Aan de orde is de voortzetting van het debat over het
bericht ″CO2-bom onder Barendrecht″.
(Zie vergadering van 20 april 2010.)
De voorzitter: Alvorens te beginnen met de tweede
termijn van de Kamer, geef ik de minister van Economische Zaken op haar verzoek eerst nog even het woord
om een aantal afrondende opmerkingen te maken in
vervolg op haar eerste termijn van gisterenavond.
©
Minister Van der Hoeven: Voorzitter. Gisteren zijn een
paar vragen blijven liggen waarvan ik heb aangegeven
dat ik ze in tweede termijn zou beantwoorden. Ik denk
echter dat het verstandiger is om dat nu te doen, opdat
de Kamer daar haar voordeel mee kan doen in de
tweede termijn. Dan hoeft de vraag ook niet opnieuw
gesteld te worden.
Naar aanleiding van vragen van de heer Van der Ham
en anderen heb ik herhaaldelijk toegezegd dat definitieve
besluiten over doorgang van de opslag aan een volgend
kabinet zijn. Ik zorg ervoor dat een volgend kabinet
CO2-opslag onder Barendrecht kan laten doorgaan, maar
het niet moet laten doorgaan. Ik zal ervoor zorgen dat de
kosten van stoppen niet disproportioneel hoog zijn.
Ik vraag de leden die naar de interruptiemicrofoon
snellen om even mijn antwoord te mogen afmaken. Men
gaat iets vragen wat ik nu ga beantwoorden, dat weet ik
bijna zeker.
Ik heb verder toegezegd om actief in gesprek te blijven
met de gemeente Barendrecht gedurende het vergunningverleningsproces.
De heer Van der Ham, de heer Vendrik en mevrouw
Spies hebben vragen gesteld die kort gezegd neerkomen
op het volgende: leidt het nemen van besluiten om
opslag eventueel mogelijk te houden er niet toe dat de
Staat straks schadeclaims krijgt als de opslag toch niet
doorgaat? Hierbij werd gevraagd wat er in de tender
staat, wat de situatie is als de opslagvergunning is
verleend maar de opslag niet doorgaat en wat de situatie
is als een rijksinpassingsplan is vastgesteld maar de
opslag niet doorgaat. Dat waren de drie vragen.
Vooropgesteld: ik doe wat wij hebben afgesproken, ik
doe dus niets wat het recht voor Shell verder opbouwt
en de kans op een eventuele schadeplicht laat ontstaan.
Ik denk dat dit het uitgangspunt moet zijn. Over het
antwoord dat ik nu geef, is ook contact geweest met de
landsadvocaat. Dit was een vraag van de heer Van der
Ham. Wat ik nu ga zeggen, is ook in het overleg met de
landsadvocaat aan de orde geweest. Meer kan hij er op
dit moment niet aan toevoegen.
Laat ik beginnen met de tender. De vraag was of in de
tender de bepaling is opgenomen dat alleen tegen grote
schadevergoeding van het project kan worden afgezien
en of er een verplichting is om hoe dan ook door te
gaan. Onderdeel van de tender is een regeling voor
vergoeding als het project niet doorgaat, onder andere in
geval van tekortkoming van de overheid. Het niet kunnen
verlenen van vergunningen is geen schadeplichtige
tekortkoming. De tender bevat juist een aantal voorwaarden voordat het project en de financiële vergoeding
ervoor überhaupt door kunnen gaan. Deze voorwaarden
hebben onder andere te maken met het kunnen

Tweede Kamer

CO2-bom onder Barendrecht

verkrijgen van de benodigde vergunningen. De tender
bevat geen verplichting om hoe dan ook door te gaan.
Dan de situatie als een opslagvergunning wordt
verleend. Voor de duidelijkheid: er ligt een aanvraag voor
een opslagvergunning en er geldt een wet, namelijk de
Mijnbouwwet. Deze schrijft voor hoe je hiermee moet
omgaan. Ik ben verplicht om de aanvraag te behandelen
zodra deze compleet is. Shell behoort de aanvraag eerst
aan te vullen. De gronden om de vergunning te weigeren
zijn beperkt en limitatief opgesomd in de wet, en wel in
artikel 27. Een opslagvergunning kan slechts worden
geweigerd op grond van technische of financiële
mogelijkheden van de aanvrager, veiligheid en de wijze
waarop de activiteiten zullen worden verricht. Daarbuiten
geeft de wet geen discretionaire ruimte om de vergunning te weigeren. Deze omstandigheid, namelijk dat de
wet naast specifieke beperkte gronden geen vrije ruimte
laat om te weigeren, maakt dat het verleend zijn van de
vergunning in een eventuele discussie over schade een
beperkte betekenis heeft.
De aanvrager, in dit geval Shell, weet heel goed wat
de politiek-bestuurlijke context is van de activiteit die
men wil verrichten en weet dat er nog behoorlijk wat
andere vergunningen nodig zijn. Daardoor kan er geen
gerechtvaardigde verwachting ontstaan dat de uiteindelijke opslag een automatisme zal zijn. In mijn communicatie met de aanvrager zal ik hier ook op blijven wijzen.
Als het rijksinpassingsplan al is vastgesteld, is de
situatie anders. Allereerst ben ik niet van plan om hier
stappen te zetten waarmee de rechten van Shell
wezenlijk worden opgebouwd. Daar werd expliciet naar
gevraagd. Dat betekent dat ik geen ontwerpbesluit
daarvoor zal nemen. Dat wordt op zijn vroegst in
november 2010 verwacht. Het rijksinpassingsplan wordt
in maart 2011 opgesteld. Dat betekent dat ik ook geen
rijksinpassingsplan zal opstellen. De voorliggende
voorbereidende stappen kan ik wel zetten. Daarbij gaat
het om de Notitie Reikwijdte en Detailniveau, de
kennisgeving van het voornemen om een rijksinpassingsplan op te stellen ter voorbereiding van het rijksinpassingsplan, en de bestuurlijke inspraak, maar niet om een
ontwerpbesluit. Dat is mijn gegronde inschatting van het
niet verhogen van de rechten van Shell. Als een
compensatie zou worden geclaimd en de rechter
uiteindelijk met weging van alle dan relevante omstandigheden een oordeel zou worden gevraagd, dan kan ik
niet met 100% zekerheid de uitkomst van alle situaties
voorspellen. Dat kan de landsadvocaat ook niet.
Uiteraard zullen wij hierover in contact blijven met de
landsadvocaat.
Als het gaat om kosten, moet ook bedacht worden dat
alles nu stilleggen en niks doen ook een prijs heeft. Wij
realiseren dan niet de noodzakelijke leereffecten. Mij gaat
het erom niet meer te doen dan datgene wat CO2-opslag
mogelijk houdt, zodat een volgend kabinet kan besluiten
om die te laten doorgaan maar die niet moet laten
doorgaan.
De heer Van der Ham (D66): Ik was van plan om in
tweede termijn een motie in te dienen, maar die kan
overbodig blijken te zijn. In die motie stond dat ook het
voornemen van besluit geen nieuwe financiële of
juridische consequenties heeft indien uiteindelijk niet tot
CO2-opslag te Barendrecht wordt overgegaan. Zegt de
minister daarover dat die consequenties er niet zijn,
zeker niet tot 9 juni, tot er een nieuwe Kamer is,

21 april 2010
TK 79

79-6691

Van der Hoeven
aangezien tot dan geen nieuwe besluiten worden
genomen die daartoe zouden kunnen leiden?
Minister Van der Hoeven: Dat klopt. Ik zet wel
voorbereidende stappen, maar dat is geen besluit.
De voorzitter: De heer Vendrik is aan de beurt, maar ik
zie dat hij even moet wachten tot zijn stem weer op orde
is. De heer Jansen.
De heer Jansen (SP): De minister zei dat in de tendervoorwaarde staat dat er een grondslag voor een
schadevergoeding is als de overheid onzorgvuldigheid
verweten kan worden. Zou zij daar wat nader op in
kunnen gaan in relatie tot een eventueel besluit van een
nieuwe Kamer om het project alsnog te blokkeren en de
situatie waarin de Kamer dat nu zou doen? Maakt dat
iets uit voor de positie van de Staat?
Minister Van der Hoeven: Allereerst is het kabinet nu
aan zet, niet de Kamer. Met alle respect. Wij kunnen daar
wel andere zaken over wisselen met elkaar en ik begrijp
dat de Kamer betrokken wil zijn bij alles wat er gebeurt,
maar het kabinet is aan zet. Verder heb ik het volgende
gezegd. Stel dat ik de aanvraag voor een opslagvergunning in het kader van de Mijnbouwwet zou weigeren in
behandeling te nemen terwijl die compleet is, dan heb ik
een probleem. Dat kan ik niet. De wet verbiedt mij dat.
De wet gebiedt mij om een aanvraag voor een opslagvergunning in behandeling te nemen wanneer die compleet
is, maar die nog moet worden aangevuld. Dat zou
verwijtbaar gedrag kunnen zijn. Daarom heb ik dat
daarnet zo genoemd.
De heer Jansen (SP): Maar op grond van die onzorgvuldigheidsclausule in de tendervoorwaarde kan het
respecteren van een Kameruitspraak niet worden
bestempeld als onzorgvuldigheid, noch op dit moment,
noch in de nabije toekomst?
Minister Van der Hoeven: In de Kameruitspraak die er
ligt, staat dat ik mag doorgaan met de voorbereidende
werkzaamheden en geen onomkeerbare stappen mag
zetten. Dat is de Kameruitspraak die er ligt. Er ligt geen
andere Kameruitspraak.
De voorzitter: De heer Jansen, laatste keer.
De heer Jansen (SP): Nee, er wordt straks een motie
ingediend, dus de Kamer kan nog uitspraken doen en dat
kan ook de nieuwe Kamer. Dat is de lijn van D66: daar
gaat de nieuwe Kamer over. Mijn vraag is: als die
Kameruitspraak wordt aangenomen en het kabinet
respecteert die, is dat dan op basis van die onzorgvuldigheidsclausule een grond om een schadevergoeding te
eisen?
Minister Van der Hoeven: Er ligt een Kameruitspraak. Ik
heb te maken met de Kameruitspraak die er ligt. Er zijn
nu twee ″what ifs″. De eerste ″what if″ is dat er misschien een motie wordt ingediend die ik helemaal niet
ken. De tweede ″what if″ is dat die motie misschien zal
worden aangenomen. Daar kan ik nu geen antwoord op
geven. Ik weet helemaal niet wat u gaat doen in tweede
termijn.

