Een	  multidisciplinaire	  aanpak	  
kindermishandeling	  
	  
‘Wicked	  answer	  to	  a	  wicked	  problem’	  
	  
Onderzoek	  naar	  de	  kenmerken,	  de	  werking	  en	  de	  meerwaarde	  
van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  aan	  de	  
hand	  van	  zes	  regionale	  initiatieven	  
Juni	  2014	  
	  
	  
	  
	  

	  
	  

	  

	  
	  
	  
	  
	  
	  
	  

Eindrapportage	  

	  

	  

	  

	  

	  

Een	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling	  
‘Wicked	  answer	  to	  a	  wicked	  problem’	  
	  
Onderzoek	  naar	  de	  kenmerken,	  de	  werking	  en	  de	  meerwaarde	  van	  
een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  aan	  de	  hand	  
van	  zes	  regionale	  initiatieven	  
Juni	  2014	  

	  
drs	  M.	  (Maikki)	  Huurdeman	  
drs.	  J.	  (Jonneke)	  de	  Jong	  
	  

I	  

INHOUD	  
MANAGEMENT	  SAMENVATTING	  

1	  

1.	   INLEIDING	  

1	  

2.	   HET	  ONDERZOEK	  

3	  

2.1	   Doel	  van	  het	  onderzoek	  

3	  

2.2	   Onderzoeksvragen	  

3	  

2.3	   Onderzoeksaanpak	  

5	  

2.4	   Onderzoeksproces	  

11	  

3.	   BESCHRIJVING	  ONDERZOCHTE	  INITIATIEVEN	  

13	  

3.1	   Transmuraal	  Academisch	  Samenwerkingsverband	  Kindermishandeling	  (TASK)	  
Amsterdam	  

13	  

3.2	   Multidisciplinair	  centrum	  kindermishandeling	  Friesland	  

15	  

3.3	   Het	  Veilig	  Verderteam	  Den	  Haag	  

16	  

3.4	   Multidisciplinair	  Centrum	  aanpak	  Kindermishandeling	  (MDC-­‐K)	  Kennemerland	   18	  
3.5	   Intersectorale	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  in	  Gelderland	  

20	  

3.6	   Effectiviteit	  van	  multidisciplinaire	  samenwerking	  in	  de	  zorg	  voor	  mishandelde	  
kinderen	  in	  de	  regio	  Utrecht	  (Transmurale	  Aanpak	  voor	  veilige	  Leefomgeving	  
Kind	  -­‐TALK)	  

22	  

4.	   BEANTWOORDING	  ONDERZOEKSVRAGEN	  

24	  

4.1	   Hoe	  ziet	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  er	  in	  de	  praktijk	  
uit?	  

24	  

4.1.1	  

Ontstaan	  initiatieven	  

24	  

4.1.2	  

Doelgroep	  en	  selectie	  casussen	  

25	  

4.1.3	  

Reikwijdte	  dienstverlening	  

27	  

4.1.4	  

Instroom	  en	  uitstroom	  

27	  

4.1.5	  

Betrokken	  organisaties	  

29	  

Een	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling	  -­‐	  PROJ000427.4	  

II	  

4.1.6	  

Financiering	  

31	  

4.1.7	  

Kernteam	  en	  regie	  

32	  

4.1.8	  

Organisatorische	  integratie	  

33	  

4.1.9	  

Sturing	  en	  verantwoording	  

34	  

4.1.10	   Locatie	  

36	  

4.2	   Welke	  doelen	  worden	  door	  de	  initiatieven	  nagestreefd	  met	  de	  
multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  en	  wat	  is	  de	  mate	  van	  
doelrealisatie?	  

37	  

4.2.1	  

Aanleiding	  en	  doelen	  initiatieven	  

37	  

4.2.2	  

Mate	  van	  doelrealisatie	  

41	  

4.2.3	  

Ambitie	  initiatief	  in	  relatie	  tot	  het	  veld	  

42	  

4.3	   Wat	  zijn	  de	  werkzame	  bestanddelen	  (inhoudelijk	  en	  procesmatig)	  van	  een	  
multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling?	  

44	  

4.4	   Welke	  knelpunten	  zijn	  er	  bij	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  
kindermishandeling?	  

45	  

4.4.1	  

Verwachte	  knelpunten	  bij	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  

45	  

4.4.2	  

Onverwachte	  knelpunten	  bij	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  

48	  

4.5	   Welke	  oplossingen/oplossingsrichtingen	  zijn	  ontwikkeld	  om	  bovenstaande	  
knelpunten	  het	  hoofd	  te	  bieden	  en	  welke	  randvoorwaarden	  moeten	  daarin	  
worden	  vervuld?	  

50	  

4.5.1	  

Getroffen	  maatregelen	  

50	  

4.5.2	  

Effect	  van	  de	  getroffen	  maatregelen	  

51	  

4.5.3	  

Randvoorwaarden	  voor	  het	  oplossen	  van	  knelpunten	  

52	  

4.6	   Heeft	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  een	  meerwaarde	  
boven	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  kindermishandeling?	  

53	  

4.6.1	  

Oplossen	  van	  knelpunten	  uit	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  

53	  

4.6.2	  

Behouden	  van	  sterke	  punten	  uit	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  

58	  

4.6.3	  

Omzeilen	  van	  valkuilen	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  

60	  

4.6.4	  

Ontwikkelen	  van	  innovatieve	  nieuwe	  mogelijkheden	  door	  middel	  van	  
een	  multidisciplinaire	  aanpak	  

5.	   CONCLUSIES	  

65	  
66	  

Een	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling	  -­‐	  PROJ000427.4	  

III	  

6.	   BIJLAGEN	  

72	  

6.1	   Ontwikkelgroep	  onderzoeksinstrumentarium	  en	  klankbordgroep	  onderzoek	  

72	  

6.2	   Respondenten	  partnerorganisaties	  

72	  

6.3	   Gebruikte	  literatuur	  

73	  

	  

Een	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling	  -­‐	  PROJ000427.4	  

MANAGEMENT	  SAMENVATTING	  
In	  het	  Actieplan	  aanpak	  kindermishandeling	  ‘Kinderen	  Veilig’	  (2012-­‐2016)	  heeft	  het	  kabinet	  de	  
ambitie	  uitgesproken	  om	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  het	  stoppen	  en	  het	  beperken	  van	  de	  
schade	  van	  kindermishandeling	  te	  bevorderen.	  Deze	  aanpak	  is	  erop	  gericht	  om	  de	  
samenwerking	  tussen	  de	  verschillende	  partners	  beter	  te	  laten	  verlopen,	  opdat	  het	  kind	  en	  het	  
gezin	  beter	  en	  sneller	  worden	  geholpen.	  Om	  meer	  inzicht	  te	  krijgen	  in	  de	  meerwaarde	  van	  een	  
multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  in	  Nederland,	  heeft	  het	  kabinet	  deze	  aanpak	  
ondersteund	  en	  onderzocht.	  
De	  Ministeries	  van	  Volksgezondheid,	  Welzijn	  en	  Sport	  (VWS)	  en	  Veiligheid	  en	  Justitie	  (VenJ)	  
voeren	  het	  Actieplan	  aanpak	  kindermishandeling	  uit.	  Zij	  hebben	  ZonMw	  gevraagd	  om	  de	  
ondersteuning	  van	  de	  regionale	  initiatieven	  en	  het	  onderzoek	  naar	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  
van	  kindermishandeling,	  als	  onderdeel	  van	  het	  Actieplan,	  uit	  te	  voeren.	  Daarbij	  stond	  een	  zestal	  
onderzoeksvragen	  centraal:	  	  
1. Hoe	  ziet	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  er	  in	  de	  praktijk	  uit?	  
Aan	  de	  hand	  van	  rijke	  beschrijvingen	  van	  een	  aantal	  regionale	  initiatieven	  (casussen)	  is	  een	  
beeld	  gegeven	  van	  hoe	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  in	  de	  praktijk	  
gestalte	  krijgt.	  
2. Welke	  doelen	  worden	  door	  de	  initiatieven	  nagestreefd	  met	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  
van	  kindermishandeling	  en	  wat	  is	  de	  mate	  van	  doelrealisatie?	  	  
Met	  de	  vertegenwoordigers	  van	  de	  te	  onderzoeken	  initiatieven	  zijn	  de	  beoogde	  doelen	  
geëxpliciteerd	  en	  is	  onderzocht	  in	  welke	  mate	  die	  doelen	  zijn	  gerealiseerd.	  
3. Wat	  zijn	  de	  werkzame	  bestanddelen	  (inhoudelijk	  en	  procesmatig)	  van	  een	  
multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling?	  
Het	  in	  beeld	  brengen	  van	  de	  kenmerken	  die	  bijdragen	  aan	  de	  effectiviteit	  van	  de	  
multidisciplinaire	  aanpak.	  De	  vertegenwoordigers	  van	  de	  te	  onderzoeken	  initiatieven	  zijn	  
bevraagd	  op	  georganiseerde	  en	  niet	  georganiseerde	  werkzame	  bestanddelen.	  
4. Welke	  knelpunten	  zijn	  er	  bij	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling?	  	  
De	  vertegenwoordigers	  van	  de	  te	  onderzoeken	  initiatieven	  zijn	  bevraagd	  op	  de	  knelpunten	  
die	  zij	  hadden	  verwacht	  voorafgaand	  aan	  de	  start	  van	  de	  samenwerking	  en	  te	  reflecteren	  op	  
de	  mate	  waarin	  deze	  zich	  voordeden.	  Daarnaast	  zijn	  zij	  bevraagd	  op	  ervaren	  knelpunten	  die	  
niet	  voorzien	  waren.	  

1	  

5. Welke	  oplossingen/oplossingsrichtingen	  zijn	  ontwikkeld	  om	  bovenstaande	  knelpunten	  het	  
hoofd	  te	  bieden	  en	  welke	  randvoorwaarden	  moeten	  daarin	  worden	  vervuld?	  	  
De	  vertegenwoordigers	  van	  de	  te	  onderzoeken	  initiatieven	  zijn	  gevraagd	  naar	  de	  wijze	  
waarop	  zij	  de	  ervaren	  knelpunten	  hebben	  aangepakt	  en	  de	  mate	  waarin	  dat	  resultaat	  had.	  
Van	  daaruit	  werd	  gevraagd	  naar	  de	  noodzakelijke	  randvoorwaarden	  voor	  het	  laten	  slagen	  
van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling.	  
Tot	  slot:	  
6. Heeft	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  een	  meerwaarde	  boven	  de	  
‘klassieke’	  aanpak	  van	  kindermishandeling?	  
De	  hypothese	  achter	  de	  vele	  initiatieven	  is	  dat	  er	  sprake	  is	  van	  meerwaarde.	  Dat	  een	  
multidisciplinaire	  aanpak	  een	  oplossing	  biedt	  voor	  knelpunten	  in	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  of	  dat	  er	  kansen	  mee	  worden	  benut	  die	  tot	  nu	  nog	  niet	  benut	  werden.	  
De	  onderzoeksvraag	  is	  of	  dat	  inderdaad	  zo	  is	  en	  hoe	  het	  naast	  doeltreffendheid	  zit	  met	  de	  
doelmatigheid	  van	  de	  multidisciplinaire	  aanpak.	  
	  
ZonMw	  heeft	  de	  ondersteuning	  van	  en	  het	  onderzoek	  naar	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  
kindermishandeling	  opgepakt	  binnen	  haar	  programma	  ‘Effectief	  werken	  in	  de	  jeugdsector’	  
(programmalijn	  4c).	  De	  uitvoering	  van	  het	  onderzoek	  heeft	  ZonMw	  uitbesteed	  aan	  	  
Van	  de	  Bunt	  Adviseurs.	  
Op	  basis	  van	  de	  resultaten	  van	  twee	  onderzoeksronden	  naar	  zes	  initiatieven	  waarin	  een	  
multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  wordt	  toegepast,	  zijn	  zes	  overkoepelende	  
conclusies	  getrokken.	  
	  
1. De	  initiatieven	  met	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling	  hebben	  een	  
overeenkomstige	  kern	  
De	  zes	  onderzochte	  initiatieven,	  waarin	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  wordt	  toegepast,	  onderscheiden	  zich	  van	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  van	  
kindermishandeling.	  Deze	  multidisciplinaire	  initiatieven	  vertonen	  onderling	  
overeenkomsten.	  
Belangrijk	  onderscheid	  ten	  opzichte	  van	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  kindermishandeling	  en	  een	  
overeenkomstige	  kern	  van	  de	  verschillende	  regionale	  initiatieven,	  bestaat	  uit	  de	  
multisectorale	  en	  multidisciplinaire	  diagnose	  bij	  de	  start	  van	  de	  behandeling	  van	  een	  casus.	  
De	  term	  ‘multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling’	  is	  daarmee	  feitelijk	  te	  beperkt.	  Deze	  
vroegtijdige	  inzet	  van	  brede	  expertise	  vanuit	  zowel	  de	  hulpverlening,	  de	  medische	  sector,	  de	  
justitiële	  taakorganisaties	  als	  vanuit	  het	  gezin	  zelf,	  dient	  om	  tot	  een	  vollediger	  beeld	  van	  de	  
situatie	  van	  het	  kind	  en	  het	  gezin	  te	  komen.	  Op	  basis	  van	  de	  multisectorale,	  
multidisciplinaire	  analyse	  wordt	  vervolgens	  een	  integraal	  (behandel)plan	  opgesteld.	  Het	  met	  
2	  

mandaat	  gezamenlijk	  een	  diagnose	  en	  (behandel)plan	  opstellen,	  voorkomt	  dat	  
behandelingen	  vanuit	  verschillende	  sectoren	  of	  disciplines,	  of	  van	  verschillende	  gezinsleden,	  
elkaar	  doorkruisen	  of	  een	  storende	  overlap	  kennen.	  Met	  name	  het	  opbouwen	  van	  een	  
strafzaak	  enerzijds	  en	  het	  bieden	  van	  hulpverlening	  anderzijds	  kan	  op	  gespannen	  voet	  staan	  
met	  elkaar.	  De	  structurele	  afstemming	  en	  samenwerking	  geven	  de	  verschillende	  betrokken	  
sectoren	  en	  disciplines	  zicht	  op	  elkaars	  werkwijzen	  en	  biedt	  zo	  de	  basis	  voor	  een	  optimaler,	  
integrale	  werkwijze	  bij	  (vermoedens	  van)	  kindermishandeling.	  	  
Gemeenschappelijke	  kenmerken	  van	  de	  initiatieven	  zijn	  verder,	  dat	  het	  opgestelde	  
(behandel)plan	  leidend	  blijft	  voor	  het	  verdere	  integrale	  traject	  dat	  een	  kind	  en	  het	  gezin	  
doorloopt	  en	  op	  de	  ontwikkelingen	  die	  zich	  binnen	  het	  gezinssysteem	  voordoen,	  wordt	  
aangepast,	  dat	  er	  uit	  de	  kring	  van	  betrokken	  organisaties	  een	  casemanager	  of	  regievoerder	  
is	  die	  het	  aanspreekpunt	  is	  voor	  betrokken	  professionals,	  het	  kind	  en	  het	  gezin	  en	  dat	  de	  
casussen	  langdurig	  worden	  gemonitord.	  Als	  de	  ingezette	  aanpak	  niet	  het	  beoogde	  effect	  
heeft,	  komt	  een	  casus	  opnieuw	  ter	  tafel	  in	  het	  multisectorale,	  multidisciplinaire	  overleg.	  Het	  
(behandel)plan	  wordt	  vervolgens	  in	  afstemming	  bijgesteld	  of	  uitgebreid.	  De	  initiatieven	  
geven	  zo	  structureel	  invulling	  aan	  het	  uitgangspunt	  één	  gezin,	  één	  plan.	  
2. De	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling	  is	  geen	  uniforme	  aanpak	  
Ondanks	  een	  overeenkomstige	  kern,	  is	  er	  geen	  sprake	  van	  één	  uniforme	  multidisciplinaire	  
aanpak	  kindermishandeling.	  De	  zes	  initiatieven	  geven	  op	  een	  verschillende	  manier	  vorm	  aan	  
het	  stoppen	  en	  het	  beperken	  van	  de	  schade	  van	  kindermishandeling.	  
Deels	  komt	  dat	  doordat	  de	  initiatieven	  bottom-­‐up	  up	  ontstaan	  zijn	  vanuit	  verschillende	  
organisaties/sectoren	  met	  een	  eigen	  focus,	  een	  eigen	  doel	  en	  een	  daaraan	  verbonden	  
invulling	  van	  de	  organisatie	  van	  het	  initiatief.	  Naast	  een	  verschil	  in	  ontstaansgeschiedenis,	  
bestaan	  er	  verschillende	  visies	  op	  wat	  een	  effectieve	  vormgeving	  van	  een	  multisectoraal	  en	  
multidisciplinair	  initiatief	  is.	  Met	  name	  de	  mate	  waarin	  organisatorische	  integratie	  wordt	  
nagestreefd,	  verschilt	  tussen	  de	  initiatieven.	  
Onder	  de	  onderzochte	  initiatieven	  zijn	  de	  volgende	  varianten	  in	  verschijningsvorm	  te	  
onderscheiden.	  
	  
Twee	  varianten	  die	  hun	  oorsprong	  hebben	  in	  de	  jeugdhulpverlening	  en	  die	  gericht	  zijn	  op	  
diagnose	  en	  behandeling:	  
a. Nieuwe	  entiteit:	  een	  variant	  waarin	  de	  vertegenwoordigers	  van	  de	  samenwerkende	  
partijen	  in	  de	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  vergaand	  integreren,	  een	  eigen	  werkwijze	  
neerzetten	  en	  gezamenlijk	  een	  nieuwe	  entiteit	  vormen	  van	  waaruit	  diagnose	  en	  
behandeling	  georganiseerd	  en	  geregisseerd	  worden.	  Het	  vormen	  van	  een	  nieuwe	  
entiteit	  gaat	  gepaard	  met	  het	  werken	  onder	  een	  eigen	  (merk)naam	  en	  vanuit	  een	  eigen	  
locatie.	  Het	  team	  ontwikkelt	  zich	  gezamenlijk	  tot	  een	  expertiseteam,	  de	  entiteit	  
3	  

positioneert	  zich	  als	  kennis-­‐,	  diagnose-­‐	  en	  behandelcentrum	  ten	  aanzien	  van	  
kindermishandeling	  en	  vult	  zo	  het	  bestaande	  jeugdstelsel	  op	  een	  specifiek	  punt	  aan.	  
	  
b. Netwerk	  van	  professionals:	  een	  variant	  waarin	  de	  vertegenwoordigers	  van	  de	  
samenwerkende	  partijen	  een	  overkoepelend	  netwerk	  vormen	  van	  professionals	  die,	  
ieder	  vanuit	  hun	  eigen	  organisatie,	  betrokken	  zijn	  bij	  kindermishandeling.	  Deze	  variant	  
kenmerkt	  zich	  juist	  door	  afwezigheid	  van	  een	  eigen	  fysieke	  plek	  of	  vast	  team	  van	  
medewerkers.	  Het	  netwerk	  wordt	  geactiveerd	  wanneer	  het	  bestaande	  
hulpverleningsstelsel	  onvoldoende	  verbetering	  in	  de	  situatie	  van	  een	  kind	  en	  diens	  gezin	  
(outcome)	  bereikt	  of	  wanneer	  organisaties	  of	  professionals,	  die	  zich	  bezighouden	  met	  
een	  casus,	  vastlopen.	  Wanneer	  dat	  het	  geval	  is,	  komen	  leden	  van	  het	  netwerk	  samen	  en	  
wordt	  een	  multisectorale,	  multidisciplinaire	  analyse	  uitgevoerd	  van	  de	  situatie	  in	  het	  
gezinssysteem.	  Op	  basis	  van	  de	  uitkomsten	  wordt	  bepaald	  hoe	  nu	  in	  samenhang	  
datgene	  kan	  worden	  gedaan	  dat	  nodig	  is.	  Voor	  een	  goed	  functioneren	  van	  deze	  variant	  
is	  het	  nodig	  dat	  de	  visie	  en	  de	  daaruit	  voortkomende	  werkwijze	  in	  de	  hoofden	  van	  alle	  
betrokken	  professionals	  zit	  en	  dat	  deze	  wordt	  gemonitord.	  Gezamenlijke	  
expertisebevordering	  is	  nodig	  voor	  het	  versterken	  van	  het	  netwerk.	  
	  
Een	  variant	  die	  haar	  oorsprong	  heeft	  in	  de	  medische	  sector	  (ziekenhuis):	  	  
c. De	  vertegenwoordigers	  van	  de	  samenwerkende	  partijen	  richten	  zich	  primair	  op	  
diagnostiek	  en	  het	  ontwikkelen,	  verspreiden	  en	  hanteren	  van	  (medische)	  
diagnosestandaarden	  en	  kennis	  daarvan.	  Het	  daarmee	  ondersteunen	  van	  (medische)	  
professionals	  in	  het	  op	  passende	  wijze	  omgaan	  met	  casussen	  waarin	  (een	  vermoeden	  
van)	  kindermishandeling	  aan	  de	  orde	  is,	  is	  een	  hoofddoel.	  Dergelijke	  initiatieven	  zijn	  te	  
zien	  als	  expertisecentrum,	  van	  waaruit	  ook	  behandeling	  kan	  worden	  georganiseerd.	  
Belangrijke	  opgave	  waaraan	  gewerkt	  wordt,	  is	  het	  vaststellen	  of	  vermoedens	  van	  
kindermishandeling	  als	  dan	  niet	  terecht	  zijn	  en	  het	  in	  kaart	  brengen	  van	  de	  eventuele	  
mishandeling.	  Dit	  is	  zowel	  van	  belang	  voor	  een	  eventuele	  op	  te	  bouwen	  strafzaak	  als	  
voor	  het	  organiseren	  van	  de	  juiste	  hulpverlening	  en	  behandeling.	  De	  uitvoering	  van	  de	  
behandeling	  die	  past	  bij	  de	  vastgestelde	  mishandeling,	  kan	  binnen	  het	  initiatief	  worden	  
ingevuld	  maar	  wordt	  ook	  deels	  overgelaten	  aan	  ketenpartners.	  Eventueel	  benodigde	  
medische	  behandeling	  vindt	  daarbij	  uiteraard	  plaats	  in	  het	  ziekenhuis	  waar	  het	  initiatief	  
haar	  basis	  heeft.	  De	  lijnen	  van	  een	  dergelijk	  initiatief	  met	  allerhande	  vindplaatsen	  en	  
partijen	  waar	  vermoedens	  van	  kindermishandeling	  leven	  (naast	  het	  AM(H)K	  ook	  
kinderopvang	  en	  scholen	  bijvoorbeeld),	  zijn	  stevig.	  	  
	  
De	  eerste	  twee	  varianten	  vormen	  uitersten	  van	  het	  spectrum	  voor	  wat	  betreft	  de	  mate	  van	  
organisatorische	  integratie	  die	  wordt	  nagestreefd.	  De	  onderzochte	  initiatieven	  bevinden	  
zich	  binnen	  dit	  spectrum.	  De	  derde	  variant	  laat	  ten	  opzichte	  van	  de	  eerste	  twee	  zien	  dat	  een	  
4	  

basis	  in	  een	  specifieke	  sector	  voor	  een	  eigen	  inkleuring	  van	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  
kindermishandeling	  zorgt.	  
	  
De	  opgave	  voor	  gemeenten	  die	  een	  multisectorale	  en	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  overwegen,	  is	  om	  na	  te	  gaan	  welke	  organisatievorm	  het	  beste	  past	  bij	  
de	  doelen	  die	  zij	  zich	  stellen.	  
	  
3. De	  functie	  van	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  is	  tweeledig:	  
verbeteren	  van	  het	  bestaande	  stelsel	  en	  specialistische	  aanvulling	  voor	  complexe	  casussen	  
De	  functie	  die	  de	  onderzochte	  regionale	  initiatieven	  willen	  vervullen	  binnen	  het	  stelsel	  voor	  
jeugd	  is	  tweeledig.	  Enerzijds	  is	  er	  de	  ambitie	  om	  bestaande,	  specialistische	  expertise	  samen	  
te	  brengen	  ten	  behoeve	  van	  de	  aanpak	  van	  de	  meest	  complexe	  casussen.	  De	  
multidisciplinaire	  aanpak	  is	  dan	  een	  aanvulling	  op	  het	  bestaande	  aanbod	  bij	  
kindermishandeling.	  Bij	  deze	  invulling	  zou	  een	  strikte	  selectie	  van	  uitsluitend	  complexe	  
casussen	  passen.	  Daarvan	  is	  nu	  nog	  geen	  sprake,	  zo	  blijkt	  uit	  de	  selectiecriteria	  voor	  het	  
oppakken	  van	  de	  casussen	  die	  de	  initiatieven	  hanteren.	  	  
Anderzijds	  wordt	  er	  binnen	  de	  initiatieven	  gewerkt	  aan	  het	  ontwikkelen	  van	  integrale,	  
gezamenlijke	  werkwijzen	  ten	  behoeve	  van	  het	  verbeteren	  dan	  wel	  het	  vervangen	  van	  het	  
bestaande	  aanbod.	  De	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  bouwt	  voort	  op	  
kennis,	  expertise	  en	  protocollen	  die	  beschikbaar	  zijn.	  Op	  basis	  van	  wat	  er	  is,	  wordt	  een	  
integrale,	  systeemgerichte,	  multidisciplinaire	  en	  multisectorale	  aanpak	  uitgewerkt	  en	  
beproefd.	  Na	  verloop	  van	  tijd	  kan	  deze	  tot	  het	  reguliere	  aanbod	  gaan	  behoren.	  
Beide	  ambities	  sluiten	  elkaar	  niet	  uit.	  Sterker	  nog,	  een	  specialistische	  aanvulling	  voor	  
specifieke	  casussen	  kan	  een	  verbetering	  van	  het	  bestaande	  stelsel	  betekenen.	  Evenzo	  kan	  
de	  wens	  om	  het	  bestaande	  stelsel	  te	  verbeteren	  geconcretiseerd	  worden	  in	  de	  vormgeving	  
van	  een	  specifieke	  aanvulling	  daarop.	  Zo	  kan	  er	  een	  cyclisch	  proces	  ontstaan	  van	  verbeteren	  
en	  aanvullen	  van	  het	  bestaande	  stelsel.	  Het	  nastreven	  van	  een	  tweeledige	  ambitie	  ten	  
aanzien	  van	  de	  te	  vervullen	  functie	  in	  het	  stelsel,	  kan	  echter	  met	  name	  in	  de	  beginfasen	  van	  
de	  initiatieven	  de	  stap	  naar	  een	  meer	  doeltreffende	  en	  doelmatige	  inzet	  van	  de	  
multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  compliceren.	  Het	  zijn	  immers	  twee	  
verschillende	  stippen	  op	  de	  horizon,	  met	  eigen	  doelstellingen	  en	  organisatievereisten.	  Dat	  
zal	  met	  name	  het	  geval	  zijn	  wanneer	  het	  doel	  waarmee	  een	  initiatief	  wordt	  opgericht	  
onvoldoende	  scherp	  is	  geformuleerd.	  
4. Het	  oordeel	  over	  de	  meerwaarde	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  is	  positief,	  maar	  er	  is	  
een	  witte	  vlek	  ten	  aanzien	  van	  de	  doelmatigheid	  
Op	  basis	  van	  de	  mate	  waarin	  initiatieven	  er	  in	  slagen	  om	  knelpunten	  van	  de	  ‘klassieke’	  
aanpak	  op	  te	  lossen,	  sterke	  punten	  daarvan	  vast	  te	  houden,	  valkuilen	  van	  een	  
5	  

multidisciplinaire	  aanpak	  te	  omzeilen	  en	  innovatieve	  mogelijkheden	  daarvan	  te	  ontwikkelen,	  
kan	  worden	  gesteld	  dat	  er	  sprake	  is	  van	  meerwaarde.	  	  
Hoewel	  de	  balans	  van	  deze	  vier	  elementen	  samen	  positief	  is,	  zijn	  er	  vraagtekens	  te	  plaatsen	  
bij	  de	  mate	  waarin	  initiatieven	  er	  in	  slagen	  de	  valkuilen	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  te	  
omzeilen.	  Het	  gebrek	  aan	  informatie	  over	  de	  doelmatigheid	  van	  een	  multidisciplinaire	  
aanpak	  van	  kindermishandeling	  vormt	  een	  belangrijke	  witte	  vlek	  die	  de	  initiatieven	  zelf	  ook	  
als	  zodanig	  ervaren.	  Een	  feitelijke	  onderbouwing	  van	  een	  gunstige	  balans	  tussen	  kosten	  en	  
baten	  ontbreekt	  bij	  alle	  initiatieven	  nog.	  Hoewel	  het	  begrijpelijk	  en	  wenselijk	  is	  dat	  een	  
initiatief	  ontwikkeltijd	  ‘onder	  de	  radar’	  krijgt,	  is	  zicht	  op	  de	  doelmatigheid	  van	  de	  aanpak,	  
natuurlijk	  in	  relatie	  tot	  de	  doeltreffendheid,	  noodzakelijk	  voor	  de	  gerichte	  doorontwikkeling	  
en	  toepassing	  van	  de	  multisectorale	  en	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling.	  Het	  
gebrek	  aan	  inzicht	  in	  de	  doelmatigheid,	  zorgt	  ervoor	  dat	  er	  nog	  onvoldoende	  gestuurd	  kan	  
worden	  door	  de	  initiatieven	  zelf	  en	  er	  daardoor	  geen	  goede	  (politieke)	  afweging	  kan	  worden	  
gemaakt	  over	  beleid	  en	  inzet	  van	  middelen.	  Naarmate	  een	  initiatief	  langer	  bestaat,	  zal	  de	  
druk	  vanuit	  beleidsmakers,	  financiers	  en	  betrokken	  partnerorganisaties	  om	  doelmatigheid	  
inzichtelijk	  te	  maken	  toenemen,	  zo	  is	  de	  verwachting.	  	  
5. Het	  realiseren	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling	  vergt	  het	  
ondergeschikt	  maken	  van	  eigen	  organisatiedoelen	  en	  werkwijzen	  aan	  een	  gezamenlijke	  
visie	  en	  aanpak	  
Het	  realiseren	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  betekent	  primair	  
een	  doorbraak	  in	  procesmatig	  opzicht.	  Er	  wordt	  door	  de	  initiatieven	  ingezet	  op	  het	  
optimaliseren	  van	  de	  samenwerking	  tussen	  professionals,	  de	  organisaties	  en	  sectoren	  
waaruit	  deze	  afkomstig	  zijn.	  Effect	  hiervan	  is	  dat	  er	  van	  outputgerichtheid	  overgegaan	  wordt	  
naar	  outcomegericht	  werken.	  Niet	  alleen	  binnen	  de	  hulpverlening,	  maar	  ook	  met	  de	  
medische	  sector	  en	  de	  justitiële	  taakorganisaties.	  Aan	  de	  basis	  van	  deze	  optimalisatie	  ligt	  
een	  gezamenlijke	  visie	  op	  de	  aanpak	  van	  kindermishandeling,	  die	  startpunt	  is	  voor	  de	  
multidisciplinaire	  en	  multisectorale	  aanpak	  die	  de	  initiatieven	  bieden.	  
De	  aanpak	  van	  casussen	  richt	  zich	  van	  daaruit	  op	  de	  integratie	  van	  verschillende	  werkwijzen	  
van	  betrokken	  disciplines	  en	  sectoren.	  Hierdoor	  ontstaat	  inzicht	  in	  hoe	  de	  partners	  kijken	  
naar	  en	  omgaan	  met	  een	  casus.	  Daardoor	  kunnen	  de	  verschillende	  werkwijzen	  op	  elkaar	  
worden	  afgestemd	  en	  kunnen	  eventuele	  doublures	  worden	  weggelaten,	  waardoor	  een	  meer	  
optimale	  en	  meer	  gestroomlijnde	  werkwijze	  ontstaat.	  Dat	  integratieve	  karakter	  van	  de	  
aanpak	  kan	  een	  belangrijke	  meerwaarde	  zijn,	  gezien	  de	  grote	  variatie	  in	  werkwijze	  binnen	  
en	  ‘routes’	  door	  het	  stelsel	  van	  zorg	  voor	  jeugd.	  De	  verwachtingen	  van	  een	  multidisciplinaire	  
aanpak	  zijn	  dan	  ook	  hoog.	  Om	  die	  verwachtingen	  waar	  te	  maken,	  moeten	  professionals	  en	  
de	  organisaties	  achter	  hen,	  bereid	  zijn	  om	  de	  eigen	  organisatiedoelstellingen	  te	  verruilen	  
voor	  een	  gedeeld	  en	  overkoepelend	  doel.	  Dat	  vraagt	  dat	  soms	  al	  lang	  bestaande	  processen	  
moeten	  worden	  herzien,	  bestaande	  routines	  los	  moeten	  worden	  gelaten	  en	  
6	  

financieringsstromen	  anders	  moeten	  gaan	  lopen.	  Het	  baanbrekende	  van	  de	  aanpak	  zit	  dan	  
ook	  in	  de	  ingrijpende	  ontwikkeling	  die	  de	  organisaties	  achter	  de	  initiatiefnemers	  door	  
moeten	  maken.	  	  
In	  de	  titel	  van	  de	  tussenrapportage	  van	  het	  onderzoek	  uit	  mei	  2013,	  werd	  de	  vraag	  
opgeworpen:	  Een	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling:	  revolutie	  of	  evolutie?	  
Kijkend	  naar	  de	  initiatieven,	  is	  er	  eerder	  sprake	  van	  een	  geleidelijke	  ontwikkeling,	  het	  
verbeteren	  van	  het	  bestaande	  stelsel,	  dan	  van	  een	  revolutionaire	  omwenteling.	  Maar	  omdat	  
de	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  een	  taai	  vraagstuk	  is	  en	  ook	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  
zelf	  een	  taai	  en	  complex	  proces,	  vraagt	  het	  zetten	  van	  een	  ‘evolutionaire’	  stap	  vooruit,	  wel	  
om	  een	  ‘revolutionaire’	  kracht.	  
Een	  multidisciplinaire	  aanpak:	  ‘wicked	  answer	  to	  a	  wicked	  problem’.

7	  

1.

INLEIDING	  
In	  het	  Actieplan	  aanpak	  kindermishandeling	  ‘Kinderen	  Veilig’	  (2012-­‐2016)	  heeft	  het	  kabinet	  de	  
ambitie	  uitgesproken	  om	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  het	  stoppen	  en	  het	  beperken	  van	  de	  
schade	  van	  kindermishandeling	  te	  bevorderen.	  Deze	  aanpak	  is	  erop	  gericht	  om	  de	  
samenwerking	  tussen	  de	  verschillende	  partners	  beter	  te	  laten	  verlopen,	  opdat	  het	  kind	  en	  het	  
gezin	  beter	  en	  sneller	  worden	  geholpen.	  	  
Om	  meer	  inzicht	  te	  krijgen	  in	  de	  meerwaarde	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  in	  Nederland,	  heeft	  het	  kabinet	  deze	  aanpak	  ondersteund	  en	  onderzocht.	  
Het	  kabinet	  heeft	  een	  aantal	  regionale	  initiatieven	  met	  kennis	  en	  expertise	  ondersteund	  en	  
heeft	  de	  winstpunten	  en	  de	  benodigde	  randvoorwaarden	  van	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  laten	  
onderzoeken.	  Met	  behulp	  van	  het	  onderzoek	  bekijkt	  het	  kabinet	  met	  gemeenten	  en	  andere	  
partners	  of	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  brede	  inzet	  verdient	  in	  
Nederland	  en	  op	  welke	  wijze	  dat	  vorm	  moet	  krijgen	  in	  het	  nieuwe	  stelsel	  van	  zorg	  voor	  jeugd	  
dat	  per	  januari	  2015	  ingevoerd	  wordt.	  
De	  Ministeries	  van	  Volksgezondheid,	  Welzijn	  en	  Sport	  (VWS)	  en	  Veiligheid	  en	  Justitie	  (VenJ)	  
voeren	  het	  Actieplan	  aanpak	  kindermishandeling	  uit.	  Zij	  hebben	  ZonMw	  gevraagd	  om	  de	  
ondersteuning	  van	  de	  regionale	  initiatieven	  en	  het	  onderzoek	  naar	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  
van	  kindermishandeling,	  als	  onderdeel	  van	  het	  Actieplan,	  uit	  te	  voeren.	  Vanuit	  ZonMw	  worden	  
al	  veel	  verschillende	  (onderzoeks)projecten	  op	  het	  gebied	  van	  de	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  gefinancierd	  en	  begeleid.	  ZonMw	  heeft	  de	  ondersteuning	  van	  en	  het	  
onderzoek	  naar	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling	  opgepakt	  binnen	  haar	  
programma	  ‘Effectief	  werken	  in	  de	  jeugdsector’	  (programmalijn	  4c).	  De	  uitvoering	  van	  het	  
onderzoek	  heeft	  ZonMw	  uitbesteed	  aan	  Van	  de	  Bunt	  Adviseurs.	  
De	  ministeries	  hebben	  een	  Taskforce	  kindermishandeling	  en	  seksueel	  misbruik	  ingesteld	  om	  toe	  
te	  zien	  op	  de	  uitvoering	  van	  het	  Actieplan	  en	  de	  acties	  aan	  te	  jagen	  en	  te	  agenderen.	  De	  
Taskforce	  is	  daarom	  regelmatig	  geïnformeerd	  over	  het	  onderzoek	  en	  de	  ondersteuning	  van	  de	  
initiatieven,	  als	  onderdeel	  van	  het	  Actieplan.	  De	  Ministeries	  van	  VWS	  en	  van	  VenJ	  hebben	  
daarnaast	  gedurende	  het	  traject	  gewerkt	  aan	  het	  aanpakken	  van	  ervaren	  knelpunten	  in	  de	  
multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling.	  

