Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 352

Wijziging van de Wet hersteloperatie toeslagen
houdende aanvullende maatregelen voor
kinderen, ex-partners van gedupeerde
aanvragers kinderopvangtoeslag, nabestaanden
van overleden gedupeerde aanvragers
kinderopvangtoeslag en overleden kinderen
(Wet aanvullende regelingen hersteloperatie
toeslagen)

Nr. 23

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 juni 2023
Tijdens het wetgevingsoverleg op 12 juni jl. over het wetsvoorstel Wet
aanvullende regelingen hersteloperatie toeslagen (hierna: het
wetsvoorstel) heb ik toegezegd schriftelijk te reageren op enkele zaken
voorafgaand aan de stemmingen over het wetsvoorstel. In deze brief
worden desgevraagd moties en amendementen geapprecieerd. Daarnaast
worden de vragen van de leden Leijten en Omtzigt inzake respectievelijk
de persoonlijke benadering van nabestaanden van overleden aanvragers
en kinderen en de impactanalyse gegevensdeling beantwoord.
Appreciatie motie van het lid Kat
De motie van het lid Kat1 verzoekt om ook voor ex-partners een
mogelijkheid te bieden om met compensatie betaalde schulden vergoed
te krijgen. Zoals toegezegd in het wetgevingsoverleg ben ik hierover in
gesprek gegaan met Sociale Banken Nederland (SBN) die de schuldenaanpak binnen de hersteloperatie toeslagen uitvoert. SBN geeft aan, dat
zolang de schuldenaanpak voor ex-partners gelijk blijft aan de schuldenaanpak voor gedupeerde ouders, het uitvoerbaar is om, onder dezelfde
voorwaarden als voor gedupeerde aanvragers van een kinderopvangtoeslag, het Loket Al Betaalde Schulden open te stellen voor ex-partners.
We laten het oordeel over deze motie aan de Kamer, met dien verstande
dat het wel van belang is aan te merken dat het mogelijk maken van deze
compensatie wetswijziging vereist. Indien deze motie wordt omgezet in
een amendement laat het kabinet het oordeel hierover aan de Kamer.

1

kst-36352-23
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 36 352, nr. 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 352, nr. 23

1

Appreciatie motie van het lid Leijten
De motie van het lid Leijten2 verzoekt de regering het mogelijk te maken
dat (jong)volwassen kinderen die vallen onder de kindregeling toegang
krijgen tot kwijtschelding van aangegane studieschulden en ze de
mogelijkheid te bieden – al dan niet via de gemeente – om hun gestaakte
opleidingen af te maken en die te vergoeden. Ik verzoek u de motie aan te
houden en anders moet ik deze motie ontraden. Er is met de motie Kat
gevraagd een schuldhulpverleningsaanbod te ontwikkelen voor deze
jongeren waarover ik u graag op korte termijn separaat informeer. Die
aanpak is gericht op het kunnen leveren van een extra inspanning voor
deze jongeren naast de steun in de rug en brede ondersteuning uit de
kindregeling. Een generieke schuldenregeling is geen onderdeel van de
wettelijk verankerde kindregeling.
Het niet toegankelijk maken van kwijtschelding van studieschulden heeft
meerdere redenen. De kindregeling is – in samenspraak met kinderen en
jongeren onder de kindregeling – vormgegeven en ziet op een steun in de
rug om weer naar de toekomst te kijken. Daarnaast is het uiterst
moeizaam om een verband tussen de toeslagenproblematiek en alle
situaties van kinderen en jongeren onder de kindregeling aannemelijk te
maken. Studieschulden zijn naar hun aard niet-saneerbaar en worden
naar draagkracht afgelost. Een hoofdsom van een studielening is niet in
één keer opeisbaar en daarmee geen problematische schuld. Vanuit de
praktijk komen veel signalen naar voren dat jongeren vaak slecht inzicht
hebben in hun studieschulden. «Mijn DUO» biedt al veel inzicht en
overzicht en daarnaast is er bij DUO indien nodig maatwerk mogelijk.
Tussen VNG en DUO is al een lijn gelegd om de samenwerking en
ondersteuning van jongeren op dit vlak te verbeteren. Gemeenten kunnen
in het kader van brede ondersteuning onder het leefdomein werk al veel
maatwerk leveren.
Appreciatie amendement Leijten
In het amendement van het lid Leijten3 wordt voorgesteld de kinderen van
een ex-partner alleen op aanvraag toegang te geven tot de kindregeling. Ik
ontraad dit amendement. De groep kinderen van ex-partners is grotendeels in beeld. Voor degenen die niet in beeld zijn – en die dus niet
ambtshalve de tegemoetkoming ontvangen – is nu ook al in een
aanvraagmogelijkheid voorzien in het wetsvoorstel. Bij het hanteren van
de voorgestelde aanvraagsystematiek bestaat het risico dat niet alle
kinderen die we met de kindregeling willen bereiken, daadwerkelijk
worden bereikt. Juist omdat ze niet weten dat ze in aanmerking komen. Of
minderjarige kinderen een tegemoetkoming ontvangen zou ook sterk
afhankelijk worden van of hun ouder ze actief wijst op de kindregeling of
namens het kind een aanvraag indient. Daarnaast bestaat de kans dat er
veel aanvragen worden ingediend door kinderen die daar geen recht op
hebben, met als gevolg meer afwijzingen en daaropvolgende bezwaren.
Het bezwaarproces is al zo zwaarbelast op dit moment dat dit een nog
zwaardere belasting zou vormen. Het aanvragen van de tegemoetkoming
in plaats van ambtshalve toekenning zorgt voor een grotere last voor
kinderen die nu al slecht hun weg weten te vinden. Dat staat haaks op het
doel van kindregeling; het bieden van een steun in de rug om hun leven
op de rit te krijgen en naar de toekomst te kijken.