Tweede Kamer

CO2-bom onder Barendrecht

De voorzitter: Laten wij daar maar even de tweede
termijn voor afwachten.
De heer Vendrik heeft een vraag.
De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter, ik dank u voor
de pauze. Op dit moment wil ik een ding van de minister
weten. Vanaf vandaag tot aan een nieuw kabinet is deze
minister voornemens om een aantal voorbereidende
stappen te zetten.
Minister Van der Hoeven: Ja.
De heer Vendrik (GroenLinks): Kan zij mij garanderen
dat dit vanaf vandaag tot het moment dat een nieuw
kabinet aantreedt, op geen enkele wijze leidt tot een
sterkere juridische positie van Shell dan de positie die
het bedrijf vandaag inneemt?
Minister Van der Hoeven: Ik dacht dat ik dat zojuist had
toegezegd. Ik moet alleen ook geen dingen doen die
verwijtbaar zijn, zoals het niet in behandeling nemen van
de opslagvergunning – dat betreft het exclusiviteitsrecht
van Shell – op het moment dat de aanvraag eraan
voldoet. Dat heb ik gisteren ook uitvoerig gezegd. Het is
geen onomkeerbare stap aangezien het helemaal niet het
recht omvat om meteen te gaan injecteren. Dat weet
Shell ook. Er zal immers moeten worden voldaan aan
alle vergunningen die nog moeten worden afgegeven.
De heer Vendrik (GroenLinks): Voor de Kamer is het een
cruciaal punt dat als deze minister geen onomkeerbare
stappen zet, dit ook niet en passant leidt tot een sterkere
juridische positie. Ik beluister de minister goed: dat is
uitgesloten. Er worden na vandaag geen stappen gezet
door de Staat, in het bijzonder deze minister, die een
sterkere juridische positie van Shell met zich brengen op
grond waarvan straks het risico van een schadeclaim
ontstaat waarbij de nieuwe Kamer denkt: dit is te duur,
laten we het dan maar doen. In die situatie willen we
nooit terechtkomen. Ik beluister de minister goed dat dit
dus ook niet gaat gebeuren.
Minister Van der Hoeven: Ja, maar u vraagt van mij
wel een 100%-garantie. Ik heb zonet gezegd dat als
compensatie zou worden geclaimd, de rechter dat moet
wegen met inachtneming van alle relevante omstandigheden. Ik kan niet met 100% zekerheid voorspellen wat
eruit komt. De landsadvocaat kan dat ook niet. U moet
dus niet iets van mij vragen wat gewoon onmogelijk is.
De voorzitter: Laatste keer, mijnheer Vendrik.
De heer Vendrik (GroenLinks): Als de minister expliciet
in haar laatste brief schrijft dat zij, zoals zij ook in het
laatste debat heeft herhaald, niet voornemens is om
onomkeerbare stappen te zetten, dan hoort daar
vanzelfsprekend bij – dat is onderdeel van die onomkeerbaarheid – dat de stappen die zij zet, niet leiden tot een
sterkere juridische positie van Shell. Dat is dan namelijk
wel onomkeerbaar. Dat wil ik dus uitgesloten zien,
vandaar mijn expliciete vraag aan de minister.
De voorzitter: De vraag is helder.
De heer Vendrik (GroenLinks): Ik wil niet dat de minister
die stappen zet die leiden tot een groter risico op een

21 april 2010
TK 79

79-6692

Van der Hoeven
schadeclaim. Anders moeten we die stappen niet zetten,
want dan zijn die onomkeerbaar en komt de minister in
strijd met haar algemene toezegging.
Minister Van der Hoeven: Ik weet niet of ik Spaans
spreek, maar volgens mij is dat precies de inhoud van
mijn opmerkingen. Ik kan geen 100% garantie geven,
maar die gerechtvaardigde verwachting van zoals het er
nu ligt, is precies hetgeen ik heb gezegd. De stappen die
ik zet, zijn niet onomkeerbaar. Zo simpel is het.
De heer Van der Staaij (SGP): De minister heeft zo-even
aangegeven dat het volgende kabinet enerzijds in
vrijheid moet kunnen besluiten en dat het anderzijds in
het kader van de opslagvergunning zit met een strikt
wettelijk limitatief kader.
Minister Van der Hoeven: Ja.
De heer Van der Staaij (SGP): Op dat terrein is er in
feite niet de vrijheid om vanwege politiek-beleidsmatige
redenen tegen het verlenen van die vergunning te zijn.
Waar zitten dan wel de daadwerkelijke beleidsruimte en
de politieke ruimte om op een gegeven moment te
zeggen dat we het niet wenselijk vinden dat een
volgende stap wordt gezet?
Minister Van der Hoeven: Er is een tender uitgeschreven. We hebben het daar gisteren over gehad. Die tender
is uitvoerig met de Kamer besproken en die is precies zo
in gang gezet zoals is afgesproken. Daar is de Kamer zelf
bij betrokken geweest. Zij weet precies wat er toen is
afgesproken. Zij was erbij, zij was er gewoon 100% bij.
Dat houdt in dat ook de Kamer een gerechtvaardigde
verwachting heeft geschapen bij in dit geval Shell. Dat
moet zij niet onderschatten; zij heeft er zelf aan
meegewerkt. Ik heb gezegd dat in de Mijnbouwwet een
aantal dingen wordt voorgeschreven. Zo wordt voorgeschreven hoe ik moet omgaan met de aanvraag voor een
opslagvergunning. Ik heb zojuist al gezegd dat ik daar
niet omheen kan. Op het moment dat die aanvraag
compleet is, moet die in behandeling worden genomen.
Die opslagvergunning is niets meer dan een exclusiviteitsrecht voor Shell. Er kan dus ook niemand anders
aanspraken op maken. De gronden om de vergunningen
te weigeren, zijn beperkt, hetgeen te maken heeft met de
veiligheid. Dat staat ook allemaal in de Mijnbouwwet.
Daarnaast is er het rijksinpassingsplan en dat betreft een
initiatief van de rijksoverheid. Dat is ons initiatief. Dat
moeten wij wel doen maar hoeven wij niet nu te doen. Ik
heb al aangegeven wanneer dat wel aan de orde zou
moeten komen. Dat is dus onze taak.
De opslagvergunning moet aangevraagd worden door
Shell. Zoals ik al heb aangegeven, is dat iets waar je niet
omheen kunt. Die moet je in behandeling nemen.
De heer Van der Staaij (SGP): Betekent dit dat het
rijksinpassingsplan in dat kader de volledige vrijheid
biedt om nee te zeggen?
Minister Van der Hoeven: Nou ja, het zou kunnen, maar
dit kabinet heeft daar niet voor gekozen.
De heer Van der Staaij (SGP): De minister zegt aan de
ene kant heel helder: houd er rekening mee, er zijn
stappen gezet en bij toekomstige stappen heb je soms te

