.
een herhalingslevering van
respectievelijk twee kousen of
twee paar kousen

Trippelstoel
Voorschrijver

Vooraf toestemming van
zorgverzekeraar nodig
(machtiging)?

Offerte nodig van hulpmiddelenleverancier?

Gecontracteerde leverancier:
Behandelend ats, medisch specialist of
wijkverpleegkundige

Gecontracteerde leverancier:
Nee

Gecontracteerde leverancier: Nee

Niet gecontracteerde leverancier:
Behandelend arts

Niet-gecontracteerde
leverancier: Ja

Niet-gecontracteerde leverancier: Nee

Gecontracteerde leverancier:
Behandelend ats, medisch specialist of
wijkverpleegkundige

Gecontracteerde leverancier:
Nee

Gecontracteerde leverancier: Nee

Niet gecontracteerde leverancier:
Behandelend arts

Niet-gecontracteerde
leverancier: Nee

Niet-gecontracteerde leverancier: Nee

Vergoeding

Gestelde kwaliteitseisen
en veiligheidsnormen aan
hulpmiddelenleverancier

Bruikleen of eigendom en
bijbehorende gebruikstermijn

Aanspraak

Garantie / reparatie

Gecontracteerde leverancier:
100% kosten vergoed. Het eigen
risico geldt niet, omdat u dit
hulpmiddel in bruikleen krijgt

Gecontracteerde leverancier: Leverancier
bezit voor deze hulpmiddelen relevant en
geldig ISO certificaat.

Bruikleen of eigendom:
Bruikleen

Stoelen met trippelfunctie worden vergoed als:
y Verzekerde zich binnenshuis alleen zittend kan
verplaatsen en niet beschikt over een geschikte rolstoel;
y Verzekerde een eenvoudiger hulpmiddel niet kan
gebruiken in verband met een gestoorde arm- of
handfunctie;
y Verzekerde zich niet staande kan houden zonder gebruik
van de handen.

U kunt contact opnemen met
de gecontracteerde leverancier
die het hulpmiddel geleverd
heeft.

1ste verstrekking

Herhaling

Gebruikstermijn: 60 maanden

Niet-gecontracteerde leverancier: Niet-gecontracteerde leverancier:
100% kosten vergoed. Het eigen
Leverancier bezit voor deze hulpmiddelen
risico geldt niet, omdat u dit
relevant en geldig ISO certificaat.
hulpmiddel in bruikleen krijgt

De zorg omvat niet:
y Eenvoudige loophulpmiddelen
y Niet-eenvoudige loophulpmiddelen die bedoeld zijn
voor het uitbreiden van actieradius omdat vervoer en
participatie in mobiliteit onder de WMO valt (bijv. een
loopfiets en een elektrische fiets

Verbandmiddelen
Voorschrijver

Vooraf toestemming van
zorgverzekeraar nodig
(machtiging)?

Offerte nodig van hulpmiddelenleverancier?

Gecontracteerde leverancier:
Behandelend arts of wondconsulent met een
afgeronde opleiding tot wondconsulent. De
wondconsulent of verpleegkundig specialist
moet BIG-geregistreerd zijn en ingeschreven
staan in het register van de V&VN.

Gecontracteerde leverancier:
Nee

Gecontracteerde leverancier: Nee

Niet-gecontracteerde leverancier:
Behandelend arts

Niet-gecontracteerde
leverancier: Nee

Niet-gecontracteerde leverancier: Nee

Gecontracteerde leverancier:
Behandelend arts of wondconsulent met een
afgeronde opleiding tot wondconsulent. De
wondconsulent of verpleegkundig specialist
moet BIG-geregistreerd zijn en ingeschreven
staan in het register van de V&VN.

Gecontracteerde leverancier:
Nee

Gecontracteerde leverancier: Nee

Niet-gecontracteerde leverancier:
Behandelend arts

Niet-gecontracteerde
leverancier: Nee

Niet-gecontracteerde leverancier: Ja, volledige offerte.

Vergoeding

Gestelde kwaliteitseisen
en veiligheidsnormen aan
hulpmiddelenleverancier

Bruikleen of eigendom en
bijbehorende gebruikstermijn

Aanspraak

Garantie / reparatie

Gecontracteerde leverancier:
100% kosten vergoed. Het eigen
risico is van toepassing.

Gecontracteerde leverancier: De minimale
kwaliteitseis waaraan de gespecialiseerde
hulpmiddelenleverancier moet voldoen is
SEMH

Bruikleen of eigendom:
eigendom

Uitsluitend verzekerden met ernstige aandieningen waarbij
een langdurige medische behandeling met deze middelen
is aangewezen maken aanspraak.

n.v.t.

Niet-gecontracteerde
leverancier: Maximaal 75% van
het gemiddelde tarief waarvoor
wij deze zorg hebben ingekocht
(bij gecontracteerde leveranciers)
wordt vergoedt. Het eigen risico
geldt hier.

Niet-gecontracteerde leverancier:
De minimale kwaliteitseis waaraan de
gespecialiseerde
hulpmiddelenleverancier moet voldoen is
SEMH

1ste verstrekking

Herhaling

32

Gebruikstermijn: n.v.t.

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Advies ten aanzien van welke informatie
de cellen dienen te bevatten

Tabel 12 Advies over de benodigde informatie in de cellen van het
uniforme format.

Bij het advies om te werken met een uniform format, hoort ook
een advies over welke informatie op welke plek gegeven kan

Conditie

Advies

worden. Hierin hebben we twee elementen meegenomen:

Vooraf toestemming van

Geef aan of er vooraf toestemming nodig is

zorgverzekeraar nodig

van de zorgverzekeraar. Maak waar nodig

(machtiging)?

onderscheid in gecontracteerde en niet-

1. Gebruikers van de hulpmiddelenreglementen gaven aan
dat zij voor hen relevante informatie (bijvoorbeeld over

gecontracteerde leverancier.
Voorschrijver

Geef aan wie er gemachtigd is om een
hulpmiddel voor te schrijven voor een

kosten) niet altijd konden vinden in het reglement. Dit is

verzekerde.

meegenomen in het advies.

Maak waar nodig onderscheid in
gecontracteerde en niet-gecontracteerde
leverancier.

2. Uit de analyse blijkt dat de meeste zorgverzekeraars veel

Geef aan op welke wijze mag/moet worden

informatie geven in aanvullende kolommen of tabellen.

voorgeschreven (bijvoorbeeld telefonisch/
schriftelijk).

Deze dragen de naam ‘let op’, ‘uitzonderingen’, ‘aanvullende
informatie’. Deze aanvullende informatie maakt het voor
de gebruikers van de hulpmiddelenreglementen ingewikkeld
om ‘de puzzel’ correct te leggen. Dat maakt het een bron

Offerte nodig van

Geef aan of en in welke situatie er van

hulpmiddelen­

de leverancier van het hulpmiddel een

leverancier?

offerte wordt verwacht. Maak waar nodig
onderscheid in gecontracteerde en nietgecontracteerde leverancier.

van verwarring en onzekerheid. In het uniforme format
hebben we deze kolommen/tabellen bewust weggelaten.
Het advies is om aanvullende informatie te geven in de

Bruikleen of eigendom

Geef aan of het hulpmiddel in eigendom

en bijbehorende

of in bruikleen aan verzekerde wordt

gebruikstermijn

verschaft. Geef indien van toepassing aan

kolom die over dat onderwerp gaat of gebruik te maken van

wat de gebruikelijke gebruiksduur van het

de kolom ‘aanspraak’. In deze kolom kan een toelichting

hulpmiddel is.

worden gegeven op waarop iemand aanspraak maakt

Vergoeding

Maak voor de verzekerde duidelijk:
wat wordt vergoed en niet onder eigen

alsmede de uitzonderingen die er gelden.

risico valt;
wat wordt vergoed, maar wel onder eigen
risico valt;
wat niet wordt vergoed en onder eigen
bijdrage valt.
Afhankelijk van het type hulpmiddel kan
de informatie als percentage, maximum
of minimum vergoeding/eigen bijdrage
worden weergegeven.
Aanspraak

Geef een overzicht van (onderdelen/
categorieën van) desbetreffend
hulpmiddel waarop verzekerde recht
heeft. Daarnaast kan hier worden vermeld
in welke situaties/omstandigheden de
verzekerde géén aanspraak kan maken op
hulpmiddelenvergoeding.

