Inspectiesignaal
brandwerendheid
woningscheidende
constructies
Aanleiding
Recent hebben twee woningbranden, waarbij het vuur binnen korte
tijd doorsloeg naar de naastgelegen woningen, veel onrust veroorzaakt. Het betrof branden in eengezinsrijenhuizen in Hoofddorp op
15/16 augustus en op 4/5 oktober 2008 in Zaandam. Hierbij waren
acht, respectievelijk zes woningen betrokken. In beide gevallen
speelde de tekortschietende weerstand tegen branddoorslag van de
woningscheidende constructie een belangrijke rol, zoals bleek uit
onderzoek door het Team Brandonderzoek Apeldoorn. In april 2006
heeft de VROM-Inspectie al gewaarschuwd voor dit risico naar
aanleiding van een signaal bij portieketage woningen in Heerlen.

Het probleem
Om ongecontroleerde uitbreiding van brand te voorkomen, bewoners
tijd te geven om te vluchten en de brandweer gelegenheid te geven om
door bluswerkzaamheden de brand te beperken tot één woning,
moeten woningen een bepaalde weerstand tegen branddoorslag en
–overslag (de zogenaamde WBDBO) hebben ten opzichte van de
naastgelegen woningen. De minimale wettelijke eis voor bestaande
woningen is 20 minuten, waarbij wordt uitgegaan van een standaardbrand. Een steenachtige woningscheidende wand en een goed daarop
aansluitend houten dakbeschot heeft over het algemeen een WBDBO
van tenminste 20 minuten. In de praktijk blijkt de WBDBO soms
minder te zijn dan deze minimumeis. Dit kan zijn veroorzaakt door
fouten in het ontwerp, slordig werken tijdens de bouw of door
ondeskundig uitgevoerde latere (renovatie)werkzaamheden.

Type woningen en mogelijke
tekortkomingen
Rijenwoningen
De twee recente branden in Hoofddorp en Zaandam betroffen
rijenwoningen met een plat houten dak. Het blijkt dat bij deze
constructie het metselwerk van de woningscheidende wand niet altijd
goed aansluit op het over de woningscheidende wand doorlopende
dakbeschot. Openingen tussen dakbeschot en metselwerk leiden tot
een zeer lage WBDBO. Dit gebrek wordt over het algemeen niet
gecompenseerd door de brandwerendheid van het plafond onder het
platte dak. Tot 19801 zijn er in ons land zo’n 155.0001 woningen van dit
type gebouwd. Het is uiteraard niet gezegd dat àlle woningen van dit
type een tekortkoming in de WBDBO hebben.
Ook bij rijenwoningen met een hellend dak van houtachtig
materiaal kunnen gebreken in de WBDBO voorkomen. Dit kan
bijvoorbeeld komen door het niet goed aansluiten van de woningscheidende wand op het dakbeschot. Ook komt het voor, met name
bij oudere woningcomplexen, dat er een doorlopende loze ruimte
boven meerdere naast elkaar gelegen woningen is waarlangs een
brand zich kan uitbreiden.
1

Door de wettelijke eisen aan de geluidsisolatie van de woningscheidende
constructie die vanaf het begin van de jaren tachtig golden is er meer aandacht
voor het voorkómen van openingen in deze constructie.

2

De aantallen komen uit het KWR, de kwalitatieve woningregistratie van VROM.
Periodiek wordt hierbij een representatief aantal woningen onderzocht op
verschillende kenmerken.

Gestapelde woningen
Er zijn in ons land zo’n 125.0001 meergezinswoningen van voor 1980
met een plat houten dak. Deze kunnen hetzelfde risico op een
tekortschietende WBDBO hebben als hierboven beschreven bij de
eengezinsrijenwoningen, zoals bij portiekflats in Heerlen is gebleken.
Bij gestapelde woningen is daarnaast uiteraard ook de branddoorslag en –overslag tussen boven elkaar gelegen woningen van
belang. Bij oudere complexen met houten vloeren is dit een
aandachtspunt. Een brandwerend plafond moet hier voor de
vereiste WBDBO zorgen. Leidingdoorvoeren (zoals riolering,
rookgas, ventilatie), al dan niet in een leidingschacht, kunnen ook
een zwak punt in de WBDBO zijn.
Tenslotte is de brandwerendheid van de voordeuren bij portieketagewoningen een aandachtspunt. Deze moeten ook een WBDBO van
tenminste 20 minuten hebben, om de vluchtmogelijkheid uit de
andere op het trapportaal aangewezen woningen niet te
verhinderen.