Tweede Kamer

CO2-bom onder Barendrecht

maken met een wettelijk beleidskader. Aan de andere
kant zegt de minister dat het niet zo is dat alle beleidsruimte nu al is opgesnoept. Er komen kennelijk nog
momenten waarop je zou kunnen vaststellen dat er
sprake is van zowel maatschappelijk als politiek
onvoldoende draagvlak. Op welk moment kan je dan om
die redenen nee zeggen?
Minister Van der Hoeven: Dan hebben wij te maken
met het rijksinpassingsplan. Shell weet heel goed wat de
politiek-bestuurlijke context is van deze activiteiten. Ik
heb dat zo-even ook aangegeven. Wij weten dat er
vergunningen nodig zijn. Er kan dus geen gerechtvaardigde verwachting ontstaan dat de uiteindelijke opslag
een automatisme zal zijn. Helderder kan ik het niet
maken.
Mevrouw Spies (CDA): Gisteren is door sommige
collega’s de suggestie gedaan van een volledige
standstill. Die suggestie hoor ik nu ook af en toe tussen
de regels door. Als ik de minister goed begrijp, dan zou
een volledige standstill tot het aantreden van een nieuw
kabinet, een verslechtering van de positie van de Staat
betekenen. Want op het moment dat er zoiets als een
vergunningaanvraag wordt gedaan, moet de Staat die
wettelijk in behandeling nemen. Dus niets doen, leidt
mogelijk tot claims.
Minister Van der Hoeven: Ja, dat is correct.
De heer Zijlstra heeft gevraagd hoe het zit met de
besluitvorming door een volgend kabinet en of, wanneer
dat besluit pas na de kerst komt, dit niet tot problemen
leidt ten opzichte van de Europese regelgeving. Nu weet
ik niet helemaal precies waar de heer Zijlstra op doelt.
Gaat het over de implementatie van de CCS-richtlijn?
Welnu, die moet uiterlijk 25 juni 2011 zijn omgezet in
nationale wetgeving. Wij hebben de ambitie om dit per
1 januari 2011 voor elkaar te hebben. Dat is uiteraard ook
aan de Kamer. Dus op dat punt verwacht ik geen
problemen. Als de heer Zijlstra bedoelt dat een project in
Noord-Nederland op tijd aangemeld wordt voor de
subsidie in het kader van de NER300, dan weet hij dat ik
mij daar ook voor inspan. Dat heb ik ook bij brief aan de
Kamer aangegeven. Er kan ook een derde mogelijkheid
zijn, namelijk dat de heer Zijlstra bedoelt dat de
opslagvergunning na inwerkingtreding van de nieuwe
Mijnbouwwet op grond van de CCS-richtlijn zou moeten
worden gewijzigd. In mijn brief van 18 januari heb ik
aangegeven dat wij in 2011 de opslagvergunning
richtlijnconform gaan maken en dat wij hopen de
implementatie op 1 januari afgerond te hebben. Dat is
een procedureel proces. Inhoudelijk zal de nieuwe
opslagvergunning niet of nauwelijks verschillen met het
huidige opslagplan, maar het is misschien wel verwarrend dat er nu sprake is van een afzonderlijke opslagvergunning en een afzonderlijk opslagplan. De documenten
worden op basis van de richtlijnvereisten in de nieuwe
Mijnbouwwet vervangen door één opslagvergunning. De
eisen uit de CCS-richtlijn met betrekking tot de veiligheid
worden nu al in de besluiten op basis van de Mijnbouwwet opgenomen, zodat, mocht die situatie zich voordoen,
de problematiek ook zo klein mogelijk kan zijn. Je hoeft
dus niet in de problemen te komen.
De heer Zijlstra (VVD): Hoeft niet, kan wel, is dan het
vervolg. Het ging inderdaad om de implementatie van de

21 april 2010
TK 79

79-6693

Van der Hoeven
richtlijn per 1 januari. Aangezien er verschillende
vergunningprocedures gelden, is de vraag of, wanneer er
geen vergunning is verleend op dat moment, je daarmee
niet in de problemen komt. Ik hoor daarop graag de
reactie van de minister.
Verder zei de minister ten aanzien van claims die
zouden kunnen optreden naar aanleiding van verdere
stappen, dat zij ervoor zal zorgen dat de kosten niet
disproportioneel hoog zijn. Kan zij aangeven wat volgens
haar in dit verband disproportioneel is?
Minister Van der Hoeven: Ik wilde dat ik dat kon! Als
een claim wordt ingediend, hebben wij ook te maken
met uitspraken van de rechter, laten wij wel zijn. Dat
betekent dat je hetgeen je geacht wordt te doen volgens
de wet ook moet doen. Daarmee houd je de kosten van
mogelijke claims in de hand. Als je iets niet zou doen,
zou nalaten – daar vroeg mevrouw Spies net naar – ben
je natuurlijk niet goed bezig. Je moet je zelf dus ook aan
je eigen wetten houden.
De heer Zijlstra (VVD): Als ik het goed begrijp, zegt de
minister: het feit dat wij nu de vergunning verlenen leidt
niet tot extra kosten, tot disproportionele kosten; haar
opmerking heeft dus alleen betrekking op het feit dat als
Shell een claim wil indienen, deze er sowieso nu al zal
komen vanwege het feit dat we de tender hebben
goedgekeurd en dat verdere stappen geen versterkend
effect hebben op de kosten. Klopt dat?
Minister Van der Hoeven: Ja.
De voorzitter: Zonder een precedent te creëren, sta ik
de heer Van der Ham toe een vervolgvraag te stellen op
zijn eerdere vraag. Heel kort.
De heer Van der Ham (D66): Ja, heel kort. Begrijp ik het
goed dat ook het voorlopig besluit dat de minister moet
nemen over de opslagvergunning sowieso na 9 juni zal
zijn?
Minister Van der Hoeven: Dat weet ik niet. Dat hangt
ervan af wanneer de aanvraag compleet is. Ik heb
immers gezegd dat de aanvraag compleet moet zijn.
Daarna kan de opslagvergunning worden verleend. Ik
moet uiteraard kijken hoe dat uitpakt. Ik ben verplicht om
dat te behandelen, maar ik heb inderdaad de ruimte om
dat later te doen. Het hangt er ook van af hoe snel er
wordt gewerkt, maar de wet geeft mij de ruimte om dat
later te doen.
De voorzitter: Hiermee zijn wij gekomen aan de
afronding van de eerste termijn. Wij gaan direct over tot
de tweede termijn. De Kamerleden hebben een spreektijd
van 1,5 minuut, inclusief het indienen van moties.
©
De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter. Ik wil de
minister graag drie vragen stellen. In de eerste plaats:
kan zij de Kamer publiekelijk, schriftelijk – daarmee wordt
het ook publiek – de procedure schetsen vanaf vandaag
voor de komende maanden? Wij weten ongeveer hoe het
gaat, maar het zou fijn zijn als de minister daarin uiterste
precisie wil betrachten.

Tweede Kamer

CO2-bom onder Barendrecht

In de tweede plaats: kan de minister preciezer
aangeven wat de betrokkenheid wordt van de gemeente
Barendrecht en de provincie Zuid-Holland bij de stappen
die zij nog wel gaat zetten?
In de derde plaats: kan de minister melden op welke
wijze zij verder kansen ziet om in gesprek te treden met
de bewoners van Barendrecht?
Tot slot nog twee korte punten over de onderzoeken.
De minister zei dat het onderzoek door de Universiteit
Utrecht niet bedoeld was om Barendrecht in beeld te
krijgen. Ik heb sterk de indruk dat dit onjuist is. Dat heb
ik tijdens het debat op 18 november ook al gezegd.
Volgens mij was het in de opdrachtverlening aan de
Universiteit Utrecht wel degelijk de bedoeling dat het
toetsingskader zou worden toegepast op Barendrecht.
Het TNO-rapport van dit najaar geeft perfect weer dat
er alternatieven op zee zijn, alternatieven die ook in het
Rotterdam Climate Initiative in beeld worden gebracht. Er
worden al voorbereidingen getroffen om daar infrastructuur naartoe te brengen. Dat maakt uitvoering van de
volgende motie voluit mogelijk.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er geen maatschappelijk draagvlak is
voor de aanleg van een ondergrondse CO2-opslag in
Barendrecht;
spreekt uit dat afgezien moet worden van het demonstratieproject met CO2-opslag in Barendrecht;
verzoekt de regering, dat te bewerkstelligen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Vendrik, Jansen, Zijlstra, Van der Staaij, Thieme en
Graus.
Zij krijgt nr. 105 (28982).
©
De heer Jansen (SP): Voorzitter. Ik zal geen motie
indienen.
Gisteren heeft de minister van Economische Zaken
verklaard dat de veiligheidsstudies bekend zijn bij onder
andere de gemeente Barendrecht, maar dat is niet
volledig het geval. Daadwerkelijke cijfers om het
onderzoek te staven ontbreken namelijk. In de wetenschap is het van belang om volledig transparant te zijn
bij het uitvoeren van onderzoek, zodat andere wetenschappers de uitkomsten kunnen verifiëren of falsificeren. De minister heeft daarvoor overigens ook gepleit in
haar eerste termijn.
Met de huidige beschikbare informatie kan geen
enkele wetenschapper buiten VRR en DCMR de
resultaten van de onderzoeken controleren. Wij moeten
maar aannemen dat die goed zijn uitgevoerd. Ik vraag de
minister om die achtergrondinformatie vrij te geven
opdat die externe controle kan plaatsvinden.

