Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3380
Vragen van de leden Van der Graaf (ChristenUnie) en Van Ojik (GroenLinks)
aan de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid over het bericht «Zwangere
Afrikaanse asielzoeksters verdwijnen uit opvang» (ingezonden 24 februari
2020).
Antwoord van StaatssecretarisBroekers-Knol (Justitie en Veiligheid)
(ontvangen 1 juli 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2019–2020, nr. 2113.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht «Zwangere Afrikaanse asielzoeksters
verdwijnen uit opvang»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u bereid de memo, waarover in het artikel gesproken wordt, op korte
termijn naar de Kamer te sturen?
Antwoord 2
Er wordt in het artikel waar u aan refereert niet gesproken over een memo.
Mocht u daarentegen refereren aan het algemene waarschuwingsbericht dat
het Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel (hierna: EMM) naar
relevante betrokkenen heeft gestuurd om hen proactief te vragen waakzaam
te zijn en verdachte situaties rondom deze specifieke doelgroep aan de lokale
politie te melden, dan kunt u deze terugvinden in een online publicatie van
CoMensha.2
Vraag 3
Deelt u de grote zorgen over het lot van deze vrouwen en hun kinderen?
Deelt u tevens de zorgen dat de huidige situatie meer en meer doet denken
aan de ernstige en grootschalige Koolvis-zaak?

