Discriminatie in de wervings- en
selectiefase
Resultaten van ‘virtuele’ praktijktests

Zoetermeer, 1 juni 2015
De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of
teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan
mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke
vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na
schriftelijke toestemming van Panteia. Panteia aanvaardt geen aansprakelijkheid voor
drukfouten en/of andere onvolkomenheden.

The responsibility for the contents of this report lies with Panteia. Quoting numbers or
text in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned.
No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means,
or stored in a retrieval system, without the prior written permission of Panteia. Panteia
does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections.

Voorwoord
Discriminatie op de arbeidsmarkt – met name in de wervings- en selectiefase - is een
substantieel maatschappelijk probleem. Met het Actieplan arbeidsmarktdiscriminatie
pakt het kabinet dit probleem aan. Een van de (flankerende) maatregelen daarin is
aanvullend onderzoek naar arbeidsmarktdiscriminatie. Dit kan onder meer door
zogenaamde ‘virtuele’ praktijktests uit te voeren. Daarin worden fictieve CV’s
geplaatst op online CV-databanken en wordt vervolgens gekeken hoe werkgevers/
recruiters reageren op dezelfde cv’s waarbij het om personen uit verschillende
groepen gaat. Deze aanpak is eerder toegepast door dr. E.C.C.A. Blommaert in haar
promotieonderzoek naar arbeidsmarktdiscriminatie naar etniciteit. Hierbij ging het om
een vergelijking van reacties op CV’s van fictieve kandidaten met een Arabische
respectievelijk Nederlandse naam.
In opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft
Panteia onderzocht in hoeverre de ‘methode Blommaert’ ook is toe te passen op
andere etnische groepen en andere wettelijke discriminatiegronden: leeftijd, geslacht
en handicap/ chronische ziekte. Mede op basis van de resultaten van dit
haalbaarheidsonderzoek heeft Panteia een hoofdonderzoek opgezet en uitgevoerd,
waarin voor de discriminatiegronden etniciteit, geslacht en leeftijd het gedrag van
werkgevers door middel van ‘virtuele praktijktests’ daadwerkelijk is gemeten. Dit is
gedaan door het registreren en analyseren van zowel het aantal kliks (i.e. bekeken
CV’s) als het aantal reacties (per e-mail en telefoon) van werkgevers/ recruiters.
Voorliggend rapport doet verslag van de resultaten van dit hoofdonderzoek. Bij dit
rapport hoort een notitie met een uitgebreide methodologische verantwoording.
Het hoofdonderzoek is uitgevoerd door Peter de Klaver, Suzanne Bouma, Madelein van
der Velden, Femke Stoutjesdijk, Yoram van der Sloot en ondergetekende (met
assistentie van Paco Lim, Milan van der Storm en Johan Baukema).

Douwe Grijpstra,
Projectleider

C11033

3

Inhoudsopgave
Samenvatting en conclusie
1

Achtergrond en opzet van het onderzoek

10

1.1
1.2
1.3
1.4
1.5

Beleidscontext
Resultaten van het haalbaarheidsonderzoek
Doel- en vraagstelling van het hoofdonderzoek
Opzet van het hoofdonderzoek
Leeswijzer

10
13
14
15
17

2

Discriminatie naar grond

18

2.1
2.2
2.3
2.4

Algemene resultaten praktijktests
Discriminatie naar etniciteit
Discriminatie naar geslacht
Discriminatie naar leeftijd

18
22
24
26

3

Discriminatie naar etniciteit nader bekeken

29

3.1
3.2
3.3
3.4

Discriminatie naar etniciteit en leeftijd
Discriminatie naar etniciteit en beroep
Discriminatie naar etniciteit en regio
Discriminatie naar etniciteit en type werkgever

29
31
33
35

4

Discriminatie naar geslacht nader bekeken

36

4.1
4.2
4.3
4.4

Discriminatie naar geslacht en leeftijd
Discriminatie naar geslacht en beroep
Discriminatie naar geslacht en regio
Discriminatie naar geslacht en type werkgever

36
37
38
39

5

Discriminatie naar leeftijd nader bekeken

40

5.1
5.2
5.3

Discriminatie naar leeftijd en beroep
Discriminatie naar leeftijd en regio
Discriminatie naar leeftijd en type werkgever

40
41
43

Bijlage 1
Bijlage 2

4

5

Geraadpleegde bronnen en experts
Frequentieverdelingen

45
48

C11033

Samenvatting en conclusie
Achtergrond van het onderzoek
Het kabinet wil met het Actieplan arbeidsmarktdiscriminatie het - met name in de
wervings- en selectiefase substantiële – probleem van discriminatie op de
arbeidsmarkt aanpakken. Onderdeel van dit actieplan is aanvullend onderzoek naar
arbeidsmarktdiscriminatie. Een mogelijke vorm hiervan zijn zogenaamde ‘virtuele’
praktijktests waarin vergelijkbare CV’s van fictieve kandidaten uit verschillende
groepen op online CV-databanken worden geplaatst en vervolgens wordt gekeken hoe
werkgevers/ recruiters daarop reageren. Deze methode is eerder toegepast door dr.
E.C.C.A. Blommaert in haar promotieonderzoek naar arbeidsmarktdiscriminatie naar
etniciteit. Daarin vergeleek zij de reacties op CV’s van fictieve kandidaten met een
Arabische respectievelijk Nederlandse naam.
In opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft
Panteia in een haalbaarheidsstudie onderzocht in hoeverre de ‘methode Blommaert’
breder toepasbaar is. Daarbij hebben we gekeken naar andere etnische groepen
(naast Nederlands en Marokkaans ook Turks, Antilliaans, Surinaams en Pools) en
andere wettelijke discriminatiegronden (geslacht, leeftijd en handicap/ chronische
ziekte). De resultaten van deze verkennende studie waren voor SZW aanleiding
Panteia opdracht te geven voor een hoofdonderzoek waarin voor de
discriminatiegronden etniciteit, geslacht en leeftijd het gedrag van werkgevers/
recruiters door middel van ‘virtuele’ praktijktests daadwerkelijk is gemeten.
In dit onderzoek wordt onder arbeidsmarktdiscriminatie verstaan het door
werkgevers/ recruiters in de online wervings- en selectiefase op basis van etniciteit,
geslacht of leeftijd ongelijk behandelen van groepen die verder op alle andere
kenmerken gelijk zijn. Het gaat hierbij om discriminatie in onderzoekstechnische/
kwantitatieve zin. Het onderzoek stelt vast of er sprake is van significant onderscheid
tussen naar discriminatiegrond onderscheiden groepen. Het onderzoek is niet gericht
op de aard van de discriminatie (direct of indirect) of de hieraan ten grondslag
liggende motieven. De vraag of het in het onderzoek aangetoonde onderscheid in het
specifieke geval ook kan worden aangemerkt als verboden onderscheid (discriminatie)
is ter beoordeling van de rechter dan wel het College voor de Rechten van de Mens.
Opzet van het onderzoek
In de ‘virtuele’ praktijktests zijn in totaal 1.742 fictieve kandidaten betrokken. We
werkten in de tests met één controlegroep (autochtone mannen van lagere/
middelbare leeftijd, i.e. rond 23 jaar respectievelijk rond 35 jaar) en zeven
praktijktestgroepen van fictieve kandidaten (vijf etniciteit [Antilliaans, Marokkaans,
Pools, Surinaams, Turks] één geslacht [vrouw] en één leeftijd [oud, i.e. 40 tot 45
jaar]). In de praktijktestgroepen is alleen gedifferentieerd naar de betreffende
discriminatiegrond; de overige kenmerken zijn gelijk gehouden aan die van de
controlegroep. Per fictieve kandidaat is zowel het aantal kliks (i.e. bekeken CV’s) als
het aantal reacties van werkgevers/ recruiters (e-mails/ voicemails en gemiste
oproepen) geregistreerd. In de analyse van de aantallen kliks, e-mails/voicemails en
gemiste oproepen is steeds een vergelijking gemaakt tussen enerzijds de
controlegroep en anderzijds de afzonderlijke praktijktestgroepen. Bij de vergelijking
naar geslacht zijn de vrouwen van lagere en middelbare leeftijd uit betreffende
praktijktestgroep vergeleken met de mannen van lagere en middelbare leeftijd uit de
controlegroep. Bij vergelijking naar leeftijd zijn de mannen van hogere leeftijd uit

C11033

5

betreffende praktijktestgroep vergeleken met de mannen van middelbare leeftijd uit
de controlegroep. Vergelijking met jongeren was niet zinvol, omdat bij die groep
leeftijd sterk samenhangt met een beperkte werkervaring.
Resultaten ‘virtuele’ praktijktests etniciteit
Gemiddeld aantal kliks, e-mails/ voicemails en gemiste oproepen per fictieve
mannelijke kandidaat (rond 23 jaar of rond 35 jaar) naar etniciteit (gewogen)
0,00

1,00

2,00

3,00

4,00

5,00

Nederlands
Antilliaans
Marokkaans
Pools
Surinaams
Turks

Kliks

E-mails/voicemails

Gemiste oproepen

De uitkomsten van de ‘virtuele’ praktijktests wijzen voor de online wervings- en
selectiefase duidelijk in de richting van arbeidsmarktdiscriminatie naar etniciteit. De
kans dat van mannelijke kandidaten van lagere of middelbare leeftijd van Nederlandse
herkomst het CV wordt bekeken is zo’n twee keer groter dan die van de overige
etnische groepen. Bij de e-mails/voicemails en de gemiste oproepen zijn verschillen
tussen enerzijds de Nederlandse groep en anderzijds de overige etnische groepen nog
wat groter (tussen twee en vier keer zo groot). De onderlinge verschillen tussen de
overige etnische groepen zijn naar verhouding beperkt.

6

C11033

Resultaten ‘virtuele’ praktijktests geslacht
Gemiddeld aantal kliks, e-mails/ voicemails en gemiste oproepen per fictieve
Nederlandse kandidaat (rond 23 jaar en 35 jaar) naar geslacht (gewogen)
0,00

1,00

2,00

3,00

4,00

5,00

Man

Vrouw

Kliks

E-mails/voicemails

Gemiste oproepen

De uitkomsten van de ‘virtuele’ praktijktests wijzen voor de online wervings- en
selectiefase niet of nauwelijks in de richting van arbeidsmarktdiscriminatie naar
geslacht. Verschillen die bestaan in de positie op de arbeidsmarkt tussen mannen en
vrouwen worden blijkbaar niet al in het stadium van de CV-selectie bepaald, maar
moeten andere oorzaken hebben. 1
Resultaten ‘virtuele’ praktijktests leeftijd
Gemiddeld aantal kliks, e-mails/ voicemails en gemiste oproepen per fictieve
Nederlandse mannelijke kandidaat naar leeftijd, middelbaar (rond 35 jaar) versus
ouder (45-50 jaar) (gewogen)
0,00

1,00

2,00

3,00

4,00

5,00

Rond 35 jaar

45-50 jaar

Kliks

E-mails/voicemails

Gemiste oproepen

De uitkomsten van de ‘virtuele’ praktijktests wijzen voor de online wervings- en
selectiefase overduidelijk in de richting van arbeidsmarktdiscriminatie naar leeftijd. De
kans dat hun CV wordt bekeken en dat zij door werkgevers/ recruiters per e-mail of
1
Zie onder meer: SCP (2014). Emancipatiemonitor 2014; CBS (2015) Gelijk loon voor gelijk werk? Banen en
lonen bij de overheid en bedrijfsleven, 2012.

C11033

7

telefonisch worden benaderd is voor Nederlandse mannelijke kandidaten van
middelbare leeftijd veel groter dan voor kandidaten van hogere leeftijd. Bij de kliks
gaat het om een twee keer zo grote kans, bij de e-mails/voicemails om een drie keer
zo grote kans en bij de gemiste oproepen zelfs om een zes keer zo grote kans.
Stadium in het online wervings- en selectieproces
Vanzelfsprekend zijn de gemiddelde aantallen in het eerste stadium van het online
wervings- en selectieproces (kliks) hoger dan die in het tweede stadium (reacties per
e-mail en telefoon). De patronen in beide stadia zijn in het algemeen vergelijkbaar
(althans in grote lijnen). Er zijn wel verschillen in de sterkte van de verbanden. Bij
etniciteit is in beide stadia sprake van een statistisch significant verband. Bij vrouwen
is het verband in het eerste stadium statistisch niet significant, in het tweede stadium
wel. Bij leeftijd is in beide stadia sprake van een statistisch significant verschil, in het
tweede stadium sterker dan in het eerste stadium.
‘Normale’ werkgevers versus recruiters
Het gemiddeld aantal reacties per e-mail en voicemail van recruiters ligt beduidend
hoger dan die van ‘normale’ werkgevers. Over verschillen in arbeidsmarktdiscriminatie
tussen beide groepen zijn op basis van dit onderzoek geen harde uitspraken te doen.
Verdere uitsplitsingen
De uitkomsten van de ‘virtuele’ praktijktest zijn – waar mogelijk en zinvol - per
discriminatiegrond verder uitgesplitst naar beide overige discriminatiegronden en naar
beroep, regio en type werkgever. De verschillen tussen de onderscheiden etnische
groepen zijn in het algemeen relevanter dan die binnen deze groepen. Een zelfde
conclusie is te trekken voor de onderscheiden geslachtsgroepen en leeftijdsgroepen.
Verder zijn bij de uitsplitsingen de verbanden in het tweede stadium (reacties per email en telefoon) in het algemeen minder sterk dan in het eerste stadium (kliks).
Andere meer specifieke in het oog springende uitkomsten:
•

Polen vormen de enige etnische groep waarvan het gemiddeld aantal kliks voor
mannen van lagere leeftijd (rond 23 jaar) kleiner is dan voor mannen van
middelbare leeftijd (rond 35 jaar). Dit verschil is statistisch gezien echter niet
significant.

•

Opvallend is het relatief lage gemiddeld aantal kliks voor Nederlandse financieeladministratief medewerkers en Poolse logistiek medewerkers.

•

Meestal zijn er 1,5-1,8 keer zoveel kliks voor fictieve kandidaten in de Randstad
als voor die in de rest van Nederland. Alleen de Marokkaanse groep (relatief
minder kliks in de rest van Nederland) en Turken (daar juist meer kliks) wijken
hiervan af.

•

Qua combinatie van geslacht en beroep is vooral het relatief hoge gemiddelde
aantal kliks voor commercieel medewerkers binnendienst en het relatief lage
gemiddelde aantal kliks voor mbo-verpleegkundigen voor vrouwen opvallend.

•

Binnen de groep vrouwen zijn er naar verhouding meer kliks voor fictieve
kandidaten in de Randstad dan binnen de groep mannen. Binnen de groep mannen
gaat het in vergelijking met de vrouwen relatief vaker om kandidaten in de rest
van het land.

•

Het verband tussen het gemiddeld aantal kliks en regio (meer in de Randstad) is
voor de leeftijdscategorie 45-50 jaar sterker dan voor de fictieve kandidaten van
rond 35 jaar.

