Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

23 645

Openbaar vervoer

Nr. 388

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 28 oktober 2010

1
Samenstelling:
Leden: Dijksma (PvdA), Van Gent (GroenLinks), Slob (ChristenUnie), Koopmans (CDA),
Aptroot (VVD), Samsom (PvdA), Jansen (SP),
Koppejan (CDA), Graus (PVV), Ten Broeke
(VVD), fungerend voorzitter, Ouwehand
(PvdD), De Rouwe (CDA), Bashir (SP), De Mos
(PVV), Van Tongeren (GroenLinks), Monasch
(PvdA), Sharpe (PVV), Van Nieuwenhuizen
(VVD), Van Dekken (PvdA), Dijkgraaf (SGP),
Lucas-Smeerdijk (VVD), Verhoeven (D66) en
Koolmees (D66).
Plv. leden: Groot (PvdA), Peters (GroenLinks),
Atsma (CDA), Lodders (VVD), Vermeij (PvdA),
Van Gerven (SP), Van Hijum (CDA), Van
Klaveren (PVV), Harbers (VVD), Thieme
(PvdD), Uitslag (CDA), Karabulut (SP), De Jong
(PVV), Braakhuis (GroenLinks), Plasterk
(PvdA), Agema (PVV), Neppérus (VVD), Jacobi
(PvdA), Van der Staaij (SGP), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Van Veldhoven (D66) en Van der Ham
(D66).

kst-23645-388
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

De vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat1 heeft op 6 oktober 2010
overleg gevoerd met minister Eurlings van Verkeer en Waterstaat over:
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat van
23 september 2010 houdende de derde Voortgangsbrief
Aanvalsplan OV-chipkaart (23 645, nr. 380);
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat van
28 september 2010 houdende antwoorden op vragen van de
vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat inzake dubbel
opstaptarief OV-chipkaart (23 645, nr. 384);
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat van
6 september 2010 houdende een reactie op het verzoek van de
vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat over dubbel
opstaptarief, eindbeeldstudies en voortgangsbrief Aanvalsplan
OV-chipkaart (23 645, nr. 381);
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat van 9 juli
2010 over uitstel beantwoording vragen van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat inzake het dubbele opstaptarief
voor de OV-chipkaart (23 645, nr. 376);
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat van 25 juni
2010 over het dubbel opstaptarief OV-chipkaart (23 645,
nr. 375).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De fungerend voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en
Waterstaat,
Ten Broeke
De griffier van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,
Sneep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

1

Voorzitter: Neppérus
Griffier: Tijdink
Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Neppérus, Slob, Bashir,
Sharpe, Van Gent, Aptroot, Koolmees, Samson, De Rouwe
en minister Eurlings van Verkeer en Waterstaat, die vergezeld is van
enkele ambtenaren van zijn ministerie.
De voorzitter: Ik open dit AO over de OV-chipkaart. Er is later op de
middag ook nog een AO vooral gericht op de OV-chipkaart voor
studenten, waarbij ook de staatssecretaris van OCW aanwezig zal zijn. Nu
zijn we blij dat de minister van Verkeer en Waterstaat aanwezig is. Er zijn
acht partijen. We willen wellicht nog iets uitlopen. Waar gaat de voorkeur
naar uit? Naar vier minuten en elk twee korte interrupties of naar vijf
minuten met één interruptie? Vijf? Dan hebben we dat bij dezen besloten.
Ook welkom aan de mensen op de tribune en de kijkers en luisteraars
thuis.
De heer Bashir (SP): Voorzitter. Deze week trok de ANWB zich terug uit
het landelijk overleg over de OV-chipkaart. Dat moet een klap in het
gezicht van alle verantwoordelijken zijn en vooral een kraakhelder signaal
dat er te veel problemen zijn en dat het geen goede zaak is om hier blind
mee door te gaan.
De komende weken en maanden zullen naar verwachting vele regio’s een
verzoek doen om de strippenkaart af te schaffen. In veel van die regio’s
zijn juist de regionale reizigersgroepen tegen deze stap, die alle reizigers
zal verplichten om de OV-chipkaart te gaan gebruiken. Overstappende
reizigers die de regionale spoorlijn willen gebruiken, kunnen niet altijd
overal de OV-chipkaart gebruiken. Ik kan mij dan ook niet voorstellen dat
de minister alsnog zal besluiten om goedkeuring te geven, als de signalen
zo duidelijk zijn. Ik hoor graag de toezegging dat de minister de komende
tijd in geen enkele regio meer groen licht geeft om deze problematische
OV-chipkaart te verplichten. Ik overweeg hierover een motie in te dienen,
als de toezegging niet bevredigend is.
De volgorde moet niet zijn om de OV-chipkaart eerst te verplichten of in
feite door de strot te duwen, maar de reiziger moet gewoon verleid
worden. Als de kaart goed genoeg is, gaan genoeg reizigers deze vanzelf
gebruiken. Dan pas kunnen er stappen worden gezet in de richting van
afschaffing van de strippenkaart en het alleen gebruikmaken van de
OV-chipkaart. Zo hoort de volgorde te zijn: eerst draagvlak, dan pas
verplichten.
Ik zei net dat het problematisch is. De minister erkent ook dat er veel
problemen zijn, zoals dubbele instaptarieven en veel incomplete transacties, bijvoorbeeld doordat iemand vergeet uit te checken of door defecte
apparatuur. Er is discussie over de hoogte van de tarieven en barrières
voor visueel gehandicapten en voor mensen met verstandelijke beperkingen. Pas na vijf maanden kunnen visueel gehandicapten een landelijke
voorziening krijgen. Voor deze structurele problemen is in veel gevallen
nog geen oplossing in zicht. Er wordt niet geluisterd en oplossingen
blijven uit. Graag hoor ik een reactie op de problemen die ik noemde.
Wij hebben er vaak over gesproken dat de gemiddelde reiziger er niet op
achteruit zou gaan, maar uit onderzoek in de vervoerregio ArnhemNijmegen blijkt dat de OV-chipkaart voor de regio Nijmegen 6,1 tot 12%
duurder zal worden voor de gemiddelde reiziger. Ik neem aan dat de
regering zich nog steeds houdt aan de afspraak dat de gemiddelde
reiziger er niet op achteruit zal gaan.
De minister beloofde vorige week duidelijkheid te geven over hoe het
precies zit met de salarissen bij de top van het bv’tje Trans Link Systems,
het bedrijf achter de OV-chipkaart. Ik heb nog geen antwoord gekregen op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

2

de vraag hoeveel geld er precies door de vier publieke vervoerders in is
gestort, naast 85 mln. uit het Fonds eenmalige bijdrage NS (FENS).
Hoeveel geld beheert TLS? Wat is de waarde van de jaarlijkse transacties
die door dit bv’tje heen worden gepompt? Als de minister niet mondeling
kan antwoorden, dan graag schriftelijk.
Een andere vraag is of het klopt dat de regering op dit moment geen enkel
instrument heeft om TLS te controleren, laat staan aan te sturen. Kan de
minister toezeggen dat TLS onder zijn toezicht zal komen? Wij zijn voor
honderd procent aandeelhouder van de NS, dat een meerderheidsaandeel
heeft in TLS. Met dat aandeel kan worden afgedwongen dat TLS onder
toezicht van het kabinet komt te vallen en dus ook onder democratische
controle. Ik verwacht dat de minister dit morgen nog gaat regelen. Zo niet,
dan vraag ik de Kamer om een uitspraak, want ik neem aan dat niemand
hier kan leven met een bv’tje waar miljarden aan publiek geld doorheen
gaan, dat tientallen miljoenen aan publiek geld beheert en jaarlijks
tientallen miljoenen van datzelfde publieke geld verliest, zonder dat er
enige democratische controle op is.
De SP is er al jaren van overtuigd dat de vele problemen zijn te wijten aan
het feit dat niemand echt verantwoordelijk is voor de OV-chipkaart. Er zijn
achttien vervoerregio’s, tien of meer vervoerbedrijven, ROCOV’s, LOCOV,
TLS, twee bewindspersonen, en noem maar op. Deze analyse wordt door
velen gedeeld. De voorganger van de minister op dit dossier, staatssecretaris Huizinga, heeft in feite een waardeloze erfenis achtergelaten. Zij
richtte de landelijke implementatiegroep OV-chipkaart op. Ook kreeg de
OV-ambassadeur een rol toebedeeld om op te komen voor de belangen
van de reiziger. De OV-ambassadeur is nu echter gestopt en de landelijke
implementatiegroep is uit elkaar gevallen. Ik heb net op de ANWB
gewezen.
De voorzitter: U gaat nu echt heel ruim over de vijf minuten heen, dus
wilt u langzaam maar zeker gaan afronden?
De heer Bashir (SP): Jazeker, ik ga nu echt richting afronding. In het
kabinet is er geen echte regie. De minister meldt dat hij hoopt dat de
vervoerbedrijven zelf nieuwe initiatieven zullen opzetten om een beetje
sturing te geven aan de OV-chipkaart. Dat kan de minister toch niet echt
serieus menen? Juist nu, nu het erop lijkt dat er geen goede regie is en
alles vastloopt, wil ik dat deze minister de regie op zich neemt en alles
naar zich toe trekt, want dan is er ook democratische controle. Laten we
eerlijk zijn, de reiziger zal hem dankbaar zijn als hij de regie naar zich toe
trekt. De SP zal hem ook dankbaar zijn, want ondanks de vele problemen
geloof ik nog steeds in de voordelen van een reizigersvriendelijke kaart
voor het hele openbaar vervoer.
De heer Slob (ChristenUnie): Mevrouw de voorzitter. Ik heb vanochtend
een aantal kranten gelezen. In een daarvan, het Nederlands Dagblad,
stond een grote, vette, zwarte kop: OV-chipkaart ontbeert centrale regie. Ik
moest er even bij zuchten, want het is een terugkerend refrein geweest in
de afgelopen jaren. Mijn voorganger heeft het ook een aantal keren in de
mond genomen. We weten allemaal wat de reden ervoor is. Die reden ligt
in de keuzes die in 2003, onder Balkenende II zijn gemaakt. Toen is de
primaire verantwoordelijkheid bij de vervoerders en de decentrale
overheden neergelegd. Dat was niet de keuze van de ChristenUnie, die
destijds tegen heeft gestemd, maar wij hebben ons wel moeten
neerleggen bij wat de meerderheid toen heeft besloten. Toen wij in de
afgelopen jaren deel uitmaakten van de regering, was dat natuurlijk wel
de route die wij moesten gaan. Zo werkt dat in een democratie. Dit is
uiteindelijk bepalend geweest voor het handelen van de rijksoverheid. Dat
heeft geleid tot heel veel heftige debatten en misschien ook wel tot heel
veel wrange vruchten. Toch kun je zeggen dat desondanks heel veel zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

3

goed zijn gegaan. Ik denk dat deze mede de positieve gevolgen zijn
geweest van het actieplan. Ik denk dan vooral aan de overgang in
Rotterdam en Amsterdam.
Er is nog heel veel onduidelijkheid. Van de vijftien eindbeeldstudies zijn er
nu nog maar vijf klaar. De tijd begint te dringen, want over drie maanden
moet de helft van Nederland overgestapt zijn. Dat is het tijdpad dat
daarvoor is gesteld. Al die onduidelijkheden en problemen waar mensen
tegenaan lopen – waarbij je het meer onthoudt als het fout gaat dan als
het goed gaat – zorgen ook voor een slecht imago voor het openbaar
vervoer en dat moet ons allen toch een zorg zijn.
In dit algemeen overleg noem ik enkele punten die volgens mijn fractie
echt geregeld moeten worden. Ik vraag de minister om daaraan een
bijdrage te leveren, met inachtneming van zijn verantwoordelijkheid, die
ik niet groter maar ook niet kleiner maak dan ze is.
Allereerst moet er eenduidigheid komen over één keer inchecken en
uitchecken bij alle treinen en metro’s. Deze is er nog steeds niet en dat
duurt eigenlijk al veel te lang.
Het tweede punt is dat er één loket moet zijn bij problemen. Mensen
worden nu nog steeds van het kastje naar de muur gestuurd, en dat moet
ook gewoon een keer afgelopen zijn. Verder moet er één sleutelkaart zijn
voor blinden en slechtzienden. In Amsterdam en Rotterdam is al een
tijdelijke sleutelkaart voor € 10 per maand geregeld voor stads- en
streekvervoer. Wanneer komt deze kaart beschikbaar in andere regio’s?
Wij willen heel graag dat dit verder wordt uitgebreid en dat er ook wordt
gekeken naar mensen met een verstandelijke beperking.
Het is ook van belang dat er één verkoop- en ophaalautomaat komt voor
alle vervoerders. Het is heel lastig uit te leggen dat dit nog steeds een
probleem is. Er moet nu gewoon eenduidigheid komen. Ik weet wel dat
het makkelijker gezegd is dan gedaan, maar ik vind dat er een maximale
inspanning moet zijn van alle betrokkenen om dit te realiseren. Hier staat
of valt heel veel bij, als het erom gaat deze OV-chipkaart tot een succes te
maken en om de grote verleiding die mijn rechterbuurman wil inzetten,
daadwerkelijk gestalte te geven.
Wat ook van belang is, is één korting in alle treinen. In bepaalde gebieden
speelt dat de NS-kortingskaart bijvoorbeeld door Arriva niet wordt
geaccepteerd. Daar moet men de reiziger niet mee lastigvallen. Er moet
gewoon één kortingstarief zijn, zoals het nu ook is. Verder moeten de
financiën en andere zaken intern worden geregeld. Het is van belang om
dat vast te houden, want anders ben je echt bezig met reizigertje pesten.
Daarmee wordt ook het beeld van de OV-chipkaart aangetast en dat is niet
nodig.
Ik wil de minister nog drie punten meegeven. Wij vinden dat de
OV-chipkaart ook in de buurtbus en de belbus gebruikt moet kunnen
worden. Daar lopen studenten bijvoorbeeld tegenaan die netjes met hun
OV-jaarkaart naar hun stageadres gaan, uit de trein stappen, in een
buurtbus moeten en dan blijkt dat zij deze niet kunnen gebruiken. Het
komt ook voor dat zij moeten betalen, maar dat is niet de bedoeling en dat
is niet in lijn met de regelgeving. Ik vraag daarvoor aandacht van de
minister.
Mijn een-na-laatste punt is niet onbelangrijk. Er moeten meer distributiepunten komen. In Brabant zijn er bijvoorbeeld maar zestig. De meeste
daarvan zijn ook nog eens NS-loketten, die geen formulieren verstrekken
voor de aanvraag van een persoonlijke OV-chipkaart en het automatisch
opladen. Dat is vooral voor ouderen, maar niet alleen voor hen, een groot
probleem. Ik denk hierbij ook aan ouderen die geen internet hebben. Zij
kunnen de persoonlijke kaart met leeftijdskorting daardoor niet makkelijk
aanschaffen. Dat moet gewoon veranderen in de komende weken.
Tot slot willen wij ook dat er een eerlijk tarief is bij het overstappen. We
weten dat daar wel aan wordt gewerkt, maar dat duurt toch wel heel erg
lang. Het is niet echt een landelijk probleem, want het speelt alleen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