Gestelde

Indien er minimum kwaliteitsvereisten/

kwaliteitseisen en

certificeringen van toepassing zijn

veiligheidsnormen aan

op desbetreffend hulpmiddel of de

hulpmiddelenleverancier

leverancier, worden deze hier benoemd.

Garantie/reparatie

Informatie over termijn van en
voorwaarden voor reparatie van
hulpmiddel.

33

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Advies ten aanzien van implementatie
Het geadviseerde uniforme format bevat elementen uit

Tabel 13 Voorbeeld van categorisering zoals in de
Zorgverzekeringswet is aangehouden.
Artikelnummer

alle hulpmiddelenreglementen, maar verschilt ook van alle

nadere

hulpmiddelenreglementen. Dat maakt de invoering voor alle

toelichting

zorgverzekeraars een opgave. De informatie past niet vanzelf

Artikel

Algemene omschrijving

hulpmiddel

in het format en moet dus passend gemaakt worden. Dat

2.6A

Uitwendige hulpmiddelen ter volledige of

2.8

gedeeltelijke vervanging van anatomische

vereist vasthoudendheid, een lange adem en creativiteit in de

eigenschappen van onderdelen van het

uitvoering.

menselijk lichaam of bedekking daarvan,
als omschreven in artikel 2.8.

Het format is getest met dummy data en vanuit verschillende

2.6B

niet uitsluiten dat tijdens de implementatie blijkt dat niet alle

artikel 2.9.
2.6C

andere aanpassingen nodig blijken, adviseren wij dit uniform

2.10

omschreven in artikel 2.10.
2.6D

Uitwendige hulpmiddelen te gebruiken

2.11

bij urinelozing en defecatie als

Dat mag de verbeteringen niet teniet doen. Wij adviseren hier
zeer terughoudend mee te zijn. Ook indien er werkende weg

Uitwendige hulpmiddelen gerelateerd
aan stoornissen in de hoorfunctie, als

relevante informatie in het uniforme format past. In dat geval
is een extra kolom met ‘aanvullende informatie’ toe te voegen.

2.9

ademhalingsstelsel als omschreven in

perspectieven beoordeeld, waaronder uitvoerbaarheid. Er geldt
echter: ‘the proof of the pudding is in the eating’. We kunnen

Uitwendige hulpmiddelen voor het

omschreven in artikel 2.11.
2.6E

Uitwendige hulpmiddelen gerelateerd

2.12

aan stoornissen in het bewegingssysteem,
als omschreven in artikel 2.12.

door te voeren en hier zeer terughoudend mee te zijn.
2.6F

Uitwendige hulpmiddelen gerelateerd

2.13

aan stoornissen in de visuele functie als

Ad 2 Advies ten aanzien van de verticale
as (categorieën hulpmiddelen)

omschreven in artikel 2.13.

De verticale as kent drie niveaus waarop hulpmiddelen kunnen
worden aangegeven:

Advies ten aanzien van subcategorieën

1. De hoofdcategorieën

Een generiek advies voor uniforme subcategorieën is binnen het

2. Subcategorieën

huidige onderzoek niet mogelijk. Dit kent een aantal oorzaken:

3. Hulpmiddelen zelf (terminologie).

y

De verschillende groepen hulpmiddelen kennen
verschillende subcategorieën.

Advies ten aanzien van hoofdcategorieën

— Voorbeeld: op basis van verschillende varianten van een

Analyse van de hoofdcategorieën leert ons dat op twee na

hulpmiddel (lang of kortdurend gebruik);

alle zorgverzekeraars de indeling aanhouden zoals deze in de

— Voorbeeld: op basis van samenvoegingen van

artikelen van de Zorgverzekeringswet staan. Deze indeling richt

verschillende hulpmiddelen (bijvoorbeeld trippelstoel en

zich op het type hulpmiddel of de functiebeperking.

loopfiets).

Het advies is voor alle zorgverzekeraars om deze

y

Het is vaak niet duidelijk wat zorgverzekeraars in het

hoofdcategorisering aan te houden. Een voorbeeld van deze

reglement wel en niet onder een hulpmiddel verstaan.

categorisering staat in tabel 13.

Dit geldt voor sommige hulpmiddelen, maar vooral voor
de toebehoren van bepaalde hulpmiddelen. Door deze
onduidelijkheid is het niet mogelijk om verdere analyses
te maken. Het is namelijk niet duidelijk of de tekst
zelf verschillend is of dat hetgeen ermee bedoeld wordt
verschillend is. Zie tabellen 6, 7 en 8 met voorbeelden van
verschillen tussen zorgverzekeraars.

34

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

y

De subcategorisering is onder andere afhankelijk van de

4.3 Effect van uniformeren op vorm

contracten die zorgverzekeraars met de leveranciers hebben
afgesloten.

Het uniformeren door middel van een eenduidig format

— Voorbeeld: als in het contract voor een

vergroot de transparantie:

hulpmiddelencategorie één contract is afgesloten dan

y

gelden voor alle subonderdelen dezelfde voorwaarden en

Een uniform format schept orde in de wirwar van
hulpmiddelen, voorwaarden en andere informatie.

kunnen ze samengenomen worden in het reglement.
— Voorbeeld: als voor de verschillende subonderdelen

y

verschillende contracten zijn afgesloten, dan gelden

Een uniform format maakt vergelijking van
hulpmiddelenreglementen voor verzekerden gemakkelijker.

er verschillende voorwaarden en kunnen ze niet
samengenomen worden in het reglement.

y

Een uniform format maakt het voor zorgverleners en
hulpmiddelenleveranciers gemakkelijker om snel informatie

y

Het is noodzakelijk dat het betreffende hulpmiddel en de

op te zoeken (bijvoorbeeld over wie mag voorschrijven, of

subcategorie in het reglement overeenkomt met het type

dat toestemming van de zorgverzekeraar nodig is).

hulpmiddelen dat met de contracten wordt ingekocht
(GPH-code). Op dit moment zijn de GPH-codes voor alle

y

combinaties van zorgverzekeraars en leveranciers anders.
Te zetten stappen om te komen tot uniformering

Een uniform format geeft meer helderheid over zaken als
‘aanspraak’ en ‘vergoeding’.

y

Uniformering op hulpmiddelen (en subcategorieën)

subcategorieën:

bevordert uniformering van overige processtappen en

1. Formuleer duidelijk wat er wel en niet onder een bepaalde

vergroot de uniformiteit van input in databases.

subcategorie (van een hulpmiddel) valt.
2. Uniformeer welke hulpmiddelen en welke toebehoren er
precies vergoed worden (zie hoofdstuk 5.1).
3. Beoordeel per hulpmiddelengroep apart welke verdere

4.4 Conclusie ten aanzien van
uniformeren op vorm

categorisering het meest logisch is.
Uniformeren van de vorm kan met gebruik van een uniform
Advies ten aanzien van hulpmiddelen

format. Voor uniformeren op de (sub)categorieën van

zelf (terminologie)

hulpmiddelen kan op dit moment grotendeels geüniformeerd

Voor de hulpmiddelen zelf (terminologie) adviseren wij de

worden. Dit betreft de hoofdcategorieën en op het niveau

benaming te kiezen zoals deze in de GIPdatabank wordt

van de terminologie van de hulpmiddelen zelf. Voor het

gehanteerd. Voor de gebruiker is voldoende duidelijk wat de

uniformeren op subcategorieën is nog een aantal stappen nodig

zorgverzekeraar bedoelt en de termen dekken over het algemeen

voor realisatie, maar er zijn hiervoor geen onoverkomelijke

de juridische betekenis.

barrières naar voren gekomen.
Uniformeren op vorm vergroot de transparantie
(overzichtelijkheid) van de hulpmiddelenreglementen en kent
geen nadelige effecten. Hiermee blijft het uniformeren op
vorm binnen de door het veld opgestelde randvoorwaarden en
verwachten wij dat uniformeren op vorm mogelijk is binnen de
kaders van de Mededingingswet.