Onderzoek en bouwkundige
maatregelen
Of bij een individuele woning behorend tot een van de bovengenoemde typen ècht sprake is van een tekortschietende WBDBO zal
door middel van onderzoek moeten worden bepaald. Dat betekent
in de eerste plaats dat de aansluiting van de woningscheidende
wand op het dak bekeken moet worden. Indicaties voor een gebrek
in de WBDBO zijn: openingen tussen dakbeschot en muur,
woningscheidende wand onvoldoende brandwerend (bijvoorbeeld
board, hout). Als geluid van de buren (spraak, radio e.d.) op de
bovenverdieping duidelijk hoorbaar is kan dat duiden op openingen in de woningscheidende constructie. Voor het onderzoek kan
het noodzakelijk zijn dat een deel van het plafond weg wordt
gehaald. Soms is het mogelijk met een endoscoop de ruimte boven
het plafond te bekijken; dan hoeven maar een paar kleine gaatjes in
het plafond gemaakt te worden.
De bouwkundige herstelmaatregel bestaat uit het dichten van de
openingen in de woningscheidende constructie. Afhankelijk van de
situatie (grootte van de kier) kan dit gedaan worden met cementspecie, minerale wol in dichte persing, brandwerende kit, brandwerend
plaatmateriaal e.d.
Bij gestapelde bouw met houten vloeren moeten, indien aanwezig,
zachtboard plafonds vervangen worden door gipskartonplaat,
geschroefd of verdekt geniet en goed brandwerend afgewerkt. Het
wordt dringend aangeraden ook op andere plaatsen zachtboard te
verwijderen vanwege de hoge bijdrage aan de brandvoortplanting.
Daarnaast moet bepaald worden of er leidingdoorvoeren zijn naar
de naast- of bovengelegen woningen. Dit kunnen ventilatiekanalen
zijn op de zolder of vliering, of verticale leidingen tussen gestapelde
woningen. Zo ja, dan moet bij de beoordeling van de WBDBO
tussen de woningen ook rekening gehouden worden met brand2

De aantallen komen uit het KWR, de kwalitatieve woningregistratie van VROM.
Periodiek wordt hierbij een representatief aantal woningen onderzocht op
verschillende kenmerken.

02 | Inspectiesignaal brandwerendheid woningscheidende constructies

doorslag via de leidingen. Als er gebreken zijn in leidingdoorvoeren
door woningscheidende constructies dan moeten die uiteraard
hersteld worden door openingen met geschikt materiaal aan te
helen en/of brandkleppen en/of –manchetten aan te brengen.

Van toepassing zijnde regelgeving
Bouwwerken tot en met de tachtiger jaren zijn gebouwd volgens de
gemeentelijke bouwverordening. In 1992 zijn de gemeentelijke
technische voorschriften vervangen door het landelijke
Bouwbesluit. De huidige bouwregelgeving bestaat uit:
• Woningwet
• Bouwbesluit 2003, met name Afdeling 2.13, beperking van
uitbreiding van brand en 2.14, verdere beperking uitbreiding van
brand.
Voor bestaande bouw geldt een WBDBO-eis van tenminste 20
minuten van een brandcompartiment (woning) naar een ander
brandcompartiment (aangrenzende woning). Ondergeschikte
werkzaamheden als het dichten van openingen om de WBDBO van
de woningscheidende wand aan deze eis te kunnen laten voldoen
en het aanbrengen van gipsplaatplafonds zijn bouwvergunningvrij.
Bij ingrijpende wijzigingen is een bouwvergunning vereist en kan
de gemeente de nieuwe constructie toetsen aan de nieuwbouweisen. De nieuwbouweis is een WBDBO van 60 minuten, die in
bepaalde gevallen gereduceerd kan worden tot 30 minuten.

