Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1061
Vragen van het lid Van Nispen en Beckerman (beiden SP) aan de Minister
voor Rechtsbescherming over de recorduitgaven aan de landsadvocaat
(ingezonden 5 november 2021).
Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming), mede namens de
Minister van Justitie en Veiligheid en de Minister van Economische Zaken en
Klimaat (ontvangen 13 december 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2021–2022, nr. 894.
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht dat er afgelopen jaar een record hoeveelheid
geld uit is gegeven aan de landsadvocaat?1
Antwoord 1
De kosten zijn in 2020 ten opzichte van 2019 gestegen met 2,5 miljoen euro.
Zie ook de tabel bij het antwoord op vraag 2. De kosten voor de meeste
ministeries zijn gemiddeld genomen gedaald met uitzondering van de kosten
van de Ministeries van Justitie en Veiligheid, Volksgezondheid, Welzijn en
Sport en Economische Zaken en Klimaat. De kosten van deze ministeries
gezamenlijk zijn met in totaal 3,3 miljoen euro gestegen. Kosten voor de inzet
van de Landsadvocaat zijn vaak incident gedreven. Zo zijn in 2020 meerdere
gerechtelijke procedures gevoerd over de maatregelen ter bestrijding van
COVID-19 en de gaswinning Groningen, hetgeen mede kan verklaren waarom
de kosten voor juist de drie genoemde ministeries in 2020 hoger zijn
uitgevallen. Ook worden dossiers omvangrijker en complexer, waardoor er
meer werk moet worden verricht om de belangen van de staat te verdedigen.
Vraag 2
Kunt u de uitgaven aan de landsadvocaat specificeren en uitsplitsen?
Antwoord 2
In de onderstaande tabel zijn de kosten over de jaren 2019 en 2020 uitgesplitst per jaar en per ministerie. De bedragen zijn afgerond op miljoenen
euro’s.

1

ah-tk-20212022-1061
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

EenVandaag, 4 oktober 2021, «Nog nooit gaf het Rijk zoveel miljoenen uit aan juridisch advies:
«Staat zorgt goed voor eigen belangen»», https://eenvandaag.avrotros.nl/item/nog-nooit-gafhet-rijk-zo-veel-miljoenen-uit-aan-juridisch-advies-staat-zorgt-goed-voor-eigen-belangen/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Ministerie

2019

2020

Algemene Zaken
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Buitenlandse Zaken
Defensie
Economische Zaken en Klimaat
Financiën
Infrastructuur en Waterstaat
Justitie en Veiligheid
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Volksgezondheid, Welzijn en Sport

0,1
3,0
0,2
4,2
5,6
2,7
4,4
7,0
0,5
0,7
0,2
1,8

0,01
2,9
0,4
4,0
6,8
2,4
3,7
8,2
0,9
0,6
0,3
2,7

Totaal

30,4

32,9

1

Het Ministerie van Algemene Zaken heeft de landsadvocaat wel ingehuurd in 2020, echter
komt het bedrag in de afronding uit op 0,0.