1
2

ah-tk-20192020-3380
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Argos:19 februari 2020 https://www.vpro.nl/argos/lees/nieuws/2020/asielzoeksters-nigeria.html
https://www.comensha.nl/actualiteiten («Al 25 zwangere asielzoeksters verdwenen uit AZC’s!»)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Mensenhandel is een zeer ernstig delict met vaak traumatische gevolgen voor
de slachtoffers. Het is daarom ook goed dat in het artikel aandacht gevraagd
wordt voor verdwijningen van deze kwetsbare doelgroep, waarbij mogelijke
misstanden zoals mensenhandel en illegale adoptie op de loer kunnen liggen.
Het is juist vanwege de zorg over het lot van deze vrouwen en hun kinderen
dat het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (hierna: COA) signalen heeft
afgegeven aan de politie, en zij op haar beurt het EMM benaderd heeft.
Naar aanleiding van deze situatie heeft het EMM de achtergronden van deze
vermissingen verkend. Het EMM, maar ook de politie en het Openbaar
Ministerie zijn voortdurend alert op dergelijke signalen van mensenhandel en
mensensmokkel. Dat er in deze situatie sprake zou zijn van mensenhandel
en/mensensmokkel is nog niet aangetoond. Daarom wil ik enigszins
terughoudend zijn in mijn uitspraken en acht ik een vergelijking met operatie
Koolvis in dit stadium voorbarig.
Vraag 4
Klopt het dat in november en december 2019 alleen al, 25 zwangere vrouwen
van Afrikaanse komaf zijn verdwenen uit asielzoekerscentra in Nederland?
Klopt het tevens dat ook de afgelopen weken vrouwen uit deze groep zijn
verdwenen? Kunt u een volledig overzicht geven van het aantal verdwijningen de afgelopen maanden, en wilt u ook de Kamer de komende maanden
hier blijvend over rapporteren? Kunt u hierbij ook aangeven in welke regio de
verdwijning plaatsvond?
Antwoord 4
Tijdens het vragenuur van 9 juni jl. heb ik de informatie van het COA met u
gedeeld waaruit blijkt dat in totaal 961 personen van Nigeriaanse komaf met
onbekende bestemming zijn vertrokken in 2019. Het gaat hier evenwel niet
uitsluitend om zwangere vrouwen, maar ook om andere groepen. Het gaat in
ieder geval om 754 mannen.
Wat betreft de overige vragen verwijs ik naar het fenomeenonderzoek dat ik
tijdens dat vragenuur heb toegezegd. Op dit moment onderzoek ik hoe hier
het beste uitvoering aan gegeven kan worden. Dit onderzoek zal in ieder
geval zien op de signalen van mensenhandel en -smokkel in relatie tot vertrek
uit de asielopvang. Ik zal uw Kamer na het zomerreces informeren over de
precieze invulling.
Vraag 5
Is inzichtelijk of dit een enkel Nederlandse ontwikkeling betreft, of dat ook in
andere Europese landen dergelijke verdwijningen recentelijk hebben
plaatsgevonden?
Antwoord 5
Europol heeft gedeeld dat er indicaties zijn dat dit mogelijk in meerdere
lidstaten speelt. Via onder andere het EMPACT mensenhandel project wordt
gewerkt aan het krijgen van meer zicht op deze ontwikkeling. Ik zal de
uitkomst betrekken bij het hierboven genoemde fenomeenonderzoek.
Vraag 6
Deelt u de constatering van het Expertisecentrum Mensenhandel en
Mensensmokkel dat het niet logisch is dat deze vrouwen verdwijnen, gegeven
het feit dat er sprake is van legaal verblijf, een verblijfadres en toegang tot
benodigde medische zorg en kraamzorg? Welke conclusie trekt u hier uit?
Antwoord 6
Zwangere vrouwen in de opvang hebben inderdaad een verblijfplaats, recht
op de benodigde medische zorg en kraamzorg. Vanwege het aanbod van
voorzieningen en (medische) zorg lijkt er voor deze vrouwen dan ook geen
aanleiding om met onbekende bestemming te vertrekken uit een COA-locatie.
Daarentegen zijn de locaties open centra en kunnen mensen hun eigen
keuzes maken, met andere woorden, het staat hun vrij om te vertrekken.
Hieraan kunnen meerdere argumenten ten grondslag liggen, die niet (altijd)
door de betrokkenen gedeeld worden.
Zoals beschreven in beantwoording op vraag 3 vinden preventieve acties
plaats bij verdachte signalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 7
Is er enig zicht op, of enige indicatie waar deze vrouwen en hun kinderen
heen zijn gegaan? Zo nee, welke mogelijkheden ziet u om hier zicht op te
krijgen?
Antwoord 7
Het COA heeft na de signalen gesproken met bewoners die verwant zijn aan
de doelgroep of tot dezelfde doelgroep behoren. Deze gesprekken hebben
nauwelijks inzicht gegeven in de nieuwe verblijfplaatsen van diegenen die
vertrokken zijn. In het kader van het fenomeenonderzoek dat ik op 9 juni jl.
heb toegezegd zal de vraagstelling rondom deze doelgroep ook worden
meegenomen.
Vraag 8
Welke mogelijkheden ziet u om vrouwen uit deze groep, die momenteel nog
in asielzoekerscentra verblijven, te beschermen? Op welke wijze kunnen
medewerkers in asielzoekerscentra (AZC)»s worden geholpen om signalen
van mensenhandel (nog) beter te herkennen?
Antwoord 8
Asielzoekers zijn over het algemeen personen in een kwetsbare positie. Toen
er signalen kwamen dat meerdere zwangere vrouwen van Afrikaanse komaf
uit de opvang waren verdwenen, is bij de COA-medewerkers extra aandacht
gevraagd voor deze doelgroep.
Het COA biedt aan al haar medewerkers basistrainingen aan in het herkennen
van signalen van mensenhandel en mensensmokkel. Op iedere COA-locatie is
minstens één contactpersoon mensenhandel aanwezig die hierin extra is
getraind. Bovendien vinden jaarlijks vakdagen plaats om de inhoudelijke
expertise van de contactpersonen te vergroten. Ook is er een toolkit
ontwikkeld door het Rode Kruis, in samenwerking met onder andere het COA
en Comensha, om mensenhandel door professionals die in de migratieketen
werkzaam zijn bespreekbaar te maken met asielzoekers.
De begeleiding van het COA valt of staat echter met het in beeld zijn en
blijven van bewoners. Als bewoners besluiten om een opvanglocatie te
verlaten, is dat hun eigen keuze en verantwoordelijkheid. Hierbij ben ik me
bewust van de druk die mogelijk door derden opgelegd wordt om deze keuze
te maken. Juist daarom zijn medewerkers van de migratieketen alert op
signalen van mensenhandel en worden zorgwekkende signalen met de politie