Verantwoordelijkheden
De eigenaar van een woning of gebouw is verantwoordelijk voor de
(brand)veiligheid daarvan. De Woningwet verbiedt het om een
bestaand bouwwerk in een staat te brengen, te laten komen of te
houden die niet voldoet aan de eisen van het Bouwbesluit bestaande bouw (Woningwet art. 1b, lid 2 onder a). Dat betekent uiteraard
dat ook de kosten voor het op peil houden of brengen van een
gebouw voor rekening van de eigenaar zijn. Overtreding van dit
artikel is strafbaar volgens de Wet op de Economische Delicten.
De gemeente heeft de taak toe te zien op de naleving van de
Woningwet. Volgens art. 100c Woningwet maakt de gemeente
jaarlijks zijn handhavingsbeleid bekend. Het ligt voor de hand dat
hierbij de brandveiligheid van woningen, gelet op de in dit signaal
genoemde nader te onderzoeken typen woningen, voldoende
aandacht krijgt.

Aanpak
Woningcorporaties en andere verhuurders
Als woningeigenaar bent u ervoor verantwoordelijk, dat de
brandveiligheid tenminste aan de wettelijke bepalingen voldoet.
Van woongebouwen en complexen eengezinswoningen die onder
een van de in dit inspectiesignaal genoemde typen vallen bestudeert
u de in het archief beschikbare gegevens. Hoe is de woningscheidende constructie opgebouwd? Zijn er in het verleden (renovatie)
werkzaamheden aan de woningscheiding of het dak uitgevoerd?

Vind er regelmatig controle plaats van de leidingdoorvoeren, de
goede werking van brandkleppen e.d.?
Vervolgens wordt in een enkele woning van het betreffende
complex ter plaatse onderzoek uitgevoerd naar de daadwerkelijke
staat van de woningscheidende constructie, inclusief eventuele
leidingdoorvoeren en mogelijke andere brandonveilige bouwkundige situaties. Afhankelijk van de bevindingen moet een herstelplan
worden gemaakt en uitgevoerd. Wellicht is combinatie met
woningrenovatie, thermische- of geluidsisolatie mogelijk. Overleg
met de gemeente is van belang, ook in verband met het
handhavingsbeleid.
Als korte termijn maatregel wordt geadviseerd om rookmelders aan
te brengen in de betreffende woningen.

Huurders
Indien u twijfelt of uw woning voldoet aan de wettelijke eisen ten
aanzien van de brandveiligheid, wendt u zich dan tot de verhuurder.
Een indicatie van een tekortschietende brandwerendheid van de
woningscheidende constructie kan zijn als op de bovenverdieping
geluiden van de buren (spraak, radio e.d., uitgezonderd loopgeluiden en andere contactgeluiden) duidelijk hoorbaar zijn.
Als de verhuurder geen medewerking verleent, kunt u zich tot de
afdeling bouw- en woningtoezicht van uw gemeente wenden.
U kunt op korte termijn uw persoonlijke veiligheid verhogen door
rookmelders op strategische plaatsen in uw huis aan te brengen. De
kosten hiervan zijn relatief gering.