4

bepaalde regio’s, zoals het noorden, het oosten en het zuiden, maar voor
die regio’s is het wel een groot onderwerp. Ik vraag de minister om zijn
verantwoordelijkheid te nemen, samen met de anderen, en ervoor te
zorgen dat dit soort zaken worden geregeld. Dit waren mijn punten in
eerste termijn. Ik hoop dat ik binnen de redelijk dwingende tijd ben
gebleven.
De voorzitter: Het lijkt wel alsof de heer Slob een stopwatch in zijn zak
heeft, want het was exact vijf minuten.
De heer Sharpe (PVV): Mevrouw de voorzitter. Ik zal het kort houden. De
Belastingdienst zei ooit: leuker kunnen we het niet maken, maar wel
makkelijker. Bij dit dossier zou ik zeggen: makkelijker kunnen we het niet
maken, maar wel duurder. Het OV-chipkaartdossier is volgens ons een
rampdossier. Het lijkt wel alsof men per definitie in de problemen komt,
wanneer men anders gaat betalen voor mobiliteit. De verdediging in de
voortgangsrapportage over het aanvalsplan is mijns inziens zo lek als een
mandje. Tot mijn spijt las ik dat hierin met naar mijn mening misplaatste
trots wordt geschreven hoe soepeltjes het allemaal verloopt, met strakke
onderhandelingsstructuren, mooie omzetcijfers en nog betere communicatieplannen. Doelmatigheid bij dit belangrijke dossier moet echter
ondergeschikt zijn aan doeltreffendheid.
De Telegraaf kopte vorige week maandag dat slechts 5% van de treinreizigers gebruikmaakt van de OV-chipkaart. Een breed maatschappelijk
draagvlak voor dit project lijkt dan ook ver te zoeken. Om in voetbaltermen te blijven, want ik ben ook sportwoordvoerder voor onze partij, we
krijgen in deze fase doelpunt na doelpunt om de oren en scoren zelf niet.
Daardoor staan we achter bij de rust, en niet zo’n beetje ook.
Ik geef een alledaags voorbeeld uit de praktijk. Ik kreeg een mail van een
65-plusser die vaak van Rijswijk naar de Grote Markt in Den Haag reist,
met een overstap op Den Haag Centraal. Vandaag de dag kost dat de
brave man met zijn OV-chipkaart € 1,90, terwijl dat voorheen slechts € 1
kostte. Dat is bijna een verdubbeling. Dat kan niet zo zijn.
Uit cijfers van slechts vier stadsvervoerders blijkt dat dagelijks 7 000
mensen door technisch falen niet in staat zijn om uit te checken of dit
vergeten. Dat kost natuurlijk allemaal een hele hoop centjes. De perceptie
bij de reiziger wordt prima weergegeven op een ludieke, maar wel rake
website: www.ov-stripkaart.nl. Daar moet men eens naar kijken.
Volgens ons blijven de nadelen de voordelen overschaduwen. Dat leidt
onvermijdelijk en aantoonbaar tot een daling van het aantal reizigers in
het openbaar vervoer. Mijn collega’s van de SP kunnen dit onderschrijven
met hun rapport over de opbrengstneutraliteit. Hoe denkt de minister dit
te verdedigen en deze wedstrijd alsnog winnend af te sluiten?
Terug naar de vermeende doelmatigheid van het businessplan. De
doeltreffendheid laat zwaar te wensen over en de resultaten blijven achter.
Wellicht bestaat er een relatie tussen de kwaliteit van de organisatie die
verantwoordelijk is voor de implementatie van het project en de tot
dusver geïncasseerde tegenslagen. Ik ben dan ook blij dat de minister
alvast de riante salarissen bij ProRail aan banden heeft gelegd. Who is
next, vraag ik de minister in dit verband. Ik voeg er de vraag aan toe of de
minister geen aanleiding ziet om de verantwoordelijke bedrijven door te
lichten. Durft hij eventueel conclusies te trekken indien dat noodzakelijk
blijkt? Topsalarissen eisen wat mij betreft topprestaties. Second best is
niet goed genoeg. De lat moet hoger worden gelegd, ook bij TLS. Ik denk
dat een indirect aandeelhouderschap daartoe mogelijkheden opent.
Last but not least. Ik houd de minister graag aan de uitspraak in de
voortgangsrapportage onder het kopje «consumenten en eindbeeld».
Daarin stelt hij uitdrukkelijk dat voor hem het belang van de reiziger
centraal staat. Hoe denkt de minister hier op een voor iedereen begrijpelijke manier invulling aan te geven? Deelt hij de mening dat aangezien het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

5

overgrote deel van de Nederlandse bevolking helemaal klaar is met de
OV-chipkaart, om het zo maar te stellen, verdere investeringen in
uitbreiding van het systeem wellicht onwenselijk zijn? Is hij daarnaast ook
van mening dat de strippenkaart aangehouden moet worden als geldig
vervoerbewijs voor alle ov-modaliteiten, totdat werkelijk alle problemen
volledig zijn opgelost?
De heer Slob (ChristenUnie): Voorzitter. Ik zal geen vraag stellen over die
5% van de NS, die volgens mij aanvechtbaar is, maar ik heb wel een vraag
over het standpunt van de PVV, zoals aan het eind van de bijdrage is
verwoord. Vindt hij dat alle problemen moeten zijn opgelost en dat de
strippenkaart dan pas vervangen mag worden door de OV-chipkaart? Heb
ik het goed begrepen dat dit standpunt is van de PVV-fractie?
De heer Sharpe (PVV): Ja, dat is juist.
De heer Samsom (PvdA): Voorzitter. Het gaat nog niet goed genoeg met
de OV-chipkaart. In dit AO kunnen wij er weer een rondje «het moet
allemaal beter» van maken. Ik kan me voorstellen dat de minister dat dan
van harte beaamt en zijn regierol bevestigt, herbevestigt en waar mogelijk
nog iets vergroot. In het volgende AO belooft hij dan met nieuwe
voortgangsrapportages te komen. Zo gaat het al een tijdje.
Maar dit is niet zomaar een «het moet allemaal beter»-AO, we staan ook
aan de vooravond van een nieuwe ronde in het grootschalig introduceren
van de OV-chipkaart, omdat op 18 november de strippenkaart in een groot
deel van Oost-Nederland wordt uitgezet. Daarmee wordt dit AO meer dan
gewoon twee uur tegen elkaar aan mopperen, waar het soms wel op lijkt.
We moeten nu gewoon een besluit nemen. De voorwaarde die de heer
Sharpe stelt, is volstrekt onzinnig, want het zal nooit foutloos zijn. Als je
wacht op foutloosheid voordat we iets invoeren, gebeurt het dus nooit.
Dat is zoiets als zeggen dat je graag naar Italië gaat, als de paus verhuist
en ze daar ophouden met pizza’s eten en dergelijke. Dat type
voorwaarden, daar kun je niets mee, dus laten we dat niet doen, maar
laten we gewoon sec beoordelen of het goed genoeg gaat om het risico
aan te durven, want dat is het toch altijd een beetje, om de strippenkaart
in Oost-Nederland uit te zetten en een groot nieuw gebied toe te voegen
aan Rotterdam en Amsterdam waar de strippenkaart al is uitgezet. Om
met de deur in huis te vallen, het antwoord van mijn fractie op die vraag
is: nee, het gaat niet goed genoeg om dit op 18 november te doen. Ik zal
dat iets verder onderbouwen.
De voorzitter: Voordat u verdergaat met onderbouwen, de heer Sharpe
heeft behoefte te reageren op uw vorige opmerking.
De heer Sharpe (PVV): Ja, daar moet ik toch even op reageren. Gisteren
hadden we het over de luchtvaartsector. Toen moest alles prima in orde
zijn, voordat we met een vrijblijvend experiment konden beginnen. Ik vind
het toch wel heel apart dat de heer Samsom, als het om het ov gaat, geen
problemen heeft met het in werking stellen van een systeem dat verre van
perfect werkt. Ik vraag me af waarom de heer Samsom zo’n ommedraai
laat zien op dit punt.
De heer Samsom (PvdA): Dan heeft de heer Sharpe gisteren niet goed
opgelet, want wij gaven wel groen licht voor dat experiment. Wij willen
alleen dat tijdens het experiment wordt gewerkt aan de invulling van een
betere bescherming voor de omgeving, zodat we daar geen discussie
meer over hebben als het experiment klaar is. Dan kunnen we goed
verder met een beschermde omgeving en een florerende, duurzame
luchthaven. Met andere woorden, ook daar zien wij de realiteit dat een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

6

foutloos systeem niet bestaat, maar dat de politiek toch af en toe een
besluit moet nemen.
De heer Sharpe (PVV): Ik geef een compliment aan de heer Samsom. Ik
vind dat erg goed, omdat wij vanavond een tweede termijn hebben. Ik
vind het erg plezierig dat hij dat hierbij bevestigt.
De heer Samsom (PvdA): Dat was gisteren ook al het geval, maar dat
geeft niet. Dan hebben wij dat driedubbel duidelijk, want vanavond zal het
nog een keer duidelijk worden.
Ik was gebleven bij het punt dat de minister er ook niets aan heeft als wij
zomaar zeggen dat het niet mag op 18 november, en wij ook niet, en de
reiziger ook niet, want de OV-chipkaart moet er wel komen, laat ik daar
duidelijk over zijn, en zo snel mogelijk. Ook al waren er nog wat foutjes op
de dag van invoering, toen hij eenmaal was ingevoerd, zag je dat
Amsterdam en Rotterdam voornamelijk erg tevreden reizigers kenden en
minder problemen in het openbaar vervoer. Dat zal ook de SP met al haar
zwartboeksuccessen moeten onderkennen. Ik zette vanmiddag ons
voornemen op twitter. Misschien is dat niet de achterban van de SP, maar
een heel selectief groepje mensen, maar zij zeggen allemaal: joh, voer dat
ding maar snel in, want ik heb er lol van. Ook zij willen graag dat enkele
structurele problemen worden opgelost. Dan heb ik het niet over de
ANWB. Het is vervelend dat de ANWB eruit stapt. Dat is een slecht teken.
Het geeft vooral aan dat de regie niet voldoende is en dat bedrijven nog
vooral aan zichzelf denken en niet aan de reiziger. Dat de ANWB daar deze
conclusie uit trekt, vind ik jammer, maar terecht.
Dat is niet de belangrijkste reden, net zo min als de aankondiging van de
NS dat de poortjes langer open zullen staan. Dat is ook vervelend en dat
toont ook aan dat het niet goed gaat, maar dat is niet de belangrijkste
reden. Er zijn drie voorwaarden waaraan volgens mijn fractie niet is
voldaan, maar waaraan wel moet worden voldaan, voordat wij de
strippenkaart in Oost-Nederland uitzetten.
De heer Bashir (SP): De mensen die de OV-chipkaart nu al willen
gebruiken, kunnen deze al gebruiken waar dat kan, dus daarvoor hoeven
we het niet per se te verplichten. Het is al ingevoerd, zeg ik voor de
duidelijkheid tegen de heer Samsom, maar we willen natuurlijk wel dat de
kaart zo goed is dat de consument er ook profijt van heeft. Als we zien dat
de kaart goed genoeg is, zul je zien dat heel veel mensen deze vrijwillig
gaan gebruiken. Dat zou volgens mij een criterium moeten zijn waaraan
ook de Partij van de Arbeid zich kan conformeren. Dan zeg je: ja, er zijn
genoeg mensen die er vrijwillig gebruik van maken. Bij 5 of 10%
niet-gebruik kun je zeggen dat je die laatste mensen een duwtje in de rug
geeft om ze over te halen. Deelt de heer Samsom de stelling dat we de
kaart dan pas moeten invoeren?
De heer Samsom (PvdA): In het algemeen natuurlijk wel. U zegt dat de
kaart goed genoeg moet zijn voordat we deze invoeren, maar dat zeggen
we hier allemaal. Van links tot rechts is iedereen dat met elkaar eens. Het
gaat er even om wanneer je dat risico neemt. We hebben in Amsterdam
en Rotterdam gezien dat je niet kunt wachten op de laatste 5% die de kaart
nog niet heeft, maar dat je op een gegeven moment moet zeggen:
jongens, koop nu allemaal die kaart, want met de strippenkaart kan het
gewoon niet meer. Dan zie je dat die laatste 40 of 50% die overstap maakt.
Dat zijn de veranderingen die mensen moeten ondergaan en dat kunnen
ze. Mensen in Nederland kunnen namelijk heel erg veel, dat valt mij elke
dag opnieuw op, maar dan moet je ze wel een beetje helpen. Daarom
stellen wij drie voorwaarden, die ik toch even scherp wil hebben, zodat de
minister ook weet waar hij aan toe is, gesteld dat hij op ons voorstel
ingaat, want dat lijkt mij wel belangrijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

7

Allereerst heeft Viziris aandacht gevraagd voor het reizen door visueel
gehandicapten. De heer Slob van de ChristenUnie voegde daar zeer
terecht mensen met een verstandelijke handicap aan toe. In Rotterdam en
Amsterdam is voor hen met kunst en vliegwerk, snel maar succesvol, een
systeem in elkaar gezet. Dat moet ook elders in het land vlekkeloos
ingevoerd worden. Het gaat helemaal niet om zoveel geld en zelfs als het
wel om een beetje geld gaat, vind ik het belangrijk genoeg. Dat moet echt
buiten twijfel goed werken.
Als je de strippenkaart uitzet, moet de OV-chipkaart wel het enige
vervoersbewijs zijn. Dat betekent dat Veolia, Connexxion en Syntus ook
moeten gaan werken met de chipkaart, maar dat is op 18 november niet
het geval. Ik betwijfel zelfs of dat bij Connexxion al in het komende jaar
het geval is. Ik wil zo min mogelijk reizigers belasten met het alsnog
kopen van een papieren kaartje, terwijl zij de lol zouden moeten hebben
van één kaart waarmee zij gewoon in- en uitstappen en klaar is Kees.
De derde voorwaarde is dat het aantal mislukte transacties, in die zin dat
mensen met de kaart in de zak naar huis lopen, vergeten uit te checken en
dan geconfronteerd worden met euro’s die met veel moeite of niet
kunnen worden teruggehaald, uiteraard tot acceptabele percentages
wordt teruggebracht, waarmee ik wil zeggen: tot een heel klein
percentage.
Dat zijn voor mij drie voorwaarden waaraan nu niet is voldaan. Ik heb er
ook geen uitzicht op dat dit op 18 november wel zo is. Ik zou willen dat er
helderheid wordt geschapen voor de regio, Oost-Nederland in dit geval,
om het een kwartaaltje uit te stellen, want we doen het geloof ik per
kwartaal, en om de boel dan goed in te voeren. Dan heeft iedereen er lol
van en dan kan de reiziger met een goed gevoel met de chipkaart in de
trein, bus, metro of tram stappen.
De heer Koolmees (D66): Voorzitter. D66 is de innovatiepartij van
Nederland. Volgens ons zijn innovaties heel waardevol voor de ontwikkeling van Nederland, want met innovaties kunnen wij het leven aangenamer en makkelijker maken. De OV-chipkaart is ondanks enige vertraging
naar ons idee nog altijd een baanbrekende mobiliteitsoplossing. Laten we
eerlijk zijn, één kaart om te betalen voor al het openbaar vervoer in
Nederland is gewoon een goed idee. Dat steunen wij nog steeds van
harte, maar de techniek is niet voldoende en bij de uitrol van de techniek
moet secuur worden geopereerd, omdat het gevaar bestaat dat je
draagvlak verliest. Er zijn signalen aan deze tafel dat je daardoor op
vertraging stuit.
D66 maakt zich zorgen over de beeldvorming. Uiteraard is er bij het
invoeren van nieuwe technologie altijd sprake van kinderziektes. Daarom
vragen wij de minister om de implementatie voorzichtig, adequaat en
ruimhartig te laten plaatsvinden. Verder vragen wij de minister om mee te
denken over het probleem dat mensen vergeten uit te checken, wat de
heer Samsom ook noemde. Volgens ons ligt hier een rol voor de minister,
want de vervoerders hebben niet echt een prikkel om dit structureel aan te
pakken.
We hebben gelezen dat het nieuws over de uitrol over Nederland positief
is. De minister schrijft dat de capaciteit van het aantal kaartlezers eind
2010 op volle sterkte is, met 2000 paaltjes, maar dat staat in contrast met
wat ProRail schrijft in de rapportage over de FENS-gelden. Daarin staat
dat 50% van de stations inmiddels voldoende palen heeft voor het in- en
uitchecken. Graag een reactie van de minister hierop.
In de derde voortgangsrapportage over het aanvalsplan OV-chipkaart
schrijft de minister dat het nationaal vervoerbewijs in de eerste helft van
2011 in de provincies Drenthe en Groningen uitgezet kan worden, maar op
de website van de OV-chipkaart staat dat de kaart daar nog niet gebruikt
kan worden. Graag hoor ik van de minister hoe deze grote stap in een
halfjaar gezet kan worden. Volgens mij zijn de randvoorwaarden daarvoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

