Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

33 628

Forensische zorg

Nr. 61

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 juni 2019
Op 25 april heeft u mij verzocht om een reactie op de brief van de heer
J.Th.M. P. d.d. 2 april 2019 inzake misstanden binnen de forensische zorg.
Dit naar aanleiding van een ernstig geweldsincident in de van Mesdagkliniek, waar zijn zoon als behandelaar bij betrokken is geweest. Hiermee
kom ik aan dit verzoek tegemoet.
Voordat ik in ga op de onderwerpen die de heer P. in zijn brief noemt, wil
ik stilstaan bij de impact van dit geweldsincident. De heer P. geeft in zijn
brief aan dat zijn zoon hier nog dagelijks fysieke en mentale klachten van
ondervindt. Ook voor familieleden en vrienden is dit een ingrijpende
gebeurtenis. Ik ben het met de heer P. eens dat we er alles aan moeten
doen om dit soort incidenten te voorkomen. Ik wil hier dan ook nogmaals
benadrukken dat geweld tegen behandelaren en hulpverleners onacceptabel is.
Van 2006 tot en met 2016 is onder leiding van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, het programma Veilige Publieke Taak
(VPT) uitgevoerd dat als doel had het verminderen van het aantal
agressie- en geweldsdelicten tegen werknemers met een publieke taak.
Uw Kamer heeft de evaluatie van dit programma en de begeleidende brief
op 19 december 2017 van de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties ontvangen.1 Het Ministerie van VWS heeft het
VPT-programma ondersteund met het actieplan «Veilig werken in de Zorg
(2012–2016)». Er zijn 800 instellingen financieel ondersteund met geld
voor hun eigen anti-agressiemaatregelen. Met de campagne «duidelijk
over agressie» en de bijbehorende website is bijgedragen aan het
bewerkstelligen van een blijvende cultuuromslag in de zorg: agressie is
nooit acceptabel en men komt altijd in actie na een incident. In de
arbocatalogus ggz2 staat beschreven welke maatregelen werkgevers en
werknemers kunnen nemen om agressie zo veel als mogelijk te
1
2

kst-33628-61
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 28 684, nr. 513.
https://www.gezondenveiligwerken.nl/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 628, nr. 61

1

voorkomen. Op 5 juni jl. is een werksessie gehouden met diverse partijen
uit de zorg over agressie en seksuele intimidatie in de zorg, als basis voor
vervolgstappen.
De heer P. stelt in zijn brief verschillende punten aan de orde, waar ik
hieronder op in zal gaan: veiligheid binnen de Tbs-klinieken en risicoinschatting, nazorg voor personeel na incidenten (inclusief aansprakelijkheidsprocedures), de controle op verdovende middelen, het melden van
incidenten en de rol van de Inspectie Justitie en Veiligheid (IJenV) en de
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).
Veiligheid binnen de TBS-klinieken en risico-inschatting
De heer P. stelt in zijn brief dat de bescherming van medewerkers en
hulpverleners binnen de TBS klinieken beter kan en moet. Dat onderschrijf
ik. Juist in de sector forensische zorg is het van belang dat professionals
zich beschermd weten, zodat zij zich volledig kunnen richten op de
behandeling van patiënten en het verminderen van recidive. De afgelopen
periode heb ik daarom geïnvesteerd in maatregelen om de kwaliteit en
veiligheid binnen de forensische zorg op peil te brengen.
In juli 2018 heb ik met GGZ Nederland (GGZ NL), de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) en de Federatie Opvang (FO) de Meerjarenovereenkomst Forensische Zorg (2018–2021) getekend. 3 In deze overeenkomst staan afspraken om de werkdruk te verlagen en de veiligheid te
vergroten. Hiervoor is in totaal 28,5 miljoen euro beschikbaar gesteld. De
Taskforce Kwaliteit en Veiligheid in de Forensische Zorg zet zich onder
andere in voor de ontwikkeling van een opleidingsprogramma dat
toegankelijk is voor alle forensische zorgaanbieders. In deze opleidingen
krijgen veiligheid, het werken met risicotaxaties en het herkennen van
risicofactoren een belangrijke plek. Daarnaast start binnenkort een
arbeidsmarktaanpak, als onderdeel van behoud en werving van
personeel.
Nazorg voor personeel na incidenten
In zijn brief geeft de heer P. aan dat zijn zoon ernstig letsel heeft
opgelopen als gevolg van het geweldsincident en nog dagelijks kampt
met de gevolgen hiervan. Het is wrang dat juist iemand die zich inzet voor
de behandeling van deze categorie patiënten slachtoffer wordt van
geweld. Ik leef mee met het slachtoffer en de familie.
Volgens de heer P. zijn de medische hulp en de nazorg voor zijn zoon
tekort geschoten. Bij incidenten kan een kliniek terugvallen op de interne
medische dienst voor patiëntenzorg of de reguliere hulpverlening
inschakelen. In dit geval is de zoon naar het ziekenhuis overgebracht.
Daarnaast is in iedere kliniek collegiale opvang beschikbaar. Dit is een
team van speciaal opgeleide medewerkers dat de eerste nazorg na een
incident op zich neemt. Afhankelijk van de ernst van het incident kan een
kliniek in aansluiting op deze eerste nazorg externe expertise inschakelen.
Dat laatste is in dit geval ook gebeurd.
De kliniek heeft het nazorgbeleid inmiddels aangescherpt, onder andere
door hier meer personeel voor beschikbaar te stellen. 4
Uit de brief begrijp ik dat er op dit moment een letselschadeprocedure
loopt die als zeer belastend wordt ervaren voor de zoon. Ik kan mij dat
3
4