35

HOOFDSTUK 5

Uniformeren op inhoud is
gedeeltelijk mogelijk
Met uniformeren op inhoud wordt bedoeld onder welke condities
de hulpmiddelen worden vergoed. Dit kan zijn: wie het mag
voorschrijven, welke hulpmiddelen wel of niet vergoed worden,
of je een hulpmiddel in bruikleen krijgt of in eigendom. Omdat
elke ‘conditie’ zijn eigen analyse en argumentatie kent, worden zij
in dit hoofdstuk niet gezamenlijk, maar een voor een afzonderlijk
behandeld.

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

5.1 Welke hulpmiddelen (en
toebehoren) worden vergoed

Hoe kunnen zorgverzekeraars uniformeren op
hulpmiddelen (en toebehoren) die worden vergoed?
In onze analyse zien we een diversiteit in welke hulpmiddelen

Het gaat hier om de vraag welke hulpmiddelen en welke

en welke toebehoren worden vergoed. Veel toebehoren worden

toebehoren wel of niet vergoed worden.

niet beschreven waardoor het niet duidelijk is of ze wel of niet
als onderdeel van het hulpmiddel worden gezien. Dit hebben we

Waarom uniformeren op ‘welke hulpmiddelen
vergoed worden’ gewenst is

in het onderdeel ‘vorm’ reeds geïllustreerd. Daarnaast is er vaak

Als twee mensen hetzelfde ongeluk krijgen dan krijgen zij niet

‘uitzonderingen’ waarin zorgverzekeraars op verschillende wijze

noodzakelijkerwijs dezelfde hulpmiddelen (en toebehoren)

extra uitleg geven.

een kolom met een tekst zoals: ‘let op’, ‘speciale bepalingen’,

vergoed. Ditzelfde geldt ook voor twee mensen met dezelfde
aandoening. Dit verschil wordt soms veroorzaakt doordat

Vanuit de gesprekken en de documentstudie hebben wij drie

het functioneringsgericht voorschrijven tot verschillende

categorieën vastgesteld:

uitkomsten leidt, maar soms ook doordat zorgverzekeraars

y

verschillende visies hebben over wat wel of niet onder

Er zijn hulpmiddelen die worden verstrekt, waarbij
functioneringsgericht voorschrijven niet aan de orde is.

verzekerde zorg valt of wat bijvoorbeeld onder algemeen
gebruikelijke voorzieningen valt.

y

Er zijn hulpmiddelen die worden verstrekt op basis van
functioneringsgericht voorschrijven.

Een voorbeeld hiervan zijn de toebehoren bij een bed (zoals
aangegeven in tabel 14). Bij sommige verzekeraars worden

y

Er zijn hulpmiddelen die worden aangemerkt als algemeen

deze wel gezien als onderdeel van verzekerde zorg, bij andere

gebruikelijke voorziening. Daarom worden zij niet vanuit de

verzekeraars niet.

ziektekostenverzekering vergoed.

Tabel 14 Voorbeeld van toebehoren bij een bed.

Wij adviseren zorgverzekeraars om per hulpmiddel en mogelijke

Bed toebehoren

toebehoren in gezamenlijkheid vast te stellen in welke categorie

Bedverhogers

deze wordt geplaats.

Bedverhogers speciaal
Bedleestafel
Vrijstaande bedgalg (papegaai)
Dekenboog
Bedbeugel
Bedhekbeschermers
Rugsteun
Infuusstandaard

Wij adviseren deze categorisering op te stellen in overleg met
de stakeholders (gebruikers, zorgverleners, leveranciers) en aan
te sluiten op de reeds bestaande kwaliteitskaders. Eventueel
kan het Zorginstituut gevraagd worden om een standpunt als
er discussie is over of een hulpmiddel wel of niet vergoed dient
te worden.

Effect van uniformeren
Het verhelderen en uniformeren van informatie over welke

In paragraaf 4.1 (waarom uniformeren op vorm gewenst

hulpmiddelen en toebehoren worden vergoed, leidt tot

is) hebben we ook met twee voorbeelden geïllustreerd dat er

transparantie van de wettelijke aanspraak. Hiermee neemt

diversiteit zit in welke hulpmiddelen vergoed worden, maar

de onzekerheid af voor gebruikers of iets wel of niet vergoed

dat het ook vaak niet duidelijk is wat er vergoed wordt (en

wordt. Ook bij het overstappen naar een andere zorgverzekeraar

wat niet).

wordt de hulpmiddelengebruiker niet geconfronteerd met
verschillende standpunten ten aanzien van de wettelijke

Deze diversiteit leidt tot vragen, emoties, extra telefoontjes,

aanspraak. De verwachting is dat het aantal discussies tussen

formulieren en rechtszaken. Daarbij rijst ook de vraag of

hulpmiddelengebruiker, zorgverlener en zorgverzekeraar

diversiteit op dit punt wel is toegestaan omdat het in feite gaat

zal afnemen.

om een vertaling van de wettelijke aanspraak die mensen op
hulpmiddelen hebben.

Ten gunste afwijken van de aanspraak door bijvoorbeeld een
extra dienst of product bij de aanspraak te vergoeden, zou

37

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

‘ten gunste’-afwijkingen dienen apart te worden vermeld om

Hoe kunnen zorgverzekeraars
uniformeren op voorschrijver?

onderlinge vergelijking voor afnemers inzichtelijk te maken. De

Het advies is te uniformeren op voorschrijver en daarbij de

‘ten gunste’-afwijkingen dienen te worden ondersteund vanuit

keuze van de voorschrijver op een kwalitatieve onderbouwing

patiëntenperspectief.

te baseren. Hierbij is een expliciete afweging nodig van de

concurrentie tussen zorgverzekeraars kunnen stimuleren. Deze

gezamenlijke zorgverzekeraars wie op basis van gewenste

Conclusie ten aanzien van uniformeren op inhoud

kwaliteit de aangewezen voorschrijvers mogen zijn voor het

Uniformering op dit punt leidt tot transparantie van de

hulpmiddel.

wettelijke aanspraak op zorg, en het is niet wenselijk om op de
minimale reikwijdte van wettelijke aanspraken te concurreren.

Er zijn kwaliteitsdocumenten waarin is vastgelegd wie de

Onder deze voorwaarden verwachten wij dat dit niet in strijd is

aangewezen verwijzers voor een bepaald hulpmiddel zijn. Dit

met de Mededingingswet.

kunnen de modules van de kwaliteitskaders zijn, of bijvoorbeeld
de SEMHcertificering. Indien dit niet voorhanden is, dan is

5.2 Voorschrijver

het advies met de beroepsgroep (zorgverleners) in gesprek te
gaan over welke voorschrijvers voldoende bekwaam zijn om
te kunnen verwijzen. Via een tripartite overeenkomst met

Het gaat hier om de vraag wie (functioneringsgericht)

betrokkenheid van het Zorginstituut kan dit worden vastgesteld.

een hulpmiddel mag voorschrijven als voorwaarde voor de
vergoeding.