1	  

Schematisch	  zijn	  de	  activiteiten	  op	  een	  volgende	  manier	  met	  elkaar	  verbonden:	  

Ministeries	  VWS	  en	  VenJ
Actieplan	  Kinderen	   Veilig

TaskForce

en
Diverse	  activiteiten

Programma	  
Effectief	  
Werken	  in	  de	  
Jeugdsector	  
(4c)

ZonMw
Ondersteuning	  en	  
onderzoek	  regionale	  
initiatieven	  MDA	  
Kindermishandeling

Oplossen	  knelpunten	  
MDA	  
Kindermishandeling

Input	  

Onder-­‐
steunings-­‐
aanbod

Onderzoek	  
MDA	  Kinder-­‐
mishandeling
	  

Figuur	  1:	  rolverdeling	  en	  samenhang	  activiteiten	  

Ondersteuningsaanbod	  	  
De	  regionale	  initiatieven	  die	  deel	  hebben	  genomen	  aan	  het	  ZonMw	  programma	  ‘Effectief	  
werken	  in	  de	  jeugdsector’,	  kregen	  tijdens	  hun	  deelname	  aan	  het	  onderzoek	  ondersteuning	  
aangeboden	  om	  de	  kwaliteit	  van	  de	  aanpak	  die	  zij	  hanteren	  te	  bevorderen.	  Deze	  ondersteuning	  
bestond	  uit	  inzet	  van	  financiële	  middelen	  als	  onderdeel	  van	  de	  subsidie.	  ZonMw	  heeft	  de	  
regionale	  initiatieven	  gedurende	  de	  looptijd	  van	  het	  onderzoek	  begeleid	  bij	  de	  invulling	  van	  het	  
ondersteuningsaanbod.	  
Leeswijzer	  
In	  het	  vervolg	  van	  deze	  rapportage	  wordt	  ingegaan	  op	  het	  onderzoek	  naar	  de	  multidisciplinaire	  
aanpak	  kindermishandeling.	  In	  hoofdstuk	  2	  wordt	  het	  onderzoek	  in	  al	  zijn	  facetten	  beschreven:	  
het	  doel,	  de	  onderzoeksvragen,	  de	  onderzoeksaanpak	  en	  het	  onderzoeksproces.	  Hoofdstuk	  3	  
presenteert	  de	  regionale	  initiatieven	  die	  in	  deze	  casestudie	  betrokken	  zijn.	  In	  hoofdstuk	  4	  wordt	  
tot	  een	  beantwoording	  van	  de	  onderzoeksvragen	  gekomen	  en	  in	  hoofdstuk	  5	  worden	  
overkoepelende	  conclusies	  getrokken.	  
	  
	  
2	  

2.

HET	  ONDERZOEK	  

2.1

Doel	  van	  het	  onderzoek	  
De	  Ministeries	  van	  VWS	  en	  VenJ	  hebben	  aangegeven	  dat	  het	  onderzoek	  moet	  leiden	  tot	  inzicht	  
in	  de	  werkzame	  factoren	  van	  en	  randvoorwaarden	  voor	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  het	  
stoppen	  en	  het	  beperken	  van	  de	  schade	  van	  kindermishandeling.	  Inzichten	  waarmee	  
professionals,	  beleidsmakers	  en	  financiers	  verder	  kunnen.	  Er	  is	  niet	  gekozen	  voor	  een	  studie	  
waarin	  één	  of	  enkele	  specifieke	  aanpakken	  worden	  beoordeeld	  op	  de	  mate	  waarin	  zij	  effectief	  
zijn	  en	  als	  good	  practice	  zouden	  moeten	  worden	  uitgerold	  over	  Nederland.	  
Beoogd	  wordt	  dat	  de	  opbrengst	  van	  het	  onderzoek	  door	  verschillende	  doelgroepen	  kan	  worden	  
benut.	  
-­‐ Overheden:	  
• de	  Rijksoverheid	  kan	  de	  resultaten	  benutten	  voor	  beleidsontwikkeling	  met	  betrekking	  
tot	  de	  aanpak	  van	  kindermishandeling.	  Waar	  zet	  het	  Rijk	  de	  komende	  jaren	  op	  in?	  
Daarnaast	  heeft	  het	  Rijk	  een	  rol	  in	  het	  scheppen	  van	  randvoorwaarden	  waardoor	  de	  
multidisciplinaire	  aanpak	  effectief	  gemaakt	  kan	  worden.	  Bijvoorbeeld	  door	  het	  
wegnemen	  van	  knelpunten.	  Die	  knelpunten	  worden	  inzichtelijk	  gemaakt	  met	  behulp	  van	  
het	  onderzoek;	  
• de	  gemeentelijke	  overheden	  zijn	  vanaf	  1	  januari	  2015	  verantwoordelijk	  voor	  alle	  
jeugdhulp	  en	  de	  uitvoering	  van	  kinderbeschermingsmaatregelingen	  en	  
jeugdreclassering.	  De	  uitkomsten	  van	  het	  onderzoek	  bieden	  de	  gemeenten	  handvatten	  
voor	  de	  beleidsontwikkeling	  en	  voor	  het	  invullen	  van	  hun	  regierol	  richting	  het	  veld.	  
-­‐ Instellingen	  en	  professionals:	  zij	  zijn	  uitvoerders	  in	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  en	  zijn	  
geholpen	  bij	  handvatten	  voor	  het	  inrichten	  en	  het	  laten	  functioneren	  daarvan.	  
-­‐ Financiers:	  de	  partijen	  die	  steun	  verlenen	  aan	  een	  initiatief	  zijn	  gebaat	  bij	  handvatten	  om	  
hun	  rol	  te	  pakken	  in	  het	  oplossen	  van	  de	  ervaren	  knelpunten	  en	  bij	  bevindingen	  die	  hen	  
helpen	  om	  hun	  steun	  effectiever	  en	  efficiënter	  te	  maken.	  
	  

2.2

Onderzoeksvragen	  
De	  vraagstelling	  voor	  het	  onderzoek	  is	  vastgesteld	  in	  samenspraak	  met	  de	  betrokken	  ministeries	  
en	  een	  voor	  dit	  onderzoek	  samengestelde	  ontwikkelgroep.	  Hieronder	  de	  onderzoeksvragen,	  
zoals	  geformuleerd	  voorafgaand	  aan	  het	  onderzoek:	  
1. Hoe	  ziet	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  er	  in	  de	  praktijk	  uit?	  
Aan	  de	  hand	  van	  rijke	  beschrijvingen	  van	  een	  aantal	  regionale	  initiatieven	  (casussen)	  wordt	  
een	  beeld	  gegeven	  van	  hoe	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  in	  de	  
praktijk	  gestalte	  krijgt.	  
3	  

2. Welke	  doelen	  worden	  door	  de	  initiatieven	  nagestreefd	  met	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  
van	  kindermishandeling	  en	  wat	  is	  de	  mate	  van	  doelrealisatie?	  	  
De	  hypothese	  is	  dat	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  bijdraagt	  aan	  het	  sneller	  stoppen	  en	  het	  
beperken	  van	  de	  gevolgen	  van	  kindermishandeling,	  dat	  betrokkenen	  minder	  vaak	  hun	  
verhaal	  hoeven	  te	  doen,	  dat	  betrokkenen	  met	  minder	  hulpverleners	  te	  maken	  krijgen,	  dat	  
de	  hulpverlening	  beter	  op	  elkaar	  is	  afgestemd,	  dat	  herhaling	  van	  de	  mishandeling	  beter	  
voorkomen	  kan	  worden,	  dat	  het	  efficiënter	  is	  qua	  inzet	  van	  professionals	  en	  dat	  een	  
multidisciplinaire	  aanpak	  bijdraagt	  aan	  een	  betere	  aansluiting	  op	  het	  strafrecht.	  Met	  de	  
vertegenwoordigers	  van	  de	  te	  onderzoeken	  initiatieven	  worden	  de	  beoogde	  doelen	  
geëxpliciteerd	  en	  wordt	  onderzocht	  in	  welke	  mate	  die	  doelen	  worden	  gerealiseerd.	  
3. Wat	  zijn	  de	  werkzame	  bestanddelen	  (inhoudelijk	  en	  procesmatig)	  van	  een	  
multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling?	  
In	  beeld	  brengen	  van	  de	  kenmerken	  die	  bijdragen	  aan	  de	  effectiviteit	  van	  de	  
multidisciplinaire	  aanpak.	  Te	  denken	  valt	  aan	  soorten	  en	  aantal	  partijen	  die	  betrokken	  zijn	  in	  
de	  aanpak,	  de	  wijze	  van	  organisatie	  en	  aansturing	  van	  het	  samenwerkingsverband,	  het	  
mandaat	  van	  de	  partners,	  de	  mate	  waarin	  partners	  de	  aanpak	  delen,	  de	  mate	  waarin	  de	  
samenwerking	  en	  aanpak	  specifiek	  gericht	  zijn	  op	  kindermishandeling	  versus	  de	  aanpak	  van	  
bredere	  problematiek	  (bijvoorbeeld	  multiprobleemgezinnen),	  de	  methode	  van	  de	  aanpak	  
zelf,	  het	  al	  dan	  niet	  vanuit	  één	  locatie	  werken,	  het	  soort	  cliënten,	  enzovoort.	  De	  
vertegenwoordigers	  van	  de	  te	  onderzoeken	  initiatieven	  worden	  gevraagd	  om	  de	  keuzes	  die	  
zij	  gemaakt	  hebben	  bij	  de	  inrichting	  van	  het	  samenwerkingsverband	  en	  de	  aanpak	  te	  
expliciteren	  (welke	  werkzame	  bestanddelen	  voorzagen	  zij,	  welke	  randvoorwaarden	  hebben	  
zij	  gesteld)	  en	  om	  te	  reflecteren	  op	  de	  werking	  daarvan.	  Daarnaast	  worden	  zij	  bevraagd	  op	  
niet	  georganiseerde	  werkzame	  bestanddelen.	  
4. Welke	  knelpunten	  zijn	  er	  bij	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling?	  	  
Denk	  aan	  knelpunten	  in	  de	  uitwisseling	  van	  gegevens	  tussen	  partners	  in	  verband	  met	  de	  
privacywetgeving,	  knelpunten	  in	  de	  financiering	  van	  de	  aanpak	  vanwege	  verschillen	  in	  
financieel	  kader	  van	  de	  partners,	  organisatorische	  aspecten,	  enzovoort.	  De	  
vertegenwoordigers	  van	  de	  te	  onderzoeken	  initiatieven	  worden	  bevraagd	  op	  de	  knelpunten	  
die	  zij	  hadden	  verwacht	  voorafgaand	  aan	  de	  start	  van	  de	  samenwerking	  en	  vervolgens	  om	  te	  
reflecteren	  op	  de	  mate	  waarin	  dat	  daadwerkelijk	  knelpunten	  waren.	  Daarnaast	  worden	  zij	  
bevraagd	  op	  ervaren	  knelpunten	  die	  niet	  voorzien	  waren.	  

4	  

5. Welke	  oplossingen/oplossingsrichtingen	  zijn	  ontwikkeld	  om	  bovenstaande	  knelpunten	  het	  
hoofd	  te	  bieden	  en	  welke	  randvoorwaarden	  moeten	  daarin	  worden	  vervuld?	  	  
De	  vertegenwoordigers	  van	  de	  te	  onderzoeken	  initiatieven	  worden	  gevraagd	  naar	  de	  wijze	  
waarop	  zij	  de	  ervaren	  knelpunten	  hebben	  aangepakt	  en	  de	  mate	  waarin	  dat	  resultaat	  had.	  
Van	  daaruit	  zal	  gevraagd	  worden	  naar	  de	  noodzakelijke	  randvoorwaarden	  voor	  het	  laten	  
slagen	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling.	  
Tot	  slot:	  
6. Heeft	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  een	  meerwaarde	  boven	  de	  
‘klassieke’	  aanpak	  van	  kindermishandeling?	  
De	  hypothese	  achter	  de	  vele	  initiatieven	  is	  dat	  er	  sprake	  is	  van	  meerwaarde.	  Dat	  een	  
multidisciplinaire	  aanpak	  een	  oplossing	  biedt	  voor	  knelpunten	  in	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  of	  dat	  er	  kansen	  mee	  worden	  benut	  die	  tot	  nu	  nog	  niet	  benut	  werden.	  
De	  onderzoeksvraag	  is	  of	  dat	  inderdaad	  zo	  is	  en	  hoe	  het	  naast	  doeltreffendheid	  zit	  met	  de	  
doelmatigheid	  van	  de	  multidisciplinaire	  aanpak.	  
	  

2.3

Onderzoeksaanpak	  
In	  de	  onderzoeksopzet	  is	  bepaald	  dat	  de	  beantwoording	  van	  de	  zes	  onderzoeksvragen	  zou	  
plaatsvinden	  met	  behulp	  van	  casusonderzoek.	  Zes	  regionale	  initiatieven	  waarin	  een	  
multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  wordt	  toegepast,	  vormen	  de	  casussen.	  
Er	  is	  daarom	  gekozen	  voor	  een	  opzet	  waarin	  de	  regionale	  initiatieven	  breed	  zijn	  bevraagd	  met	  
behulp	  van	  een	  vragenlijst,	  om	  een	  rijke	  beschrijving	  op	  te	  kunnen	  stellen:	  hoe	  heeft	  het	  
initiatief	  zich	  ontwikkeld,	  wat	  zijn	  de	  organisatorische	  kenmerken,	  wat	  zijn	  de	  doelen,	  hoe	  ziet	  
de	  werking	  er	  uit	  en	  wat	  is	  de	  mate	  van	  doelrealisatie,	  welke	  werkzame	  factoren	  worden	  
ervaren,	  welke	  knelpunten	  worden	  ervaren,	  welke	  oplossingen/oplossingsrichtingen	  zijn	  
hiervoor	  gevonden?	  De	  zo	  opgestelde	  rijke	  beschrijvingen	  zijn	  vervolgens	  benut	  voor	  het	  
beantwoorden	  van	  de	  onderzoeksvragen	  en	  het	  trekken	  van	  overkoepelende	  conclusies.	  

5	  

Schematisch	  ziet	  de	  onderzoeksaanpak	  voor	  het	  beantwoorden	  van	  onderzoeksvragen	  1	  tot	  en	  
met	  5	  er	  als	  volgt	  uit:	  
	  

Multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling
regionaal	  initiatief

1.	  Rijke	  beschrijving	  
van	  de	  initiatieven

2.	  Vaststellen	  per	  initiatief

-­‐ werkzame	  bestanddelen
-­‐ knelpunten
-­‐ oplossingen

Doelen

Organisatorische	  

kenmerken

Werking

Doelrealisatie
3.	  Destilleren	  overall	  
bevindingen

-­‐ werkzame	  bestanddelen
Knelpunten

Oplossingen
oplossingsrichtingen

-­‐ knelpunten
-­‐ oplossingen

4.	  Conclusies	   en	  
aanbevelingen	  

multidisciplinaire	  aanpak	  
kindermishandeling

	  

Figuur	  2:	  onderzoeksaanpak	  deelvragen	  1	  tot	  en	  met	  5	  

De	  laatste	  onderzoeksvraag	  (vraag	  6)	  ‘Heeft	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  een	  meerwaarde	  boven	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  van	  kindermishandeling?’	  was	  
in	  methodologisch	  opzicht	  een	  lastig	  te	  beantwoorden	  vraag.	  
De	  complexiteit	  van	  deze	  onderzoeksvraag	  is	  er	  in	  gelegen	  dat	  voor	  het	  vaststellen	  van	  
eventuele	  meerwaarde	  een	  ijkpunt	  nodig	  is.	  Meerwaarde	  is	  een	  relatief	  begrip.	  Het	  vinden	  van	  
een	  geschikt	  ijkpunt	  is	  in	  dezen	  echter	  niet	  eenvoudig.	  Zet	  je	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  af	  
tegen	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  dan	  stuiten	  we	  op	  twee	  problemen.	  Ten	  
eerste	  kan	  er	  geen	  sprake	  zijn	  van	  een	  vergelijkende	  studie.	  In	  de	  onderzoeksopzet	  was	  bepaald	  
dat	  slechts	  initiatieven	  geselecteerd	  werden	  die	  multidisciplinair	  werken.	  Er	  is	  geen	  
controlegroep.	  Ten	  tweede	  bestaat	  er	  niet	  zoiets	  als	  dé	  ‘klassieke’	  aanpak	  van	  
kindermishandeling.	  Het	  stoppen	  en	  beperken	  van	  de	  schade	  van	  kindermishandeling	  wordt	  op	  
veel	  verschillende	  manieren	  aangepakt.	  Wel	  is	  er	  steeds	  een	  fasering	  te	  onderscheiden	  van	  
signalering,	  diagnose,	  behandeling	  (zowel	  hulpverlening	  als	  strafrechtelijk),	  monitoring	  en	  
afsluiting	  van	  een	  casus,	  maar	  er	  zijn	  allerlei	  ‘routes’	  door	  het	  stelsel	  voor	  jeugd	  mogelijk.	  De	  
6	  

aard	  van	  een	  specifiek	  geval	  van	  kindermishandeling	  en	  de	  regionale	  situatie	  waarbinnen	  deze	  
opgepakt	  wordt,	  bepalen	  hoe	  de	  route	  eruit	  ziet.	  In	  de	  praktijk	  kan	  dit	  betekenen	  dat	  een	  geval	  
van	  kindermishandeling,	  wanneer	  deze	  op	  twee	  plaatsen	  in	  Nederland	  in	  het	  stelsel	  voor	  jeugd	  
terecht	  zou	  komen,	  naar	  alle	  waarschijnlijkheid	  op	  twee	  verschillende	  manieren	  opgepakt	  en	  
behandeld	  wordt.	  De	  conclusie	  is	  dat	  dé	  ‘klassieke’	  aanpak	  niet	  eenduidig	  is	  en	  daarmee	  niet	  
kenbaar	  is.	  	  
Datzelfde	  geldt	  natuurlijk	  ook	  voor	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling.	  Er	  
bestaat	  ook	  niet	  zoiets	  als	  dé	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling.	  Ook	  die	  is	  
veelvormig	  en	  in	  ontwikkeling.	  Hier	  ligt	  de	  methodologische	  oplossing	  in	  de	  keuze	  om	  te	  werken	  
met	  casussen	  van	  een	  aantal	  bestaande	  regionale	  initiatieven.	  Met	  behulp	  van	  deze	  casussen	  is	  
de	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  kenbaar	  gemaakt.	  	  
Blijft	  staan	  dat	  er	  ijkpunten	  nodig	  zijn	  voor	  het	  beoordelen	  van	  de	  eventuele	  meerwaarde	  van	  
een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling.	  In	  onderzoekstechnische	  zin	  is	  daar	  op	  de	  
volgende	  manier	  een	  oplossing	  voor	  gevonden:	  
Knelpunten	  ‘klassieke’	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  
Een	  eerste	  ijkpunt	  is	  te	  vinden	  in	  de	  knelpunten	  in	  de	  aanpak	  van	  kindermishandeling,	  zoals	  die	  
in	  diverse	  wetenschappelijke	  studies	  naar	  voren	  zijn	  gekomen.	  Knelpunten	  die	  vaak	  de	  
aanleiding	  zijn	  geweest	  om	  over	  te	  gaan	  naar	  een	  multidisciplinaire	  aanpak.	  Door	  deze	  
knelpunten	  in	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  vooraf	  te	  definiëren	  en	  door	  
vervolgens	  te	  onderzoeken	  in	  welke	  mate	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  (in	  het	  onderzoek:	  de	  
onderzochte	  regionale	  initiatieven)	  een	  oplossing	  biedt	  voor	  deze	  knelpunten,	  kan	  een	  vorm	  van	  
meerwaarde	  worden	  vastgesteld.	  
Sterke	  punten	  ‘klassieke’	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  
Als	  wordt	  vastgesteld	  dat	  er	  met	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  succesvol	  een	  oplossing	  is	  
gevonden	  voor	  knelpunten,	  kan	  het	  echter	  ook	  zijn	  dat	  onbedoeld	  waardevolle	  sterke	  punten	  
van	  de	  ’klassieke’	  aanpak	  zijn	  verdwenen.	  Per	  saldo	  zou	  dat	  kunnen	  betekenen	  dat	  er	  geen	  
meerwaarde	  is	  gerealiseerd,	  of	  dat	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  zelfs	  
een	  negatief	  resultaat	  oplevert	  in	  vergelijking	  met	  de	  ’klassieke’	  aanpak.	  
Een	  tweede	  ijkpunt	  in	  de	  beoordeling	  van	  de	  eventuele	  meerwaarde	  van	  een	  multidisciplinaire	  
aanpak	  van	  kindermishandeling,	  wordt	  daarom	  gevormd	  door	  de	  mate	  waarin	  deze	  in	  staat	  is	  
om	  de	  sterke	  punten	  van	  de	  ’klassieke	  aanpak’	  vast	  te	  houden.	  Ook	  deze	  sterke	  punten	  zijn	  
voorafgaand	  aan	  het	  onderzoek	  gedefinieerd.	  
Valkuilen	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  
De	  meerwaarde	  van	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  is	  echter	  slechts	  ten	  
dele	  vastgesteld	  als	  blijkt	  dat	  met	  deze	  aanpak	  de	  knelpunten	  van	  de	  ’klassieke’	  aanpak	  worden	  
opgelost	  en	  als	  de	  sterke	  punten	  worden	  vastgehouden.	  Het	  kan	  immers	  ook	  zo	  zijn	  dat	  de	  
7	  

multidisciplinaire	  aanpak	  zelf	  valkuilen	  kent	  die	  deze	  meerwaarde	  teniet	  zouden	  kunnen	  doen.	  
Naar	  dergelijke	  valkuilen	  is	  nog	  geen	  onderzoek	  gedaan.	  Daarom	  is	  met	  de	  
ervaringsdeskundigen	  in	  de	  ontwikkelgroep,	  die	  betrokken	  zijn	  geweest	  bij	  het	  samenstellen	  van	  
het	  onderzoeksinstrumentarium,	  gedefinieerd	  welke	  valkuilen	  er	  mogelijk	  verbonden	  zijn	  aan	  
een	  multidisciplinaire	  aanpak.	  Die	  input	  maakte	  het	  mogelijk	  om	  expliciet	  te	  kijken	  naar	  de	  mate	  
waarin	  de	  initiatieven	  in	  deze	  valkuilen	  terecht	  zijn	  gekomen,	  c.q.	  de	  mate	  waarin	  ze	  in	  staat	  zijn	  
gebleken	  om	  ze	  te	  omzeilen.	  
Innovatie	  door	  middel	  van	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  
Tot	  slot	  werd	  er	  in	  de	  ontwikkelgroep	  onderzoeksinstrumentarium	  gewezen	  op	  het	  gevaar	  van	  
het	  louter	  kijken	  vanuit	  de	  bestaande	  denkkaders.	  De	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  is	  te	  
bestempelen	  als	  een	  wicked	  problem,	  een	  taai	  vraagstuk:	  
‘Wicked	  problem’	  is	  a	  phrase	  originally	  used	  in	  social	  planning	  to	  describe	  a	  problem	  that	  
is	  difficult	  or	  impossible	  to	  solve	  because	  of	  incomplete,	  contradictory,	  and	  changing	  
requirements	  that	  are	  often	  difficult	  to	  recognize.	  The	  term	  ‘wicked’	  is	  used	  to	  denote	  
resistance	  to	  resolution,	  rather	  than	  evil.	  Moreover,	  because	  of	  complex	  
interdependencies,	  the	  effort	  to	  solve	  one	  aspect	  of	  a	  wicked	  problem	  may	  reveal	  or	  
create	  other	  problem.1	  
Het	  omgaan	  met	  dergelijke	  vraagstukken	  kan	  ongebruikelijke	  oplossingen	  vergen.	  Echte	  
innovatie	  zou	  over	  het	  hoofd	  gezien	  kunnen	  worden	  als	  er	  uitsluitend	  gekeken	  wordt	  naar	  wat	  
de	  initiatieven	  doen	  als	  bijstelling	  van	  het	  bestaande.	  Het	  is	  zaak	  om	  naast	  evolutie	  ook	  oog	  te	  
hebben	  voor	  een	  mogelijke	  ‘revolutie’.	  Een	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  die	  onvergelijkbaar	  
is,	  maar	  wel	  meerwaarde	  levert.	  In	  zijn	  aard	  is	  innovatie	  als	  ijkpunt	  echter	  niet	  vooraf	  te	  
definiëren.	  In	  het	  onderzoeken	  van	  de	  regionale	  initiatieven	  is	  daarom	  oog	  geweest	  voor	  dit	  
aspect.	  

1

	  Bron:	  Wikipedia	  d.d.	  1	  juni	  2014:	  http://en.wikipedia.org/wiki/Wicked_problem	  	  

8	  

De	  wijze	  waarop	  tot	  beantwoording	  van	  de	  laatste	  onderzoeksvraag	  ‘Heeft	  een	  
multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  een	  meerwaarde	  boven	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  
van	  kindermishandeling?’	  gekomen	  kan	  worden,	  ziet	  er	  schematisch	  als	  volgt	  uit:	  
1.	  Inventariseren:
-­‐ knelpunten
-­‐ sterke	  punten
-­‐ valkuilen
Opgave	  MDA
‘Klassieke	  aanpak’	  
kindermishandeling

• Divers
• In	  beweging
• Daardoor	  niet	  kenbaar

Ervaren	  
knelpunten	  
‘klassieke	  aanpak’	  

Oplossen

Ervaren	  sterke	  
punten	  ‘klassieke	  
aanpak’	  

Vasthouden	  

Valkuilen	  
multidisciplinaire	  
aanpak

Omzeilen

Innovatie	  middels	  
multidisciplinaire	  
aanpak

Ontwikkelen

2.	  Vaststellen	  
-­‐ indicatoren
-­‐ ijkpunten

3.	  Beoordelen	  per	  
initiatief:	  mate	  van
-­‐ oplossen
-­‐ vasthouden
-­‐ omzeilen	  
-­‐ ontwikkelen
Meerwaarde

Multidisciplinaire	  
aanpak	  
kindermishandeling
• Divers
• In	  beweging
• Daardoor	  niet	  kenbaar
Echter:
• Zes	  initiatieven
• Daardoor	  kenbaar

4.	  Destilleren	  overall	  
bevindingen
-­‐ oplossen
-­‐ vasthouden
-­‐ omzeilen	  
-­‐ ontwikkelen

5.	  Conclusies	  en	  
aanbevelingen	  over	  	  
meerwaarde	  
multidisciplinaire	  aanpak	  
kindermishandeling

	  

Figuur	  3:	  onderzoeksaanpak	  deelvraag	  6	  meerwaarde	  

9	  

Op	  basis	  van	  literatuurstudie	  en	  een	  werkbijeenkomst	  met	  de	  ontwikkelgroep	  
onderzoeksinstrumentarium,	  zijn	  de	  volgende	  knel-­‐	  en	  sterke	  punten	  van	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  
en	  valkuilen	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  vastgesteld	  als	  ijkpunten	  voor	  het	  vaststellen	  van	  
de	  eventuele	  meerwaarde	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak:	  
Knelpunten	  ‘klassieke’	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  
1. Lange	  wachttijden	  en	  lange	  doorlooptijden	  (inclusief	  strafrechtelijke	  behandeling	  van	  casussen)	  
2. De	  specifieke	  expertise	  voor	  assessment	  en	  diagnostiek	  ontbreekt.	  Er	  is	  te	  vaak	  sprake	  van	  
onderdiagnose	  psychotrauma	  
3. De	  informatieverzameling	  in	  de	  verschillende	  domeinen	  is	  niet	  op	  elkaar	  afgestemd	  
4. Informatie-­‐uitwisseling	  en	  toestemmingsvereisten	  tussen	  en	  binnen	  de	  schakels	  zijn	  slecht	  
georganiseerd:	  
a. Professionals	  uit	  verschillende	  domeinen	  weten	  van	  elkaar	  niet	  wat	  ze	  doen	  
b. Door	  terughoudendheid	  van	  artsen/medisch	  behandelaars	  van	  ouders,	  ontbreekt	  informatie	  in	  
de	  AMK(Advies-­‐	  en	  Meldpunt	  Kindermishandeling)-­‐	  en	  Raadsonderzoeken	  
5. Er	  is	  geen	  duidelijke	  regie	  op	  zorgverlening,	  inclusief	  justitie	  
6. De	  behandeling	  van	  kinderen	  vindt	  niet	  plaats	  in	  een	  samenhangend	  traject	  waarin	  ook	  plegers	  
worden	  behandeld	  en	  het	  hele	  gezin	  wordt	  begeleid	  naar	  een	  veilige	  opvoedsituatie	  
7. Inbreng	  van	  familieleden	  en	  vrienden	  en	  hun	  voorstellen	  voor	  oplossingen	  worden	  in	  het	  
onderzoeksproces	  nauwelijks	  benut	  
Sterke	  punten	  ‘klassieke’	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  
1. Er	  is	  veel	  specifieke	  expertise,	  professionaliteit	  en	  deskundigheid	  op	  deelgebieden	  binnen	  het	  
jeugdstelsel	  
2. Er	  wordt	  gewerkt	  met	  kwalitatief	  goede	  protocollen	  
3. Afhankelijk	  van	  de	  specifieke	  regionale	  situatie	  en	  behoefte	  kunnen	  samenwerkingsverbanden	  
worden	  aangegaan:	  flexibiliteit	  op	  lokaal	  niveau	  
Valkuilen	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  
1. Alle	  casussen	  multidisciplinair	  aanpakken	  en	  daarmee	  een	  te	  zwaar	  middel	  inzetten	  voor	  minder	  
complexe	  zaken	  
2. Kost	  teveel	  capaciteit	  en	  geld:	  balans	  tussen	  kosten	  en	  baten	  is	  niet	  goed	  
3. De	  multidisciplinaire	  aanpak	  als	  super	  pilots,	  de	  reguliere	  keten	  verbetert	  niet.	  De	  multidisciplinaire	  
aanpak	  wordt	  een	  extra	  route	  door	  de	  keten,	  weer	  een	  nieuw	  construct	  in	  jeugdzorg	  
4. De	  multidisciplinaire	  aanpak	  verzandt	  in	  het	  zoveelste	  casusoverleg	  
5. Overdiagnostiek	  
6. Schending	  privacy	  ouders	  en	  kind	  
	  

Tabel	  1:	  ijkpunten	  voor	  onderzoeksvraag	  6	  meerwaarde	  

10	  

2.4

Onderzoeksproces	  
Selectie	  regionale	  initiatieven	  
Begin	  mei	  2012	  deed	  ZonMw	  een	  oproep	  aan	  lopende	  regionale	  initiatieven	  met	  een	  
multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  voor	  deelname	  aan	  het	  programma	  ‘Effectief	  
werken	  in	  de	  jeugdsector’.	  In	  totaal	  hebben	  zich	  twaalf	  initiatieven	  aangemeld,	  waaronder	  de	  
multidisciplinaire	  centra	  aanpak	  kindermishandeling	  in	  Haarlem	  en	  Friesland.	  Deze	  centra	  
werden	  op	  advies	  van	  de	  Gezondheidsraad	  in	  ieder	  geval	  meegenomen	  in	  het	  programma.	  Er	  
werd	  beoogd	  vijf	  initiatieven	  op	  te	  nemen	  in	  het	  programma.	  Dat	  betekende	  dat	  er	  nog	  drie	  
initiatieven	  geselecteerd	  konden	  worden.	  ZonMw	  heeft	  hiertoe	  een	  commissie	  ingericht	  die	  
eind	  juni	  2012	  bijeen	  is	  gekomen.	  In	  de	  beoordeling	  bleek	  dat	  er,	  naast	  de	  initiatieven	  in	  
Haarlem	  en	  Friesland,	  nog	  vier	  initiatieven	  voldeden	  aan	  de	  gestelde	  criteria	  voor	  deelname	  aan	  
het	  programma.	  Vanwege	  de	  selectie	  van	  in	  totaal	  vijf	  initiatieven	  viel	  één	  initiatief	  in	  eerste	  
instantie	  buiten	  de	  selectie.	  Dit	  initiatief	  heeft	  vervolgens	  aangeboden	  om	  op	  eigen	  kosten	  
gegevens	  voor	  het	  onderzoek	  aan	  te	  leveren	  en	  de	  inspanningen	  te	  leveren	  die	  voortkomen	  uit	  
deelname	  aan	  het	  onderzoek.	  Na	  overleg	  tussen	  ZonMw	  en	  de	  Ministeries	  van	  VWS	  en	  VenJ	  is	  
besloten	  om	  van	  dit	  aanbod	  gebruik	  te	  maken.	  Het	  onderzoek	  is	  daarom	  uitgevoerd	  onder	  zes	  
regionale	  initiatieven.	  
Ontwikkelen	  onderzoeksinstrumentarium	  	  
Voor	  de	  ontwikkeling	  van	  een	  gedragen	  onderzoeksinstrumentarium	  is	  een	  ontwikkelgroep	  
gevormd.	  Deze	  ontwikkelgroep	  bestond	  uit	  de	  projectleiders	  van	  de	  te	  onderzoeken	  initiatieven	  
en	  vertegenwoordigers	  van	  partijen	  die	  met	  de	  kennis	  en	  inzichten	  van	  het	  onderzoek	  verder	  
moeten:	  het	  Rijk,	  gemeenten	  en	  instellingen	  die	  betrokken	  zijn	  bij	  de	  aanpak	  
kindermishandeling.	  Als	  bijlage	  is	  een	  overzicht	  opgenomen	  van	  de	  leden	  van	  de	  
ontwikkelgroep.	  
De	  leden	  van	  de	  ontwikkelgroep	  zijn,	  in	  het	  najaar	  van	  2012,	  betrokken	  geweest	  bij	  het	  
vaststellen	  van	  de	  vraagstelling	  van	  het	  onderzoek,	  de	  operationalisering	  van	  het	  onderzoek,	  het	  
vaststellen	  van	  de	  ijkpunten	  ten	  behoeve	  van	  de	  zesde	  onderzoeksvraag	  met	  betrekking	  tot	  de	  
meerwaarde	  van	  de	  multidisciplinaire	  aanpak,	  de	  keuze	  voor	  respondentgroepen	  en	  de	  
onderzoeksaanpak.	  
Op	  basis	  van	  het	  inhoudelijk	  uitgewerkte	  onderzoeksinstrumentarium	  is	  deze	  
geoperationaliseerd	  in	  een	  tweetal	  online	  vragenlijsten.	  De	  eerste	  brede	  vragenlijst	  is	  
toegesneden	  op	  de	  projectleiders	  van	  de	  te	  onderzoeken	  regionale	  initiatieven.	  Daarnaast	  is	  in	  
overleg	  met	  de	  leden	  van	  de	  ontwikkelgroep	  een	  tweede	  compacte	  vragenlijst	  vastgesteld	  ten	  
behoeve	  van	  aanvullende	  respondenten,	  betrokken	  bij	  de	  initiatieven	  in	  verschillende	  rollen.	  

11	  

Tussenrapportage	  	  
Op	  basis	  van	  de	  informatie	  uit	  de	  eerste	  onderzoeksronde,	  die	  gehouden	  is	  februari/maart	  2013,	  
en	  de	  uitkomsten	  van	  de	  bespreking	  met	  de	  begeleidingscommissie,	  is	  een	  tussenrapportage	  
opgesteld.	  De	  tussenrapportage	  met	  de	  titel	  ‘Een	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling:	  
revolutie	  of	  evolutie?’	  van	  mei	  2013,	  is	  aangeboden	  aan	  de	  opdrachtgevende	  ministeries	  en	  is	  
openbaar	  gemaakt	  via	  de	  website	  van	  ZonMw	  en	  in	  een	  uitwisselingsbijeenkomst	  met	  het	  veld	  
op	  22	  mei	  2013.	  
Bijstellen	  onderzoeksinstrument	  en	  tweede	  onderzoeksronde	  
Begin	  2014	  is	  het	  onderzoeksinstrument	  geschikt	  gemaakt	  voor	  een	  tweede	  onderzoeksronde.	  
In	  de	  tweede	  onderzoeksronde	  lag	  de	  nadruk	  op	  het	  in	  beeld	  brengen	  van	  veranderingen	  en	  
ontwikkelingen	  ten	  opzichte	  van	  de	  situatie	  van	  de	  initiatieven	  ten	  tijde	  van	  de	  eerste	  
onderzoeksronde.	  	  
In	  februari	  2014	  zijn	  de	  online	  vragenlijsten	  uitgezet	  onder	  de	  twee	  groepen	  respondenten:	  de	  
zes	  projectleiders	  en	  een	  groep	  van	  30	  betrokkenen	  in	  de	  regionale	  initiatieven.	  Onder	  
projectleiders	  was	  de	  respons,	  net	  als	  in	  de	  eerste	  onderzoeksronde,	  100%.	  Binnen	  de	  groep	  
betrokkenen	  bij	  de	  initiatieven	  was	  de	  respons	  63%	  (ten	  opzichte	  van	  een	  respons	  in	  de	  eerste	  
onderzoeksronde	  van	  ruim	  85%).	  	  
Na	  ontvangst	  van	  de	  antwoorden	  van	  de	  projectleiders,	  is	  een	  derde,	  compacte	  set	  vragen	  
verspreid	  onder	  vertegenwoordigers	  van	  de	  justitiële	  taakorganisaties.	  Doel	  hiervan	  was	  om	  een	  
specifieke	  aanvulling	  te	  verkrijgen	  op	  de	  reeds	  ontvangen	  informatie.	  Focus	  was	  daarbij	  de	  
relatie	  tussen	  de	  justitiële	  organisaties	  en	  de	  andere	  organisaties	  binnen	  de	  initiatieven.	  Ook	  is	  
ingegaan	  op	  de	  rol	  en	  positie	  van	  politie,	  van	  de	  Raad	  voor	  de	  Kinderbescherming	  en	  van	  het	  
Openbaar	  Ministerie	  binnen	  de	  initiatieven.	  	  
Eindrapportage	  	  
Op	  basis	  van	  de	  informatie	  uit	  de	  vragenlijsten	  en	  de	  uitkomsten	  van	  de	  bespreking	  met	  de	  
opdrachtgevende	  ministeries,	  ZonMw	  en	  de	  feedback	  van	  de	  begeleidingscommissie	  is	  
voorliggende	  eindrapportage	  opgesteld.	  Deze	  is	  in	  mei	  2014	  digitaal	  voorgelegd	  aan	  ZonMw,	  de	  
beide	  opdrachtgevende	  ministeries	  en	  de	  leden	  van	  de	  begeleidingscommissie	  voor	  een	  laatste	  
inhoudelijke	  feedbackronde.	  Vervolgens	  is	  de	  rapportage	  definitief	  vastgesteld	  en	  aangeboden	  
aan	  de	  opdrachtgevende	  ministeries.	  In	  september	  2014	  wordt	  de	  eindrapportage	  op	  een	  brede	  
uitwisselingsbijeenkomst	  aan	  het	  veld	  gepresenteerd.	  
	  

12	  

3.