2
3

Kamerstuk 36 352, nr. 16.
Kamerstuk 36 352, nr. 17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 352, nr. 23

2

Vragen over de persoonlijke benadering van nabestaanden
Nabestaanden van overleden aanvragers kampen veelal niet alleen met
het verdriet van het verlies van een nabestaande, maar ook met de
gevolgen van de problemen met de kinderopvangtoeslag. Het is daarom
van het grootste belang dat nabestaanden goed begeleid worden bij het
herstel. Het lid Leijten heeft in dit kader gevraagd om dieper in te gaan op
de persoonlijke begeleiding van nabestaanden van een overleden
aanvrager of overleden kind. Het streven is om het aanvraagproces voor
deze groep zo eenvoudig mogelijk te maken. Persoonlijk contact is het
uitgangspunt, indien de nabestaanden daar behoefte aan hebben.
Hiervoor wordt een apart team van persoonlijk zaakbehandelaren
ingesteld dat specifiek hiervoor getraind wordt. Bij het bepalen van het
proces willen we nadrukkelijk ruimte laten voor de behoefte van de
nabestaanden. Gedurende de zomer wordt er daarom onder professionele
begeleiding gesproken met enkele nabestaanden. Zij kunnen dan
aangeven welke begeleiding op prijs wordt gesteld.
In het gewijzigde amendement van het lid Leijten4 wordt voorgesteld dat
bij een aanvraag voor compensatie voor overleden familieleden de
zogenaamde «wasstraat-procedure» mogelijk wordt. Het amendement
stelt voor om ook werkelijke schade te vergoeden voor nabestaanden en
om integrale beoordeling en werkelijke schade in één beschikking vast te
leggen. Voor de integrale behandeling en de beoordeling van werkelijke
schade door UHT zijn veel gegevens nodig die de nabestaande veelal niet
heeft. Juist het feit dat de gedupeerde ouder is overleden maakt het zeer
complex voor de nabestaande om gegevens aan te leveren. Hoewel het
kabinet de persoonlijke begeleiding zoals verwoord in dit amendement
omarmt, bevat het amendement aspecten die naar verwachting tot grote
vertraging en teleurstelling zullen leiden. Zoals ook uit de uitvoeringstoets
van UHT en de zienswijze van CWS blijkt, wordt hierdoor lange doorlooptijden en druk op het bezwaarproces verwacht. De expertise die benodigd
is om schade te beoordelen, zal bij andere onderdelen van de hersteloperatie, met name bij de CWS, moeten worden onttrokken wat leidt tot
knelpunten aldaar. UHT is niet ingericht op het samenvoegen van beide
expertises en het vastleggen van de uitkomsten in één beschikking. Dit
amendement zou nieuwe processen vereisen die meer tijd nemen, met
vertraging bij de lopende trajecten in het kader van de hersteloperatie tot
gevolg. Om deze redenen ontraadt het kabinet daarom het amendement.
Vragen over de impactanalyse gegevensdeling aanvullende schade
ex-partners
Het lid Omtzigt heeft in het kader van de voorgenomen uitbesteding van
de aanvullende schaderegeling voor ex-partners gevraagd naar de
gegevensbeschermingseffectbeoordeling (GEB), ook wel DPIA genoemd.
Daarnaast heeft het lid gevraagd aan te geven wat er hierover in het
wetsvoorstel stond dat naar de Autoriteit Persoonsgegevens (hierna: AP)
is verzonden voor advies.
De gegevensdeling voor de aanvullende schaderegeling voor ex-partners
wordt vastgelegd in een DPIA voor de ex-partnerregeling. Omdat de
ex-partnerregeling nog niet in werking is getreden en de uitvoerder van
de schaderegeling voor ex-partners nog niet gekozen is, is deze DPIA nog
niet gereed. De DPIA voor CWS is in gang gezet maar niet afgerond. Er
wordt op dit moment gewerkt aan een geactualiseerde versie met
inachtneming van de Wet Hersteloperatie Toeslagen, waarna deze DPIA
zal worden vastgesteld.
4