Hierbij is het advies om voldoende voorschrijvers te selecteren.
De toegang tot zorg mag niet beperkt worden. We adviseren

Waarom uniformeren op voorschrijver gewenst is

daarbij aan zorgverzekeraars om niet meer of minder

Door de verschillen tussen hulpmiddelenreglementen weten

voorschrijvers te selecteren dan uniform is afgesproken, omdat

voorschrijvers regelmatig niet of zij een bepaald hulpmiddel

in dat geval voorschrijvers nog steeds per verzekeraar moeten

bij een bepaalde verzekering mogen voorschrijven en naar

nazoeken of ze een hulpmiddel mogen voorschrijven.

wie ze moeten verwijzen indien ze zelf het hulpmiddel niet
mogen voorschrijven. Dit levert extra handelingen op zoals

Effect van het uniformeren

zoekwerk in de hulpmiddelenreglementen, een telefoontje naar

Door te uniformeren wie voorschrijver is/mag zijn, ontstaat

de leverancier of een verwijzing naar een andere voorschrijver

er duidelijkheid aan de zijde van zorgverleners, bijvoorbeeld

van wie het zeker is dat die bij alle zorgverzekeraars mag

over de vraag of zij wel of niet een bepaald hulpmiddel mogen

voorschrijven. In het onderzoek kwam de diversiteit in

voorschrijven. Ook neemt het wegnemen van onduidelijkheid

toegestane voorschrijvers als meest prominente knelpunt

omtrent de bevoegde voorschrijver onnodige administratieve

naar voren.

lasten weg.

Tabel 15 Voorbeeld van diversiteit bij voorschrijver van therapeutische
elastische kousen.

Door voldoende voorschrijvers te selecteren, is het risico op

Zorgverzekeraar

Wie mag het voorschrijven?

voorschrijven) en extra beoordelingen beperkt.

Achmea

Behandelend arts

ASR

Huisarts, medisch specialist of

Het advies om niet positief of negatief af te wijken draagt bij

wijkverpleegkundige (niveau 5 of 6)

aan transparantie.

extra verwijzingen tussen zorgverleners (die wel of niet mogen

CZ

Behandelend arts

DSW

Behandelend arts of verpleegkundige specialist

Het verbinden van objectieve kwalificaties aan de verwijzers

Eno

Behandelend arts

voorkomt dat een voorschrijver als hindernis/oneigenlijke

EU Care

Huisarts/medisch specialist

besparingsmaatregel wordt ingezet.

Menzis

Behandelend arts

ONVZ

Behandelend arts

Conclusie ten aanzien van uniformeren

VGZ

Behandelend arts, physician assistent of

Uniformering op dit punt zorgt voor transparantie en een

huidtherapeut
Zorg en Zekerheid

38

Behandelend arts

objectieve toegang tot de aanspraak. Door de voorschrijver te
selecteren op basis van op kwaliteit gebaseerde parameters,

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

van de uniform vastgestelde voorschrijvers, kunnen nadelige

Hoe kunnen zorgverzekeraars uniformeren
op toetsingsinstrumenten?

effecten worden beperkt. Langs deze weg is het uniformeren

Uniformeren kan door per hulpmiddel afspraken te maken over

van voorschrijvers naar verwachting niet in strijd met de

het al dan niet toepassen van een toestemming vooraf door de

Mededingingswet.

zorgverzekeraar (machtiging) of een offerte, uitgesplitst naar

voldoende voorschrijvers te selecteren en niet af te wijken

een eerste of herhaalverstrekking en wel of niet gecontracteerde
leverancier.

5.3 Toetsingsinstrumenten
(machtiging en offerte)

Daarnaast adviseren we om de inzet van deze toetsingsmiddelen
zo veel mogelijk te beperken door doelmatigheid en

Het gaat hier om de vraag of er vooraf toestemming nodig

rechtmatigheid te bevorderen middels opgestelde

is van de zorgverzekeraar (machtiging) en of er een offerte

kwaliteitstandaarden en gebruik te maken van de zogenoemde

noodzakelijk is voor het verkrijgen van een hulpmiddel.

‘spiegelinformatie’ (vanuit databases zoals de GIP-database
kan worden gekeken naar afwijkende cijfers in voorschrijven,

Waarom uniformeren op
toetsingsinstrumenten gewenst is

gebruik en declaraties bij bepaalde groepen personen,

Voor het vooraf toestemming krijgen van een zorgverzekeraar

vorm zal de kwaliteit van deze databronnen worden verbeterd,

zijn extra gegevens noodzakelijk van zowel zorgverlener

waarmee dit middel ook meer geschikt zal worden.

hulpmiddelen of leveranciers). Door te uniformeren op taal en

als hulpmiddelenleverancier. Door de verschillen tussen
hulpmiddelenreglementen is voor voorschrijvers niet direct

Effect van uniformeren

evident of zij bij een bepaalde verzekering deze aanvullende

Uniformeren op toetsingsinstrumenten leidt ertoe dat het

informatie moeten leveren. Dit levert extra handelingen op

voor zorgverleners en leveranciers helder is of er wel of geen

zoals zoekwerk in de hulpmiddelenreglementen, een telefoontje

machtiging en/of offerte nodig is. Dit scheelt tijd in het zoeken

naar de leverancier of voor de zekerheid een motivatiebrief

van de voorwaarden per zorgverzekeraar.

schrijven met uitleg waarom een hulpmiddel noodzakelijk is. In
het onderzoek kwam de diversiteit in toetsingsinstrumenten als

De zorgverzekeraar heeft de taak om toe te zien op doelmatige

een van de prominente knelpunten naar voren. Bij het vooraf

en rechtmatige verstrekking van zorg. De twee belangrijkste

vragen van een offerte wordt de diversiteit met name gevoeld

middelen hierbij zijn: vooraf toestemming geven middels een

door de leveranciers en/of fabrikant van het hulpmiddel.

machtiging (en/of goedkeuren offerte) of een controle achteraf.

Tabel 16 Voorbeeld van diversiteit bij aanvraag van een trippelstoel.
Akkoordverklaring 1ste verstrekking nodig:

Akkoordverklaring herhaling

CZ

Zorgverzekeraar

Achmea

Ja, voor loopwagens > € 500,- moet u vooraf de aanvraag en motivatie van de voorschrijver

Offerte nodig van leverancier?

en een offerte bij ons indienen.
Nee, voor overige hulpmiddelen kunt u direct contact opnemen met een gecontracteerde
leverancier.
ASR

Nee

DSW

Toestemming vereist: Ja

Eno

Voor dit middel moet u vooraf schriftelijke toestemming van ons hebben.

Eucare

Nee, u heeft geen voorafgaande toestemming nodig

Menzis

Nee

ONVZ

Ja

VGZ

Nee

Zorg en

Ja

Zekerheid

39

Nee

Nee

Ja

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

voor zorgverzekeraar, zorgverlener en hulpmiddelenleverancier

Waarom uniformeren op bruikleen/
eigendom en termijn gewenst is

en dat het onzekerheid met zich mee kan brengen rondom de

De vraag of uniformeren op bruikleen/eigendom en termijn

financiering.

(vergoeding) gewenst is, wordt niet met een volmondig ja

Controle achteraf heeft als nadeel dat het arbeidsintensief is

beantwoord. De diversiteit op dit punt geeft keuzevrijheid voor
De keuze voor controle vooraf (machtiging) kan uniform

de hulpmiddelengebruiker. Daarnaast is er een relatie tussen de

zijn (bij niet gecontracteerde leveranciers is controle vooraf

kwaliteit van de ingekochte hulpmiddelen en de te verwachten

vaker gewenst), maar kan ook per beleidsdossier van een

termijn dat een hulpmiddel meegaat.

zorgverzekeraar verschillen. Dit kan komen door verschil in
populatie tussen zorgverzekeraars, verschillen in dominante

In geval van verbruikshulpmiddelen is de mate van

polissen (restitutie of natura) en verschillen tussen de

verbruik (of in andere woorden de termijn van gebruik)

contracten met leveranciers. Daarnaast kan een onverklaarde

niet gestandaardiseerd door de zorgverzekeraar, maar wordt

stijging in kosten/declaraties bij een bepaald hulpmiddel of

vastgesteld op basis van het functioneringsgericht voorschrijven.

leverancier een reden zijn voor extra controle op doelmatigheid
en rechtmatigheid van zorg.