BESCHRIJVING	  ONDERZOCHTE	  INITIATIEVEN	  
Zoals	  aangegeven	  is	  het	  onderzoek	  uitgevoerd	  aan	  de	  hand	  van	  een	  zestal	  casussen.	  Zes	  
regionale	  initiatieven	  waarin	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  wordt	  
toegepast.	  In	  de	  beantwoording	  van	  de	  onderzoeksvragen	  is	  gebruik	  gemaakt	  van	  de	  
geaggregeerde	  gegevens.	  Om	  een	  beeld	  te	  geven	  van	  de	  onderzochte	  regionale	  initiatieven,	  
worden	  deze	  in	  dit	  hoofdstuk	  beknopt	  beschreven.	  
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Transmuraal	  Academisch	  Samenwerkingsverband	  Kindermishandeling	  (TASK)	  Amsterdam;	  
Multidisciplinair	  centrum	  kindermishandeling	  Friesland;	  
Het	  Veilig	  Verderteam	  Den	  Haag;	  
Multidisciplinair	  Centrum	  aanpak	  Kindermishandeling	  (MDC-­‐K)	  Kennemerland;	  	  
Intersectorale	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  in	  Gelderland;	  
Effectiviteit	  van	  multidisciplinaire	  samenwerking	  in	  de	  zorg	  voor	  mishandelde	  kinderen	  in	  de	  
regio	  Utrecht	  (Transmurale	  Aanpak	  voor	  veilige	  Leefomgeving	  Kind	  (TALK)).	  

	  

3.1

Transmuraal	  Academisch	  Samenwerkingsverband	  Kindermishandeling	  (TASK)	  
Amsterdam	  
Naam	  initiatief	  

Transmuraal	  Academisch	  Samenwerkingsverband	  Kindermishandeling	  
(TASK)	  Amsterdam	  

Aanleiding	  

Het	  verbeteren	  van	  de	  samenwerking	  met	  ketenpartners	  en	  het	  
ondersteunen	  van	  medisch	  specialisten	  bij	  een	  vermoeden	  van	  
kindermishandeling	  

Initiatiefnemer	  

Emma	  Kinderziekenhuis/AMC	  

Partners	  (organisaties)	  

-

Kanalen	  waar	  doelgroep	  
vandaan	  komt	  

Bureau	  Jeugdzorg/AMK,	  Raad	  voor	  de	  Kinderbescherming	  (RvdK),	  
politie,	  spoedeisende	  hulp,	  specialist	  AMC	  of	  ander	  ziekenhuis,	  huisarts,	  
jeugdarts,	  ouders/verzorgers	  zelf,	  school,	  Bascule	  

Betrokken	  
sectoren/disciplines	  

-

Structureel	  (kernteam):	  gezondheidszorg,	  hulpverlening,	  
maatschappelijk	  werk,	  juridische	  afdeling	  AMC,	  AMK,	  BJZ,	  de	  RvdK,	  
De	  Bascule	  

-

Incidenteel	  (‘tweede	  schil’):	  politie	  (opsporing),	  het	  Openbaar	  
Ministerie	  (OM)(vervolging),	  volwassenenzorg,	  preventieve	  veld,	  
onderwijs,	  gemeente,	  verzekeraars,	  ervaringsdeskundigen	  	  

Bureau	  Jeugdzorg	  (BJZ)	  
AMK	  
Raad	  voor	  de	  Kinderbescherming	  
Kinder-­‐	  en	  Jeugdpsychiatrie	  De	  Bascule	  

13	  

Doelstelling	  

-

-

Signalering,	  diagnostiek,	  interventie	  en	  behandeling	  van	  
(vermoedens	  van)	  kindermishandeling	  vanuit	  één	  multidisciplinair	  
team	  
Naast	  het	  patiëntgebonden	  werk	  is	  het	  doel	  om	  de	  opgedane	  
kennis	  breder	  toegankelijk	  te	  maken	  door	  middel	  van	  
wetenschappelijk	  onderzoek,	  onderwijs	  en	  kennisdeling,	  zowel	  
nationaal	  als	  internationaal	  

Operationeel	  sinds	  

Juni	  2004	  

Beknopte	  beschrijving	  

In	  het	  Emma	  Kinderziekenhuis/AMC	  is	  een	  multidisciplinair	  team	  
kindermishandeling	  actief,	  waar	  naast	  experts	  van	  binnen	  de	  eigen	  
instelling	  ook	  experts	  vanuit	  het	  AMK,	  BJZ,	  de	  Raad	  voor	  de	  
Kinderbescherming	  en	  de	  Kinder-­‐	  en	  Jeugdpsychiatrie	  (De	  Bascule)	  
onderdeel	  van	  uitmaken.	  Na	  aanmelding	  bij	  TASK	  wordt,	  na	  een	  
inschatting	  van	  de	  veiligheid,	  in	  het	  team	  besproken	  welke	  forensisch-­‐
medische	  diagnostische	  stappen	  nodig	  zijn	  om	  de	  diagnose	  
kindermishandeling	  te	  bevestigen	  dan	  wel	  te	  verwerpen.	  De	  
vertegenwoordigers	  van	  de	  verschillende	  organisaties	  in	  het	  team	  
hebben	  daarbij	  een	  eigen	  inbreng.	  Het	  grootste	  deel	  van	  de	  gezinnen	  
wordt	  op	  de	  multidisciplinaire	  poli	  in	  het	  AMC	  gezien	  (kinderarts,	  
maatschappelijk	  werker,	  in	  kindermishandeling	  gespecialiseerd	  
orthopedagoog	  ).	  Daarbij	  worden	  alle	  kinderen	  apart	  gesproken.	  

	  	  
	  	  

Ingezet	  wordt	  op	  het	  snel	  starten	  met	  de	  juiste	  hulp	  aan	  ouders	  en	  
kinderen.	  Kinderen	  worden	  door	  het	  team	  gevolgd	  totdat	  naar	  mening	  
van	  het	  team	  effectieve	  hulp	  is	  ingezet	  en	  aangenomen	  kan	  worden	  dat	  
de	  mishandeling	  gestopt	  zal	  zijn	  of	  worden	  

14	  

3.2

Multidisciplinair	  centrum	  kindermishandeling	  Friesland	  
Naam	  initiatief	  

Multidisciplinair	  centrum	  kindermishandeling	  Friesland	  

Aanleiding	  

Het	  onderzoek	  naar	  en	  de	  start	  van	  de	  hulp	  bij	  kindermishandeling	  is	  
versnipperd,	  duurt	  te	  lang	  en	  is	  belastend	  voor	  ouders	  en	  kinderen	  door	  
de	  vele	  doublures.	  Er	  is	  geen	  of	  onvoldoende	  regie	  waardoor	  ouders	  en	  
kinderen	  in	  het	  woud	  van	  regels	  en	  goede	  bedoelingen	  het	  zicht	  
kwijtraken	  en	  de	  motivatie	  om	  iets	  aan	  de	  problemen	  te	  doen,	  afneemt	  

Initiatiefnemer	  

Fier	  Fryslân	  

Partners	  (organisaties)	  

Fier	  Fryslân,	  Medisch	  Centrum	  Leeuwarden,	  Bureau	  jeugdzorg	  
Friesland,	  GGZ-­‐Friesland	  (Forensische	  poli	  en	  Kinnik	  kinder-­‐	  en	  
jeugdpsychiatrie),	  politie,	  het	  OM	  

Kanalen	  waar	  doelgroep	  
vandaan	  komt	  

Bureau	  Jeugdzorg/AMK	  en	  via	  de	  partner-­‐organisaties	  

Betrokken	  
sectoren/disciplines	  

-

Structureel	  (kernteam):	  politie	  (opsporing),	  het	  OM	  (vervolging),	  
gezondheidszorg,	  kinder-­‐	  en	  jeugd-­‐GGZ,	  volwassenenzorg	  en	  -­‐GGZ,	  
AMK-­‐onderzoekers.	  Van	  alle	  partners,	  behalve	  het	  OM,	  zit	  een	  
professional	  in	  het	  kernteam.	  Het	  OM	  is	  op	  afroep	  beschikbaar	  

-

Incidenteel	  (‘tweede	  schil’):	  preventieve	  veld,	  maatschappelijk	  
werk,	  onderwijs,	  reclassering,	  verslavingszorg,	  pleegzorg,	  
gezinsvoogden,	  gemeente,	  verzekeraars,	  de	  RvdK,	  Jeugdhulp	  
Friesland,	  VG-­‐sector	  

-­‐

Kennis	  en	  expertise	  bundelen	  waardoor	  er	  snel	  een	  integraal	  
onderzoek	  plus	  passende	  hulp	  wordt	  gerealiseerd	  
Een	  lean	  werkproces	  maken/uitvoeren	  dat	  alleen	  die	  stappen	  bevat	  
die	  waarde	  toevoegen	  voor	  de	  cliënt	  (=	  bijdraagt	  aan	  stoppen	  en	  
beperken	  van	  schade	  kindermishandeling)	  

Doelstelling	  

-­‐

Operationeel	  sinds	  

September	  2011	  

Beknopte	  beschrijving	  

Een	  multidisciplinair	  team	  van	  specialisten	  op	  het	  terrein	  van	  aanpak	  
kindermishandeling	  dragen	  zorg	  voor	  een	  versnelde	  en	  integrale	  
benadering,	  waarbij	  binnen	  twee	  weken	  een	  plan	  van	  aanpak	  klaarligt	  
en	  er	  binnen	  vier	  weken	  hulpverlening	  in	  gang	  wordt	  gezet.	  Het	  kind-­‐
gezinssysteem	  wordt	  in	  deze	  aanpak	  van	  begin	  tot	  eind	  gevolgd,	  waarbij	  
gewerkt	  wordt	  op	  basis	  van	  gezamenlijke	  verantwoording.	  Het	  
uitgangspunt	  is	  dat	  het	  plan	  van	  aanpak/behandelplan	  wordt	  
uitgevoerd	  binnen	  de	  reguliere	  organisaties,	  instanties	  en	  
samenwerkingsverbanden.	  Zorgaanbieders	  koppelen	  de	  resultaten	  van	  
de	  hulpverlening	  aan	  het	  multidisciplinaire	  team	  terug	  

	  
	  

15	  

3.3

Het	  Veilig	  Verderteam	  Den	  Haag	  
Naam	  initiatief	  

Veilig	  Verderteam	  Den	  Haag	  

Aanleiding	  

De	  aanpak	  van	  huiselijk	  geweld	  en	  kindermishandeling	  bleek	  niet	  
sluitend,	  het	  lukte	  partners	  niet	  volgens	  afspraak	  bijeen	  te	  komen	  en	  
samen	  aan	  één	  plan	  en	  met	  het	  gezin	  te	  werken.	  Medewerkers	  en	  
cliënten	  waren	  ontevreden	  over	  werk	  en	  resultaat.	  Opvolging	  van	  de	  
aanbevelingen	  uit	  het	  rapport	  ‘Veel	  schakels,	  geen	  keten’	  van	  de	  
Commissie	  Diekstra	  

Initiatiefnemer	  

Gemeente	  Den	  Haag	  

Partners	  (organisaties)	  

Steunpunt	  Huiselijk	  Geweld	  (SHG),	  BJZ/AMK,	  AMW	  Xtra,	  AMW	  
Kwadraad,	  ambulant	  hulpverleners	  stichting	  Wende,	  maatschappelijk	  
werkers	  van	  St.	  Mee,	  de	  politie,	  Parnassia,	  de	  reclassering,	  de	  RvdK,	  
jeugd	  GGZ	  de	  Jutters,	  het	  OM,	  GGD/CJG,	  de	  Waag,	  ziekenhuizen	  

Kanalen	  waar	  doelgroep	  
vandaan	  komt	  

Politie	  en	  AMK	  

Betrokken	  sectoren/disciplines	   -

Doelstelling	  

-

Incidenteel	  (‘tweede	  schil’):	  het	  Openbaar	  Ministerie	  (vervolging),	  
onderwijs,	  verzekeraars,	  de	  reclassering,	  Veiligheidshuis,	  GGZ,	  JGZ	  

-­‐

De	  samenwerking	  binnen	  de	  aanpak	  huiselijk	  geweld	  verbeteren	  
en	  de	  aanpak	  kindermishandeling	  hierin	  integreren	  
Het	  doel	  van	  deze	  intensieve	  samenwerking	  is	  om	  in	  een	  
integrale,	  systeemgerichte	  en	  outreachende	  aanpak,	  met	  als	  
insteek	  één	  gezin	  één	  plan,	  gezinssituaties	  (voor	  kinderen)	  
veilig(er)	  te	  maken	  

-­‐

Operationeel	  sinds	  

Structureel	  (kernteam):	  politie	  (opsporing),	  gezondheidszorg,	  
jeugdhulpverlening,	  volwassenenzorg,	  preventieve	  veld,	  
maatschappelijk	  werk,	  gemeente	  

Februari	  2012	  

16	  

Beknopte	  beschrijving	  
	  

In	  het	  Veilig	  Verderteam	  wordt	  huiselijk	  geweld	  aangepakt	  in	  een	  
multidisciplinair	  team	  dat	  op	  meerdere	  locaties	  in	  de	  regio	  werkt.	  De	  
veiligheid	  binnen	  het	  gezin	  wordt	  gezamenlijk	  in	  kaart	  gebracht	  met	  
behulp	  van	  Signs	  of	  Safety	  (SOS)	  en	  op	  basis	  daarvan	  wordt	  een	  plan	  
van	  aanpak	  opgesteld	  voor	  het	  hele	  gezin.	  Hulpverleners	  zijn	  
gelijktijdig	  aanwezig	  op	  bepaalde	  momenten	  om	  gezamenlijk	  met	  het	  
gezin	  te	  spreken	  en	  één	  plan	  van	  aanpak	  te	  maken	  die	  voor	  alle	  
betrokkenen	  het	  kader	  van	  hun	  hulpverlening	  vormt	  
Het	  Steunpunt	  Huiselijk	  Geweld	  heeft	  de	  procesregie	  en	  bewaakt	  de	  
voortgang;	  tevens	  verzamelt	  het	  Steunpunt	  informatie	  en	  levert	  
gegevens	  op	  managementniveau.	  De	  teams	  zijn	  in	  de	  Centra	  voor	  
Jeugd	  en	  Gezin	  gehuisvest,	  in	  Den	  Haag,	  Leidschendam-­‐Voorburg,	  
Rijswijk,	  Wassenaar	  en	  Zoetermeer	  
Gezinnen	  die	  in	  het	  Veilig	  Verderteam	  behandeld	  zijn,	  worden	  na	  een	  
half	  jaar	  en	  een	  jaar	  opnieuw	  benaderd	  om	  het	  effect	  van	  de	  aanpak	  
te	  onderzoeken	  

17	  

3.4

	  Multidisciplinair	  Centrum	  aanpak	  Kindermishandeling	  (MDC-­‐K)	  Kennemerland	  
Naam	  initiatief	  

Multidisciplinair	  Centrum	  aanpak	  Kindermishandeling	  (MDC-­‐K)	  Zuid-­‐
Kennemerland,	  IJmond	  en	  de	  Haarlemmermeer	  

Aanleiding	  

Versnipperde,	  gefragmenteerde	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  
waardoor	  kindermishandeling	  niet	  snel	  genoeg	  gestopt	  wordt,	  het	  kind	  
te	  lang	  in	  onveiligheid	  verkeert	  en	  hulp	  aan	  kind	  en	  ouders/netwerk	  om	  
blijvende	  veiligheid	  te	  creëren,	  opgelopen	  schade	  te	  herstellen	  en	  
positieve	  ontwikkeling	  op	  gang	  te	  brengen,	  te	  laat	  starten	  

Initiatiefnemer	  

De	  hieronder	  genoemde	  partnerorganisaties,	  de	  gemeenten	  en	  de	  VU	  
hebben	  vanuit	  samenwerking	  in	  de	  Academische	  Werkplaats	  aanpak	  
Kindermishandeling	  dit	  initiatief	  genomen	  
-­‐
Bureau	  Jeugdzorg	  (zowel	  BJZNH	  als	  BJAA)	  
-­‐
Kinder-­‐	  en	  Jeugdtraumacentrum	  
-­‐
Steunpunt	  Huiselijk	  Geweld	  
-­‐
MEE	  
-­‐
GGZinGeest	  
-­‐
OCK	  het	  Spalier	  
-­‐
Kinderartsen	  van	  het	  Spaarne	  Ziekenhuis	  en	  het	  Kennemer	  Gasthuis	  
-­‐
Politie	  
-­‐
Het	  OM	  
-­‐
Raad	  voor	  de	  Kinderbescherming	  
-­‐
De	  Waag	  
Daarnaast	  is	  er	  een	  tweede	  schil	  met	  organisaties	  die	  op	  afroep	  
aanwezig	  zijn	  en	  weten	  dat	  zij	  kunnen	  verzoeken	  een	  casus	  in	  te	  
brengen:	  	  

Partners	  (organisaties)	  

Kanalen	  waar	  doelgroep	  
vandaan	  komt	  

-­‐
-­‐
-­‐
-­‐
-­‐
-­‐

Blijf	  Groep	  
Slachtofferhulp	  Nederland	  
Brijder	  Verslavingszorg	  
Reclassering	  
Weer	  Samen	  naar	  School	  
Samenwerkingsverband	  Voortgezet	  Onderwijs	  	  

-­‐

JGZ	  

Bureau	  Jeugdzorg/AMK,	  Raad	  voor	  de	  Kinderbescherming,	  politie,	  
specialist	  ziekenhuis,	  Jeugdarts,	  Steunpunt	  Huiselijk	  Geweld,	  
behandelinstelling	  zoals	  KJTC,	  de	  Waag	  of	  GGZinGeest	  die	  vastloopt	  in	  
een	  casus	  

18	  

Betrokken	  
sectoren/disciplines	  

-­‐

Structureel	  (kernteam):	  politie	  (opsporing),	  het	  Openbaar	  
Ministerie	  (vervolging),	  gezondheidszorg,	  jeugdzorg,	  hulpverlening,	  
volwassenenzorg	  	  

-­‐

Incidenteel	  (‘tweede	  schil’):	  preventieve	  veld,	  maatschappelijk	  
werk,	  onderwijs,	  gemeente,	  verzekeraars	  

Doelstelling	  

Het	  realiseren	  van	  een	  nieuwe	  integrale	  werkwijze	  en	  het	  bewerk-­‐
stelligen	  van	  een	  doorbraak	  in	  de	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  in	  
Nederland	  

Operationeel	  sinds	  

November	  2011	  

Beknopte	  beschrijving	  

Er	  vindt	  wekelijks	  casusoverleg	  plaats.	  Snelheid	  van	  handelen	  en	  de	  
veiligheid	  van	  het	  kind	  staan	  voorop.	  In	  het	  casusoverleg	  kunnen	  weke-­‐
lijks	  twee	  nieuwe	  casussen	  ingebracht	  worden,	  terwijl	  alle	  casussen	  van	  
de	  eerste	  melding	  tot	  en	  met	  de	  afsluiting	  (als	  de	  veiligheid	  weer	  
gewaarborgd	  is	  en	  de	  doorgaans	  noodzakelijke	  behandeling	  afgesloten	  
kan	  worden	  omdat	  er	  weer	  goede	  ontwikkelingsmogelijkheden	  zijn),	  
gevolgd	  worden	  

	  

De	  aanpak	  is	  systeemgericht,	  de	  ideeën	  en	  mogelijkheden	  van	  kinderen,	  
ouders	  en	  netwerkleden	  worden	  systematisch	  betrokken	  bij	  diagnostiek	  
en	  besluitvorming	  en	  er	  is	  sprake	  van	  wrap	  around	  care	  (zorg	  rondom	  
het	  kind	  en	  zijn	  systeem).	  
In	  2015	  wordt	  in	  het	  Spaarne	  Ziekenhuis	  een	  locatie	  voor	  het	  MDCK	  
geopend,	  waar	  de	  hele	  onderzoeksfase	  rondom	  het	  kind	  kan	  
plaatsvinden	  (risicotaxatie,	  medisch-­‐forensische	  diagnostiek,	  
psychodiagnostiek	  kind	  en	  evt.	  Ouders,	  kindvriendelijk	  studioverhoor	  
door	  politie).	  Er	  is	  vanaf	  dan	  dagelijks	  een	  multidisciplinair	  team	  
beschikbaar.	  

19	  

3.5

Intersectorale	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  in	  Gelderland	  
Naam	  initiatief	  

Intersectorale	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  in	  Gelderland	  

Aanleiding	  

De	  inefficiënte	  en	  ineffectieve	  zorg	  voor	  mishandelde	  kinderen	  door:	  	  
-­‐
-­‐
-­‐

Onvoldoende	  signaalgevoeligheid	  	  
Te	  veel	  handelingsverlegenheid	  van	  professionals	  en	  
Slechte	  samenwerking	  tussen	  professionals	  uit	  diverse	  sectoren	  

Gezinnen	  komen	  in	  contact	  met	  een	  veelheid	  aan	  hulpverleners,	  
afkomstig	  uit	  diverse	  sectoren,	  die	  zich	  richten	  op	  een	  beperkt	  stuk	  of	  
een	  enkel	  lid	  van	  het	  gezinssysteem.	  Het	  behandelaanbod	  van	  de	  
diverse	  hulpverleners	  (output)	  is	  vaak	  niet	  of	  onvoldoende	  op	  elkaar	  
afgestemd,	  waardoor	  daadwerkelijke	  verbeteringen	  in	  de	  duurzame	  
veiligheid	  van	  het	  kind	  (outcome)	  vaak	  tegenvallen.	  Als	  afstemming	  
plaatsvindt,	  beperkt	  dit	  zich	  vaak	  tot	  het	  informeren	  van	  elkaar	  over	  de	  
deelanalyse	  en	  deelbehandeling	  van	  de	  eigen	  organisatie	  (men	  weet	  
van	  elkaar	  wat	  men	  doet),	  zonder	  dat	  de	  analyse	  en	  behandeling	  van	  
het	  gezinssysteem	  in	  samenhang	  vormgegeven	  worden	  (men	  doet	  het	  
goede	  op	  het	  juiste	  moment	  en	  maakt	  eigen	  output	  zo	  nodig	  
ondergeschikte	  aan	  de	  gezamenlijk	  gewenste	  outcome)	  
Initiatiefnemer	  

Gedeputeerde	  met	  portefeuille	  jeugd	  van	  de	  provincie	  Gelderland	  

Partners	  (organisaties)	  

Volwassen-­‐	  en	  jeugd	  GGZ,	  LVB	  zorg,	  verslavingszorg,	  jeugdzorg,	  
ziekenhuis,	  huisartsen,	  politie,	  Raad	  voor	  de	  Kinderbescherming,	  SHG	  en	  
AMK	  

Kanalen	  waar	  de	  doelgroep	  
vandaan	  komt	  

Bureau	  Jeugdzorg/AMK,	  Raad	  voor	  de	  Kinderbescherming,	  politie,	  
spoedeisende	  hulp,	  specialist	  ziekenhuis,	  huisarts,	  volwassenen	  GGZ,	  
kinder-­‐	  en	  jeugd	  GGZ,	  LVB-­‐zorg,	  jeugdzorg	  

Betrokken	  
sectoren/disciplines	  

-­‐

Structureel	  (kernteam):	  het	  project	  kent	  een	  expert-­‐kerngroep	  met	  
vertegenwoordigers	  van	  alle	  expertisegebieden	  

-­‐

Incidenteel	  (‘tweede	  schil’):	  het	  Openbaar	  Ministerie	  (vervolging),	  
preventieve	  veld,	  maatschappelijk	  werk,	  onderwijs,	  verzekeraars	  

De	  expert-­‐kerngroep	  en	  de	  coördinator	  dragen	  met	  elkaar	  zorg	  voor	  
doorontwikkeling	  van	  het	  organisatienetwerk.	  Er	  wordt	  gebruik	  
gemaakt	  van	  al	  bestaande	  en	  beschikbare	  expertise	  en	  geen	  nieuwe	  
organisatie	  gevormd.	  Op	  casusniveau	  zijn,	  op	  maat,	  vertegenwoordigers	  
van	  de	  noodzakelijk	  geachte	  expertisegebieden	  vertegenwoordigd	  

20	  

Doelstelling	  

-­‐

Het	  realiseren	  van	  passende,	  efficiënte	  en	  effectieve	  zorg	  voor	  
mishandelde	  kinderen	  en	  gezinnen	  met	  complexe	  problematiek,	  
vanuit	  een	  organisatienetwerk	  dat:	  	  
• Gezamenlijke	  analyse	  en	  behandeling	  van	  deze	  gezinnen	  invult	  
• Naar	  en	  vanuit	  dit	  organisatienetwerk	  snel	  en	  flexibel	  op-­‐	  en	  
afschaalt	  als	  de	  problematiek	  van	  het	  gezinssysteem	  daarom	  
vraagt	  	  
• Op	  casusniveau	  binnen	  één	  week	  noodzakelijk	  geachte	  
expertise	  betrekt	  voor	  een	  intersectorale,	  organisatie-­‐	  
overstijgende	  analyse	  en	  een	  intersectoraal	  veiligheids-­‐	  en	  
hulpverleningsplan	  en	  monitoring	  
De	  ontwikkeling	  van	  indicatoren	  voor	  monitoring	  van	  de	  
doelmatigheid	  van	  het	  organisatienetwerk	  

-­‐
Operationeel	  sinds	  

Februari	  2012	  

Beknopte	  beschrijving	  

Bij	  kindermishandeling	  en	  complexe	  problematiek	  (meerdere	  sectoren	  
betrokken	  bij	  het	  gezin)	  wordt	  door	  het	  beschikbaar	  stellen	  van	  
expertise	  uit	  het	  organisatienetwerk	  zorg	  gedragen	  voor	  een	  
intersectorale	  analyse	  en	  een	  intersectoraal	  herstel-­‐	  en	  veiligheidsplan	  
met	  monitoring.	  Bij	  deze	  doelgroep	  blijkt	  geen	  van	  de	  organisaties	  
alleen	  voor	  een	  insectoraal	  samenhangend	  aanbod	  te	  kunnen	  zorgen.	  
Dit	  blijkt	  onder	  andere	  uit	  tegenvallende	  resultaten	  van	  behandeling	  of	  
demotivatie.	  Het	  organisatienetwerk	  voorkomt	  dat	  gezinnen	  belast	  
worden	  met	  een	  diversiteit	  aan	  (op	  output	  gerichte)	  sectorale	  
hulpverlening	  met	  ontbrekende	  intersectorale	  samenhang.	  Dit	  vraagt	  
van	  hulpverleners	  en	  organisaties	  een	  andere,	  outcome-­‐gerichte,	  
manier	  van	  werken	  waarin	  eigen	  output	  zo	  nodig	  ondergeschikt	  
gemaakt	  moet	  worden	  aan	  gezamenlijk	  gewenste	  outcome.	  Een	  expert-­‐
netwerkgroep	  en	  een	  coördinator	  dragen	  zorg	  voor	  de	  
doorontwikkeling	  van	  dit	  netwerk,	  visie,	  werkwijze	  en	  deskundigheid	  

	  

De	  betrokken	  organisaties	  dragen	  zorg	  voor	  het	  vergroten	  van	  de	  
signaalgevoeligheid,	  het	  verminderen	  van	  de	  handelingsverlegenheid	  
van	  hun	  professionals	  en	  de	  aanwezigheid	  van	  
aandachtsfunctionarissen	  kindermishandeling	  binnen	  hun	  instellingen	  

	  

	  

21	  

3.6

Effectiviteit	  van	  multidisciplinaire	  samenwerking	  in	  de	  zorg	  voor	  mishandelde	  
kinderen	  in	  de	  regio	  Utrecht	  (Transmurale	  Aanpak	  voor	  veilige	  Leefomgeving	  Kind	  -­‐
TALK)	  
Naam	  initiatief	  

Transmurale	  Aanpak	  voor	  veilige	  Leefomgeving	  Kind	  (TALK)/	  
Multidisciplinair	  Team	  Kindermishandeling	  (MTK)	  Utrecht	  

Aanleiding	  

Een	  gebrek	  aan	  mogelijkheden	  om	  vermoedens	  van	  kindermishandeling	  
bespreekbaar	  te	  maken,	  behoefte	  aan	  bredere	  (multidisciplinaire)	  
oordeelsvorming	  bij	  vermoedens	  van	  kindermishandeling,	  behoefte	  aan	  
afstemming	  van	  beleid	  bij	  kindermishandeling	  in	  de	  medische	  sector	  

Initiatiefnemer	  

Wilhelmina	  Kinderziekenhuis	  (WZK)/UMC	  Utrecht	  

Partners	  (organisaties)	  

-­‐

-­‐
-­‐
-­‐
-­‐

Interne	  specialisten	  (kinderoogheelkunde,	  kinderradiologie,	  
kindergynaecologie,	  kinderpsychiatrie,	  kinderpsychologie:	  alle	  op	  
indicatie;	  maatschappelijk	  werk,	  spoedeisende	  hulp)	  	  
Jeugdgezondheidszorg	  
Raad	  voor	  de	  Kinderbescherming	  
Forensische	  geneeskunde	  
Bureau	  Jeugdzorg/AMK	  	  

-­‐

(Forensische)	  psychiatrische	  hulpverlening	  

Kanalen	  waar	  doelgroep	  
vandaan	  komt	  

Bureau	  Jeugdzorg/AMK,	  Raad	  voor	  de	  Kinderbescherming,	  politie,	  
spoedeisende	  hulp,	  specialist	  ziekenhuis,	  huisarts,	  jeugdarts,	  
kinderopvang/school,	  Blijf	  van	  mijn	  Lijf-­‐huizen	  

Betrokken	  
sectoren/disciplines	  

-

Structureel	  (kernteam):	  gezondheidszorg,	  hulpverlening,	  
preventieve	  veld,	  maatschappelijk	  werk	  

-

Incidenteel	  (‘tweede	  schil’):	  politie	  (opsporing),	  het	  Openbaar	  
Ministerie	  (vervolging),	  volwassenenzorg,	  onderwijs,	  gemeente,	  
verzekeraars	  

Doelstelling	  

Diagnostiek	  bij	  vermoedens	  van	  kindermishandeling:	  vaststellen	  of	  er	  
sprake	  is	  van	  kindermishandeling.	  Indien	  dit	  het	  geval	  is:	  vaststellen	  om	  
wat	  voor	  mishandeling	  het	  gaat	  (type,	  duur,	  intensiteit),	  zodat	  een	  
behandel-­‐	  en	  veiligheidsplan	  kan	  worden	  opgesteld	  

Operationeel	  sinds	  

Augustus	  2000	  

22	  

Beknopte	  beschrijving	  

Het	  project	  kent	  twee	  fasen:	  (I)	  de	  ontwikkelfase,	  waarin,	  vooral	  
bottom-­‐up,	  door	  middel	  van	  een	  intensieve	  ervaringsgerichte	  dialoog	  
tussen	  professionals	  en	  doelgroep	  een	  set	  van	  effectieve,	  efficiënte,	  
haalbare	  en	  gewaardeerde	  samenwerkingsvormen	  wordt	  ontwikkeld	  en	  
de	  randvoorwaarden	  voor	  succesvolle	  implementatie	  in	  een	  pilot-­‐regio	  
worden	  geformuleerd.	  (II)	  De	  implementatiefase	  waarin	  de	  eerder	  
ontwikkelde	  samenwerkingsvormen	  worden	  geïmplementeerd	  en	  
randvoorwaarden	  worden	  geëffectueerd.	  Continue	  monitoring	  door	  
middel	  van	  vooraf	  opgestelde	  indicatoren	  garandeert	  een	  verdere	  
kwaliteitsverbetering	  van	  deze	  samenwerkingsvormen	  en	  een	  continue	  
afstemming	  met	  de	  doelgroep	  

23	  

4.

BEANTWOORDING	  ONDERZOEKSVRAGEN	  
Om	  de	  zes	  onderzoeksvragen	  te	  beantwoorden,	  is	  gebruik	  gemaakt	  van	  de	  respons	  op	  de	  
vragenlijsten,	  zoals	  geleverd	  door	  de	  projectleiders	  van	  en	  een	  aantal	  andere	  betrokkenen	  bij	  de	  
regionale	  initiatieven	  in	  de	  twee	  onderzoeksrondes	  (februari/maart	  2013	  en	  2014).	  Ook	  is	  
gebruik	  gemaakt	  van	  de	  aanvullende	  input	  van	  de	  leden	  van	  de	  begeleidingscommissie	  naar	  
aanleiding	  van	  de	  bespreking	  van	  de	  eerste	  resultaten	  van	  het	  onderzoek	  ten	  tijde	  van	  de	  eerste	  
onderzoeksronde.	  In	  dit	  hoofdstuk	  wordt	  tot	  een	  beantwoording	  van	  de	  onderzoeksvragen	  
gekomen:	  
1. Hoe	  ziet	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  er	  in	  de	  praktijk	  uit?	  
2. Welke	  doelen	  worden	  door	  de	  initiatieven	  nagestreefd	  met	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  en	  wat	  is	  de	  mate	  van	  doelrealisatie?	  	  
3. Wat	  zijn	  de	  werkzame	  bestanddelen	  (inhoudelijk	  en	  procesmatig)	  van	  een	  multidisciplinaire	  
aanpak	  van	  kindermishandeling?	  
4. Welke	  knelpunten	  zijn	  er	  bij	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling?	  	  
5. Welke	  oplossingen/oplossingsrichtingen	  zijn	  ontwikkeld	  om	  bovenstaande	  knelpunten	  het	  
hoofd	  te	  bieden	  en	  welke	  randvoorwaarden	  moeten	  daarin	  worden	  vervuld?	  	  
6. Heeft	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  een	  meerwaarde	  boven	  de	  
‘klassieke’	  aanpak	  kindermishandeling?	  

4.1

Hoe	  ziet	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  er	  in	  de	  praktijk	  uit?	  
Een	  beknopte	  beschrijving	  van	  de	  zes	  onderzochte	  initiatieven	  is	  opgenomen	  in	  hoofdstuk	  3.	  In	  
paragraaf	  4.1	  wordt,	  op	  basis	  van	  de	  informatie	  over	  de	  initiatieven,	  in	  beeld	  gebracht	  hoe	  de	  
multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  er	  in	  de	  praktijk	  uitziet.	  Ingegaan	  wordt	  op	  de	  
ontstaansgeschiedenis,	  de	  doelgroep	  en	  selectie	  van	  casussen,	  de	  reikwijdte	  van	  de	  
dienstverlening	  en	  de	  instroom	  en	  uitstroom	  van	  de	  initiatieven.	  Ook	  wordt	  ingegaan	  op	  de	  
bemensing,	  locatie	  en	  sturing	  van	  en	  verantwoording	  door	  de	  initiatieven.	  

4.1.1

Ontstaan	  initiatieven	  
Wat	  opvalt,	  is	  dat	  de	  initiatieven	  overwegend	  bottom-­‐up	  zijn	  ontstaan.	  In	  de	  meeste	  gevallen	  
vinden	  zij	  hun	  oorsprong	  bij	  één	  of	  enkele	  professionals	  die	  een	  manier	  zoeken	  om	  vanuit	  hun	  
eigen	  vakgebied	  meer	  te	  betekenen	  voor	  mishandelde	  kinderen	  en	  hun	  gezinsleden.	  Slechts	  één	  
initiatief	  geeft	  aan	  dat	  er	  top-­‐down	  beslist	  is	  over	  het	  oprichten	  van	  het	  initiatief,	  waarbij	  de	  
invulling	  van	  die	  beslissing	  wel	  bottom-­‐up	  heeft	  plaatsgevonden.	  De	  datum	  die	  initiatieven	  
noemen	  vanaf	  wanneer	  zij	  operationeel	  zijn,	  varieert:	  het	  oudste	  dateert	  van	  augustus	  2000.	  De	  
andere	  initiatieven	  volgen	  per	  juni	  2004,	  september	  2011,	  november	  2011,	  begin	  februari	  2012	  
en	  eind	  februari	  2012.	  
24	  

Over	  de	  ontwikkelfase	  waarin	  de	  initiatieven	  zich	  bevinden,	  geven	  de	  projectleiders	  het	  
volgende	  aan:	  
Ontwikkelingsfase	  waarin	  het	  initiatief	  zich	  bevindt	  (meerdere	  antwoorden	  mogelijk)?	  
Antwoord-­‐
mogelijkheid	  
ontwikkelfase	  

Omschrijving	  ontwikkelfase	  

Oprichtingsfase	  

Uitvoeringsfase	  

Reflectiefase	  
	  
Gerichte	  focusfase	  
	  

Borgingsfase	  
	  

Afsluitingsfase	  

Aantal	  initiatieven	  dat	  dit	  
aangeeft	  
Ronde	  1	  

Ronde	  2	  

Samenwerkingsverband	  is	  opgestart,	  formele	  
overeenkomsten	  gesloten,	  infrastructuur	  is	  
opgezet	  

1	  

0	  

Het	  initiatief	  is	  operationeel,	  de	  activiteiten	  zoals	  
overeengekomen	  in	  de	  oprichtingsfase	  zijn	  in	  
uitvoering	  

1	  

Pas	  op	  de	  plaats,	  heroriëntatie	  op	  doelstellingen,	  
strategie	  en	  partners,	  focus	  op	  kritische	  reflectie	  
en	  zelfevaluatie	  

3	  

2	  

(Weer)	  ruimte	  voor	  verdere	  ontwikkeling	  en	  
uitbreiding	  van	  activiteiten	  en	  eventueel	  
partners,	  inzicht	  in	  sterke	  en	  zwakke	  punten	  van	  
het	  initiatief	  

4	  

6	  

Het	  initiatief	  is	  ingebed	  in	  bestaande	  
organisatorische	  structuren	  van	  de	  partners	  of	  
het	  initiatief	  bestaat	  als	  structureel	  
onafhankelijke	  eenheid	  

2	  

3	  

De	  partners	  hebben	  besloten	  om	  het	  initiatief	  af	  
te	  bouwen	  en	  te	  stoppen	  

0	  

0	  

	  
1	  

	  

	  

Tabel	  2:	  ontwikkelingsfase	  van	  de	  initiatieven	  

De	  antwoorden	  en	  de	  toelichtingen	  van	  de	  projectleiders	  laten	  zien	  dat	  de	  initiatieven	  tussen	  de	  
eerste	  en	  tweede	  onderzoeksronde	  een	  ontwikkeling	  hebben	  doorgemaakt.	  De	  initiatieven	  
evalueren	  hun	  werkproces	  en	  samenwerking	  structureel	  en	  zijn	  redelijk	  tot	  goed	  herkenbaar	  in	  
het	  veld.	  Er	  wordt	  gekeken	  naar	  manieren	  om	  het	  samenwerkingsverband	  uit	  te	  bouwen,	  te	  
verbinden	  met	  andere	  netwerken	  (veiligheidsregio’s,	  wijkteams,	  netwerk	  van	  AM(H)K’s)	  en	  er	  
wordt	  werk	  gemaakt	  van	  de	  borging	  op	  de	  lange	  termijn	  van	  de	  initiatieven.	  Een	  enkel	  initiatief	  
heeft	  hier	  al	  middelen	  voor	  weten	  te	  organiseren	  (voor	  een	  periode	  van	  tien	  jaar).	  	  