Kamerstuk 36 352, nr. 19.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 352, nr. 23

3

De AP is op 15 november 2022 en 22 december 2022 om (aanvullend)
advies gevraagd. In deze versies van het wetsvoorstel was een artikel
opgenomen ten behoeve van de aanvullende schaderegeling voor
ex-partners. Ook was in de versie van het wetsvoorstel dat aan de AP is
voorgelegd een grondslag voor de uitwisseling van gegevens tussen de
Belastingdienst/Toeslagen en de Minister van Financiën opgenomen. De
AP heeft ten aanzien van beide adviesaanvragen aangegeven geen
opmerkingen te hebben bij het wetsvoorstel. In de versie van het
wetsvoorstel dat aan de AP is voorgelegd is in de Memorie van
Toelichting (Kamerstuk 36 352, nr. 3) ook al aangegeven dat gewerkt werd
aan het selecteren van een uitvoerder voor de aanvullende schaderegeling voor ex-partners. Specifiek ten aanzien van de uitwisseling van
gegevens ten behoeve van de aanvullende schaderegeling voor
ex-partners was daarin de volgende passage opgenomen:
«Bij de uitwisseling van gegevens van derden gaat het om strikt relevante
informatie uit de beschikkingen over de gezamenlijke toeslagpartnerjaren,
de integrale beoordeling en de beschikking naar aanleiding van het
verzoek van de gedupeerde aanvrager van een kinderopvangtoeslag om
werkelijke schade te compenseren. De informatie mag in zulke gevallen
alleen voor het toetsen van het recht van de ex-partner op aanvullende
compensatie worden gebruikt.»
In de versie die naar uw Kamer is gestuurd is hier nog aan toegevoegd dat
de uitvoering van de aanvullende schaderegeling voor ex-partners op
grond van een mandaat van de Minister van Financiën bij een externe
uitvoerder kan worden belegd.
In de marktconsultatie is aangeven dat een zelfstandige toegang tot de
regeling voor de ex-partner het uitgangspunt is bij de inrichting van de
aanvullende compensatie bij werkelijke schade. Dat betekent dat de
ex-partner zijn of haar persoonlijke schade aanvoert waarvan hij of zij
meent dat deze boven de forfaitaire vergoeding uitkomt. Het is daarbij niet
de bedoeling het gehele beoordelingsdossier van diens voormalige
partner te delen met de Belastingdienst/Toeslagen en de uitvoerder van de
aanvullende compensatie bij werkelijke schade. Bij het uitbesteden van de
taken rond de beoordeling van werkelijke schade zullen uiteraard alle
waarborgen rondom privacy en gegevensbescherming in acht worden
genomen.
De Staatssecretaris van Financiën,
A. de Vries

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 352, nr. 23

4