8

nog niet vervuld. Verder vraagt D66 wanneer het eindbeeldproject
«Toekomstig landschap voor mensen met een functiebeperking» is
afgerond. Als dit nog niet is afgerond, is onze vraag waarom dit project
geen prioriteit heeft gekregen ten opzichte van andere projecten, want wij
maken ons zorgen over deze groep, die ontzettend belangrijk is voor de
acceptatie van en het draagvlak voor de OV-chipkaart in het algemeen.
De minister schrijft in de brief van 25 juni aan de Kamer dat hij een
onafhankelijke commissie instelt die een structurele oplossing moet
bieden voor het dubbele opstaptarief. Waarom denkt de minister dat
hiervoor een speciale commissie nodig is? Waarom kan het ministerie dat
niet zelf? Het zou toch niet zo’n groot probleem moeten zijn? In
aansluiting op de opmerking van de heer Bashir vraag ik of het niet eens
tijd wordt dat de minister van Verkeer en Waterstaat zelf meer regie pakt.
Bij alle problemen wordt verwezen naar onafhankelijke commissies, TLS
of de vervoerders. Dit is een belangrijk project, waarbij langzamerhand
een hoop irritatie en frustratie is ontstaan over de uitwerking. Wij denken
dat de minister een grotere regierol op zich zou kunnen nemen. Waarom
heeft hij dit tot op heden niet gedaan? Is hij bereid dat in de toekomst wel
te doen?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Er is al veel over de tafel
gegaan. Het is ook niet de eerste keer dat wij over de OV-chipkaart
spreken. De fractie van GroenLinks is ook erg voor het invoeren van de
OV-chipkaart. De bedoeling is dat het voor de reiziger aangenamer en
gemakkelijker wordt, maar niet dat hij problemen krijgt en de rekening
moet betalen. Hij betaalt gemiddeld wel dezelfde prijs, maar met
uitschieters waardoor hij soms veel meer geld kwijt is. Wij hebben ook
steeds gezegd dat je niet oude schoenen moet weggooien voordat de
nieuwe zijn ingelopen. Daarmee bedoel ik natuurlijk de strippenkaart. Wij
willen deze ook niet tot de volgende eeuw handhaven, maar wij zeggen
wel dat je deze niet weg moet doen voordat de problemen zijn opgelost,
zoals mijn collega’s ook al zeiden. Wat betreft D-day, 18 november, voor
oostelijk Nederland vinden wij ook dat er nog zo veel problemen zijn dat
je dat niet op die datum zou moeten doen, maar dat eerst die problemen
moeten worden opgelost.
De staatssecretaris heeft de OV-chipkaart heel lang beheerd. Toen kwam
de minister en nam dat over. Hij zei dat hij veel dadendrang had en dat
echt wilde aanpakken. Ik moet zeggen dat ik teleurgesteld ben omdat de
grote dadendrang in de laatste brieven van de minister alweer over is. Wij
constateren allemaal dat de OV-chipkaart in een behoorlijke dip zit en dat
er nog steeds heel veel problemen zijn. Ik vraag de minister heel direct of
hij ook «at your service» is voor de reizigers. Hij zegt: absoluut, maar ik
merk er niet zo veel van. Is dat alleen maar een praatje of kunnen wij ook
daden verwachten?
Ik heb een aantal vragen aan de minister. De eerste betreft het afhaken
van de ANWB uit het landelijk consumentenoverleg. Dat gaf natuurlijk een
schokeffect. Toen de vrienden van de ANWB de gang van zaken rond de
kilometerheffing naar hun hand trachtten te zetten, was de minister er als
de kippen bij om te stellen dat een belangrijk project zonder hun
draagvlak onmogelijk was. Mijn vraag is wat voor consequenties het heeft
dat de ANWB uit dit overleg is gestapt.
De vorige keer is een motie van mijn hand aangenomen, dat mensen er
gewoon via e-mail of sms op geattendeerd worden wanneer zij vergeten
uit te checken. Het wordt gebagatelliseerd dat het maar om 1, 1,5 of 2%
van de reizigers zou gaan, maar het gaat wel om tienduizenden reizigers
per dag die twee of drie euro te veel betalen, dus dat tikt lekker aan. Het
kan toch niet zo zijn dat dit een extra inkomensbron voor de vervoerders
is? Langzamerhand gaat het daar wel op lijken, zeg ik indringend tegen de
minister. De fractie van GroenLinks vindt dat onacceptabel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

9

Ik ben ook heel ontevreden over de wijze waarop de minister mijn motie,
waarin ik vroeg om de reiziger beter te informeren, heeft uitgevoerd. Hij
heeft het gemeld aan TLS en de vervoerders. Zij lieten weten dit nu niet
opportuun te vinden. Dan word ik toch wel een beetje boos. Dat is
natuurlijk complete arrogantie. Ik vraag de minister indringend om mijn
motie alsnog op zeer korte termijn uit te voeren. Dat is technisch gewoon
mogelijk. Op deze manier kan het natuurlijk niet.
De markt staat intussen niet stil als het gaat om die incomplete transacties. Ik wil graag dat de minister een reactie geeft op het initiatief
www.vergetenuittechecken.nl. De mensen achter deze site gaan reizigers
een service bieden om hun geld terug te vorderen. Zij nemen de
rompslomp van burgers over. De markt loopt kennelijk harder dan de
overheid. Ik vraag de minister om TLS en de vervoerders in contact te
brengen met dit initiatief. Dan schiet de uitvoering van mijn motie wellicht
wat harder op, want ik ben dat getreuzel spuugzat en de reizigers ook,
want zij betalen gewoon een te hoge rekening.
Ik heb nog een suggestie. Wat vindt de minister ervan om het borgbedrag
van € 4 te reduceren tot € 2,50 of € 3? Gezien het feit dat vervoerders een
half miljoen overhouden, pakt het wel erg gunstig uit voor de vervoerders
als je uit blijft gaan van € 4. Ik zou die balans graag wat verschuiven in het
voordeel van de reiziger. Een lagere borg is de beste garantie dat geld niet
bij de vervoerders blijft hangen maar bij de reizigers blijft.
De voorzitter: U bent nu echt aan vijf minuten, dus nog één lange zin en
dan afronden.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik wil graag dat de minister toezegt dat
het mogelijk wordt met een anonieme OV-chipkaart ook in aanmerking te
komen voor allerlei voordelen die de vervoerders nu alleen bieden bij
kaarten die niet anoniem zijn. Zij zeggen dat dit niet kan, maar het is
technisch wel degelijk mogelijk. Verder sluit ik mij aan bij de opmerkingen
over de visueel gehandicapten. Dat is ook zo’n punt dat steeds weer
terugkomt en steeds niet wordt geregeld. Ik vraag de minister hoe het zit
met mensen die na 9 uur met korting reizen. Iemand die voor 9 uur in
Groningen incheckt en naar Amsterdam gaat, moet dan de volle prijs
betalen. Kan het dan zo geregeld worden dat je vanaf Assen alsnog in
aanmerking komt voor de korting? Omdat dat nu niet mogelijk is, betalen
reizigers ook een te hoge prijs.
De heer Aptroot (VVD): Voorzitter. Wij zijn in principe voor de
OV-chipkaart, zoals bijna de hele Kamer, denk ik, maar de problemen zijn
nog steeds niet opgelost. Inderdaad is ooit de keuze gemaakt om het
allemaal decentraal te regelen. Vanaf het begin is er geen strakke regie en
geen uniformiteit. Wij vinden dat dit echt niet langer kan. Dat roepen wij al
een paar jaar. Door de vorige portefeuillehouder, de staatssecretaris, is dat
niet opgepakt. Wij hopen dat de minister en zijn opvolger dat nu wel gaan
doen.
Wij praten al een tijd over het dubbele opstaptarief. Ik lees nu dat er een
commissie wordt ingesteld, maar dat had allang opgelost moeten zijn. We
moeten niet een commissie hebben, maar hard ingrijpen. Het in- en
uitchecken per treinreis wordt onderzocht en binnenkort besproken.
Hoezo onderzocht? Gaan we het nu gewoon doen of niet? Als de NS het
kan, waarom kan het dan niet bij andere vervoermaatschappijen? Waarom
blijft de NS een ander afrekensysteem gebruiken dan de andere
vervoerders? Dat is een van de bronnen van ellende. Wij willen gewoon
één systeem.
De opbrengstneutraliteit is nog steeds niet geregeld. Wij krijgen echt veel
te veel klachten over forse prijsverhogingen. Wij weten best dat het over
het totaal gaat, dus dat we niet bij elke klacht meteen angstig moeten
worden, maar het checken daarvan duurt allemaal te lang. Wij vinden dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

10

de coulanceregeling, als iemand vergeet uit te checken, ook overal
hetzelfde zou moeten zijn. De eerste keren dat dit gebeurt, zou men
coulant moeten zijn. Als iemand blijft vergeten uit te checken, is het op
een gegeven moment zijn eigen verantwoordelijkheid en dan moet je dat
niet meer vergoeden, maar in het begin is het lastig voor mensen. De
ANWB stelt terecht dat moet worden geregistreerd wanneer de
apparatuur van TLS defect is, zodat iemand die daardoor niet kan
uitchecken, op basis daarvan zijn geld kan terugkrijgen.
Ik geloof dat wij de enige partij zijn die nog iets aan privacy doet. De
reisgegevens worden twee jaar vastgehouden. Wij vinden dat belachelijk
lang. Zes tot acht weken is acceptabel, als het erom gaat te controleren of
de afrekening klopt. Daarna moet er worden gewist. Je kunt de optie
hebben dat iemand hierover per mail informatie krijgt, als hij deze nodig
heeft als bewijsmateriaal voor de werkgever of voor een opgave van
reiskosten voor de Belastingdienst, of dat de reisgegevens worden
vastgehouden voor consumenten die daarvoor kiezen, maar bij alle
anderen die daar niet voor kiezen, moeten deze na zes tot acht weken
worden gewist. Wij vinden dit echt «big brother is watching you». Dat
wordt weer gebruikt voor allerlei dingen die wij niet willen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Privacy is ook voor ons van groot
belang. Het College bescherming persoonsgegevens zegt dat de
vervoerders geen kaarten mogen introduceren die de een ten opzichte van
de ander benadelen. Als je een anonieme kaart wilt, kom je bij veel
vervoerbedrijven niet in aanmerking voor kortingsacties. Daarmee wordt
de reiziger eigenlijk benadeeld, doordat de vervoerbedrijven zich gewoon
niet aan de afspraken houden.
De heer Aptroot (VVD): Ik ben het met u eens wat betreft het probleem
van de anonieme kaart, maar als je een ouderen- of seniorenkorting zou
willen hebben, moet je wel gegevens opgeven. Waarom willen mensen
een anonieme kaart? Ik heb zelf een anonieme kaart, omdat ik het
principieel onjuist vind dat commerciële bedrijven twee jaar lang mijn
gegevens vasthouden. Als je ervoor zorgt dat die gegevens na zes tot acht
weken worden gewist, is het probleem grotendeels opgelost, maar ik ben
het met u eens dat er een ongelijkheid is ontstaan.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Daar ben ik blij om, want dan kunnen
wij misschien stappen zetten op dit punt. Ik heb nog een vervolgvraag
over 65-plussers die gebruik willen maken van een kortingskaart. Zij
kunnen dat nu alleen maar met een niet-anonieme kaart. Ik heb eerder
voorgesteld om een roze OV-chipkaart in te voeren, zodat duidelijk is dat
het gaat om een kortingskaart voor ouderen. Daarover wordt ook gezegd
dat men er niet aan wil. Ziet de VVD-fractie iets in dat idee?
De heer Aptroot (VVD): U hebt dat een tijdje geleden geopperd en toen
hebben wij gezegd dat wij met u zoeken naar een manier om mensen op
een gelijke manier te behandelen, ook financieel, en om al die gegevens
niet vast te houden. Dit zou een oplossing kunnen zijn. Wat ons betreft is
elke oplossing welkom.
Wij vinden de tijdelijke maatregelen voor visueel gehandicapten die er nu
in twee steden zijn, prima. Deze zijn genomen op basis van een motie die
ik heb ingediend. Wij vinden dat deze groep overal geholpen moet
worden. Het grootste probleem van de OV-chipkaart vinden wij dat veel
visueel gehandicapten niet meer zelfstandig kunnen reizen. Zij willen
zelfstandig kunnen reizen, zonder dat zij overal geholpen moeten worden
of mensen bij zich moeten hebben. Dat is het meest essentiële probleem.
Ik heb de enorme pakken papier bekeken met de eindbeelden, maar dit
zijn geen eindbeelden, omdat daarin helemaal niet wordt aangegeven hoe
het in de toekomst is. Het zijn lijstjes van problemen waarover men het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

11

eens is dat het een probleem is dat opgelost moet worden en waarbij men
de intentie heeft om het op te lossen, maar je hebt er niets aan. Wij willen
één duidelijk eindbeeld. Wat is er straks? Wanneer hebben we dat voor
het hele ov, dus inclusief NS? Je moet niet de ene keer op het perron inen uitchecken en de andere keer in het voertuig. Je moet niet hebben dat
de poortjes soms dichtgaan en soms open blijven staan. Je moet niet op
een station of ov-knooppunt verschillende procedures hebben voor
verschillende vervoerders, terwijl andere wel zijn gesynchroniseerd. Dat
zal nooit goed werken.
Wij vinden dat de ANWB een stevige brief, goed gemotiveerd, heeft
gestuurd over het uit het overleg stappen. Wij vragen de minister om de
regie te pakken en iedereen bij elkaar te roepen. Wij weten dat de
bevoegdheden vooral decentraal liggen, maar wij hebben gezien dat deze
minister kan doorpakken. Dat is met asfalt goed gelukt, en daar zijn wij
ook heel blij mee, maar wij vragen hem om dat bij de OV-chipkaart ook te
doen. Hij heeft misschien nog een week, dus er kan nog van alles
gebeuren. Als hij hierbij net zo doortastend is, krijgen wij het nog goed
voor elkaar bij dit dossier. Met anderen vinden wij dat wij moeten stoppen
met de uitrol van de OV-chipkaart, in de zin dat het papieren vervoerbewijs in het Oosten wordt afgeschaft. Dat is niet omdat wij echt willen
stoppen, maar omdat we nu een ultiem drukmiddel moeten gebruiken om
iedereen te dwingen om aan tafel met de minister echt definitieve
afspraken te maken en strakke regie te krijgen. Dat moet gebeuren omdat
de NS nog afwijkende dingen heeft. De minister moet direct ingrijpen en
de NS er bijsleuren. Dan komt het hopelijk nog in orde, maar het is
eigenlijk al twee over twaalf.
De heer De Rouwe (CDA): Mevrouw de voorzitter. Net als de heer Aptroot
heb ik ook de eindbeeldstudies gelezen. Ik moet zeggen dat deze in mijn
ogen niet zozeer eindbeeldstudies waren als wel pijnbeeldstudies, omdat
er vooral veel problemen in staan en weinig oplossingen. Daarom denk ik
dat het goed is als er een aanscherping van komt. Ik hoor graag hoe de
minister van die pijnbeeldstudies echte eindbeeldstudies wil maken.
Ik haal er enkele punten uit. De minister stelt een commissie in om een
structurele oplossing te zoeken voor het dubbele opstaptarief. Ik doe de
minister de suggestie om de vervoerders te laten weten dat er per
1 februari 2011 nog maar één keer een opstaptarief mag worden geheven.
Dat is technisch mogelijk, want dat gebeurt nu ook al bij de strippenkaarten. De vervoerders moeten dan zelf maar onderling uitvechten,
uitdiscussiëren of uitonderhandelen hoe zij dit gaan verdelen.
De minister zou op dit dossier een strakkere regie kunnen en mogen
voeren en de einddoelen moeten vaststellen, waarbij de uitvoering wordt
gelaten aan de betrokkenen die echt verantwoordelijk zijn. Dat is eigenlijk
net als bij het werk van een eenvoudig Kamerlid; de Kamer geeft de
hoofdlijnen aan en de uitvoering is aan de minister.
De minister geeft in zijn brief van september aan dat de strippenkaart nog
voor eind van dit jaar in grote delen van het land afgeschaft zal worden.
Tijdens het vorige debat heeft mijn collega Mastwijk met de staatssecretaris besproken dat het verder afschaffen van een strippenkaart pas zou
moeten worden doorgevoerd als de OV-chipkaart landelijk ingevoerd was.
Dat is nog niet zo. De logica daarvan blijft echter overeind. Wat mijn
fractie betreft zouden de strippenkaarten in Nijmegen bijvoorbeeld pas
moeten worden afgeschaft als het ook mogelijk is om met de trein van
Roermond naar Nijmegen te reizen, zonder dat er te veel betaald wordt en
dus zonder een dubbel opstaptarief.
Hoe gaan wij de komende tijd om met het oosten? De heer Samsom en
anderen vroegen dit ook al. Mijn fractie is voorstander van het uiteindelijk
afschaffen van de strippenkaart. Dit kan alleen als de consument de
OV-chipkaart praktisch, goed bruikbaar en breed toepasbaar kan inzetten.
Er moeten nog verbeteringen plaatsvinden. Wij zien ook dat de regio het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