4.1.2

Doelgroep	  en	  selectie	  casussen	  
Uit	  de	  gegevens	  die	  door	  de	  projectleiders	  zijn	  aangeleverd,	  kan	  worden	  opgemaakt	  dat	  de	  zes	  
initiatieven	  veel	  overeenkomst	  vertonen	  in	  de	  brede	  groep	  waarop	  het	  initiatief	  zich	  richt.	  De	  
25	  

initiatieven	  nemen	  casussen	  in	  behandeling	  waarbij	  sprake	  is	  van	  (een	  vermoeden	  van)	  
kindermishandeling:	  
-­‐ van	  kinderen	  tussen	  0	  en	  18	  jaar,	  inclusief	  ongeboren	  kinderen;	  
-­‐ van	  kinderen	  met	  en	  zonder	  een	  (fysieke	  en/of	  geestelijke)	  beperking;	  
-­‐ van	  kinderen	  in	  thuissituaties	  en	  kinderen	  in	  een	  instelling	  (kindertehuizen,	  justitiële	  
jeugdinrichtingen,	  asielzoekerscentra,	  instellingen	  voor	  kinderen	  met	  een	  beperking);	  
-­‐ kinderen	  zonder	  vaste	  woon-­‐	  of	  verblijfplaats	  (met	  uitzondering	  van	  één	  initiatief);	  
-­‐ waarbij	  een	  strafrechtelijk	  traject	  loopt.	  	  
	  
Eén	  initiatief	  geeft	  aan	  dat	  de	  selectie	  bestaat	  uit	  alle	  meldingen	  van	  huiselijk	  geweld	  waarbij	  
kinderen	  betrokken	  zijn.	  Dit	  initiatief	  richt	  zich	  dus	  niet	  uitsluitend	  op	  zware	  of	  bijzondere	  
gevallen,	  hoewel	  er	  wordt	  aangegeven	  dat	  er	  zeker	  de	  expertise	  is	  om	  ook	  juist	  dergelijke	  
casussen	  goed	  op	  te	  kunnen	  pakken.	  Naast	  deze	  laatstgenoemde	  categorie	  worden	  ook	  
meldingen	  van	  (vermoedde)	  lichtere	  gevallen	  van	  kindermishandeling	  opgepakt	  door	  dit	  
initiatief.	  	  
Alle	  initiatieven	  behandelen	  casussen	  waarin	  kinderen	  getuige	  zijn	  van	  huiselijk	  geweld	  en/of	  
waarin	  sprake	  is	  van	  fysieke	  mishandeling.	  Het	  samentrekken	  van	  huiselijk	  geweld	  en	  
kindermishandeling	  past	  binnen	  de	  landelijke	  ontwikkeling	  dat	  ook	  kinderen	  die	  getuige	  zijn	  van	  
huiselijk	  geweld	  beschouwd	  worden	  als	  slachtoffer	  van	  kindermishandeling.	  Vijf	  van	  de	  zes	  
initiatieven	  zijn	  daarnaast	  toegerust	  op	  het	  in	  behandeling	  nemen	  van	  casussen	  waarin	  sprake	  is	  
van	  emotionele	  mishandeling,	  seksueel	  geweld	  en	  verwaarlozing.	  Daarnaast	  wordt	  Pediatric	  
Condition	  Falsification	  (PCF)	  (twee	  keer)	  en	  vrouwelijke	  genitale	  verminking	  (één	  keer)	  genoemd	  
bij	  het	  type	  mishandeling	  waarvan	  het	  initiatief	  slachtoffers	  kan	  behandelen.	  In	  aanvulling	  op	  
deze	  antwoorden	  is	  er	  een	  initiatief	  dat	  ook	  casussen	  in	  behandeling	  kan	  nemen	  waarbij	  de	  
mishandeling	  veroorzaakt	  wordt	  door	  een	  professional/hulpverlener.	  Tot	  op	  heden	  is	  er	  nog	  
geen	  aanspraak	  gedaan	  op	  die	  expertise.	  
Vier	  initiatieven	  hanteren	  wat	  striktere	  selectiecriteria	  waarbij	  ernst	  van	  de	  mishandeling,	  
herhaling	  van	  de	  mishandeling,	  pathologie	  bij	  de	  ouders	  en	  generatieoverdracht	  worden	  
genoemd.	  Eén	  initiatief	  geeft	  aan	  dat	  multicomplexiteit	  een	  rol	  speelt	  bij	  de	  selectie	  van	  
casussen,	  waarbij	  het	  criterium	  is	  dat	  er	  drie	  of	  meer	  organisaties/expertisegebieden/sectoren	  
bij	  een	  case	  betrokken	  dienen	  te	  zijn.	  Hierop	  wordt	  in	  de	  tweede	  onderzoeksronde	  aangevuld	  
dat	  de	  'inclusie'	  (instromende	  doelgroep)	  onderwerp	  van	  onderzoek	  is:	  er	  wordt	  door	  dit	  
initiatief	  nu	  ook	  gekeken	  welke	  meldingen	  bij	  het	  AM(H)K	  en	  welke	  casuïstiek	  die	  nu	  wordt	  
besproken	  in	  het	  veiligheidshuis	  beter	  direct	  in	  de	  multidisciplinaire	  omgeving	  van	  het	  initiatief	  
opgepakt	  kunnen	  worden.	  Uitgangspunt	  is	  daarbij	  dat	  aan	  kindermishandeling	  zelden	  een	  
eendimensionaal	  probleem	  binnen	  het	  gezin	  ten	  grondslag	  ligt:	  er	  is	  vaak	  sprake	  van	  
gecombineerde	  problematiek,	  waar	  kindermishandeling	  een	  uitvloeisel	  van	  is.	  Om	  de	  
kindermishandeling	  te	  stoppen	  en	  de	  schadelijke	  gevolgen	  ervan	  te	  beperken,	  is	  dan	  ook	  de	  
26	  

aanpak	  van	  die	  onderliggende	  (multi)problematiek	  van	  het	  gezin	  nodig.	  Dat	  maakt	  dat	  casussen	  
van	  kindermishandeling	  -­‐	  ook	  wanneer	  er	  sprake	  is	  van	  lichtere	  vormen	  daarvan	  -­‐	  gebaat	  zijn	  bij	  
een	  multidisciplinaire,	  intersectorale	  aanpak,	  zo	  luidt	  de	  visie.	  
Vijf	  van	  de	  zes	  initiatieven	  geven	  aan	  de	  genoemde	  selectiecriteria	  indicatief	  te	  hanteren	  en	  
open	  te	  staan	  voor	  casussen	  die	  niet	  binnen	  de	  criteria	  passen.	  Eén	  initiatief	  geeft	  aan	  de	  
selectiecriteria	  redelijk	  strikt	  te	  hanteren:	  het	  gehanteerde	  selectiekader	  levert	  hier	  de	  beoogde	  
doelgroep	  op.	  
De	  doelgroep	  is	  dus	  zonder	  uitzondering	  breed.	  Daarbinnen	  vallen	  zowel	  uitzonderlijk	  complexe	  
casussen	  als	  eerste	  meldingen	  van	  huiselijk	  geweld	  waar	  kinderen	  bij	  betrokken	  zijn.	  

4.1.3

Reikwijdte	  dienstverlening	  
De	  focus	  van	  de	  dienstverlening	  vanuit	  de	  initiatieven	  is	  systeemgericht:	  de	  behandeling	  is	  
gericht	  op	  het	  gezin	  of	  de	  huishouding	  waarin	  het	  kind	  opgroeit.	  Niet	  uitsluitend	  de	  slachtoffers	  
van	  de	  mishandeling	  krijgen	  behandeling	  (in	  hulpverlenende	  en	  indien	  van	  toepassing	  
strafrechtelijke	  zin).	  Alle	  zes	  bedienen	  zij	  het	  kind	  (slachtoffer),	  ouders/verzorgers	  en	  eventuele	  
broertjes	  en	  zusjes.	  Vier	  van	  de	  zes	  initiatieven	  richten	  zich	  daarnaast	  specifiek	  op	  plegers	  en	  
daders.	  Eén	  initiatief	  geeft	  in	  aanvulling	  hierop	  aan	  dat	  kenmerkend	  voor	  een	  integrale	  aanpak	  is	  
dat	  deze	  zich	  op	  ieder	  systeemlid	  kan	  richten	  en	  op	  de	  samenhang/relatie	  die	  er	  is	  met	  andere	  	  
Ten	  aanzien	  van	  de	  fase	  in	  het	  proces	  van	  behandeling	  van	  casussen	  waar	  de	  initiatieven	  zich	  op	  
richten,	  wordt	  een	  duidelijke	  lijn	  zichtbaar:	  de	  zes	  initiatieven	  richten	  ze	  zich	  op	  diagnose,	  
herstel	  van	  veiligheid,	  behandeling	  in	  de	  hulpverlenende	  zin	  en	  monitoring	  van	  casussen.	  Vier	  
initiatieven	  zetten	  ook	  in	  op	  de	  strafrechtelijke	  behandeling	  van	  casussen	  en	  dragen	  actief	  en	  
gericht	  bij	  aan	  het	  openhouden	  en	  het	  benutten	  van	  de	  mogelijkheid	  om	  dit	  te	  laten	  
plaatsvinden.	  Daarbij	  moet	  gedacht	  worden	  aan	  dusdanige	  afstemming	  van	  werkwijzen	  tussen	  
hulpverleningsorganisaties	  en	  de	  justitiële	  taakorganisaties	  dat	  deze	  elkaar	  niet	  doorkruisen.	  
Ook	  het	  veiligstellen	  van	  bewijsmateriaal	  en	  het	  bewustzijn	  van	  de	  mogelijkheden	  en/of	  
noodzaak	  van	  strafvervolging	  vallen	  hieronder.	  Drie	  initiatieven	  houden	  zich	  ook	  bezig	  met	  
signalering	  van	  (vermoedens	  van)	  kindermishandeling.	  

4.1.4

Instroom	  en	  uitstroom	  	  
Twee	  initiatieven	  hebben	  een	  harde	  prestatieafspraak	  over	  het	  aantal	  casussen	  dat	  zij	  in	  
behandeling	  nemen,	  die	  in	  beide	  gevallen	  ligt	  op	  50	  nieuwe	  casussen	  per	  jaar.	  Voor	  het	  ene	  
initiatief	  is	  dat	  echter	  de	  ondergrens	  en	  voor	  de	  ander	  het	  maximum	  aantal	  nieuw	  in	  
behandeling	  te	  nemen	  casussen.	  Een	  ander	  initiatief	  heeft	  een	  doelstelling	  van	  circa	  600	  
casussen	  per	  jaar	  op	  basis	  van	  nu	  zes	  operationele	  teams,	  met	  als	  horizon	  dat	  op	  termijn	  alle	  
meldingen	  bij	  de	  politie	  van	  huiselijk	  geweld	  waar	  kinderen	  bij	  betrokken	  zijn,	  door	  een	  team	  
27	  

van	  het	  initiatief	  worden	  opgepakt.	  Het	  gaat	  dan	  om	  circa	  1200	  gevallen	  per	  jaar	  die	  in	  
behandeling	  genomen	  moeten	  worden.	  
Het	  aantal	  in	  behandeling	  zijnde	  casussen	  ligt	  op	  peildatum	  februari/maart	  2014	  tussen	  de	  5	  en	  
75	  casussen.	  75	  is	  daarbij	  een	  uitschieter	  naar	  boven:	  de	  vijf	  andere	  initiatieven	  geven	  aantallen	  
tot	  30	  casussen	  aan.	  	  
De	  totale	  instroom	  sinds	  de	  start	  van	  de	  initiatieven	  varieert	  van	  40	  tot	  1466	  casussen	  per	  
initiatief.	  De	  aantallen	  uitgestroomde	  casussen	  variëren	  van	  20	  tot	  enkele	  honderden.	  Eén	  
initiatief	  geeft	  aan	  dat	  de	  gestelde	  vragen	  over	  in-­‐	  en	  uitstroom	  niet	  goed	  aansluiten	  bij	  het	  
organisatienetwerk	  dat	  het	  initiatief	  vormt.	  Dit	  netwerk	  heeft	  geen	  ‘voor-­‐	  en	  achterdeur’.	  
Individuele	  professionals	  of	  organisaties	  kunnen	  het	  netwerk	  inschakelen	  bij	  onvoldoende	  
voortgang	  in	  de	  behandeling	  van	  een	  casus.	  Op	  basis	  van	  de	  multidisciplinaire	  en	  multisectorale	  
analyse	  kan	  vervolgens	  een	  beter	  aansluitende	  behandeling	  worden	  ingezet.	  
Van	  de	  in	  behandeling	  zijnde	  casussen	  loopt	  in	  een	  zeer	  beperkt	  deel	  van	  de	  gevallen	  ook	  een	  
strafrechtelijke	  procedure.	  Eén	  initiatief	  geeft	  aan	  dat	  dit	  voor	  39	  casussen	  het	  geval	  is	  (circa	  
30%	  van	  het	  totaal	  dat	  bij	  dit	  initiatief	  in	  behandeling	  is).	  De	  andere	  initiatieven	  geven	  geen	  
hogere	  aantallen	  dan	  vijf	  casussen	  aan	  waarbij	  strafrechtelijke	  behandeling	  speelt	  of	  gaat	  
spelen.	  Binnen	  de	  initiatieven	  is	  -­‐	  onder	  meer	  door	  de	  samenwerking	  met	  de	  justitiële	  
taakorganisaties	  -­‐	  meer	  oog	  voor	  de	  (on)mogelijkheid	  en	  (on)wenselijkheid	  van	  strafvervolging	  
bij	  de	  bespreking	  en	  behandeling	  van	  casussen.	  Wanneer	  de	  taakorganisaties	  (politie,	  RvdK	  en	  
OM)	  kennis	  hebben	  van	  een	  strafbaar	  feit	  moeten	  zij,	  als	  onderdeel	  van	  het	  Ministerie	  van	  
Veiligheid	  en	  Justitie,	  altijd	  intern	  (met	  teamleider,	  juridisch	  deskundige)	  afwegen	  en	  kunnen	  
onderbouwen	  waarom	  er	  eventueel	  geen	  aangifte	  gedaan	  wordt.	  Als	  hier	  geen	  zwaarwegende	  
reden	  (nog	  meer	  gevaar	  voor	  het	  kind)	  voor	  is,	  wordt	  er	  in	  principe	  aangifte	  gedaan.	  Het	  
attenderen	  hierop	  vanuit	  de	  justitiële	  organisaties	  heeft	  op	  deze	  manier	  vermoedelijk	  een	  
positief	  effect	  op	  het	  aantal	  aangiftes	  dat	  gedaan	  wordt.	  Harde	  cijfers	  hierover	  zijn	  echter	  niet	  
beschikbaar.	  

28	  

De	  criteria	  voor	  het	  moment	  waarop	  een	  casus	  uitstroomt	  uit	  een	  initiatief	  lopen	  uiteen:	  
Wanneer	  eindigt	  de	  behandeling	  van	  een	  casus	  door	  het	  initiatief,	  wanneer	  
stroomt	  een	  casus	  uit?	  (meerdere	  antwoorden	  mogelijk)	  

Aantal	  initiatieven	  
dat	  dit	  aangeeft	  

Na	  collegiaal	  advies	  in	  multidisciplinair	  casusoverleg	  

3	  

Na	  het	  stellen	  van	  de	  diagnose	  en	  het	  vaststellen	  van	  het	  behandelplan	  voor	  het	  
kind	  

3	  

Na	  het	  stellen	  van	  de	  diagnose	  en	  het	  vaststellen	  van	  het	  behandelplan	  voor	  het	  
kind	  en	  het	  systeem	  om	  het	  kind	  heen	  (ouders/verzorgers,	  broertjes/zusjes)	  

4	  

Na	  de	  start	  van	  de	  behandeling	  (hulpverlening)	  voor	  het	  kind	  

3	  

Na	  de	  start	  van	  de	  behandeling	  (hulpverlening)	  voor	  het	  kind	  en	  het	  systeem	  om	  
het	  kind	  heen	  (ouders/verzorgers,	  broertjes/zusjes)	  

3	  

Na	  het	  afronden	  van	  de	  behandeling	  (hulpverlening)	  voor	  het	  kind	  

1	  

Na	  het	  afronden	  van	  de	  behandeling	  (hulpverlening)	  voor	  het	  kind	  en	  het	  systeem	  
om	  het	  kind	  heen	  (ouders/verzorgers,	  broertjes/zusjes)	  

3	  

Na	  afronding	  van	  de	  behandeling	  (strafrechtelijk)	  van	  de	  casus	  en	  het	  in	  werking	  
treden	  van	  eventuele	  uitspraken	  van	  de	  rechtbank	  inzake	  de	  casus	  

2	  

Als	  de	  veiligheid	  voor	  het	  kind	  voldoende	  is	  hersteld	  

3	  

Als	  er	  voor	  het	  kind	  voldoende	  ontwikkelperspectief	  is	  ontstaan	  

3	  

Als	  het	  systeem	  rond	  het	  kind	  voldoende	  positieve	  ontwikkeling	  heeft	  
doorgemaakt	  om	  voor	  het	  kind	  een	  veilig	  en	  positief	  toekomstperspectief	  te	  
bieden	  

3	  

Anders:	  “Wij	  sluiten	  af	  als	  de	  overdracht	  naar	  de	  hulpverlening	  is	  geregeld.	  Kan	  
zijn	  voor	  diagnostiek	  en/of	  voor	  behandeling.	  Na	  drie	  maanden	  altijd	  evaluatie	  of	  
afspraken	  zijn	  uitgevoerd.”	  

1	  

Anders:	  “Als	  het	  team	  de	  juiste	  stappen	  genomen	  heeft	  om	  de	  behandeling	  goed	  
in	  gang	  te	  zetten	  en	  de	  veiligheid	  te	  waarborgen.”	  

1	  

Tabel	  3:	  uitstroom	  van	  casussen	  uit	  de	  initiatieven	  

Uit	  bovenstaande	  blijkt	  primair	  dat	  hier	  geen	  eenduidigheid	  over	  bestaat:	  wanneer	  een	  casus	  
uitstroomt,	  verschilt	  per	  situatie.	  De	  onderzochte	  initiatieven	  lijken	  (nog)	  geen	  heldere	  criteria	  
vastgesteld	  te	  hebben	  voor	  wanneer	  zij	  de	  actieve	  behandeling	  van	  een	  casus	  stoppen.	  De	  
exacte	  reikwijdte	  van	  de	  geboden	  dienstverlening	  is	  daarmee	  nog	  niet	  bepaald.	  

4.1.5

Betrokken	  organisaties	  
Vijf	  van	  de	  zes	  initiatieven	  geven	  aan	  dat	  in	  hun	  operationele	  kernteam	  vertegenwoordigers	  van	  
Bureau	  Jeugdzorg,	  een	  GGZ-­‐instelling	  en	  een	  ziekenhuis	  zitting	  hebben.	  Vier	  initiatieven	  noemen	  
ook	  de	  Raad	  voor	  de	  Kinderbescherming	  als	  lid	  van	  het	  kernteam.	  Drie	  noemen	  er	  het	  OM,	  de	  
29	  

politie	  en	  ‘anders’,	  wat	  wordt	  gespecificeerd	  in	  een	  VG-­‐instelling	  (LVB-­‐zorg),	  een	  instelling	  voor	  
verslavingszorg,	  het	  plaatselijke	  CJG	  en	  het	  plaatselijke	  AM(H)K.	  Laatste	  twee	  zijn	  feitelijk	  
verdere	  uitsplitsingen	  van	  Bureau	  Jeugdzorg.	  De	  initiatieven	  kennen	  naast	  het	  kernteam	  ook	  een	  
‘tweede	  schil’	  waarin	  organisaties	  betrokken	  worden.	  	  
Hieronder	  een	  overzicht	  op	  sectorniveau:	  
Structureel	  betrokken	  
(kerngroep)	  

Incidenteel	  betrokken	  
(‘tweede	  schil’)	  

Justitiële	  taakorganisaties	  

	  

	  

	  

Opsporing	  (politie)	  

4	  

2	  

	  

Strafvervolging	  (OM)	  

2	  

4	  

	  

Raad	  voor	  de	  Kinderbescherming	  

4	  

2	  

Gezondheidszorg	  (artsen,	  ziekenhuizen)	  

6	  

0	  

(Jeugd)hulpverlening	  

6	  

0	  

Volwassenenzorg	  

4	  

2	  

Preventieve	  veld	  

2	  

4	  

Maatschappelijk	  werk	  	  

3	  

3	  

Onderwijs	  

0	  

6	  

Gemeente(n)	  	  

2	  

4	  

Verzekeraars	  

0	  

6	  

Sectoren	  

Tabel	  4:	  sectoren	  vertegenwoordigd	  in	  initiatieven	  

De	  zes	  initiatieven	  hebben	  allemaal	  vertegenwoordigers	  vanuit	  de	  (jeugd)hulpverlening	  en	  de	  
gezondheidszorg	  in	  zich,	  zo	  is	  af	  te	  leiden	  uit	  bovenstaande.	  De	  verdere	  samenstelling	  varieert,	  
waarbij	  alle	  zes	  de	  initiatieven	  aangeven	  een	  verbinding	  na	  te	  streven	  tussen	  hulpverlenende	  en	  
strafrechtelijke	  behandeling	  van	  casussen.	  Op	  die	  twee	  facetten	  van	  een	  casus	  zit	  vaak	  spanning:	  
de	  doelen	  en	  de	  werkwijzen	  van	  de	  organisaties	  die	  zich	  bezighouden	  met	  strafvervolging	  en	  de	  
doelen	  en	  werkwijzen	  van	  de	  organisaties	  die	  zich	  bezighouden	  met	  hulpverlening,	  verschillen	  
zodanig	  van	  elkaar	  dat	  deze	  elkaar	  makkelijk	  kunnen	  doorkruisen.	  Daarbij	  is	  er	  sprake	  van	  
tegengestelde	  tendensen	  binnen	  de	  twee	  sectoren:	  in	  de	  hulpverlening	  is	  er	  grootschalige	  
decentralisatie	  gaande	  en	  wordt	  er	  ingezet	  op	  lokaal	  maatwerk,	  terwijl	  de	  justitiële	  
taakorganisaties	  juist	  standaardiseren	  en	  centraliseren.	  Ook	  die	  ontwikkelingen	  maken	  een	  
constructieve	  wisselwerking	  en	  soepele	  samenwerking	  tussen	  beide	  sectoren	  allerminst	  
vanzelfsprekend.	  Dat	  maakt	  de	  noodzaak	  tot	  afstemming	  des	  te	  groter.	  De	  initiatieven	  
onderkennen	  dat	  en	  werken	  actief	  aan	  het	  vormgeven	  en	  invullen	  van	  een	  werkwijze	  waarin	  
kennis,	  kunde	  en	  doelen	  van	  beide	  sectoren	  elkaar	  niet	  doorkruisen.	  Door	  met	  de	  verschillende	  
30	  

elementen	  van	  casussen	  rekening	  te	  houden,	  kunnen	  sectoren	  elkaar	  aanvullen	  en	  versterken.	  
De	  zes	  initiatieven	  onderhouden	  daarom	  allemaal	  relaties	  met	  de	  justitiële	  taakorganisaties;	  
hetzij	  door	  politie,	  de	  Raad	  voor	  de	  Kinderbescherming	  en/of	  het	  OM	  op	  te	  nemen	  in	  hun	  
kernteam(s),	  hetzij	  door	  een	  meer	  situatie-­‐afhankelijke	  invulling	  van	  de	  relatie	  in	  een	  tweede	  
schil.	  Wat	  die	  samenwerking	  primair	  oplevert,	  is	  kennis	  van	  elkaars	  werkwijzen	  en	  bewustzijn	  
van	  elkaars	  doelen.	  Dat	  levert	  een	  vertrekpunt	  op	  voor	  het	  uitwerken	  van	  een	  gezamenlijke,	  
afgestemde	  werkwijze	  waarin	  rekening	  wordt	  gehouden	  met	  zowel	  de	  hulpverlenings-­‐	  als	  de	  
strafrechtelijke	  kanten	  van	  een	  casus.	  Vanuit	  politie,	  het	  OM	  en	  de	  Raad	  voor	  de	  
Kinderbescherming	  wordt	  aangegeven	  dat	  een	  goed	  functionerende	  multidisciplinaire	  aanpak	  
bij	  kan	  dragen	  aan	  het	  terugbrengen	  van	  herhalingsmeldingen.	  Een	  duidelijke	  toename	  van	  het	  
aantal	  aangiften	  kan	  echter	  niet	  worden	  vastgesteld:	  hier	  is	  geen	  onderzoek	  naar	  gedaan.	  De	  
onderzochte	  initiatieven	  hebben	  het	  verhogen	  van	  het	  aantal	  aangiften	  niet	  als	  doel	  gesteld.	  
Wel	  is	  er	  meer	  aandacht	  voor	  de	  onderbouwing	  om	  al	  dan	  niet	  tot	  het	  doen	  van	  aangifte	  over	  te	  
gaan.	  Ook	  is	  er	  meer	  bewustzijn	  van	  de	  mogelijkheden	  om	  over	  te	  gaan	  tot	  hulpverlening	  in	  een	  
gedwongen	  kader,	  die	  vanuit	  de	  justitiële	  partners	  georganiseerd	  kan	  worden.	  

4.1.6

Financiering	  
De	  kosten	  voor	  de	  initiatieven	  worden	  het	  vaakst	  (mede)	  gedragen	  door	  Bureau	  Jeugdzorg,	  GGZ-­‐
instellingen,	  de	  politie	  en	  ziekenhuizen.	  Vijf	  initiatieven	  geven	  aan	  meer	  middelen	  nodig	  te	  
hebben	  dan	  ze	  tot	  hun	  beschikking	  hebben	  om	  te	  doen	  wat	  nodig	  en	  wenselijk	  wordt	  gevonden.	  
Het	  initiatief	  dat	  aangeeft	  wel	  over	  voldoende	  geld	  te	  kunnen	  beschikken,	  geeft	  aan	  dat	  voor	  
een	  volgende	  fase	  nog	  middelen	  worden	  gezocht	  om	  ook	  dan	  tot	  een	  sluitende	  financiering	  te	  
komen.	  Alle	  initiatieven	  zoeken	  naar	  vervolg-­‐	  en	  aanvullende	  financiering.	  

31	  

Wie	  draagt	  de	  kosten	  voor	  het	  initiatief?	  

Aantal	  initiatieven	  
dat	  dit	  aangeeft	  

Bureau	  Jeugdzorg	  

5	  

Gemeente(n)	  

3	  

GGZ	  

4	  

Jeugdzorginstellingen	  

2	  

Maatschappelijk	  werk	  

1	  

OM	  

2	  

Politie	  

4	  

Psychiatrische	  instelling(en)	  

2	  

Raad	  voor	  de	  Kinderbescherming	  

2	  

Rijksoverheid	  

2	  

Steunpunt	  Huiselijk	  Geweld	  

3	  

Ziekenhuis/-­‐huizen	  

4	  

Zorgverzekeraar(s)	  

0	  

Anders:	  LVB	  instellingen,	  verslavingszorg,	  huisartsen	  

1	  

Tabel	  5:	  financiers	  van	  de	  initiatieven	  

4.1.7

Kernteam	  en	  regie	  
De	  operationele	  invulling	  van	  de	  zes	  initiatieven	  gebeurt	  overwegend	  in	  een	  of	  meerdere	  
uitvoerende	  teams	  en	  wordt	  in	  alle	  gevallen	  bemenst	  met	  een	  vaste	  groep	  professionals.	  De	  
operationele	  teams	  bestaan	  primair	  uit	  individuele	  professionals:	  er	  is	  niet	  zozeer	  sprake	  van	  
wisselende	  vertegenwoordigers	  vanuit	  organisaties	  die	  betrokken	  zijn.	  
De	  teams	  komen	  bij	  vier	  van	  de	  zes	  initiatieven	  wekelijks	  bij	  elkaar;	  dit	  kan	  vaker	  zijn	  wanneer	  
de	  situatie	  in	  een	  gezin	  daarom	  vraagt.	  Het	  uitvoerende	  team	  van	  één	  initiatief	  komt	  eens	  in	  de	  
twee	  weken	  samen,	  waarbij	  wordt	  aangegeven	  dat	  dat	  onvoldoende	  is	  om	  alle	  binnenkomende	  
casuïstiek	  te	  behandelen.	  De	  verplichte	  meldcode	  huiselijk	  geweld	  en	  kindermishandeling	  draagt	  
bij	  aan	  een	  toename	  in	  het	  aantal	  casussen	  dat	  voor	  behandeling	  bij	  de	  initiatieven	  terechtkomt	  
en	  aan	  de	  (soms	  te)	  grote	  caseload.	  Eén	  initiatief	  geeft	  aan	  niet	  zozeer	  vaste	  operationele	  teams	  
te	  kennen,	  maar	  een	  netwerk	  te	  vormen	  van	  professionals	  binnen	  een	  veelheid	  aan	  organisaties	  
die	  betrokkenheid	  hebben	  bij	  kindermishandeling.	  Dit	  netwerk	  wordt	  actief	  wanneer	  een	  
professional	  binnen	  zijn/haar	  organisatie	  onvoldoende	  voortgang	  bereikt	  met	  een	  casus.	  Op	  dat	  
moment	  wordt	  vanuit	  het	  netwerk	  een	  multidisciplinair	  en	  multisectoraal	  gremium	  gevormd	  dat	  
op	  korte	  termijn	  een	  brede	  analyse	  uitvoert	  van	  de	  situatie	  binnen	  een	  gezin.	  Hoe	  het	  team	  dat	  
de	  brede	  analyse	  uitvoert,	  is	  samengesteld,	  wisselt.	  Er	  is	  binnen	  dit	  initiatief	  dus	  niet	  zozeer	  
32	  

sprake	  van	  een	  vast	  team	  als	  wel	  van	  een	  vast	  netwerk	  dat	  naar	  behoefte	  ingezet	  wordt	  op	  
bovenstaande	  wijze.	  
Binnen	  vier	  initiatieven	  is	  de	  regie	  over	  een	  casus	  belegd	  voor	  de	  gehele	  periode	  dat	  deze	  in	  
behandeling	  is	  binnen	  het	  initiatief.	  Dit	  gebeurt	  op	  verschillende	  manieren.	  Eén	  initiatief	  geeft	  
aan	  dat	  op	  casusniveau	  wordt	  bepaald	  wie	  van	  de	  betrokken	  hulpverleners	  het	  meeste	  
vertrouwen	  geniet	  en	  over	  de	  competenties	  beschikt	  om	  regievoerder	  te	  zijn.	  Een	  ander	  
initiatief	  belegt	  deze	  zoveel	  mogelijk	  bij	  degene	  die	  de	  casus	  heeft	  ingebracht.	  Een	  derde	  
initiatief	  belegt	  de	  regie	  bij	  de	  organisatie	  die	  op	  dat	  moment	  leidend	  is	  in	  de	  behandeling.	  Na	  
drie	  maanden	  wordt	  vanuit	  het	  AMK	  nagegaan	  of	  deze	  verloopt	  zoals	  afgesproken.	  Indien	  nodig	  
kan	  een	  casus	  dan	  opnieuw	  op	  de	  agenda	  komen.	  Een	  vierde	  initiatief	  geeft	  aan	  dat	  de	  
procesregie	  bij	  het	  SHG	  ligt	  en	  dat	  in	  een	  netwerkbijeenkomst	  bepaald	  wordt	  wie	  de	  casusregie	  
voert.	  Dat	  is	  meestal	  BJZ.	  
De	  vier	  initiatieven	  die	  zo	  werken,	  informeren	  kind/ouders,	  partners	  uit	  het	  
samenwerkingsverband	  met	  betrokkenheid	  bij	  de	  casus	  en	  partijen	  van	  buiten	  het	  
samenwerkingsverband	  met	  betrokkenheid	  bij	  de	  casus	  over	  het	  beleggen	  van	  de	  regie.	  Drie	  van	  
de	  vier	  initiatieven	  informeren	  daarnaast	  ook	  adviesvragers.	  	  
Drie	  initiatieven	  werken	  in	  aanvulling	  op	  het	  beleggen	  van	  de	  regie	  ook	  met	  een	  casemanager	  
die	  het	  aanspreekpunt	  is	  voor	  het	  kind,	  de	  ouders	  en	  andere	  gezinsleden	  en	  voor	  professionals	  
die	  betrokken	  zijn	  bij	  de	  casus.	  Voor	  twee	  initiatieven	  geldt	  dat	  de	  casemanager	  ook	  het	  
aanspreekpunt	  is	  voor	  de	  organisaties	  achter	  de	  betrokken	  professionals.	  
Twee	  initiatieven	  beleggen	  de	  regie	  niet	  voor	  de	  gehele	  periode	  dat	  een	  casus	  in	  behandeling	  is	  
bij	  een	  expliciet	  aangewezen	  casemanager.	  Zij	  zorgen	  echter	  wel	  standaard	  voor	  coördinatie	  van	  
behandeling,	  voor	  monitoring	  van	  de	  voortgang	  die	  er	  wordt	  geboekt	  en	  voor	  de	  nodige	  
uitwisseling	  van	  informatie	  door	  het	  betrokken	  team.	  De	  regie	  ligt	  bij	  deze	  initiatieven	  primair	  
bij	  de	  professional/vertegenwoordiger	  van	  de	  organisatie	  waarbij	  op	  dat	  moment	  het	  
zwaartepunt	  van	  de	  behandeling	  ligt;	  deze	  koppelt	  terug	  aan	  het	  casusteam	  en	  draagt	  de	  regie	  
over	  wanneer	  er	  verschuiving	  plaatsvindt	  in	  waar	  de	  behandeling	  geconcentreerd	  is.	  

4.1.8

Organisatorische	  integratie	  
Kijkend	  naar	  de	  mate	  van	  integratie	  van	  de	  verschillende	  organisaties	  die	  participeren	  in	  het	  
initiatief,	  dan	  is	  er	  ten	  minste	  sprake	  van	  coöperatie.	  De	  helft	  van	  de	  initiatieven	  vormen	  
inmiddels	  een	  coalitie.	  De	  tendens	  is	  dat	  de	  samenwerking	  in	  toenemende	  mate	  leidt	  tot	  
organisatorische	  integratie.	  
	  

33	  

In	  welke	  mate	  is	  er	  sprake	  van	  organisatorische	  integratie	  binnen	  het	  initiatief?	  
Antwoord-­‐
mogelijkheid	  

Omschrijving	  

Aantal	  initiatieven	  dat	  dit	  
aangeeft	  
Onderzoeks	  
ronde	  1	  

Onderzoeks	  
ronde	  2	  

Communicatie	  	  

Individuele	  professionals	  van	  verschillende	  
organisaties	  en	  disciplines	  hebben	  overleg	  met	  elkaar	  

1	  

0	  

Coöperatie	  

Incidentele	  samenwerking	  tussen	  individuele	  
professionals	  van	  verschillende	  organisaties	  en	  
disciplines	  

2	  

1	  

Coördinatie	  

Meer	  geformaliseerde	  samenwerking	  maar	  geen	  
sancties	  wanneer	  een	  partner	  niet	  
aanwezig/betrokken	  is	  

1	  

1	  

Coalitie	  

Gezamenlijke	  structuur	  waarin	  de	  betrokken	  
organisaties	  optreden	  en	  daarmee	  een	  deel	  van	  hun	  
autonomie	  opgeven	  

2	  

3	  

Integratie	  

Organisaties	  gaan	  op	  in	  een	  nieuw	  gecreëerde	  
gezamenlijke	  identiteit	  

0	  

1	  

Tabel	  6:	  mate	  van	  organisatorische	  integratie	  

Er	  wordt	  niet	  per	  definitie	  gestreefd	  naar	  het	  volledig	  opgaan	  in	  een	  nieuw	  gecreëerde,	  
gezamenlijke	  entiteit.	  Dit	  is	  wel	  een	  variant	  die	  door	  ten	  minste	  één	  initiatief	  wordt	  nagestreefd	  
(en	  binnen	  afzienbare	  tijd	  wordt	  gerealiseerd).	  Andere	  initiatieven	  streven	  naar	  een	  
overkoepelend	  netwerk	  van	  professionals,	  dat	  over	  de	  bij	  kindermishandeling	  betrokken	  
organisaties	  ligt	  en	  dat	  primair	  tot	  doel	  heeft	  om	  allerhande	  expertise	  snel	  in	  te	  kunnen	  zetten	  
wanneer	  een	  casus	  daar	  om	  vraagt.	  Ook	  zijn	  er	  initiatieven	  die	  vanuit	  eigen	  locaties	  werken	  met	  
vaste	  operationele	  teams	  waarin	  gecommitteerde	  partners	  zitting	  hebben,	  maar	  die	  niet	  tot	  
doel	  hebben	  om	  een	  nieuwe	  organisatie	  te	  vormen.	  

4.1.9

Sturing	  en	  verantwoording	  
Vier	  van	  de	  zes	  initiatieven	  hebben	  een	  stuurgroep	  of	  een	  vergelijkbaar	  besluitvormend	  orgaan	  
(bestuursraad,	  directeurenoverleg).	  De	  stuurgroepen	  komen	  tussen	  de	  twee	  en	  zes	  keer	  per	  jaar	  
bij	  elkaar.	  In	  alle	  vier	  de	  gevallen	  hebben	  de	  verschillende	  bij	  het	  initiatief	  betrokken	  sectoren	  
zitting	  in	  de	  stuurgroep.	  Ook	  het	  OM	  en	  de	  politie	  zijn	  vertegenwoordigd	  in	  het	  besluitvormend	  
orgaan.	  De	  stuurgroepen	  leggen	  verantwoording	  af	  aan:	  
-­‐ de	  (thuis)gemeente	  (3x,	  waarvan	  1x	  informeel);	  
-­‐ directies	  van	  betrokken	  organisaties	  (5x);	  
-­‐ de	  provincie	  als	  financier	  (1x);	  
-­‐ ZonMw	  als	  financier	  van	  het	  ondersteuningsaanbod	  (2x).	  
34	  

De	  twee	  initiatieven	  die	  geen	  eigen	  stuurgroep	  hebben,	  hebben	  beide	  hun	  oorsprong	  in	  de	  
medische	  sector	  (in	  beide	  gevallen	  een	  ziekenhuis).	  Eén	  van	  hen	  legt	  verantwoording	  af	  aan	  de	  
Raad	  van	  Bestuur	  van	  het	  betreffende	  ziekenhuis	  in	  de	  vorm	  van	  een	  jaarverslag.	  Het	  andere	  
initiatief	  als	  zodanig	  legt	  geen	  verantwoording	  af	  en	  heeft	  ook	  geen	  productieafspraken:	  de	  
werkzaamheden	  die	  door	  het	  initiatief	  worden	  uitgevoerd,	  vallen	  binnen	  de	  reguliere	  taken	  die	  
het	  ziekenhuis	  uitvoert.	  Het	  initiatief	  registreert	  in	  behandeling	  genomen	  casussen	  in	  een	  
database	  en	  doet	  aan	  zelfevaluatie,	  maar	  hoeft	  niet	  nog	  aanvullend	  verantwoording	  af	  te	  leggen	  
over	  de	  werkzaamheden.	  
De	  onderwerpen	  waar	  verantwoording	  over	  wordt	  afgelegd,	  zijn	  primair	  financiën,	  de	  realisatie	  
van	  doelstellingen,	  opschaling	  en/of	  uitrol	  van	  het	  initiatief	  en	  de	  uitwisseling	  van	  informatie.	  
Alle	  vijf	  initiatieven	  die	  verantwoording	  afleggen,	  geven	  aan	  dat	  (onder	  meer)	  over	  deze	  
onderwerpen	  te	  doen:	  	  

(meerdere	  antwoorden	  mogelijk)	  

Aantal	  initiatieven	  
dat	  dit	  aangeeft	  

Begroting	  en	  besteding	  van	  middelen	  

5	  

Aantal	  casussen	  dat	  in	  behandeling	  is	  genomen	  

4	  

Functioneren	  van	  professionals	  binnen	  het	  initiatief	  

2	  

Werkwijzen/gehanteerde	  methoden	  

4	  

Besluitvormingsproces	  

3	  

Realisatie	  doelstellingen	  

5	  

Opschaling/uitrol	  van	  het	  initiatief	  

5	  

Informatie-­‐uitwisseling	  

5	  

Anders	  

2	  

Waarover	  wordt	  verantwoording	  afgelegd?	  