Voor hulpmiddelen met tijdelijk gebruik levert de diversiteit
soms wat verwarring op en worden hulpmiddelen teruggebracht

Men zou ervoor kunnen kiezen om, indien één zorgverzekeraar

naar de leverancier terwijl ze in eigendom zijn of niet

noodzaak ziet tot een machtiging/offerte, dit uniform in te

teruggebracht terwijl ze in bruikleen zijn.

voeren (en dat dan alle zorgverzekeraars dit invoeren). Vanuit
de gesprekken begrijpen we dat dit niet wenselijk is, omdat dit

Verschil in bruikleen/eigendom en termijn kan wel hinderlijke

voor nog meer administratieve lasten zorgt dan het nakijken

consequenties hebben bij het overstappen naar een andere

of er wel of geen machtiging/offerte nodig is. In die specifieke

zorgverzekeraar, omdat hulpmiddelen in sommige gevallen

situatie heeft diversiteit dus de voorkeur.

omgeruild moeten worden.

Conclusie ten aanzien van uniformeren
Uniformeren is mogelijk, maar zorgverzekeraars moeten de

Hoe kunnen zorgverzekeraars uniformeren op
bruikleen/eigendom en termijn (voor vergoeding)?

ruimte houden om gemotiveerd af te kunnen wijken van de

Uniformeren kan door per hulpmiddel afspraken te maken

uniform gekozen toetsingsmiddelen. Vanuit het kader ‘verlaging

over het in bruikleen of in eigendom verschaffen. Er kunnen

van onnodige administratieve lasten’ is het zinvol om het

afspraken gemaakt worden om te komen tot één vaste

toezien op doelmatigheid en rechtmatigheid waar mogelijk

gebruikerstermijn voor ieder hulpmiddel.

vorm te geven vanuit het werken volgens kwaliteitsafspraken en
te werken met ‘spiegelinformatie’. Zorgverzekeraars concurreren

Effect van uniformeren

niet met elkaar op de wijze waarop zij toezien op doelmatigheid

De diversiteit in bruikleen en eigendom kwam nauwelijks

en rechtmatigheid. Daarom achten wij het uniformeren van

als knelpunt ter sprake en uniformeren leidt niet tot

toetsingsinstrumenten niet in strijd met de Mededingingswet.

noodzakelijk gewenste transparantie of afname van onnodige
administratieve lasten. Voor zorgverzekeraars is het eerder

5.4 Bruikleen/eigendom en
termijn (voor vergoeding)

wenselijk om hierop het verschil te maken (bijvoorbeeld op
het gebied van duurzaamheid door meer te verstrekken in
bruikleen) en voor hulpmiddelengebruikers levert de diversiteit
meer keuzevrijheid op.

Het gaat hier om de vraag of een hulpmiddel verstrekt wordt
in bruikleen of dat de gebruiker van het hulpmiddel het in

Conclusie ten aanzien van uniformeren

eigendom ontvangt. Bruikleen is vrijgesteld van het eigen

Uniformering op dit punt leidt niet tot noodzakelijk gewenste

risico. Daarnaast gaat het om de termijn waarop een verzekerde

transparantie. Het kan wel de mate waarin zorgverzekeraars

gebruik maakt van een hulpmiddel (alvorens het ingeleverd of

zich kunnen onderscheiden, beperken. Wij verwachten derhalve

vervangen wordt).

dat uniformeren op dit onderdeel in strijd kan zijn met de
Mededingingswet.

40

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

5.5 Vergoeding/kosten

van hulpmiddeleninkoop daaraan nog meer ruimte voor
onderscheid wegnemen.

Het gaat hier om de vraag of voor een hulpmiddel een eigen
bijdrage of eigen risico betaald dient te worden en welk deel van

Het uniformeren van vergoedingen/kosten levert nauwelijks

de kosten de zorgverzekeraar vergoedt aan de gebruiker van een

extra transparantie op. Zoals in het hoofdstuk vorm is

hulpmiddel.

aangegeven, kan uniforme weergave van de vergoeding/kosten
wel tot transparantie leiden.

Waarom uniformeren op vergoeding/
kosten gewenst is

Conclusie ten aanzien van uniformeren

Als alle zorgverzekeraars hetzelfde vergoeden voor een hulpmiddel

Omdat uniformeren op vergoeding/kosten nauwelijks

dan is er voor hulpmiddelengebruiker of voorschrijver geen

bijdraagt aan transparantie en het onderscheidend vermogen

noodzaak meer om te kijken naar de verschillen in vergoeding of

van de zorgverzekeraar significant verlaagt, verwachten

hier op andere wijze rekening mee te houden.

wij dat uniformeren op dit punt in strijd kan zijn met de
Mededingingswet.

Hoe kunnen zorgverzekeraars
uniformeren op vergoeding/kosten
Voor een gedeelte van de hulpmiddelen is de eigen bijdrage en/

5.6 Kwaliteit/reparatie

of eigen risico wettelijk vastgelegd. Voor het gedeelte waarin
dit niet is vastgelegd kunnen zorgverzekeraars uniforme

Het gaat hier om de vraag welke vereisten er gelden voor de

afspraken maken.

kwaliteit van een hulpmiddel en/of de leverancier en welke
voorwaarden er gelden voor garantie op het hulpmiddel.

Effect van uniformeren
tussen zorgverzekeraars, kunnen zij zich niet onderscheiden

Waarom uniformeren op kwaliteit/
reparatie gewenst is

op een deel van de zorgverzekeringspremie. Omdat de

De verschillen in kwaliteitseisen die aan hulpmiddelen en

ruimte om te onderscheiden op meer onderdelen waaruit de

leveranciers worden gesteld, zijn met name voor de leveranciers

zorgpremie is opgebouwd, is beperkt – denk onder meer aan

een bron van extra administratieve handelingen. Om hieraan

hoogcomplexe zorg, acute zorg en andere vormen van zorg die

te voldoen moeten ze meerdere kwaliteitsregistraties uitvoeren

pre-concurrentieel worden gecontracteerd –, zou het toevoegen

en ook hulpmiddelen van verschillend kwaliteitsniveau in

Als de uitgaven aan hulpmiddelen geüniformeerd worden

Tabel 17 Voorbeeld van diversiteit in kwaliteitseisen voor therapeutische elastische kousen.
Zorgverzekeraar

Kwaliteitseisen hulpmiddelen

Garantie/reparatie

Achmea
ASR

De minimale kwaliteitseis waaraan de zorgaanbieder moet
voldoen is SEMH

CZ
DSQ

Leverancier dient aangesloten te zijn bij de

Drie maanden na de eerste levering van elastische kousen

erkenningsregeling therapeutisch elastische (steun)kousen

kan de verzekerde aanspraak maken op vergoeding van een

en aan- en uittrekhulpmiddelen (TEK) van de SEMH.

herhalingslevering van respectievelijk twee kousen of twee
paar kousen

Eno
EU Care

S.E.M.H.gecertificeerd (TEK)

Menzis

SEMH-gecertificeerd in het kader van de erkenningsregeling
Therapeutische Elastische Kousen

ONVZ
VGZ
Zorg en Zekerheid

41

S.E.M.H.gecertificeerd (TEK)

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

huis hebben. Sommige leveranciers lossen dit op door voor het

Verdere uniformering van garantie- en reparatievoorwaarden

hoogste kwaliteitsniveau te kiezen, waarmee ze automatisch ook

zou met name kunnen helpen om meer duidelijkheid te geven

aan de lagere kwaliteitsniveaus voldoen. In feite uniformeert de

aan gebruikers van hulpmiddelen. Wanneer alle voorwaarden

leverancier hiermee het kwaliteitsniveau en wordt het hoogste

voor garantie en reparatie gelijk worden getrokken, blijft er

niveau de norm.

echter ook minder keuzevrijheid over voor cliënten om een
goedkoper of duurdere zorgverzekeraar te kiezen (met minder/

Verschil in kwaliteitsniveau kan wel hinderlijke consequenties

meer luxe voorwaarden met betrekking tot garantie/reparatie).

hebben bij het overstappen naar een andere zorgverzekeraar,

De keuzevrijheid van gebruikers wordt dus deels beperkt.

omdat hulpmiddelen dan omgeruild moeten worden.