8

C11033

Slotconclusie
Het onderzoek wijst duidelijk in de richting van discriminatie (in
onderzoekstechnische/ kwantitatieve zin) door werkgevers/ recruiters in de online
wervings- en selectiefase naar de gronden etniciteit en leeftijd. Voor de grond
geslacht is deze conclusie niet te trekken. Het onderzoek onderstreept daarmee het
belang van - een adequate uitvoering van - het Actieplan arbeidsmarktdiscriminatie
van het kabinet. Daarbij zou, gezien de uitkomsten van deze studie, de focus vooral
moeten liggen op de aanpak van arbeidsmarktdiscriminatie naar etniciteit en leeftijd.

C11033

9

Achtergrond en opzet van het onderzoek

1
1.1

Beleidscontext
Wet- en regelgeving op het gebied van (arbeidsmarkt)discriminatie
"Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld.
Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras,
geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan." Zo luidt artikel 1 van de
Grondwet, de eerste steen van het fundament van onze rechtstaat. Artikel 90 van het
Nederlands Wetboek van Strafrecht vult dit (ook met betrekking tot de voor burgers
onderling geldende straf- en civielrechtelijke verbodsbepalingen) aan en definieert
discriminatie als: "……. elke vorm van onderscheid, elke uitsluiting, beperking of
voorkeur, die ten doel heeft of ten gevolge kan hebben dat de erkenning, het genot of
de uitoefening op voet van gelijkheid van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden op politiek, economisch, sociaal of cultureel terrein of op andere terreinen
van het maatschappelijk leven, wordt tenietgedaan of aangetast.”
Het ongelijk behandelen, achterstellen of uitsluiten van mensen op basis van
(persoonlijke) kenmerken die in de desbetreffende situatie niet ter zake doen
(discriminatie) staat het grondbeginsel dat zegt dat alle mensen gelijkwaardig zijn
(gelijkheidsbeginsel) in de weg. Daarom is discriminatie – in principe - verboden. 2
Om het recht op gelijke behandeling - zowel tussen overheid en burgers als tussen
burgers onderling - te garanderen is artikel 1 van de Grondwet in een aantal wetten
uitgewerkt. 3 In die wetten zijn in totaal twaalf formele discriminatiegronden
vastgelegd: ras, geslacht, hetero- of homoseksuele gerichtheid, politieke overtuiging,
godsdienst, levensovertuiging, handicap of chronische ziekte, burgerlijke staat,
leeftijd, nationaliteit, arbeidsduur (fulltime of parttime) en soort contract (vast of
tijdelijk). Wordt iemand op een van deze gronden onterecht ongelijk behandeld, dan
kan men een beroep doen op de gelijkebehandelingswetgeving.
Kern van de gelijkebehandelingswetgeving vormt de Algemene Wet Gelijke
Behandeling (AWGB). Deze wet bakent de terreinen, waarop bescherming tegen
discriminatie is in te roepen, af tot:
•

Arbeid

•

Goederen en diensten (zoals wonen, welzijn, gezondheidszorg, cultuur, onderwijs,
financiële dienstverlening, verzekeringsdiensten, winkelen, sporten en uitgaan)

•

Het vrije beroep (freelancers en zelfstandig ondernemers)

•

Lidmaatschap van vakbond of vereniging van beroepsgenoten

•

Sociale bescherming (zoals uitkeringen, studiefinanciering e.d.). 4

2
Daarbij is nog wel een onderscheid te maken tussen direct en indirecte discriminatie. Directe discriminatie is
als iemand vanwege persoonlijke kenmerken of eigenschappen anders wordt behandeld. Dat is altijd verboden,
tenzij de wet een uitzondering maakt. Van indirecte discriminatie is sprake als een neutrale bepaling, regel of
handelswijze specifieke gevolgen heeft voor een groep mensen met een van de in Artikel 1 van de Grondwet (en
andere relevante wetgeving) genoemde kenmerken of eigenschappen. Dat is in beginsel verboden, tenzij er een
objectieve rechtvaardiging voor is. Zie: Wetten.overheid.nl.; art1.nl; mensenrechten.nl; W. Dinsbach en S. van
Bon (2012). Gegevens en informatie over discriminatie: Onderzoeksmethodes en beschikbare bronnen in
Nederland.
3
Het betreft: Wet College voor de Rechten van de Mens (WCRM); Algemene wet gelijke behandeling (AWGB);
Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd (WGBL); Wet gelijke behandeling op grond van handicap of
chronische ziekte (WGBH/CZ); Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen (WGB); Wet onderscheid
arbeidsduur (WOA); Wet onderscheid bepaalde en onbepaalde tijd (WOBOT). Daarnaast zijn in dit verband
verschillende artikelen in het Wetboek van Strafrecht relevant (waaronder het eerder genoemde artikel 90). Zie:
mensenrechten.nl.
4
Mensenrechten.nl.

10

C11033

Met discriminatieklachten op deze terreinen kunnen burgers terecht bij de
gemeentelijke anti-discriminatievoorzieningen (ADV’s) 5, het College voor de Rechten
van de Mens 6 of de politie. Bij de 394 gemeenten die rapporteerden in het kader van
hun verantwoordelijkheid voor de ADV’s werden in 2012 in totaal 5.594 meldingen van
ingezetenen geregistreerd. Net als in voorgaande jaren ging het grootste deel (26%)
van deze meldingen over discriminatie op de arbeidsmarkt. 7 Van alle door het College
voor de Rechten van de Mens uitgesproken oordelen over discriminatieklachten gaat
het bij meer dan de helft (in 2013 en 2014 respectievelijk 58% en 57%) om arbeid. 8
Discriminatie op de arbeidsmarkt vormt een substantieel maatschappelijk probleem.
Beleid op het gebied van arbeidsmarktdiscriminatie
De Voortgangsbrief Discriminatie 2013 bevat de maatregelen van het kabinet ter
versterking van de lokale en strafrechtelijke aanpak van discriminatie en de
bestrijding van discriminatie op diverse terreinen en specifieke gronden. 9 Het
Actieplan arbeidsmarktdiscriminatie (mei 2014) gaat specifiek in op discriminatie op
de arbeidsmarkt. 10 Het kabinet opent de komende jaren langs vijf sporen de aanval op
arbeidsmarktdiscriminatie.
Vijf sporen van het Actieplan arbeidsmarktdiscriminatie
1.

Handhaving. Het kabinet zet in op het optimaal functioneren van de keten bij
discriminatiebestrijding om ervoor te zorgen dat discriminatie en ongelijke
behandeling worden aangepakt. Dit wil het kabinet onder meer bereiken door het
beëindigen van contracten met bedrijven die zich schuldig maken aan
discriminatie, het niet meer tot aanbestedingsprocedures toelaten van bedrijven
die hebben gediscrimineerd en het wijzigen van de Arbeidsomstandighedenwet
(inclusief discriminatie als onderdeel van psychosociale arbeidsbelasting [PSA])
opdat inspectiegegevens openbaar gemaakt kunnen worden.

2.

Melding en registratie. Door melding van discriminatie bij een gemeentelijke ADV
dan wel het College voor de Rechten van de Mens of aangifte bij de politie
ontstaat een beter inzicht in de aard en omvang van discriminatie en kan
discriminatie effectief worden aangepakt. Om de meldingsbereidheid te
verbeteren, wordt een handreiking ontwikkeld (in de vorm van een webtool met
overzicht van de verschillende instanties waar mensen hun situatie aanhangig
kunnen maken en wat dat voor ze kan opleveren).

3.

Kennis en bewustwording. Om onwetendheid en stereotypering te voorkomen,
komt er een voorlichtingscampagne met als doel het vergroten van
bewustwording en meldingsbereidheid in brede zin.

4.

Diversiteitsbeleid. Diversiteit binnen een organisatie heeft volgens het kabinet
sociaaleconomische meerwaarde. Sociale partners introduceren een
diversiteitscharter, waarbij ook het Rijk als werkgever wordt betrokken.

5.

Onderzoek. Om te kunnen vaststellen of de maatregelen met betrekking tot
discriminatie effect hebben, doet het kabinet aanvullend onderzoek naar
discriminatie op de arbeidsmarkt.

5
Op grond van de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen (Wga) dient elke gemeente haar burgers
toegang te bieden tot een ADV. Doel hiervan is dat burgers zoveel mogelijk in hun directe leefomgeving terecht
kunnen voor bijstand als zij zich gediscrimineerd voelen. Een ADV kijkt samen met degene die zich
gediscrimineerd voelt naar de best te bewandelen weg en geeft onder andere advies en ondersteuning bij
juridische procedures.
6
Het College voor de Rechten van de mens ziet formeel toe op de naleving van de gelijke
behandelingswetgeving.
7
Ministerie van SZW (2014). Kamerbrief Actieplan Arbeidsmarktdiscriminatie.
8
College voor Rechten van de Mens (2014). Jaarverslag 2013; College voor Rechten van de Mens (2015).
Jaarverslag 2014.
9
Ministerie van SZW (2013). Kamerbrief Voortgangsbrief Discriminatie 2013.
10
Voor zover deze aanpak breder is dan alleen de arbeidsmarkt bouwt het voort op de in de Voortgangsbrief
Discriminatie 2013 genoemde acties.

C11033

11

Met dit actieplan omarmt het kabinet het SER-advies Discriminatie werkt niet!’. De
voorstellen die de SER hierin doet (zoals de voorlichtingscampagne en het
diversiteitscharter) heeft het kabinet meegenomen in haar actieplan. De aanpak van
het kabinet gaat op sommige punten zelfs verder dan de advisering door de SER
(zoals het voornemen contracten te beëindigen met bedrijven die onherroepelijk
strafrechtelijk zijn veroordeeld voor discriminatie). Net als de SER dringt ook het
kabinet aan op een gezamenlijke aanpak en wijst zij op de gezamenlijke
verantwoordelijkheid van de overheid, sociale partners en maatschappelijke actoren. 11
Aanvullend onderzoek naar arbeidsmarktdiscriminatie
Een van de onderdelen van het Actieplan Arbeidsmarktdiscriminatie (spoor 5) is
aanvullend onderzoek naar arbeidsmarktdiscriminatie naar de effecten van
maatregelen tegen discriminatie effect. Dit onderzoek betreft met name discriminatie
in de werving- en selectiefase. De focus ligt daarbij op ‘discriminatie middels online
sollicitatieplatforms’. Daarbij heeft het ministerie van SZW een (periodiek te herhalen)
kwantitatief, beschrijvend onderzoek voor ogen. De voorkeur van het ministerie gaat
daarbij uit naar zogenaamde ‘virtuele’ praktijktests á la de ‘methode Blommaert’.
(‘Virtuele’) praktijktests
Verschillende onderzoeken bootsen aan de hand van zogenaamde ‘traditionele’
praktijktests het wervings- en selectiegedrag van werkgevers/ recruiters na. Te noemen
zijn onder meer de onderzoeken: Jansen of Abdallah (Erasmus Universiteit) 12, Liever Marc
dan Mohammed (SCP) 13, Acteurs testen uitzendbureaus (SCP) 14, scripties van Backer en
Loeters 15 (VU Amsterdam) en Mystery Calling (ABU). 16 In de kern gaat het bij deze
‘traditionele’ praktijktests om schriftelijke, telefonische of persoonlijke benadering van
werkgevers/ recruiters door groepen fictieve werkzoekenden met verschillende
persoonskenmerken (‘mystery letters’, ‘mystery calls’ en/of ‘mystery guests’). De
praktijktests richten zich met name op discriminatie naar etniciteit. Al deze onderzoeken
wijzen – in meer of minder mate – in de richting van etnische discriminatie in de
wervings- en selectiefase.
In sollicitatieprocedures wordt in toenemende mate gebruik gemaakt van CV-databanken
op internet. Bij zulke procedures zijn het niet de werkzoekenden die reageren op
vacatures (via post, e-mail, telefoon of persoonlijk), maar gaan werkgevers/ recruiters zelf
actief op zoek naar potentiële werknemers. Dit vraagt dus ook om een ander soort
praktijktests om het wervings- en selectiegedrag van werkgevers/ recruiters na te
bootsen. In haar promotieonderzoek naar etnische discriminatie in de wervings- en
selectiefase heeft Blommaert (Universiteit Utrecht) daarom gebruik gemaakt van
zogenaamde ‘virtuele’ praktijktests. Zij plaatste fictieve profielen met bijbehorende
volledige CV’s in CV-databanken van vacaturesites en ging vervolgens na hoe werkgevers
op CV’s van verschillende groepen reageerden. Het onderzoek toont dat een werkzoekende
met een Nederlandse naam uiteindelijk 60 procent meer kans heeft op een positieve
reactie per e-mail of telefoon (verzoek om aanvullende informatie, uitnodiging voor een
gesprek et cetera) dan een werkzoekende met een Arabische naam. 17
11

Ministerie van SZW (2014). Kamerbrief Actieplan Arbeidsmarktdiscriminatie; SER (2014). ‘Discriminatie werkt
niet!’.
Artikel ‘Toch discriminatie van allochtonen bij sollicitatie’, OP: nrc.nl, 7 november 2006.
13
SCP (2010). Liever Mark dan Mohammed? Onderzoek naar arbeidsmarktdiscriminatie van niet-westerse
migranten via praktijktests.
14
SCP (2102). Op achterstand. Discriminatie van niet-westerse migranten op de arbeidsmarkt.
15
A. Backer (2011). Uitzendbureaus, gekleurde doorgeefluiken?; E. Loeters (2011). De klant is koning. Een
onderzoek naar het honoreren van discriminerende verzoeken van werkgevers door intercedenten van
uitzendbureaus in Nederland.
16
Möbius (2013). Mystery calling.
17
Blommaert, L. (2012). ‘Discrimination of Arabic-named applicants in the Netherlands: An internet-based field
experiment examining different phases in online recruitment procedures’, IN: Social Forces, Manuscript ID: SF12

12

C11033

Discriminatie: kwantitatief onderzoek versus juridische betekenis
In dit onderzoek wordt hiermee onder arbeidsmarktdiscriminatie verstaan het door
werkgevers/ recruiters op basis van etniciteit, geslacht of leeftijd ongelijk behandelen
van groepen die verder op alle andere kenmerken gelijk zijn. Het gaat hierbij om
discriminatie in onderzoekstechnische/ kwantitatieve zin. Het onderzoek stelt vast of
er sprake is van significant onderscheid tussen naar discriminatiegrond onderscheiden
groepen. Het onderzoek is niet gericht op de aard van de discriminatie (direct of
indirect) of de hieraan ten grondslag liggende motieven. De vraag of het in het
onderzoek aangetoonde onderscheid in het specifieke geval ook kan worden
aangemerkt als verboden onderscheid (discriminatie) is ter beoordeling van de
rechter dan wel het College voor de Rechten van de Mens. Waar in de rest van dit
rapport wordt gesproken van discriminatie gaat het derhalve om de kwantitatieve en
niet de juridische vaststelling ervan.
In opdracht van het ministerie van SZW heeft Panteia eerst de haalbaarheid in kaart
gebracht van ‘virtuele’ praktijktests á la de ‘methode Blommaert’, uitgebreid naar
andere discriminatiegronden (naast etniciteit ook geslacht, leeftijd en handicap/
chronische ziekte plus meer varianten van etniciteit: Nederlands, Turks, Marokkaans,
Antilliaans, Surinaams, overig niet-westers allochtoon, Midden- en Oost-Europees en
overig westers allochtoon). Na de vaststelling van de haalbaarheid volgde het
hoofdonderzoek.