gedeeld. Dat er in deze situatie sprake zou zijn van mensenhandel is nog niet
aangetoond. De signalen van het COA zullen worden betrokken bij het door
mij toegezegde fenomeenonderzoek.
Vraag 9
Valt uit te sluiten dat er een relatie is tussen deze verdwijningen en het
besluit van afgelopen zomer de B8-regeling aan te scherpen?
Antwoord 9
Wat de reden is voor de verdwijningen is onbekend. Zoals ook aangegeven in
de beantwoording van vraag 6 staat het de mensen die op de opvanglocaties
verblijven vrij om te vertrekken en kunnen hieraan meerdere argumenten ten
grondslag liggen, die niet altijd gedeeld worden.
Volledigheidshalve hecht ik eraan op te merken dat ook na de beleidswijzing
personen die onder de Dublinverordening vallen aangifte kunnen doen van
mensenhandel en in aanmerking kunnen komen voor een verblijfsvergunning
op de grond van de B8-regeling. Voor personen die niet onder de Dublinverordening vallen, is de verblijfsregeling niet gewijzigd.
Vraag 10
Op welke termijn verwacht u dat het door de kamer in de motie Segers/
Buitenweg (28 638, nr. 172) gevraagde fenomeenonderzoek naar de toename
van asielzoekers die een beroep doen op de B8-regeling zal worden afgerond? Bent u het met ons eens dat dit onderzoek met spoed moet worden
opgepakt en dat hierbij nadrukkelijk moet worden onderzocht of er sprake is
van een mensenhandelnetwerk?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 10
Ik verwijs u voor beantwoording van deze vraag naar de brief met betrekking
tot een aantal moties en toezeggingen op het gebied van mensenhandel, die
ik gelijktijdig met de beantwoording van deze Kamervragen aan uw Kamer
doe toekomen, waarin nader wordt ingegaan op Motie 28 638, nr. 1723.
Vraag 11
Kunt u helder en gedetailleerd uitleggen op welke wijze, in lijn met de motie
Segers/Buitenweg, bij een Dublinoverdracht van mogelijke slachtoffers van
mensenhandel extra zorg wordt gedragen voor een overdracht van opsporingsindicaties en waar nodig medische en/of zorgindicaties? Welke maatregelen heeft u genomen naar aanleiding van de motie Segers/Buitenweg in
aanvulling op de reeds bestaande procedures? Heeft u de indruk dat
daadwerkelijk sprake is van een zorgvuldige overdracht en ontvangst in het
aankomstland, in veel gevallen Italië?
Antwoord 11
De Dublinverordening bepaalt welke EU-lidstaat verantwoordelijk is voor de
asielaanvraag van de vreemdeling. Als een vreemdeling aangifte van
mensenhandel in Nederland doet, betekent dat niet dat de Dublinclaim per
definitie vervalt. Lidstaten mogen er ingevolge het interstatelijk vertrouwensbeginsel onderling vanuit gaan dat de verantwoordelijke lidstaat zijn
verplichtingen richting de vreemdeling nakomt. De Dublinclaimant kan in de
andere lidstaat aangifte van mensenhandel doen. In goed overleg met de
vreemdeling brengt de regievoerder van de DT&V ook de medische bijzonderheden in kaart en laat de regievoerder zo nodig een medische toestemmingsverklaring ondertekenen. Vervolgens worden de aspecten tijdig gedeeld
met de lidstaat waarnaar wordt overgedragen zodat ook de medische
overdracht zorgvuldig is gewaarborgd.
Net als Nederland zijn ook alle andere lidstaten gehouden aan de bepalingen
in de Europese Mensenhandelrichtlijnen. Dat betekent dat vreemdelingen zich
ook in Italië op deze richtlijnen kunnen beroepen. Politie en OM streven er
evenwel naar om bij een aangifte mensenhandel die door een Dublinclaimant
in Nederland wordt gedaan met een vreemdeling in gesprek te gaan voordat
de overdracht naar de verantwoordelijke lidstaat plaatsvindt. Dit betekent
echter niet dat de aangifte aan een overdracht in de weg staat.
Tot slot, wanneer een aangifte opsporingsindicaties voor een ander EU land
bevat, dan wordt deze aangifte door de politie via Europol gedeeld met de
aangesloten lidstaten en specifiek het land waar de opsporingsindicaties
betrekking op hebben.
Vraag 12
Is het tevens juist dat er ook Eritrese meisjes los van elkaar zijn verdwenen
tijdens de treinreis naar Ter Apel en dat vanwege zorgen hierover door het
centrum opvang asielzoekers (COA) een aparte melding is gedaan?
Antwoord 12
Het COA heeft inderdaad melding gemaakt bij het EMM van enkele Eritrese
meisjes die los van elkaar verdwenen terwijl zij onderweg waren naar Ter
Apel. Allen verdwenen terwijl zij in gezinsverband onderweg waren. Omdat in
een korte periode meerdere soortgelijke situaties voorkwamen, is hier door
het COA melding van gemaakt.
Vraag 13
Welke mogelijkheden ziet u om minderjarige meisjes van Eritrese komaf te
beschermen tijdens de reis en het verblijf in de asielopvang?
Antwoord 13
De Eritrese meisjes lijken te zijn verdwenen voordat zij Ter Apel bereikt
hebben. Zoals gezegd, maakten zij deze reis in gezinsverband waartoe het
initiatief bij de ouders lag. Uiteraard ligt er een signaalfunctie bij COAmedewerkers ten aanzien van bewoners die op een opvanglocatie verblijven.

3

De motie om een verkenning te starten naar de toedracht van de recente stijging van aangiften
mensenhandel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

Echter, niet verwacht kan worden dat die verantwoordelijkheid ook op de reis
betrekking heeft. Die verantwoordelijkheid ligt primair bij de ouders. Voor wat
betreft het verblijf bij het COA verwijs ik graag naar de beantwoording op
vraag 8.
Vraag 14
Bent u bereid deze vragen op korte termijn en uiterlijk 31 maart te beantwoorden?
Antwoord 14
Het is helaas niet gelukt om de vragen binnen de gevraagde termijn te
beantwoorden. Het uitblijven van een reactie betekent geenszins dat het
onderwerp geen urgentie heeft. De materie waar het hier om gaat, behoeft
samenwerking tussen een veelheid aan organisaties, waaronder het COA, het
EMM, de politie, het OM et cetera. Het helpt bovendien niet dat de personen
waar het hier om gaat niet meer in beeld zijn. Ik hoop dat het fenomeenonderzoek dat ik heb toegezegd meer duidelijkheid zal verschaffen.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid
Kuiken (PvdA), ingezonden 21 februari 2020 (vraagnummer 2020Z03661)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5