Tabel	  7:	  onderwerpen	  verantwoording	  

Door	  één	  projectleider	  is	  onder	  ‘anders’	  aangegeven	  dat	  ook	  over	  de	  wetenschappelijke	  borging	  
van	  het	  initiatief	  verantwoording	  wordt	  afgelegd.	  Een	  andere	  projectleider	  heeft	  hierbij	  
aangegeven	  dat	  er	  geen	  specifieke	  verantwoording	  plaatsvindt	  over	  de	  activiteiten	  binnen	  het	  
initiatief,	  omdat	  de	  werkzaamheden	  binnen	  de	  reguliere	  taakopvatting	  van	  de	  organisatie	  
vallen.	  

35	  

Over	  het	  type	  afspraken2	  dat	  is	  gemaakt	  over	  het	  functioneren	  van	  het	  initiatief,	  geven	  de	  
projectleiders	  het	  volgende	  aan:	  
Wat	  voor	  afspraken	  zijn	  er	  gemaakt	  over	  de	  
volgende	  onderwerpen?	  

Prestatie-­‐
afspraak	  

(meerdere	  antwoorden	  mogelijk)	  

Proces-­‐
afspraak	  

Uitgangs-­‐
punten	  

Geen	  
afspraken	  

Aantal	  initiatieven	  dat	  dit	  aangeeft	  

Begroting	  en	  besteding	  van	  middelen	  

2	  

1	  

2	  

1	  

Aantal	  casussen	  dat	  in	  behandeling	  is	  genomen	  

2	  

1	  

2	  

1	  

Functioneren	  van	  professionals	  binnen	  het	  initiatief	  

0	  

0	  

3	  

4	  

Werkwijzen/gehanteerde	  methoden	  

2	  

3	  

1	  

1	  

Besluitvormingsproces	  

1	  

2	  

2	  

1	  

Realisatie	  doelstellingen	  

2	  

3	  

1	  

0	  

Opschaling/uitrol	  van	  het	  initiatief	  

2	  

2	  

0	  

2	  

Informatie-­‐uitwisseling	  

1	  

4	  

1	  

1	  

Tabel	  8:	  type	  afspraken	  binnen	  de	  initiatieven	  

Bovenstaande	  onderschrijft	  de	  procesoptimaliserende	  insteek	  van	  de	  initiatieven:	  over	  de	  
inhoudelijke	  elementen	  (werkwijzen/gehanteerde	  methoden,	  realisatie	  doelstellingen)	  en	  over	  
een	  van	  de	  elementen	  waar	  zich	  in	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  belangrijke	  knelpunten	  voordoen	  
(informatie-­‐uitwisseling),	  zijn	  de	  afspraken	  het	  meest	  concreet.	  	  
De	  initiatieven	  die	  geen	  prestatieafspraken	  hebben	  gemaakt,	  noemen	  hiervoor	  als	  reden	  dat	  het	  
initiatief	  geen	  verantwoording	  hoeft	  af	  te	  leggen	  op	  een	  dergelijke	  manier,	  dat	  het	  initiatief	  een	  
ontwikkeltraject	  betreft	  waarin	  de	  gehanteerde	  werkwijze	  wordt	  onderzocht,	  maar	  dergelijke	  
afspraken	  daar	  nog	  niet	  aan	  te	  verbinden	  zijn,	  en	  dat	  het	  geen	  product	  gestuurde	  organisatie	  
betreft	  waardoor	  prestatieafspraken	  niet	  relevant	  zijn.	  

4.1.10 Locatie	  	  
Er	  is	  één	  initiatief	  dat	  aangeeft	  over	  een	  eigen	  locatie	  te	  beschikken.	  De	  professionals	  werkzaam	  
binnen	  dit	  initiatief	  ervaren	  het	  hebben	  van	  een	  eigen	  locatie	  als	  positief.	  Voor	  cliënten	  is	  echter	  
flexibiliteit	  in	  locatie	  en	  tijd	  waarop	  zij	  gezien	  kunnen	  worden	  zeker	  zo	  belangrijk.	  De	  
projectleider	  geeft	  aan	  dat	  cliënten	  kunnen	  vallen	  in	  de	  categorie	  ‘zorgmijders’	  en	  in	  eerste	  
instantie	  überhaupt	  niet	  geneigd	  zijn	  om	  behandeling	  te	  zoeken.	  Het	  is	  daardoor	  noodzakelijk	  
2

Daarbij	  zijn	  de	  volgende	  definities	  gehanteerd	  in	  de	  vragenlijst:	  	  
	  	  	  	  -­‐	  Prestatieafspraak:	  concrete	  afspraak	  over	  te	  leveren	  resultaat	  
	  	  	  	  -­‐	  Procesafspraak:	  concrete	  afspraak	  over	  manier	  waarop	  met	  bepaald	  onderwerp	  wordt	  omgegaan	  
	  	  	  	  -­‐	  Uitgangspunten:	  richtlijnen/basisbeginselen	  waar	  vanuit	  wordt	  gegaan	  en	  die	  het	  kader	  vormen	  voor	  het	  functioneren	  van	  het	  	  
	  	  	  	  	  	  initiatief	  
	  	  	  -­‐	  Geen	  afspraken	  

	  

36	  

dat	  de	  professionals	  proactief	  naar	  hen	  toekomen,	  aanbellen	  en	  hen	  motiveren.	  Pas	  wanneer	  er	  
een	  dusdanige	  verhouding	  met	  het	  gezin	  is	  opgebouwd	  dat	  er	  tot	  behandeling	  kan	  worden	  over	  
gegaan	  en	  er	  met	  het	  gezin	  een	  traject	  is	  ingezet,	  ervaren	  deze	  cliënten	  de	  meerwaarde	  van	  het	  
hebben	  van	  een	  gezamenlijke	  locatie.	  	  
Van	  de	  vijf	  andere	  initiatieven	  is	  er	  één	  dat	  binnen	  afzienbare	  tijd	  over	  een	  eigen	  locatie	  
beschikt.	  De	  professionals	  die	  werkzaam	  zijn	  bij	  dit	  initiatief,	  verwachten	  hierdoor	  in	  elk	  geval	  de	  
onderzoeks-­‐	  en	  diagnostiekfase	  sneller,	  beter	  te	  kunnen	  uitvoeren.	  De	  projectleider	  geeft	  verder	  
aan	  te	  verwachten	  dat	  cliënten	  eveneens	  positief	  zullen	  zijn,	  omdat	  ze	  voor	  onderzoek	  en	  
diagnostiek	  naar	  één	  plek	  kunnen	  komen	  en	  niet	  onnodig	  informatie	  hoeven	  te	  herhalen.	  
Twee	  van	  de	  initiatieven	  die	  geen	  eigen	  locatie	  hebben,	  ervaren	  dit	  als	  negatief.	  Hierbij	  wordt	  
aangegeven	  dat	  een	  vaste,	  eigen	  ruimte	  bijdraagt	  aan	  de	  herkenbaarheid	  van	  het	  team	  en	  om	  
(onder	  meer)	  die	  reden	  dus	  gewenst	  is.	  Ook	  wordt	  het	  ontbreken	  van	  een	  eigen	  neutrale	  plek,	  
waar	  ouders	  en	  kinderen	  kunnen	  worden	  ontvangen,	  als	  negatief	  ervaren.	  	  
Twee	  initiatieven	  die	  geen	  eigen	  locatie	  hebben,	  ervaren	  dit	  als	  positief.	  Een	  projectleider	  geeft	  
aan	  dat	  het	  niet	  logisch	  zou	  zijn	  om	  een	  eigen	  gebouw	  te	  hebben	  voor	  een	  initiatief	  dat	  eens	  per	  
twee	  weken	  samenkomt.	  De	  ander	  geeft	  aan	  dat	  juist	  het	  feit	  dat	  er	  geen	  eigen	  locatie	  is,	  
aantoont	  dat	  het	  netwerk	  daadwerkelijk	  leeft	  en	  functioneert.	  Het	  geloof	  in	  de	  gezamenlijke	  
doelstelling	  en	  het	  besef	  dat	  geen	  van	  de	  organisaties	  dit	  alleen	  kan,	  maakt	  dat	  professionals	  
elkaar	  moeten	  vinden	  en	  elkaar	  ook	  zullen	  opzoeken.	  Een	  centrum	  in	  de	  zin	  van	  een	  vaste	  
fysieke	  plek	  past	  niet	  binnen	  de	  doelstelling	  en	  zou	  hier	  zelfs	  afbreuk	  aan	  kunnen	  doen.	  In	  de	  
huidige	  situatie	  is	  het	  zo	  dat	  al	  naar	  gelang	  de	  behoefte	  vanuit	  de	  casussen,	  de	  benodigde	  
partners	  binnen	  een	  week	  met	  elkaar	  aan	  tafel	  zitten	  op	  een	  plaats	  die	  aansluit	  bij	  de	  vraag.	  Het	  
ontbreken	  van	  een	  vaste	  eigen	  plek	  vormt	  zo	  een	  noodzaak	  tot	  outreachend	  werken	  tussen	  
professionals	  onderling	  en	  een	  ‘bewijs’	  van	  de	  kracht	  van	  het	  netwerk	  dat	  het	  initiatief	  vormt.	  
De	  noodzaak	  om	  actief	  en	  blijvend	  te	  investeren	  in	  de	  ontwikkeling	  en	  invulling	  van	  de	  
samenwerking	  is	  gewenst	  en	  constructief,	  zo	  stelt	  deze	  projectleider.	  

4.2

Welke	  doelen	  worden	  door	  de	  initiatieven	  nagestreefd	  met	  de	  multidisciplinaire	  
aanpak	  van	  kindermishandeling	  en	  wat	  is	  de	  mate	  van	  doelrealisatie?	  	  

4.2.1

Aanleiding	  en	  doelen	  initiatieven	  
Op	  de	  vraag	  voor	  welk	  probleem	  de	  initiatieven	  een	  oplossing	  willen	  of	  moeten	  bieden,	  wordt	  
eenduidig	  geantwoord.	  Het	  betreft	  twee	  punten:	  
-­‐ de	  aanpak	  in	  de	  keten	  rondom	  kindermishandeling	  is	  te	  gefragmenteerd;	  
-­‐ er	  wordt	  tijd	  verspild	  en	  een	  minder	  goede	  behandeling	  geboden	  door	  gebrek	  aan	  
samenwerking	  tussen	  betrokken	  hulpverleners/instanties.	  
37	  

Alle	  initiatieven	  hebben	  doelstellingen	  geformuleerd	  om	  de	  overkoepelende	  doelen	  nader	  uit	  te	  
werken:	  
Wat	  zijn	  de	  doelstellingen	  van	  het	  initiatief?	  
Multidisciplinaire	  en	  
multisectorale	  diagnose	  

−
−

−
−

Multidisciplinair	  vaststellen	  of	  een	  vermoeden	  van	  kindermishandeling	  
bevestigd	  kan	  worden	  ja/nee	  	  
Een	  multidisciplinaire,	  snelle	  en	  zorgvuldige	  onderzoek-­‐	  en	  
diagnostiekfase	  waardoor	  in	  korte	  tijd	  een	  plan	  van	  aanpak	  wordt	  
ontwikkeld;	  het	  betreft	  -­‐	  afhankelijk	  van	  wat	  nodig	  is	  -­‐	  zowel	  
strafrechtelijk	  onderzoek,	  (forensisch)	  medisch	  onderzoek	  als	  risicotaxtie	  
met	  betrekking	  tot	  veiligheid	  op	  korte	  en	  lange	  termijn	  en	  
(psycho)diagnostiek	  van	  kind	  en	  ouder(s)/systeem	  gericht	  op	  of	  en	  zo	  ja	  
wat	  voor	  behandeling	  nodig	  is	  
Het	  multidisciplinair	  vaststellen	  welke	  behandeling	  nodig	  is	  
Het	  multidisciplinair	  vaststellen	  welke	  diagnostiek	  nog	  nodig	  is	  (bij	  ouders	  
bijvoorbeeld)	  	  

Behandeling	  (casusniveau)	  	  

−

Patiëntenzorg	  	  

Ontwikkelen	  standaard	  
werkwijze	  bij	  (vermoedens	  
van)	  kindermishandeling	  

−

	  

−

Een	  integrale,	  systeemgerichte	  en	  outreachende	  aanpak	  (te	  realiseren	  op	  
basis	  van	  Signs	  of	  Safety	  en	  decentrale	  teams),	  conform	  de	  werkwijze	  en	  
gebiedsindeling	  van	  de	  beslisnotitie	  	  
Het	  bottom-­‐up	  ontwikkelen	  van	  een	  passende	  samenwerkingsstructuur	  
die	  leidt	  tot	  een	  samenhangend,	  effectief	  en	  efficiënt	  hulpaanbod	  voor	  
mishandelde	  kinderen	  en	  hun	  gezinnen.	  Daarbij	  optimaal	  gebruik	  makend	  
van	  al	  bestaande	  expertise	  en,	  daar	  waar	  noodzakelijke	  expertise	  of	  
aanbod	  ontbreekt,	  dit	  signaleren	  en	  oplossen	  
Deze	  samenwerkingsstructuur	  door	  middel	  van	  procesevaluatie	  blijvend	  
aanscherpen	  
De	  doelmatigheid	  van	  deze	  samenwerkingsstructuur	  onderzoeken	  
Onderzoeksrapport	  MDCK	  is	  start	  intake	  hulpverlening	  
1	  gezin,	  1	  plan,	  1	  (	  centrale)	  professional	  	  
Inzet	  van	  begeleiding	  en	  behandeling	  van	  kind	  en	  gezin	  vanuit	  dit	  plan	  
van	  aanpak	  
Werkprocessen	  lean	  maken	  	  
Expertise	  van	  hulpverlening	  vooraan	  in	  proces	  positioneren	  
Aansluiten	  op	  nieuwe	  stelsel	  

	  

−
−
−
−
−
−
−
−
Beleidsontwikkeling	  

−
−

Beleid	  ontwikkelen	  (nieuwe	  protocollen	  en	  dergelijke)	  	  
Het	  in	  kaart	  brengen	  van	  kansen	  en	  knelpunten	  voor	  de	  
beleidsontwikkeling	  van	  de	  aanpak	  kindermishandeling	  binnen	  de	  
deelnemende	  instellingen	  en	  waar	  mogelijk	  en	  nodig	  beïnvloeding	  van	  
landelijke	  beleidsontwikkeling	  

38	  

Informatie-­‐uitwisseling	  

−

Een	  volledige,	  snelle	  en	  betrouwbare	  gegevensuitwisseling	  tussen	  zowel	  
de	  leden	  van	  het	  team	  als	  tussen	  de	  teams	  en	  andere	  betrokken	  
organisaties	  	  

Outcome	  	  

−

De	  uiteindelijke	  outcome	  moet	  zijn	  het	  beperken	  van	  het	  aantal	  
(gemelde)	  huiselijk	  geweldincidenten	  in	  2015.	  Deze	  doelstelling	  laat	  zich	  
momenteel	  nog	  niet	  kwantificeren.	  Uit	  oogpunt	  van	  monitoring	  is	  dit	  wel	  
gewenst	  
Gezamenlijke	  verantwoordelijkheid	  voor	  het	  gehele	  proces	  -­‐	  van	  melding	  
tot	  en	  met	  de	  afsluiting	  -­‐	  waardoor	  we	  geen	  kinderen	  meer	  ‘kwijtraken’.	  
Een	  casus	  wordt	  pas	  afgesloten	  als	  de	  veiligheid	  van	  het	  kind	  
gewaarborgd	  is	  en	  als	  de	  doorgaans	  noodzakelijke	  hulpverlening	  
afgesloten	  kan	  worden	  omdat	  er	  weer	  goede	  ontwikkelings-­‐
mogelijkheden	  zijn	  	  
Een	  kind	  hoeft	  in	  principe	  maar	  eenmaal	  zijn	  statement	  te	  maken	  

−

−
Beperken	  wacht-­‐	  en	  
doorlooptijden	  

−

−
−
Opschaling/uitrol	  initiatief	  
en	  werkwijze	  

−
−

Deskundigheidsbevordering	   −
en	  kennisuitwisseling	  

−
−

−
−

Het	  komen	  tot	  een	  snelle	  aanpak	  van	  de	  bij	  het	  team	  aangemelde	  
gevallen	  van	  huiselijk	  geweld	  (intake	  na	  minimaal	  x	  dagen,	  start	  
behandeling	  binnen	  y	  dagen	  na	  de	  intake)	  	  
Snelle	  doorlooptijd	  op	  onderzoeken	  	  
Snelle	  doorlooptijd	  op	  maken	  plan	  van	  aanpak	  en	  vervolgens	  start	  
plan/hulp	  
Deze	  samenwerkingsstructuur	  borgen	  en	  verbreden	  in	  de	  regio	  
De	  intake	  van	  1.100-­‐1.300	  gevallen	  van	  huiselijk	  geweld	  in	  2012,	  
oplopend	  tot	  1.600-­‐1.800	  gevallen	  in	  2014	  
De	  instellingen	  die	  direct	  betrokken	  zijn	  bij	  onderzoek	  en	  diagnostiek	  
hebben	  enkele	  van	  hun	  ‘beste	  mensen’	  ter	  beschikking	  aan	  het	  (MDC-­‐K).	  
Zo	  ontstaat	  er	  een	  multidisciplinair	  team	  van	  specialisten	  op	  het	  terrein	  
van	  kindermishandeling	  
Kennisverbreding	  (onderwijs	  en	  wetenschap)	  	  
Het	  optimaal	  ondersteunen	  van	  clinici	  en	  andere	  zorgverleners	  bij	  de	  
diagnostiek	  naar	  en	  advies	  over	  behandeling	  van	  kinderen	  waarbij	  een	  
vermoeden	  van	  kindermishandeling	  bestaat	  
Multidisciplinaire	  intersectorale	  samenwerking	  
Onderwijs	  aan	  zorgverleners	  (vpk,	  artsen,	  arts-­‐assistenten,	  co-­‐
assistenten,	  enz.)	  over	  kindermishandeling	  
	  

39	  

Kennisontwikkeling	  

−

−

−

Onderzoek	  naar	  de	  aanpak	  door	  verbinding	  aan	  de	  Academische	  
Werkplaats	  Kindermishandeling,	  een	  samenwerking	  tussen	  universiteit	  
(VU),	  beleid	  en	  praktijk	  in	  Zuid	  Kennemerland	  om	  de	  aanpak	  na	  
kindermishandeling	  te	  versnellen	  en	  verbeteren	  	  
Ingebrachte	  casuïstiek	  en	  het	  verloop	  van	  een	  casus	  worden	  onderzocht	  
op	  doorlooptijd	  en	  tevredenheid	  bij	  cliëntsysteem	  en	  betrokken	  
professionals	  (laatste	  twee	  punten	  starten	  bij	  werkwijze	  in	  nieuwe	  
gebouw).	  Ook	  het	  samenwerkingsproces	  binnen	  het	  MDC-­‐K	  is	  onderwerp	  
van	  onderzoek	  
Wetenschappelijk	  onderzoek	  op	  het	  gebied	  van	  kindermishandeling	  
(initiëren	  en	  ondersteuning)	  

Tabel	  9:	  doelstellingen	  initiatievenvolgens	  projectleiders	  

De	  vraag	  naar	  het	  overkoepelende	  doel	  is	  ook	  aan	  de	  respondenten	  afkomstig	  uit	  
partnerorganisaties	  voorgelegd.	  Hieronder	  een	  overzicht	  waarin	  hun	  antwoorden	  
gecategoriseerd	  worden	  weergegeven:	  	  
Wat	  is	  het	  overkoepelende	  doel	  van	  het	  initiatief	  ten	  aanzien	  van	  het	  stoppen	  en	  het	  beperken	  van	  de	  
schade	  van	  kindermishandeling?	  
Outcome	  

−
−
−

Het	  stoppen	  van	  huiselijk	  geweld	  en	  kindermishandeling	  
Het	  bewerkstelligen	  van	  duurzame	  veiligheid	  en	  herstel	  van	  alle	  
betrokkenen	  
Kindermishandeling	  stopt	  en	  het	  kind	  kan	  veilig	  opgroeien	  
Betere	  zorg	  voor	  kinderen	  die	  mishandeld	  zijn	  
Het	  kind	  weer	  goede	  ontwikkelingsmogelijkheden	  te	  kunnen	  bieden	  

Signalering	  

−
−

Het	  verbeteren	  signalering	  van	  kindermishandeling	  
Signalen	  van	  kindermishandeling	  tijdig	  en	  goed	  op	  pakken	  

Wacht-­‐	  en	  doorlooptijd	  

−

Het	  verkorten	  van	  de	  onderzoekstijd.	  Op	  korte	  termijn	  een	  plan	  van	  
aanpak	  te	  bewerkstelligen	  
Het	  verbeteren	  van	  de	  aanpak	  van	  kindermishandeling:	  sneller	  en	  
effectiever	  

	  

−
−

	  

−
Werkwijze	  afstemmen	  
disciplines	  en	  sectoren	  
	  

−
−
−
−
−
−
−
−
−

Afstemming	  met	  het	  lokale	  veld	  
Afstemming	  van	  verschillende	  disciplines	  en	  instellingen	  
Afstemming	  in	  kindermishandelingszaken	  op	  het	  gebied	  van	  het	  justitiële	  
traject	  en	  het	  hulpverleningstraject	  
Het	  ontwikkelen	  van	  een	  netwerk-­‐werkwijze	  bij	  multicomplexe	  casussen	  
Een	  sluitende	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  
Een	  samenhangende	  aanpak	  
Een	  samenhangend	  hulpaanbod	  
Het	  voorkomen/verminderen	  van	  doublures	  in	  onderzoek	  en	  hulp	  
Kind	  hoeft	  slechts	  eenmalig	  het	  verhaal	  te	  vertellen	  

40	  

Systeemgericht	  

−

Efficiënter	  en	  effectiever	  te	  maken	  

−

Op	  een	  snelle	  efficiënte	  manier	  regie	  voeren	  en	  hulp	  inzetten	  

−

Veiligheid	  rondom	  het	  kind	  en	  de	  situatie	  rondom	  het	  kind	  daarin	  
meenemen	  
Systeemgerichte	  aanpak	  bij	  het	  doen	  stoppen	  van	  huiselijk	  geweld	  

−
Ondersteunen	  van	  
professionals	  

−
−

Het	  ondersteunen	  en	  het	  adviseren	  van	  professionals	  bij	  casuïstiek	  
Het	  optimaal	  ondersteunen	  van	  clinici	  bij	  de	  diagnostiek	  en	  de	  
behandeling	  van	  kinderen	  waarbij	  het	  vermoeden	  op	  kindermishandeling	  
bestaat	  

Kennisontwikkeling	  

−
−

Verdieping	  van	  kennis	  
Het	  onderzoeken	  van	  de	  werkzame	  bestanddelen	  in	  de	  intersectorale	  
samenwerking	  rond	  de	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  

Tabel	  10:	  overkoepelende	  doelstellingen	  initiatieven	  zoals	  genoemd	  door	  de	  respondenten	  afkomstig	  uit	  
partnerorganisaties	  

De	  projectleiders	  leggen	  veel	  nadruk	  op	  de	  aanpak	  van	  kindermishandeling,	  er	  wordt	  sterk	  
ingezet	  op	  procesoptimalisatie	  van	  het	  bestaande	  stelsel.	  ‘Het	  kan	  en	  moet	  beter’	  lijkt	  
uitgangspunt.	  De	  respondenten	  die	  afkomstig	  zijn	  uit	  partnerorganisaties	  noemen	  vaker	  
uitsluitend	  een	  inhoudelijk	  doel.	  Ook	  is	  opvallend	  hoe	  de	  term	  ‘huiselijk	  geweld’	  door	  deze	  
laatste	  groep	  genoemd	  wordt.	  Dit	  kan	  samenhangen	  met	  de	  ontwikkelingen	  die	  rondom	  het	  
AM(H)K	  gaande	  zijn,	  waardoor	  de	  aanpak	  van	  huiselijk	  geweld	  en	  de	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  meer	  geïntegreerd	  benaderd	  wordt.	  	  

4.2.2

Mate	  van	  doelrealisatie	  
Vier	  projectleiders	  geven	  aan	  dat	  het	  initiatief	  in	  grote	  (3)	  dan	  wel	  zeer	  grote	  (1)	  mate	  bijdraagt	  
aan	  het	  stoppen	  en	  het	  beperken	  van	  de	  schadelijke	  gevolgen	  van	  kindermishandeling.	  Vijf	  van	  
hen	  vinden	  dat	  het	  overkoepelend	  doel	  van	  het	  initiatief	  in	  grote	  dan	  wel	  zeer	  grote	  mate	  
gerealiseerd	  wordt.	  	  
Kijkend	  naar	  hoe	  projectleiders	  oordelen	  over	  de	  mate	  waarin	  de	  concrete	  doelstellingen	  van	  
het	  initiatief	  tot	  op	  heden	  gerealiseerd	  zijn,	  dan	  is	  dit	  ook	  overwegend	  positief.	  

41	  

Op	  de	  vraag	  naar	  de	  belangrijkste	  redenen	  hiervoor,	  worden	  de	  volgende	  onderbouwingen	  
gegeven	  voor	  de	  ervaren	  (zeer)	  grote	  mate	  van	  doelrealisatie:	  	  
	  
Wat	  is	  de	  belangrijkste	  reden	  voor	  de	  mate	  van	  doelrealisatie?	  
-­‐

Gezamenlijk	  werkproces:	  uitwisseling	  
en	  afstemming	  

-­‐

-­‐

Expertise	  van	  professionals	  en	  commitment	  om	  deze	  
expertise	  te	  delen	  	  
Het	  daadwerkelijk	  bereiken	  van	  samenwerking	  door	  een	  
gezamenlijk	  werkproces	  	  
In	  duidelijke	  kindermishandeling/huiselijk	  geweld	  zaken	  
wordt	  er	  meer	  samengewerkt	  en	  doorgepakt.	  	  
Nota	  bene:	  in	  onduidelijke	  casussen	  wordt	  er	  nog	  veel	  
gepraat	  en	  te	  weinig	  doorgezet	  op	  onderzoek,	  zeker	  als	  
ouders	  tegen	  bemoeienis	  vanuit	  het	  initiatief	  zijn.	  	  	  	  

-­‐

-­‐

Bestuurlijke	  ondersteuning	  

-­‐

Bestuurlijk	  ondersteuning	  van	  het	  ontwikkeltraject	  	  

-­‐

Speelruimte	  	  

-­‐

geen	  productafspraken	  die	  niet	  passen	  bij	  het	  
ontwikkelingsstadium	  van	  het	  initiatief	  en	  die	  daardoor	  
de	  ontwikkeling	  zouden	  stoppen/schaden	  	  
	  Veelbelovende	  eerste	  ervaringen	  met	  het	  initiatief	  op	  
kleine	  schaal	  in	  de	  regio	  .	  Doorontwikkeling	  en	  met	  name	  
borging	  en	  verbreding	  vormen	  de	  volgende	  stap	  in	  het	  
ontwikkelproces,	  en	  vragen	  nog	  tijd	  om	  te	  komen	  tot	  een	  
volwaardig	  onderbouwd	  oordeel	  over	  doelmatigheid.	  

Tabel	  11:	  onderbouwing	  oordeel	  mate	  van	  doelrealisatie	  

	  
Eén	  projectleider	  geeft	  aan	  deze	  vragen	  niet	  objectief	  te	  kunnen	  beantwoorden	  en	  stelt	  dat	  het	  
bepalen	  van	  de	  mate	  van	  doelrealisatie	  nader	  onderzoek	  behoeft.	  
Projectleiders	  zijn	  hier	  significant	  positiever	  dan	  de	  respondenten	  afkomstig	  uit	  
partnerorganisaties.	  Van	  de	  laatstgenoemden	  geven	  er	  10	  van	  de	  18	  aan	  dat	  het	  doel	  in	  grote	  
(6)	  dan	  wel	  zeer	  grote	  (4)	  mate	  is	  gerealiseerd.	  Zes	  partners	  geven	  aan	  dat	  dit	  in	  beperkte	  mate	  
het	  geval	  is,	  één	  vindt	  dit	  in	  zeer	  beperkte	  mate	  en	  één	  vindt	  dit	  nog	  niet	  van	  toepassing.	  Onder	  
deze	  groep	  respondenten	  is	  dus	  iets	  meer	  dan	  de	  helft	  positief	  over	  dit	  punt.	  

4.2.3

Ambitie	  initiatief	  in	  relatie	  tot	  het	  veld	  
Onderling	  verschillen	  de	  initiatieven	  in	  de	  plaats	  die	  zij	  beogen	  in	  te	  nemen	  in	  het	  jeugdstelsel.	  
De	  een	  positioneert	  zich	  bij	  voorkeur	  zo	  dicht	  mogelijk	  op	  het	  AM(H)K.	  Iedere	  melding	  van	  (een	  
vermoeden	  van)	  kindermishandeling	  kan	  zo	  direct	  worden	  opgepakt	  door	  het	  initiatief,	  dat	  
multidisciplinair	  en	  multisectoraal	  diagnosticeert	  en	  een	  behandelplan	  voor	  het	  gezinssysteem	  
42	  

opstelt.	  De	  benodigde	  behandeling	  wordt	  vanuit	  het	  initiatief	  verzorgd	  en	  er	  wordt	  actief	  
gemonitord	  of	  deze	  het	  beoogde	  effect	  heeft	  of	  dat	  bijstelling	  van	  het	  plan	  nodig	  is.	  Dit	  type	  
initiatieven	  vormen	  een	  alternatief	  voor	  de	  bestaande	  wijze	  waarop	  met	  mishandelde	  kinderen	  
wordt	  omgegaan.	  
In	  andere	  initiatieven	  wordt	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  pas	  toegepast	  als	  de	  professionals	  die	  
in	  hun	  eigen	  professionele	  context	  betrokken	  zijn	  bij	  een	  specifieke	  casus,	  aangeven	  dat	  de	  
behandeling	  niet	  goed	  (genoeg)	  verloopt.	  Wanneer	  de	  ingezette	  behandeling	  niet	  het	  beoogde	  
effect	  heeft,	  wordt	  er	  door	  een	  multidisciplinair	  en	  multisectoraal	  diagnoseteam	  opnieuw	  naar	  
een	  casus	  gekeken	  om	  tot	  een	  breder,	  vollediger	  beeld	  van	  de	  problematiek	  te	  komen.	  Op	  basis	  
van	  die	  analyse	  wordt	  vervolgens	  een	  behandelplan	  opgesteld	  en	  ten	  uitvoer	  gebracht.	  Het	  
initiatief	  is	  daarmee	  niet	  een	  vervanging	  van,	  maar	  een	  aanvulling	  op	  de	  bestaande	  aanpak	  van	  
kindermishandeling.	  	  
In	  weer	  andere	  initiatieven	  ligt	  er	  nadruk	  op	  het	  optimaliseren	  van	  het	  omgaan	  met	  
(vermoedens	  van)	  kindermishandeling	  binnen	  en	  vanuit	  de	  medische	  sector	  centraal.	  Daarbij	  is	  
bijzondere	  aandacht	  voor	  signalering	  en	  een	  goede,	  passende	  diagnostiek.	  Die	  kennis	  wordt	  deel	  
gebaseerd	  op	  onderzoek	  dat	  vanuit	  het	  initiatief	  wordt	  gedaan.	  Het	  zo	  ondersteunen	  van	  
(medische)	  professionals	  in	  het	  op	  passende	  wijze	  omgaan	  met	  casussen	  waarin	  (een	  
vermoeden	  van)	  kindermishandeling	  aan	  de	  orde	  is,	  is	  een	  hoofddoel.	  Dergelijke	  initiatieven	  zijn	  
te	  zien	  als	  kenniscentrum,	  van	  waaruit	  ook	  behandeling	  kan	  worden	  georganiseerd.	  Zij	  vormen	  
zodoende	  een	  specialistische	  aanvulling	  op	  het	  verdere	  jeugdveld	  die	  primair	  voortkomt	  uit	  een	  
duidelijke	  sectororiëntatie.	  
Op	  de	  vraag	  wat	  de	  gewenste	  positionering	  van	  het	  initiatief	  ten	  opzichte	  van	  het	  verdere	  
jeugdstelsel	  zou	  moeten	  zijn,	  geven	  de	  projectleiders	  bovenstaande	  drie	  lijnen	  weer.	  Daarbij	  
wordt	  er	  binnen	  de	  initiatieven	  niet	  een	  eenduidige	  keuze	  gemaakt.	  	  
Ook	  de	  respondenten	  afkomstig	  uit	  partnerorganisaties	  hebben	  deze	  vraag	  beantwoord:	  
	  
Hoe	  verhoudt	  het	  initiatief	  zich	  tot	  andere	  aanpakken	  van	  
kindermishandeling	  die	  beschikbaar	  zijn	  binnen	  uw	  werkgebied?	  

Aantal	  respondenten	  
dat	  dit	  aangeeft	  

Alternatief	  voor	  bestaande	  aanpak(ken)	  van	  kindermishandeling	  

7	  

Specifiek	  expertisecentrum	  voor	  bijzondere	  casussen	  

7	  

Voorbeeldcentrum	  om	  bestaande	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  te	  
optimaliseren	  

9	  

Kennis(ontwikkelings)centrum	  ter	  verbetering	  van	  bestaande	  aanpak	  
van	  kindermishandeling	  

10	  

Tabel	  12:	  Positionering	  initiatief	  in	  relatie	  tot	  het	  veld	  

43	  

	  
De	  meerderheid	  van	  de	  vertegenwoordigers	  van	  partnerorganisaties	  kiest	  primair	  voor	  een	  
positionering	  van	  de	  initiatieven	  als	  bron	  van	  optimalisatie	  voor	  de	  brede	  aanpak	  van	  
kindermishandeling.	  Een	  aantal	  respondenten	  zien	  hun	  initiatief	  als	  alternatief	  dan	  wel	  
aanvulling	  op	  het	  bestaande	  stelsel.	  