1.2

Resultaten van het haalbaarheidsonderzoek
De centrale onderzoeksvraag van het haalbaarheidsonderzoek luidde als volgt:
In hoeverre bieden ‘virtuele’ praktijktests aan de hand van fictieve online
CV’s mogelijkheden om de aard en omvang van arbeidsmarktdiscriminatie – in
het bijzonder in de wervings- en selectiefase - op adequate wijze in kaart te
brengen?
Om deze vraag te beantwoorden is onderzoeksliteratuur bestudeerd, zijn
expertinterviews gehouden 18, zijn (de gebruiksmogelijkheden van) CV-databanken
geïnventariseerd en is een pilot met ‘virtuele’ praktijktests per discriminatiegrond
uitgevoerd. De resultaten van het haalbaarheidsonderzoek, in december 2014
neergelegd in een - niet openbare - rapportage aan SZW 19, zijn als volgt samen te
vatten:
•

Het feit dat veruit de meeste arbeidsmarktdiscriminatie plaatsvindt in de fase van
werving en selectie rechtvaardigt onderzoek naar arbeidsmarktdiscriminatie toe te
spitsen op deze fase. Voor dergelijk onderzoek zijn ‘virtuele’ praktijktests theoretisch gezien - een uitermate geschikte methode: de methode meet op een
adequate wijze de prevalentie van discriminatie in de wervings- en selectiefase, is
‘behapbaar’ (in termen van tijd en geld), naar verhouding weinig belastend voor
werkgevers en in theorie geschikt om periodiek te herhalen. Andere methoden
meten veeleer intentionele discriminatie of de beleefde discriminatie.

•

Juridisch en ethisch gezien zijn er geen (zwaarwegende) bezwaren tegen de
methode. Wel zijn er – zeker bij periodiek te herhalen grootschaligere
praktijktests – afbreukrisico’s door voortijdig uitlekken. Deze risico’s zijn te
beperken door bij het opstellen van de CV’s zo dicht mogelijk bij de praktijk te

Aug-12-349.R1; L. Blommaert (2013). Are Joris and Renske more employable than Rashid and Samira? A study
on the prevalence and sources of ethnic discrimination in recruitment in the Netherlands using experimental and
survey data. Proefschrift Universiteit Utrecht.
18
Zie bijlage 1 voor een overzicht van de geraadpleegde bronnen en experts.
19
Panteia (2014). Discriminatie in de wervings- en selectiefase. Resultaten van het haalbaarheidsonderzoek.

C11033

13

blijven (i.e. zo realistisch mogelijke CV’s op te stellen) en te variëren in de teksten
(zowel in de open velden van de CV-databanken als in de reacties richting
werkgevers). Ook het gebruiken van meer dan één CV-databank en in de tijd
gespreide plaatsing van CV’s kan hierbij helpen.
•

Hoewel Panteia in de pilots tegen enkele (organisatorische en technische)
problemen aanliep, was de conclusie dat ‘virtuele’ praktijktests aan de hand van
fictieve online CV’s in de praktijk haalbaar zijn. De tests waren - op experimentele
basis - voor alle vier discriminatiegronden uitvoerbaar, de problemen oplosbaar en
de tests bleken onderscheidend vermogen te hebben. In principe is de methode
inzetbaar voor zowel etniciteit (verder uitgesplitst dan in het onderzoek van
Blommaert) als voor de drie andere discriminatiegronden die SZW graag
onderzocht ziet (geslacht, leeftijd en handicap/ chronische ziekte).

•

Wel zijn de praktische uitvoerbaarheid en de gebruikswaarde (hardheid) van de
uitkomsten bij handicap/ chronische ziekte minder dan bij de overige
discriminatiegronden. Dit hangt er vooral mee samen dat handicap/ chronische
ziekte - in tegenstelling tot de andere discriminatiegronden - in het algemeen niet
(in)direct is af te leiden uit standaardvelden in online CV’s. Dat kan alleen in een
open veld voor een profiel c.q. samenvatting van het CV. Het is echter niet
gebruikelijk om daarin een handicap/ chronische ziekte expliciet te melden.
Daarmee is ook de gebruikswaarde (hardheid) van de uitkomsten van de tests
voor handicap/ chronische ziekte minder groot dan bij de andere
discriminatiegronden.

Tabel 1.1

Haalbaarheid en bruikbaarheid ‘virtuele’ tests naar discriminatiegrond
Theoretische

Praktische

Gebruikswaarde

mogelijkheden

uitvoerbaarheid

(hardheid)
uitkomsten

Etniciteit

++

++

++

Geslacht

++

++

++

Leeftijd

++

++

++

Handicap/ CZ

++

+

+

Op basis van het bovenstaande was de aanbeveling van Panteia het hoofonderzoek uit
te voeren, maar wel te beperken tot ‘virtuele’ praktijktests voor de
discriminatiegronden etniciteit, leeftijd en geslacht. Het ministerie van SZW gaf
vervolgens opdracht een dergelijk hoofdonderzoek op te zetten en uit te voeren.

1.3

Doel- en vraagstelling van het hoofdonderzoek
Doel van het hoofdonderzoek is het in kaart brengen van discriminatoir onderscheid
tussen groepen naar etniciteit, geslacht en leeftijd door werkgevers/ recruiters in de
online werving en selectie. De centrale probleemstelling van het hoofdonderzoek luidt
daarmee als volgt:
In hoeverre maken werkgevers/ recruiters in de wervings- en selectiefase in
hun reactie op online CV’s discriminatoir onderscheid tussen verschillende
groepen?
Deze centrale probleemstelling is vertaald in de volgende concrete onderzoeksvragen:

14

C11033

1.

In welke mate is bij werkgevers/ recruiters in hun reactie op online CV’s sprake
van discriminatoir onderscheid tussen verschillende groepen? Het gaat om
onderscheid naar de volgende wettelijke discriminatiegronden:

2.

•

etniciteit;

•

geslacht;

•

leeftijd.

In welk stadium van het wervings- en selectieproces maken werkgevers/
recruiters in hun reactie op online CV’s discriminatoir onderscheid tussen
verschillende groepen? Het gaat erom in hoeverre:
•

zij de volledige online CV’s van de verschillende groepen (kliks, stadium 1)
bekijken;

•

zij actief reageren op de online CV’s van de verschillende groepen sollicitanten
(vragen om aanvullende informatie, uitnodigen voor gesprek etc.) (reacties
per e-mail en telefoon, stadium 2).

3.

In hoeverre zijn er verschillen in de mate en het stadium waarin werkgevers/
recruiters in hun reactie op online CV’s discriminatoir onderscheid maken? Het
gaat om verschillen tussen groepen naar:

1.4

•

sector/ beroep;

•

regio;

•

type werkgever (‘normale’ werkgever, recruiter).

Opzet van het hoofdonderzoek
Het hoofonderzoek is uitgevoerd in de periode december 2014 - mei 2015. In
hoofdlijnen is de opzet van het onderzoek als volgt te beschrijven 20:
•

Het onderzoek had de vorm van ‘virtuele’ praktijktests. Getracht is de
onderzoeksvragen uit paragraaf 1.3. te beantwoorden door CV’s van verschillende
groepen fictieve kandidaten op online CV-databanken te plaatsen en vervolgens de
reacties van werkgevers daarop te registreren en analyseren.

•

In de ‘virtuele’ praktijktests betrokken we acht regio’s (Amsterdam e.o.,
Apeldoorn e.o., Den Haag e.o., Eindhoven e.o., Groningen e.o., Rotterdam e.o.,
Sittard/Geleen e.o., en Utrecht e.o.). Het onderzoek richtte zich op zes beroepen:
logistiek medewerker (mbo 2), commercieel medewerker binnendienst (mbo 3),
financieel-administratief medewerker (mbo 3), servicemonteur installatietechniek
(mbo 3), mbo-verpleegkundige (mbo 4) en applicatieontwikkelaar (deels hbo,
grotendeels mbo 4).

•

We werkten in de ‘virtuele praktijktests’ met één controlegroep (autochtone
mannen van lagere/ middelbare leeftijd, i.e. rond 23 jaar resp. rond 35 jaar) en
zeven praktijktestgroepen (vijf etniciteit [Antilliaans, Marokkaans, Pools,
Surinaams, Turks] één geslacht [vrouw] en één leeftijd [oud, i.e. 40 tot 45 jaar]).
In de praktijktestgroepen is alleen gedifferentieerd naar de betreffende
discriminatiegrond; de overige kenmerken zijn gelijk gehouden aan die van de
controlegroep.

•

Gebruik is gemaakt van nieuw opgestelde CV’s. Per beroep zijn profielen opgesteld
en deze zijn vervolgens – door differentiatie in onder meer discriminatiegronden,
overige persoonskenmerken en arbeidsmarkt-gerelateerde kenmerken –
verbijzonderd tot 680 unieke fictieve CV’s (waarvan 120 controlegroep CV’s en
560 praktijktestgroep CV’s).

•

Aanvankelijk was het de bedoeling de 680 CV’s in twee opeenvolgende tranches
telkens op twee verschillende CV-databanken te plaatsen. Aannames hierbij waren

20

Een uitgebreide methodologische verantwoording is opgenomen in een eigenstandige (niet openbare) bijlage
bij dit rapport.

C11033

15

dat werkgevers/ recruiters, die personeel zoeken, gebruik maken van één
bepaalde CV-databank én dat werkgevers/ recruiters die in de tweede tranche
personeel zoeken andere zijn dan die in de eerste tranche. Een CV op de ene
databank is daarom te beschouwen als een andere case dan hetzelfde CV op de
andere databank en een CV in de tweede tranche (op een aantal kenmerken
aangepast) als een andere case dan die in de eerste tranche. Op deze wijze
zouden in totaal 2.720 (2x2x680) unieke fictieve kandidaten in het onderzoek
kunnen worden betrokken.
In de loop van de eerste tranche heeft een van beide CV-databanken na enige tijd
- op basis van tips van recruiters - gesignaleerd dat fictieve CV’s waren geplaatst.
De onderzoekers hebben toen moeten stoppen met het plaatsen van CV’s op
betreffende CV-databank. Een deel van de oorspronkelijk voor deze CV-databank
bedoelde CV’s hebben we in de eerste tranche kunnen plaatsen op een andere CVdatabank. Helaas heeft ook deze CV-databank de plaatsing van fictieve CV’s ne
enige tijd gesignaleerd en hebben we de plaatsing noodgedwongen moeten
beëindigen na afronding van de eerste tranche; de tweede tranche had daarmee
betrekking op één CV-databank.
Uiteindelijk hebben we ruim 1.700 unieke fictieve kandidaten in het onderzoek
kunnen betrekken. Dat waren er minder dan de beoogde 2.720, waardoor bij de
statistische analyses (zie verderop) de statistische marges ruimer waren dan
oorspronkelijk voorzien, maar het gaat nog steeds om een fors aantal. Voor een
eenmalige meting voldoen ze in ieder geval ruim.
Geplaatste CV’s
Tranche 1

Tranche 2

Totaal

CV-databank A

680

680

1.360

CV-databank B

222

CV-databank C
Totaal
•

222

160
1.062

160
680

1.742

De plaatsing van de fictieve CV’s ging als volgt. Per fictieve kandidaat is een uniek
e-mail account en een account bij één van de CV-databanken aangemaakt. Voor
het ‘anoniem’ aanmaken van en inloggen op de accounts is gebruik gemaakt van
laptops en dongles (dongles maken bij opnieuw verbinding maken met internet
steeds een ander IP-adres aan). De CV’s zijn per tranche gespreid over een maand
geplaatst en hebben elk gemiddeld twee weken opengestaan.

•

Reacties van werkgevers/ recruiters op de geplaatste CV’s zijn opgevangen door
middel van hosted VoIP in combinatie met e-mail. De afkorting VoIP staat voor
‘Voice over IP’, een technologie die internet (of een ander IP-netwerk) gebruikt
om spraak te transporteren. De e-mail accounts zijn ingesteld op automatisch
doorsturen van inkomende berichten. Op deze wijze kwamen zowel de voicemails
(en gemiste oproepen) van de hosted VoIP als de e-mails binnen in een centrale
mailbox bij Panteia. In principe binnen 24 uur (maar uiterlijk binnen 48 uur)
verstuurden we namens de fictieve kandidaat een e-mail naar betreffende
werkgever/ recruiter, waarin dank werd uitgesproken voor de reactie en werd
aangegeven dat men inmiddels al een baan had.

•

De telefonische reacties en reacties per e-mail zijn gedurende beide tranches
geregistreerd en per fictieve kandidaat geaggregeerd opgenomen in een
Excelbestand. Na afloop van beide tranches is aan de hand van tellers op de CVdatabanken per fictieve kandidaat ook het aantal maal dat werkgevers/ recruiters
het betreffende volledige CV hebben bekeken (kliks) bepaald en opgenomen in
genoemd Excel-bestand.

16

C11033

•

Het Excelbestand is – na weging 21 - onderworpen aan beschrijvende statistische
analyses (frequentieverdelingen, kruistabellen, gemiddelden en
significantietoetsen). Afhankelijke variabelen waren het gemiddeld aantal kliks, emails/voicemails en gemiste oproepen. Als onafhankelijke variabelen zijn in de
analyses naast de aan de discriminatiegronden gelieerde persoonskenmerken
(etniciteit, geslacht, leeftijd) arbeidsmarkt-gerelateerde kenmerken van de fictieve
kandidaat (sector/ beroep, opleidingsniveau, jaren werkervaring/ aantal
werkgevers), regio en type werkgever (‘normale werkgever’ versus recruiter)
betrokken.
In de analyse van de aantallen kliks en reacties is steeds een vergelijking gemaakt
tussen enerzijds de controlegroep en anderzijds de afzonderlijke
praktijktestgroepen. Bij de vergelijking naar geslacht zijn de vrouwen van lagere
en middelbare leeftijd uit betreffende praktijktestgroep vergeleken met de
mannen van lagere en middelbare leeftijd uit de controlegroep. Bij vergelijking
naar leeftijd zijn de mannen van hogere leeftijd uit betreffende praktijktestgroep
vergeleken met de mannen van middelbare leeftijd uit de controlegroep.
Overweging bij dit laatste was dat jongeren per definitie weinig werkervaring
hebben. Het is niet goed te meten of een bepaald aantal benaderingen te maken
heeft met de leeftijd dan wel de werkervaring van de kandidaat behorende bij het
fictieve CV.
De significantie van de verschillen tussen groepen is getoetst aan de hand van Ttoetsen (Independent-Samples T Test) bij variabelen met twee categorieën en Ftoetsen (Oneway Analysis of Variance [ANOVA]) bij variabelen met 3 of meer
categorieën. Als significantieniveaus zijn 0,05 (*) en 0,01 (**) gehanteerd (bij
een betrouwbaarheidsniveau van 95%).