21 april 2010
TK 79

79-6694

Jansen
Op 20 maart gaf een wetenschapper met ruggengraat,
Heleen de Coninck, een interview in de Volkskrant.
Daarin zei zij: ″Ik heb de CCS-gemeenschap zien
veranderen van een kleine zelfkritische groep wetenschappers tot een veel grotere groep die elkaar
voornamelijk aan het feliciteren is. Je hebt nu bijna geen
onafhankelijke denkers meer en als ze er zijn, worden ze
weggehoond.″ De brief van 22 maart – die ik overigens
niet kende – die de minister gisteren uit haar binnenzak
toverde, is een treffende illustratie van de opmerkingen
van mevrouw De Coninck in dat interview.
Mevrouw Spies (CDA): Voor de orde. De brief die de
minister liet zien, zat bij de stukken die ook de Kamer
hebben bereikt. Ik kende de brief wel. Hij zat als bijlage
bij alle informatie die wij hebben ontvangen en is dus
openbaar. Ik hecht eraan om dit helder te stellen.
De heer Jansen (SP): Ik heb de brief pas na de vergadering ontvangen, maar dat ligt ongetwijfeld aan mij.
De voorzitter: U moet nog maar eens op uw bureau
zoeken.
©
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Ik dank de
minister voor de beantwoording gisteravond en voor de
nuttige aanvulling en toelichting die zij vanmorgen heeft
gegeven. Ik kan kort zijn. Mijn fractie blijft bij het
standpunt dat wij er wijs aan zouden doen om af te zien
van CO2-opslag in Barendrecht. Daarom heb ik de
motie-Vendrik medeondertekend.
Als die motie geen meerderheid haalt, is het in ieder
geval goed dat de minister vandaag heeft gezegd dat
geen vervolgstappen worden gezet die juridisch niet
nodig zijn.
Ik onderstreep verder dat de minister ook het belang
ziet om voortdurend het gesprek met het gemeentebestuur van Barendrecht aan te gaan.
©
Mevrouw Spies (CDA): Voorzitter. Ik dank de minister
hartelijk voor de antwoorden die zij gisteren en vandaag
heeft gegeven. Ik meen dat wij naar een precair
evenwicht zoeken tussen datgene wat moet, datgene wat
kan en datgene wat ook later kan en daarmee recht doet
aan de oproep van de Kamer aan het kabinet om op dit
moment geen onomkeerbare stappen meer te zetten die
zouden leiden tot de realisatie van het demonstratieproject in Barendrecht.
Ik zie uit naar de informatie die de minister gisteren
heeft toegezegd over de ontwikkelingen in NoordNederland. Het is belangrijk dat wij na de zomer over die
informatie kunnen beschikken in het traject van het
verder handen en voeten geven aan de strategie van
CCS in Nederland. Dan zijn ook de uitkomsten van het
onderzoek naar de schaderegeling bekend.
Ik herhaal mijn oproep van gisteren om de komende
maanden vooral ook te gebruiken voor dialoog, voor het
zoeken naar een antwoord op de vraag waar wij elkaar
kunnen vinden en naar een gezamenlijke basis onder de
feiten die al dan niet zullen leiden tot de realisatie van dit
demonstratieproject. Als er iets verziekt is, zijn dat wel de
onderlinge verhoudingen tussen alle betrokkenen bij dit

Tweede Kamer

CO2-bom onder Barendrecht

project. Dan zullen een nieuw kabinet en een nieuwe
Kamer uiteindelijk een definitieve afweging moeten
maken.
©
De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. De minister
heeft uitgebreid geantwoord en zij heeft een aantal
spookverhalen ontzenuwd. Dat is belangrijk, want er is
veel discussie en dan moet er wel worden gediscussieerd over zaken waarover ook echt moet worden
gediscussieerd. Sommige elementen, zoals de veiligheid,
zijn heel zeker. Daarmee is veel ervaring opgedaan, nog
los van de vraag wat uiteindelijk het besluit van de
toekomstige regering zal zijn en het draagvlak daarvoor
in de nieuwe Kamer.
De minister heeft verder gezegd dat zij geen nieuwe
juridische verplichtingen zal aangaan die financiële
consequenties zouden kunnen hebben. Zij heeft het
inmiddels ook gecheckt bij de landsadvocaat, iets waar ik
in eerste termijn om heb gevraagd. Daardoor resteert
alleen nog maar de discussie over de voorlopige
opslagvergunning. Kan die leiden tot een verbetering of
een verslechtering van de positie van de overheid? Ik
ben van mening dat eigenlijk het volgende kabinet, maar
in ieder geval de volgende Kamer hierover hoort te gaan.
Daarom dien ik een motie in om zo veel mogelijk ruimte
te laten aan nieuwe verhoudingen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, niet eerder een voorlopige
opslagvergunning te verlenen dan voor 1 juli 2010,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van der Ham. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 106 (28982).
Mevrouw Spies (CDA): Is dit niet een theoretische
motie? Als ik de minister namelijk goed heb begrepen,
ligt er nog helemaal geen aanvraag. En als die aanvraag
er niet is, kan er geen enkele termijn gaan lopen. Doet u
met deze motie eigenlijk niet aan uitlokking?
De heer Van der Ham (D66): Nee hoor. Als de aanvraag
op tijd zou worden ingediend, bijvoorbeeld vandaag, kan
dat betekenen dat het kabinet nog voor 1 juli een besluit
kan nemen. Als het kabinet pas over twee maanden een
besluit kan nemen, is de motie inderdaad overbodig.
De heer Zijlstra: Ik begrijp best dat de heer Van der Ham
naar aanleiding van het D66-congres een wanhopige
poging doet om er nog een draai ten goede aan te
geven. Als zijn motie een vergunningaanvraag uitlokt en
als het niet verlenen van die vergunning voor 1 juli leidt
tot juridische claims, lijkt mij deze motie niet zo
verstandig. Is hij het daarmee eens?

21 april 2010
TK 79

79-6695

Van der Ham
De heer Van der Ham (D66): Ik heb zojuist van de
minister begrepen dat zij de ruimte heeft om een
voorlopige vergunning iets later toe te kennen. In mijn
motie spreek ik uit dat zij dat in ieder geval niet voor
1 juli mag doen. Daarmee bied ik haar voldoende ruimte,
want de minister heeft dan nog twee maanden de tijd.
Als Shell vandaag nog een vergunningaanvraag zou
indienen, zou zij hooguit, en dat alleen in theorie, tegen
Shell moeten zeggen dat een besluit nog twee maanden
op zich laat wachten. Als dat lastig blijkt te zijn en de
conclusie luidt dat het beter is om het half juni te doen,
sta ik daarvoor open, want dan hebben wij inmiddels de
eerste bijeenkomst van de nieuwe Kamer gehad. Gezien
het antwoord van de minister, vind ik het dus een heel
redelijke motie.
De heer Zijlstra: Wat is het verschil tussen de motie en
de toezegging van de minister? Als u namens D66 klare
wijn wilt schenken, moet u gewoon voor de motie van
de heer Vendrik stemmen. Wat u nu doet, is op een
vreemde manier iets proberen te bakken van de heldere
toezegging van de minister om uw eigen gedraai te
vergoelijken.
De heer Van der Ham (D66): De motie is een precisering
van wat de minister heeft gezegd. De laatste vraag die de
voorzitter mij toestond, was de vraag of er nog ruimte
was voor de minister om pas na 9 juni een besluit te
nemen. De minister antwoordde dat zij die ruimte heeft
en die uitspraak probeer ik nu vast te leggen in een
motie.
De heer Vendrik (GroenLinks): Kan de heer Van der Ham
mij zeggen welke positie de D66-fractie inneemt
tegenover de motie die ik zojuist heb ingediend? Kan hij
mij verder bevestigen dat hij geen verstand heeft van
uitlokking, maar dat hij wel een meester van de
verleiding is?
De heer Van der Ham (D66): In uw richting probeer ik
dat al jaren te zijn!
Mijn fractie zal niet voor de motie-Vendrik stemmen,
omdat wij denken dat er al een behoorlijke hypotheek
ligt op deze discussie door de motie van mevrouw
Wiegman-van Meppelen Scheppink, waarin wordt
uitgesproken dat er een aantal onderzoeken moet
worden gedaan, de motie die ik zojuist heb ingediend en
mijn eerdere motie over de tendervoorwaarden. Ik wil
dat de besluiten door het volgende kabinet en de
volgende Kamer worden genomen. De fractie van D66 in
die nieuwe Kamer heeft uiteraard rekening te houden
met het verkiezingsprogramma van haar partij. Ik bied
mijn opvolgers, van wie ik er zelf ook een ben, daartoe
alle ruimte.
De heer Jansen (SP): De heer Van der Ham was zo druk
bezig met windowdressing dat hij blijkbaar niet inzag dat
hij de Nederlandse Staat met zijn motie met een extra
risico opzadelt. De heer Zijlstra wees daar terecht op.
Moet dat voor hem geen reden zijn om bij nader inzien
zijn motie in te trekken? Zo nee, is hij dan bereid om
straks de maatschappelijke rekening te betalen als zijn
motie leidt tot extra schade?
De heer Van der Ham (D66): De heer Jansen heeft dat
eerste zinnetje geloof ik staan oefenen voor de spiegel,