4.3

Wat	  zijn	  de	  werkzame	  bestanddelen	  (inhoudelijk	  en	  procesmatig)	  van	  een	  
multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling?	  	  
De	  volgende	  elementen	  worden	  door	  projectleiders	  en	  vertegenwoordigers	  van	  
partnerorganisaties	  genoemd	  als	  essentieel	  voor	  het	  succes	  van	  de	  initiatieven:	  
Werkzame	  bestanddelen	  (inhoudelijk	  en	  procesmatig)	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  
De	  betrokkenheid	  van	  veel	  
verschillende	  sectoren	  en	  
disciplines	  

−

−
Een	  gedeelde	  visie	  op	  het	  
aanpakken	  van	  
kindermishandeling	  

−

	  

−

Daardoor	  kan	  er	  sneller	  een	  gedeelde,	  gedragen	  en	  rijkere	  
probleemanalyse	  worden	  gemaakt	  en	  kan	  er	  een	  vollediger	  beeld	  van	  het	  
sociale	  netwerk	  om	  cliënten	  heen	  worden	  gegeven	  
Dat	  biedt	  meer	  handvatten	  om	  geweld	  daadwerkelijk	  te	  stoppen	  
Een	  gedeeld	  streven	  naar	  maatwerk	  bieden	  en	  de	  wil	  om	  ‘het	  beter	  te	  
doen’,	  verbindt	  en	  maakt	  dat	  de	  betrokkenen	  bereid	  zijn	  om	  meer	  te	  
doen	  dan	  het	  minimaal	  noodzakelijke	  
Het	  maken	  van	  afspraken	  over	  de	  gewenste	  resultaten,	  over	  wanneer	  
een	  casus	  afgesloten	  kan	  worden	  en	  er	  tevredenheid	  mag	  zijn	  over	  het	  
behaalde	  resultaat,	  vormen	  de	  daarop	  volgende	  belangrijke	  werkzame	  
factoren	  

	  

Een	  gezamenlijke	  
werkwijze	  

−

Vanuit	  een	  gezamenlijke	  visie	  wordt	  ook	  een	  gezamenlijke	  werkwijze	  
ontwikkeld,	  waardoor	  alle	  partners	  een	  op	  elkaar	  afgestemd	  proces	  van	  
selectie,	  diagnose,	  behandeling	  en	  monitoring	  kennen	  

Bevlogenheid	  van	  de	  
mensen	  in	  de	  kernteams	  

−

De	  teams	  worden	  bemenst	  door	  individuele	  professionals	  die	  zich	  
aangetrokken	  voelen	  tot	  de	  ambities	  en	  mogelijkheden	  van	  de	  
initiatieven	  
Zij	  zijn	  daardoor	  bereid	  om	  vanuit	  hun	  reguliere	  functie	  ook	  tijd	  en	  kennis	  
te	  investeren	  in	  het	  initiatief	  en	  willen	  zich	  inzetten	  voor	  een	  betere	  
behandeling/aanpak	  van	  kindermishandeling	  

−

Een	  veilige	  omgeving	  voor	  
professionals	  

−
−

Kernteams	  bestaan	  uit	  een	  vaste	  groep	  mensen:	  hierdoor	  ontstaat	  
informeel	  contact	  en	  een	  veilige	  omgeving	  
Dit	  maakt	  het	  mogelijk	  om	  een	  open	  gesprek	  te	  voeren	  over	  het	  
functioneren	  van	  het	  initiatief	  en	  over	  wat	  de	  optimale	  werkwijze	  is	  voor	  
een	  casus	  

44	  

−

−

Kernteams	  met	  mandaat	  

−
−

Informatie-­‐uitwisseling	  
tussen	  professionals	  uit	  
verschillende	  organisaties	  

−

De	  aanwezigheid	  van	  een	  
coördinator	  

−

−

	  
Gezamenlijke	  
−
deskundigheidsbevordering	  
−

Onderling	  vertrouwen	  geeft	  ruimte	  om	  soms	  buiten	  gebaande	  paden	  te	  
werken	  en	  ’burgerlijk	  ongehoorzaam’	  te	  zijn	  om	  een	  kind	  echt	  centraal	  te	  
stellen	  en	  optimaal	  hulp	  te	  bieden	  
Het	  informele	  contact	  zorgt	  verder	  voor	  kortere	  lijnen	  buiten	  de	  reguliere	  
overlegmomenten	  van	  het	  initiatief.	  Daardoor	  is	  een	  snellere	  en	  betere	  
doorverwijzing	  en	  overdracht	  mogelijk	  
Kernteams	  hebben	  het	  mandaat	  om	  beslissingen	  te	  kunnen	  nemen	  over	  
de	  behandeling	  van	  casussen	  
Het	  multidisciplinair	  werken	  overstijgt	  daardoor	  een	  regulier	  
casusoverleg	  waar	  verschillende	  disciplines	  bij	  betrokken	  zijn,	  maar	  waar	  
het	  vaak	  aan	  mandaat	  ontbreekt	  om	  verkokering	  en	  volgordelijk	  werken	  
te	  doorbreken	  
Dit	  leidt	  tot	  een	  breder,	  vollediger	  beeld	  van	  de	  casussen	  die	  binnen	  het	  
initiatief	  worden	  opgepakt	  
Dit	  draagt	  ook	  bij	  aan	  de	  kennis	  van	  elkaars	  organisaties	  en	  de	  
doelstellingen	  die	  er	  worden	  nagestreefd.	  Dat	  verhoogt	  het	  onderlinge	  
begrip	  en	  zorgt	  voor	  een	  als	  constructief,	  effectief	  en	  respectvol	  
getypeerde	  samenwerking	  
Een	  vaste	  persoon	  die	  onder	  andere	  informatie	  verzamelt,	  bijeenkomsten	  
voorbereidt	  en	  zorgt	  voor	  continuïteit,	  eenduidigheid	  in	  werkwijze	  en	  het	  
(beter)	  benutten	  van	  de	  ervaring	  die	  binnen	  het	  initiatief	  wordt	  opgedaan	  
Door	  als	  team	  gezamenlijk	  aan	  kennisontwikkeling	  te	  werken,	  ontstaat	  
een	  gedeelde	  inhoudelijke	  basis	  die	  meerwaarde	  biedt	  in	  het	  
samenwerken	  
Het	  helpt	  de	  teams	  bovendien	  om	  methodisch	  voorop	  te	  blijven	  lopen	  

Tabel	  13:	  werkzame	  bestanddelen	  multidisciplinaire	  aanpak	  

4.4

Welke	  knelpunten	  zijn	  er	  bij	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling?	  	  

4.4.1

Verwachte	  knelpunten	  bij	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  
Opvallend	  is	  dat	  de	  verwachte	  knelpunten	  bij	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  deels	  overeenkomen	  met	  knelpunten	  uit	  de	  ‘klassieke’	  aanpak.	  Dat	  laat	  
enerzijds	  zien	  dat	  de	  projectleiders	  van	  de	  onderzochte	  initiatieven	  de	  verwachting	  hadden	  dat	  
het	  oplossen	  van	  de	  knelpunten	  uit	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  niet	  eenvoudig	  is,	  ook	  niet	  met	  een	  
multidisciplinaire	  aanpak.	  Anderzijds	  is,	  in	  gesprekken	  met	  de	  projectleiders	  van	  de	  onderzochte	  
initiatieven,	  duidelijk	  geworden	  dat	  de	  noemers	  van	  de	  knelpunten	  van	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  en	  
de	  verwachte	  knelpunten	  van	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  weliswaar	  overeenkomsten	  vertonen,	  
maar	  dat	  de	  kern	  van	  het	  probleem	  anders	  is.	  Om	  een	  voorbeeld	  te	  geven:	  in	  de	  ‘klassieke’	  
aanpak	  was	  het	  knelpunt	  dat	  de	  informatie-­‐uitwisseling	  tussen	  en	  binnen	  schakels	  slecht	  
45	  

georganiseerd	  was.	  In	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  is	  de	  uitwisseling	  van	  informatie	  wel	  op	  gang	  
gekomen,	  maar	  moeten	  er	  meer	  structurele	  afspraken	  over	  gemaakt	  worden	  tussen	  de	  partijen.	  

46	  

Hieronder	  de	  knelpunten	  die	  de	  projectleiders	  van	  de	  onderzochte	  initiatieven	  verwachtten	  bij	  
het	  hanteren	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling:	  
	  

Verwachte	  knelpunten	  bij	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  
Visieverschil,	  geen	  
eenduidige	  stip	  op	  de	  
horizon	  

−

Ondanks	  de	  steeds	  gedeelde	  wens	  ‘het	  beter	  te	  doen’,	  is	  het	  voldoende	  
scherpstellen	  van	  een	  gezamenlijke	  visie	  niet	  eenvoudig.	  Vaak	  vergt	  dit	  
enige	  ontwikkel-­‐	  en	  rijpingstijd	  voor	  het	  initiatief.	  Het	  kan	  echter	  
hinderend	  zijn	  om	  dit	  punt	  nog	  niet	  gepasseerd	  te	  zijn	  en	  te	  ervaren	  dat	  
meningen	  over	  hoe	  en	  wat	  moet	  gebeuren	  binnen	  het	  initiatief	  niet	  
overeenstemmen	  

Gemeenschappelijke	  
werkwijze	  	  

−

De	  verschillende	  werkwijzen	  van	  de	  betrokken	  organisaties	  zijn	  niet	  
makkelijk	  te	  overbruggen	  door	  de	  individuele	  professionals	  die	  actief	  zijn	  
binnen	  de	  initiatieven	  

Structurele	  participatie	  van	  
partners	  

−

Het	  verkrijgen	  van	  structurele	  toezeggingen	  van	  partnerorganisaties	  in	  de	  
vorm	  van	  bijvoorbeeld	  tijd	  van	  professionals,	  middelen	  en	  ruimte	  ten	  
behoeve	  van	  het	  initiatief	  

Verbinding	  tussen	  
strafrecht	  en	  hulpverlening	  

−

In	  de	  samenstelling	  van	  de	  kernteams	  van	  de	  initiatieven	  hebben	  de	  
politie	  en	  het	  OM	  nog	  niet	  standaard	  zitting	  

Cultuurverschillen	  

−

Communicatie-­‐	  en	  (samen)werkstijlen	  verschillen	  van	  sector	  tot	  sector.	  
Cultuurverschillen	  tussen	  de	  sectoren	  kunnen	  voor	  onbegrip	  tussen	  
partners	  zorgen	  

Instroom	  casussen	  

−

Een	  te	  hoge	  instroom	  van	  casussen	  door	  (nog)	  onvoldoende	  scherpe	  
selectiecriteria	  
Een	  te	  lage	  instroom	  van	  casussen	  door	  een	  gebrek	  aan	  positie	  van	  het	  
initiatief	  in	  het	  veld	  

	  

−
Motivatie	  van	  cliënten	  

−

De	  doelgroep	  van	  de	  initiatieven	  kent	  ‘hulpmijders’.	  Het	  bereiken	  van	  
cliënten	  en	  het	  motiveren	  van	  de	  doelgroep	  om	  zich	  open	  te	  stellen	  voor	  
deze	  multidisciplinaire	  aanpak,	  kan	  bijzonder	  moeizaam	  zijn	  

Informatie-­‐uitwisseling	  

−

Het	  maken	  van	  structurele	  afspraken	  over	  informatie-­‐uitwisseling,	  die	  het	  
niveau	  van	  een	  individuele	  casus	  overstijgen,	  is	  moeizaam	  

Doorlooptijden	  

−

De	  te	  hoge	  doorlooptijden	  worden	  mede	  veroorzaakt	  doordat	  
organisaties,	  nog	  meer	  dan	  de	  wens	  is	  vanuit	  de	  kernteams,	  na	  elkaar	  
werken	  in	  plaats	  van	  gelijktijdig	  te	  starten	  met	  hun	  deel	  van	  de	  
behandeling	  van	  een	  casus	  

Locatie	  

−

Het	  niet	  kunnen	  beschikken	  over	  een	  vaste	  locatie	  kan	  het	  moeilijker	  
maken	  om	  cliënten	  op	  één	  moment	  meerdere	  stappen	  uit	  het	  
behandelproces	  (in	  hulpverlenende	  en	  strafrechtelijke	  zin)	  te	  laten	  
doorlopen	  
Ook	  beïnvloedt	  het	  niet	  hebben	  van	  een	  eigen	  locatie	  de	  herkenbaarheid	  
van	  het	  initiatief	  negatief	  

−

47	  

Financiering	  van	  het	  
initiatief	  

−

	  

−

−

De	  financiering	  van	  de	  inzet	  van	  professionals:	  er	  is	  vaak	  te	  weinig	  tijd	  om	  
de	  casuïstiek	  te	  bespreken.	  Ook	  inzet	  buiten	  de	  geplande	  uren	  en/of	  
vaste	  overlegmomenten	  kan	  moeizaam	  zijn	  vanwege	  de	  reguliere	  
verplichtingen	  van	  betrokken	  professionals	  en	  de	  flexibiliteit	  die	  zij	  
mogen	  betrachten	  in	  het	  bepalen	  van	  de	  tijd	  die	  ze	  besteden	  aan	  de	  
initiatieven	  
De	  dienstverlening	  vanuit	  de	  initiatieven	  reikt	  verder	  dan	  de	  grenzen	  van	  
organisaties,	  dat	  grensoverschrijdende	  karakter	  maakt	  dat	  de	  financiering	  
van	  initiatieven	  niet	  goed	  past	  binnen	  de	  interne	  
verantwoordingsstructuren	  van	  organisaties	  die	  gekoppeld	  zijn	  aan	  de	  
organisatie	  specifieke	  doelen	  en	  taken	  
Een	  specifiek	  financieel	  knelpunt	  wordt	  veroorzaakt	  door	  de	  DBC-­‐
systematiek	  voor	  de	  GGZ,	  waarin	  de	  werkwijze	  van	  de	  initiatieven	  nog	  
niet	  registreerbaar	  is	  

Tabel	  14:	  verwachte	  knelpunten	  multidisciplinaire	  aanpak	  

4.4.2

Onverwachte	  knelpunten	  bij	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  
De	  oorsprong	  van	  de	  onverwachte	  knelpunten	  lijkt	  te	  liggen	  in	  het	  feit	  dat	  de	  meeste	  
initiatieven	  te	  maken	  hebben	  met	  grote	  organisaties	  achter	  de	  individuele	  professionals	  uit	  het	  
kernteam,	  die	  nog	  te	  weinig	  bekend	  zijn	  met	  de	  werk-­‐	  en	  denkwijze	  van	  de	  initiatieven	  en/of	  
hier	  nog	  te	  weinig	  in	  worden	  meegenomen	  door	  laatstgenoemden.	  Dat	  maakt	  het	  verheffen	  van	  
de	  multidisciplinaire	  werkwijze	  tot	  standaard	  binnen	  een	  veelheid	  van	  organisaties	  tot	  een	  taaie	  
en	  grote	  opgave.	  Het	  doorvoeren	  van	  de	  ambitie	  om	  anders	  te	  gaan	  werken,	  is	  in	  de	  praktijk	  
(zowel	  binnen	  grote	  organisaties	  als	  voor	  zelfstandig	  werkende	  professionals)	  niet	  eenvoudig	  en	  
een	  geleidelijk,	  tijdrovend	  proces.	  	  

48	  

De	  onverwachte	  knelpunten	  die	  ervaren	  worden	  door	  de	  initiatieven,	  sluiten	  aan	  bij	  dit	  beeld:	  
	  
Onverwachte	  knelpunten	  bij	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  
Informatie-­‐uitwisseling	  en	  
privacy	  

−

Informatie-­‐uitwisseling	  en	  privacy	  staan	  soms	  op	  gespannen	  voet.	  Het	  
laten	  neerslaan	  van	  informatie	  in	  een	  systeem	  dat	  door	  verschillende	  
personen	  uit	  verschillende	  organisaties	  in	  te	  zien	  is,	  is	  daarbij	  een	  variant	  
die	  het	  nodige	  vergt	  aan	  veiligheidsmaatregelen,	  regelgeving	  en	  
werkafspraken	  over	  hoe-­‐wie-­‐wanneer-­‐welke	  informatie	  te	  raadplegen	  en	  
delen	  

Betrokkenheid	  
partnerorganisaties	  

−

Deelname	  aan	  de	  kerngroep	  (pilot)	  door	  één	  professional	  betekent	  nog	  
niet	  dat	  de	  partnerorganisaties	  als	  geheel	  achter	  het	  initiatief	  staan	  en	  
daar	  de	  consequenties	  van	  dragen	  
Er	  is	  een	  kritische	  houding	  vanuit	  de	  werkvloer	  van	  de	  partnerorganisaties	  
ten	  aanzien	  van	  de	  initiatieven.	  De	  collega’s	  in	  het	  initiatief	  worden	  als	  het	  
ware	  door	  collega’s	  buiten	  het	  initiatief	  teruggetrokken	  en	  soms	  zelfs	  
teruggefloten	  
De	  meeste	  professionals	  ervaren	  nog	  onvoldoende	  ruimte	  om	  deel	  te	  
nemen	  aan	  een	  intersectoraal	  en	  multidisciplinair	  overleg	  

−

−
Taaiheid	  van	  ingesleten	  
patronen	  en	  werkwijzen	  

−

Veranderen	  is	  lastig.	  Zelfs	  wanneer	  de	  betrokkenen	  het	  erover	  eens	  zijn	  
dat	  uitsluitend	  dát	  gedaan	  moet	  worden	  dat	  waarde	  toevoegt	  voor	  de	  
cliënt,	  dan	  nog	  blijkt	  het	  erg	  lastig	  te	  zijn	  om	  eigen	  gewoonten	  en	  
standaarden	  los	  te	  laten	  

Passende	  hulpverlening	  
	  

−

De	  kaders	  die	  wettelijk	  en	  vanuit	  zorgverzekeraars	  gesteld	  worden,	  passen	  
niet	  altijd	  bij	  de	  hulpvraag	  vanuit	  de	  gezinnen.	  Het	  is	  soms	  lastig	  om	  een	  
passend	  hulpaanbod	  te	  realiseren:	  er	  moet	  veel	  om	  de	  regels	  heen	  
geregeld	  worden	  

Opschaling	  

−

Wanneer	  een	  initiatief	  eenmaal	  staat	  en	  er	  wens/noodzaak	  is	  tot	  
opschaling	  daarvan,	  doen	  zich	  de	  opstartproblemen	  soms	  in	  het	  klein	  
opnieuw	  voor	  

Financiering	  
	  

−

De	  organisaties	  die	  vertegenwoordigd	  zijn	  in	  het	  operationele	  team	  van	  de	  
initiatieven	  moesten	  vanwege	  bezuinigingen	  geregeld	  onbetaald	  werk	  
verrichten	  om	  de	  behandeling	  (hulpverlening	  en	  strafrecht)	  van	  casussen	  
te	  laten	  plaatsvinden	  zoals	  beoogd	  met	  het	  initiatief	  
In	  één	  geval	  ontvingen	  zelfs	  cliënten	  hoge	  rekeningen	  voor	  de	  behandeling	  
van	  hun	  casus	  door	  een	  initiatief.	  De	  behandeling	  door	  het	  initiatief	  bleek	  
niet	  te	  worden	  bekostigd	  door	  de	  zorgverzekeraar	  

−

	  
Tabel	  15:	  onverwachte	  knelpunten	  multidisciplinaire	  aanpak	  

	  

	  

49	  

4.5

Welke	  oplossingen/oplossingsrichtingen	  zijn	  ontwikkeld	  om	  bovenstaande	  knelpunten	  
het	  hoofd	  te	  bieden	  en	  welke	  randvoorwaarden	  moeten	  daarin	  worden	  vervuld?	  

4.5.1

Getroffen	  maatregelen	  
Om	  knelpunten	  te	  verkleinen	  en	  op	  te	  lossen,	  zijn	  deze	  in	  eerste	  instantie	  binnen	  het	  team	  
geagendeerd	  en	  is	  besproken	  hoe	  met	  de	  knelpunten	  omgegaan	  kon	  worden.	  Ook	  is	  met	  de	  
stuurgroep	  of	  het	  besluitvormend	  orgaan	  besproken	  wat	  er	  gedaan	  kon	  en	  moest	  worden	  -­‐	  
zeker	  ook	  door	  de	  projectleiding	  -­‐	  om	  zaken	  vlot	  te	  trekken.	  De	  meeste	  initiatieven	  hebben	  
daadwerkelijk	  maatregelen	  getroffen	  om	  zowel	  verwachte	  als	  onverwachte	  knelpunten	  te	  
voorkomen,	  te	  verkleinen	  of	  op	  te	  lossen.	  	  
Op	  de	  vraag	  welke	  maatregelen	  getroffen	  worden	  om	  knelpunten	  aan	  te	  pakken,	  noemen	  
initiatieven	  vaak	  maatregelen	  die	  erop	  gericht	  zijn	  om	  te	  verduidelijken	  wat	  het	  initiatief	  
behelst,	  hoe	  er	  gewerkt	  wordt	  en	  wat	  het	  doel	  ervan	  is.	  Zo	  worden	  er	  op	  bestuurlijk	  niveau	  
gesprekken	  gevoerd	  met	  de	  betrokken	  partnerorganisaties	  om	  de	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  daar	  op	  de	  agenda	  te	  krijgen	  en	  om	  afspraken	  te	  maken	  over	  budget	  en	  
inzet	  van	  mensen	  voor	  het	  initiatief.	  Er	  worden	  managementdagen	  georganiseerd	  die	  tot	  doel	  
hebben	  om	  objectieve	  parameters	  vast	  te	  stellen	  en	  op	  die	  manier	  de	  betrokkenen	  boven	  de	  
belangen	  van	  de	  eigen	  instelling	  uit	  te	  tillen.	  Ook	  met	  zorgverzekeraars,	  met	  de	  Ministeries	  van	  
VWS	  en	  VenJ	  en	  de	  Taskforce	  Kindermishandeling	  en	  seksueel	  misbruik	  wordt	  het	  gesprek	  over	  
werkwijze	  en	  doel	  van	  de	  initiatieven	  gevoerd.	  Verder	  zijn	  er	  afspraken	  gemaakt	  met	  betrokken	  
organisaties	  over	  het	  verbeteren	  van	  de	  aansluiting	  op	  de	  werkprocessen	  van	  het	  initiatief	  en	  
zijn	  er	  escalatie-­‐afspraken	  gemaakt.	  
Om	  de	  knelpunten	  ook	  op	  de	  werkvloer	  aan	  te	  pakken,	  heeft	  een	  aantal	  initiatieven	  
werkbezoeken	  gebracht	  aan	  de	  partnerorganisatie	  om	  meer	  duidelijkheid	  te	  geven	  over	  wat	  het	  
initiatief	  behelst.	  Deze	  werkbezoeken	  werden	  gebracht	  door	  niet	  alleen	  de	  coördinator	  van	  het	  
initiatief	  maar	  ook	  door	  een	  lid	  van	  het	  kernteam	  en	  een	  manager	  van	  de	  betreffende	  
organisatie.	  Vragen	  worden	  beantwoord,	  twijfels	  weggenomen	  en	  de	  initiatieven	  worden	  
concreter	  en	  zichtbaarder.	  Een	  initiatief	  organiseert	  bijeenkomsten	  voor	  
aandachtsfunctionarissen	  kindermishandeling	  en	  huiselijk	  gewed,	  waar	  deze	  worden	  
geïnformeerd	  over	  de	  activiteiten	  van	  het	  initiatief	  en	  waar	  aan	  deskundigheidsbevordering	  
wordt	  gedaan.	  Ook	  hebben	  initiatieven	  de	  werkwijze	  die	  ze	  hanteren	  uitgewerkt	  in	  processen,	  
formats	  en	  structuren	  om	  zo	  de	  nodige	  eenduidigheid	  te	  brengen	  in	  de	  aanpak.	  Binnen	  de	  teams	  
is	  verder	  geïnvesteerd	  in	  de	  ontwikkeling	  van	  een	  visie.	  Er	  is	  door	  een	  initiatief	  een	  folder	  
ontwikkeld	  om	  de	  gezamenlijke	  doelstelling	  van	  het	  initiatief	  helder	  te	  maken.	  	  
Ten	  aanzien	  van	  een	  aantal	  concrete	  knelpunten:	  het	  probleem	  van	  de	  zeer	  beperkte	  instroom	  
dat	  een	  initiatief	  ervoer,	  is	  verholpen	  door	  de	  instroomcriteria	  aan	  te	  passen.	  Het	  probleem	  van	  
de	  niet	  afgegeven	  artsverwijzingen	  naar	  het	  initiatief	  waardoor	  cliënten	  een	  forse	  factuur	  
50	  

ontvingen	  voor	  de	  behandeling	  van	  hun	  case	  aldaar,	  is	  aangepakt	  door	  alsnog	  voor	  verwijzingen	  
te	  zorgen	  zodat	  zorgverzekeraars	  tot	  vergoeding	  konden	  overgaan.	  De	  cliënten	  die	  al	  een	  
factuur	  ontvingen	  voor	  behandeling	  van	  hun	  casus	  door	  een	  initiatief,	  is	  aangeboden	  dat	  deze	  
voor	  hen	  betaald	  zou	  worden	  vanuit	  het	  initiatief.	  

4.5.2

Effect	  van	  de	  getroffen	  maatregelen	  
De	  mate	  van	  effect	  die	  de	  maatregelen	  hebben	  op	  het	  omgaan	  met	  de	  knelpunten,	  is	  in	  de	  ogen	  
van	  de	  projectleiders	  beperkt:	  

Hebben	  deze	  maatregelen	  de	  verwachte	  knelpunten	  
ook	  voorkomen,	  verkleind,	  opgelost?	  

1	  

1	  
Ja	  	  
Gedeeltelijk	  
Nee	  
3	  

	  
Figuur	  4:	  verwachte	  mate	  van	  effect	  van	  de	  maatregelen	  om	  knelpunten	  op	  te	  lossen	  

De	  belangrijkste	  oorzaken	  voor	  een	  beperkt	  effect	  van	  de	  getroffen	  maatregelen,	  lijken	  te	  liggen	  
in	  de	  moeilijkheid	  om	  in	  de	  praktijk	  benodigde	  tijd	  en	  middelen	  te	  organiseren.	  Na	  gesprekken	  
zijn	  raden	  van	  bestuur	  of	  besluitvormende	  organen	  vaak	  bereid	  om	  toezeggingen	  te	  doen	  en	  
initiatieven	  tegemoet	  te	  komen	  door	  tijd	  van	  professionals	  en	  middelen	  beschikbaar	  te	  stellen.	  
De	  initiatieven	  geven	  echter	  aan	  dat	  dit	  vaak	  onvoldoende	  is	  om	  de	  benodigde	  activiteiten	  uit	  te	  
kunnen	  voeren	  en	  dat	  het	  niet	  overeen	  komt	  met	  de	  reële	  benodigde	  tijd	  en	  middelen.	  Overal	  
zijn	  minder	  financiële	  middelen	  beschikbaar	  en	  de	  jonge	  initiatieven	  hebben	  daar	  last	  van,	  onder	  
meer	  omdat	  hun	  doeltreffendheid	  en	  doelmatigheid	  nog	  niet	  bewezen	  is.	  
Ook	  lopen	  de	  initiatieven	  aan	  tegen	  hun	  organisatiegrenzen	  overschrijdende	  opzet.	  Hierdoor	  
passen	  ze	  niet	  (goed)	  binnen	  bestaande	  financierings-­‐	  en	  verantwoordingsstructuren	  en	  is	  het	  
voor	  participerende	  organisaties	  ook	  lastiger	  om	  investeringen	  in	  en	  bijdragen	  aan	  de	  
initiatieven	  op	  hun	  beurt	  weer	  te	  verantwoorden	  binnen	  hun	  eigen	  stelsel.	  Daarnaast	  zijn	  

51	  

wettelijke	  kaders	  die	  van	  toepassing	  zijn	  op	  (delen	  van)	  de	  werkwijze	  die	  de	  initiatieven	  
hanteren,	  ook	  niet	  snel	  en	  eenvoudig	  aan	  te	  passen.	  

4.5.3

Randvoorwaarden	  voor	  het	  oplossen	  van	  knelpunten	  	  
De	  initiatieven	  noemen	  de	  volgende	  randvoorwaarden	  om	  knelpunten	  op	  te	  kunnen	  lossen	  en	  
tot	  een	  goed	  functionerend	  initiatief	  te	  komen:	  
-­‐ een	  sterke	  initiatiefnemer	  met	  invloed,	  mandaat,	  financiële	  reserves	  voor	  opstart	  en	  
implementatie	  en	  een	  lange	  adem;	  
-­‐ heldere	  afspraken	  naar	  infrastructurele,	  financiële	  en	  personele	  aspecten	  die	  zijn	  vastgelegd	  
op	  het	  niveau	  van	  de	  raad	  van	  bestuur;	  
-­‐ voldoende	  bestuurlijk	  draagvlak	  voor	  het	  initiatief;	  
-­‐ voldoende	  breed	  starten	  qua	  betrokken	  organisaties/sectoren/disciplines;	  
-­‐ meer	  dan	  ‘slechts‘	  wekelijks	  overleg	  tussen	  een	  aantal	  individuen	  om	  van	  expertteam	  naar	  
hands-­‐on	  teams	  te	  komen:	  een	  eigen	  locatie	  waar	  kan	  worden	  gewerkt/vergadert	  en	  waar	  
cliënten	  kunnen	  worden	  gezien;	  
-­‐ het	  opstellen	  en	  uitvoeren	  van	  een	  communicatieplan;	  
-­‐ een	  mogelijkheid	  om	  veilig	  informatie	  uit	  te	  wisselen,	  bijvoorbeeld	  een	  veilig	  
registratiesysteem	  waar	  iedereen	  in	  kan	  werken;	  
-­‐ een	  protocol	  voor	  het	  uitwisselen	  van	  informatie	  dat	  de	  instemming	  heeft	  van	  de	  raden	  van	  
bestuur	  en	  van	  de	  juristen	  van	  de	  betrokken	  organisaties;	  
-­‐ grote	  flexibiliteit	  en	  mandaat	  om	  tot	  oplossingen	  te	  komen,	  ook	  op	  management-­‐	  en	  
uitvoeringsniveau;	  
-­‐ een	  gedeelde,	  heldere	  visie	  over	  wat	  het	  initiatief	  is,	  doet	  en	  moet	  opleveren	  voor	  	  
overeenstemming	  over	  het	  werkproces	  binnen	  en	  de	  doelen	  van	  het	  initiatief,	  	  
bereidheid	  van	  alle	  betrokkenen	  om	  de	  interne	  werkprocessen	  aan	  te	  passen	  aan	  die	  van	  
het	  initiatief;	  
-­‐ een	  goede	  overlegstructuur	  op	  alle	  niveaus;	  
-­‐ bij	  de	  start	  knelpunten	  voorleggen	  op	  hoog	  niveau	  om	  door	  te	  kunnen	  pakken	  en	  hen	  mee	  
te	  nemen	  in	  het	  proces;	  	  
-­‐ basisafspraken	  over	  risicospreiding	  (wie	  doet	  wat	  in	  het	  geval	  risico	  x	  zich	  voordoet);	  
-­‐ duidelijkheid	  over	  de	  functie	  van	  het	  initiatief	  binnen	  het	  brede	  zorgaanbod	  voor	  
mishandelde	  kinderen;	  
-­‐ het	  benutten	  van	  bestaande	  netwerken	  om	  het	  initiatief	  te	  versterken,	  deze	  links	  laten	  
liggen	  zet	  je	  initiatief	  op	  afstand;	  
-­‐ het	  betrekken	  van	  de	  juiste	  sleutelfiguren:	  snel	  kunnen	  schakelen	  met	  AMK-­‐onderzoekers,	  
met	  het	  OM;	  
-­‐ gerichtheid	  op	  matched	  care	  in	  plaats	  van	  stepped	  care;	  
-­‐ volharding	  en	  vertrouwen.	  
	  
52	  

Er	  is	  niet	  ingegaan	  op	  wat	  het	  vraagt	  om	  de	  benodigde	  randvoorwaarden	  te	  scheppen	  en	  de	  
initiatieven	  zo	  in	  staat	  te	  stellen	  om	  te	  werken	  aan	  het	  realiseren	  van	  hun	  doelen.	  Duidelijk	  is	  
wel	  dat	  de	  verbinding	  met	  de	  organisaties	  achter	  de	  professionals	  in	  de	  initiatieven	  en	  de	  
positionering	  en	  verankering	  daarvan	  in	  het	  verdere	  jeugdstelsel	  cruciaal	  zijn	  voor	  het	  succes	  
ervan.	  
	  

4.6

Heeft	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  een	  meerwaarde	  boven	  
de	  ‘klassieke’	  aanpak	  kindermishandeling?	  
Om	  deze	  vraag	  te	  beantwoorden,	  is	  onderzocht	  in	  hoeverre	  de	  initiatieven	  erin	  slagen	  om	  
knelpunten	  van	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  op	  te	  lossen,	  de	  sterke	  punten	  ervan	  te	  behouden,	  
valkuilen	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  weten	  te	  omzeilen	  en	  innovatieve	  positieve	  en	  
sterke	  punten	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  weten	  te	  versterken	  en	  door	  te	  ontwikkelen.	  
Omdat	  ‘de’	  multidisciplinaire	  aanpak	  evenmin	  bestaat	  als	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  van	  
kindermishandeling,	  worden	  bevindingen	  op	  dit	  punt	  nadrukkelijk	  gebaseerd	  op	  de	  informatie	  
die	  door	  de	  zes	  initiatieven	  is	  aangeleverd.	  

4.6.1

Oplossen	  van	  knelpunten	  uit	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  
Op	  basis	  van	  literatuurstudie	  is	  een	  overzicht	  opgesteld	  met	  knelpunten	  van	  de	  ‘klassieke’	  
aanpak	  van	  kindermishandeling.	  Met	  de	  ontwikkelgroep	  is	  hier	  een	  prioritering	  in	  aangebracht	  
en	  zijn	  de	  volgende	  knelpunten	  vastgesteld	  als	  ijkpunten	  voor	  het	  onderzoek:	  
Knelpunten	  ‘klassieke’	  aanpak	  kindermishandeling	  
1.

Lange	  wachttijden	  en	  lange	  doorlooptijden	  (inclusief	  strafrechtelijke	  behandeling	  van	  casussen)	  

2.

De	  specifieke	  expertise	  voor	  assessment	  en	  diagnostiek	  ontbreekt.	  Er	  is	  te	  vaak	  sprake	  van	  
onderdiagnose	  psychotrauma	  

3.

De	  informatieverzameling	  in	  de	  verschillende	  domeinen	  is	  niet	  op	  elkaar	  afgestemd	  

4.

Informatie-­‐uitwisseling	  en	  toestemmingsvereisten	  tussen	  en	  binnen	  de	  schakels	  zijn	  slecht	  
georganiseerd	  
a. Professionals	  uit	  verschillende	  domeinen	  weten	  van	  elkaar	  niet	  wat	  ze	  doen	  
b. Door	  terughoudendheid	  van	  artsen/medisch	  behandelaars	  van	  ouders,	  ontbreekt	  informatie	  in	  
de	  AMK-­‐	  en	  Raadsonderzoeken	  

5.

Er	  is	  geen	  duidelijke	  regie	  op	  zorgverlening	  inclusief	  justitie	  

6.

De	  behandeling	  van	  kinderen	  vindt	  niet	  plaats	  in	  een	  samenhangend	  traject	  waarin	  ook	  plegers	  
worden	  behandeld	  en	  het	  hele	  gezin	  wordt	  begeleid	  naar	  een	  veilige	  opvoedsituatie	  

7.

Inbreng	  van	  familieleden	  en	  vrienden	  en	  hun	  voorstellen	  voor	  oplossingen	  worden	  in	  het	  
onderzoeksproces	  nauwelijks	  benut	  

Tabel	  16:	  knelpunten	  van	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  kindermishandeling	  

	  

	  
53	  

Wacht-­‐	  en	  doorlooptijden	  	  
Eén	  van	  de	  initiatieven	  geeft	  aan	  dat	  zij	  geen	  effect	  ervaren	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  
van	  kindermishandeling	  op	  wacht-­‐	  en	  doorlooptijden:	  deze	  worden	  niet	  korter	  of	  langer.	  Vijf	  
initiatieven	  ervaren	  een	  positief	  effect	  van	  de	  gehanteerde	  multidisciplinaire	  aanpak	  op	  de	  
doorlooptijden.	  Redenen	  die	  hiervoor	  worden	  aangegeven,	  zijn	  dat	  er	  sneller	  gehandeld	  kan	  
worden	  en	  er	  minder	  overdrachtstijd	  is	  in	  een	  multidisciplinair	  verband.	  De	  multidisciplinaire	  
diagnostiek	  draagt	  hier	  in	  belangrijke	  mate	  aan	  bij.	  Hulpverlening	  start	  sneller:	  de	  inzet	  van	  
expertise	  wordt	  als	  het	  ware	  naar	  voren	  geschoven.	  Ook	  zijn	  er	  minder	  doublures	  in	  het	  
behandelproces	  en	  stellen	  instellingen	  hulp	  sneller	  beschikbaar.	  Dat	  laatste	  komt	  voort	  uit	  
gevoelde	  urgentie	  en	  kennis	  van	  het	  doel	  en	  de	  werkwijze	  van	  het	  initiatief.	  Desalniettemin	  zien	  
alle	  initiatieven	  nog	  mogelijkheden	  voor	  verbetering	  van	  hun	  doorlooptijden.	  Zeker	  wanneer	  er	  
een	  hoog	  specifiek	  type	  behandeling	  nodig	  is,	  zijn	  er	  vaak	  wachttijden	  omdat	  er	  een	  beperkt	  
aanbod	  is	  of	  omdat	  er	  nog	  geen	  verbinding	  met	  het	  initiatief	  is	  gelegd.	  In	  het	  laatste	  geval	  is	  er	  
vaak	  ook	  sprake	  van	  een	  heel	  eigen	  aanmeldprocedure	  die	  eerst	  doorlopen	  moet	  worden.	  	  
Specifieke	  expertise	  voor	  assessment	  en	  diagnostiek	  
Binnen	  de	  initiatieven	  ligt	  veel	  nadruk	  op	  het	  organiseren	  van	  een	  gezamenlijke,	  
multidisciplinaire	  start	  van	  de	  behandeling	  van	  casussen.	  De	  diagnostiek	  wordt	  hierdoor	  breder	  
ingestoken,	  is	  hierdoor	  vollediger	  en	  verloopt	  sneller.	  Tijdens	  de	  diagnose	  wordt	  expliciet	  
aandacht	  besteed	  aan	  de	  veiligheid	  van	  het	  kind	  en	  aan	  maatregelen	  die	  eventueel	  getroffen	  
moeten	  worden	  om	  deze	  te	  waarborgen.	  De	  diagnoseteams	  variëren	  in	  samenstelling,	  wat	  
samenhangt	  met	  de	  inschatting	  van	  de	  aard	  en	  ernst	  van	  de	  casus	  en	  met	  welke	  professionals	  al	  
betrokken	  zijn	  bij	  het	  gezin.	  Wanneer	  al	  duidelijk	  is	  dat	  bepaalde	  expertise	  nodig	  is	  of	  al	  
betrokkenheid	  heeft,	  dan	  wordt	  het	  diagnoseteam	  aangevuld	  met	  die	  personen.	  Ook	  
functioneren	  er	  inmiddels	  vaak	  meerdere	  operationele	  teams,	  waardoor	  er	  soms	  variatie	  in	  
personen	  (niet	  zozeer	  in	  vertegenwoordigde	  deskundigheid)	  is.	  Ook	  wordt	  aangegeven	  dat	  
diagnostiek	  niet	  zozeer	  een	  eenmalige	  startfase	  is,	  maar	  een	  doorlopend,	  cyclisch	  proces	  waarin	  
bij	  uitstek	  het	  multidisciplinaire,	  integrale	  en	  niet-­‐lineaire	  karakter	  van	  initiatieven	  tot	  uiting	  
komt.	  	  
Informatieverzameling	  
Alle	  zes	  initiatieven	  ervaren	  een	  positief	  effect	  op	  de	  informatieverzameling	  die	  binnen	  de	  
verschillende	  domeinen	  plaatsvindt.	  Belangrijkste	  onderbouwing	  voor	  het	  positieve	  effect	  is	  
opnieuw	  de	  gezamenlijke	  start	  die	  wordt	  gemaakt	  door	  het	  multidisciplinaire	  team.	  Dit	  maakt	  
het	  mogelijk	  om	  informatie	  van	  andere	  partijen	  te	  benutten.	  Ook	  is	  er	  meer	  bewustzijn	  van	  de	  
informatie	  die	  andere	  partijen	  verzamelen	  om	  hun	  bijdrage	  te	  leveren	  aan	  de	  behandeling	  van	  
casussen.	  Door	  ouders	  te	  betrekken	  bij	  het	  diagnose-­‐	  en	  behandelproces,	  hebben	  deze	  meer	  
besef	  van	  het	  belang	  hiervan.	  Dat	  heeft	  een	  positief	  effect	  op	  hun	  bereidheid	  om	  toestemming	  
te	  geven	  voor	  het	  delen	  van	  informatie.	  Op	  dit	  punt	  verschillen	  de	  initiatieven	  duidelijk	  van	  de	  
‘klassieke’	  aanpak,	  waarin	  het	  gezin	  veel	  minder	  inspraak	  op	  de	  eigen	  behandeling	  heeft.	  
54	  

Informatie-­‐uitwisseling	  
De	  initiatieven	  geven	  aan	  dat	  het	  uitwisselen	  van	  informatie	  beter	  verloopt.	  Er	  wordt	  vroeger	  in	  
het	  proces	  meer	  informatie	  gedeeld.	  Daardoor	  kan	  er	  een	  meer	  integraal,	  compleet	  beeld	  
worden	  gevormd	  en	  is	  er	  een	  beter	  overzicht	  over	  de	  casus	  en	  wat	  deze	  aan	  behandeling	  vraagt.	  
Er	  is	  een	  groter	  bewustzijn	  van	  wat	  andere	  betrokken	  spelers	  en	  individuele	  professionals	  doen,	  
wat	  ze	  willen/moeten	  weten	  en	  wat	  hun	  mogelijkheden	  zijn	  bij	  de	  behandeling	  van	  casussen.	  De	  
‘sectoreigen	  bril’	  die	  professionals	  mogelijk	  ophebben,	  kan	  hierdoor	  worden	  afgezet.	  Hulp	  wordt	  
vervolgens	  gecoördineerd	  en	  onder	  regie	  ingezet,	  waardoor	  gezinnen	  niet	  zo	  snel	  overbelast	  
raken	  door	  verschillende	  initiatieven	  zonder	  samenhang.	  Vanuit	  het	  overzicht	  dat	  initiatieven	  
hebben,	  kunnen	  vervolgens	  beter	  prioriteiten	  worden	  gesteld.	  Er	  wordt	  meer	  samenhangend	  
gerealiseerd	  richting	  gezinnen.	  Daardoor	  zijn	  er	  ook	  minder	  hulpverleners	  waarmee	  de	  gezinnen	  
achtereenvolgend	  in	  aanraking	  komen.	  Er	  kan	  makkelijker	  één	  samenhangend	  verhaal	  en	  een	  
gedeelde	  boodschap	  aan	  gezinnen	  worden	  gecommuniceerd.	  Er	  is	  minder	  sprake	  van	  herhaling:	  
cliënten	  hoeven	  minder	  vaak	  hetzelfde	  verhaal	  te	  doen.	  Belangrijk	  om	  hier	  op	  te	  merken,	  is	  dat	  
deze	  positieve	  effecten	  vooral	  door	  betrokken	  professionals	  worden	  ervaren.	  Het	  effect	  op	  het	  
kind	  en	  diens	  gezin	  (doeltreffendheid	  en	  ook	  doelmatigheid	  van	  de	  werkwijze)	  is	  niet	  in	  
effectstudies	  onderzocht	  en	  vastgesteld.	  	  
	  