•

Ten slotte is op basis van een inhoudelijke interpretatie van de resultaten van de
statistische analyses voorliggende rapportage opgesteld.

1.5

Leeswijzer
Nadat in dit inleidende hoofdstuk de beleidscontext, de resultaten van het
haalbaarheidsonderzoek en de doel- en vraagstelling en de opzet van het
hoofdonderzoek zijn beschreven, gaat hoofdstuk 2 in algemene zin in op discriminatie
in de wervings- en selectiefase naar etniciteit, geslacht en leeftijd. De hoofstukken 3
tot en met 5 nemen vervolgens elk een de van drie genoemde discriminatiegronden
nader onder de loep. Daarbij wordt - waar mogelijk en zinvol - uitgesplitst naar beide
overige discriminatiegronden (geslacht en leeftijd) en naar beroep, regio en type
werkgever.
Voor in het rapport is een samenvatting met conclusies opgenomen. Bijlage 1 aan het
eind van dit rapport bevat een overzicht van de ten behoeve van het (haalbaarheidsen hoofd)onderzoek geraadpleegde bronnen en experts. Bijlage 2 bevat aanvullende
informatie in de vorm van enkele ongewogen frequentieverdelingen. Een uitgebreide
methodologische verantwoording van het onderzoek is opgenomen in een
eigenstandige bijlage bij dit rapport.

21

Deze weging was nodig omdat in de controlegroep in vergelijking met de PTG’s Etniciteit en Vrouw relatief
veel kandidaten van middelbare leeftijd (rond 35 jaar) zaten. In aanvulling hierop heeft een weging
plaatsgevonden in verband met de oververtegenwoordiging van de controlegroep bij de op CV-databank B
geplaatste CV’s.

C11033

17

Discriminatie naar grond

2

Dit hoofdstuk beschrijft in paragraaf 2.2 tot en met 2.4 de verschillen in de
gemiddelde aantallen kliks, e-mails/ voicemails en gemiste oproepen voor de in de
praktijktests betrokken fictieve kandidaten naar de drie discriminatiegronden
(etniciteit, geslacht en leeftijd). Het gaat hierbij om gewogen gemiddelden. Eerst laat
paragraaf 2.1 de resultaten van de praktijktests in algemene zin zien alsmede
verschillen in aantal kliks en reacties op kenmerken die niet te duiden zijn als
discriminatie (beroep, regio en type werkgever).
Bijlage 2 bevat voor etniciteit, geslacht en leeftijd aanvullende informatie in de vorm
van enkele ongewogen frequentieverdelingen. Deze onderstrepen/verfijnen de
conclusies op basis van de gemiddelde aantallen.
2 . 1 . 1 F i ct i ev e k a nd i da t en, k l ik s en r ea c t ie s
In totaal hebben we voor 1.742 fictieve kandidaten een CV op een online CV-databank
geplaatst. Onderstaande tabel geeft de verdeling hiervan weer naar CV-databank en
tranche.
Tabel 2.1

Fictieve kandidaten naar CV-databank en tranche
CG

PA

PM

PP

PS

PT

PV

PO

Totaal

Tranche 1

120

80

80

80

80

80

80

80

680

Tranche 2

120

80

80

80

80

80

80

80

680

Totaal

240

160

160

160

160

160

160

160

1.360

82

28

26

19

20

17

15

15

222

82

28

26

19

20

17

15

15

222

CV-databank A

CV-databank B
Tranche 1
Tranche 2
Totaal
CV-databank C
Tranche 1

80

80

160

Totaal

80

80

160

Totaal

402

Tranche 2
188

186

179

180

177

255

175

1.742

CG=Controlegroep; PA=PTG Antilliaans; PM=PTG Marokkaans; PP=PTG Pools, PS=PTG
Surinaams; PT=PTG Turks; PV=PTG Vrouwen; PO=PTG Ouderen (45-50 jaar)

Van 40 van de 1.742 fictieve kandidaten hebben we het aantal kliks niet kunnen
bepalen omdat de CV’s daarvan door de CV-databank zijn geblokkeerd en dus voor
ons niet meer te benaderen waren. De e-mails/ voicemails en gemiste oproepen voor
deze kandidaten hebben we wel in de analyses betrokken.
Tabel 2.2 laat het gemiddeld aantal kliks (i.e. bekeken CV’s), e-mails/ voicemails en
gemiste oproepen naar CV-databank zien. Daarbij verdient vermelding dat, doordat de
gemiste oproepen gekoppeld aan telefoonnummers behorende bij een fictief CV
werden geregistreerd, ze niet direct aan bepaalde CV-databanken waren toe te
kennen. Daarom is het volgende gebeurd:

18

C11033

•

De eerste en tweede tranche van invoer van CV’s zijn onderscheiden op basis van
de datum waarop de gemiste oproep plaats had. Alle gemiste oproepen van de
tweede tranche waren vervolgens toe te kennen aan CV-databank A.

•

Voor de gemiste oproepen van de eerste tranche is vervolgens eerst gekeken of
naast CV-databank A ook de andere CV-banken zijn gebruikt. Was dat niet het
geval dan zijn de gemiste oproepen toegekend aan CV-databank A.

•

Vervolgens is gekeken in hoeverre er op de CV’s is geklikt. Als er slechts geklikt is
op één CV-databank dan zijn de gemiste oproepen aan deze CV-databank
toegekend.

•

Voor de (weinige) resterende gemiste oproepen is gekeken naar het aantal kliks.
De gemiste oproepen zijn volgens eenzelfde verdeling als de kliks toegekend aan
CV-databanken.

Tabel 2.2

Gemiddeld aantal kliks, e-mails/ voicemails en gemiste oproepen* per
fictieve kandidaat naar CV-databank (gewogen)
CV-databank A

CV-databank B

CV-databank C

Totaal (incl CVdatabank
onbekend

Kliks

2,40

2,04

7,58

2,84

E-mails+voicemails

0,39

0,22

0,90

0,41

Gemiste oproepen

0,33

0,13

1,49

0,41

CV-databank C kent de hoogste gemiddelde aantallen kliks, e-mails/ voicemails en
gemiste oproepen, CV-databank B de laagste. Vanzelfsprekend is het aantal kliks bij
alle CV-databanken groter dan de reacties per e-mail/ voicemail. De aantallen emails/ voicemails en gemiste oproepen liggen dichter bij elkaar. Naar verhouding zijn
er veel meer e-mails/ voicemails van recruiters dan van ‘normale’ werkgevers (zie ook
tabel 2.4). Over de verdeling van de kliks naar type werkgever is niets te zeggen,
omdat CV-databanken dit niet registreren. Ook de verdeling van de gemiste oproepen
naar type werkgevers is niet bekend.
In de analyses voor de vergelijking naar geslacht hebben we alle drie CV-databanken
betrokken, in de overige analyses alleen CV-databank A en B. Overweging hierbij was
dat in CV-databank C - bij de resultaten van zoekopdrachten op het eerste scherm van de kenmerken van de praktijktestgroepen alleen sexe van de fictieve kandidaat
goed was te tonen aan bezoekers van de CV-databank. Bij de interpretatie van de
cijfers in dit rapport dient hiermee – gezien de hogere aantallen voor CV-databank C rekening te worden gehouden.
2 . 1 . 2 V e r sch i l l en in k l ik s na a r be r oe p, r e g io e n t yp e w erk g ev er
Tabel 2.3 laat voor een aantal niet aan de discriminatiegronden gerelateerde
achtergrondkenmerken de gemiddelde aantallen kliks per fictieve kandidaat zien.
Werkervaring (aantal werkgevers, aantal jaren) en opleidingsniveau zijn eveneens
relevante achtergrondkenmerken. In de in de praktijktests gebruikte fictieve CV’s is
werkervaring echter één op één gekoppeld aan de leeftijdscategorie en
opleidingsniveau aan het betreffende beroep. Deze achtergrondkenmerken laten we in
de analyses daarom verder buiten beschouwing. De resultaten zouden immers exact
hetzelfde zijn als die van de analyses op leeftijdscategorie (werkervaring) en beroep
(opleidingsniveau).

C11033

19

Tabel 2.3

Gemiddeld aantal kliks per fictieve kandidaat naar beroep, regio en
type werkgever (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Applicatieontwikkelaar

2,92

223

3,033

0

15

Commercieel mw binnendienst

3,34

271

3,339

0

13

Financieel-administratief mw

1,99

272

2,292

0

14

Logistiek mw

1,17

291

1,831

0

16

Mbo-verpleegkundige

1,84

263

1,899

0

10

Servicemonteur installatietechniek

3,16

226

2,942

0

15

Randstad

2,96

750

3,027

0

15

Rest van NL

1,78

796

2,225

0

16

Werkgever

nb

nb

nb

nb

nb

Recruiter

nb

nb

nb

nb

nb

Beroep

Sign
0,000**

Regio

0,000**

Type werkgever

Ntb

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

Naar verhouding het meest bekeken door werkgevers/ recruiters zijn de CV’s van
commercieel medewerkers binnendienst, servicemonteurs installatietechniek en
applicatieontwikkelaars. Logistiek medewerkers scoren het laagst. Regionaal gezien,
worden in de Randstand per fictieve kandidaat relatief meer CV’s bekeken dan in de
rest van het land. Beide hierboven genoemde verbanden zijn statistisch significant.
Over het gemiddeld aantal kliks per type werkgever (‘normale’ werkgever versus
recruiter) zijn geen uitspraken te doen omdat de CV-databanken dit niet registreren.
2 . 1 . 3 V e r sch i l l en in r ea c t ie s (e - ma i ls / vo ic e ma il s en g e m ist e o pr o ep en ) na a r
b e r oe p, r e gi o en t yp e w e rk ge ve r
Vervolgens tonen tabel 2.4 en 2.5 de gemiddelde aantallen e-mails/ voicemails
respectievelijk gemiste oproepen per fictieve kandidaat naar de niet aan de
discriminatiegronden gerelateerde achtergrondkenmerken.

20

C11033

E-mails en voicemails
Tabel 2.4

Gemiddeld aantal e-mails/ voicemails per fictieve kandidaat naar
beroep, regio en type werkgever (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Beroep
Applicatieontwikkelaar

0,44

229

0,898

0

8

Commercieel mw binnendienst

0,63

275

1,116

0

6

Financieel-administratief mw

0,19

287

0,525

0

3

Logistiek mw

0,15

292

0,451

0

4

Mbo-verpleegkundige

0,39

266

0,773

0

5

Servicemonteur installatietechniek

0,44

233

0,914

0

5

Regio

0,000**

Randstad

0,50

776

0,962

0

6

Rest van NL

0,24

806

0,626

0

8

Werkgever

0,06

1582

0,293

0

4

Recruiter

0,18

1582

0,528

0

7

Type werkgever

ntb

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

Allereerst blijkt uit tabel 2.4 dat in de praktijktests recruiters drie keer zo vaak
reageren op een CV dan de ‘normale’ werkgevers. De significantie van dit verschil is
niet met een T-toets te testen omdat het in het registratiebestand om twee
verschillende variabelen ging.
Met betrekking tot beide overige niet aan de discriminatiegronden gerelateerde
achtergrondkenmerken is het volgende op te merken:
•

Gemiddeld zijn er de meeste reacties per e-mail/ voicemail op CV’s van
commercieel medewerkers binnendienst. Naast servicemonteurs installatietechniek
bekleden nu ook applicatieontwikkelaars de tweede plaats. Logistiek medewerkers
blijven de rij sluiten.

•

Het resultaat voor het achtergrondkenmerk regio komt overeen met die voor de
kliks (hogere score voor Randstad)

Genoemde verbanden zijn statistisch significant.

C11033

Sign
0,000**

21

Gemiste oproepen
Tabel 2.5

Gemiddeld aantal gemiste oproepen per fictieve kandidaat naar
beroep, werkervaring en regio*
Gem

N

St dev

Min

Max

Beroep

Sign
0,000**

Applicatieontwikkelaar

0,18

229

0,473

0

3

Commercieel mw binnendienst

0,58

275

1,209

0

10

Financieel-administratief mw

0,15

287

0,457

0

6

Logistiek mw

0,22

292

1,053

0

15

Mbo-verpleegkundige

0,29

266

,823

0

12

Servicemonteur installatietechniek

0,42

233

,991

0

7

Regio

0,000**

Randstad

0,39

776

0,920

0

12

Rest van NL

0,22

806

0,871

0

15

Werkgever

nb

nb

nb

nb

nb

Recruiter

nb

nb

nb

nb

nb

Type werkgever

Ntb

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

Voor de gemiste oproepen zijn de volgende conclusies te trekken:
•

Bij beroep valt vooral op dat nu - in plaats van logistiek medewerkers – financieeladministratief medewerkers het laagst scoren.

•

Het beeld voor regio is in overeenstemming met dat voor de kliks en e-mails/
voicemails.

Beide verbanden zijn statistisch significant.