12

graag wil. Dat moeten wij ook onderkennen. De betrokken organisaties
hebben er vertrouwen in. In de praktijk knelt het nu. Kan de minister
daarom in de komende tijd met de regio, met de consumenten en
vervoerders daar, tot acceptabele oplossingen komen om de doelen te
behalen? Graag ontvang ik een reactie van de minister. Kan de minister
nog eens klip-en-klaar uitleggen welke criteria hij heeft om tot de
conclusie te komen dat de strippenkaart uiteindelijk afgeschaft dient te
worden?
Mijn fractie vraagt ook om aandacht voor de brief van de CG-Raad
(Chronisch zieken en Gehandicaptenraad) en het Platform VG (Verstandelijke Gehandicapten). In deze brief wordt gevraagd, het openbaar vervoer
toegankelijk te houden voor mensen met een beperking. Mensen met een
beperking moeten net als iedereen en op dezelfde manier gebruik kunnen
maken van het openbaar vervoer. Wij voelen er niets voor om voor deze
mensen allemaal verschillende regelingen te hebben. Het vervoer moet zo
ingericht zijn dat zij er normaal gebruik van kunnen maken. In de
overgang naar uiteindelijke oplossingen voelt mijn fractie wel voor de
voorstellen die deze raad en het platform. Wij vragen de minister om een
reactie hierop.
Ik heb nog een opmerking over de gegevensverwerker Trans Link
Systems. Volgens de directeuren van die firma gaat het uitstekend met de
chipkaart. Zij gunnen elkaar meer geld dan onze eigen minister-president.
Dit soort beelden draagt niet bij aan een beter draagvlak voor de
OV-chipkaart. Deze beelden dragen eerder ertoe bij dat het draagvlak nog
dunner wordt dan de chipkaart zelf. Wij hebben hierover al eerder
gesproken met de minister, namelijk bij het AO over FENS-gelden. Toen
heeft de minister de duidelijke toezegging gedaan om dit op te pakken en
te onderzoeken. Hij wilde eerst de feiten op tafel hebben en dan met een
brief naar de Kamer komen. Mijn collega’s die met moties schermen, wijs
ik erop dat wij dit al afgekaart hebben. De minister heeft die brief reeds
toegezegd op mijn verzoek. Ik deel echter de zorg van de SP en van
andere partijen in dit kader. Wanneer komt die brief? De Kamer wil die
heel graag snel ontvangen. Kan de minister daarom een datum hiervoor
geven?
Mijn laatste opmerking gaat over het eindbeeld van de internationale
reiziger. Het kan niet de bedoeling zijn dat een reiziger uit Hannover met
de internationale trein in Amsterdam aankomt maar het perron niet kan
verlaten, omdat hij geen OV-chipkaart heeft. Er komt echter goed nieuws
van de buren. Vanuit de Verband Deutscher Verkehrsunternehmen (VDV)
komt het signaal dat die ook wil starten met de OV-chipkaart. De
voorwaarde van de VDV is dat die kaart complementair is aan de
Nederlandse kaart, want dan zijn verbindingen mogelijk. Dat is ook nodig.
Is de minister bereid om deze uitgestoken hand aan te nemen?
De voorzitter: Wij zijn gekomen aan het einde van de eerste termijn van
de Kamer. De minister kan direct antwoorden. Per woordvoerder sta ik
twee interrupties toe.
Minister Eurlings: Voorzitter. Ik begin direct met de beantwoording, want
mij moet ook het nodige van het hart. Er is veel gebeurd rond de
OV-chipkaart. De meeste Kamerleden hebben gerefereerd aan debatten in
de laatste jaren, ook met mijn ambtsvoorganger, de staatssecretaris van
Verkeer en Waterstaat. De laatste zes maanden ben ik verantwoordelijk
voor dit dossier. In de afgelopen weken is er veel gebeurd. Het is daarom
zeer goed dat ik nog hierover kan spreken met de Kamer. Ik heb
bovendien een paar aankondigingen.
Voordat ik inga op concrete vragen, stel ik allereerst de vraag: waar staan
wij nu? Op zich is het begrijpelijk dat wij een aantal ingroeiproblemen
hebben. Dat zie je bij iedere technologische sprong. Wij zitten nog in de
invoeringsfase en het is onvermijdelijk dat wij daarin stuiten op een aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

13

vervelende problemen. Wij moeten stevig zijn om die problemen op te
lossen. Je kunt het vertrouwen in een nieuw systeem immers maar één
keer winnen. Als je het verspeelt, kun je het later slechts met moeite
terugwinnen. Je kunt het vertrouwen ook verknallen op het moment van
de invoering. Daarom moeten wij er stevig bovenop zitten. Om die reden
waardeer ik de kritiek op de dingen die nog niet goed gaan dan ook als
positieve kritiek. Wij kunnen die goed gebruiken, want de kaart moet het
alledaagse reizen niet moeilijker, maar juist gemakkelijker maken. Dit
vergt een stevige en een stevigere aanpak.
Ik vat kort een aantal zaken bij de hoorns. Ik betreur het dat de ANWB uit
het LCO (Landelijk Consumentenoverleg OV-chipkaart is gestapt, met
name omdat de ANWB de belangen van de achterban daardoor niet meer
daar kan inbrengen. De andere deelnemers aan het LCO hebben mij
vanochtend laten weten, in gesprek te blijven over de invoering van de
OV-chipkaart. Zij zeggen wel dat er nog de nodige knelpunten zijn.
Oplossingen zijn op korte termijn nodig. Ik noem in dit kader de distributie. De aanvraagformulieren voor p-kaarten zijn voor mensen zonder
internet moeilijk verkrijgbaar. Die situatie moet verbeteren en ik zal erop
toezien dat dit snel wordt opgepakt.
Er wordt een pilot gestart voor een landelijke versie van de Viziriskaart. De
CG-Raad was er voorstander van om behalve de blinden en slechtzienden
ook andere houders van een OV-begeleiderskaart daarbij te betrekken. De
overheden en bedrijven zijn bezig met de pilot voor blinden en slechtzienden. Ik zal de wens van de CG-Raad met kracht onder hun aandacht
brengen.
De heer Slob (ChristenUnie): Komt de minister nog apart terug op de
blinden en de slechtzienden? Voorzitter, als dit het geval is, wilt u dan bij
mij geen streepje zetten zodat ik deze interruptie nog even tegoed houd?
Minister Eurlings: Ik kom daar inderdaad zo nog op terug. Het uitzetten
van het nationaal vervoerbewijs in Oost-Nederland is mijn volgende
onderwerp. Eerder dit jaar zijn Amsterdam en Rotterdam volledig
overgestapt op de OV-chipkaart. Inmiddels staan meer overheden in de
startblokken om diezelfde overstap te maken. Ik heb van vijf decentrale
overheden een verzoek daartoe ontvangen. Ik heb de opmerkingen van de
Kamer in dat verband gehoord. Ik heb respect voor de manier waarop de
decentrale overheden hiermee bezig zijn. In het oosten van het land heeft
er intensief contact met de consumentenorganisaties plaatsgevonden.
Men probeert dit echt heel actief op te pakken en is dan ook een stuk op
streek. De commissie-Kist heeft dan ook positief geoordeeld over het
oosten van het land. Ik ga dadelijk op de concrete vragen in dit kader in. Ik
vind het echter zelf een probleem dat het percentage incomplete
transacties nog erg hoog is. Dit is een zorgpunt dat iedere keer weer tot
ophef leidt en terugkomt in de discussies in het parlement. Zowel het
gemiddelde in sommige gebieden daar als ook de uitschieters bij
individuele vervoerders zijn erg hoog; beduidend hoger dan in
Amsterdam en Rotterdam op het moment van de omschakeling.
Verder is er voor twee overheden een negatief consumentenadvies
uitgebracht. Ik hecht er zeer aan dat de consumenten de overgang van
strip naar chip steunen en met een verzoek tot uitzetten kunnen
instemmen. Ik zal de provincies en stadsregio’s vragen om de consumenten mee te nemen en om te laten zien dat technische onvolkomenheden aangepakt worden. Ik wil namelijk dat het percentage incomplete
transacties in de komende tijd daalt. Ik weet dat men daarvoor in de regio
Oost-Nederland erg zijn best doet, maar ik wil het nu ook zien. Wij moeten
in de praktijk zien dat dit percentage daalt. Ik heb er vertrouwen in dat dit
kan en dat het gaat gebeuren. Meten is wat dat betreft echter weten. Ik zal
daarom de bestuurders in de regio vragen nog even de punten op de i te
zetten. In Amsterdam is het ook zo gebeurd. In de uitwisseling met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

14

Amsterdam hebben mijn ambtsvoorganger en ik ook gevraagd om nog
even de punten op de i te zeggen en erop aangedrongen dat het
percentage incomplete transacties omlaag moet. Wij hebben nog even
extra tijd genomen en toen was het moment daar om het te doen.
Met enkele decentrale bestuurders heb ik reeds contact hierover gehad.
Die decentrale bestuurders zien ook in dat het percentage incomplete
transacties verder omlaag moet. Het percentage is nu namelijk erg hoog.
Dat is ook mijn eigen opinie. Ik kan dus instemmen met het gevoelen van
de Kamer dat wij daar extra tijd voor moeten nemen. De overheden en de
consumentenorganisaties moeten er nu dus vol tegenaan. Zij moeten vol
aan de bak om de komende maanden het percentage incomplete
transacties in die regio naar beneden te krijgen.
De heer Samsom (PvdA): De minister hangt het nu alleen op aan de
incomplete transacties, maar ik begrijp dat hij nog niet helemaal klaar is.
Dan wacht ik even met mijn interruptie.
Minister Eurlings: Wij moeten de ambitie hebben om snel verbeteringen
te bereiken. Daarom stel ik in plaats van 18 november een nieuwe
richtdatum voor, namelijk 1 februari 2011. Dat is tweeënhalve maand extra
tijd. Mijn ambtsopvolger zal dan over tweeënhalve maand met de Kamer
het besluit moeten nemen. Ik heb er vertrouwen in dat tegen die tijd het
percentage incomplete transacties behoorlijk is gedaald. Ik wil het echter
wel ook zien! Ook de technische onvolkomenheden moeten dan beter
onder de knie zijn. De heer Samsom refereerde terecht daaraan. Wij
moeten ook in dat verband significante verbetering zien. Het bijkomend
voordeel van die tweeënhalve maand extra tijd is dat de trein van
Roermond richting Nijmegen aangetakt zal zijn op het nieuwe systeem. De
heer Samsom en de heer De Rouwe noemden dit ook. Daarmee komen
wij ook voor een gedeelte tegemoet aan de kritiek van de consumentenorganisaties. Het gaat dus om een beetje extra tijd om de puntjes op de i te
zetten. Het uitzetten van het nationaal vervoersbewijs kun je maar één
keer doen. Net als destijds bij Amsterdam wil ik ook nu meer tijd nemen in
het oosten van Nederland. Dat is legitiem. Als je het percentage incomplete transacties vergelijkt, is dit nu op veel plekken beduidend hoger dan
in Amsterdam en Rotterdam op het moment van het uitzetten van het
nationaal vervoerbewijs.
De heer Slob (ChristenUnie): Het is goed en plezierig nieuws dat de
minister dit naar zich toe trekt of in ieder geval naar het Rijk toe trekt. Het
overlegplatform voor regionale overheden is weggevallen en daardoor
ontstaat er een soort vacuüm. Ik vind het van belang dat nergens concrete
aanbevelingen zijn geformuleerd. Dat was ook een gemis in de eindbeeldstudies die wij gehad hebben. Kan ik ervan op aan dat de minister de door
de Kamer genoemde punten vrij hard zal formuleren en mee zal geven als
keiharde doelen die gerealiseerd moeten zijn voor het definitieve groene
licht op 1 februari? Die datum lijkt mij heel plezierig. Als de minister er
behoefte aan heeft, kunnen wij die punten ook in moties vastleggen. Ik
doe dat liever niet, maar als het moet, dan kan het.
Minister Eurlings: Ik zal dit zeker doorgeven. Ik heb op mijn manier
geprobeerd om de technische onvolkomenheden en het percentage
incomplete transacties te verhelpen. Bovendien moet de belangrijke
verbinding tussen Roermond en Nijmegen aan het nieuwe systeem
aanhechten. Ik ben het eens met de heer Slob. Zijn opvatting is ook mijn
lijn. Ik zal de andere punten ook doorgeven. Vanzelfsprekend zal er een
goede uitwisseling met de Kamer zijn, zodat wij over tweeënhalve maand
met een ruime Kamermeerderheid het besluit tot groen licht kunnen
nemen. Dit is geen desavouering van wiens inspanning dan ook. Ik heb
echt respect voor de bestuurders in het oosten van het land, die heel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

15

intensief contact onderhouden met de consumentenorganisaties. Juist
omdat men er zo hard aan werkt, is het zinnig om dit proces nog
tweeënhalve maand de tijd te geven. Ik ben er namelijk van overtuigd dat
wij over tweeënhalve maand behoorlijk betere cijfers kunnen presenteren.
De heer Bashir (SP): Ik ben content met het feit dat de minister extra tijd
neemt om naar de problemen te kijken. Ik heb wel een probleem met de
definitie van een goed percentage incomplete transacties. De minister zal
daarop terugkomen. Ik wil echter graag de richting van het percentagedoel weten. Daarnaast is er nog een aantal andere problemen, zoals
het feit dat je vooral bij regionale spoorbedrijven niet overal met de
OV-chipkaart kunt inchecken. Bovendien zijn er de dubbele instaptarieven.
De mensen worden straks verplicht om de OV-chipkaart te gebruiken en
worden dus daarmee geconfronteerd. Kan de minister hierop reageren?
Minister Eurlings: Ik kom straks uit-en-te-na op het dubbele opstaptarief
terug. Als wij extra tijd nemen, hebben wij wat betreft de verkniptheid van
de systemen het voordeel dat Veolia is aangetakt. Syntus is stevig aan het
investeren. Dat is prima. Bij Connexxion kan het nog enige tijd duren. Ik
jaag erachter aan. Op het eind meld ik in dit verband nog een nieuw
initiatief waarvan ik veel verwacht. Als wij op de aansluiting van de
allerlaatste vervoerder wachten, gaat het heel lang duren. Dan is de druk
van het proces. Daar scheiden onze wegen wellicht een beetje. Ik heb dus
een ander inzicht dan de heer Bashir. Als wij op 1 februari vaststellen dat
er behoorlijk lagere percentages aan incomplete transacties zijn, dat de
technische onvolkomenheden aangepakt zijn en Veolia aangetakt is, dan
vind ik het verantwoord om het licht op groen te zetten. Een meerderheid
van de Kamer sprak ook met die klankkleur, maar het is dadelijk aan de
Kamer om ernaar te kijken, samen met mijn opvolger. De Kamer krijgt de
gegevens straks. Het is moeilijk om een bepaald percentage te noemen,
omdat iedere vervoerder momenteel een totaal andere uitgangspositie en
problematiek heeft. Als je nu één percentage noemt, is dat voor de ene
vervoerder totaal zonder ambitie, terwijl het voor de andere bijna
onhaalbaar is. Ik wil dat die percentages omlaag gaan en dat wij minstens
een met Rotterdam of Amsterdam vergelijkbaar percentage hebben. Daar
gaat het mij om. Nu zitten wij er in die regio behoorlijk boven.
De heer Bashir (SP): Een met Amsterdam vergelijkbaar percentage is
meer dan wat de minister net zei. De minister zegt dat wij op 1 februari de
stap in die heel grote regio zullen zetten. Ik wil ook dan nog steeds de
garantie hebben dat de dubbele opstaptarieven verdwenen zijn en de
laatste vervoerder dus ook overstapt op de OV-chipkaart. Bovendien was
het de afspraak tussen de Kamer en de regering dat de gemiddelde
reiziger er niet op achteruit zal gaan. Die mag echt niet meer gaan betalen.
Minister Eurlings: De commissie-Kist heeft positief geadviseerd over het
oosten van het land. Er zal dus geen geld aan worden overgehouden: er is
opbrengstneutraliteit. Ik kom er zo nog op terug, maar ik ben tegen een
dubbel opstaptarief. Dat heb ik vanaf mijn eerste debat over de
OV-chipkaart helder gezegd. Dat kan niet. Het is technisch echter nog een
hele tour de force. Wij hebben daarvoor immers de medewerking van tal
van partijen nodig. Het papieren kaartje in de trein blijft dus in de lucht,
zolang dit niet is opgelost. Als mensen een overstap hebben, waarvoor ze
dubbel zouden moeten betalen, kunnen zij gewoon met de papieren kaart
blijven reizen in de trein. Ik ga er echter maximale druk op zetten. Ik kom
zo echt nog terug op dit onderwerp. Ik wil de dingen niet dubbel vertellen.
De heer Samsom (PvdA): Gelukkig is één vraag beantwoord. Het
richtpercentage is dus het percentage dat Amsterdam en Rotterdam
vertoonden op de dag van de omschakeling. Dat is nog wel een klus, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