Regie	  op	  zorgverlening	  
De	  regievoering	  over	  de	  behandeling	  van	  casussen	  verloopt	  beter	  dan	  in	  de	  ‘klassieke’	  aanpak.	  
Het	  volgen	  van	  casussen	  door	  een	  multidisciplinair	  team,	  waarbij	  drie	  van	  de	  zes	  initiatieven	  
werken	  met	  expliciet	  aangewezen	  case	  manager,	  gebeurt	  diepgaander.	  De	  casemanagers	  zijn	  
primair	  aanspreekpunt	  voor	  het	  gezin:	  kind,	  ouders,	  gezin/systeem	  om	  het	  kind	  heen.	  Daarnaast	  
is	  de	  casemanager	  aanspreekpunt	  voor	  professionals	  die	  betrokken	  zijn	  bij	  de	  casus.	  In	  twee	  
gevallen	  is	  de	  casemanager	  ook	  aanspreekpunt	  voor	  de	  organisaties	  achter	  de	  professionals	  die	  
betrokken	  zijn.	  Als	  eerder	  omschreven,	  wisselt	  de	  manier	  waarop	  de	  regie	  over	  een	  casus	  belegd	  
wordt.	  Er	  is	  een	  initiatief	  dat	  proces-­‐	  en	  casusregie	  scheidt,	  een	  ander	  geeft	  aan	  dat	  de	  regie	  
‘meereist’	  met	  de	  organisatie	  die	  op	  dat	  moment	  de	  behandeling	  leidt.	  Een	  derde	  initiatief	  laat	  
de	  regie	  bij	  de	  inbrenger	  van	  een	  casus.	  Een	  vierde	  variant	  is	  dat	  de	  regie	  belegd	  wordt	  bij	  
degenen	  die	  binnen	  het	  casusteam	  het	  meeste	  vertrouwen	  heeft	  van	  de	  betrokken	  
professionals.	  
Samenhang	  in	  behandeltrajecten	  betrokkenen	  
Zoals	  blijkt	  uit	  de	  antwoorden	  op	  de	  vragen	  over	  de	  doelgroep	  die	  bediend	  wordt	  vanuit	  de	  
initiatieven,	  richten	  de	  initiatieven	  zich	  niet	  uitsluitend	  op	  het	  slachtoffer,	  maar	  alle	  zes	  ook	  op	  
ouders	  en	  eventuele	  broertjes	  en	  zusjes	  in	  het	  gezin.	  Er	  is	  steeds	  sprake	  van	  een	  
systeemgerichte	  benadering.	  Vier	  initiatieven	  geven	  aan	  zich	  met	  hun	  aanbod	  ook	  te	  richten	  op	  
plegers/daders	  en	  drie	  noemen	  ook	  familieleden	  anders	  dan	  het	  kerngezin	  als	  doelgroep.	  Eén	  
initiatief	  geeft	  aan	  zich	  te	  richten	  op	  ieder	  relevant	  systeemlid.	  

55	  

Vier	  initiatieven	  stellen	  dat	  het	  behandeltraject	  voor	  de	  verschillende	  doelgroepen	  op	  elkaar	  
afgestemd	  is	  en	  dat	  er	  sprake	  is	  van	  een	  samenhangend,	  integraal	  behandeltraject	  voor	  de	  
betrokkenen.	  De	  twee	  andere	  initiatieven	  geven	  aan	  dat	  juist	  die	  goede	  afstemming	  van	  
behandeltrajecten	  van	  verschillende	  betrokkenen	  een	  doelstelling	  is,	  maar	  dat	  dit	  punt	  dus	  nog	  
in	  ontwikkeling	  is.	  
Ook	  wordt	  gewezen	  op	  de	  frequente	  afstemming	  en	  uitwisseling	  in	  de	  multidisciplinaire	  teams.	  
De	  gezamenlijk	  opgestelde	  plannen	  worden	  door	  het	  hele	  team	  gevolgd	  (niet	  slechts	  een	  enkele	  
professional),	  waardoor	  in	  overleg	  snel	  kan	  worden	  bijgestuurd	  wanneer	  dat	  nodig	  is.	  Eén	  
initiatief	  heeft	  expliciet	  vastgelegd	  hoe	  dit	  tijdens	  de	  intake	  en	  in	  de	  eerste	  stappen	  van	  het	  
behandeltraject	  daarna	  handen	  en	  voeten	  moet	  krijgen	  en	  werkt	  eraan	  om	  dit	  ook	  te	  regelen	  
voor	  de	  verdere	  stappen	  die	  binnen	  het	  initiatief	  gezet	  worden.	  
Vijf	  initiatieven	  houden	  daarbij	  expliciet	  rekening	  met	  een	  eventueel	  lopend	  
strafvervolgingsproces.	  Vanaf	  het	  begin	  wordt	  er	  gekeken	  wat	  na	  elkaar	  moet,	  wat	  naast	  elkaar	  
kan,	  wat	  de	  juiste	  volgorde	  is	  en	  worden	  er	  gezamenlijk	  keuzes	  gemaakt	  over	  de	  meest	  optimale	  
volgorde	  van	  handelen.	  Hierdoor	  ontstaat	  zicht	  op	  elkaars	  doelen,	  mogelijkheden	  en	  
randvoorwaarden	  en	  ontstaan	  mogelijkheden	  om	  strafrechtelijke	  en	  hulpverlenende	  
behandeling	  van	  casussen	  beide	  te	  optimaliseren.	  
Rol	  van	  het	  netwerk	  
Bij	  vier	  van	  de	  zes	  initiatieven	  heeft	  het	  netwerk	  een	  actieve	  rol	  bij	  de	  behandeling	  van	  een	  
casus	  en	  wordt	  het	  sociale	  netwerk	  om	  de	  cliënten	  heen	  hiervoor	  actief	  benaderd.	  Het	  netwerk	  
wordt	  tijdens	  het	  vaststellen	  van	  eventueel	  benodigde	  veiligheidsmaatregelen	  gevraagd	  naar	  
mogelijkheden	  en	  voorstellen.	  Ook	  wordt	  er	  door	  het	  netwerk	  bijgedragen	  aan	  het	  bewaken	  van	  
de	  naleving	  van	  het	  veiligheidsplan,	  wanneer	  dat	  eenmaal	  opgesteld	  is.	  Het	  vormt	  zo	  een	  
belangrijke	  steunpilaar,	  mede	  vanwege	  de	  vertrouwensrelatie	  met	  het	  gezin.	  De	  bijdrage	  van	  
het	  netwerk,	  zo	  geven	  de	  initiatieven	  aan,	  gebeurt	  volgens	  de	  methodiek	  Signs	  of	  Safety.	  Die	  
methodiek	  is	  de	  enige	  die	  door	  meerdere	  initiatieven	  is	  genoemd	  als	  (één	  van	  de)	  gehanteerde	  
behandelmethode(n);	  het	  gebruik	  ervan	  is	  zeker	  niet	  beperkt	  tot	  uitsluitend	  de	  multidisciplinaire	  
initiatieven.	  	  
	  

56	  

Op	  basis	  van	  het	  bovenstaande	  kunnen	  de	  volgende	  antwoorden	  worden	  gegeven	  op	  de	  vraag	  
in	  hoeverre	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  de	  knelpunten	  uit	  de	  
‘klassieke’	  aanpak	  oplost:	  
Knelpunt	  ‘klassieke’	  aanpak	  
kindermishandeling	  

Lost	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  dit	  op?	  

Oordeel	  effect	  
multidisciplinaire	  
aanpak	  op	  knelpunt	  

Lange	  wachttijden	  en	  lange	  
doorlooptijden	  	  

Beperkt	  

Licht	  positief	  

De	  specifieke	  expertise	  voor	  
assessment	  en	  diagnostiek	  
ontbreekt.	  Er	  is	  te	  vaak	  
sprake	  van	  onderdiagnose	  
psychotrauma	  	  

Ja	  	  

De	  informatieverzameling	  in	  
de	  verschillende	  domeinen	  is	  
niet	  op	  elkaar	  afgestemd	  	  

Beperkt	  	  

Informatie-­‐uitwisseling	  en	  
toestemmingsvereisten	  
tussen	  en	  binnen	  de	  schakels	  
zijn	  slecht	  georganiseerd	  

Ja	  	  

Er	  is	  geen	  duidelijke	  regie	  op	  
zorgverlening	  (inclusief	  
justitie)	  	  

Ja	  	  

De	  behandeling	  van	  kinderen	  
vindt	  niet	  plaats	  in	  een	  
samenhangend	  traject	  waarin	  
ook	  plegers	  worden	  
behandeld	  en	  het	  hele	  gezin	  
wordt	  begeleid	  naar	  een	  
veilige	  opvoedsituatie	  	  

Ja	  	  

Inbreng	  van	  familieleden	  en	  
vrienden	  en	  hun	  voorstellen	  
voor	  oplossingen	  worden	  in	  
het	  onderzoeksproces	  
nauwelijks	  benut	  	  

Beperkt	  	  

Doorlooptijden	  worden	  wat	  korter,	  maar	  er	  blijft	  
ruimte	  voor	  verbetering	  
Positief	  

Diagnostiek	  is	  rijker,	  grondiger	  en	  komt	  soms	  ook	  
sneller	  tot	  stand	  

Licht	  positief	  

Verloopt	  als	  gevolg	  van	  multidisciplinaire	  aanpak	  
meer	  integraal	  en	  met	  minder	  doublures	  
Positief	  

Dit	  verloopt	  beter	  

Positief	  

De	  grip	  op	  het	  verloop	  van	  een	  casus	  lijkt	  groter,	  
mede	  dankzij	  de	  inzet	  van	  casemanagers	  die	  de	  
verbinding	  met	  het	  multidisciplinaire	  team	  
bewaken	  
Positief	  

Meer	  eenduidigheid	  en	  samenhang	  in	  de	  
behandeling	  van	  en	  communicatie/afstemming	  
met	  het	  gehele	  gezin,	  voortkomend	  uit	  de	  
systeemgerichte	  aanpak	  

Neutraal	  

Lijkt	  hoofdzakelijk	  voort	  te	  komen	  uit	  het	  hanteren	  
van	  de	  methodiek	  Signs	  of	  Safety	  en	  is	  in	  die	  zin	  
niet	  op	  het	  conto	  van	  de	  initiatieven	  te	  schrijven,	  
anders	  dan	  dat	  een	  aantal	  van	  hen	  ervoor	  kiezen	  
om	  de	  methode	  in	  te	  zetten	  

Tabel	  17:	  mate	  waarin	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  knelpunten	  van	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  oplost	  

57	  

4.6.2

Behouden	  van	  sterke	  punten	  uit	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  
Met	  de	  ontwikkelgroep	  zijn	  de	  volgende	  sterke	  punten	  van	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  geselecteerd	  als	  ijkpunt:	  
Sterke	  punten	  ‘klassieke’	  aanpak	  kindermishandeling	  
1.

Er	  is	  veel	  specifieke	  expertise,	  professionaliteit	  en	  deskundigheid	  op	  deelgebieden	  binnen	  het	  
jeugdstelsel	  

2.

Er	  wordt	  gewerkt	  met	  kwalitatief	  goede	  protocollen	  

3.

Afhankelijk	  van	  de	  specifieke	  regionale	  situatie	  en	  behoefte	  kunnen	  samenwerkingsverbanden	  
worden	  aangegaan:	  flexibiliteit	  op	  lokaal	  niveau	  

Tabel	  18:	  sterke	  punten	  van	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  kindermishandeling	  

Specifieke	  expertise	  
Eén	  van	  de	  belangrijke	  pluspunten	  van	  het	  bestaande	  stelsel	  voor	  jeugd	  is	  de	  aanwezigheid	  van	  
veel	  hoog	  specifieke	  expertise.	  Ook	  de	  onderzochte	  initiatieven	  geven	  aan	  dat	  het	  professionele	  
netwerk	  dat	  zij	  vormen	  dergelijke	  hoog	  specifieke	  expertise	  binnen	  handbereik	  brengt.	  De	  
afhankelijkheid	  van	  individuele	  professionals	  en	  de	  mate	  van	  verankering	  van	  de	  activiteiten	  
binnen	  bredere	  organisaties	  neemt	  daarbij	  af	  naarmate	  een	  initiatief	  langer	  ‘staat’	  en	  meer	  
positie	  heeft	  binnen	  het	  bredere	  jeugdveld.	  Zeker	  wanneer	  er	  meerdere	  operationele	  teams	  
worden	  gevormd	  of	  het	  netwerk	  een	  substantiële	  omvang	  heeft	  ontwikkeld,	  is	  dit	  het	  geval.	  Het	  
netwerk	  van	  expertises	  dat	  de	  initiatieven	  vormen,	  breidt	  zich	  geleidelijk	  uit	  en	  overstijgt	  na	  
enige	  bestaanstijd	  het	  niveau	  van	  de	  relatienetwerken	  van	  individuele	  professionals,	  zo	  blijkt	  
ook.	  Daardoor	  kan	  er	  voor	  het	  beantwoorden	  van	  steeds	  meer	  specifieke	  behandelbehoeften	  
snel	  geschakeld	  worden	  binnen	  het	  initiatief	  en	  nemen	  de	  mogelijkheden	  om	  snel	  behandeling	  
te	  starten	  toe:	  het	  geheel	  is	  meer	  dan	  de	  som	  der	  delen.	  Dat	  snelle	  schakelen	  binnen	  een	  breed	  
netwerk	  is	  een	  duidelijk	  pluspunt	  ten	  opzichte	  van	  de	  ‘klassieke’	  aanpak,	  waar	  het	  in	  te	  zetten	  
netwerk	  vaak	  beperkter	  is	  omdat	  dit	  meer	  aan	  individuele	  professionals	  is	  gebonden.	  Dat	  maakt	  
daarmee	  ook	  dat	  dit	  kwetsbaarder	  en	  minder	  toegankelijk	  is.	  Ook	  de	  snelheid	  waarmee	  er	  een	  
veelheid	  aan	  expertise	  kan	  worden	  ingeschakeld,	  is	  groter	  dan	  in	  bij	  de	  ‘klassieke’	  aanpak.	  Dit	  
sterke	  punt	  van	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  wordt	  binnen	  de	  initiatieven	  behouden	  en	  versterkt.	  	  
	  
Protocollen	  
De	  initiatieven	  geven	  aan	  dat	  zij	  bestaande	  protocollen	  gebruiken	  om	  werkprocessen	  te	  
structureren,	  maar	  ook	  bijdragen	  aan	  de	  verdere	  ontwikkeling	  en	  verbetering	  daarvan.	  
Voorbeelden	  zijn	  het	  protocol	  van	  handelen	  van	  de	  AM(H)K’s	  en	  het	  protocol	  BJZ-­‐OM-­‐politie.	  
Naast	  het	  verbeteren	  van	  bestaande	  protocollen	  wordt	  er	  door	  vijf	  initiatieven	  ook	  gewerkt	  aan	  
de	  ontwikkeling	  van	  nieuwe	  protocollen,	  met	  name	  ten	  aanzien	  van	  het	  multidisciplinair	  werken	  
en	  het	  medisch	  vaststellen	  van	  kindermishandeling.	  Deze	  protocollen	  hebben	  als	  doel	  de	  
werkprocessen	  rond	  kindermishandeling	  te	  versnellen,	  te	  verbeteren	  en	  te	  ontdubbelen.	  Ook	  
58	  

het	  sterke	  punt,	  werken	  met	  protocollen,	  wordt	  in	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  behouden	  en	  
verder	  uitgebouwd	  door	  de	  initiatieven.	  
Regionaal	  specifieke	  samenwerkingsverbanden	  
Er	  wordt	  door	  alle	  projectleiders	  aangegeven	  dat	  de	  samenwerkingsverbanden	  die	  de	  
initiatieven	  vormen	  regionaal	  specifiek	  zijn.	  Ook	  wordt	  gesteld	  dat	  de	  lokale	  en	  regionaal	  
samenwerkende	  organisaties	  die	  er	  in	  vertegenwoordigd	  zijn	  ook	  elders	  in	  den	  lande	  hun	  
evenknie	  kennen	  en	  dat	  er	  zodoende	  volop	  mogelijkheden	  zijn	  voor	  het	  kopiëren	  van	  de	  
initiatieven	  naar	  andere	  regio’s.	  Daarbij	  is	  er	  ook	  ruimte	  om	  mee	  te	  gaan	  in	  de	  expertise	  die	  de	  
lokale	  of	  regionale	  situatie	  vraagt:	  er	  is	  geen	  ‘standaard	  recept’	  voor	  de	  partijen	  die	  in	  een	  
initiatief	  participeren.	  Het	  spreekt	  echter	  voor	  zich	  dat	  er	  lokale	  en	  regionale	  partijen	  zijn	  die	  
een	  zodanige	  sleutelrol	  vervullen	  binnen	  het	  plaatselijke	  jeugdstelsel,	  dat	  hun	  afwezigheid	  
afbreuk	  zou	  doen	  aan	  de	  slagkracht	  van	  het	  initiatief.	  
Dit	  leidt	  tot	  het	  volgende	  beeld	  van	  de	  mate	  waarin	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  sterke	  punten	  uit	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  weet	  te	  behouden:	  
Sterk	  punt	  ‘klassieke’	  aanpak	  
kindermishandeling	  

Weet	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  dit	  te	  
behouden?	  

Oordeel	  	  

Er	  is	  veel	  specifieke	  expertise,	  
professionaliteit	  en	  
deskundigheid	  op	  
deelgebieden	  binnen	  het	  
jeugdstelsel	  

Ja	  

Blijft	  behouden,	  
wordt	  verder	  
versterkt	  

Er	  wordt	  gewerkt	  met	  
kwalitatief	  goede	  protocollen	  	  

Ja	  
Protocollen	  worden	  daarbij	  verder	  uitgebreid	  
en	  nieuwe	  protocollen	  worden	  ontwikkeld	  

Blijft	  behouden,	  
wordt	  verder	  
versterkt	  

Afhankelijk	  van	  de	  specifieke	  
regionale	  situatie	  en	  behoefte	  
kunnen	  
samenwerkingsverbanden	  
worden	  aangegaan:	  flexibiliteit	  
op	  lokaal	  niveau	  

Ja	  

Blijft	  behouden	  

Beschikbare	  expertise	  is	  na	  verloop	  van	  tijd	  
breed	  en	  minder	  afhankelijk	  van	  het	  netwerk	  
van	  individuele	  professionals;	  snelheid	  
waarmee	  geschakeld	  kan	  worden,	  is	  groter	  

De	  multidisciplinaire	  aanpak	  laat	  ruimte	  voor	  
eigen	  invulling	  op	  lokaal	  niveau	  
	  

Tabel	  19:	  mate	  waarin	  een	  multidisciplinaire	  aan	  pak	  van	  kindermishandeling	  sterke	  punten	  van	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  
weet	  te	  behouden	  

59	  

4.6.3

Omzeilen	  van	  valkuilen	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  
Met	  de	  ontwikkelgroep	  zijn	  de	  volgende	  valkuilen	  gesignaleerd	  bij	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  
die	  als	  ijkpunt	  dienen	  voor	  dit	  onderzoek:	  
Valkuilen	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling	  
1.

Alle	  casussen	  multidisciplinair	  aanpakken	  en	  daarmee	  een	  te	  zwaar	  middel	  inzetten	  voor	  minder	  
complexe	  zaken	  

2.

Kost	  teveel	  capaciteit	  en	  geld:	  balans	  tussen	  kosten-­‐baten	  is	  niet	  goed	  

3.

Multidisciplinaire	  aanpak	  als	  super	  pilots,	  de	  reguliere	  keten	  verbetert	  niet.	  Multidisciplinaire	  aanpak	  
wordt	  extra	  route	  door	  de	  keten,	  weer	  een	  nieuw	  construct	  in	  de	  jeugdzorg	  

4.

De	  multidisciplinaire	  aanpak	  verzandt	  in	  het	  zoveelste	  casusoverleg	  

5.

Overdiagnostiek	  

6.

Schending	  privacy	  ouders	  en	  kind	  

Tabel	  20:	  valkuilen	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling	  

Onnodig	  vaak	  overgaan	  tot	  een	  multidisciplinaire	  behandeling	  
Twee	  initiatieven	  geven	  aan	  dat	  er	  voor	  alle	  casussen	  die	  worden	  opgepakt	  een	  
multidisciplinaire	  aanpak	  wordt	  ingezet.	  Reden	  hiervoor	  is	  dat	  meldingen	  via	  het	  AM(H)K	  
binnenkomen	  en	  dat	  daar	  al	  een	  selectie	  wordt	  gemaakt:	  alle	  meldingen	  die	  bij	  het	  initiatief	  
binnenkomen	  zijn	  ernstig.	  Het	  andere	  initiatief	  geeft	  aan	  dat	  er	  altijd	  een	  gezamenlijke	  
(multidisciplinaire)	  start	  wordt	  gemaakt	  met	  een	  casus,	  er	  gezamenlijk	  een	  plan	  wordt	  opgesteld	  
en	  er	  gezamenlijk	  volgens	  de	  methodiek	  Signs	  of	  Safety	  wordt	  gewerkt.	  De	  mate	  van	  
multidisciplinariteit	  is	  binnen	  alle	  initiatieven	  afhankelijk	  van	  aard	  en	  complexiteit	  van	  een	  casus.	  
Hierin	  wordt	  door	  alle	  initiatieven	  maatwerk	  geboden.	  Wanneer	  een	  case	  niet	  gediend	  is	  bij	  een	  
multidisciplinaire	  aanpak,	  dan	  wordt	  deze	  overgedragen	  aan	  een	  partner	  voor	  verdere	  
(monodisciplinaire)	  behandeling.	  De	  initiatieven	  omzeilen	  deze	  valkuil,	  is	  hun	  inschatting.	  
Ongunstige	  balans	  tussen	  kosten	  en	  baten	  van	  de	  initiatieven	  
Vier	  van	  de	  zes	  projectleiders	  van	  de	  initiatieven	  geven	  aan	  het	  initiatief	  als	  doeltreffend	  en	  
doelmatig	  te	  beoordelen,	  waarbij	  ze	  aangeven	  dat	  dit	  een	  subjectieve	  inschatting	  is,	  vaak	  wel	  op	  
basis	  van	  zelfevaluatie	  van	  het	  team,	  maar	  zonder	  feitelijke	  onderbouwing	  met	  cijfers.	  
Uitgangspunt	  daarbij	  is	  wel	  dat	  een	  snelle	  inzet	  van	  de	  benodigde	  expertise	  positief	  bijdraagt	  
aan	  de	  outcome	  van	  de	  behandeling.	  Dat	  casussen	  sneller	  de	  juiste	  behandeling	  geboden	  
krijgen,	  waardoor	  tijd	  en	  geld	  wordt	  bespaard	  en	  schade	  bij	  slachtoffers	  wordt	  beperkt.	  Twee	  
initiatieven	  geven	  aan	  ook	  cliëntervaringen	  mee	  te	  nemen	  in	  de	  beoordeling	  van	  hun	  initiatief	  
op	  doeltreffendheid	  en	  doelmatigheid.	  Eén	  initiatief	  heeft	  in	  februari	  2014	  tien	  casussen	  
geanalyseerd	  en	  daar	  een	  positieve	  conclusie	  uit	  getrokken	  in	  vergelijking	  met	  de	  ‘klassieke’	  
aanpak	  op	  de	  punten	  doorlooptijd,	  doublures	  in	  het	  behandeltraject	  en	  mate	  waarin	  er	  
opvolging	  en	  monitoring	  van	  casussen	  plaatsvindt.	  
60	  

	  
Twee	  projectleiders	  van	  initiatieven	  geven	  aan	  in	  te	  schatten	  dat	  er	  nog	  doelmatiger	  gewerkt	  
kan	  worden	  (bijvoorbeeld	  door	  te	  skypen	  in	  plaats	  van	  fysiek	  samen	  te	  komen,	  een	  betere	  
agendering	  en	  vergaderdiscipline)	  en	  dat	  er	  nu	  nog	  teveel	  inzet	  nodig	  is	  van	  schaarse	  middelen.	  
Daardoor	  is	  het	  aantal	  gezinnen	  dat	  kan	  worden	  geholpen	  nog	  beperkt.	  Eén	  initiatief	  baseert	  het	  
(negatieve)	  oordeel	  over	  de	  doelmatigheid	  van	  het	  betreffende	  initiatief	  op	  een	  oordeel	  over	  
kosten	  en	  baten	  van	  directeuren	  van	  de	  betrokken	  organisaties	  en	  de	  gemeente.	  Eén	  initiatief	  
doet	  de	  komende	  tijd	  onderzoek	  om	  de	  subjectief	  gevoelde	  doelmatigheid	  wetenschappelijk	  te	  
onderbouwen.	  
Van	  de	  aanvullende	  respondenten,	  vertegenwoordigers	  van	  partnerorganisaties,	  geven	  er	  acht	  
aan	  een	  gunstige	  verhouding	  te	  zien	  tussen	  gemaakte	  kosten	  en	  gerealiseerde	  baten,	  zeven	  
respondenten	  zien	  die	  nu	  nog	  niet	  maar	  verwachten	  dat	  deze	  op	  korte	  termijn	  gerealiseerd	  
wordt	  en	  drie	  respondenten	  zien	  dat	  niet	  en	  beoordelen	  de	  verhouding	  tussen	  kosten	  en	  baten	  
als	  ongunstig.	  De	  investeringen	  die	  gedaan	  worden	  in	  tijd	  en	  geld	  worden	  als	  fors	  ervaren,	  maar	  
de	  baten	  van	  de	  initiatieven	  worden	  ook	  gezien	  en	  gehoord	  tijdens	  evaluatiegesprekken	  met	  
cliënten.	  De	  respondenten	  geven	  daarbij	  aan	  dat	  dit	  een	  inschatting	  of	  een	  subjectief	  oordeel	  is.	  
De	  feitelijke	  doelmatigheid	  van	  de	  initiatieven	  is	  weinig	  inzichtelijk.	  De	  projectleiders	  geven	  aan	  
behoefte	  te	  hebben	  aan	  het	  definiëren	  en	  operationaliseren	  van	  wat	  doelmatigheid	  inhoudt	  en	  
daar	  vervolgens	  een	  meetsysteem	  voor	  te	  ontwikkelen.	  Vanuit	  de	  initiatieven	  ligt	  hier	  een	  
hulpvraag.	  Zij	  hebben	  behoefte	  aan	  handvatten	  bij	  het	  inzichtelijk	  maken	  van	  hun	  business	  case.	  
Initiatieven	  als	  extra	  route	  door	  het	  jeugdstelsel:	  geen	  fundamentele	  verbetering	  van	  het	  
bestaande	  stelsel	  
De	  initiatieven	  geven	  aan	  een	  betere	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  na	  te	  streven	  en	  bouwen	  
daarbij	  vanuit	  hun	  visie	  op	  dit	  probleem	  voort	  op	  bestaande	  kennis,	  expertise	  en	  protocollen.	  De	  
ambitie	  is	  om	  de	  kennis,	  expertise	  en	  protocollen	  van	  verschillende	  disciplines	  en	  sectoren	  beter	  
te	  benutten	  door	  werkwijzen	  op	  elkaar	  aan	  te	  laten	  sluiten	  en/of	  te	  integreren	  tot	  een	  
gezamenlijke,	  overkoepelende	  werkwijze	  bij	  kindermishandeling.	  Op	  basis	  van	  wat	  er	  is,	  wordt	  
een	  integrale,	  systeemgerichte,	  multidisciplinaire	  en	  multisectorale	  aanpak	  uitgewerkt	  en	  
beproefd.	  Na	  verloop	  van	  tijd	  kan	  deze	  tot	  het	  reguliere	  aanbod	  gaan	  behoren.	  Deze	  ambitie	  
leidt	  niet	  tot	  een	  extra	  route	  door	  het	  jeugdstelsel,	  maar	  de	  doorwerking	  van	  de	  initiatieven	  op	  
het	  stelsel	  moet	  nog	  wel	  plaatsvinden.	  
	  
Naast	  bovenstaande	  ambitie	  geven	  de	  initiatieven	  aan	  dat	  zij	  met	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  
goed	  toegerust	  zijn	  om	  ook	  zware,	  complexe	  gevallen	  van	  kindermishandeling	  op	  te	  kunnen	  
pakken.	  Op	  dat	  punt	  kunnen	  zij	  een	  specialistische	  aanvulling	  gaan	  vormen	  op	  het	  bestaande	  
aanbod.	  
	  
61	  

Een	  multidisciplinaire	  aanpak	  als	  ‘zoveelste	  casusoverleg’	  
	  De	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling	  verschilt	  in	  een	  aantal	  opzichten	  van	  ‘regulier’	  
casusoverleg	  zoals	  dat	  op	  allerlei	  plaatsen	  binnen	  het	  jeugdstelsel	  plaatsvindt.	  Ten	  eerste	  is	  er	  
de	  breedte	  van	  de	  betrokken	  disciplines	  en	  sectoren	  in	  de	  multidisciplinaire	  aanpak,	  waarbij	  de	  
verbinding	  tussen	  hulpverlening	  en	  organisaties	  in	  het	  strafrecht	  wordt	  gelegd.	  Ten	  tweede	  het	  
structurele	  karakter	  van	  de	  samenwerking.	  Ten	  derde,	  dat	  er	  in	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  
verder	  wordt	  gegaan	  dan	  sec	  overleg	  en	  informatie-­‐uitwisseling.	  Er	  wordt	  in	  afstemming	  met	  
verschillende	  betrokken	  disciplines	  en	  sectoren,	  en	  waar	  mogelijk	  ook	  in	  samenspraak	  met	  het	  
betreffende	  gezin	  een	  integraal,	  samenhangend	  plan	  van	  aanpak	  opgesteld.	  Daarna	  wordt	  een	  
behandeling	  ingezet	  door	  een	  team	  van	  professionals	  dat	  ook	  mandaat	  heeft	  om	  keuzes	  te	  
maken	  over	  de	  gezamenlijke	  invulling	  van	  de	  behandeling	  (hulpverlening	  en	  strafrecht)	  van	  een	  
casus.	  Er	  worden	  afspraken	  gemaakt	  over	  het	  beoogde	  effect	  en	  de	  uitvoering	  van	  de	  
behandeling	  en	  deze	  punten	  worden	  ook	  gemonitord.	  Waar	  nodig	  worden	  bijstellingen	  gedaan	  
om	  beter	  in	  te	  spelen	  op	  de	  behoefte	  en	  noodzaak	  die	  ontstaat	  binnen	  het	  gezin	  en	  de	  
ontwikkeling	  die	  daarin	  plaatsvindt.	  Er	  is	  dus	  sprake	  van	  het	  daadwerkelijk	  op	  elkaar	  afstemmen	  
van	  werkprocessen.	  Tot	  slot,	  een	  aantal	  initiatieven	  met	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  
incorporeren	  de	  inspraak	  en	  betrokkenheid	  van	  cliënten	  bij	  het	  bepalen	  van	  de	  in	  te	  zetten	  
behandeling	  en	  tijdens	  de	  uitvoering	  daarvan.	  Er	  wordt	  met	  het	  gezin	  gesproken	  in	  plaats	  van	  
over	  het	  gezin.	  De	  cliënten	  hebben	  daardoor	  een	  andere	  positie	  en	  betrokkenheid	  dan	  bij	  
regulier	  casusoverleg	  vaak	  het	  geval	  is.	  
De	  meerwaarde	  van	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  ten	  opzichte	  van	  regulier	  casusoverleg,	  is	  
overwegend	  gebaseerd	  op	  kwalitatieve	  evaluaties	  binnen	  de	  initiatieven.	  In	  twee	  initiatieven	  
wordt	  de	  werkwijze	  ook	  geëvalueerd	  onder	  cliënten.	  
Overdiagnostiek	  
Vier	  van	  de	  zes	  initiatieven	  geven	  aan	  dat	  overdiagnostiek	  bij	  hen	  niet	  voorkomt.	  Twee	  
initiatieven	  geven	  aan	  dat	  dit	  soms	  voorkomt.	  Dit	  is	  dan	  het	  gevolg	  van	  een	  academische	  aanpak	  
en	  het	  niet	  willen	  missen	  van	  eventuele	  mishandeling.	  De	  gevoeligheid	  van	  het	  
signaleringsinstrument	  voor	  kindermishandeling	  maakt	  dat	  zo	  min	  mogelijk	  gevallen	  gemist	  
worden,	  maar	  heeft	  als	  keerzijde	  dat	  er	  overdiagnostiek	  kan	  plaatsvinden.	  De	  initiatieven	  nemen	  
dat	  voor	  lief	  en	  leggen	  de	  prioriteit	  bij	  grondigheid	  van	  de	  diagnosefase.	  
Om	  overdiagnostiek	  te	  voorkomen,	  wordt	  zo	  lean	  mogelijk	  gewerkt,	  zo	  geven	  twee	  initiatieven	  
aan.	  Er	  wordt	  niets	  gedaan	  dat	  geen	  waarde	  toevoegt	  in	  hun	  ogen.	  Twee	  andere	  initiatieven	  
geven	  aan	  dat	  er	  soms	  in	  kleiner	  gezelschap	  wordt	  gediagnosticeerd,	  wat	  de	  kans	  op	  
overdiagnostiek	  verder	  beperkt,	  maar	  ook	  het	  risico	  met	  zich	  meebrengt	  dat	  er	  zaken	  gemist	  
worden.	  	  

62	  

Schending	  privacy	  ouders	  en	  kinderen	  
Hoewel	  uit	  naam	  van	  privacy,	  met	  name	  in	  de	  beginfases	  van	  een	  initiatief,	  nog	  vaak	  barrières	  
worden	  ervaren	  bij	  de	  uitwisseling	  van	  informatie,	  is	  het	  zeker	  niet	  wenselijk	  om	  standaard	  alle	  
beschikbare	  informatie	  te	  delen	  met	  de	  leden	  van	  het	  operationele	  team.	  Soms	  vormt	  het	  
uitblijven	  van	  toestemming	  van	  ouders	  hiervoor	  een	  belemmering	  voor	  de	  activiteiten	  die	  vanuit	  
het	  initiatief	  worden	  ontplooid.	  Het	  verkrijgen	  van	  toestemming	  van	  ouders	  -­‐	  voor	  bijvoorbeeld	  
het	  in	  gang	  zetten	  van	  behandeling,	  het	  voeren	  van	  gesprekken	  en	  het	  delen	  van	  informatie	  -­‐	  
blijft	  echter	  een	  aandachtspunt.	  	  
Initiatieven	  spelen	  hierop	  in	  door	  gezinnen	  te	  betrekken	  bij	  de	  casusoverleggen	  en	  hen	  zo	  mee	  
te	  nemen	  en	  inspraak	  te	  geven	  in	  het	  uitzetten	  en	  uitvoeren	  van	  de	  behandeling.	  Dat	  draagt	  in	  
positieve	  mate	  bij	  aan	  het	  verkrijgen	  van	  toestemming	  voor	  het	  uitwisselen	  van	  informatie	  
binnen	  de	  initiatieven.	  Andere	  initiatieven	  bespreken	  casussen	  anoniem	  en	  borgen	  zo	  de	  privacy	  
van	  kinderen	  en	  hun	  gezinsleden.	  
Drie	  initiatieven	  geven	  aan	  dat	  de	  privacy	  van	  kinderen	  en	  hun	  gezinsleven	  soms	  in	  het	  gedrang	  
komt.	  De	  dilemma’s	  zitten	  daarbij	  in	  de	  afweging	  van	  belangen.	  Wat	  weegt	  zwaarder:	  het	  belang	  
van	  het	  kind	  of	  het	  belang	  van	  de	  bescherming	  van	  de	  privacy	  van	  ouders?	  Dat	  is	  een	  moreel	  
dilemma	  waar	  professionals	  mee	  geconfronteerd	  worden.	  Met	  name	  in	  situaties	  waar	  er	  sprake	  
is	  van	  vechtscheidingen,	  is	  het	  verkrijgen	  van	  toestemming	  van	  beide	  ouders	  moeilijk	  en	  maken	  
professionals	  een	  eigen	  afweging.	  Wanneer	  blijkt	  dat	  een	  vermoeden	  van	  kindermishandeling	  
niet	  juist	  was,	  is	  de	  vraag	  al	  snel	  of	  er	  wel	  voldoende	  stevige	  gronden	  waren	  om	  informatie	  uit	  te	  
wisselen.	  De	  beslissing	  om	  dat	  te	  doen	  kan	  te	  snel	  genomen	  zijn.	  Twee	  initiatieven	  geven	  
hierover	  aan	  dat	  indien	  zich	  dit	  voordoet,	  zij	  dit	  risico	  nemen	  om	  geen	  gevallen	  van	  
mishandeling	  over	  het	  hoofd	  te	  zien.	  
Ook	  ervaren	  professionals	  dilemma’s	  over	  wat	  wel	  en	  niet	  uitgewisseld	  mag	  worden.	  Dat	  geldt	  
wanneer	  er	  geen	  toestemming	  is	  gegeven,	  maar	  ook	  indien	  die	  er	  wel	  is	  en	  gezinsleden	  niet	  zelf	  
aanwezig	  zijn	  bij	  de	  bespreking	  van	  hun	  casus.	  Partnerorganisaties	  kunnen	  doorvragen;	  het	  is	  
dan	  aan	  de	  professionals	  om	  een	  afweging	  te	  maken	  wat	  wel	  en	  niet	  te	  delen.	  Het	  belang	  van	  
het	  kind	  en	  diens	  gezinsleden	  moet	  daarbij	  steeds	  leidend	  zijn.	  Eén	  initiatief	  lost	  dat	  op	  door	  
achteraf	  een	  terugkoppeling	  te	  geven	  aan	  het	  gezin	  over	  de	  uitgewisselde	  informatie.	  