Tweede Kamer

CO2-bom onder Barendrecht

maar het kwam er niet zo soepel uit als hij had bedacht.
Ik heb de minister zo verstaan dat zij ruimte heeft om
wat te rekken. Ik heb daarop ter suggestie een motie
ingediend om die rek uit te stellen tot 1 juli. Mocht dat
een juridisch probleem opleveren of extra financiële
kosten teweegbrengen, dan kijk ik natuurlijk even naar de
tekst van de motie. Als de minister toezegt dat zij
rekening zal houden met het gevoelen van deze en
mogelijk de volgende Kamer, zal ik de motie natuurlijk
intrekken. Zij heeft de inhoud van de motie dan namelijk
toegezegd.
De heer Jansen (SP): Dank voor de terugtrekkende
beweging.
De heer Van der Staaij (SGP): Ik moet bekennen dat ik
nog niet helemaal begrijp wat het nut is van deze motie.
De minister heeft namelijk heel duidelijk gezegd dat de
opslagvergunning sterk is gebonden aan wettelijke
criteria en dat de politieke afweging veel meer zit in het
inpassingsbesluit. Maakt het eigenlijk uit of de besluitvorming over de opslagvergunning nu of later plaatsvindt?
Wat wint de heer Van der Ham met het aannemen van
deze motie?
De heer Van der Ham (D66): De minister heeft in eerste
termijn gezegd dat zij niet 100% kan uitsluiten dat dit
gevolgen zal hebben als het tot een rechtszaak komt. Wij
hebben het dan ook over het woord disproportioneel, dat
viel in het interruptiedebatje met de heer Zijlstra. Mijn
suggestie in tweede termijn is om het moment uit te
stellen en ervoor te zorgen dat de risico’s zo veel
mogelijk worden geminimaliseerd als de nieuwe
verhoudingen in de Kamer er zijn. Ik heb daarvoor de
datum 1 juli 2010 genoemd, omdat deze datum de
nieuwe Kamer de gelegenheid geeft om erover te
discussiëren en omdat de minister, die dan nog
demissionair is, weet wat de verhoudingen zijn. Dat is
mijn inzet in tweede termijn. Ik hoor wel van de minister
of zij dat toezegt. Als zij zegt die ruimte te willen geven,
ook aan de nieuwe Kamer in de nieuwe verhoudingen,
en daarvoor die motie niet nodig te hebben, dan zijn wij
eruit. Zo simpel is het.
De heer Van der Staaij (SGP): Het punt blijft dat, zelfs
als D66 na de verkiezingen kleur zou bekennen en
voortaan ook tegen zou zijn, dit weinig uitmaakt in de
besluitvorming over de opslagvergunning, omdat die
simpelweg aan wettelijke criteria is gebonden. Het
politieke moment zit pas in het rijksinpassingsbesluit.
De heer Van der Ham (D66): Ik vind dat wij de risico’s
bij het geven van de vergunning, die weliswaar heel
klein maar wel aanwezig zijn, zo veel mogelijk moeten
minimaliseren.
De heer Van der Staaij (SGP): Ik begrijp wel wat de
heer Van der Ham wil, maar niet hoe dit zou werken. Als
D66 de tegenstanders aan een meerderheid zou helpen
en zou zeggen dat wij moeten stoppen met Barendrecht,
kan de vergunning dan onmiddellijk op die grond
worden geweigerd?
De heer Van der Ham (D66): Het punt is dat ik een
motie indien, waarin staat ″gehoord de beraadslaging″.
Wij zijn aan het kijken hoe wij met het delicate evenwicht

21 april 2010
TK 79

79-6696

Van der Ham
in de verhoudingen in deze Kamer tot iets constructiefs
kunnen komen. Dit is een poging om daartoe te komen.
Wij zullen zien in hoeverre de minister ons daarin kan
tegemoetkomen. Daarna kunnen wij altijd nog zien hoe
de Kamer erover stemt en wat de minister zal toezeggen.
Ik hoop dat zij een beetje in onze richting komt.
De voorzitter: En zo leidde een motie van vijftien
woorden toch nog tot een langdurig interruptiedebat. Ik
geef het woord aan de heer Zijlstra.

dat het niet zo kan zijn dat er een rekening van de
Universiteit Utrecht wordt betaald. Of de zaak ligt een
stuk genuanceerder en de Universiteit Utrecht vindt dat
een groot aantal zaken die in het rapport staan wel
degelijk goed zijn onderbouwd, of zij vindt dat niet en
dan betalen wij de rekening niet. Wat ons betreft kan dat
niet ergens in het midden zitten. Ik krijg graag nog een
precisering van de minister over de vraag hoe dat
precies zit. Dat rapport is namelijk belangrijk in heel de
discussie over Barendrecht.

©

©

De heer Zijlstra (VVD): Voorzitter. Nog mooier is dat het
zelfs een motie zonder inhoud was. Dat is dus nog
interessanter.
Voorzitter. Ik heb in eerste termijn al namens de
VVD-fractie gezegd dat wij, gezien het feit dat wij
kernenergie niet gebruiken, op dit moment niet hoeven
te spreken over een CO2-opslagproject, dus ook niet in
Barendrecht. Daarom steunt mijn fractie de motie van de
heer Vendrik.

De heer Graus (PVV): Voorzitter. Direct na het indienen
van mijn motie ga ik terug naar de commissie-De Wit,
waar ik vandaag mijn werkzaamheden en verplichtingen
heb. Dat is dus niet uit desinteresse, maar dan is dit bij
dezen gezegd.
Ik heb de motie van de heer Vendrik gesteund, omdat
dit een heel goed begin is. Er moet namelijk worden
afgezien van dit demonstratieproject. Ik heb gisteren
uitvoerig gezegd waarom wij tegen de opslag van CO2
zijn. Ik heb daarbij ook bepaalde veiligheidsaspecten
genoemd.
Het was overigens hartverwarmend om te zien dat ik
van een aantal deskundigen die echt verstand van zaken
hebben, meer dan wij allemaal bij elkaar, mailtjes mocht
ontvangen. Daarin stond dat de aanval jegens mij door
de fracties van de VVD en het CDA volledig onterecht
was en dat alle CO2-ongevallen welke ik heb genoemd,
terdege relevant waren voor het voorgenomen project in
Barendrecht. Dat wil ik toch even gemeld hebben. Dat
zeggen mensen die meer verstand hebben van CO2 en
de veiligheid daaromtrent dan mevrouw Spies en de
heer Zijlstra bij elkaar.
Ik wil verdergaan dan de motie van de heer Vendrik.
Daarom dien ik samen met mijn vriend en collega De
Mos een extra motie in.

De heer Van der Ham (D66): Veel fracties zeggen dat zij
tegen CO2-opslag zijn omdat er in andere zaken moet
worden geïnvesteerd. Andere fracties zeggen dat het
onveilig is. Ik moet echter constateren dat de heer Zijlstra
een beetje een laffe houding heeft. Hij is helemaal niet
tegen CO2-opslag, maar het komt hem opportunistisch
gezien even niet uit.
De voorzitter: Mijnheer Van der Ham, wat is uw vraag?
De heer Van der Ham (D66): Daarom vraag ik bevestiging van de heer Zijlstra dat hij op tijd zijn nek in zijn
schouders heeft gestoken en geen kleur wil bekennen.
De voorzitter: De vraag is duidelijk.
De heer Zijlstra (VVD): Deze vraag van D66 is interessant, want dit is de partij die in dit debat op allerlei
manieren probeert om er nog iets van te bakken. Wij zijn
zeer consistent. Er zijn namelijk allerlei zaken die in het
energie- en klimaatbeleid moeten gebeuren. Daar hebben
wij een volgtijdelijkheid in. D66 heeft altijd aangegeven
eerst CO2-opslag te willen. Als dat niet lukt, dan gaan zij
aan de kernenergie. Ik snap wel dat de heer Van der Ham
daarom wanhopig probeert om nog iets van dit
CO2-project in de lucht te houden. Bij ons is het precies
andersom. Wij zijn nu niet met kernenergie bezig. Deze
debatten hebben wij al vele malen gevoerd en daarom
zien wij nu niet in waarom wij CO2-opslag moeten
onderbouwen. Dat is heel consistent en daar is niets
nieuws aan.
Voorzitter. Ik dank de minister voor haar heldere
toezegging. Zij wil geen juridische stappen nemen die
onomkeerbaar zijn en eigenlijk geen vervolgstappen die
niet genomen moeten worden, omdat dit anders tot
schadeclaims leidt. Volgens mij is de minister wat dat
betreft zo ver gegaan als zij kan, gelet op de bestaande
meerderheden in de Kamer.
Ik heb nog een punt over de Universiteit Utrecht. De
minister gaf aan dat het rapport veel commentaar heeft
gekregen, ook van de Universiteit Utrecht. Het zou
namelijk allemaal niet kloppen en allerlei zaken zouden
niet zijn gecontroleerd en geverifieerd. Ik zeg nogmaals

Tweede Kamer

CO2-bom onder Barendrecht

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering om per direct af te zien van het
voornemen tot opslag van CO2 in Nederland,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Graus en De Mos. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 107 (28982).
De heer Vendrik (GroenLinks): Ik was gisteren gecharmeerd van het betoog van de heer Graus over het
belang van CO2 voor de bloemetjes en de bijtjes. Als CO2
zo belangrijk is en wij er eigenlijk letterlijk niet genoeg
van kunnen krijgen, waarom pleit de PVV dan voor
kernenergie? Je zou dan denken: zet dit land vol met
kolencentrales van de oude soort, die veel uitstoten,
subsidieer Hummers want dat doet ook lekker mee; hoe
meer CO2, des te beter het is voor de bloemetjes en de
bijtjes. Kan de heer Graus mij uitleggen hoe dat zit?