16

de minister heeft er vertrouwen in dat dit gaat lukken. Ik heb nog niet
gehoord of Viziris voor iedereen toegankelijk is in het gebied waar gereisd
wordt. Ik ga ervan uit dat dit goed begrepen is. Wij moeten eerlijk zijn. Als
wij op 1 februari omschakelen of de strippenkaart uitzetten, zoals het heet,
werkt er dus één vervoerder, namelijk Connexxion, en wellicht zelfs twee,
nog steeds met papieren kaartjes. Dat is een ingewikkelde afweging, maar
het nadeel van nog langer doorgaan met twee systemen naast elkaar is
nog meer onduidelijkheid en verslapping van de urgentie. Dat is voor mij
ook belangrijk. De afweging is dus moeilijk. Wij moeten er eerlijk over zijn
dat het op 1 februari niet perfect is. Is het dan goed genoeg? Dat zullen wij
in de tweede termijn bepalen. Mijn beeld is nu scherp. Kan de minister
antwoord geven op de Viziris-vraag? Is het rijden voor gehandicapten en
slechtzienden ook in Oost-Nederland op orde zodra wij de strippenkaart
afschaffen?
Minister Eurlings: Ja, dat is dan in orde. Dat is helder. Dit is een
belangrijk punt. Ik had het niet genoemd, maar dit is ook een van de
argumenten om het nu uit te stellen. Wij moeten namelijk eerst de punten
op de i zetten. De heer Samsom schetst een terecht beeld van waar wij in
februari staan. Dat heeft hij scherp gezien en goed verwoord. Ik benadruk
echter wel dat ik nu geen besluit neem om dit op 1 februari te doen. Ik
zeg: wij richten ons hierop. Het is aan de Kamer en mijn opvolger om over
tweeënhalve maand het definitieve besluit te nemen. Ik ga uit van
percentages vergelijkbaar met die in Amsterdam en Rotterdam, alhoewel
die ook een beetje uit elkaar lagen. Het is aan de Kamer en mijn opvolger
om te bezien of de gemaakte beweging voldoende is om de Kamer ervan
te overtuigen dat dit zo stevig door zal gaan dat je uiteindelijk echt heel
laag uitkomt. Er moet een helder beeld zijn van waar wij nu staan en waar
wij over tweeënhalve maand zullen staan. Uiteindelijk zal het daarom
gaan. Het is werk in uitvoering. Dit is een goede middenweg en ik dank de
Kamer voor de reactie hierop.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Het is mooi dat er gekeken wordt naar
Oost-Nederland in verband met de problemen met de OV-chipkaart, de
incomplete transacties en Viziris. Het is goed dat de strippenkaart daar iets
later wordt afgeschaft. De minister gaat vol aan de bak en vindt dat de
percentages omlaag moeten. Naar welk getal moeten die dan omlaag?
Het gaat nu nog om tienduizenden incomplete transacties per week. Wij
hebben tienduizend klachten over de OV-chipkaart binnengekregen op
onze eigen site. Hoe gaat de minister het praktisch aanpakken? Verbeteren
wij de terugbetaling? Krijgen mensen bericht? Doen wij daar iets aan? Op
dit moment loopt het gewoon spaak en betalen de reizigers de rekening.
Minister Eurlings: Ik ben het met mevrouw Van Gent eens en kom zo op
haar opmerkingen terug, als dat mag.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik wil weten hoe het zit met dat
percentage. De minister zegt dat de incomplete transacties in
Oost-Nederland moeten dalen. Hoe en naar wat? Anders is dit te veel
peptalk en worden daaraan te weinig praktische consequenties
verbonden. Wij moeten dit kunnen checken, ook bij de opvolger van de
minister.
Minister Eurlings: Ik snap de vragen en ik zal mijn reactie anders
opbouwen zodat ik niet te lang blijf hangen. Laat ik tot de kern van mijn
repliek komen. Na zes maanden verantwoordelijkheid op dit dossier vind
ik dat er echt te weinig regie is. Naar mijn mening is dit niet goed opgezet.
Te veel mensen zijn een beetje verantwoordelijk en bijna niemand is echt
verantwoordelijk. Dat is zorgwekkend en dat meen ik oprecht. In mijn
laatste week als minister wil ik een stevige poging doen om de regie te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

17

versterken. Dat is echt nodig in het belang van de vervoerders, van de
Kamer en van mij als politicusbestuurder, maar bovenal in het belang van
de consument. Ik stel daarom een commissie in die met voorstellen moet
komen voor een nieuwe landelijke organisatiestructuur. In die organisatiestructuur moet de strakke regie veel meer ingebed zijn. Daarnaast zal de
commissie ook kijken naar een structurele rol van TLS bij het betrouwbaar
functioneren van de OV-chipkaart in de toekomst. Een goed functionerend
TLS is van cruciaal belang. Dit moet beter worden afgezekerd. De
voorstellen voor een nieuwe organisatiestructuur zullen ook gebruikt
worden om op landelijk niveau betere afspraken te maken over tarieven
en distributie. De tijdelijke structuur moet nu worden opgevolgd door een
goede, strakke landelijke structuur.
De commissie zal ook kijken naar het dubbele opstaptarief. Ik ben van
mening dat een dubbel opstaptarief niet kan. Wij zitten echter met
technische complicaties. De specialisten van de vervoerders zeggen dat
voor de oplossing daarvan anderhalf jaar nodig is. Vervolgens komen er
weer tariefdiscussies. Ik kan dit nu niet afdwingen door de gekozen
structuur. Ik geef de commissie de opdracht om dat dubbele opstaptarief
te voorkomen en uit te zoeken hoe dit zo snel mogelijk kan. Na de
jarenlange discussies over de regierol en zeker na alle ophef van de
laatste weken is het voor de geloofwaardigheid van de OV-chipkaart
cruciaal dat de regie wordt versterkt. Wij moeten dus echt een landelijke
organisatiestructuur krijgen waarin dit is ingebed. Dit is een pittige
opdracht en die vergt een stevige voorzitter. Ik ben heel blij te kunnen
meedelen dat de heer Gerd Leers deze opdracht op zich zal nemen. Hij is
zeer gemotiveerd om met goede resultaten te komen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): De heer Leers krijgt misschien nog een
andere roeping, maar goed. Dit is niet helemaal het antwoord op mijn
vraag, zoals ook een beetje aan mijn gezicht te zien is. Ik vind die
commissie leuk, maar wat schiet de reiziger daar op korte termijn mee op?
Dat is mijn grote probleem. Wij praten nu niet voor het eerst over het
dubbele opstaptarief, de distributie en de incomplete transacties. Er is
zelfs een aangenomen motie in dit kader, maar de vervoersbedrijven
hebben daar gewoon maling aan. De minister kan in zijn laatste week een
commissie instellen, maar hij kan ook nog wel wat meer doen. Hij heeft
zich namelijk met een kluitje in het riet laten sturen met betrekking tot die
incomplete transacties. Wat kan de reiziger op dit moment concreet van
minister Eurlings, at your service, verwachten? Ik heb heel goed gekeken
zaterdag en daarom doe ik de minister nu na.
Minister Eurlings: Mevrouw Van Gent spreekt passioneel. Dat ligt mij
ook. Ik heb vanochtend de Paul Nouwen Award mogen uitreiken aan Peter
Elverding voor het voorzitterschap van zijn commissie over de versnelling
van de aanleg van infrastructuur. Mevrouw Van Gent kent mij niet als een
minister die een commissie instelt om een commissie in te stellen en er
vervolgens niets mee te doen. Ik ben van mening dat die regie er nu moet
worden ingebracht door een nieuwe organisatiestructuur. De regie is te
gering. Wij zitten samen in een heel moeilijke positie. Wij willen van alles,
maar wij hebben altijd de medewerking van alles en iedereen nodig.
Anders gebeurt het niet. Dit moet strakker. Anders houden wij jarenlang
dit soort discussies. Wij kunnen er nu beter één keer fundamenteel naar
kijken. Dan kunnen de Kamer en de minister van Verkeer fundamentele
knopen doorhakken. Dit verwacht ik hiervan.
Mensen zullen niet gedwongen worden om een dubbel opstaptarief van
trein naar trein te betalen. Dat zit nu wel in het systeem, maar ik wil dat
niet hebben. Het papieren kaartje blijft daarom in de trein totdat de
OV-chipkaart geen dubbel opstaptarief meer kent. Mensen die dus van
Swalmen, boven Roermond, naar het mooie Valkenburg aan de Geul
reizen, kopen gewoon een papieren kaartje. Met de OV-chipkaart betalen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

18

zij in dat geval anders drie keer een opstaptarief en dat vind ik echt
onacceptabel. De commissie-Leers heeft de opdracht om te bekijken hoe
deze verandering in het chipkaartsysteem technisch zo snel mogelijk kan
worden doorgevoerd. Anderhalf jaar is heel erg lang voor een technische
aanpassing. Dat is te lang. Nu gaan wij diep erin om te kijken of en hoe
het sneller kan. De heer Leers is geen doetje; hij begint hieraan met
overtuiging. Er komt nu een nieuwe parlementaire periode. Als wij willen
voorkomen dat dit debat zich herhaalt en de Kamer iedere keer boos en
teleurgesteld is, is die fundamentelere kijk naar een nieuwe organisatiestructuur hard nodig. Dit is de manier om de regie te versterken. Ik ben blij
dat ik dit nog in gang kan zetten. Na zes maanden met dit dossier gewerkt
te hebben, zeg ik: dit is hard nodig!
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik gebruik mijn tweede interruptie,
want ik krijg een incompleet antwoord. De minister accepteert het dubbele
opstaptarief niet. Hij verbindt dit echter ook weer aan de commissie. Het
gaat er mij om dat er zeer vele incomplete transacties plaatsvinden. De
vervoersbedrijven steken tonnen in hun zakken omdat de restitutie niet
soepel genoeg plaatsvindt. Er zijn handreikingen gedaan, zodat dit wel
kan. Wij kaarten dit niet voor het eerst aan. De minister moet dit gewoon
regelen; hij moet dit zeer serieus en indringend met de vervoersmaatschappijen bespreken, net als het dubbele opstaptarief. De minister doet
dat echter niet; hij komt met een commissie. Op de langere termijn
hebben wij daar iets aan, maar ook op korte termijn moet een aantal
problemen voor de reizigers opgelost worden.
Minister Eurlings: Als ik gewoon mijn verhaal had kunnen houden, had
mevrouw Van Gent allang een antwoord op haar vraag gehad. Ik zeg dit in
alle vriendelijkheid. Ik kom niet door mijn verhaal, omdat ik iedere keer
direct gevraagd word. Dat hoort erbij, maar ik heb al twee keer gezegd dat
ik terugkom op de incomplete transacties, op het coulancebeleid en op het
dubbele opstaptarief. Mevrouw Van Gent, heb vertrouwen erin! «Ut kump
good», zeggen wij bij ons thuis.
De voorzitter: De minister zal er nog op terugkomen, want mevrouw Van
Gent wil hierop een antwoord hebben.
De heer Aptroot (VVD): Het is verstandiger als de minister eerst zijn
verhaal afmaakt. Ik zie dus af van mijn interruptie.
Minister Eurlings: Dan ga ik nu in op de incomplete transacties en het
coulancebeleid. Er is al vaak gesproken over de mensen die na hun tram-,
bus- of metroreis vergeten uit te checken. In dat geval wordt er € 4 van
hun kaart afgeschreven. De vervoerders nemen maatregelen om reizigers
te helpen het uitchecken niet te vergeten, zoals omroepberichten. Ik neem
vaak de tram in Den Haag en hoor die oproep ongeveer om de twee
haltes. De reiziger kan bovendien, zeker in de gewenningsperiode, het
geld terugvragen bij de vervoerder. Vervoerders hebben een zogenaamd
coulancebeleid. Ik ben echter van mening dat het coulancebeleid niet
overal goed is geregeld. Reizigers moeten soms te veel moeite doen om
het te veel betaalde geld terug te krijgen. Ik ben het dus ermee eens dat
die coulanceregeling verbeterd moet worden. Ik heb de vervoerders
daarom laten weten dat zij alles in het werk moeten stellen om de
reizigers duidelijker te informeren en een ruimhartig en klantvriendelijk
coulancebeleid te hanteren. Ik zal daarop toezien. Aan de Kamer zal
worden gerapporteerd hoe zich dit op korte termijn ontwikkelt.
Naast het coulancebeleid moet ook de bron worden aangepakt. Het aantal
incomplete transacties moet en kan worden beperkt. Ik heb de sector
aangesproken, maatregelen te treffen om het percentage verder omlaag
te brengen. Ik heb zojuist met betrekking tot het oosten van het land ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

19

nadrukkelijk gezegd dat ik het percentage te hoog vind om het nationaal
vervoerbewijs uit te zetten. De ontwikkelingen in dit verband moeten
scherp worden gevolgd.
Verder heb ik bij de vervoerders erop aangedrongen dat zij erop toezien
dat eventueel overgebleven geld als gevolg van die incomplete transacties aan aanvullende maatregelen wordt besteed die de reiziger ten
goede komen. Tot mijn genoegen heeft het GVB in Amsterdam aangegeven dat het overgebleven geld ten goede komt aan het openbaar
vervoer. Ik verwacht dat alle vervoerders dit voorbeeld zullen volgen. Er
mag geen euro worden verdiend aan incomplete transacties.
Ik ben blij dat de Kamer zo kritisch is. Wij moeten de druk maximaal
maken. Dat is hard nodig. Mevrouw Van Gent stelde een handig systeem
via internet voor. Zij heeft gezegd dat de vervoerders dit systeem nu niet
opportuun vonden. Ik laat het daar niet bij zitten en voer de druk nu
maximaal op om toch tot zo’n systeem te komen en geef daarbij aan, hoe
het wel kan. Ik laat dit dus niet los. Ik vond het een goed voorstel. Anders
had ik niet zo gereageerd. Ik heb gemeld dat ik zo snel als mogelijk
daarover zal berichten. Ik heb tegen de vervoerbedrijven gezegd dat ik het
niet bij dat antwoord laat zitten. Ik wil de diepte in en wil precies en
concreet weten waarom dat niet zou kunnen; ik geloof het namelijk niet en
daarom wil ik weten hoe dit wel kan. Daarover ontvangt de Kamer op
korte termijn een bericht. Wij laten dit niet los.
De voorzitter: Kan de minister een concrete termijn noemen bij deze op
zich vrij concrete toezegging?
Minister Eurlings: Binnen een maand krijgt de Kamer hierop een reactie.
Het dubbele opstaptarief is niet acceptabel. Ik kan niet helderder zijn: het
is niet acceptabel. Die lijn heb ik al in mijn eerste debat over de
OV-chipkaart getrokken, minder dan een halfjaar geleden. De commissieLeers zal nagaan hoe dit technisch zo snel mogelijk kan worden opgelost
in het OV-chipkaartsysteem. Totdat dit opgelost is, zal het papieren kaartje
in de trein blijven. Geen enkele treinreiziger zal dus gedwongen worden
om een dubbel opstaptarief te betalen. Dat is heel belangrijk. Daarom
benadruk ik dit nogmaals helder.
De heer De Rouwe (CDA): Wij hebben net gesproken over het uitzetten
van het nationaal vervoerbewijs richting het oosten. De minister heeft in
dat kader een aantal voorwaarden opgesomd. Kan het volgende ook een
voorwaarde zijn: als het probleem met het dubbele opstaptarief niet is
opgelost, dan volgt er ook geen uitschakeling van de strippenkaart?
Minister Eurlings: In principe is dat een goede lijn, maar het probleem zit
tussen trein en trein. Tussen de regionale bus en het regionale OV is er
geen probleem. Vroeger was dit niet. Toen bestond er slechts één
treinkaart. Ik geef heldere voorbeelden, want die maken het probleem
inzichtelijk. Als je met Veolia van Swalmen naar Roermond rijdt, stap je
daarna over op de NS-trein naar Maastricht en vervolgens weer op Veolia
naar Valkenburg aan de Geul. Nu koop je daarvoor gewoon één kaartje en
betaal je dus één tarief. Straks moet je drie keer een opstaptarief betalen,
in Swalmen, in Roermond en nog eens in Maastricht. Daar zit het
probleem. Bij de strippenkaart speelt dit geen rol, maar dus wel tussen de
treinen. Het papieren treinkaartje blijft daarom in gebruik totdat dit is
opgelost. Als ik in de toekomst als gelukkige chipkaartgebruiker met de
trein van Swalmen naar Valkenburg aan de Geul reis, koop ik het papieren
kaartje als dit nog niet is opgelost. Dit mag niet te lang duren, want het
dubbele opstaptarief raakt aan de geloofwaardigheid van dit systeem. Het
creëert heel veel onvrede. Daarom zet ik de commissie-Leers erop. Die
moet bekijken hoe dit sneller kan worden opgelost. Anderhalf jaar is
akelig lang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

