Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 344

Terugkeerbeleid

Nr. 148

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 november 2021
De motie van het lid Eerdmans «verzoekt de regering, per direct maatregelen te treffen om de druk op tegenwerkende herkomstlanden op te
voeren.»1 De motie van het lid Valstar c.s. «verzoekt de regering te bezien
of en hoe kan worden aangesloten bij het Franse initiatief om visummaatregelen te nemen tegen enkele Noord-Afrikaanse landen om terugkeersamenwerking te bevorderen.»2 Gezien de samenhang van de strekking van
beide moties, informeer ik, mede namens de Minister van Buitenlandse
Zaken, uw Kamer hierbij over de uitvoering van deze moties.
Ik wil vooropstellen dat een groot gedeelte van de landen van herkomst
goed samenwerkt aan de identiteitsvaststelling van onderdanen die
dienen terug te keren. Het terugkeerproces is echter weerbarstig en het
blijft uitdagend om – ook bij goede samenwerking met landen van
herkomst – de terugkeer te realiseren. Zo heeft de COVID-19 pandemie de
terugkeerpraktijk sterk belemmerd sinds maart 2020: veel ambassades zijn
gesloten geweest en het vliegverkeer is sterk beperkt, in sommige
gevallen ook nu nog. Ook wordt terugkeer belemmerd door het niet willen
meewerken door de vreemdeling.
Er zijn inderdaad ook landen waar de samenwerking op het gebied van
terugkeer te wensen overlaat. Het uitgangspunt van het kabinet is met
landen waar de terugkeersamenwerking voor verbetering vatbaar is tot
afspraken te komen over bredere migratiesamenwerking die voor beide
landen meerwaarde genereert.
Het kabinet werkt er voortdurend aan om de migratiesamenwerking,
waaronder op het terrein van terugkeer, met derde landen te versterken
en verbeteren zowel bilateraal als op EU-niveau. In de Kamerbrief in
reactie op de motie van het lid Becker (Kamerstuk 35 300 VI, nr. 37) is
1
2

kst-29344-148
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 35 925, nr. 44
Kamerstuk 32 317, nr. 716

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 344, nr. 148

1

uiteengezet op welke manier het kabinet hier invulling aan geeft.3 Een
recent voorbeeld hiervan is de intentieverklaring die het kabinet samen
met Egypte heeft ondertekend om de migratiesamenwerking te verbeteren. De samenwerking op terugkeer is daarin een belangrijk onderdeel
voor Nederland, maar de migratiesamenwerking ziet ook op andere
belangrijke terreinen zoals de aanpak van mensensmokkel, de opvang van
vluchtelingen en migranten, de aanpak van grondoorzaken van irreguliere
migratie, het tegengaan van irreguliere migratie en informatieuitwisseling over bestaande legale migratiemogelijkheden. Ook ten
aanzien van Marokko zijn stappen gezet: er is een bilateraal Actieplan
overeengekomen dat een kader biedt voor brede samenwerking met
Marokko. Binnen het Actieplan is ook een wederzijds voornemen
opgenomen om de samenwerking op het gebied van migratie te
versterken. Over de hele breedte van de relatie met Marokko wordt uw
Kamer zoals toegezegd door de Minister van Buitenlandse Zaken op een
later moment nader geïnformeerd nadat ook op hoog ambtelijk niveau
consultaties hebben plaatsgevonden.
Ook op EU-niveau zijn er stappen gezet om de integrale benadering
richting belangrijke landen van herkomst, transit en opvang te bevorderen
zoals uiteengezet in het EU Asiel en Migratiepact.4 De Europese
Commissie heeft inmiddels Actieplannen opgesteld voor prioritaire
migratielanden in Noord-Afrika, Sub-Sahara Afrika, Midden-Oosten en de
Westelijke Balkan. Binnen deze integrale benadering gericht op
bescherming en opvang, aanpak van grondoorzaken van irreguliere
migratie, migratiemanagement en legale migratie, is ook terugkeer een
belangrijk onderdeel. Nederland dringt aan op de verdere operationalisering van deze aanpak met versterkte coördinatie tussen de EU en de
lidstaten en daarbij effectief gebruikmakend van relevante instrumenten.
De Commissie heeft in haar voorstellen voor de herziening van het Stelsel
van Algemene Preferenties (APS), een handelsinstrument, nu ook de
mogelijkheid benoemd tot tijdelijke intrekking van handelsvoordelen bij
serieuze tekortkomingen in de terugkeersamenwerking. Uw Kamer is
geïnformeerd over de visie en onderhandelingsinzet van het kabinet op dit
voorstel via een BNC-fiche.5
Voor Schengenvisa voor kort verblijf – een EU-competentie – worden in
Europees verband maatregelen getroffen via de mogelijkheden die artikel
25bis van de Visumcode biedt. In februari dit jaar heeft de Europese
Commissie in het kader van artikel 25bis van de Visumcode het vertrouwelijke rapport met de beoordeling van de EU-brede terugkeersamenwerking met derde landen onder de EU-lidstaten verspreid. Op basis van
deze beoordeling heeft de Commissie in juli jl. voorstellen gedaan voor
visummaatregelen voor Gambia, Bangladesh en Irak. De Raad heeft
recent negatieve visummaatregelen voor Gambia aangenomen, voor het
onvoldoende meewerken aan terugkeer. De voorstellen voor Bangladesh
en Irak worden nog besproken in de Raad.
Specifiek gaat het om de tijdelijke opschorting van: vrijstelling om
ondersteunende documenten aan te leveren voor bepaalde categorieën
aanvragers (bonafide reizigers); de vrijstelling van betaling van visumleges voor diplomatieke paspoorthouders; de maximale behandeltermijn
van 15 dagen; en de afgifte van meervoudige visa. Deze maatregelen zijn
per 1 november 2021 in werking getreden. Binnen 6 maanden nadat de
maatregelen in werking zijn getreden, moet de Commissie rapporteren
aan het Europees Parlement en de Raad over de bereikte voortgang. De
3