Kamerstuk 33 628, nr. 34.
Na calamiteiten wordt in elke TBS-kliniek een incidentanalyse opgesteld. De kliniek volgt de
aanbevelingen uit die analyse op en rapporteert hierover aan de betreffende inspectie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 628, nr. 61

2

goed voorstellen. De heer P. doet een aantal voorstellen om de afwikkeling
van de aansprakelijkheid bij dit soort incidenten anders te regelen.
Particuliere zorgaanbieders zijn zelf verantwoordelijk voor goed werkgeverschap en hebben een eigen zorgplicht voor medewerkers. Dat betekent
dat het niet aan de Staat maar aan deze klinieken zelf is om regelingen te
treffen rondom zaken als aansprakelijkheid en rechtsbijstand. Voor de
aansprakelijkheid geldt vervolgens dat zaken worden afgewikkeld volgens
de betreffende verzekeringsvoorwaarden. Omdat ik begrijp dat dergelijke
procedures belastend kunnen zijn voor medewerkers, heb ik de Taskforce
Veiligheid en Kwaliteit gevraagd of zij het veld willen bevragen naar hun
ervaringen hiermee. Als blijkt dat dit een breder ervaren probleem is, zal
ik met het veld bespreken wat verbetermogelijkheden zijn.
De controle op verdovende middelen
Ik ben het niet eens met de heer P. dat gebruik van en handel in verdovende middelen binnen tbs-klinieken geaccepteerd wordt. De IJenV heeft
hier recent onderzoek naar gedaan en monitort de daaruit voortkomende
verbetermaatregelen via regulier toezicht. Uit het laatste onderzoek naar
contrabande in Forensisch Psychiatrische Centra (FPC’s) bleek dat deze
substantieel hebben geïnvesteerd in het verbeteren en het verkleinen van
de risicos. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het aanbrengen van meer
hekwerken, camera’s en detectiesystemen.5
In de Meerjarenovereenkomst FZ is afgesproken dat partijen hun
activiteiten rond het terugdringen van contrabande in klinieken continueren. Daarnaast wordt de grondslag voor het opstellen van huisregels
in het besluit rechtspositieregeling BOPZ verruimd, waardoor klinische
forensische zorgaanbieders in staat worden gesteld de controle op
contrabande scherper vorm te geven.
Melden van incidenten en de rol van de Inspecties
De heer P. stelt vraagtekens bij en doet suggesties voor het toezicht op de
tbs-klinieken. Ik ben van mening dat in het huidige stelsel voldoende
waarborgen zijn ingebouwd voor het toezicht op de instellingen voor
forensische zorg en een snelle en onafhankelijke afwikkeling van
incidenten.
Het toezicht op de forensische zorg wordt uitgeoefend door de IGJ en de
IJenV. Beide inspecties werken hierbij nauw samen.
Calamiteiten en ernstige geweldsincidenten dienen te worden gemeld en
in eerste instantie door de instellingen zelf te worden onderzocht. Iedere
melding wordt door de Inspecties serieus genomen, waarbij er geen
onderscheid wordt gemaakt in ernst of een al dan niet fatale afloop. Ook
meldingen van niet-fatale incidenten worden dus in behandeling
genomen. Als een melding daar aanleiding toe geeft, volgen de Inspecties
de verbetermaatregelen die de kliniek neemt naar aanleiding van het
incident.
In specifieke gevallen zullen de Inspecties zelf een incidentonderzoek
starten, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van maatschappelijke onrust of
structurele problematiek. De Inspecties gaan structureel na of aanbevelingen uit eerder onderzoek zijn opgevolgd.
Zonder op de details van deze zaak in te gaan, heb ik van beide Inspecties
vernomen dat zij geen aanleiding zien voor eigen onderzoek in deze zaak.
5

Kamerstuk 29 452, nr. 211

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 628, nr. 61

3

De IJenV volgt de voortgang van de verbetermaatregelen, door zich op
verschillende momenten op de hoogte te laten stellen over de voortgang
van de verbetermaatregelen.
Tot slot
De heer P. vraagt terecht aandacht voor veiligheid in de forensische zorg.
Ik waardeer de betrokkenheid die uit zijn brief spreekt. De forensische zorg
speelt een belangrijke rol in de veiligheid van de samenleving. Ik verwacht
dat met de hierboven genoemde maatregelen uit de Meerjarenovereenkomst de randvoorwaarden op peil worden gebracht, waardoor
medewerkers in de forensische zorg hun werk veilig kunnen uitvoeren.
Gezamenlijk moeten we zien te voorkomen dat medewerkers in de
forensische zorg slachtoffer worden van geweld, met alle gevolgen van
dien.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 628, nr. 61

4