20

De heer De Rouwe (CDA): Het is prima dat er één persoon wordt
aangewezen die de autoriteit heeft om hierop extra te letten. Het
probleem van het dubbele opstaptarief moet ook bij hem neergelegd
worden. Deze nieuwe commissie moet een rechtstreekse lijn hebben met
het ministerie en duidelijke bevoegdheden hebben om stevig op te treden.
De minister en de heer Leers hebben vast wel elkaars mobiele nummer,
daarover maak ik mij geen zorgen. Welke kracht kan de minister deze
nieuwe persoon meegeven om dingen af te dwingen? Het probleem is dat
heel veel verantwoordelijkheden niet bij de Kamer liggen, maar dat er wel
heel veel problemen op dit bordje komen. Kan de minister hier nog iets
over zeggen?
Minister Eurlings: Dit is inderdaad precies het dilemma. Ik ben van
mening dat dit vanaf het begin af aan anders had moeten worden
opgezet. Ik heb echter respect voor iedereen die goed werk doet in dit
kluwen van OV-chipkaartbeslissingen. Het was beter geweest als de regie
van het begin af aan strakker was geweest. Nu is de vraag: hoe kunnen wij
halverwege de regie versterken. Voor die regie zijn wij afhankelijk van de
medewerking van tal van partijen in dit spel. Ik ben echter hoopvol
gestemd dat dit ons gaat lukken. Elk nadeel heeft inderdaad een voordeel.
Iedereen voelt de druk omdat er zo veel publieke en politieke discussie is.
De Kamer heeft terecht tal van aanmerkingen op een systeem dat eigenlijk
zo kansrijk is en mooi kan worden. Laten wij die druk nu gebruiken om de
commissie-Leers vol de wind in de zeilen te geven. Als die met goede
aanbevelingen komt, laten wij dan ook maximale kracht genereren om
iedereen die aanbevelingen te laten accepteren. Dit is echt een belangrijk
moment. Andere regio’s in dit land, waar tal van vervoerssystemen en
vervoerders door elkaar heen functioneren, willen ook op de OV-chipkaart
overgaan. Laten wij daarom nu, halverwege het invoeringstraject, de zaak
strak trekken.
De heer Slob (ChristenUnie): Het is terecht dat er aandacht wordt besteed
aan het dubbele opstaptarief dat in bepaalde gedeeltes van ons land een
rol speelt. Voor de mensen daar is het van groot belang dat dit opgelost
wordt. Ik heb echter de indruk dat het vooral een softwareprobleem is
tussen de verschillende vervoerders. Anderhalf jaar om dat op te lossen is
heel lang, maar wij kennen een ander product, C2000, waarbij jarenlang
met software is gerommeld. Ik hoop niet dat dit een voorbode is. Het is
echter van belang, en niet alleen voor de gebieden in het noorden, oosten
en zuiden van het land, dat er maar één keer in- en uitgecheckt wordt. Dat
punt moeten wij meenemen. Als wij over anderhalve maand de
voorstellen krijgen, moet dit in het eindbeeld zitten. Daar moeten
handtekeningen onder gezet kunnen worden, want daar hebben reizigers
iets aan. Het enorme probleem van te veel betalen en niet meer terug
kunnen krijgen kun je daarmee ook voor een groot gedeelte tackelen.
Minister Eurlings: Ik zeg onmiddellijk toe dat ik dit zal meegeven aan de
commissie-Leers.
De heer Slob (ChristenUnie): Meegeven is mooi. Vindt de minister ook dat
dit in het eindbeeld moet zitten dat wij over anderhalve maand krijgen?
Minister Eurlings: Zeker. Ik geef dingen niet mee om die zomaar te
onderzoeken. Ik stuur de commissie-Leers op pad omdat ik op die punten
resultaat wil bereiken. Dat zei ik zojuist ook al tegen mevrouw Van Gent.
De heer Slob (ChristenUnie): Dit is een keihard punt dat in het eindresultaat terecht moet komen, net als de zaken die wij voor de blinden, de
slechtzienden en de mensen met beperkingen willen regelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

21

Minister Eurlings: Ja.
De heer Bashir (SP): Ik heb goed geluisterd naar wat de minister met deze
commissie van plan is. Gaan wij eigenlijk nog steeds met dezelfde
regiegroep door, maar geven wij het beestje een andere naam? Kan de
minister duidelijk toezeggen dat niet commissievoorzitter Leers straks
verantwoordelijk wordt voor de OV-chipkaart, maar de minister zelf? Hoe
de minister het met de heer Leers uitpluist, moet hij zelf weten. Er moet
echter een duidelijke toezegging komen dat het kabinet zijn verantwoordelijkheid niet ontduikt.
De voorzitter: Deze vraag is al in verschillende varianten gesteld. Kan de
minister kort antwoorden en dan doorgaan met zijn betoog? Dan kunnen
wij op tijd afronden.
Minister Eurlings: De commissie-Leers is een volstrekt onafhankelijke
commissie die eigenstandig tot haar oordelen en aanbevelingen komt
over hoe het verder moet. De Kamer is er straks zelf bij om de resultaten
te beoordelen. Het doel van de commissie is een strakke regie. Het is niet
zomaar een commissie; wij geven het beestje niet even een andere naam.
Als het resultaat er is, zal de Kamer moeten beoordelen of het overtuigend
genoeg is. De partijen in het land zullen het daarna moeten accepteren.
Dan moet er helderheid komen. Ik ben er een voorstander van om die
discussie in alle openheid te voeren. Laten wij de negativiteit en de zorgen
maximaal gebruiken om de druk op te bouwen en om dadelijk iedere
partij in de meer strakke organisatiestructuur en -cultuur te doen
instappen. Dat is echt nodig. Ik spreek hier niet licht over: dit is heldere
taal. De OV-chipkaart is een systeem met een prachtige potentie, maar ik
ben van mening dat het beter was geweest als wij aan het begin van het
proces een strakkere regie hadden gevoerd. Nu moeten wij dit halverwege
doen. Dat is niet gemakkelijk, maar wel nodig. Wij moeten dit doen
slagen.
De heer Bashir (SP): Ik ben het eens met de minister dat wij de regie
vanaf het begin goed hadden moeten organiseren. Nu doen wij dat
halverwege. Het komt er dus op neer dat wij niet goed genoeg
doorpakken. Nu komt er weer een nieuwe commissie die niet onder de
verantwoordelijkheid van de minister valt, want ze is nog steeds onafhankelijk. Wij gaan dus door op de oude voet. Pak goed door, is mijn advies,
want het gaat hier om kwaliteit, uniformiteit en transparantie waarop
democratische controle uitgeoefend moet worden. De minister moet
daarvoor verantwoordelijk zijn.
De voorzitter: Dat was geen vraag, maar een belangrijk statement van de
SP-fractie. Wil de minister afronden?
Minister Eurlings: Ik snap de vraag van de heer Bashir. Het is ook een
beetje het gevoel: eerst zien en dan geloven. Ik kreeg ongeveer dezelfde
vragen toen ik de commissie-Elverding instelde. Toen werd ook gezegd:
ja, het zal wel, waarom weer een commissie. De lijn is helder. De richting
wordt politiek aangegeven. Dat heeft de Kamer gedaan en dat heb ik hier
gedaan. Ik ga niet zonder een eigen richting die commissie instellen; ik
geef haar een gericht doel mee. Vervolgens moet zij kijken hoe het
gerealiseerd kan worden. Dat is ook nodig, want wij kunnen hier heel
boos zijn en ons opwinden, maar aan opwinding en emotie hebben wij
niet zo veel. Wij zullen nu echt de zaak naar onze hand moeten zetten en
strakker moeten gaan trekken. Ik bespeur dat men in «ov-land», ook juist
doordat het niet zo gemakkelijk gaat, als ik het zo mag zeggen, meer en
meer geneigd is om een strakkere regie te accepteren. Laten wij dit
momentum gebruiken. De commissie gaat de komende maanden stevig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

22

aan het werk. Zij is onafhankelijk van alle partijen met hun belangen in het
spel, maar ze heeft wel een duidelijke politieke richting meegekregen van
mij, maar ook van de Kamer vandaag, want ik denk dat de leden heel
helder zijn over de richting die wij moeten volgen.
Ik zou nog terugkomen op de kostenneutraliteit. Bijna iedere woordvoerder heeft hierover gesproken. De gemiddelde reiziger mag er niet op
achteruit gaan; staat dat punt nog steeds, werd mij gevraagd. Ja,
absoluut, dat punt staat en het blijft een hard criterium. De commissie-Kist
blijft in iedere regio onderzoeken of de reizigers er gemiddeld niet op
achteruit gaan. Uit het rapport over Arnhem-Nijmegen blijkt dat de
reizigers er gemiddeld genomen niet meer gaan betalen, dus opbrengstneutraal. Ik heb de Kamer daarover nog niet bericht omdat ik nog geen
besluit had genomen over het uitzetten van het vervoerbewijs. Ik heb net
gezegd dat ik proces dit tweeëneenhalve maand meer de tijd wil geven.
Over de bevindingen in het rapport zal later zeker worden gediscussieerd
zoals in iedere regio is gebeurd waar het vervoerbewijs is uitgeschakeld.
Dit komt dus pas over tweeënhalve maand als mijn opvolger dan zou
besluiten u voor te stellen om het vervoerbewijs op 1 februari uit te zetten.
De heer De Rouwe sprak over pijnbeeldstudies in plaats van eindbeeldstudies en vroeg hoe wij die gaan aanpakken. De studies worden
uitgevoerd samen met alle betrokkenen. De rapporten geven zicht op de
problematiek. Met het Landelijk Consumentenoverleg wordt besproken
hoe de studies worden geïmplementeerd. Op die manier behoor ik zicht te
houden op het bereiken van oplossingen. Het hoofdpunt van de heer De
Rouwe is natuurlijk: wij zijn goed bezig met elkaar, maar de pijn blijft te
lang. De vraag is hoe wij sneller tot oplossingen kunnen komen. Dat is de
quintessence van mijn betoog vandaag: wij hebben een strakkere regie
nodig. Toen ik dit dossier overnam, heb ik op een gegeven moment de tijd
genomen om heel wat debatten van de afgelopen jaren terug te lezen. Ik
heb de debatten die de Kamer met de staatssecretaris heeft gevoerd niet
altijd van dichtbij gevolgd. Als je die debatten terugleest, zelfs de debatten
met de voorganger van de staatssecretaris, zie je iedere keer hetzelfde
naar voren komen. De vraag is dus niet meer zo zeer: vinden wij het een
probleem, de vraag is nu hoe wij een oplossing kunnen bereiken en hoe
wij dit strakker kunnen aansturen. Dat blijft toch het hoofdpunt.
In buurt- en belbussen kan geen OV-chipkaart worden gebruikt en dat
moet worden opgelost, zo merkte de heer Slob op. In de buurtbussen zijn
alleen de ov-jaarkaart en de studenten OV-chipkaart geldig. Deze kaarten
moeten worden geaccepteerd, andere nationale vervoersmiddelen niet.
Daarom is het niet noodzakelijk dat er OV-chipkaartapparatuur aanwezig
is, aangezien deze kaarten al aan de buitenkant als zodanig optisch
herkenbaar zijn. Dat is de eenvoudige reden.
De heer Slob heeft gevraagd of de Viziris-kaart kan worden uitgebreid tot
mensen met een verstandelijke beperking. De overheden en ov-bedrijven
nemen een proef met het landelijk uitrollen van de Viziris-kaart. Ik zal dit
punt serieus oppakken en er bij de partijen op aandringen om ook andere
houders van een ov-begeleiderskaart hierbij te betrekken. Ik neem dit punt
dus over, mijnheer Slob.
Hij heeft ook gezegd dat er meer distributiepunten moeten komen,
bijvoorbeeld in Brabant. De provincie Brabant is het netwerk aan het
opbouwen. Het netwerk kent nu 50 verkooppunten plus de vervoerswinkels. Er zullen er in totaal circa 120 komen. Het streven is om hiermee
een heel eind op streek te zijn op het moment dat de strippenkaart wordt
uitgezet. Ergo: het aantal verkooppunten moet omhoog voordat de
strippenkaart wordt uitgezet. Ik zal hier stringent op toezien.
In de FENS-rapportage staat dat 50% van de stations nu voldoende
paaltjes zou hebben en de heer Koolmees vraagt: hoe zit dat. Ik heb de
Nederlandse Spoorwegen gevraagd een gedetailleerde planning aan te
leveren. Het plaatsen van paaltjes hoort bij die gedetailleerde planning. Ik
streef ernaar die planning op zeer korte termijn aan de Kamer te sturen. Ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

23

heb dit gevraagd en ik hoop de planning op 18 oktober te ontvangen. De
Kamer krijgt hier dus op korte termijn een gedetailleerd antwoord op.
De heer Slob heeft gevraagd naar één loket voor de vragen van reizigers.
Hij vroeg verder om een single check in en single check out. Op die vraag
heb ik zojuist helder geantwoord; op dit punt zijn wij het volstrekt met
elkaar eens. Eén loket voor vragen maakt onderdeel uit van de eindbeeldstudies. Daarvoor moet dus een oplossing komen. En ook dit is een must.
De heer Aptroot is van mening dat reisgegevens na zes tot acht weken
moeten worden gewist en niet na twee jaar. De termijn van twee jaar is
bewust gekozen om reizigers over informatie te laten beschikken als zij
hun belastingformulier moeten invullen en gebruik willen maken van de
aftrekpost voor openbaar vervoer. Dat was dus een bewuste keus. Daarom
ben ik er op dit punt geen voorstander van om de uitgangspunten te
veranderen. Het College bescherming persoonsgegevens kijkt als altijd
streng toe op de bewaking van privacygevoelige informatie.
De heer De Rouwe (CDA): Ik heb de heer Aptroot beloofd dat ik hierop
zou reageren uit zijn naam. Hij heeft een ander voorstel gedaan. Hij erkent
dat de termijn is gekozen met het oog op die groep, maar hij draaide het
om. Zijn stelling was: zorg ervoor dat de mensen die het willen, het
kunnen krijgen, en schaf het voor de rest af. Nu worden de gegevens van
iedereen bewaard terwijl dit voor hooguit 2% tot 3% nodig is. Ik vind dit
geen oninteressante stelling.
Minister Eurlings: Een nieuwe coalitie in wording! Als dit kan, vind ik dat
een charmante gedachte. Je krijgt dan een soort van opt in. Als je wilt dat
de gegevens lang worden bewaard ten behoeve van je eigen belastingadministratie, dan geef je dat aan. Ik weet niet of het kan. Ik zal dit aan de
commissie-Leers meegeven om het van een helder antwoord te voorzien.
De volgende vraag is of een anonieme chipkaart voor korting mogelijk is.
De leeftijdskorting is persoonsgebonden. Dat is hier het probleem. Nu
moet iemand met een roze strippenkaart een legitimatiebewijs bij zich
hebben. In een chipkaart is de korting gecombineerd met persoonsgegevens. Dat maakt het dus onmogelijk om op een anonieme kaart toch
korting te geven. Je kunt dan niet controleren of de persoon die de kaart
gebruikt recht heeft op de korting. Denkt u aan de systematiek van de
strippenkaart nu, waar een categorie zich moet legitimeren.
Mevrouw Van Gent heeft gevraagd of het borgbedrag kan worden
verlaagd. Zij vraagt om een lager bedrag dan € 4. Dit klinkt charmant,
omdat hiermee tegemoet wordt gekomen aan de problematiek van het
vergeten uit te checken et cetera. Waarom hebben wij gekozen voor een
uniform borgbedrag voor stads- en streekvervoer? Het gaat hier in de
eerste plaats om duidelijkheid voor de reiziger, opdat hij altijd weet wat de
gevolgen zijn in zo’n situatie doordat niet overal net weer een ander tarief
geldt. Er valt echter best wat te zeggen voor het loslaten van die uniformiteit als de Kamer daar voor zou zijn. Ik wil de decentrale overheden en
vervoerders best de mogelijkheid van differentiatie in het borgbedrag
voorleggen. Dus mocht de Kamer dit van mening zijn, dan wil ik daarmee
best aan de slag.
Maar waarom is er destijds gekozen voor die € 4? Dat wil ik de Kamer
toch wel meegeven. Die € 4 is gekozen om het niet te aantrekkelijk te
maken voor reizigers om niet uit te checken. Als je het borgbedrag heel
laag zou maken, wordt het voor veel reizigers aantrekkelijk om bewust te
vergeten uit te checken bij het uitstappen van de tram of de bus. Dan
maak je gewoon een simpel rekensommetje en denk je: ach, laat ik dat nu
maar eens vergeten, dan ben ik goedkoper uit. Dat is de andere kant van
het verhaal.
Als de Kamer van mening is dat ik de tocht moet beginnen naar een
gedifferentieerde borg, dan hoor ik dat graag. Dan ben ik – ik zou bijna