21 april 2010
TK 79

79-6697

Graus
De heer Graus (PVV): Mijnheer Vendrik, dat kan ik heel
duidelijk uitleggen. U haalt heel mijn verhaal van
gisteren uit verband. Ik heb gezegd dat er ook duidelijk
voordelen verbonden zijn aan CO2. Ik heb inderdaad
gezegd dat planten CO2 nodig hebben. Sterker nog, onze
tuinders maken gebruik van CO2-afvang en plaatsen dat
terug in de kassen, omdat dit voor dichtere groei van de
vegetatie zorgt en planten zelfs beter beschermt tegen
uitdroging en dergelijke. Dat heb ik gisteren allemaal
genoemd. Ik zei: als je dan toch een probleem hebt met
CO2, kies dan voor een CO2-neutrale kerncentrale. Dat de
PVV voor kerncentrales is, heeft tal van andere redenen.
U kent ze vast, want ik roep ze al zowat drie jaar. Die
redenen zijn dat wij onafhankelijk willen worden van het
buitenland en dat kernenergie leveringszekerheid en
betaalbaarheid van de energievoorziening biedt.
Kernenergie is een relatief betaalbare vorm van energie,
het is een constante vorm van energie, in tegenstelling
tot wind- en zonne-energie, het is relatief veilig en we
zijn onafhankelijk van het buitenland.
De voorzitter: We hebben het hier trouwens niet over
kernenergie. U weidt wat uit met uw antwoord, mijnheer
Graus.
De heer Graus (PVV): Voorzitter. Ik moet dit uitleggen in
antwoord op de vraag die de heer Vendrik mij stelt. Wij
hebben er altijd pas in de laatste plaats op gewezen dat
het ook nog CO2-neutraal is. Dat was meer iets voor de
klimaatalarmisten en minder iets voor ons. Ik zeg echter:
als je dan toch iedere keer met die CO2-paniek meedoet,
kies dan ook voor kernenergie. Dat was dus meer aan de
linkse partijen gericht dan dat het iets over ons zei.
De voorzitter: Het punt is duidelijk. De heer Vendrik nog
eenmaal heel kort.
De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter. De PVV wil
graag onafhankelijk zijn van het buitenland, maar de PVV
weet natuurlijk ook dat de grootste uraniumvoorraden in
Rusland liggen.
De voorzitter: Die discussie gaan we nu even niet
voeren.
De heer Graus (PVV): Voorzitter. Die interruptie heb ik al
twee keer van de heer Van der Ham gehad. Dat is
natuurlijk gewoon klinkklare onzin. De heren weten
donders goed wat ik bedoel met onafhankelijkheid van
het buitenland. Ik ga dat hier niet herhalen en ik ga nu
als de wiedeweerga naar de commissie-De Wit, waar ze
me nodig hebben.
De voorzitter: Mevrouw Spies wil u nog een vraag
stellen.
Mevrouw Spies (CDA): Ik heb een inhoudelijke vraag
over de motie-Graus. Hij verzoekt de regering om af te
zien van het voorgenomen CO2-opslag in Nederland.
Geldt dat ook voor de opslag op zee? Geldt het ook voor
de proeven die bijvoorbeeld door Rotterdam worden
uitgevoerd en de proeven die eerder zijn uitgevoerd?
Geldt het voor de ondergrondse opslag van CO2 waar
dan ook?

helemaal eens met de manier waarop mevrouw Spies
het verwoordt.
©
De heer Samsom (PvdA): Voorzitter. Excuus voor mijn
afwezigheid aan het begin van dit debat. Ik ga mij ook
excuseren voor mijn afwezigheid later. De reden is dat ik
met werkzaamheden elders in deze Kamer behept ben.
Mijn collega Paul Tang heeft het gisteren waarschijnlijk
al helder uitgelegd: wat ons betreft is CO2-opslag een
noodzakelijk kwaad om onze CO2-uitstoot te beperken.
Helaas zijn we niet vroeg genoeg begonnen met
duurzame energie. Helaas maken we nog niet genoeg
vorderingen met duurzame energie, ondanks hernieuwde
inspanningen. Dus kunnen we CCS niet overslaan. Als je
kijkt op welke route CCS zo snel mogelijk volwassen
gemaakt kan worden – we hebben inmiddels haast – dan
kan die route helaas niet zonder Barendrecht. Helaas, is
daarbij weer het woord dat op zijn plaats is. We zijn dus
nog steeds voorstander van een project om CCS zo snel
mogelijk uit te rollen. We willen wel dat alle veiligheidsaspecten daarvan goed in ogenschouw worden genomen
en we willen ook dat er een helder politiek draagvlak
voor is hier in de Kamer.
Het is logisch dat deze minister in demissionaire staat
besluit om geen besluiten meer te nemen in deze
kwestie. Er wordt overigens altijd gezegd dat de Kamer
volledig missionair is, maar dat is niet het geval. Deze
Kamer is ontbonden. Er zijn verkiezingen in aantocht, de
heer Van der Ham heeft het zelf mogen ervaren met het
indienen van een wetsvoorstel. Dat voorstel kan niet
meer door deze Kamer worden behandeld, omdat er
anders drie Kamerbehandelingen nodig zijn. Ook de
Kamer moet zich dus, los van de grondwettelijke status,
enigszins terughoudend opstellen tot na de verkiezingen.
We nemen dus nu geen besluit. Ons standpunt is helder,
maar we nemen nu geen besluit. Dat doen we pas na de
verkiezingen.
Bijkomend voordeel is dat deze demissionaire minister
de vrijgekomen tijd kan gebruiken om alle onzekerheden
en vragen rondom rapporten, onderzoeken en veiligheidskwesties zo veel mogelijk weg te nemen. Dat is een
hele dagtaak. Ze is daar al voortvarend mee gestart.
De voorzitter: Wilt u afronden?
De heer Samsom (PvdA): Dat kun je nooit in voldoende
mate doen, dus mijn aanmoediging aan de minister is
vooral: gebruikt u uw tijd goed en we zien elkaar weer na
de verkiezingen, in welke samenstelling dan ook, om wel
een besluit te nemen over de snelste route naar een
volwassen CO2-opslagtechniek.
De voorzitter: Ik wil nu geen staatsrechtelijk debat
toelaten over de status van de Kamer, maar ik sta de
heer Zijlstra toe, een korte vraag te stellen.
De heer Zijlstra (VVD): Voorzitter. Daar gaat het debat
ook niet over. Ik ben het met de heer Samsom eens,
alleen ligt er ook een aantal tenderregelingen voor
windenergie op de Noordzee. Waarom moet de minister
daar nu over besluiten en over CO2-opslag later? Is de
heer Samsom het met de VVD-fractie eens dat de Kamer
dan ook eenheid van beleid moet tonen en dus moet

De heer Graus (PVV): Ja. Dat klopt helemaal. Ik ben het

Tweede Kamer

CO2-bom onder Barendrecht

21 april 2010
TK 79

79-6698

Samsom
verzoeken om of over geen van beide te besluiten of
over allebei?
De heer Samsom (PvdA): Als u net zo veel mensen
tegen windenergie op zee op de Noordzee kunt vinden
als mensen in Barendrecht en als u net zo’n gespleten
Kamer over windenergie op zee kunt vinden als er over
Barendrecht te vinden was, zou ik u bijna gelijk geven.
Dat is alleen niet het geval. Het gaat hier om controversieel beleid waarin de Kamer enigszins terughoudend
moeten zijn. De Kamer is namelijk al ontbonden. Zo
simpel ligt het: controversieel beleid. U vindt windenergie op zee niets, maar de rest van de Kamer vindt het
een goed idee, in verschillende gradaties. Ik ben
misschien het meest enthousiast, maar de heer Vendrik
blaast ook aardig zijn partij mee. Het spijt mij, maar u
bent hier echt een van de weinigen. Als u meer mensen
had gevonden die tegen windenergie op zee waren, had
u een goed punt gehad, maar dat hebt u niet.
De heer Zijlstra (VVD): Het gaat per meerderheden. De
meerderheid die Barendrecht nog steeds steunt, dus de
PvdA, het CDA, de ChristenUnie en D66, kan dat gewoon
doen. Ik geef onmiddellijk toe dat ik geen meerderheid
heb die tegen windenergie op zee is.
De voorzitter: Wat is uw vraag?
De heer Zijlstra (VVD): De situatie is niet wezenlijk
anders. Ik vraag de heer Samsom dus nogmaals waarom
hij het betoog dat hij vandaag houdt niet ook op andere
beleidsterreinen betrekt. Waarom shopt hij selectief?
De heer Samsom (PvdA): Ik heb het debat over de
controversieelverklaringen zelf gevoerd, dus de heer
Zijlstra moet een beetje uitkijken met deze redenering,
want die klopt gewoon niet. Na een Kamerontbinding en
het uitschrijven van verkiezingen discussieert de Kamer
over het al dan niet controversieel verklaren van
dossiers. Daarbij geldt niet de meerderheid. Vroeger ging
het zelfs niet door als slechts een iemand zijn vinger op
stak. Gelukkig is dat niet meer het geval, vind ik, althans,
dit geldt voor heel veel dossiers. We houden wel degelijk
rekening met substantiële minderheden. Dat is een
prachtig begrip dat zich politiek laat omschrijven. Onze
politieke afweging lijkt mij helder in dezen en is dat we
over Barendrecht geen besluiten nemen. De minister
heeft dat zelf ook onderkend. Over windenergie is de
afweging anders. Laat de heer Zijlstra met zijn collega
Remkes praten. Die maakte bij de behandeling van
andere dossiers precies dezelfde afwegingen. Controversieelverklaringen ...
De heer Zijlstra (VVD): Ik wil één opmerking maken:
CO2-opslag is niet controversieel verklaard.
De heer Samsom (PvdA): Nee, het is niet controversieel
verklaard, maar we hebben het hier wel over een
soortgelijke situatie waarin we moeten besluiten over
een dossier. Ik heb namens mijn fractie gezegd: we
nemen daar nu geen besluit over. De andere fracties die
de meerderheden vertegenwoordigen, heb ik niet
gehoord, maar volgens mij geldt voor hen hetzelfde.
Daar kun je dus op die manier mee omgaan, net als bij
de controversieelverklaringen. Je kunt draaiende
bewegingen maken, maar de heer Van der Ham heeft,