2.2

Discriminatie naar etniciteit

2 . 2 . 1 S ta d iu m 1: Aa nta l k l ik s
Tabel 2.6 laat het gemiddeld aantal kliks per fictieve mannelijke kandidaat van lagere
of middelbare leeftijd (rond 23 jaar respectievelijk rond 35 jaar) naar etniciteit zien.
Tabel 2.6

Gemiddeld aantal kliks per fictieve mannelijke kandidaat (rond 23 jaar
of rond 35 jaar) naar etniciteit (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Etniciteit

Sign
0,000**

Nederlands

4,32

287

6,459

0

45

Antilliaans

2,40

208

2,683

0

11

Marokkaans

2,17

204

2,754

0

14

Pools

2,13

208

2,460

0

15

Surinaams

2,22

206

2,498

0

12

Turks

2,00

206

2,264

0

14

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

Uit de tabel blijkt dat Nederlandse kandidaten (man, lagere of middelbare leeftijd)
gemiddeld twee keer zoveel kans hebben dat hun CV wordt bekeken dan de overige
etnische groepen. Van de overige etnische groepen springen de Antilliaanse

22

C11033

kandidaten er in positieve zin uit. Het laagst scoren de Turkse kandidaten, op enige
afstand gevolgd door de Poolse, Marokkaanse en Surinaamse kandidaten.
Het verband tussen het aantal kliks en etniciteit is statistisch significant. Dat is het
gevolg van het substantiële verschil tussen enerzijds de Nederlandse groep en
anderzijds de overige etnische groepen. De onderlinge verschillen tussen de overige
etnische groepen zijn naar verhouding beperkt (en statistisch niet significant).
2 . 2 . 2 S ta d iu m 2: Aa nta l r ea ct i es (e -ma i l s en vo i ce ma i ls ) en g em i st e op r oe pe n
Het beeld voor de e-mails/ voicemails en gemiste oproepen naar etniciteit van de
mannelijke kandidaten van lagere of middelbare leeftijd wordt weergegeven in tabel
2.7.
E-mails en voicemails
Tabel 2.7

Gemiddeld aantal e-mails/ voicemails per fictieve mannelijke kandidaat
(rond 23 jaar of rond 35 jaar) naar etniciteit (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Etniciteit

Sign
0,000**

Nederlands

0,81

291

1,379

0

10

Antilliaans

0,43

211

0,926

0

5

Marokkaans

0,29

211

0,771

0

6

Pools

0,26

211

0,606

0

4

Surinaams

0,29

211

0,651

0

4

Turks

0,21

211

0,585

0

4

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

Ook voor de gemiddelde aantallen e-mails/ voicemails is sprake van een statistisch
significant verband met etniciteit. Wederom staan de Nederlandse kandidaten (man,
lagere of middelbare leeftijd) duidelijk aan kop en nemen de Antilliaanse kandidaten
een tweede plaats in. Opvallend is verder de in vergelijking met de kliks wat hogere
score van de Marokkaanse kandidaten (samen met de Surinaamse kandidaten ex
aequo op een derde plek).
Gemiste oproepen
Tabel 2.8

Gemiddeld aantal gemiste oproepen per fictieve mannelijke kandidaat
(rond 23 jaar of rond 35 jaar) naar etniciteit (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Nederlands

0,83

291

2,008

0

17

Antilliaans

0,37

211

1,350

0

15

Marokkaans

0,24

211

0,764

0

6

Pools

0,29

211

0,805

0

6

Surinaams

0,22

211

0,564

0

3

Turks

0,21

211

0,557

0

4

Etniciteit

0,000**

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

Bij de gemiste oproepen voeren de Nederlandse kandidaten (man, lagere of
middelbare leeftijd) eveneens de ranglijst aan. Vergeleken met de e-mails/ voicemails

C11033

Sign

23

valt vooral de hogere notering van de Poolse kandidaten op (positie 4 in plaats van
positie 5) en de lagere notering van de Surinaamse kandidaten (positie 5 in plaats van
positie 3).
2 . 2 . 3 C o nc lu s i e
Figuur 2.1

Gemiddeld aantal kliks, e-mails/ voicemails en gemiste oproepen per
fictieve mannelijke kandidaat (rond 23 jaar of rond 35 jaar) naar
etniciteit (gewogen)
0,00

1,00

2,00

3,00

4,00

5,00

Nederlands
Antilliaans
Marokkaans
Pools
Surinaams
Turks

Kliks

E-mails/voicemails

Gemiste oproepen

De uitkomsten van de ‘virtuele’ praktijktests wijzen voor de online wervings- en
selectiefase duidelijk in de richting van arbeidsmarktdiscriminatie naar etniciteit. De
kans dat van mannelijke kandidaten van lagere of middelbare leeftijd van Nederlandse
herkomst het CV wordt bekeken is zo’n twee keer groter dan die van de overige
etnische groepen. Bij de e-mails/voicemails en de gemiste oproepen zijn verschillen
tussen enerzijds de Nederlandse groep en anderzijds de overige etnische groepen nog
wat groter (tussen twee en vier keer zo groot). De onderlinge verschillen tussen de
overige etnische groepen zijn naar verhouding beperkt.

2.3

Discriminatie naar geslacht

2 . 3 . 1 S ta d iu m 1: Aa nta l k l ik s
De volgende tabel toont het gemiddeld aantal kliks per fictieve Nederlandse kandidaat
van lagere en middelbare leeftijd (rond 23 jaar en rond 35 jaar) naar geslacht.
Tabel 2.9

Gemiddeld aantal kliks per fictieve Nederlandse kandidaat (rond 23
jaar en rond 35 jaar) naar geslacht (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Geslacht

Sign
0,458

Man

4,32

287

6,459

0

45

Vrouw

3,94

286

5,697

0

38

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

24

C11033

Nederlandse mannelijke en vrouwelijk kandidaten ontlopen elkaar qua gemiddeld
aantal bekeken CV’s niet veel. Mannen scoren iets hoger. Dit verschil is statistisch
gezien niet significant.
2 . 3 . 2 S ta d iu m 2: Aa nta l r ea ct i es (e -ma i l s en vo i ce ma i ls ) en g em i st e op r oe pe n
Tabel 2.10 en tabel 2.11 schetsen het beeld voor de e-mails/ voicemails
respectievelijk de gemiste oproepen naar geslacht.
E-mails en voicemails
Tabel 2.10

Gemiddeld aantal e-mails/ voicemails per fictieve Nederlandse
kandidaat (rond 23 jaar en rond 35 jaar) naar geslacht (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Man

0,81

291

1,379

0

10

Vrouw

0,50

291

1,028

0

7

Geslacht

Sign
0,002**

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

Bij de e-mails/ voicemails scoren mannen eveneens hoger dan vrouwen. Hier is wel
sprake van een statistisch gezien significant verschil.
Gemiste oproepen
Tabel 2.11

Gemiddeld aantal gemiste oproepen per fictieve Nederlandse kandidaat
(rond 23 jaar en rond 35 jaar) naar geslacht (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Geslacht
Man

0,83

291

2,008

0

17

Vrouw

0,63

291

1,399

0

10

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

Ook bij de gemiste oproepen is het gemiddelde voor mannen hoger. Het verschil is
wat kleiner dan bij de e-mails/ voicemails, maar relatief groter dan bij de kliks. Er is
geen sprake van een statistisch gezien significant verschil.

C11033

Sign
0,166

25

2 . 3 . 3 C o nc lu s i e
Figuur 2.2

Gemiddeld aantal kliks, e-mails/ voicemails en gemiste oproepen per
fictieve Nederlandse kandidaat (rond 23 jaar en rond 35 jaar) naar
geslacht (gewogen)

0,00

1,00

2,00

3,00

4,00

5,00

Man

Vrouw

Kliks

E-mails/voicemails

Gemiste oproepen

De uitkomsten van de ‘virtuele’ praktijktests wijzen voor de online wervings- en
selectiefase niet of nauwelijks in de richting van arbeidsmarktdiscriminatie naar
geslacht. De uiteindelijke verschillen die bestaan in arbeidsmarktpositie tussen
mannen en vrouwen met vergelijkbare verdere kenmerken moeten andere oorzaken
hebben. 22

2.4

Discriminatie naar leeftijd

2 . 4 . 1 S ta d iu m 1: Aa nta l k l ik s
Onderstaande tabel geeft het gemiddeld aantal kliks per fictieve Nederlandse
mannelijke kandidaat naar leeftijdscategorie weer. Daarbij worden de kandidaten van
middelbare leeftijd (rond 35 jaar) vergeleken met die van hogere leeftijd (45-50 jaar).

22

Zie onder meer: SCP (2014). Emancipatiemonitor 2014. De Emancipatiemonitor laat onder meer zien dat
werkende vrouwen minder vaak een managementfunctie hebben dan werkende mannen. Van alle werkende
vrouwen hadden in 2014 bijna vier op de honderd een managementfunctie. Dat is minder vaak dan bij mannen
van wie negen op de honderd manager waren. Dit verschil hangt samen met het feit dat de meeste vrouwen in
deeltijd werken, zeker wanneer ze jonge kinderen hebben. Maar de kleine groep moeders die in voltijd werkt is
juist relatief vaak manager, bijna net zo vaak als vaders. Recent beloningsonderzoek van het CBS wijst in
dezelfde richting. Zie: CBS (2015) Gelijk loon voor gelijk werk? Banen en lonen bij de overheid en bedrijfsleven,
2012.

26

C11033

Tabel 2.12

Gemiddeld aantal kliks per fictieve Nederlandse mannelijke kandidaat
naar leeftijd, middelbaar (rond 35 jaar) versus ouder (45-50 jaar)
(gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Sign

Rond 35 jaar

4,08

144

6,151

0

40

0,001**

45-50 jaar

2,21

100

2,556

0

13

Leeftijdscategorie

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

Het verschil in gemiddeld aantal kliks is evident: Nederlandse mannelijke kandidaten
van middelbare leeftijd hebben een twee keer zo grote kans dat hun CV wordt
bekeken dan kandidaten van hogere leeftijd. Het verband tussen het gemiddeld aantal
kliks en leeftijdscategorie is statistisch significant.
2 . 4 . 2 S ta d iu m 2: Aa nta l r ea ct i es (e -ma i l s en vo i ce ma i ls ) en g em i st e op r oe pe n
Vervolgens laten tabel 2.13 en 2.14 het gemiddeld aantal e-mails/ voicemails
respectievelijk gemiste oproepen per fictieve Nederlandse mannelijke kandidaat naar
leeftijdscategorie (rond 35 jaar versus 45-50 jaar) zien.
E-mails en voicemails
Tabel 2.13

Gemiddeld aantal e-mails/ voicemails per fictieve Nederlandse
mannelijke kandidaat naar leeftijd, middelbaar (rond 35 jaar) versus
ouder (45-50 jaar) (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Leeftijdscategorie

Sign
0,000**

Rond 35 jaar

0,73

145

1,479

0

10

45-50 jaar

0,23

105

0,582

0

4

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

Voor e-mails/ voicemails is het (statistisch significante) verband met leeftijd nog
sterker. De Nederlandse mannelijke kandidaten van middelbare leeftijd hebben een
drie keer zo grote kans om een reactie per e-mail/ voicemail te ontvangen dan
kandidaten van hogere leeftijd.
Gemiste oproepen
Tabel 2.14

Gemiddeld aantal gemiste oproepen per fictieve Nederlandse
mannelijke kandidaat naar leeftijd, middelbaar (rond 35 jaar) versus
ouder (45-50 jaar) (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Sign

Rond 35 jaar

0,87

145

2,338

0

17

0,000**

45-50 jaar

0,14

105

0,609

0

7

Leeftijdscategorie

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

Bij de gemiste oproepen is zelfs sprake van een zes keer zo grote kans. Het hoeft dan
ook geen betoog dat het verband tussen het gemiddeld aantal gemiste oproepen per
fictieve kandidaat eveneens statistisch significant is.

C11033

27

2 . 4 . 3 C o nc lu s i e
Figuur 2.3

Gemiddeld aantal kliks, e-mails/ voicemails en gemiste oproepen per
fictieve Nederlandse mannelijke kandidaat naar leeftijd, middelbaar
(rond 35 jaar) versus ouder (45-50 jaar) (gewogen)
0,00

1,00

2,00

3,00

4,00

5,00

Rond 35 jaar

45-50 jaar

Kliks

E-mails/voicemails

Gemiste oproepen

De ‘virtuele’ praktijktests wijzen voor de online wervings- en selectiefase overduidelijk
in de richting van arbeidsmarktdiscriminatie naar leeftijd. De kans dat hun CV wordt
bekeken en dat zij door werkgevers/ recruiters per e-mail of telefonisch worden
benaderd is voor Nederlandse mannelijke kandidaten van middelbare leeftijd veel
groter dan voor kandidaten van hogere leeftijd. Bij de kliks gaat het om een twee keer
zo grote kans, bij de e-mails/voicemails om een drie keer zo grote kans en bij de
gemiste oproepen zelfs om een zes keer zo grote kans.

28

C11033

3

Discriminatie naar etniciteit nader bekeken
De tabellen in dit hoofdstuk splitsen het gewogen aantal kliks en e-mails/ voicemails
per etnische categorie uit naar respectievelijk leeftijd (rond 23 jaar en rond 35 jaar),
beroep, regio en type werkgever. Uitsplitsing naar geslacht is door de opzet van het
onderzoek (i.e. de samenstelling van de controlegroep en de praktijktestgroepen) niet
mogelijk. De beschrijvingen in dit hoofdstuk beperken we tot een bulletsgewijze
opsomming van de meest opvallende resultaten per tabel.

3.1

Discriminatie naar etniciteit en leeftijd

3 . 1 . 1 S ta d iu m 1: Aa nta l k l ik s
Tabel 3.1

Gemiddeld aantal kliks per fictieve mannelijke kandidaat naar etniciteit
en leeftijd, jong (rond 23 jaar) versus middelbaar (rond 35 jaar)
(gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Nederlands

Sign
0,809

Man rond 23 jaar

4,56

143

6,769

0

45

Man rond 35 jaar

4,08

144

6,151

0

40

Man rond 23 jaar

2,55

104

2,681

0

11

Man rond 35 jaar

2,24

103

2,688

0

11

Antilliaans

0,392

Marokkaans

0,214

Man rond 23 jaar

2,41

103

2,700

0

12

Man rond 35 jaar

1,93

101

2,800

0

14

Man rond 23 jaar

1,84

104

2,310

0

10

Man rond 35 jaar

2,42

104

2,580

0

15

Pools

Surinaams

0,138

Man rond 23 jaar

2,47

104

2,654

0

12

Man rond 35 jaar

1,96

102

2,314

0

10

Man rond 23 jaar

2,05

103

2,408

0

14

Man rond 35 jaar

1,95

102

2,120

0

12

Turks

0,762

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

C11033

0,088

De verschillen tussen de etnische groepen zijn relevanter dan die naar
leeftijdscategorie (jong/ middelbaar) binnen de etnische groepen. Bij geen van de
zes etnische groepen is sprake van een statistisch significant verschil tussen jong
en middelbaar. Mogelijk heeft de geringe discriminatie naar leeftijd tussen jong en
middelbaar ermee te maken dat het a) om functies gaat waarvoor enige ervaring
vereist is en b) het aanbod redelijk schaars is.

29

•

De top drie van groepen met het hoogste gemiddelde aantal kliks bestaat uit: 1)
Nederlands man rond 23 jaar; 2) Nederlandse man rond 35 jaar; 3) Antilliaanse
man rond 23 jaar; 4) Surinaamse man rond 23 jaar; 5) Marokkaanse man rond 23
jaar. De top vijf van groepen met het laagste gemiddelde aantal kliks bestaat uit:
1) Poolse man rond 23 jaar; 2) Marokkaanse man rond 35 jaar; 3) Turkse man
rond 35 jaar; 4) Surinaamse man rond 35 jaar; 5) Turkse man rond 23 jaar.

•

Polen vormen de enige etnische groep waarbinnen het gemiddeld aantal kliks voor
mannen van lagere leeftijd kleiner is dan voor mannen van middelbare leeftijd.
Hoewel het verband hier sterker is dan binnen de overige etnische groepen, is hier
ook geen sprake van een statistisch significant verschil.