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

24

weer dat gebaar maken, mevrouw Van Gent – tot uw dienst. Laat ik het zo
zeggen, dat klinkt wat minder verdacht.
De reizigers met een voordeelurenkaart die reizen voor negen uur ’s
morgens betalen nu voor de gehele reis de volle prijs. Dit is een belangrijk
punt. De Nederlandse Spoorwegen zijn inmiddels goed op de hoogte van
deze problematiek. De NS zal bezien hoe men hier iets aan kan doen.
Mogelijk kan dit met een technische aanpassing van het systeem worden
opgelost. Ook dit is dus weer zo’n punt waarover wij snel duidelijkheid
moeten krijgen; het maakt onderdeel uit van de opdracht voor de
commissie-Leers.
Ik heb in het algemeen overleg over FENS toegezegd dat ik in een brief
aan de Kamer zal ingaan op de positie van TLS. Hierbij zal ik ook ingaan
op de toezichtrol van Verkeer en Waterstaat. Ik streef ernaar deze brief zo
snel mogelijk, in ieder geval nog deze maand, aan de Kamer toe te sturen.
Ik heb daarvoor enige tijd nodig, omdat ik dit antwoord in overleg met de
collega van Financiën moet formuleren. Dit vergt enig interdepartementaal overleg en de leden kunnen zich voorstellen dat de minister van
Financiën de laatste weken een redelijk drukke agenda heeft gehad. De
brief komt echter snel naar de Kamer.
Er is gevraagd hoeveel geld TLS beheert en wat de omvang is van de
transacties. Ik zal die gegevens opvragen bij TLS; ze worden opgenomen
in de brief die ik de Kamer heb toegezegd.
Verder is gevraagd of ik de salarissen van TLS omlaag kan brengen.
Tijdens het algemeen overleg over FENS is uitvoerig over dit onderwerp
gesproken. Ik heb toen wel gezegd: de leden zeggen terecht dat de
bestuurders van TLS meer verdienen dan de heer Balkenende. Ik heb
daaraan toegevoegd: zij verdienen heel veel meer dan de heer Balkenende
nu ook echt krijgt, want u weet dat hij zijn eigen norm niet verdient. Hij zit
daar nog eens 30% onder. Dit maakt het verschil nog veel groter. Ik heb dit
punt opgepakt en ik zal hier in de toegezegde brief nadrukkelijk op ingaan.
Het punt is gemarkeerd.
Voorzitter. Ik denk dat ik hiermee aan het einde van de beantwoording
ben. Ik kan me goed voorstellen dat de leden zich na zo veel debatten over
de OV-chipkaart en na zo veel debatten over de regie, afvragen of wij de
situatie echt kunnen veranderen. Ik heb vandaag in mijn laatste debat over
de OV-chipkaart willen zeggen dat ik ervan overtuigd ben dat wij dit
structureel moeten aanpakken. Wij moeten structureel kijken naar die
organisatiestructuur en structureel kijken hoe de discussies die worden
gevoerd, publiek en politiek, sneller en duidelijker tot oplossingen kunnen
worden gebracht. Daarom stel ik de commissie in. Ik weet dat de heer
Leers zeer gemotiveerd is. In de commissie zullen ook andere deskundigen, politiek en uit de sector, aanschuiven. Ik zal de Kamer daarover
berichten. Dit is geen commissie voor het creëren van Haags papier; dit is
een commissie voor het snel vinden van werkende oplossingen.
De voorzitter: Ik stel vast dat de leden nog een tweede termijn willen. Zij
krijgen anderhalve minuut per persoon.
De heer Bashir (SP): Voorzitter. De minister heeft een aantal toezeggingen
gedaan en daar ben ik blij mee. Ik dank hem daarvoor.
Ik wil nog even doorgaan op de discussie over de kosten voor de
gemiddelde reiziger. Volgens mij is dit onderwerp uitgebreid besproken in
de Kamer. Ik begrijp wel dat de minister twee dingen door elkaar haalt nu
hij dit dossier zo heeft gekregen. Je kunt naar de kosten- en opbrengstneutraliteit kijken uit het perspectief van de vervoerder, dus bekijken of zij
niet meer winst gaan maken, maar ook uit het perspectief van de reiziger,
dat hij niet meer gaat betalen. In de regio Nijmegen bijvoorbeeld gaat de
reiziger er op achteruit. Ik heb een aantal citaten opgevraagd van de
ambtsvoorganger van de minister die zich duidelijk heeft uitgesproken. Zij
heeft onder meer gezegd dat het uitgangspunt van opbrengstneutraliteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

25

er in zijn algemeenheid niet toe leidt dat de prijzen voor de reiziger
omhoog zullen gaan. Op 17 december 2009 heeft de ambtsvoorganger
van de minister in een overleg met de Kamer duidelijk gezegd dat prijs
van de OV-chipkaart voor de reiziger, gemiddeld gezien, niet omhoog zal
gaan. Daarom vraag ik de minister om terug te komen op zijn uitspraak. Ik
dring erop aan dat dit wordt bekeken uit het perspectief van de reiziger,
opdat hij er niet op achteruit zal gaan.
Na alles wat er in de afgelopen tijd is gebeurd met de OV-chipkaart, ben ik
wat wantrouwig over een nieuwe commissie. Wij hebben nu halverwege
vastgesteld dat het anders zou kunnen. Pak nu eens door en pak het
probleem structureel aan. Zorg ervoor dat de regie naar de minister wordt
toegetrokken.
Ik ben ieder geval blij dat er aandacht komt voor de problematiek van TLS.
Tot slot merk ik naar aanleiding van de opmerking over het uitstel van de
datum voor de invoering van de OV-chipkaart in Oost-Nederland tot
1 februari op, dat die datum voor mij nog niet vaststaat. Wij moeten hier
op een later moment nog eens over spreken om te kunnen vaststellen dat
wij eraan toe zijn om op die datum te beginnen.
De heer Slob (ChristenUnie): Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn
antwoorden en voor de vele toezeggingen die hij heeft gedaan. Hij heeft
heel slim geopereerd – en zo kennen wij hem ook – door wat tijd te kopen.
Die tijd was ook nodig vanwege de problemen die er zijn. Hij heeft een
commissie in het leven geroepen en dat is prima, maar wij moeten wel
eerlijk zijn. Die commissie maakt natuurlijk niet de weeffouten uit 2003
goed waarover ik heb gesproken en waardoor de primaire verantwoordelijkheid voor de invoering van de OV-chipkaart bij de decentrale
overheden en de vervoerders is neergelegd. Het zal nog een zware klus
worden voor de heer Leers om alle kikkers in de kar te houden en de
doelstellingen te bereiken, maar goed, hij heeft wel spierballen.
Ik heb er wel vertrouwen in, in die zin dat wij nu met elkaar een eindbeeld
hebben neergezet. Wij willen dat er over anderhalve maand concrete
afspraken zijn gemaakt over één keer inchecken en één keer uitchecken en
één verkoop- en ophaalautomaat. Dit laatste is volgens mij ook toegezegd,
maar ik vraag de minister dit nog eens te bevestigen want ik heb het niet
helemaal kunnen volgen. Verder is één sleutelkaart voor blinden en
slechtzienden toegezegd. De minister zegt dat de OV-chip in iedere
buurtbus voor studenten niet nodig is, maar voor andere vervoerders wel.
Ik krijg graag de toezegging dat ook voor deze mensen de buurt- en
belbus gewoon te gebruiken is en dat zij niet nog eens apart moeten
betalen. Daarnaast is het opstaptarief een belangrijk onderwerp. De
minister zal de Kamer over anderhalve maand rapporteren wat daarmee
gaat gebeuren. Tot slot noem ik één korting op alle treinen. Die punten
moeten naar de mening van mijn fractie worden geregeld. Ik hoop dat dit
lukt en dat wij over anderhalve maand kunnen zeggen: oké, wij hebben
het «go/no go»-moment naar dat moment verschoven en wij kunnen nu
doorgaan.
Wij zullen de minister dan nog een kaartje sturen met een bedankje voor
de inspanningen die hij zich in deze maanden op een heel lastig dossier
heeft getroost. Er zijn een paar niet al te mooie kwalificaties gegeven over
zijn ambtsvoorganger, maar het was ook een zware klus. Hij heeft heel
veel werk verricht, in een structuur in 2003 door VVD, CDA en D66
gecreëerd waarvan wij de wrange vruchten in deze jaren hebben geplukt.
Als het dan toch nog goed komt, zijn wij dat ook wel weer vergeten.
De heer Sharpe (PVV): Voorzitter. Ik zit hier met wat gemengde gevoelens.
Ik kom uit het bedrijfsleven en ik ben nogal op resultaat gericht. Voor mij
staat de reiziger centraal. De minister heeft dit ook aangegeven in zijn
voortgangsrapportage, maar op korte termijn schieten wij niet veel op
met de oplossing die ik vandaag heb gehoord. Gooi alles maar in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

26

«trechter Leers» en dan komt het goed. Daar schiet de reiziger op korte
termijn heel weinig mee op en wellicht ook niet op middellange termijn. Ik
wil het echt geloven: een strakke regie. Ik ken de minister als een integer
persoon en ik weet ook dat hij erin gelooft. Wat hij nu zegt, strookt echter
niet met de voortgangsrapportage, want daarin is de minister vol lof over
alle overlegorganen. Daar zit bij mij een pijnpuntje. Waarom moeten wij
de minister wel geloven nu hij met dit voorstel komt?
Ik heb zeventien jaar in het buitenland gewoond en toen ik hiernaartoe
kwam en hoorde van de OV-chip, vond ik het een apart project. In kwam
nogal veel in Noorwegen en daar gebruikt men gewoon een betaalkaart.
Daar wordt gefocust op het backoffice zonder dat je een aparte kaart hoeft
in te stellen. Nederland is een betaalkaartvriendelijk land en daarom vraag
ik me af of daar vroeger ooit naar is gekeken. Je gaat naar het station, je
haalt je creditcard of een betaalkaart door een sleufje en alles is opgelost.
Ik wil dit toch graag weten.
De heer Koolmees (D66): Voorzitter. Ik dank minister voor de beantwoording van onze vragen, voor de toezegging over extra tijd in
Oost-Nederland en voor de toezegging dat de problemen zullen worden
opgelost.
Ik zit nog wel een beetje met de regierol. Enerzijds vind ik het positief als
de minister zegt dat hij een strakkere regie wil op dit dossier, ook al is de
weeffout ooit ontstaan onder Balkenende II. Ik denk dat het goed is om nu
meer regie te gaan voeren. Ik twijfel echter over de vraag waarom nu
weer een aparte commissie wordt ingesteld. Waarom niet de minister van
Verkeer en Waterstaat zelf? Ik heb het gevoel dat dan weer het beeld
ontstaat van een commissie met allerlei lokale bestuurders en
vervoerders. Los je daarmee echt het probleem structureel op? Ik krijg
hierop graag nog een korte reactie van de minister.
Tot slot: ik hoop dat de OV-chipkaart spoedig, goed en zorgvuldig wordt
ingevoerd.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn
antwoorden en een aantal toezeggingen dat hij heeft gedaan. Het instellen
van de commissie-Leers lijkt in mijn ogen toch een beetje op een politieke
afleidingsprocedure, ook al acht ik de heer Leers hoog. Ik hoop niet dat ik
gelijk krijg. Bovendien blijft tijdens verbouwing de winkel natuurlijk wel
open. Er wordt nu ook gereisd, er zijn nu ook problemen voor reizigers die
gebruikmaken van de OV-chipkaart.
De minister zegt dat hij het er niet bij laat zitten als het gaat om het
geautomatiseerd waarschuwen en de incomplete transacties. Hij zegt dat
het overgebleven geld aan de reizigers ten goede moet komen. De
vervoersbedrijven bedenken nu alleen maar smoesjes. Zij zeggen dat zij al
dit extra geld nodig hebben om de restitutie mogelijk te maken. Dat is
natuurlijk complete flauwekul want dan zou er op elke incomplete
transactie een persoon staan die dat moet terugbetalen. Het gaat om
gigantische bedragen, dus dit zijn echt smoesjes.
De minister zegt nu dat hij het er niet bij laat zitten, maar ik herinner eraan
dat mijn motie op 20 mei is aangenomen. Wij zijn nu vier en een halve
maand verder en het is nog steeds niet geregeld. De minister zegt nu dat
de Kamer binnen een maand zal worden gerapporteerd, maar dan denk ik:
kan dat niet wat vlotter? Dit is toch ook een kwestie van met de vuist op
tafel slaan en de vervoersbedrijven laten weten dat het op deze manier
echt niet langer kan?
Ik wil ook weten wanneer de commissie-Leers zal rapporteren en wat daar
precies moet uitkomen. De minister heeft niet geantwoord op de vraag
naar welk niveau het aantal incomplete acties moet dalen. Hij zou daarop
nog teruggekomen, maar dat heeft hij niet gedaan.
Tot slot, politieke peptalk is niet altijd verkeerd, maar het gaat mij nu ook
om een aantal praktische oplossingen op de korte termijn en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

27

commissie-Leers is natuurlijk gericht op de wat langere termijn. Ook die
langere termijn moet wat mij betreft echter kort blijven. Daarom wil ik
weten wanneer de commissie-Leers zal rapporteren en wat daaruit moet
komen, want dat is nu volkomen vaag en hangt nog in de lucht.
De heer De Rouwe (CDA): Voorzitter. Ik dank de minister voor het
antwoord op onze vragen, vooral om te markeren dat de minister de
verantwoordelijkheid naar zich toetrekt. De commissie die wordt
ingesteld, valt volgens mij gewoon onder deze minister. Belangrijker is dat
de Kamer goed wordt gerapporteerd over de commissie en over de
manier waarop zij zal worden geleid. Het is natuurlijk wat makkelijk om te
zeggen dat de minister zijn verantwoordelijkheid moet nemen. Dat moet
hij natuurlijk doen, maar ook de leden van de Kamer hebben een
zelfstandige verantwoordelijkheid en daarom is het goed dat de rapporten
en adviezen die de commissie zal uitbrengen, ook aan de Kamer worden
gestuurd. Ik neem aan dat dit het geval is en anders hoor ik dat graag.
Ik heb hier een paar keer horen spreken over de coalitie van VVD, D66 en
CDA die dit beleid heeft ingezet. Ik constateer dat in den brede veel
partijen in de Kamer van mening zijn en waren dat je de verantwoordelijkheid zo laag mogelijk moet leggen. Als die verantwoordelijkheid lokaal
of decentraal niet wordt genomen, komt het verhaal terug op het bordje.
De afgelopen jaren hebben wij alleen maar van de toenmalige staatssecretaris gehoord dat zij dat bordje niet wilde hebben, dat zij zich niet
verantwoordelijk voelde en dat zij dit niet wilde doen. Dat mocht, dat is
haar keuze geweest, maar vandaag merk ik dat de minister wel degelijk
doet wat eerder niet is gedaan. Daar kan ik de minister alleen maar zeer
veel waardering voor geven, want kennelijk is het toch mogelijk om de
regie naar zich toe te trekken, ondanks het feit dat de verantwoordelijkheid
lager ligt en daar ook hoort. Dat is een nieuw geluid en dat had wat mij
betreft ook eerder gekund en gemogen, want dit is kennelijk dus wel
mogelijk. Ik verwijt het de minister niet, maar ik prijs hem er wel om, want
ik denk dat dit goed is.
Een vraag is overgebleven, namelijk mijn vraag over de internationale
reizigers en met name over de Duitse handreiking om te kijken of de
OV-chipkaart van Duitse zijde zo kan worden ingevoerd dat hij in
Nederland kan worden gebruikt. Dit vraagt ook de bereidheid van de
Nederlandse overheid om die uitgestoken hand aan te nemen. Ik krijg
graag nog een reactie op die vraag.
De heer Slob (ChristenUnie): Ik ben van oorsprong historicus. Ik vind dat
de heer De Rouwe nu een beeld schetst van de geschiedenis dat volgens
mij geen recht doet aan die geschiedenis. Meer wil ik er eigenlijk ook niet
over zeggen, want het is een beetje te goedkoop wat hij zojuist zei. Deelt
hij mijn mening dat er destijds in de structuur een fout is gemaakt? Dat
was een bewuste keuze en daar waren argumenten voor, namelijk dat de
Kamer nooit heeft aangegeven dat zij de regie weer volledig centraal
wilde hebben. Dit gebeurt ook niet met de oplossing die de minister nu
bedenkt waardoor wij eerst maar eens moeten afwachten of de
commissie-Leers ook werkelijk de resultaten zal bereiken die wij hopen
dat zij zal bereiken.
De heer De Rouwe (CDA): Ik deel de mening dat iedere minister of
staatssecretaris een eigen verantwoordelijkheid heeft en eigen middelen
om de regie naar zich toe te trekken. Ik deel ook de mening dat als er een
nieuw kabinet komt, er opnieuw wordt onderhandeld over tal van
onderwerpen. Kennelijk hebben de daarop volgende kabinetten destijds,
ook met uw eigen inbreng, vastgehouden aan de keuze die eerder was
gemaakt. Wij hoeven hier geen historisch debat te houden, maar ik
constateer vandaag dat deze minister iets doet dat mij het gevoel geeft er
bovenop te zitten. Ik ken de worsteling van de Kamer, ook ten tijde van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