Eigenaar-bewoners
Als woningeigenaar bent u ervoor verantwoordelijk, dat de
brandveiligheid tenminste aan de wettelijke bepalingen voldoet.
Een goede brandveiligheid is trouwens van groot belang voor uw
eigen veiligheid. Heeft u twijfel, onderzoek dan de kwaliteit van de
woningscheidende constructie, met name de aansluiting wand –
dak. Wellicht moet u hiervoor een deskundige inhuren. Deze kan
met een endoscoop de moeilijk bereikbare ruimte tussen plafond
en dak inspecteren, zonder al te veel schade in uw huis te veroorzaken. Het verdient aanbeveling, dit in samenwerking met de
eigenaren van soortgelijke, aangrenzende woningen te doen. Bij
dezelfde woningtypen is steekproefsgewijs onderzoek voldoende
voor een eerste indicatie van mogelijke gebreken. En wellicht heeft
een van uw buren al eens een verbouwing uitgevoerd, waarbij de
toestand van de woningscheidende wand goed zichtbaar was.
Afhankelijk van de bevindingen moet een herstelplan worden
gemaakt en uitgevoerd. Wellicht is combinatie met woningrenovatie, thermische- of geluidsisolatie mogelijk.
U kunt op korte termijn uw persoonlijke veiligheid verhogen door
rookmelders op strategische plaatsen in uw huis aan te brengen.

Gemeenten
Identificeer in de woningvoorraad van vóór 1980 de complexen met
de genoemde bouwconstructie (dossieronderzoek). Verifieer bij de
(grotere) verhuurders en verenigingen van eigenaren dat zij op de
hoogte zijn van dit inspectiesignaal en dat zij de noodzakelijke

Inspectiesignaal brandwerendheid woningscheidende constructies | 03

Dit is een publicatie van: Ministerie van VROM
Rijnstraat 8 | 2515 XP Den Haag | www.vrom.nl

stappen zetten. Maak met deze eigenaren afspraken over de planning
van inspectie en herstel. Totdat de gebreken in de betreffende
complexen hersteld zijn, zou de brandweer geïnstrueerd kunnen
worden om bij de brandbestrijdingsaanpak met het grotere risico op
branddoorslag rekening te houden. Ontwikkel een communicatieplan, gericht op de verschillende doelgroepen. Communicatie met
bewoners is van groot belang. Neem in de publiciteit ook het
dringende advies om rookmelders aan te brengen mee.
Op deze wijze geeft de gemeente inhoud aan haar regierol, naast
haar toezichts- en handhavingstaak.
Controleer of de afgesproken maatregelen door de eigenaren
genomen worden en binnen redelijke termijn afgerond. Maak
zonodig gebruik van uw handhavingsbevoegdheid om herstel van
brandonveilige situaties tot tenminste het niveau bestaande bouw
van het Bouwbesluit af te dwingen.
Voer de werkzaamheden planmatig uit en neem ze op in het gemeentelijke handhavingsbeleid. Dit handhavingsbeleid is veelal gebaseerd
op een risico-analyse. Ten aanzien van de brandveiligheid ligt het voor
de hand om bijvoorbeeld prioriteit te geven aan complexen zorgwoningen en woningen voor minder zelfredzame bewoners.

VROM 8389 / Januari 2009

Rookmelders
Het zal geruime tijd vergen voordat de individuele woningen met
brandveiligheidsgebreken onderzocht en zo nodig hersteld zijn. Om
de brandveiligheid op korte termijn te verhogen heeft de Minister
woningeigenaren en bewoners opgeroepen om rookmelders te
installeren. Hierdoor worden bewoners tijdig gewaarschuwd in

geval van brand en kunnen ze vluchten. Hoewel dit geen afdoende
bouwkundige maatregel is tegen een tekortschietende WBDBO, is
het een belangrijke veiligheidsmaatregel die op korte termijn in
woningen kan worden getroffen, in afwachting van de bouwkundige ingreep.
Daarnaast vergroten rookmelders uiteraard ook de veiligheid van
bewoners als de brand zich beperkt tot de eigen woning. In de
laatste jaren gaan steeds meer woningcorporaties (onverplicht) over
tot het aanbrengen van rookmelders in hun gehele
woningvoorraad.

Meer informatie
• de SBR (Stichting BouwResearch) werkt aan bouwkundige
details voor een goede brandveiligheid. Hierover zal begin
2009 een publicatie verschijnen; zie: www.sbr.nl.
• brandwerende voorzieningen bij doorvoeringen, Infoblad
296, SBR, augustus 2005.
• op de VROM-site www.vrom.nl vindt u veel informatie over
regelgeving en brandveiligheid.
• informatie over rookmelders: www.rookmelders.nu