3 . 1 . 2 S ta d iu m 2: Aa nta l r ea ct i es (e -ma i l s en vo i ce ma i ls )
Tabel 3.2

Gemiddeld aantal e-mails/ voicemails per fictieve mannelijke kandidaat
naar etniciteit en leeftijd, jong (rond 23 jaar) versus middelbaar (rond
35 jaar) (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Nederlands

Sign
0,702

Man rond 23 jaar

0,89

145

1,272

0

5

Man rond 35 jaar

0,73

145

1,479

0

10

Antilliaans

0,160

Man rond 23 jaar

0,52

105

1,038

0

5

Man rond 35 jaar

0,34

105

0,793

0

4

Man rond 23 jaar

0,38

105

0,954

0

6

Man rond 35 jaar

0,19

105

0,516

0

3

Marokkaans

0,720

Pools

0,195

Man rond 23 jaar

0,21

105

0,583

0

4

Man rond 35 jaar

0,32

105

0,626

0

3

Man rond 23 jaar

0,38

105

0,793

0

4

Man rond 35 jaar

0,20

105

0,455

0

2

Man rond 23 jaar

0,29

105

0,715

0

4

Man rond 35 jaar

0,14

105

0,406

0

2

Surinaams

0,046*

Turks
0,062

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

In grote lijnen is het patroon voor de reacties vergelijkbaar met dat voor de kliks.
Opvallend is wel het statistisch significant verschil tussen jong (meer reacties) en
middelbaar (minder reacties) binnen de Surinaamse groep.

30

C11033

3.2

Discriminatie naar etniciteit en beroep

3 . 2 . 1 S ta d iu m 1: Aa nta l k l ik s
Tabel 3.3

Gemiddeld aantal kliks per fictieve mannelijke kandidaat naar etniciteit
en beroep, jong (rond 23 jaar) en middelbaar (rond 35 jaar)
(gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Applicatieontwikkelaar

4,48

45

3,579

0

15

Commercieel mw binnendienst

4,32

49

3,651

0

14

Financieel-administratief mw

1,81

48

2,291

0

13

Logistiek mw

2,48

49

2,359

0

10

Mbo-verpleegkundige

2,71

49

3,909

0

23

Servicemonteur installatietechniek

10,37

47

12,558

0

45

Applicatieontwikkelaar

2,15

29

2,503

0

7

Commercieel mw binnendienst

3,48

35

3,305

0

11

Financieel-administratief mw

2,68

37

2,938

0

10

Logistiek mw

1,35

39

2,108

0

10

Mbo-verpleegkundige

1,91

36

1,945

0

7

Servicemonteur installatietechniek

2,93

32

2,699

0

11

Applicatieontwikkelaar

2,84

28

2,802

0

10

Commercieel mw binnendienst

3,01

34

3,554

0

12

Financieel-administratief mw

2,27

39

2,851

0

14

Logistiek mw

0,84

37

1,520

0

7

Mbo-verpleegkundige

1,18

36

1,651

0

8

Servicemonteur installatietechniek

3,33

29

2,936

0

11

Applicatieontwikkelaar

3,08

29

2,735

0

9

Commercieel mw binnendienst

2,75

36

2,698

0

10

Financieel-administratief mw

1,81

35

1,721

0

6

Logistiek mw

0,76

41

1,075

0

4

Mbo-verpleegkundige

1,94

35

2,181

0

10

Servicemonteur installatietechniek

2,87

31

3,344

0

15

Applicatieontwikkelaar

2,13

27

2,484

0

9

Commercieel mw binnendienst

3,52

37

3,482

0

12

Financieel-administratief mw

2,08

36

1,666

0

6

Logistiek mw

0,93

42

1,268

0

5

Mbo-verpleegkundige

1,90

35

1,510

0

6

Servicemonteur installatietechniek

3,08

28

3,206

0

12

Applicatieontwikkelaar

2,38

29

3,118

0

14

Commercieel mw binnendienst

3,07

38

2,362

0

7

Nederlands

0,000**

Antilliaans

0,011*

Marokkaans

0,000**

Pools

0,000**

Surinaams

0,000**

Turks

C11033

Sign

0,000**

31

Financieel-administratief mw

1,59

36

2,459

0

12

Logistiek mw

0,96

40

1,330

0

5

Mbo-verpleegkundige

1,90

34

1,589

0

5

Servicemonteur installatietechniek

2,27

29

1,966

0

8

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

Binnen alle zes etnische groepen is sprake van een statistisch significant verband

•

De patronen verschillen van groep tot groep. Opvallend is het in vergelijking met

tussen het gemiddeld aantal kliks per fictieve kandidaat en het beroep.
de andere etnische groepen lage gemiddelde aantal kliks voor Nederlandse
financieel-administratief medewerkers. In het oog springt verder het naar
verhouding lage gemiddeld aantal kliks voor Poolse logistiek medewerkers.
Mogelijk verloopt de werving en selectie van laatstgenoemde groep vooral via
uitzendbureaus.
3 . 2 . 2 S ta d iu m 2: Aa nta l r ea ct i es (e -ma i l s en vo i ce ma i ls )
Tabel 3.4

Gemiddeld aantal e-mails/ voicemails per fictieve mannelijke kandidaat
naar etniciteit en beroep, jong (rond 23 jaar) en middelbaar (rond 35
jaar) (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Applicatieontwikkelaar

1,06

47

1,502

0

8

Commercieel mw binnendienst

0,99

49

1,119

0

4

Financieel-administratief mw

0,19

49

0,417

0

2

Logistiek mw

0,35

49

0,765

0

4

Mbo-verpleegkundige

0,79

49

1,752

0

10

Servicemonteur installatietechniek

1,51

48

1,769

0

7

Applicatieontwikkelaar

0,27

29

0,665

0

3

Commercieel mw binnendienst

0,78

35

1,284

0

5

Financieel-administratief mw

0,36

38

0,816

0

3

Logistiek mw

0,14

39

0,357

0

1

Mbo-verpleegkundige

0,62

36

1,151

0

4

Servicemonteur installatietechniek

0,39

34

0,895

0

4

Applicatieontwikkelaar

0,27

29

0,532

0

2

Commercieel mw binnendienst

0,62

36

1,405

0

6

Financieel-administratief mw

0,29

40

0,709

0

3

Logistiek mw

0,12

39

0,408

0

2

Mbo-verpleegkundige

0,18

36

0,462

0

2

Servicemonteur installatietechniek

0,26

31

0,524

0

2

Applicatieontwikkelaar

0,35

29

0,627

0

2

Commercieel mw binnendienst

0,50

36

0,913

0

4

Financieel-administratief mw

0,09

38

0,297

0

1

Logistiek mw

0,18

41

0,393

0

1

Nederlands

0,000**

Antilliaans

0,430

Marokkaans

0,890

Pools

32

Sign

0,670

C11033

Mbo-verpleegkundige

0,29

35

0,689

0

3

Servicemonteur installatietechniek

0,18

31

0,481

0

2

Applicatieontwikkelaar

0,19

29

0,490

0

2

Commercieel mw binnendienst

0,60

37

1,063

0

4

Financieel-administratief mw

0,15

38

0,360

0

1

Logistiek mw

0,11

42

0,391

0

2

Mbo-verpleegkundige

0,39

35

0,560

0

2

Servicemonteur installatietechniek

0,35

29

0,688

0

3

Applicatieontwikkelaar

0,19

29

0,490

0

2

Commercieel mw binnendienst

0,36

38

0,819

0

4

Financieel-administratief mw

0,11

40

0,530

0

3

Logistiek mw

0,11

40

0,529

0

3

Mbo-verpleegkundige

0,39

35

0,613

0

2

Servicemonteur installatietechniek

0,12

29

0,325

0

1

Surinaams

0,008**

Turks

0,126

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

Het beeld voor de reacties is in grote lijnen vergelijkbaar met dat voor de kliks.
Met uitzondering van de Nederlandse en Surinaamse groep is nu echter binnen
geen van de etnische groepen sprake van een significant verband tussen het
gemiddeld aantal reacties en het beroep. Binnen de Nederlandse groep scoren
vooral de servicemonteurs installatietechniek en binnen de Surinaamse groep de
commercieel medewerkers binnendienst hoog.

3.3

Discriminatie naar etniciteit en regio

3 . 3 . 1 S ta d iu m 1: Aa nta l k l ik s
Tabel 3.5

Gemiddeld aantal kliks per fictieve mannelijke kandidaat naar etniciteit
en regio, jong (rond 23 jaar) en middelbaar (rond 35 jaar) (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Randstad

5,15

142

7,579

0

45

Rest van Nederland

3,51

145

5,037

0

34

Randstad

3,07

104

3,063

0

11

Rest van Nederland

1,72

103

2,033

0

9

Randstad

2,91

102

3,296

0

14

Rest van Nederland

1,43

102

1,814

0

8

Randstad

2,53

99

2,918

0

15

Rest van Nederland

1,75

109

1,889

0

9

Nederlands

0,000**

Antilliaans

0,000**

Marokkaans

0,000**

Pools

C11033

Sign

0,000**

33

Surinaams

0,000**

Randstad

2,93

96

2,890

0

12

Rest van Nederland

1,59

110

1,901

0

9

Turks

0,209

Randstad

2,21

97

2,031

0

7

Rest van Nederland

1,82

108

2,449

0

14

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

De verschillen tussen de etnische groepen zijn relevanter dan die naar regio
(Randstad/rest van Nederland) binnen de etnische groepen. Meestal zijn er tussen
1,5-1,8 keer zoveel kliks voor fictieve kandidaten in de Randstad als voor die in de
rest van Nederland. Alleen de Marokkaanse groep (relatief minder kliks voor
kandidaten in de rest van Nederland) en Turken (juist meer kliks voor kandidaten
in overig Nederland) wijken hiervan af. Met uitzondering van de Turkse groep is
binnen alle etnische groepen sprake van een statistisch significant verband tussen
het gemiddeld aantal kliks en regio.

3 . 3 . 2 S ta d iu m 2: Aa nta l r ea ct i es (e -ma i l s en vo i ce ma i ls )
Tabel 3.6

Gemiddeld aantal e-mails/ voicemails per fictieve mannelijke kandidaat
naar etniciteit en regio, jong (rond 23 jaar) en middelbaar (rond 35
jaar) (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Nederlands

Sign
0,001**

Randstad

0,95

143

1,548

0

10

Rest van Nederland

0,68

148

1,184

0

8

Antilliaans

0,000**

Randstad

0,66

106

1,132

0

5

Rest van Nederland

0,19

105

0,575

0

3

Randstad

0,46

106

1,012

0

6

Rest van Nederland

0,12

105

0,326

0

1

Marokkaans

0,001**

Pools

0,039*

Randstad

0,35

102

0,737

0

4

Rest van Nederland

0,18

109

0,435

0

2

Randstad

0,37

101

0,742

0

4

Rest van Nederland

0,23

110

0,550

0

3

Surinaams

0,128

Turks

0,085

Randstad

0,29

103

0,721

0

4

Rest van Nederland

0,15

108

0,410

0

2

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

34

C11033

•

Opvallend is hier vooral het naar verhouding relatief hoge gemiddeld aantal
reacties voor fictieve Nederlandse kandidaten in de rest van Nederland. Verder is
ook voor de Surinaamse fictieve kandidaten in de rest van Nederland sprake van
een relatief hoog gemiddeld aantal reacties in vergelijking met de overige etnische
groepen.

•

Wel zijn de verbanden binnen de etnische groepen tussen het gemiddeld aantal
reacties en regio in het algemeen (wat) minder sterk dan bij de kliks.

3.4

Discriminatie naar etniciteit en type werkgever

3 . 4 . 1 S ta d iu m 1: Aa nta l k l ik s
Niet bekend.
3 . 4 . 2 S ta d iu m 2 Aa n ta l r ea ct ie s ( e -ma i ls e n v o ic em a il s )
Tabel 3.7

Gemiddeld aantal e-mails/ voicemails per fictieve mannelijke kandidaat
naar etniciteit en type werkgever, jong (rond 23 jaar) en middelbaar
(rond 35 jaar) (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Nederlands

0,15

291

0,471

0

4

Antilliaans

0,05

211

0,260

0

2

Marokkaans

0,05

211

0,237

0

2

Pools

0,03

211

0,177

0

1

Surinaams

0,04

211

0,228

0

2

Turks

0,02

211

0,126

0

1

‘Normale’ werkgever

Sign
ntb

Totaal
Recruiter

ntb

Nederlands

0,55

291

1,160

0

10

Antilliaans

0,20

211

0,565

0

3

Marokkaans

0,10

211

0,352

0

2

Pools

0,09

211

0,318

0

2

Surinaams

0,12

211

0,353

0

2

Turks

0,12

211

0,390

0

2

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

De voorkeuren tussen beide groepen lopen enigszins uiteen. Bij ‘normale’
werkgevers is het gemiddeld aantal reacties het hoogst voor Nederlandse en
vervolgens voor Antilliaanse en Marokkaanse kandidaten. Het laagst scoren
Turkse, Poolse en Surinaamse kandidaten. Bij recruiters is het gemiddeld aantal
reacties het hoogst voor Nederlanders en vervolgens voor Antilliaanse en (ex
aequo) Surinaamse en Turkse kandidaten. Hier scoren Poolse en Marokkaanse
kandidaten het laagst.

C11033

35

Discriminatie naar geslacht nader bekeken

4

In dit hoofdstuk splitsen we het gewogen aantal kliks en e-mails/ voicemails per
geslachtscategorie (man, vrouw) uit naar respectievelijk leeftijd (rond 23 jaar en rond
35 jaar), beroep, regio en type werkgever. De focus in de beschrijving ligt ook nu op
de belangrijkste resultaten per tabel.

4.1

Discriminatie naar geslacht en leeftijd

4 . 1 . 1 S ta d iu m 1: Aa nta l k l ik s
Tabel 4.1

Gemiddeld aantal kliks per fictieve Nederlandse kandidaat naar
geslacht en leeftijd, jong (rond 23 jaar) versus middelbaar (rond 35
jaar) (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Man

Sign
0,530

Rond 23 jaar

4,56

143

6,769

0

45

Rond 35 jaar

4,08

144

6,151

0

40

Rond 23 jaar

3,82

141

5,551

0

35

Rond 35 jaar

4,06

144

5,854

0

38

Vrouw

0,725

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

Het gemiddeld aantal kliks binnen de groep mannen is voor de leeftijdscategorie
rond 23 jaar hoger dan voor de leeftijdscategorie rond 35 jaar. Voor de groep
vrouwen geldt het omgekeerde. De verschillen zijn echter beperkt en statistisch
gezien niet significant.

4 . 1 . 2 S ta d iu m 2: Aa nta l r ea ct i es (e -ma i l s en vo i ce ma i ls )
Tabel 4.2

Gemiddeld aantal e-mails/ voicemails per fictieve Nederlandse
kandidaat naar geslacht en leeftijd, jong (rond 23 jaar) versus
middelbaar (rond 35 jaar) (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Man

Sign
0,332

Rond 23 jaar

0,89

145

1,272

0

5

Rond 35 jaar

0,73

145

1,479

0

10

Rond 23 jaar

0,46

145

0,958

0

5

Rond 35 jaar

0,54

145

1,095

0

7

Vrouw

0,511

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

36

Voor de reacties geldt hetzelfde beeld als voor de kliks.