Kamerstuk 19 637, nr. 2675
Kamerstuk 22 112, nr. 2955
5
Kamerstuk 22 112, nr. 3237
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 344, nr. 148

2

Commissie mag dan voorstellen doen om de maatregelen aan te passen
of terug te trekken. In geval dat de huidige maatregelen ineffectief zijn
gebleken, mag de Commissie als aanvullende maatregel verhoging van
de visumleges voorstellen.
De maatregelen tegen Gambia zijn een bescheiden eerste stap, maar deze
stap laat wel zien dat het instrument daadwerkelijk ingezet wordt. Zoals
eerder aan uw Kamer gecommuniceerd (Kamerstuk 32 317, nr. 722), acht
het kabinet artikel 25bis van de Visumcode een belangrijk instrument om
terugkeersamenwerking te verbeteren en zal het zich hiervoor blijven
inzetten. Daarbij is het kabinet voorstander van een op maat gemaakte
aanpak per land, waarbij ook de samenhang met de bredere externe
betrekkingen in acht worden genomen. Verwachte effectiviteit dient
daarbij als criterium voorop te staan. Ook moet volgens het kabinet
rekening worden gehouden met de verwachte impact op andere doelstellingen en belangen. Uiteindelijk gaat het om het realiseren van verbeterde
samenwerking. Alleen al door het proces en de dialoog wordt met dit
visuminstrument gedragsverandering aangemoedigd.
Begin 2022 wordt wederom een vertrouwelijk rapport door de Commissie
verspreid. Ditmaal gaat het over de terugkeersamenwerking met derde
landen in het jaar 2020 en zal wederom het proces van start gaan om
potentiële visummaatregelen in te stellen. Het kabinet zal zich daarbij
maximaal inzetten voor een geloofwaardige lijst van landen die aansluit
bij de Nederlandse prioriteiten, met zowel aandacht voor het negatieve als
positieve spoor. Het kabinet hecht groot belang aan dit instrument
aangezien de gehele EU meer gewicht in de schaal legt dan een enkele
lidstaat. Dit laat onverlet dat in geval van derde landen waarmee (nog)
niet op EU-niveau over terugkeer wordt onderhandeld, dit zo nodig
bilateraal of in Benelux-verband gebeurt.
Zoals ook in de media naar is voren gekomen, is Frankrijk na de zomer
begonnen met bilaterale visummaatregelen tegen Algerije, Marokko en
Tunesië met als reden dat deze landen niet voldoende meewerken aan de
terugkeer van eigen onderdanen die geen verblijfsrecht hebben in
Frankrijk. Mede naar aanleiding van de motie van het lid Valstar c.s. is
navraag gedaan bij de Franse autoriteiten. Hieruit blijkt dat de maatregelen zien op het (nog) strenger toetsen op bestaande voorwaarden voor
met name Schengenvisa voor kort verblijf. Deze voorwaarden zijn in de
Visumcode vastgelegd en alle lidstaten toetsen aan deze (zelfde)
voorwaarden. Frankrijk heeft te kennen gegeven volledig in lijn te blijven
handelen met de Visumcode. Frankrijk stelt geen nieuwe voorwaarden en
neemt bijvoorbeeld ook niet minder aanvragen in behandeling. Dat zou
ook in strijd kunnen zijn met de Visumcode. Wel ziet Frankrijk dus ruimte
om strenger te toetsen. Uit de Nederlandse uitvoeringspraktijk blijkt
echter dat weinig ruimte bestaat om strenger te toetsen.
Dat er weinig ruimte bestaat om in de praktijk strenger te toetsen kan ook
worden opgemaakt uit de relatief hoge afwijzingspercentages bij de
beoordeling van visumaanvragen voor Nederland. Deze percentages
liggen, al enige jaren, aanzienlijk boven het gemiddelde van de in deze
landen consulair vertegenwoordigde EU-lidstaten.
Los van het oordeel over de wenselijkheid en de effectiviteit van de
maatregelen die Frankrijk heeft getroffen, ziet het kabinet op dit moment,
gezien bovenstaande, geen reden om vergelijkbare maatregelen te nemen
als die Frankrijk heeft getroffen.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 344, nr. 148

3