63	  

Dit	  levert	  het	  volgende	  beeld	  op	  van	  de	  mate	  waarin	  valkuilen	  bij	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  
van	  kindermishandeling	  worden	  omzeild:	  
Valkuil	  multidisciplinaire	  
aanpak	  kindermishandeling	  

Omzeilen	  de	  initiatieven	  deze	  valkuil?	  

Oordeel	  	  

Alle	  casussen	  multidisciplinair	  
aanpakken	  en	  daarmee	  een	  te	  
zwaar	  middel	  inzetten	  voor	  
minder	  complexe	  zaken	  

Ja	  	  

Wordt	  omzeild	  

Kost	  teveel	  capaciteit	  en	  geld:	  
balans	  tussen	  kosten-­‐baten	  is	  
niet	  goed	  

Blinde	  vlek	  
Baten	  worden	  gevoeld,	  maar	  er	  mist	  
onderbouwing	  en	  duidelijkheid	  over	  waar	  deze	  
liggen	  (bij	  cliënten,	  bij	  professionals,	  bij	  
organisaties	  achter	  professionals,	  bij	  het	  gehele	  
stelsel).	  Ook	  de	  doelmatigheid	  van	  initiatieven	  is	  
nog	  niet	  feitelijk	  onderbouwd.	  Op	  doelmatigheid	  
wordt	  nog	  nauwelijks	  gestuurd.	  

Vormt	  een	  risico	  

Multidisciplinaire	  aanpak	  als	  
super	  pilots,	  de	  reguliere	  keten	  
verbetert	  niet.	  Multidisciplinaire	  
aanpak	  wordt	  extra	  route	  door	  
de	  keten,	  weer	  een	  nieuw	  
construct	  in	  de	  jeugdzorg	  

Mogelijk/deels	  

Wordt	  
mogelijk/deels	  
omzeild	  

De	  multidisciplinaire	  aanpak	  
verzandt	  in	  het	  zoveelste	  
casusoverleg	  

Ja	  

Overdiagnostiek	  	  

Niet	  altijd	  

Schending	  privacy	  ouders	  en	  
kinderen	  

Niet	  altijd	  

De	  mate	  van	  multidisciplinariteit	  wordt	  aangepast	  
aan	  de	  casus	  

Brede	  doelgroep	  initiatieven	  en	  investering	  in	  
verankering	  aanpak	  in	  het	  bestaande	  jeugdstelsel	  
dragen	  hier	  positief	  bij.	  Investering	  moet	  zich	  
echter	  nog	  bewijzen.	  Ambitie	  om	  specifiek	  
expertisecentrum	  of	  -­‐netwerk	  te	  zijn	  voor	  
complexe	  casussen	  kan	  een	  extra	  route	  door	  de	  
keten	  betekenen,	  maar	  ook	  verbetering	  van	  het	  
stelsel	  wanneer	  een	  hiaat	  zou	  worden	  opgevuld	  

Wordt	  omzeild	  

De	  breedte	  in	  disciplines	  en	  sectoren,	  het	  
structurele	  karakter	  en	  het	  hebben	  van	  een	  
gezamenlijke	  werkwijze	  en	  aanpak	  onderscheidt	  
de	  initiatieven	  van	  andere	  casusoverleggen	  
Wordt	  niet	  altijd	  
Er	  wordt	  meer	  waarde	  gehecht	  aan	  het	  stellen	  van	   omzeild	  
een	  juiste	  diagnose,	  dan	  aan	  het	  uitsluiten	  van	  
overdiagnostiek	  
Professionals	  worstelen	  hiermee,	  maar	  hechten	  
meer	  waarde	  aan	  het	  handelen	  in	  het	  belang	  van	  
het	  kind	  

Wordt	  niet	  altijd	  
omzeild	  

Tabel	  21:	  mate	  waarin	  initiatieven	  valkuilen	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  weten	  te	  
omzeilen	  

64	  

4.6.4

Ontwikkelen	  van	  innovatieve	  nieuwe	  mogelijkheden	  door	  middel	  van	  een	  
multidisciplinaire	  aanpak	  
Omdat	  innovatie	  niet	  op	  voorhand	  kenbaar	  is,	  was	  het	  niet	  mogelijk	  om	  hiervoor	  ijkpunten	  vast	  
te	  stellen.	  Uit	  de	  verzamelde	  informatie	  rijst	  vooral	  het	  beeld	  dat	  de	  initiatieven	  werken	  aan	  
intensievere	  samenwerkingsvormen,	  verbetering	  van	  werkprocessen	  en	  een	  betere	  aansluiting	  
daarvan	  op	  elkaar,	  kruisbestuiving	  tussen	  professionals,	  organisaties	  en	  sectoren.	  De	  ervaren	  
meerwaarde	  van	  de	  aanpak	  zegt	  echter	  op	  zichzelf	  nog	  niets	  over	  het	  innovatieve	  karakter	  van	  
de	  aanpak.	  De	  ontwikkelde	  multidisciplinaire	  aanpakken	  lijken	  zich,	  op	  basis	  van	  de	  nu	  
beschikbare	  informatie,	  meer	  te	  karakteriseren	  als	  evolutionaire	  verbeteringen	  dan	  als	  een	  
revolutionaire	  innovatie.	  Dat	  is	  geen	  diskwalificatie.	  Innovatie	  is	  geen	  eigenstandig	  doel	  van	  de	  
onderzochte	  initiatieven.	  Verbeteren	  van	  de	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  is	  dat	  wel.	  
Innovatieve	  nieuwe	  
mogelijkheden	  van	  
multidisciplinaire	  aanpak	  
kindermishandeling	  

Ontwikkelen	  de	  initiatieven	  deze?	  

Niet	  gespecificeerd,	  niet	  naar	  voren	   Niet	  gebleken	  	  
gekomen	  uit	  onderzoek	  
De	  multidisciplinaire	  aanpakken	  zijn	  te	  
karakteriseren	  als	  evolutionaire	  
verbeteringen	  in	  de	  aanpak	  van	  
kindermishandeling,	  meer	  dan	  als	  een	  
revolutionaire	  innovatie	  

Oordeel	  	  

Is	  (nog)	  niet	  
zichtbaar	  
ontwikkeld,	  is	  ook	  
niet	  per	  definitie	  
de	  inzet	  van	  de	  
initiatieven	  

Tabel	  22:	  mate	  waarin	  initiatieven	  innovatieve	  mogelijkheden	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  weten	  te	  ontwikkelen	  

	  
	  

65	  

5.

CONCLUSIES	  	  
Op	  basis	  van	  de	  resultaten	  van	  twee	  onderzoeksronden	  naar	  de	  zes	  onderzochte	  initiatieven	  
waarin	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  wordt	  toegepast,	  zijn	  in	  	  
hoofdstuk	  4	  de	  onderzoeksvragen	  beantwoord.	  In	  dit	  laatste	  hoofdstuk	  formuleren	  we	  een	  
aantal	  overkoepelende	  conclusies.	  
1. De	  initiatieven	  met	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling	  hebben	  een	  
overeenkomstige	  kern	  
De	  zes	  onderzochte	  initiatieven,	  waarin	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  wordt	  toegepast,	  onderscheiden	  zich	  van	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  van	  
kindermishandeling.	  Deze	  multidisciplinaire	  initiatieven	  vertonen	  onderling	  
overeenkomsten.	  
Belangrijk	  onderscheid	  ten	  opzichte	  van	  de	  ‘klassieke’	  aanpak	  kindermishandeling	  en	  een	  
overeenkomstige	  kern	  van	  de	  verschillende	  regionale	  initiatieven,	  bestaat	  uit	  de	  
multisectorale	  en	  multidisciplinaire	  diagnose	  bij	  de	  start	  van	  de	  behandeling	  van	  een	  casus.	  
De	  term	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling	  is	  daarmee	  feitelijk	  te	  beperkt.	  Deze	  
vroegtijdige	  inzet	  van	  brede	  expertise	  vanuit	  zowel	  de	  hulpverlening,	  de	  medische	  sector,	  de	  
justitiële	  taakorganisaties	  als	  vanuit	  het	  gezin	  zelf,	  dient	  om	  tot	  een	  vollediger	  beeld	  van	  de	  
situatie	  van	  het	  kind	  en	  het	  gezin	  te	  komen.	  Op	  basis	  van	  de	  multisectorale,	  
multidisciplinaire	  analyse	  wordt	  vervolgens	  een	  integraal	  (behandel)plan	  opgesteld.	  Het	  met	  
mandaat	  gezamenlijk	  een	  diagnose	  en	  (behandel)plan	  opstellen,	  voorkomt	  dat	  
behandelingen	  vanuit	  verschillende	  sectoren	  of	  disciplines,	  of	  van	  verschillende	  gezinsleden,	  
elkaar	  doorkruisen	  of	  een	  storende	  overlap	  kennen.	  Met	  name	  het	  opbouwen	  van	  een	  
strafzaak	  enerzijds	  en	  het	  bieden	  van	  hulpverlening	  anderzijds	  kan	  op	  gespannen	  voet	  staan	  
met	  elkaar.	  De	  structurele	  afstemming	  en	  samenwerking	  geven	  de	  verschillende	  betrokken	  
sectoren	  en	  disciplines	  zicht	  op	  elkaars	  werkwijzen	  en	  biedt	  zode	  mogelijkheid	  om	  
gezamenlijk	  tot	  een	  optimaler,	  meer	  integraal	  werkproces	  te	  komen.	  De	  initiatieven	  geven	  
zo	  structureel	  invulling	  aan	  het	  uitgangspunt	  één	  gezin,	  één	  plan.	  	  
Gemeenschappelijke	  kenmerken	  van	  de	  initiatieven	  zijn	  verder,	  dat	  het	  opgestelde	  
(behandel)plan	  leidend	  blijft	  voor	  het	  verdere	  integrale	  traject	  dat	  een	  kind	  en	  het	  gezin	  
doorloopt	  en	  op	  de	  ontwikkelingen	  die	  zich	  binnen	  het	  gezinssysteem	  voordoen,	  wordt	  
aangepast,	  dat	  er	  uit	  de	  kring	  van	  betrokken	  organisaties	  een	  casemanager	  of	  regievoerder	  
is	  die	  het	  aanspreekpunt	  is	  voor	  betrokken	  professionals,	  het	  kind	  en	  het	  gezin	  en	  dat	  de	  
casussen	  langdurig	  worden	  gemonitord.	  Indien	  blijkt	  dat	  de	  ingezette	  aanpak	  niet	  het	  
beoogde	  effect	  heeft,	  komt	  een	  case	  opnieuw	  ter	  tafel	  in	  het	  multisectorale,	  
multidisciplinaire	  overleg.	  Het	  (behandel)plan	  wordt	  vervolgens	  in	  afstemming	  bijgesteld	  of	  
uitgebreid.	  
66	  

2. De	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling	  is	  geen	  uniforme	  aanpak	  
Ondanks	  een	  overeenkomstige	  kern,	  is	  er	  geen	  sprake	  van	  één	  uniforme	  multidisciplinaire	  
aanpak	  kindermishandeling.	  De	  zes	  initiatieven	  geven	  op	  een	  verschillende	  manier	  vorm	  aan	  
het	  stoppen	  en	  het	  beperken	  van	  de	  schade	  van	  kindermishandeling.	  
Deels	  komt	  dat	  doordat	  de	  initiatieven	  bottom-­‐up	  up	  ontstaan	  zijn	  vanuit	  verschillende	  
organisaties/sectoren	  met	  een	  eigen	  focus,	  een	  eigen	  doel	  en	  een	  daaraan	  verbonden	  
invulling	  van	  de	  organisatie	  van	  het	  initiatief.	  Een	  initiatief	  dat	  is	  gestart	  in	  de	  medische	  
context	  van	  een	  ziekenhuis,	  heeft	  andere	  accenten	  gelegd	  en	  andere	  doelen	  gesteld	  dan	  een	  
initiatief	  dat	  vanuit	  een	  jeugdzorginstelling	  is	  ontstaat.	  Maar	  daarmee	  zijn	  de	  verschillen	  
tussen	  de	  initiatieven	  nog	  niet	  volledig	  verklaard.	  Naast	  een	  verschil	  in	  
ontstaansgeschiedenis,	  bestaan	  er	  verschillende	  visies	  op	  wat	  een	  effectieve	  vormgeving	  
van	  een	  multisectoraal	  en	  multidisciplinair	  initiatief	  is.	  Met	  name	  de	  mate	  waarin	  
organisatorische	  integratie	  wordt	  nagestreefd,	  verschilt	  tussen	  de	  initiatieven.	  
Om	  de	  verschillende	  verschijningsvormen	  van	  de	  onderzochte	  initiatieven	  inzichtelijk	  te	  
maken,	  zijn	  de	  volgende	  varianten	  te	  onderscheiden:	  
	  
Twee	  varianten	  die	  hun	  oorsprong	  hebben	  in	  de	  jeugdhulpverlening	  en	  die	  gericht	  zijn	  op	  
diagnose	  en	  behandeling:	  
a. Nieuwe	  entiteit:	  een	  variant	  waarin	  de	  vertegenwoordigers	  van	  de	  samenwerkende	  
partijen	  in	  de	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  vergaand	  integreren	  en	  gezamenlijk	  een	  
nieuwe	  entiteit	  vormen	  van	  waaruit	  diagnose	  en	  behandeling	  georganiseerd	  en	  
geregisseerd	  worden.	  Het	  vormen	  van	  een	  nieuwe	  entiteit	  gaat	  gepaard	  met	  het	  werken	  
onder	  een	  eigen	  (merk)naam	  en	  vanuit	  een	  eigen	  locatie.	  
b. Netwerk	  van	  professionals:	  een	  variant	  waarin	  de	  vertegenwoordigers	  van	  de	  
samenwerkende	  partijen	  een	  netwerk	  vormen	  van	  professionals	  die	  vanuit	  hun	  eigen	  
organisatie	  opereren.	  Deze	  variant	  kenmerkt	  zich	  juist	  door	  afwezigheid	  van	  een	  eigen	  
fysieke	  plek	  of	  vast	  team	  van	  medewerkers.	  Casussen	  doorlopen	  in	  eerste	  instantie	  geen	  
multidisciplinair	  traject.	  Het	  netwerk	  wordt	  geactiveerd	  wanneer	  het	  bestaande	  
hulpverleningsstelsel	  onvoldoende	  verbetering	  in	  de	  situatie	  van	  een	  kind	  (outcome)	  
bereikt	  of	  wanneer	  organisaties	  of	  professionals,	  die	  zich	  bezighouden	  met	  een	  casus,	  
vastlopen.	  Wanneer	  dat	  het	  geval	  is,	  wordt	  via	  het	  netwerk	  additionele	  expertise	  
opgeschakeld.	  Er	  wordt	  een	  multisectorale,	  multidisciplinaire	  bespreking	  genorganiseerd	  
waarin	  een	  analyse	  wordt	  uitgevoerd	  van	  de	  situatie	  in	  het	  gezinssysteem.	  Op	  basis	  van	  
de	  uitkomsten	  wordt	  bepaald	  hoe	  nu	  in	  samenhang	  datgene	  kan	  worden	  gedaan	  dat	  
nodig	  is.	  Voor	  een	  goed	  functioneren	  van	  deze	  variant	  is	  het	  nodig	  dat	  de	  visie	  en	  de	  
daaruit	  voortkomende	  werkwijze	  in	  de	  hoofden	  van	  alle	  betrokken	  professionals	  zit	  en	  
dat	  deze	  wordt	  bewaakt.	  Gezamenlijke	  expertisebevordering	  is	  nodig	  voor	  het	  
versterken	  van	  het	  netwerk.	  
	  
67	  

Een	  variant	  die	  haar	  oorsprong	  heeft	  in	  de	  medische	  sector	  (ziekenhuis):	  
c. De	  vertegenwoordigers	  van	  de	  samenwerkende	  partijen	  richten	  zich	  primair	  op	  
diagnostiek	  en	  het	  ontwikkelen,	  verspreiden	  en	  hanteren	  van	  (medische)	  
diagnosestandaarden.	  Het	  daarmee	  ondersteunen	  van	  (medische)	  professionals	  in	  het	  
op	  passende	  wijze	  omgaan	  met	  casussen	  waarin	  (een	  vermoeden	  van)	  
kindermishandeling	  aan	  de	  orde	  is,	  is	  een	  hoofddoel.	  Dergelijke	  initiatieven	  zijn	  te	  zien	  
als	  expertisecentrum,	  van	  waaruit	  ook	  behandeling	  kan	  worden	  georganiseerd.	  
Belangrijke	  opgave	  waaraan	  gewerkt	  wordt	  is	  het	  vaststellen	  of	  vermoedens	  van	  
kindermishandeling	  als	  dan	  niet	  terecht	  zijn	  en	  het	  in	  kaart	  brengen	  van	  de	  eventuele	  
mishandeling.	  Dit	  is	  zowel	  van	  belang	  voor	  een	  eventuele	  op	  te	  bouwen	  strafzaak	  als	  
voor	  het	  organiseren	  van	  de	  juiste	  hulpverlening	  en	  behandeling.	  De	  uitvoering	  van	  de	  
behandeling	  die	  past	  bij	  de	  vastgestelde	  mishandeling,	  wordt	  deels	  overgelaten	  aan	  
ketenpartners	  maar	  kan	  ook	  binnen	  het	  initiatief	  worden	  ingevuld.	  Eventueel	  benodigde	  
medische	  behandeling	  vindt	  daarbij	  uiteraard	  plaats	  in	  het	  ziekenhuis	  waar	  het	  initiatief	  
haar	  basis	  heeft.	  De	  nadruk	  op	  diagnose	  en	  de	  sectororiëntatie	  onderscheidt	  dit	  type	  
initiatieven	  van	  de	  anderen.	  Vanwege	  die	  focus	  zijn	  de	  lijnen	  van	  een	  dergelijk	  initiatief	  
met	  allerhande	  vindplaatsen	  en	  partijen	  waar	  vermoedens	  van	  kindermishandeling	  leven	  
(naast	  het	  AM(H)K	  ook	  kinderopvang	  en	  scholen	  bijvoorbeeld)	  stevig.	  	  
	  
De	  eerste	  twee	  varianten	  vormen	  uitersten	  van	  het	  spectrum	  voor	  wat	  betreft	  de	  mate	  van	  
organisatorische	  integratie	  die	  wordt	  nagestreefd.	  De	  onderzochte	  initiatieven	  bevinden	  
zich	  binnen	  dit	  spectrum.	  De	  derde	  variant	  laat	  ten	  opzichte	  van	  de	  eerste	  twee	  zien	  dat	  een	  
basis	  in	  een	  specifieke	  sector	  voor	  een	  eigen	  inkleuring	  van	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  
kindermishandeling	  zorgt.	  
	  
De	  opgave	  voor	  gemeenten	  die	  een	  multisectorale	  en	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  overwegen,	  is	  om	  na	  te	  gaan	  welke	  organisatievorm	  het	  beste	  past	  bij	  
de	  doelen	  die	  zij	  zich	  stellen.	  
	  
3. De	  functie	  van	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  is	  tweeledig:	  
verbeteren	  van	  het	  bestaande	  stelsel	  en	  specialistische	  aanvulling	  voor	  complexe	  casussen	  
De	  functie	  die	  de	  onderzochte	  regionale	  initiatieven	  willen	  vervullen	  binnen	  het	  stelsel	  voor	  
jeugd	  is	  tweeledig.	  Enerzijds	  is	  er	  de	  ambitie	  om	  bestaande,	  specialistische	  expertise	  samen	  
te	  brengen	  ten	  behoeve	  van	  de	  aanpak	  van	  de	  meest	  complexe	  casussen.	  De	  
multidisciplinaire	  aanpak	  is	  dan	  een	  aanvulling	  op	  het	  bestaande	  aanbod	  bij	  
kindermishandeling.	  Bij	  deze	  invulling	  zou	  een	  strikte	  selectie	  van	  uitsluitend	  complexe	  
casussen	  passen.	  Daarvan	  is	  nu	  nog	  geen	  sprake,	  zo	  blijkt	  uit	  de	  selectiecriteria	  voor	  het	  
oppakken	  van	  de	  casussen	  die	  de	  initiatieven	  hanteren.	  	  

68	  

Anderzijds	  wordt	  er	  binnen	  de	  initiatieven	  gewerkt	  aan	  het	  ontwikkelen	  van	  integrale,	  
gezamenlijke	  werkwijzen	  ten	  behoeve	  van	  het	  verbeteren	  dan	  wel	  het	  vervangen	  van	  het	  
bestaande	  aanbod.	  De	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  bouwt	  voort	  op	  
kennis,	  expertise	  en	  protocollen	  die	  beschikbaar	  zijn.	  Op	  basis	  van	  wat	  er	  is,	  wordt	  een	  
integrale,	  systeemgerichte,	  multidisciplinaire	  en	  multisectorale	  aanpak	  uitgewerkt	  en	  
beproefd.	  Na	  verloop	  van	  tijd	  kan	  deze	  tot	  het	  reguliere	  aanbod	  gaan	  behoren.	  
Beide	  ambities	  sluiten	  elkaar	  niet	  uit.	  Sterker	  nog,	  een	  specialistische	  aanvulling	  voor	  
specifieke	  casussen	  kan	  een	  verbetering	  van	  het	  bestaande	  stelsel	  betekenen.	  Evenzo	  kan	  
de	  wens	  om	  het	  bestaande	  stelsel	  te	  verbeteren	  geconcretiseerd	  worden	  in	  de	  vormgeving	  
van	  een	  specifieke	  aanvulling	  daarop.	  Zo	  kan	  er	  een	  cyclisch	  proces	  ontstaan	  van	  verbeteren	  
en	  aanvullen	  van	  het	  bestaande	  stelsel.	  Het	  nastreven	  van	  een	  tweeledige	  ambitie	  ten	  
aanzien	  van	  de	  te	  vervullen	  functie	  in	  het	  stelsel,	  kan	  echter	  met	  name	  in	  de	  beginfasen	  van	  
de	  initiatieven	  de	  stap	  naar	  een	  meer	  doeltreffende	  en	  doelmatige	  inzet	  van	  de	  
multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  compliceren.	  Het	  zijn	  immers	  twee	  
verschillende	  stippen	  op	  de	  horizon,	  met	  eigen	  doelstellingen	  en	  organisatievereisten.	  Dat	  
zal	  met	  name	  het	  geval	  zijn	  wanneer	  het	  doel	  waarmee	  een	  initiatief	  wordt	  opgericht	  
onvoldoende	  scherp	  is	  geformuleerd.	  
4. Het	  oordeel	  over	  de	  meerwaarde	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  is	  positief,	  maar	  er	  is	  
een	  witte	  vlek	  ten	  aanzien	  van	  de	  doelmatigheid	  
Op	  basis	  van	  de	  mate	  waarin	  initiatieven	  er	  in	  slagen	  om	  knelpunten	  van	  de	  ‘klassieke’	  
aanpak	  op	  te	  lossen,	  sterke	  punten	  daarvan	  vast	  te	  houden,	  valkuilen	  van	  een	  
multidisciplinaire	  aanpak	  te	  omzeilen	  en	  innovatieve	  mogelijkheden	  daarvan	  te	  ontwikkelen,	  
kan	  worden	  gesteld	  dat	  er	  sprake	  is	  van	  meerwaarde.	  Hoewel	  de	  balans	  van	  deze	  vier	  
elementen	  samen	  positief	  is,	  zijn	  er	  met	  name	  vraagtekens	  te	  plaatsen	  bij	  de	  mate	  waarin	  
initiatieven	  er	  in	  slagen	  de	  valkuilen	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  te	  omzeilen.	  
Het	  gebrek	  aan	  informatie	  over	  de	  doelmatigheid	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  
kindermishandeling	  vormt	  een	  belangrijke	  witte	  vlek.	  Alle	  initiatieven	  geven	  aan	  baten	  van	  
een	  multidisciplinaire	  aanpak	  te	  ervaren,	  maar	  een	  feitelijke	  onderbouwing	  van	  een	  
gunstige	  balans	  tussen	  kosten	  en	  baten	  ontbreekt	  nog.	  Hoewel	  het	  begrijpelijk	  en	  ook	  
wenselijk	  is	  dat	  een	  initiatief	  ontwikkeltijd	  ‘onder	  de	  radar’	  krijgt,	  is	  zicht	  op	  de	  
doelmatigheid	  van	  de	  aanpak,	  natuurlijk	  in	  relatie	  tot	  de	  doeltreffendheid,	  wenselijk	  voor	  de	  
gerichte	  doorontwikkeling	  en	  toepassing	  van	  de	  multisectorale	  en	  multidisciplinaire	  aanpak	  
kindermishandeling.	  Het	  gebrek	  aan	  inzicht	  in	  de	  doelmatigheid,	  zorgt	  ervoor	  dat	  er	  nog	  
onvoldoende	  gestuurd	  kan	  worden	  door	  de	  initiatieven	  zelf	  en	  daarnaast	  dat	  er	  geen	  
(politieke)	  afweging	  kan	  plaatsvinden	  over	  beleid	  en	  inzet	  van	  middelen.	  Beleidsmakers,	  
financiers	  en	  betrokken	  partnerorganisaties	  zullen	  daar	  in	  toenemende	  mate	  behoefte	  aan	  
krijgen	  zo	  is	  de	  verwachting.	  Vanuit	  de	  initiatieven	  ligt	  hier	  een	  hulpvraag.	  Zij	  hebben	  
behoefte	  aan	  handvatten	  bij	  het	  inzichtelijk	  maken	  van	  hun	  business	  case.	  
69	  

70	  

5. Het	  realiseren	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling	  vergt	  het	  
ondergeschikt	  maken	  van	  eigen	  organisatiedoelen	  en	  werkwijzen	  aan	  een	  gezamenlijke	  
visie	  en	  aanpak	  
Het	  realiseren	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  betekent	  primair	  
een	  doorbraak	  in	  procesmatig	  opzicht.	  Er	  wordt	  door	  de	  initiatieven	  ingezet	  op	  het	  
optimaliseren	  van	  de	  samenwerking	  tussen	  professionals	  en	  de	  organisaties	  en	  sectoren	  
waaruit	  deze	  afkomstig	  zijn.	  Effect	  hiervan	  is	  dat	  er	  van	  outputgerichtheid	  overgegaan	  wordt	  
naar	  outcomegericht	  werken.	  Niet	  alleen	  binnen	  de	  hulpverlening,	  maar	  ook	  met	  de	  
medische	  sector	  en	  de	  justitiële	  taakorganisaties.	  Leidraad	  voor	  deze	  optimalisatie	  is	  een	  
gezamenlijke	  visie	  op	  de	  aanpak	  van	  kindermishandeling.	  Het	  ontwikkelen	  van	  een	  
gezamenlijke	  visie	  als	  startpunt	  voor	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  is	  kenmerkend	  voor	  de	  
initiatieven.	  
De	  aanpak	  van	  casussen	  richt	  zich	  vervolgens	  op	  de	  integratie	  van	  verschillende	  werkwijzen	  
van	  betrokken	  disciplines	  en	  sectoren.	  Hierdoor	  ontstaat	  inzicht	  in	  hoe	  de	  partners	  kijken	  
naar	  en	  omgaan	  met	  een	  casus,	  kunnen	  de	  verschillende	  werkwijzen	  op	  elkaar	  worden	  
afgestemd,	  kunnen	  eventuele	  doublures	  worden	  weggelaten,	  waardoor	  een	  meer	  optimale	  
en	  meer	  gestroomlijnde	  behandeling	  (hulpverlening	  en	  strafrecht)	  van	  casussen	  kan	  
plaatsvinden.	  Dat	  integratieve	  karakter	  van	  de	  aanpak	  kan	  een	  belangrijke	  meerwaarde	  zijn	  
gezien	  de	  grote	  variatie	  in	  werkwijze	  binnen	  en	  ‘routes’	  door	  het	  stelsel	  van	  zorg	  voor	  jeugd.	  
De	  verwachtingen	  van	  een	  multidisciplinaire	  aanpak	  zijn	  dan	  ook	  hoog.	  Om	  die	  
verwachtingen	  waar	  te	  maken,	  moeten	  professionals	  en	  de	  organisaties	  achter	  hen,	  bereid	  
zijn	  om	  wellicht	  al	  lang	  bestaande	  processen	  te	  herzien,	  bestaande	  routines	  los	  te	  laten	  en	  
financieringsstromen	  anders	  te	  laten	  lopen.	  Het	  baanbrekende	  van	  de	  aanpak	  zit	  in	  de	  
ingrijpende	  ontwikkeling	  die	  de	  organisaties	  achter	  de	  initiatiefnemers	  door	  moeten	  maken.	  
Daar	  ligt	  een	  belangrijke	  en	  forse	  opgave	  voor	  de	  bestaande	  en	  nieuw	  te	  ontwikkelen	  
initiatieven.	  
In	  de	  titel	  van	  de	  tussenrapportage	  van	  het	  onderzoek	  uit	  mei	  2013,	  werd	  de	  vraag	  
opgeworpen:	  Een	  multidisciplinaire	  aanpak	  kindermishandeling:	  revolutie	  of	  evolutie?	  
Kijkend	  naar	  de	  initiatieven,	  is	  er	  eerder	  sprake	  van	  een	  geleidelijke	  ontwikkeling,	  het	  
verbeteren	  van	  het	  bestaande	  stelsel,	  dan	  van	  een	  revolutionaire	  omwenteling.	  Maar	  omdat	  
de	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  een	  taai	  vraagstuk	  is	  en	  ook	  de	  multidisciplinaire	  aanpak	  
zelf	  een	  taai	  proces,	  vraagt	  het	  zetten	  van	  een	  ‘evolutionaire’	  stap	  vooruit,	  wel	  om	  een	  
‘revolutionaire’	  kracht.	  
Een	  multidisciplinaire	  aanpak:	  ‘wicked	  answer	  to	  a	  wicked	  problem’.	  
	  
	  
	  

71	  

6.

BIJLAGEN	  

6.1

Ontwikkelgroep	  onderzoeksinstrumentarium	  en	  klankbordgroep	  onderzoek	  
Vertegenwoordigers	  van	  de	  zes	  onderzochte	  initiatieven	  
•
Janet	  van	  Bavel,	  Multidisciplinair	  Centrum	  aanpak	  kindermishandeling	  Kennemerland;	  
•
Anneke	  Jelsma,	  Multidisciplinair	  Centrum	  Kindermishandeling	  Friesland;	  
•
Rian	  Teeuw,	  Transmuraal	  Academisch	  Samenwerkingsverband	  Kindermishandeling	  (TASK)	  
Amsterdam;	  	  
•
Ria	  Andrews,	  Het	  Veilig	  Verderteam	  Den	  Haag;	  
•
Anita	  Kraak	  en	  Justine	  Theunissen	  (tot	  1	  juni	  2013),	  Intersectorale	  Aanpak	  Van	  
Kindermishandeling	  in	  Gelderland;	  
•
Elise	  van	  de	  Putte,	  het	  Multidisciplinaire	  Kindermishandelingsteam	  Wilhelmina	  
Kinderziekenhuis	  Utrecht	  (KMT).	  
	  
Deelnemers	  uit	  het	  veld	  van	  betrokkenen	  
•
Jan	  Dirk	  Sprokkereef,	  Jeugdzorg	  Nederland;	  
•
Mariëtte	  Christophe,	  programmaleider	  landelijk	  programma	  Huiselijk	  Geweld	  en	  de	  
politietaak;	  
•
Gertrude	  van	  Driesten,	  senior	  beleidsmedewerker	  Jeugd,	  Vereniging	  Nederlandse	  
Gemeenten;	  
•
Tineke	  Stikker,	  juridisch	  adviseur,	  GGZ	  Nederland;	  
•
Anja	  Zantinge,	  Ministerie	  van	  Volksgezondheid,	  Welzijn	  en	  Sport	  (VWS);	  
•
Victoria	  Jaberi,	  Ministerie	  van	  Veiligheid	  en	  Justitie	  (VenJ).	  
	  
Begeleiding	  programma	  Effectief	  Werken	  in	  de	  Jeugdsector	  
•
Vicky	  Verschoor,	  ZonMw.	  

6.2

Respondenten	  partnerorganisaties	  
De	  zes	  projectleiders	  zijn	  ieder	  uitgenodigd	  om	  zelf	  vijf	  personen	  te	  selecteren	  die	  een	  actieve	  
rol	  hebben	  in	  en/of	  rond	  het	  initiatief	  en	  die	  op	  een	  realistische	  en	  constructieve	  manier	  het	  
beeld	  uit	  de	  hoofdvragenlijst	  kunnen	  aanvullen.	  Daarbij	  zijn	  de	  projectleiders	  gevraagd	  om	  
hierin	  diversiteit	  na	  te	  streven	  en	  te	  denken	  aan	  mensen	  die	  afkomstig	  zijn	  uit	  verschillende	  
disciplines,	  die	  opereren	  op	  verschillende	  niveaus	  en	  verschillende	  rollen	  vervullen	  binnen	  het	  
initiatief.	  Dit	  om	  verschillende	  gezichtspunten	  mee	  te	  nemen	  in	  het	  onderzoek	  en	  daarmee	  een	  
completer	  beeld	  van	  de	  initiatieven	  te	  krijgen.	  
72	  

Om	  een	  beeld	  te	  geven	  van	  het	  profiel	  van	  de	  aanvullende	  respondenten	  die	  in	  de	  tweede	  
onderzoeksronde	  hebben	  geparticipeerd,	  hierna	  enkele	  specificaties.	  
	  
De	  rol	  die	  de	  respondenten	  binnen	  hun	  eigen	  organisatie	  vervullen:	  
-­‐ 8	  respondenten	  zijn	  manager/leidinggevende	  van	  een	  afdeling	  of	  team;	  
-­‐ 4	  respondenten	  hebben	  een	  staffunctie;	  
-­‐ 12	  respondenten	  zijn	  uitvoerder	  in	  het	  primaire	  proces.	  
	  
Respondenten	  zijn	  afkomstig	  uit	  de	  volgende	  organisaties:	  
-­‐ 2	  respondenten	  werken	  voor	  een	  gemeente;	  
-­‐ 3	  respondenten	  werken	  voor	  maatschappelijk	  werk;	  
-­‐ 5	  respondenten	  werken	  voor	  een	  organisatie	  voor	  gezondheidszorg;	  
-­‐ 6	  respondenten	  werken	  voor	  een	  organisatie	  voor	  hulpverlening;	  
-­‐ 2	  respondenten	  werken	  voor	  de	  politie;	  
-­‐ 2	  respondenten	  werken	  in	  een	  organisatie	  voor	  volwassenenzorg;	  
-­‐ 3	  respondenten	  werken	  voor	  een	  AMK;	  
-­‐ 1	  respondent	  werkt	  voor	  de	  Raad	  voor	  de	  Kinderbescherming.	  
	  
De	  rol	  die	  de	  respondenten	  binnen	  het	  initiatief	  vervullen	  is	  de	  volgende:	  
-­‐ 3	  respondenten	  zijn	  lid	  van	  het	  sturend	  orgaan/de	  stuurgroep	  van	  het	  initiatief;	  
-­‐ 17	  respondenten	  zijn	  professional/uitvoerder	  binnen	  het	  initiatief;	  
-­‐ 4	  respondenten	  hebben	  een	  andere	  functie,	  namelijk:	  
• lid	  van	  het	  managementteam,	  afwisselend	  met	  uitvoerder	  casusoverleg;	  
• lid	  van	  een	  kerngroep	  professionals	  (2x);	  
• beleidsadviseur	  huiselijk	  geweld	  vanuit	  betrokken	  gemeente	  (2x).	  

6.3

Gebruikte	  literatuur	  
-­‐
-­‐
-­‐
-­‐

-­‐
-­‐

Algemene	  Rekenkamer	  (2008).	  Ketenbesef	  op	  de	  werkvloer.	  ’s-­‐Gravenhage:	  Sdu	  Uitgevers;	  
Delden,	  van	  P.J.	  (2010).	  Ketensamenwerking:	  interne	  krachten	  bepalen	  het	  externe	  resultaat.	  
M&O	  nummer	  3	  -­‐	  2010;	  
Gezondheidsraad	  (2011).	  Behandeling	  van	  de	  gevolgen	  van	  kindermishandeling;	  
Integraal	  Toezicht	  Jeugdzaken	  (2009).	  Werkende	  ketens?	  Metarapportage	  Integraal	  Toezicht	  
Jeugdzaken	  2009	  over	  zes	  onderzoeken	  naar	  ketensamenwerking.	  Utrecht:	  Integraal	  
Toezicht	  Jeugdzaken.	  	  
Het	  Kinderrechtencollectief	  (2011).	  De	  aanpak	  van	  kindermishandeling	  in	  Nederland,	  
knelpunten	  en	  aanbevelingen.	  
Nederlands	  Jeugdinstituut	  (2012).	  Overzicht	  Jeugdsector.	  Beter	  samenwerken.	  Geraadpleegd	  
via	  http://www.nji.nl/eCache/DEF/1/18/192.html	  
73	  

-­‐
-­‐

Nederlands	  Jeugdinstituut,	  Ingrid	  ten	  berge	  e.a.	  (2012).	  Stoppen	  en	  helpen,	  een	  adequaat	  
antwoord	  op	  kindermishandeling;	  
Zijden,	  Q.	  van	  der	  &	  Diephuis,	  K.	  (2012).	  Handreiking	  Integrale	  Zorg,	  Samenwerken	  rond	  
jeugd	  met	  meervoudige	  problematiek	  en	  hun	  gezin.	  

	  
	  
	  
	  
	  
	  

74