Concurrentie om een hogere kwaliteit kan daarmee ook
gesmoord worden.

Hoe kunnen zorgverzekeraars
uniformeren op kwaliteit/reparatie?

Conclusie ten aanzien van uniformeren

Uniformeren zou in principe kunnen door één

Uniformering van een minimumstandaard zou kunnen

kwaliteitskeurmerk aan te houden ofwel een contract met

leiden tot transparantie, maar het concurreren om een hogere

minimum eisen op te stellen voor ieder hulpmiddel. Voor

kwaliteit is meestal wenselijk. Uniformeren op kwaliteit/

verdere uniformering op garantie/reparatievoorwaarden is een

reparatie kan dus leiden tot een afname van de keuzevrijheid

meer inhoudelijk en uitgebreid gesprek nodig per hulpmiddel

van de verzekerde en tot minder innovatie. Wij verwachten dan

over de wenselijke voorwaarden die de zorgverzekeraars

ook dat uniformeren op dit onderdeel in strijd kan zijn met de

kunnen hanteren.

Mededingingswet.

Effect van uniformeren
Verdere uniformering van kwaliteit/reparatie zou ervoor zorgen
dat iedere zorgverzekeraar dezelfde vereisten hanteert. Dat zou
voordelig zijn voor leveranciers die niet langer te maken hebben
met de huidige verschillen in de eisen van zorgverzekeraars
voor de in te kopen producten. Echter, innovatie moet
mogelijk blijven.

42

HOOFDSTUK 6

Overige aanbevelingen om
hulpmiddelenreglementen
beter te begrijpen
Vanuit de analyses van de hulpmiddelenreglementen en de
gesprekken met de hulpmiddelengebruikers, zorgverleners en
hulpmiddelenleveranciers komen nog een aantal aanvullende
adviezen voor de hulpmiddelenreglementen naar voren die
onafhankelijk van het uniformeren tot beter begrijpbare
hulpmiddelenreglementen en afname van de onnodige
administratieve lasten kunnen leiden.

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Advies voor eenvoudiger taalgebruik
in de hulpmiddelenreglementen

van onzekerheid is. Het leidt tot extra handelingen zoals
telefoontjes, rechtszaken en zeer lange verwijsbrieven.

Het taalgebruik in de hulpmiddelenreglementen is
juridisch ingestoken en daarmee voor een grote groep

Stap één in de oplossing van dit probleem is voor

mensen moeilijk te begrijpen. Wij adviseren daarom om de

iedereen helderheid verschaffen over hoe dit proces

hulpmiddelenreglementen te herschrijven naar taalniveau B1.

van functioneringsgericht voorschrijven werkt. Het
hulpmiddelenreglement lijkt hiervoor de aangewezen plek.

Helderheid ten aanzien van wat als eerste of
herhaalverstrekking wordt beschouwd

Wij adviseren dat zorgverzekeraars in samenwerking met

Soms wisselen hulpmiddelengebruikers van zorgverzekeraar

zorgverleners, leveranciers en hulpmiddelengebruikers uniforme

of leverancier. In dat geval is het vaak niet duidelijk of de

uitleg van het functioneringsgericht voorschrijven vaststellen.

procedure van eerste of herhaalverstrekking moet worden

De uitleg zoals gegeven in het Generiek Kwaliteitskader

gevolgd. Wij adviseren in de hulpmiddelenreglementen hier

Hulpmiddelenzorg kan hierbij als basis dienen. Deze uitleg

duidelijkheid over te verschaffen.

kan worden doorvertaald naar een patiëntvriendelijke
versie en vervolgens integraal worden opgenomen in alle

Helderheid ten aanzien van wijze van voorschrijven

hulpmiddelenreglementen en andere documenten waarin

In de hulpmiddelenreglementen wordt niet aangegeven hoe een

functioneringsgericht voorschrijven van toepassing is. Dit

voorschrijver een hulpmiddel moet voorschrijven (telefonisch,

betekent dat de uitleg voor hulpmiddelengebruiker te begrijpen

schriftelijk, et cetera). Het ontbreken van deze informatie levert

moet zijn (taalniveau B1) en juridisch juist, zodat deze

veel onzekerheid, extra zoekwerk en telefoontjes op. Dit wordt

eventueel als veldnorm kan worden gehanteerd. Door voor één

als groot knelpunt ervaren door de betrokken personen.

integrale uitleg voor alle partijen te kiezen, kan eenieder zich
steeds op hetzelfde document verlaten op het moment dat er

In hoofdstuk 4 (vorm) adviseren we hoe deze informatie

onduidelijkheid of discussie ontstaat.

opgenomen kan worden in de hulpmiddelenreglementen.

Helderheid ten aanzien van
kosten en vergoedingen

Een advies ten aanzien van onderwerpen
in de algemene bepalingen
Alle hulpmiddelenreglementen hebben een inleiding met daarin

Eén van de belangrijkste vragen die de hulpmiddelengebruiker

een hoofdstuk over de algemene bepalingen. In dit hoofdstuk

heeft is: wat moet ik zelf betalen? Deze vraag wordt in de

wordt op een aantal onderwerpen een extra toelichting

hulpmiddelenreglementen maar ten dele of niet beantwoord.

gegeven. De onderwerpen waarop dit gebeurt, verschillen per

Dit levert veel onzekerheid, uitzoekwerk en telefoontjes naar

zorgverzekeraar. Wij hebben de onderwerpen aan een panel van

diverse partijen op en is daarmee een bron van onnodige

betrokkenen voorgelegd.13 De onderwerpen in tabel 18 worden

administratieve handelingen.

door 75% van de bevraagde personen als relevant aangemerkt.
Wij adviseren om deze op te nemen in het hoofdstuk algemene

In hoofdstuk 4 (vorm) adviseren we hoe deze informatie
opgenomen kan worden in hulpmiddelenreglementen.

Helderheid ten aanzien van het
functioneringsgericht voorschrijven
De andere belangrijke vraag die de hulpmiddelengebruiker heeft
is: welke hulpmiddelen krijg ik, hoeveel mag ik gebruiken (bij
verbruikshulpmiddelen).
Het hulpmiddel dat een gebruiker krijgt hangt in veel gevallen
af van de uitkomst van het functioneringsgericht voorschrijven.
Vanuit de gesprekken met verschillende betrokkenen begrijpen
we dat de diversiteit in de interpretatie hiervan een bron

44

bepalingen.

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Tabel 18 Relevante onderwerpen voor algemene bepalingen.
Onderwerpen waarvan minimaal 75% van het deskundigenpanel

Hulpvragen omtrent verduidelijking
van de hulpmiddelenreglementen

aangeeft dat ze in de algemene bepalingen horen te landen

Uit de gesprekken met betrokkenen blijkt dat indien

Aanspraken

zorgverleners of hulpmiddelengebruikers vragen hebben

Rechten van de verzekerde

ten aanzien van de hulpmiddelenreglementen, zij bij de

Indicatie

zorgverzekeraar niet goed terecht kunnen. De klantenservice

Vrije keuze

is grotendeels digitaal ingericht en het is volgens de

Bruikleen

gesprekspartners haast onmogelijk om iemand te spreken met

Gebruiksklaar

kennis over de specifieke vraag. Dit heeft soms tot gevolg dat

Gebruikstermijn

er een verkeerd antwoord wordt gegeven of dat de vragensteller

Gebruiksnorm

naar de leverancier wordt verwezen voor antwoord.