28

vorige staatssecretaris, maar ik constateer vandaag ook dat de minister
binnen zijn beperkte mogelijkheden en middelen – dat kan een weeffout
zijn uit het verleden – toch een stap zet die ik deel. Dit punt wilde ik graag
maken.
De heer Samsom (PvdA): Ik heb geen tweede termijn nodig.
Minister Eurlings: Voorzitter. Ik denk dat dit debat achteraf van grote
waarde zal blijken te zijn. Het gaat hier om de reiziger en om niemand
anders dan de reiziger. Die moet echt weer centraal komen te staan. Aan
het einde van dit debat is mijn conclusie dat als wij de reiziger meer
centraal willen stellen, er echt een strakkere regie nodig is. Ik ben het met
velen hier eens, maar ik heb nog niemand gehoord die precies kan zeggen
hoe wij dat kunnen bereiken in deze moeilijke situatie en wat wij moeten
doen. Wat wij willen is helder en nu gaat het om de vraag hoe wij dat
kunnen bereiken. Ik ben niet iemand die een commissie gebruikt als een
politiek slimmigheidje. De commissies die ik ooit heb ingesteld, hebben
concreet resultaat geleverd. Ik heb u vandaag al verteld dat Peter
Elverding de Paul Nouwen Award heeft gekregen voor zijn grote bijdrage
aan het versnellen van de aanleg van infrastructuur. Ook de commissieLeers moet met goed resultaat komen; zij krijgt een gestuurde opdracht. Ik
zal die opdrachtverlening nog deze maand aan de Kamer toesturen, opdat
de leden zich ervan kunnen vergewissen dat het geen commissie is die
«ins Freie hinein» allerlei leuke dingen kan bedenken. Nee, het is een
commissie die met een duidelijk doel de sector opzoekt en het land ingaat
en met een duidelijk doel de regie er steviger in zal brengen. Het is dus
niet de vraag of, maar de vraag hoe.
Ik ben blij met de kritische opmerkingen van de leden, omdat wij deze
brede eensgezindheid, want die is er toch, ook de komende maanden hard
nodig zullen hebben. Het komt er dan natuurlijk op aan. Als de commissieLeers in beeld heeft gebracht hoe het kan, moet dit ook in den brede
worden geaccepteerd en daarbij hebben wij de medewerking van velen
nodig. Dus laat het horen. Laten wij dit gebruiken als een massieve steun
om nu echt tot resultaat te komen. Ik blijf hier de constatering herhalen
dat wij als wij de situatie echt willen verbeteren, in de organisatiestructuur
meer regie moeten inbedden. Anders blijft het pappen en nathouden, blijft
het duwen en trekken, veel emotie, maar weinig vooruitgang.
Ik ben heel stellig geweest over de dingen die ik nu al kan beïnvloeden. In
het eerste debat over dit onderwerp dat ik een aantal maanden geleden
met de Kamer heb gevoerd, heb ik gezegd dat mensen niet gedwongen
mogen worden het dubbele opstaptarief te betalen. Punt uit! Je moet dit
zo helder stellen en wij bereiken dit door het papieren kaartje erin te
houden en vervolgens zo snel mogelijk het OV-chipsysteem aan te
passen. Er mag geen kostenstijging zijn voor de reiziger. Ik kom straks
terug op de vragen die nog zijn gesteld. Ik heb hier gezegd dat er een
strakke regie moet komen. Je moet in de politiek ook durven zeggen dat
het beter was geweest als er vanaf het begin van dit proces in een
strakkere regie was voorzien. Dat is geen negatieve opmerking over wie
dan ook, want de mensen in het land doen ontzettend hun best en heel
veel mensen werken heel hard om de OV-chipkaart te verbeteren. Wij
gaan die regie er nu halverwege de wedstrijd inbrengen. Dat is niet
gemakkelijk, maar wel broodnodig. Ik ben ervan overtuigd dat het moet
kunnen.
Ik kom nu op de gestelde vragen. In de eerste plaats over de kostenontwikkeling. De heer Bashir heeft gelijk als hij zegt dat de besluitvorming
over het oosten van Nederland nog aan de Kamer zal worden voorgelegd.
Dat besluit zal mijn opvolger moeten nemen over een maand of
tweeënhalf en de Kamer moet daarmee instemmen. Wij hebben met
elkaar gesproken over de zaken die daarbij van belang zijn. De Kamer zal
dan ook de conclusies van de commissie-Kist ontvangen. Ik kan nu al een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

29

aantal zaken noemen, maar de Kamer kan daar dan met alle analyses op
zak beter over discussiëren.
De commissie-Kist heeft over het oosten van het land het volgende
geconstateerd. De kostenbesparing gemiddeld voor de reiziger zal met het
invoeren van de OV-chip in Overijssel 11% zijn, in Gelderland 1%, in
Flevoland-Oost 3%, in de Stadsregio Arnhem-Nijmegen 8% en in Twente
9%. Het gaat dus inderdaad om de reiziger en zijn kosten, maar goed, die
discussie kan de Kamer voeren op het uur U als zij voor de vraag komt te
staan of zij het verantwoord acht om daar op 1 februari het nationaal
vervoerbewijs uit te schakelen. Dat komt allemaal naar de Kamer toe.
Hoe gaan wij om met de internationale reiziger?
De heer Bashir (SP): Ik wijs erop dat er niet één of twee debatten zijn
gevoerd over de kosten, maar wel zes of zeven. De toezegging van het
kabinet was duidelijk en ik verwacht dan ook dat in de plannen die aan de
Kamer worden voorgelegd, ook aan alle eerdere toezeggingen wordt
voldaan. Dat is toch meerdere keren afgesproken tussen Kamer en
regering?
Minister Eurlings: Zeker en als ik spreek over de kostenbesparing
gemiddeld voor de reiziger, dan is dat voor de reiziger en niet voor de
vervoerder. Daarover zal de Kamer straks haar oordeel moeten vellen. Het
gaat om de reiziger, wat de reiziger merkt. Dat was naar mijn mening de
kern van het betoog van de heer Bashir en ik geef hem daarin dus gelijk.
Hoe gaat de NS om met de internationale reiziger? Internationale reizigers
moeten natuurlijk goed gefaciliteerd worden, daar heeft de heer De
Rouwe gelijk in. Ik heb eerder gezegd dat het voor het openbaar vervoer
nog veel te vaak bij de grens ophoudt. In het internationaal verkeer
moeten het openbaar vervoer en de trein attractiever worden. De NS
bezint zich op diverse alternatieven. Een optie is bijvoorbeeld om een
poort open te laten staan voor internationale reizigers met personeel
ernaast om het internationale kaartje te controleren. De vraag welk
alternatief het moet worden, wordt natuurlijk pas actueel als de poorten
echt dichtgaan voor de treinreiziger. Wij hebben hierover recent
gesproken in het overleg over FENS. De ingroei die is besproken, is al
eerder gecommuniceerd.
De internationale reizigersaansluiting met Duitsland is een interessant
punt. Ik wil die handreiking oppakken. Ik vind het heel interessant als dat
kan. Ik ga daar achteraan. Ik wil daar waar mogelijk echt bereiken dat die
handreiking uit Duitsland tot resultaat leidt en dat systemen over de grens
heen op elkaar aansluiten. Ik zou dat prachtig vinden. Dat lijkt mij nu echt
klantvriendelijkheid en het echt wegnemen van de grens. Ik zal de Kamer
deze maand daarover informeren in de toegezegde brief. Daaruit zal
blijken of dit kan en wat het beeld is. Dit is heel interessant en ik dank de
heer De Rouwe voor deze suggestie.
De heer Sharpe sprak over de betaalkaart. Daar is uitdrukkelijk naar
gekeken, dus naar een combinatie met de betaalkaart van de banken. In
2003 is dit uit-en-te-na met de banken besproken en de banken wilden het
niet. Een probleem is ook dat het inchecken en uitchecken met een
betaalkaart langer zou duren. Omdat dit vrij technisch is, zal ik de Kamer
nog een nader antwoord geven op de vraag waarom het langer duurt en
zal ik nog ingaan op de geschiedschrijving, dat wil zeggen op wat in 2003
om welke reden is gebeurd. Ik kan daar nu zo niet verder op antwoorden
en ik wil deze vraag toch goed afdoen. De Kamer krijgt hierop nog deze
maand in de verzamelbrief een nader antwoord.
Tijdens de verbouwing moet de winkel open blijven, zegt mevrouw Van
Gent. Absoluut. Wat kan er nog meer worden gedaan, vroeg zij in dit
verband. Ik probeer goede suggesties serieus te nemen. De Kamer krijgt
nog deze maand een nadere reactie op mijn hernieuwde push richting de
vervoerbedrijven om iets te doen met haar suggestie. Ik heb gezegd dat ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

30

mij hier niet bij neerleg en ik heb dat ook geschreven in het antwoord. Ik
heb dit doorgespeeld en kreeg als antwoord terug: wij vinden het nu niet
zo opportuun. Ik heb gezegd: ik leg mij daar niet bij neer. Het gaat mij
erom dat de stellingname dat het allemaal moeilijk of complex of duur is,
wordt onderbouwd. Wij kunnen dan bekijken hoe het wel zou kunnen. Dat
is mijn lijn. Mevrouw Van Gent kent mij ook zo dat ik goede suggesties
zeker niet wegwuif.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik heb ook de suggestie gedaan om de
website vergeetnietuittechecken.nl daarbij te betrekken, want er zijn nu al
systemen. De vervoerbedrijven hebben er geen zin in. Ik wil dat dit
geregeld wordt en dat ik aan het einde van de maand hoor: dit is rond.
Kan de minister dat toezeggen?
Minister Eurlings: Dat zeg ik toe. Dit wordt opgepakt en de Kamer wordt
daarover geïnformeerd. Daarnaast zijn tal van andere maatregelen van
belang zoals verhoging van de frequentie waarmee door de chauffeur
wordt gewezen op de noodzaak om uit te checken, controles door
chauffeurs en stationspersoneel of het ook werkelijk gebeurt, frequent
overleg met de vervoerders over het technisch functioneren van de
apparatuur en de vraag hoe problemen kunnen worden opgelost, de
informatieverstrekking aan de reiziger bijvoorbeeld in huis-aan-huisbladen
en door posters in voertuigen en op stations et cetera. Ik zeg dit omdat nu
wij hebben besloten om voor het oosten van het land tweeënhalve maand
extra tijd te nemen – en dan kom ik weer op een concreet voorbeeld – de
vervoerders, de decentrale overheden, maar zeker ook de consumentenorganisaties vol in de benen moeten en maximaal actief moeten zijn om
ervoor te zorgen dat het percentage niet-uitcheckers over tweeënhalve
maand echt overtuigend is gedaald. Dit kan op dit soort manieren worden
bereikt.
1 februari staat inderdaad niet bij voorbaat vast, maar ik vind het wel een
goede richtdatum. De heer Samsom heeft terecht opgemerkt dat de druk
op het proces moet worden vastgehouden. Als wij nu geen ambitieuze
richtdatum noemen, is de druk meteen weg om de zo noodzakelijke
verbeteringen voor de reiziger te bereiken.
Er zal vast nog veel worden gesproken over de OV-chipkaart. Ik begrijp dat
ik nog een vraag ben vergeten?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ja, de vraag naar welk percentage het
aantal incomplete acties moet dalen. De minister zei dat het moet dalen
en ik ben benieuwd naar welk niveau het moet dalen.
Minister Eurlings: Ik heb zojuist gezegd dat ik van mening ben dat op het
moment dat wij besluiten in Oost-Nederland het vervoerbewijs uit te
zetten, de percentages in dat gebied vergelijkbaar moeten zijn met die van
Amsterdam en Rotterdam. Het is dan vervolgens aan de Kamer om een
eindoordeel te vellen als er nog een procentpuntje verschil is; daar is zij
zelf bij. Ik ben echter van mening dat het feit dat die cijfers nu aanmerkelijk hoger zijn, niet goed is en niet kan. Ik heb vandaag contact gehad
met decentrale bestuurders en zij delen die mening. Zij gaan er de
komende maanden vol in om dit percentage naar beneden te brengen.
De heer Slob (ChristenUnie): Ik heb geen antwoord gekregen op enkele
vragen. Heb ik goed begrepen dat in het eindbeeld ook komt te staan dat
er één verkoop- en ophaalautomaat voor alle vervoerders zal komen. Kan de minister dit bevestigen?
Daarnaast heb ik nog een vraag gesteld over de buurtbus. De minister
zegt dat studenten er zo in kunnen. Dat klopt, maar het gaat ook om de
andere reizigers. Ik vind dat zij, als zij een OV-chipkaart hebben, ook in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

31

buurtbus moeten kunnen reizen zonder dat zij apart moeten bijbetalen.
Wil de minister toezeggen dat dit in het eindbeeld komt waarover wij over
anderhalve maand verder zullen praten?
Minister Eurlings: Dit is nog een vrij gecompliceerde zaak met name voor
de buurtbus. Ik denk dat ik de zaak meer recht doe als ik niet direct zeg
waarom dit niet kan, maar daar nog eens even specifiek naar kijk. Ik kom
daarop terug in de brief.
De heer Slob (ChristenUnie): De vraag naar één verkoop- en ophaalautomaat is bevestigd?
Minister Eurlings: Ik kom op beide vragen schriftelijk terug.
De voorzitter: Hiermee zijn wij gekomen aan het einde van de tweede
termijn. Voordat wij aan het volgende algemeen overleg beginnen
waarvoor ook staatssecretaris Van Bijsterveldt is aangeschoven, geef ik
een opsomming van de toezeggingen die tijdens dit overleg zijn gedaan.
De minister bericht de Kamer binnen een maand over de resultaten van
zijn actie richting vervoerders inzake de waarschuwingsmelding incomplete transacties.
De minister bericht de Kamer nog deze maand schriftelijk over de
instelling van de commissie-Leers.
De minister bericht de Kamer nog deze maand schriftelijk over de
mogelijkheid een Duitse OV-chipkaart in Nederland te accepteren.
De minister bericht de Kamer nog deze maand schriftelijk over de vraag
waarom het niet mogelijk is een betaalkaart in het openbaar vervoer te
gebruiken in plaats van de OV-chipkaart.
Tot slot merk ik op dat tijdens de regeling van werkzaamheden om een
VAO zal worden gevraagd waarin de heer Bashir de eerste spreker is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 645, nr. 388

32