C11033

4.2

Discriminatie naar geslacht en beroep

4 . 2 . 1 S ta d iu m 1: Aa nta l k l ik s
Tabel 4.3

Gemiddeld aantal kliks per fictieve Nederlandse kandidaat naar
geslacht en beroep, jong (rond 23 jaar) en middelbaar (rond 35 jaar)
(gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Applicatieontwikkelaar

4,48

45

3,579

0

15

Commercieel mw binnendienst

4,32

49

3,651

0

14

Financieel-administratief mw

1,81

48

2,291

0

13

Logistiek mw

2,48

49

2,359

0

10

Mbo-verpleegkundige

2,71

49

3,909

0

23

Servicemonteur installatietechniek

10,37

47

12,558

0

45

Applicatieontwikkelaar

3,23

43

2,811

0

10

Commercieel mw binnendienst

5,48

52

4,321

0

15

Financieel-administratief mw

1,93

49

2,110

0

11

Logistiek mw

2,19

52

3,228

0

16

Mbo-verpleegkundige

2,77

47

3,643

0

18

Servicemonteur installatietechniek

8,55

42

11,130

0

38

Man

Sign
0,000**

Vrouw

0,000**

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

Zowel binnen de groep mannen als de groep vrouwen is sprake van een statistisch
significant verband tussen het gemiddeld aantal kliks en beroep.

•

Hoewel de volgorde verschilt, is de top drie van beroepen met het gemiddeld
hoogste aantal kliks voor beide groepen gelijk (servicemonteur installatietechniek,
applicatieontwikkelaar en commercieel medewerker binnendienst). De top drie van
beroepen met het gemiddeld laagste aantal kliks is eveneens gelijk en kent tevens
dezelfde volgorde (financieel administratief medewerker, logistiek medewerker en
mbo-verpleegkundige).

•

Opvallend is verder het naar verhouding hogere gemiddelde aantal commercieel
medewerkers binnendienst binnen de groep vrouwen. In het oog voor de groep
vrouwen springt ook het relatief lage gemiddelde aantal kliks voor mboverpleegkundigen. Een hypothese in dit verband is werkgevers/ recruiters bij de
huidige bezuinigingen in de zorg hier en daar nog wel zoeken naar fysiek sterkere
mannelijke verpleegkundigen.

4 . 2 . 2 S ta d iu m 2: Aa nta l r ea ct i es (e -ma i l s en vo i ce ma i ls )
Tabel 4.4

Gemiddeld aantal e-mails/ voicemails per fictieve Nederlandse
kandidaat naar geslacht en beroep, jong (rond 23 jaar) en middelbaar
(rond 35 jaar) (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Man

C11033

Sign
0,000**

Applicatieontwikkelaar

1,06

47

1,502

0

8

Commercieel mw binnendienst

0,99

49

1,119

0

4

Financieel-administratief mw

0,19

49

0,417

0

2

Logistiek mw

0,35

49

0,765

0

4

37

Mbo-verpleegkundige

0,79

49

1,752

0

10

Servicemonteur installatietechniek

1,51

48

1,769

0

7

Applicatieontwikkelaar

0,28

44

0,645

0

3

Commercieel mw binnendienst

0,95

52

1,244

0

5

Financieel-administratief mw

0,16

53

0,503

0

3

Logistiek mw

0,19

52

0,490

0

2

Mbo-verpleegkundige

0,51

48

1,022

0

4

Servicemonteur installatietechniek

0,98

42

1,569

0

7

Vrouw
0,000**

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

4.3

De patronen voor de reacties wijken niet of nauwelijks af van die voor de kliks.

Discriminatie naar geslacht en regio

4 . 3 . 1 S ta d iu m 1: Aa nta l k l ik s
Tabel 4.5

Gemiddeld aantal kliks per fictieve Nederlandse kandidaat naar
geslacht en regio, jong (rond 23 jaar) en middelbaar (rond 35 jaar)
(gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Randstad

5,15

142

7,579

0

45

Rest van Nederland

3,51

145

5,037

0

34

Man

Sign
0,031*

Vrouw

0,000**

Randstad

5,29

140

6,838

0

38

Rest van Nederland

2,63

145

3,922

0

26

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

Zowel binnen de groep mannen als de groep vrouwen is sprake van een statistisch
significant verband tussen het gemiddeld aantal kliks en regio (voor vrouwen is
dat verband sterker dan voor mannen). Binnen de groep vrouwen zijn er naar
verhouding meer kliks voor fictieve kandidaten in de Randstad dan binnen de
groep mannen. Binnen de groep mannen gaat het in vergelijking met de vrouwen
relatief vaker om kandidaten in de rest van het land.

4 . 3 . 2 S ta d iu m 2: Aa nta l r ea ct i es (e -ma i l s en vo i ce ma i ls )
Tabel 4.6

Gemiddeld aantal e-mails/ voicemails per fictieve Nederlandse
kandidaat naar geslacht en regio, jong (rond 23 jaar) en middelbaar
(rond 35 jaar) (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Randstad

0,95

143

1,548

0

10

Rest van Nederland

0,68

148

1,184

0

8

Man

38

Sign
0,100

C11033

Vrouw

0,002**

Randstad

0,69

143

1,245

0

7

Rest van Nederland

0,32

148

,722

0

4

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

Het beeld voor de reacties is vergelijkbaar met dat voor de kliks. De verbanden
zijn wel minder sterk (en voor de mannen statistisch gezien niet meer significant).

4.4

Discriminatie naar geslacht en type werkgever

4 . 4 . 1 S ta d iu m 1: Aa nta l k l ik s
Niet bekend.
4 . 4 . 2 S ta d iu m 2: Aa nta l r ea ct i es (e -ma i l s en vo i ce ma i ls )
Tabel 4.7

Gemiddeld aantal e-mails/ voicemails per fictieve Nederlandse
kandidaat naar geslacht en type werkgever, jong (rond 23 jaar) en
middelbaar (rond 35 jaar) (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Man

0,15

291

0,471

0

4

Vrouw

0,07

291

0,301

0

2

‘Normale’ werkgever

ntb

Recruiter

ntb

Man

0,55

291

1,160

0

10

Vrouw

0,35

291

0,852

0

6

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

Zowel ‘normale’ werkgevers als recruiters hebben een voorkeur voor mannelijke
kandidaten. Bij ‘normale’ werkgevers is het gemiddeld aantal kliks voor
mannelijke fictieve kandidaten ruim twee keer als voor vrouwelijke kandidaten, bij
recruiters bijna twee keer.

C11033

Sign

39

Discriminatie naar leeftijd nader bekeken

5

De tabellen in dit hoofdstuk splitsen het gewogen aantal kliks en e-mails/ voicemails
per leeftijdscategorie (rond 35 jaar en 45-50 jaar) uit naar respectievelijk beroep,
regio en type werkgever. Weer beschrijven we alleen de meest in het oog springende
uitkomsten per tabel.

5.1

Discriminatie naar leeftijd en beroep

5 . 1 . 1 S ta d iu m 1: Aa nta l k l ik s
Tabel 5.1

Gemiddeld aantal kliks per fictieve Nederlandse mannelijke kandidaat
naar leeftijd en beroep, middelbaar (rond 35 jaar) versus ouder (45-50
jaar) (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Rond 35 jaar

Sign
0,000**

Applicatieontwikkelaar

3,89

25

2,935

0

12

Commercieel mw binnendienst

4,12

24

3,292

0

11

Financieel-administratief mw

1,54

23

1,567

0

6

Logistiek mw

3,01

24

2,751

0

10

Mbo-verpleegkundige

2,89

27

4,735

0

23

Servicemonteur installatietechniek

9,49

22

12,516

0

40

45-50 jaar

0,043*

Applicatieontwikkelaar

2,61

16

2,999

0

9

Commercieel mw binnendienst

3,30

18

3,932

0

13

Financieel-administratief mw

1,57

16

1,140

0

4

Logistiek mw

0,95

19

1,300

0

5

Mbo-verpleegkundige

1,94

17

1,981

0

7

Servicemonteur installatietechniek

3,13

14

2,169

0

6

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

Zowel binnen de groep rond 35 jaar als 45-50 jaar is sprake van een statistisch
significant verband tussen het gemiddeld aantal kliks en beroep. Wel is dit
verband binnen de eerste groep sterker dan binnen de tweede groep.

•

Hoewel de volgorde verschilt, is de top drie van beroepen met het gemiddeld
hoogste aantal kliks voor beide groepen hetzelfde (servicemonteur
installatietechniek, commercieel medewerker binnendienst en
applicatieontwikkelaar). Een zelfde conclusies is te trekken voor de top drie van
beroepen met het gemiddeld laagste aantal kliks (financieel administratief
medewerker, logistiek medewerker en mbo-verpleegkundige).

•

Opvallend zijn verder de nagenoeg gelijke gemiddelde aantallen binnen beide
groepen voor financieel administratief medewerkers en de relatief kleine
verschillen tussen beide groepen voor commercieel medewerkers binnendienst en
applicatieontwikkelaars.

40

C11033

5 . 1 . 2 S ta d iu m 2: Aa nta l r ea ct i es (e -ma i l s en vo i ce ma i ls )
Tabel 5.2

Gemiddeld aantal e-mails/ voicemails per fictieve Nederlandse
mannelijke kandidaat naar leeftijd en beroep, middelbaar (rond 35
jaar) versus ouder (45-50 jaar) (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Rond 35 jaar

Sign
0,000**

Applicatieontwikkelaar

0,70

25

1,315

0

8

Commercieel mw binnendienst

0,75

24

0,897

0

4

Financieel-administratief mw

0,07

23

0,267

0

1

Logistiek mw

0,39

24

0,895

0

4

Mbo-verpleegkundige

1,04

27

2,274

0

10

Servicemonteur installatietechniek

1,42

23

1,877

0

7

45-50 jaar

0,186

Applicatieontwikkelaar

0,21

16

0,419

0

1

Commercieel mw binnendienst

0,26

20

0,790

0

4

Financieel-administratief mw

0,10

18

0,302

0

1

Logistiek mw

0,00

19

0,000

0

0

Mbo-verpleegkundige

0,38

18

0,720

0

2

Servicemonteur installatietechniek

0,46

15

0,772

0

2

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

Globaal zijn voor de reacties dezelfde patronen waarneembaar als voor de kliks.
Wel is binnen de groep 45-50 jaar geen sprake meer van een statistisch significant
verband.

5.2

Discriminatie naar leeftijd en regio

5 . 2 . 1 S ta d iu m 1: Aa nta l k l ik s
Tabel 5.3

Gemiddeld aantal kliks per fictieve Nederlandse mannelijke kandidaat
naar leeftijd en regio, middelbaar (rond 35 jaar) versus ouder (45-50
jaar) (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Randstad

4,85

71

6,716

0

40

Rest van Nederland

3,34

73

5,497

0

34

Randstad

2,94

49

2,953

0

13

Rest van Nederland

1,51

51

1,892

0

11

Rond 35 jaar

0,031*

45-50 jaar

0,005**

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

Binnen beide leeftijdsgroepen is sprake van een statistisch significant verband
tussen het gemiddeld aantal kliks en regio. Dit verband is sterker voor de
leeftijdscategorie 45-50 jaar dan voor fictieve kandidaten van rond 35 jaar. Dat
het verschil in gemiddeld aantal kliks tussen de Randstad en de rest van
Nederland bij de ouderen relatief groter is, kan te maken hebben de slechtere
arbeidsmarktsituatie in de regio.

C11033

Sign

41

42

C11033

5 . 2 . 2 S ta d iu m 2: Aa nta l r ea ct i es (e -ma i l s en vo i ce ma i ls )
Tabel 5.6

Gemiddeld aantal e-mails/ voicemails per fictieve Nederlandse
mannelijke kandidaat naar leeftijd en regio, middelbaar (rond 35 jaar)
versus ouder (45-50 jaar) (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

Rond 35 jaar

Sign
0,100

Randstad

0,96

71

1,778

0

10

Rest van Nederland

0,52

74

1,092

0

8

Randstad

0,35

52

0,735

0

4

Rest van Nederland

0,11

53

0,345

0

2

45-50 jaar

0,036*

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

Weer geldt dat voor de reacties dezelfde patronen waarneembaar zijn als voor de
kliks. Het verband tussen het gemiddeld aantal reacties is binnen beide groepen
wel minder sterk dan bij de kliks. Binnen de groep rond 35 jaar is geen sprake
meer van een statistisch significant verband.

5.3

Discriminatie naar leeftijd en type werkgever

5 . 3 . 1 S ta d iu m 1: Aa nta l k l ik s
Niet bekend.
5 . 3 . 2 S ta d iu m 2: Aa nta l r ea ct i es (e -ma i l s en vo i ce ma i ls )
Tabel 5.7

Gemiddeld aantal kliks per fictieve Nederlandse mannelijke kandidaat
naar leeftijd en type werkgever, middelbaar (rond 35 jaar) versus
ouder (45-50 jaar) (gewogen)
Gem

N

St dev

Min

Max

‘Normale’ werkgever

ntb

Rond 35 jaar

0,07

145

0,338

0

4

45-50 jaar

0,01

105

0,104

0

1

Rond 35 jaar

0,53

145

1,307

0

10

45-50 jaar

0,11

105

,360

0

2

Recruiter

ntb

Significantieniveaus zijn 0,05 (*) resp. 0,01 (**) bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Ntb = significantie niet te bepalen

•

Zowel ‘normale’ werkgevers als recruiters hebben een duidelijke voorkeur voor de
groep rond 35 jaar. Bij ‘normale’ werkgevers is het gemiddeld aantal kliks voor de
fictieve kandidaten in de leeftijdscategorie rond 35 jaar een factor 7 keer zo groot
als voor kandidaten in de categorie 45-50 jaar. Bij de recruiters gaat het om een
factor 5.

C11033

Sign

43

44

C11033

Bijlage 1

Geraadpleegde bronnen en experts
Geraadpleegde bronnen
•

Art. 1 (2012). Gegevens en informatie over discriminatie: Onderzoeksmethodes en
beschikbare bronnen in Nederland.

•

Art. 1 en RADAR (2014). Onderzoek naar discriminatie door antidiscriminatievoorzieningen. Een overzicht van methoden.

•

Art1.nl.

•

Artikel ‘Toch discriminatie van allochtonen bij sollicitatie’, OP: nrc.nl, 7 november
2006.

•

Backer, A. (2011). Uitzendbureaus, gekleurde doorgeefluiken?

•

Berg, H. van den (2004), ‘Discoursanalyse’, IN: KWALON 9(2): 29 – 39.

•

Blommaert, L. (2012). ‘Discrimination of Arabic-named applicants in the
Netherlands: An internet-based field experiment examining different phases in
online recruitment procedures’, IN: Social Forces, Manuscript ID: SF-Aug-12349.R1

•

Blommaert, L. (2013). Are Joris and Renske more employable than Rashid and
Samira? A study on the prevalence and sources of ethnic discrimination in
recruitment in the Netherlands using experimental and survey data. Proefschrift
Universiteit Utrecht.

•

Bureau Discriminatiezaken (2010). Factsheet: Leeftijdsdiscriminatie.

•

Bureau Discriminatiezaken Hollands Midden en Haaglanden (2010). Buiten beeld?
Een verkennend onderzoek naar discriminatie op grond van handicap en
chronische ziekte.