Gebruik voor sport, werkplek of onderwijs
Algemeen gebruikelijke voorzieningen
Functiegerichte omschrijving
Gecontracteerde leveranciers
Behandelend voorschrijver
Toestemming
Speciaal vervaardigde hulpmiddelen
Doelmatigheid
Terugvordering hulpmiddelen
Gebruik op de werkplek of als onderwijsvoorziening
Meerverbruik
Gebruikskosten
Bruikleenovereenkomst
Toerekenbare schade
Vervanging
Reserve hulpmiddel
Eigen bijdrage of maximale vergoeding
Bijzondere individuele zorgvraag
Procedure aanvraag/toestemming
Zorgplicht

45

Door de combinatie van onduidelijke hulpmiddelenreglementen
en een beperkte bereikbaarheid van de zorgverzekeraars,
komen zorgverleners en hulpmiddelengebruikers regelmatig
bij de leverancier uit met vragen. De reden dat de
hulpmiddelenleverancier de ‘last resort’ is bij vragen en
onduidelijkheden is niet gelegen in het feit dat men dit zo met
elkaar is overeengekomen, maar is gelegen in het feit dat de
leverancier in veel gevallen de financiële consequenties draagt
als de aanspraak op het hulpmiddel verkeerd wordt bepaald.
Daarmee hebben de hulpmiddelenleveranciers als enige in het
veld een sterke motivatie om zeer nauwkeurig op de hoogte te
zijn van de details in hun contracten en de daaraan gekoppelde
hulpmiddelenreglementen.
Vanuit de gesprekken rijst de vraag of dit de wenselijke
gang van zaken is. Wij adviseren de zorgverzekeraars om
samen met de andere betrokken partijen de wijze waarop
informatievoorziening (schriftelijk en mondeling) wordt
geleverd aan hulpmiddelengebruikers en zorgverleners tegen het
licht te houden.

HOOFDSTUK 7

Stappenplan om te komen
tot implementatie
De implementatie van uniformeren van hulpmiddelenreglementen
is een omvangrijke opdracht die tijd vergt en leiderschap. Wij
beschrijven hieronder een aantal stappen als eerste handreiking om
de implementatie ter hand te nemen.

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Deel 1 van dit stappenplan betreft het beantwoorden de vragen

Vanuit de gesprekken met de diverse stakeholders komt een

die in dit rapport zijn beantwoord.

positief beeld naar voren. Verzekeraars gaven aan dat zij in het

y

Stap 1: wat wordt er geüniformeerd?

verleden al stappen hebben gezet om het proces rondom de

y

Stap 2: waarom is uniformeren gewenst?

aanvraag van hulpmiddelen te vereenvoudigen. Vanuit andere

y

Stap 3: hoe wordt er geüniformeerd?

stakeholders werd aangegeven dat deze stappen zijn gezien en

y

Stap 4: wat is het effect van uniformeren?

ook zijn gewaardeerd.

y

Stap 5: wat is de conclusie ten aanzien van uniformeren?
Vanuit de kant van hulpmiddelengebruikers, zorgverleners

Deel 2 van dit stappenplan betreft activiteiten die nodig zijn in

en hulpmiddelenleveranciers wordt het uniformeren van de

de fase van implementatie.

hulpmiddelenreglementen als een mooie stap gezien om het

y

Stap 6: ophalen van het draagvlak.

proces rond aanvraag van hulpmiddelen te vergemakkelijken.

y

Stap 7: het voorstel tot uniformeren voorleggen

Ook de zorgverzekeraars zien dit als een mooie kans, zo

aan de ACM.

blijkt uit de gesprekken. Hoewel het draagvlak geen officieel

Stap 8: uitvoer van het uniformeren.

gespreksonderwerp was, werd meermaals uitgesproken: ‘dit

y

zouden we toch moeten willen’.
In dit hoofdstuk lichten wij de stappen 6 tot en met 8 toe.

Stap 7: het voorstel voorleggen aan de ACM
Stap 6: ophalen van het draagvlak

Op het moment dat er in het veld overeenstemming is op welke

Draagvlak is om twee redenen van belang:

onderdelen men wil uniformeren, kan aan de ACM informeel

y

Zoals we in hoofdstuk 2 (randvoorwaarden) hebben

een bevestiging over de mededingingsrechtelijke geoorloofdheid

beschreven, is het voor de ACM van belang dat

van het voornemen worden verzocht.

er overeenstemming is binnen het veld over de
onderdelen waarop geüniformeerd gaat worden. Het

De mededingingsrechtelijke onderbouwing (het hoe en

gaat er hierbij om dat men vanuit alle perspectieven

waarom) van het voornemen dient daarvoor (in een

(verzekeraars, hulpmiddelengebruikers, zorgverleners,

rapportage) te worden vastgelegd en aan de ACM te worden

hulpmiddelenleveranciers) het erover eens is dat het

overgelegd. Daarna spreekt de ACM in een informeel

uniformeren op bepaalde punten echt zinvol is en het

overleg met de indieners al dan niet, geheel of gedeeltelijk,

veld verder helpt. Het helpt als dit schriftelijk wordt

goedkeuring over het voornemen uit. Het is bevorderlijk, zo

vastgelegd, bijvoorbeeld in een notitie die ondertekend

niet noodzakelijk, voor het verkrijgen van een positief oordeel

is door de zorgverzekeraars, belangrijke patiënten- en

van de ACM, dat de betrokken belanghebbenden, met name

beroepsverenigingen. Ook ondertekening door de

de eindgebruikers en verwijzers (patiënten en zorgverleners),

verschillende platforms kan hier behulpzaam in zijn.

aangeven ook echt een verlichting van onnodige administratieve
lasten te verwachten van de uniformeringsaanpak.

y

Het uniformeren van de hulpmiddelenreglementen vergt
een grote inspanning van met name de zorgverzekeraars.

De indieners mogen van het overleg een verslag opstellen dat

Omdat het uniformeren pas echt effectief is als alle

aan de ACM ter beoordeling en goedkeuring wordt voorgelegd,

verzekeraars meedoen, is het aan te raden dat verzekeraars

waarmee de rapportage in combinatie met het verslag als

op zowel bestuurlijk als uitvoerend niveau hun commitment

zienswijze informeel is bekrachtigd. Dit geeft dan juridisch

naar elkaar uitspreken. Dit commitment gaat over de wens

comfort om de agenda uit te rollen en zou voldoende houvast

het veld op deze manier verder te helpen en op bepaalde

moeten bieden om te weten wat er binnen het kader van de

punten het gezamenlijk belang boven het eigen belang te

Mededingingswet is toegestaan.

stellen. Daarnaast is het raadzaam om afspraken te maken
over de invulling en uitvoering (mensen en middelen). Van

Stap 8: uitvoering van het uniformeren

verzekeraars kan niet worden verwacht dat zij zich vooraf

Wij adviseren een programmatische aanpak, waarbij een

committeren aan volledige uitvoering van het advies. Het

regiegroep de agenda voor het uniformeren vaststelt en de

is een reis die men met elkaar heeft te maken en onderweg

voortgang bewaakt.

zal blijken wat mogelijk is en waar de onoverkomelijke
obstakels liggen.
47

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Het lijkt het meest logisch om te starten met uniformeren op

Het heeft doorzettingsvermogen en vasthoudendheid nodig

taal en vorm. De transparantieslag die dit oplevert, maakt het

om dit tot een goed einde te brengen. Maar ook capaciteit van

gemakkelijker om de verschillen op inhoud in kaart te brengen

mensen en organisaties. De omvang en complexiteit vereist

en te uniformeren. Daarna kan steeds per hulpmiddel of

een programmatische aanpak waarbinnen in kleine behapbare

hulpmiddelencategorie het uniformeren worden opgepakt.

stappen (projecten) wordt gewerkt. Zo’n project kan alleen
tot uitvoer komen als iedereen een steentje bijdraagt, het

In de hulpmiddelenplatforms is veel kennis rondom een

doel voor ogen blijft houden, men elkaar stimuleert en elkaar

specifieke groep hulpmiddelen. Het betrekken van de platforms

aanspreekt als resultaten op zich laten wachten. Regelmatige

bij het uniformeren van deze groepen hulpmiddelen kan zeer

terugkoppeling naar en herbevestiging van het commitment

waardevol zijn. Vanuit het veld kan aangegeven worden welke

door het bestuurlijke niveau zorgt hierbij voor continuïteit van

hulpmiddelen de meeste prioriteit verdienen en er kan een

de uitvoering.

directe terugkoppeling plaatsvinden van de effecten van de wijze
waarop geüniformeerd wordt.