Tweede Kamer

CO2-bom onder Barendrecht

zittend in vak K, ook moeten erkennen dat zijn voorstel
voor een grondwetsherziening niet meer behandeld kon
worden. De Kamer heeft een bepaalde status.
De voorzitter: Ik stel voor dat u dit debat voortzet
tijdens het algemeen overleg over energie, dat ook nog
komt en dus kennelijk niet controversieel is verklaard.
Ik dank u wel. Hiermee beëindig ik de tweede termijn
van de Kamer.
©
Minister Van der Hoeven: Voorzitter. Ik maak een paar
opmerkingen over de vragen die zijn gesteld en daarna
kom ik toe aan de drie moties die zijn ingediend. Een
ding moet mij van het hart: de heer Zijlstra heeft
natuurlijk gelijk als hij zegt dat dit niet controversieel is
verklaard. Zo simpel is het. Ik heb gezegd dat ik op
verzoek van de Kamer geen onomkeerbare stappen zou
zetten. Dat heb ik gisteren betoogd en vanochtend nader
geadstrueerd aan de hand van een aantal toezeggingen.
Dit brengt mij bij de vragen die zijn gesteld. Laat ik
beginnen met die van de heer Vendrik. Gisteren en
vandaag heb ik uiteengezet hoe de procedure in elkaar
zit, maar ik heb er geen enkel bezwaar tegen om dat ook
nog schriftelijk te doen. Dan wordt het openbaar. Ik zal er
verder voor zorgen dat het op de desbetreffende
websites terechtkomt, zodat het ook daar geraadpleegd
kan worden door anderen die niet beschikken over de
Kamerstukken.
Het tweede punt betrof de procedure en het goede
overleg met de gemeente Barendrecht, met de bewoners
en hun betrokkenheid. Mevrouw Spies vroeg daar ook
naar. Uiteraard zal ik gebruikmaken van de inspraakmogelijkheden en de mogelijkheden die de Crisis- en
herstelwet biedt om goed overleg te voeren met de
betrokken overheden, dus zowel de provincie als de
gemeente Barendrecht, maar ook met bewoners. De
oproep van mevrouw Spies was wat ruimer. Zij riep mij
op om de tijd te gebruiken voor dialoog. Dat is precies
het punt waar het om gaat. Je hoeft het op een aantal
punten niet met elkaar eens te zijn, maar je moet wel
helder maken wat je wilt bereiken en op welke manier.
De inspraak- of beroepsmogelijkheden die er zijn,
behoren bekend te zijn. Ik zal dat in de communicatie
meenemen.
Er is gesproken over informatie die gestuurd moet
worden. Volgens mij is echt alle informatie naar de
Tweede Kamer gestuurd. Daarmee is die informatie ook
openbaar. Ik zal bij de minister van VROM navragen of er
nog iets is. De heer Jansen heeft het in dit verband
gehad over de veiligheidsstudies. Ik zal bij de minister
van VROM nagaan of er nog iets is wat blijkbaar ergens
is blijven hangen. Dit is immers een vraag die niet op het
terrein van mijn departement ligt, maar op dat van
VROM. Ik weet niet waar de heer Jansen op doelt.
Volgens mij is alles openbaar gemaakt. Mocht er echter
nog iets zijn, dan zorg ik dat dit naar de Kamer wordt
gestuurd.
De heer Vendrik (GroenLinks): Ik steun het verzoek van
de heer Jansen. Ik heb hierover gisteren ook iets gezegd.
Er is wel een rapportage gemaakt over de veiligheid van
dit project, maar de onderliggende rapporten zijn niet
allemaal openbaar gemaakt. Ik dring er bij de minister op
aan dat ook die onderliggende rapporten beschikbaar

21 april 2010
TK 79

79-6699

Van der Hoeven
komen, bijvoorbeeld voor het college van burgemeester
en wethouders van Barendrecht. Laten wij die rapporten
gewoon openbaar maken, zodat iedereen daarvan kennis
kan nemen. Op die manier kan ook de methodiek die is
gehanteerd bij deze veiligheidsstudies intern worden
bekeken door iedereen die dat wil.
Minister Van der Hoeven: Ik begrijp de vraag van de
heer Vendrik. Voor het antwoord zal ik echter zijn vraag
moeten doorgeleiden naar de minister van VROM. Ik
begrijp de vraag, en volgens mij wordt die terecht
gesteld. Ik kan echter niet iets toezeggen wat niet aan mij
is om toe te zeggen. Ik weet namelijk niet waar men op
doelt. Ik weet niet wat er niet bekendgemaakt zou zijn.
De heer Vendrik (GroenLinks): Dank voor het feit dat de
minister dit wil voorleggen aan de minister van VROM.
Kunnen wij afspreken dat de onderzoeken openbaar
worden en kunnen wij ook afspreken dat als ze niet
openbaar worden, de minister van VROM de Kamer
daarover zal berichten, zodat wij weten welke consequenties deze toezegging heeft?
Minister Van der Hoeven: Als er nog iets mocht zijn wat
niet openbaar is gemaakt, dan is het aan de minister van
VROM om de Kamer daarover te berichten, ja.
De voorzitter: Naar ik aanneem neemt de minister die
boodschap mee naar het kabinet, zodat wij het antwoord
van de minister van VROM tegemoet kunnen zien.
Minister Van der Hoeven: Uiteraard. Het hele land heeft
er bovendien kennis van kunnen nemen, want ook deze
vergaderingen van de Tweede Kamer zijn openbaar.
Dit brengt mij bij de opmerkingen die zijn gemaakt
over het TNO-rapport over alternatieven op zee.
Natuurlijk zijn er alternatieven op zee, maar we hebben
het nu over projecten op land. Dat zijn twee verschillende zaken. Ook mevrouw Spies heeft hiernaar
gevraagd.
Ik moet nog iets zeggen over de discussie rond het
rapport van de heer Van der Gaag. Hij heeft een opdracht
gekregen, niet direct van mij, maar via de Universiteit
Utrecht. Die universiteit is de opdrachtgever. De opdracht
was om de bestaande grofmazige screeningsmethode
voor geschiktheid van toekomstige velden te verfijnen.
Die opdracht is niet relevant voor Barendrecht, want voor
Barendrecht is de geschiktheid al veel meer op detailniveau vastgesteld, namelijk via de MER. De opdracht
was om de voorgestelde verbeteringen te toetsen aan
een aantal bestaande velden, om daarmee ook zijn
aanbevelingen te onderbouwen. Barendrecht was een
van die velden. De heer Van der Gaag heeft deze toets
niet uitgevoerd. Ik kan het niet mooier maken dan het is.
De heer Zijlstra heeft gevraagd of ik de rekening ga
betalen. Op dit moment is de rekening niet betaald. Ook
hierbij is het van belang om zorgvuldig te handelen. Het
gaat om een rekening van de Universiteit Utrecht aan
mij. Zorgvuldig handelen betekent hierbij dat wij nagaan
wat wel en wat niet is geleverd. Daarvoor neem ik even
de tijd. Zorgvuldigheid staat op de eerste plaats. Het is
trouwens bij de overheid een goed gebruik om niet te
betalen als werkzaamheden niet of niet volledig zijn
uitgevoerd. Ook is het mogelijk om een deel te betalen.
Ik zeg echter nogmaals dat ik dit echt even zorgvuldig