•

College voor de Rechten van de Mens (2014). Jaarverslag 2013.

•

College voor de Rechten van de Mens (2015). Jaarverslag 2014.

•

Dinsbach, W. en S. van Bon (2012). Gegevens en informatie over discriminatie:
Onderzoeksmethodes en beschikbare bronnen in Nederland.

•

Kif Kif en Liga voor de Mensenrechten (2007). Handleiding Praktijktest
Discriminatie.

•

Loeters, E. (2011). De klant is koning. Een onderzoek naar het honoreren van
discriminerende verzoeken van werkgevers door intercedenten van uitzendbureaus
in Nederland.

C11033

45

•

McGinnity, F., Nelson, J., Lunn, P. en Quinn, E. (2009). Discrimination in
Recruitment: Evidence from a Field Experiment. Dublin: The Equality Authority/
The Economic and Social Research Institute.

•

Mensenrechten.nl.

•

Ministerie van SZW (2013). Kamerbrief Voortgangsbrief Discriminatie 2013.

•

Ministerie van SZW (2014). Kamerbrief Actieplan Arbeidsmarktdiscriminatie.

•

MOA, VBO en VSO (2010). Gedragscode voor onderzoek en statistiek.

•

Möbius (2013). Mystery calling.

•

National Research Council (2004), ‘Measuring Racial Discrimination’, IN: R. M.
Blank, M. Dabady, & C. F. Citro (redactie). Committee on National Statistics,
Division of Behavioral and Social Sciences and Education. Washington, DC: The
National Academies Press.

•

Panteia (2013). Verkoopster gezocht (m/v). Onderzoek naar de aard en omvang
van discriminatie in de uitzendbranche.

•

RADAR (2008). Vrij Baan: Analyse van discriminatie op de arbeidsmarkt
Rotterdam.

•

Riach, P. A., & Rich, J. (2004), ‘Deceptive Field Experiments of Discrimination: Are
They Ethical?’, IN: Kyklos, 57(3), 457-470.

•

SCP (2010). Liever Mark dan Mohammed? Onderzoek naar
arbeidsmarktdiscriminatie van niet-westerse migranten via praktijktests.

•

SCP (2014). Ervaren discriminatie in Nederland.

•

SCP (2102). Op achterstand. Discriminatie van niet-westerse migranten op de
arbeidsmarkt.

•

SER (2014). ‘Discriminatie werkt niet!’.

•

UWV (2014). Kansrijke beroepen. Waar is de arbeidsmarkt krap?

•

Wetten.overheid.nl.

Geraadpleegde experts
Dr. E.C.C.A. (Lieselotte) Blommaert (sociologisch onderzoeker Universiteit Utrecht,
Faculteit der Sociale Wetenschappen; ‘founding mother’ van de methode Blommaert).
Dr. I. (Iris) Andriessen (wetenschappelijk medewerker onderzoeksector Onderwijs,
Minderheden en Methodologie van het SCP; direct betrokken bij (praktijktests voor)
monitoronderzoek naar discriminatie van niet-westerse allochtonen op de
arbeidsmarkt).

46

C11033

Prof. dr. Eva Derous (hoogleraar Universiteit Gent, Faculteit Psychologie en
Pedagogische Wetenschappen, Vakgroep Personeelsbeleid-, Arbeids- en
Organisatiepsychologie; actief in het domein van personeelsmanagement/HRM met
een speciale focus op werving en selectie; ervaring met praktijktests op dit terrein).
Drs. Gerard Mulder (commercieel directeur van Textkernel, een softwarebedrijf dat
zich specialiseert in informatie-extractie, document understanding, web mining en
semantisch zoeken & matchen in de HR-branche).

C11033

47

Frequentieverdelingen

Bijlage 2

Bij onderstaande frequentieverdelingen gaat het - in tegenstelling tot de in dit rapport
gepresenteerde gemiddelde aantallen - om ongewogen cijfers.
Stadium 1: Aantal kliks
Etniciteit (man, rond 23 jaar en rond 35 jaar) (ongewogen)
0

1

2 t/m 5

6 t/m

11 t/m

21 of

10

20

meer

Totaal

N

Nederlands

23,6%

12,9%

38,6%

17,4%

2,2%

5,2%

100,0%

402

Antilliaans

33,0%

13,8%

39,4%

10,6%

1,6%

1,6%

100,0%

188

Marokkaans

35,5%

19,4%

31,2%

8,6%

2,2%

3,2%

100,0%

186

Pools

34,4%

17,2%

38,9%

7,8%

0,6%

1,1%

100,0%

180

Surinaams

32,8%

10,7%

44,1%

8,5%

1,7%

2,3%

100,0%

177

Turks

35,4%

12,0%

42,9%

6,9%

1,1%

1,7%

100,0%

175

Totaal

31,0%

14,1%

39,0%

11,2%

1,7%

3,0%

100,0%

1.308

20%

40%

60%

80%

2 t/m 5

6 t/m 10

11 t/m 20

21 of meer

0%

100%

Nederlands
Antilliaans
Marokkaans
Pools
Surinaams
Turks

0

1

Naar verhouding worden de CV’s van de fictieve Nederlandse mannelijke kandidaten
van lagere/middelbare leeftijd vaker bekeken dan die van de overige etnische
groepen. Van ruim driekwart (76%) van de Nederlandse fictieve kandidaten is het CV
ten minste één keer bekeken door werkgevers/ recruiters. Voor de overige etnische
groepen is dit steeds om en nabij twee derde. Kijken we naar het percentage CV’s dat
meer dan vijf keer is gezien, dan scoren de Nederlandse kandidaten met 25
procentpunt beduidend hoger dan de overige etnische groepen (elk 14 procentpunt of
minder).

48

C11033

Geslacht (NL, rond 23 jaar en rond 35 jaar) (ongewogen)
0

1

2 t/m 5

6 t/m

11 t/m

21 of

10

20

meer

Totaal

N

Man

23,6%

12,9%

38,6%

17,4%

2,2%

5,2%

100,0%

402

Vrouw

25,1%

12,5%

39,2%

13,3%

5,1%

4,7%

100,0%

255

Totaal

24,2%

12,8%

38,8%

15,8%

3,3%

5,0%

100,0%

657

0%

20%

40%

1

6 t/m 10

60%

80%

100%

11 t/m 20

21 of meer

Man

Vrouw

0

2 t/m 5

Het aantal bekeken CV’s van mannelijke en vrouwelijke Nederlandse kandidaten van
lagere/middelbare leeftijd ontloopt elkaar niet veel. Voor mannen is het percentage
CV’s dat één keer of vaker is gezien 76%, voor vrouwen is dat 75%. Van de
mannelijke kandidaten is in 25 procentpunt van de gevallen het CV meer dan vijf keer
bekeken, van de vrouwelijke kandidaten in 23 procentpunt van de gevallen.
Leeftijd (NL man, rond 35 jaar versus 45-50 jaar) (ongewogen)
0

1

2 t/m 5

6 t/m

11 t/m

21 of

10

20

meer

Totaal

N

Rond 35 j

25,0%

13,1%

41,4%

14,8%

2,0%

3,7%

100,0%

244

45-50 j

31,3%

16,8%

38,5%

7,3%

1,7%

4,5%

100,0%

179

Totaal

27,7%

14,7%

40,2%

11,6%

1,9%

4,0%

100,0%

423

0%

20%

40%

60%

2 t/m 5

6 t/m 10

11 t/m 20

80%

100%

Rond 35 jaar

45-50 jaar

0

C11033

1

21 of meer

49

Van 75% van de fictieve Nederlandse mannelijke kandidaten van middelbare leeftijd
(rond 35 jaar) wordt het CV minimaal één keer bekeken. Voor de groep ouderen (4550 jaar) is dit 69%. Kijken we naar het aandeel kandidaten van wie het CV meer dan
vijf keer is gezien, dan is dit voor de kandidaten van middelbare leeftijd 21
procentpunt en voor de groep ouderen 13,5 procentpunt.
Stadium 2: Aantal e-mails/voicemails
Etniciteit (man, rond 23 jaar en rond 35 jaar) (ongewogen)
0

1

2 t/m 5

Nederlands

61,9%

19,4%

17,9%

Antilliaans

76,1%

13,8%

10,1%

Marokkaans

81,2%

12,9%

5,4%

Pools

80,0%

15,0%

5,0%

Surinaams

77,4%

17,5%

Turks

83,4%

Totaal

74,2%
0%

6 t/m

11 t/m

21 of

10

20

meer

Totaal

N

100,0%

402

100,0%

188

100,0%

186

100,0%

180

5,1%

100,0%

177

12,6%

4,0%

100,0%

175

15,9%

9,6%

0,3%

100,0%

1308

20%

40%

60%

0,7%
0,5%

80%

100%

Nederlands
Antilliaans
Marokkaans
Pools
Surinaams
Turks

0

1

2 t/m 5

6 t/m 10

Ook het aantal e-mails/voicemails ligt voor de fictieve Nederlandse mannelijke
kandidaten van lagere/middelbare leeftijd hoger dan dat voor de overige etnische
groepen. Van de Nederlandse kandidaten heeft 38% ten minste één reactie per email/voicemail ontvangen. Voor de overige etnische groepen varieert dit percentage
van 17% voor de Turkse groep tot 25% voor de Antilliaanse groep. Nederlandse
kandidaten hebben in 19 procentpunt van de gevallen meer dan één reactie per email/voicemail ontvangen. Voor de Antilliaanse groep gaat het om 10 procentpunt en
voor de overige etnische groepen om om en nabij 5%.

50

C11033

Geslacht (NL, rond 23 jaar en rond 35 jaar) (ongewogen)
0

1

2 t/m 5

6 t/m

11 t/m

21 of

10

20

meer

Totaal

N

Man

61,9%

19,4%

17,9%

0,7%

100,0%

402

Vrouw

71,4%

15,3%

12,9%

0,4%

100,0%

255

Totaal

65,6%

17,8%

16,0%

0,6%

100,0%

657

0%

20%

40%

60%

1

6 t/m 10

80%

100%

Man

Vrouw

0

2 t/m 5

De verschillen tussen mannen en vrouwen in aantal e-mails/voicemails per fictieve
kandidaat zijn groter dan bij de kliks. Van de Nederlandse mannelijke kandidaten van
lagere/middelbare leeftijd heeft 38% één of meer reacties per e-mail/voicemail
ontvangen (waarvan 19 procentpunt meer dan één). Voor de vrouwen is dit aandeel
29% (waarvan 13 procentpunt meeer dan één).
Leeftijd (NL man, rond 35 jaar versus 45-50 jaar) (ongewogen)
0

1

2 t/m 5

Rond 35 j

68,0%

14,8%

16,0%

45-50 j

83,2%

11,2%

5,6%

Totaal

74,5%

13,2%

11,6%

0%

20%

6 t/m

11 t/m

21 of

10

20

meer

1,2%

0,7%

40%

60%

2 t/m 5

6 t/m 10

80%

Totaal

N

100,0%

244

100,0%

179

100,0%

423

100%

Rond 35 jaar

45-50 jaar

0

C11033

1

51

Fictieve Nederlandse mannelijke kandidaten van middelbare leeftijd (rond 35 jaar)
ontvangen bijna twee keer zo vaak één of meer reacties per e-mail/voicemail dan de
groep ouderen (45-50 jaar) (32% tegenover 17%). Kijken we naar het aandeel
kandidaten met meer dan één reactie dan is dit voor eerstgenoemde groep 17
procentpunt en voor laatstgenoemde 6 procentpunt.
Stadium 2: Gemiste oproepen
Etniciteit (man, rond 23 jaar en rond 35 jaar) (ongewogen)
6 t/m

11 t/m

21 of

10

20

meer

10,4%

1,7%

13,8%

4,3%

0,5%

86,0%

8,6%

4,8%

Pools

83,3%

9,4%

6,7%

Surinaams

84,2%

10,7%

5,1%

Turks

82,9%

12,6%

4,6%

Totaal

79,4%

12,8%

6,7%

0,8%

20%

40%

60%

0

1

2 t/m 5

Nederlands

70,1%

16,7%

Antilliaans

80,9%

Marokkaans

0%

Totaal

N

1,0%

100,0%

188

0,5%

100,0%

186

0,5%

100,0%

402

0,6%

100,0%

180

100,0%

177

0,4%
80%

100,0%

175

100,0%

1.308

100%

Nederlands
Antilliaans
Marokkaans
Pools
Surinaams
Turks

0

1

2 t/m 5

6 t/m 10

11 t/m 20

Er zijn naar verhouding meer gemiste oproepen aan fictieve Nederlandse mannelijke
kandidaten van lagere/middelbare leeftijd dan aan kandidaten uit de andere etnische
groepen. Het aandeel Nederlandse kandidaten met één of meer gemiste oproepen
bedraagt 30%. Voor de overige etnische groepen varieert het percentage van 15%
voor de Marokkaanse groep tot 19% voor de Antilliaanse groep. Van de Nederlandse
kandidaten met gemiste oproepen heeft 13 procentpunt er meer dan één ontvangen.
Voor de Poolse groep is dit 7 en voor de overige etnische groepen rond 5 procentpunt.
Geslacht (NL, rond 23 jaar en rond 35 jaar) (ongewogen)
0

52

1

2 t/m 5

6 t/m

11 t/m

21 of

10

20

meer

1,0%

Man

70,1%

16,7%

10,4%

1,7%

Vrouw

67,8%

18,0%

11,4%

2,7%

Totaal

69,3%

17,2%

10,8%

2,1%

0,6%

Totaal

N

100,0%

402

100,0%

255

100,0%

657

C11033

0%

20%

40%

60%

80%

100%

Man

Vrouw

0

1

2 t/m 5

6 t/m 10

11 t/m 20

Naar geslacht is er weinig verschil in het aantal gemiste oproepen. Voor Nederlandse
mannen van lagere/middelbare leeftijd is het aandeel met één of meer gemiste
oproepen 30% (waarvan 13 procentpunt meer dan één reactie), voor vrouwen 33%
(waarvan 14 procentpunt meer dan één reactie).
Leeftijd (NL man, rond 35 jaar versus 45-50 jaar) (ongewogen)
0

1

2 t/m 5

6 t/m

Rond 35 j

75,0%

12,7%

9,4%

45-50 j

90,5%

7,8%

1,1%

0,6%

Totaal

81,6%

10,6%

5,9%

1,2%

20%

40%

0%

11 t/m

21 of

10

20

meer

1,6%

1,2%

0,7%

60%

80%

Totaal

N

100,0%

244

100,0%

179

100,0%

423

100%

Rond 35 jaar

45-50 jaar

0

1

2 t/m 5

6 t/m 10

11 t/m 20

Gemiste oproepen zijn er vaker voor Nederlandse kandidaten van middelbare leeftijd
(rond 35 jaar) (25% met één of meer reacties waarvan 12 procentpunt met meer dan
één reactie) dan voor de oudere groep (45-50 jaar) (10% respectievelijk 2
procentpunt).

C11033

53