Vraag 3
Welke uurtarieven betaalt de overheid eigenlijk aan de landsadvocaat?
Antwoord 3
Rijksbreed worden standaarduurtarieven gehanteerd. In 2021 was het laagste
tarief voor advocaat-stagiairs (tarief II) € 174 en het hoogste uurtarief € 405
(partners). Conform het landscontract worden deze tarieven verhoogd met
4,9% kantoorkosten en BTW.
Vraag 4
Hoe kan het dat de overheid afgelopen jaar zoveel geld aan de landsadvocaat
heeft uitgegeven en dat dit al jaren stijgt?
Antwoord 4
Er wordt kritisch gekeken naar de kosten die gemoeid zijn met het inhuren
van de landsadvocaat en andere advocaten of juridische dienstverleners. Als
uitgangspunt geldt dat de Staat en zijn bestuursorganen ervoor zorgdragen
dat voldoende juridische deskundigheid aanwezig is binnen de rijksoverheid,
zodat gepaste terughoudendheid kan worden betracht bij het inschakelen van
de landsadvocaat en andere externe juridische bijstandsverleners in zaken
waarin bijstand niet in de wet is voorgeschreven. Het merendeel van de
juridische aangelegenheden wordt binnen de ministeries zelf afgehandeld.
Niettemin zijn de kosten voor de inhuur van de Landsadvocaat gestegen. Zie
hierover het antwoord op vraag 1.
Vraag 5
Hoe verhouden deze sterk stijgende uitgaven zich tegenover de ambitie van
de regering om de kosten van rechtsbijstand terug te brengen en juridisering
tegen te gaan?
Antwoord 5
Zoals geantwoord op vraag 1 wordt kritisch gekeken naar de kosten die
gemoeid zijn met de inhuur van de landsadvocaat. Die kosten zijn echter niet
altijd te voorkomen, met name niet bij civiele procedures waarin vertegenwoordiging door een advocaat wettelijk verplicht is en de overheid als
gedaagde partij optreedt. Zoals aangegeven in de contourenbrief rechtsbijstand, is in bestuursrechtelijke procedures het voorkomen van onnodige
juridisering een belangrijke inhoudelijke prioriteit.
Overigens zijn de inzet van de landsadvocaat enerzijds en het stelsel van
gesubsidieerde rechtsbijstand anderzijds twee naar hun aard verschillende
zaken. Het stelsel van rechtsbijstand voorziet in een subsidie voor burgers die
minder draagkrachtig zijn. Daarvoor geldt een bepaald tarief. Gelet op artikel
42a van de Wet op de rechtsbijstand en artikel 5 van het Subsidiebesluit Raad
voor Rechtsbijstand worden op basis van de begroting van de Raad voor
Rechtsbijstand jaarlijks voorschotten verstrekt. Hierbij wordt rekening
gehouden met de ontwikkelingen in het volume van de toevoegingen en
piketregelingen. Advocaten zijn vrij in hun keuze om voor dit tarief al dan niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

hun diensten aan te bieden. De rechtsbijstand die de Staat afneemt van de
landsadvocaat is geen subsidie. Het is een dienst die moet worden ingekocht.
Daarom wordt de landsadvocaat tegen een marktconform tarief vergoed.
Vraag 6
Kunt u in het bijzonder de hoge kosten voor juridische bijstand inzake de
gaswinning in Groningen verklaren?
Antwoord 6
De maatschappelijke, juridische en financiële aspecten van de aardbevingsproblematiek in Groningen zijn complex. De kennis en de expertise van de
landsadvocaat wordt daarom ingezet door zowel het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (hierna EZK) als door het Instituut Mijnbouwschade
Groningen (IMG).
Het Ministerie van EZK vraagt de landsadvocaat voornamelijk voor advisering
en procesvoering zoals het neerleggen van de kosten voor schade en
versterken bij NAM en bij het verdedigen van het winningsbesluit voor de
afbouw van de gaswinning uit het Groningenveld. Het kabinet heeft eerder
aangegeven dat het er streng op zal toezien dat alle kosten die bij NAM in
rekening kunnen worden gebracht, ook in rekening zullen worden gebracht
(Kamerstuk 33 529, nr. 866 over het op afstand plaatsen van NAM en
Kamerstuk 33 529, nr. 908 over gedeeltelijke betaling NAM). De mogelijkheid
dat de discussies met NAM uitmonden in juridische procedures is reëel. In
lijn met de motie Beckerman c.s. zet het kabinet alle juridische middelen in
om de kosten waar NAM verantwoordelijk is op NAM te verhalen (Kamerstuk
33 529 nr. 854). Het kabinet bereidt zich daar met de landsadvocaat op voor.
De inzet van het kantoor van de landsadvocaat bij het IMG en NCG is voor
het grootste gedeelte gericht op inhoudelijke advisering bij het ontwerpen,
het uitvoeren en het optimaliseren van de werkwijze voor de schadeafhandeling en de uitvoering van de versterking. Bij de NCG is de landsadvocaat tot
nu toe niet ingezet bij procedures.
Tijdens het Wetgevingsoverleg van 29 november jl. heeft de Minister van EZK
uw Kamer toegezegd bij het IMG na te gaan in hoeverre een meer gedetailleerde uitsplitsing van de kosten voor de landsadvocaat mogelijk is. Deze treft
u hierna aan. Bij het IMG gaat het om het op een goede en zo voortvarend
mogelijke wijze afhandelen van de meer dan 100.000 aanvragen. De in de
Tijdelijke wet Groningen neergelegde combinatie van een bestuursrechtelijke
procedure, waarin op basis van het privaatrecht de aansprakelijkheid en de
omvang van de schade moet worden beoordeeld, is uniek en kent geen
precedenten. Het IMG diende en dient aan een en ander zorgvuldig uitwerking te geven. Dit is een omvangrijke werkzaamheid waarbij veel specialistische juridische kennis is vereist. Daarnaast zet het IMG het kantoor van de
landsadvocaat voor een veel kleiner deel in voor juridische bijstand bij
beroeps- en hoger beroepsprocedures. Dit zijn procedures die bewoners
kunnen starten als zij het niet eens zijn met het besluit tot schadevergoeding
van het IMG of de uitspraak die de rechtbank daarover heeft gedaan. De met
deze bijstand gemoeide kosten worden niet afzonderlijk geadministreerd bij
het IMG, maar de inschatting van het IMG is dat hiermee in de periode van
medio 2018 tot en met 2020 circa 5% van de totale kosten was gemoeid.
Vraag 7
Waarom trekt de regering wel zoveel geld uit voor de eigen juridische
bijstand voor de gaswinning in Groningen, maar weigert u gedupeerden de
kosten voor juridische bijstand te vergoeden?
Antwoord 7
In het wetsvoorstel Versterking Groningen, dat momenteel bij de Eerste
Kamer ligt, is een artikel opgenomen betreffende juridische, bouwkundige en
financiële bijstand voor eigenaren in álle fasen van het schade- en versterkingstraject. Dit artikel is bij amendement in het wetsvoorstel opgenomen
(Kamerstuk 35 603, nr. 38). Bij brief van 29 juni jl. (Kamerstuk 35 603, nr. 81)
is door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en door de
Minister van EZK aangekondigd dat een novelle in procedure wordt gebracht
om onder meer dit onderdeel te wijzigen zodat het uitvoerbaar wordt. Uw
Kamer ontvangt deze novelle, waarmee bewoners die te maken hebben met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