moet onderzoeken. De boodschap van de heer Zijlstra
was mij echter volkomen helder.
Een andere boodschap van hem vond ik echter minder
helder. Ik weet wel hoe hij over kernenergie denkt. Ik
vind het echter een beetje flauw van de heer Zijlstra dat
hij probeert mij in mijn demissionaire positie een
toezegging te ontfutselen over kernenergie door zijn
houding ten opzichte van CO2-opslag onder Barendrecht
daarvan afhankelijk te maken. Hij is er niet op tegen. Hij
is niet tegen de CO2-opslag. Hij is ook niet tegen de
CO2-opslag onder Barendrecht. Hij maakt wel een
verbinding met een ander dossier. Ik begrijp dat, maar ik
wil het wel even gemeld hebben.
De heer Zijlstra (VVD): Volgens mij is ons standpunt
over Barendrecht al een paar maanden duidelijk, maar
het is een leuke poging van de minister.
Minister Van der Hoeven: Wij spreken elkaar nog wel.
Ik ben blij met de opmerking van de heer Van der Ham
over die spookverhalen. Ik ben het met hem eens. Je
moet nooit een discussie voeren op basis van emoties.
Je voert een discussie op basis van feiten. Als die feiten
niet kloppen, moet je ze ontzenuwen. Je houdt wel
rekening met de emoties van mensen die ermee
samenhangen. Dat zijn twee verschillende dingen. De
heer Van der Ham heeft dat juist geformuleerd.
De heer Vendrik (GroenLinks): Ik heb nog een vraag
over een antwoord van de minister.
Even iets over het onderzoek van de Universiteit
Utrecht. Ik heb hier bij mij een offerte van de Universiteit
Utrecht met een nadere duiding hoe men het onderzoek
wil doen. Daar staat: ″toepassing toetsingskader voor
bestaande of nieuwe opslaglocaties Barendrecht en
Barendrecht-Ziedewij″. Dat staat in de offerte van de
Universiteit Utrecht in het kader van dit onderzoek. Is dat
er later uitgehaald bij de opdrachtverlening door het
ministerie van Economische Zaken, in die zin dat het niet
meer over Barendrecht of Barendrecht-Ziedewij mocht
gaan?
Minister Van der Hoeven: In de offerte staat bij punt
drie: ″toepassing toetsingskader voor bestaande of
nieuwe opslaglocaties Barendrecht en BarendrechtZiedewij″. Dat is echter niet uitgevoerd. Er zijn andere
dingen gedaan. Ik ga er zorgvuldig mee om. De heer
Vendrik moet niet proberen om via dit Kamerdebat iets
op te lossen wat ik nog aan het uitzoeken ben. Dat heeft
ook te maken met wat wel en wat niet is geleverd. Een
aantal dingen is niet geleverd.
De heer Vendrik (GroenLinks): Ik blijf erbuiten of er al
dan niet is geleverd. Ik wil verifiëren of de minister
overeind houdt wat zij stelde, namelijk dat dit onderzoek
niet was bedoeld voor een toets van de geschiktheid van
het veld Barendrecht. Dat zei zij zojuist, maar ook
gisteravond. Dit onderzoek was niet bedoeld voor
Barendrecht. Ik heb hier echter een offerte liggen waarin
Barendrecht wordt genoemd. De minister heeft dat
bevestigd. Mijn simpele vraag is of in de opdrachtverlening aan de Universiteit Utrecht door het ministerie van
Economische Zaken bij de definitieve opdrachtverlening
Barendrecht eruit is gehaald. Is dat zo of niet?
Minister Van der Hoeven: De heer Vendrik versimpelt

Tweede Kamer

CO2-bom onder Barendrecht

21 april 2010
TK 79

79-6700

Van der Hoeven
de zaken tot het woord ″Barendrecht″, maar het gaat om
de context waarin een en ander is gevraagd. Daar gaat
het om. De context hield in dat de toepassing van het
toetsingskader voor bestaande of nieuwe opslaglocaties
moest worden getoetst. Daarbij zijn zaken niet uitgevoerd. Ik zoek uit wat er niet is uitgevoerd. Het ging over
de bestaande, grofmazige screeningmethode voor de
geschiktheid van toekomstige velden. Daar gaat het om
en daarom heb ik zojuist gezegd wat ik heb gezegd. De
voorgestelde verbeteringen moesten worden getoetst
aan een aantal bestaande velden; toetsing toepassingskader voor bestaande of nieuwe opslaglocaties. Dat moest
worden gedaan om op die manier de aanbevelingen te
onderbouwen. Dat is niet gebeurd. Wij moeten een en
ander dus in de context zien van de totaliteit van het
onderzoek. Je moet niet alleen spreken over het woord
″Barendrecht″. De toets op Barendrecht, de toepassing
van het toetsingskader op Barendrecht, was voor de
toekomstige velden, omdat de MER die al voor Barendrecht had plaatsgevonden, veel strikter is en veel meer
informatie geeft dan deze methode. Daar blijf ik bij.
De heer Vendrik (GroenLinks): Dat betekent dat van de
Universiteit Utrecht wel degelijk is gevraagd om naar
Barendrecht te kijken in het kader van het grofmazige
toetsingskader dat eerder was ontwikkeld en waarover
aanbevelingen zijn gedaan. Zo moet het onderzoek dus
worden begrepen. Dan is het toch gek dat de minister in
eerdere instantie tegen de Kamer zegt dat het onderzoek
niet over Barendrecht gaat? Dit onderzoek gaat dus ook
over Barendrecht.
Minister Van der Hoeven: Dit onderzoek gaat niet over
Barendrecht op de manier zoals de heer Vendrik
aangeeft. Ik neem daar geen woord van terug. Dit
onderzoek heeft te maken met het toepassen van het
toetsingskader voor de grofmazige screening van de
geschiktheid van toekomstige velden; meer niet. Daar
moeten lessen uit getrokken worden. De voorgestelde
verbetering moet getoetst worden aan een aantal
bestaande velden, waaronder Barendrecht, om op die
manier de aanbevelingen te onderbouwen. Dat is
gewoon niet gebeurd. Het gaat dus niet over de
geschiktheid van het Barendrechtveld. De heer Vendrik
probeert mij dat wel in de schoenen te schuiven, maar
daar gaat het niet over.

Ik heb toegezegd dat er ruimte is voor een besluit na
1 juli. Deze motie is dan toch volledig overbodig? Wat
moet ik met een datum van 1 juli?
De heer Van der Ham (D66): De datum heeft de minister
niet genoemd. Maar als zij dit toezegt, trek in mijn motie
in. Bedankt hiervoor.
Minister Van der Hoeven: Ik noem die datum ook niet.
Ik heb gezegd dat ik daarvoor ruimte heb, punt.
De voorzitter: Mijnheer Van der Ham, betekent dit dat u
nu uw motie intrekt?
De heer Van der Ham (D66): Ik zeg: doe dit vanuit
hoffelijkheid jegens de Kamer in haar nieuwe samenstelling. Ik wil de minister graag de suggestie meegeven om
de voorlopige opslagvergunning niet te verlenen voordat
de nieuwe Kamer bijeen heeft kunnen komen. Volgens
mij heeft de minister daar alle ruimte voor. Ik houd niet
vast aan 1 juli, het gaat mij erom dat de hoffelijkheid
geëerbiedigd wordt. Als de minister zegt dat zij zo
hoffelijk zal zijn, trek ik mijn motie in.
Minister Van der Hoeven: Volgens mij komt de Kamer
in haar nieuwe samenstelling op 17 juni bijeen. Waar
maakt de heer Van der Ham zich nu druk om?
De voorzitter: Dan kunt u uw motie gevoeglijk
intrekken, mijnheer Van der Ham.
De heer Van der Ham (D66): Dat is een fantastisch
antwoord van de minister; ik ben helemaal gerustgesteld
en kan mijn motie intrekken.
De voorzitter: Op verzoek van de heer Van der Ham stel
ik voor, zijn motie (28982, nr. 106) in te trekken.
Daartoe wordt besloten.
Minister Van der Hoeven: Voorzitter. Voor de motie van
de heer Graus heb ik maar één woord: ik ontraad deze. Ik
verwijs hiervoor naar de argumentatie die ik gisteren en
vandaag in het debat heb gebruikt.
De beraadslaging wordt gesloten.

De voorzitter: U vervolgt uw betoog, bijvoorbeeld met
uw oordeel over de moties.

De vergadering wordt van 11.44 uur tot 12.30 uur
geschorst.

Minister Van der Hoeven: Ik begin bij de motie van de
heer Vendrik. Eigenlijk komt de heer Vendrik terug op een
motie die eerder is afgewezen. Dat is natuurlijk zijn goed
recht. Ik ontraad zijn motie, zoals men zich kan voorstellen gelet op de inhoud van mijn betoog. Ik heb aangegeven dat ik geen onomkeerbare stappen zal zetten die
leiden tot nieuwe feiten en een gerechtvaardigde
verwachting dat de juridische positie van Shell versterkt
zal worden ten opzichte van de dag van vandaag. De
Kamer heeft dit ook gevraagd. Ik neem geen definitief
besluit; dat is aan een nieuw kabinet. In deze motie
wordt in feite gevraagd om het project af te blazen. Ik
ontraad dat. Om met de heer Samsom te spreken: het
volwassen maken van CCS kan niet zonder Barendrecht.
Dan de motie van de heer Van der Ham. Daar moest ik
echt een beetje om grinniken. Ik heb dit toch toegezegd?

©

Tweede Kamer

CO2-bom onder Barendrecht

De voorzitter: Op de tafel van de Griffier ligt een lijst
van ingekomen stukken. Op die lijst staan voorstellen
voor de behandeling van deze stukken. Als voor het
einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is
gemaakt, neem ik aan dat daarmee wordt ingestemd.

21 april 2010
TK 79

79-6701