Wij adviseren degenen die opvolging geven aan het rapport om
een stevige regiegroep in te richten waarin betrokken partijen

Het deskundigenpanel dat voor dit onderzoek is samengesteld
9

gaf aan ook graag te willen meedenken in de uitvoerfase van het
uniformeren en kan hiervoor benaderd worden.
In de ideale situatie zullen op de onderdelen waarop het kan
en mag de hulpmiddelenreglementen volledig worden geüniformeerd. De praktijk zal echter weerbarstiger zijn. Wellicht is
het wel mogelijk om op het onderdeel ‘bedden’ te uniformeren,
maar blijkt het toch niet mogelijk voor een bepaalde categorie
prothesen. Hierbij geldt: iedere stap die je zet is een waardevolle stap.
Figuur 5 bevat een checklist. Deze checklist bevat een
puntsgewijs overzicht van alle adviezen uit het rapport.

Regie op de stappen 6 tot en met 8
Het uniformeren van hulpmiddelenreglementen betekent extra
werk en extra overleg voor zorgverzekeraars. Daartegenover staat
dat met 2,5 miljoen hulpmiddelengebruikers en 19 miljoen
hulpmiddelendeclaraties de impact van het uniformeren
groot is en de potentie voor het verlagen van de regeldruk
daarmee ook.
Bestuurlijke wil uitgedrukt in een expliciet commitment van
alle betrokken zorgverzekeraars is een onmisbare start voor
het met succes uitvoeren van de voorstellen in dit rapport. We
zouden zorgverzekeraars en alle andere betrokkenen tekort doen
als we geen oog zouden hebben voor de inspanning die dit vergt.
Het uniformeren van de hulpmiddelenreglementen is een groot
en arbeidsintensief project waar veel partijen bij betrokken zijn.

48

op het juiste niveau vertegenwoordigd zijn.

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Figuur 5

49

Checklist overzicht van alle adviezen.

HOOFDSTUK 8

Bronnen

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Voor de uitgebreide lijst van geraadpleegde bronnen, analyses en

Vertegenwoordigers van de volgende partijen hebben

onderbouwing van het advies verwijzen we naar de bijlage.

bijgedragen aan het onderzoek:

Hieronder vindt u een beknopte samenvatting van

Tabel 20 Lijst van betrokken partijen.

geraadpleegde bronnen en partijen die hebben bijgedragen aan

Betrokken partijen

het onderzoek.

Zorgverzekeraars
Zorg en Zekerheid

Tabel 19 Geraadpleegde documenten.

Zilveren Kruis/Achmea

Document

Toelichting

ASR hulpmiddelenreglement vrije keuze 2022

Hulpmiddelen­
reglement

ASR
VGZ
DSW
CZ

ACM, Beleidsregel over afspraken in het kader van
de beweging ‘De juiste zorg op de juiste plek’

Leveranciers

(17 december 2019)

Duxxie

ACM, Richtsnoeren voor de zorgsector

Mediq Nederland BV

(maart 2010)

Medipoint

AMC, Leidraad gezamenlijke inkoop
geneesmiddelen (2020)

Vegro

D. Ploeger – Registeren en declareren ( 2017)

Zorgverleners

EU Care (Aevitae) 2022

Hulpmiddelen­
reglement

Radboud UMC
Landelijke huisartsen vereniging (LHV)

Generiek Kwaliteitskader Hulpmiddelenzorg (2017)

Nederlandse vereniging van revalidatieartsen / Reade

Mededingingswet, geraadpleegd op 31-08-2022

Ergotherapie Nederland

Ministerie VWS – (Ont)Regel de Zorg (2018)

Footcare
Hulpmiddelengebruikers

Nivel - Kennisvraag_Hulpmiddelen. (2018)
OHRA 2022

Hulpmiddelen­

Patiëntenfederatie Nederland

reglement

Stomavereniging/stichting darmkanker

Overkoepelend hulpmiddelenreglement VGZ,

Hulpmiddelen­

Platform Stoma hulpmiddelen

Bewuzt, Iza, IZZ, UC, Univé, Zorgzaam

reglement

Vertegenwoordiging patiëntenorganisaties kwartiermakers-overleg

PwCStrategy& – Onderzoek naar I&V-

hulpmiddelenzorg

eisen Zvw (2022)

Spierziekten Nederland en Dwarslaesie organisatie Nederland

Regeling zorgverzekering, geraadpleegd op

Overig

31-08-2022

Vilans

Reglement Hulpmiddelen – 2022 Zorg en

Hulpmiddelen­

zekerheid (ook geldend voor label AZVZ)

reglement

Reglement Hulpmiddelen 2022 Stad Holland

Hulpmiddelen­
reglement

Salland 2022

Hulpmiddelen­
reglement

Stomavereniging – Gebruik en vergoeding van
stomamaterialen en- hulpmiddelen (2019)
Vektis - Inzicht in het overstapseizoen (2022)
Zilveren Kruis 2022

Hulpmiddelen­
reglement

ZN – Rapport Hulpmiddelen Aanvraagproces
(2020)
Zorgverzekeringsreglement Menzis

Hulpmiddelen­

(incl. reglement hulpmiddelen 2022)

reglement

51

Deelnemers op persoonlijke titel

Zorgverzekeraars kunnen aan de slag met uniformeren van hulpmiddelenreglementen | Rapport

Voetnoten
1

https://www.gipdatabank.nl/.

2

Zorgverzekeraar Nederland; Hulpmiddelen aanvraagproces; 2020.

3

PwC Strategy&; Onderzoek naar de uniformering van inkoop-en
verantwoordingseisen in de Zvw; 2022.

4

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport;
(Ont)Regel de Zorg, Actieplan; 2018.

5

Huber, M.; How should we define health? BMJ; 2011.

6

Uit gesprekken begrijpen we dat het aantal hulpmiddelenleveranciers
over de afgelopen jaren fors is gedaald en dat dit onder andere komt
door alle (administratieve) voorwaarden waar zij aan moeten voldoen.

7

Memorie van toelichting rijksfinanciën 2022, p. 205.

8

Het verbod op het misbruiken van een economische machtspositie
wordt doorgaans toegepast bij eenzijdig gedrag van een onderneming
en achten wij daarom niet relevant voor het vraagstuk om gezamenlijk
tot uniformering te komen.

9

Zie de bijlage voor een toelichting over samenstelling van de
deskundigheidspanels.

52

‘WIJ ZIJN BERENSCHOT, GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG’
Nederland is continu in ontwikkeling. Maatschappelijk, economisch en organisatorisch verandert er
veel. Al meer dan tachtig jaar volgen wij als adviesbureau deze ontwikkelingen op de voet en werken
we aan een vooruitstrevende samenleving. De behoefte om iets fundamenteels te betekenen voor
mens en maatschappij zit in onze genen. Met onze adviezen en oplossingen hebben we dan ook
actief meegebouwd aan het Nederland van vandaag. Altijd op zoek naar duurzame vooruitgang.
Alles wat we doen is onderzocht, onderbouwd en vanuit meerdere invalshoeken bekeken. Zo komen
we tot gefundeerde adviezen en slimme oplossingen. Die zijn op het eerste gezicht misschien niet
altijd de meest voor de hand liggende. Juist deze eigenzinnigheid maakt ons uniek. Daarbij zijn we
niet van symptoombestrijding. En gaan pas naar huis als het is opgelost.

Berenschot Groep B.V.
Van Deventerlaan 31-51, 3528 AG Utrecht
Postbus 8039, 3503 RA Utrecht
030 2 916 916
www.berenschot.nl