schade of versterking kosteloos gebruik kunnen maken van bouwkundige,
financiële en juridische bijstand, binnenkort.
Vraag 8
Hoe verhouden deze uitgaven zich tot de eerdere toezegging dat er een einde
zou komen aan de juridisering van de problemen in het gaswinningsgebied?
Antwoord 8
In de contourenbrief rechtsbijstand is aangegeven dat het terugdringen van
onnodige juridisering, op het terrein van bestuursrecht, begint bij de overheid
die zelf het goede voorbeeld moet geven. Zoals toegelicht in het antwoord op
vraag 6, wordt de landsadvocaat door EZK onder andere ingezet voor
procesvoering betreffende het neerleggen van de kosten voor schade en
versterken bij NAM. Bij het IMG wordt de landsadvocaat vooral ingezet voor
inhoudelijke ondersteuning bij de (door)ontwikkeling van de werkwijze voor
de afhandeling van schade om Groningers te ontzorgen. Gezien de complexiteit en grootschaligheid van de schadeafhandeling is het verstandig dat het
IMG en NCG vanuit het oogpunt van zorgvuldigheid zich bij de ontwikkeling
van zijn organisatie en werkwijzen laat bijstaan door externe adviseurs.
Vraag 9
Bent u alsnog bereid om ook extra geld uit te trekken voor juridische bijstand
aan de gedupeerden van de gaswinning? Zo ja, hoe gaat u dat regelen?
Antwoord 9
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar het antwoord op vraag 7.
Vraag 10
Welke stappen gaat u zetten om het beroep op de landsadvocaat nu echt
terug te brengen?
Antwoord 10
Hoewel het uitgangspunt is om spaarzaam om te gaan met overheidsgelden,
is het terugbrengen van het beroep op de landsadvocaat geen doelstelling op
zichzelf. Het is in het belang van Nederland dat de Staat in procedures
effectief verweer kan voeren. Daarvoor is de inzet van een advocaat vaak
vereist. In procedures waarin bijstand niet in de wet is voorgeschreven, geldt
als uitgangspunt dat de Staat en zijn bestuursorganen ervoor zorg dragen dat
voldoende juridische deskundigheid aanwezig is binnen de rijksoverheid,
zodat gepaste terughoudendheid kan worden betracht bij het inschakelen van
de landsadvocaat en andere externe juridische bijstandsverleners. Ook wordt
binnen de juridische functie van het Rijk samengewerkt en over en weer een
beroep op elkaar gedaan bij sommige gecompliceerde adviesvragen om een
onnodig beroep op de landsadvocaat te voorkomen. Tot slot heeft een aantal
ministeries en uitvoeringsorganisaties eigen advocaten in dienst, zodat voor
de verplichte procesvertegenwoordiging in veel voorkomende civiele zaken
niet langer in alle gevallen van externe juridische dienstverlening gebruik
gemaakt hoeft te worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4