Knelpuntenbrief II

Op weg naar meer eenvoud voor burgers

Inhoud

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Voorwoord
Vereenvoudiging leefvormen: wat mogen burgers verwachten?
Vereenvoudiging kindregelingen: wat mogen ouders verwachten?
Menselijke maat in het sanctiebeleid
Gegevensuitwisseling voor bestrijden niet-gebruik
Werken aan verbetering, vereenvoudiging en vertrouwen
Infographic: een blik op het jaar 2021
Heeft u nog vragen?

2
3
4
5
6
7
8
9

1

Voorwoord
Vorig jaar heeft de Sociale Verzekeringsbank in haar eerste knelpuntenbrief
de meest urgente knelpunten van burgers bij onze regelingen onder uw
aandacht gebracht. We zijn verheugd dat mede naar aanleiding hiervan een
aantal oplossingen actief door de bewindspersonen en de Tweede Kamer zijn
opgepakt. Zo liggen er voorstellen tot wetswijziging over de kostendelersnorm,
het niet-gebruik dubbele kinderbijslag en voor de korting AOW als gevolg van
premieschuld (schuldig-nalatig).
We zien de wens van uw Kamer, kabinet en bij partners om met behulp van
signalen uit de samenleving, de sociale zekerheid te verbeteren. Burgers lopen
dagelijks tegen problemen aan die wij doorgaans voor hen kunnen oplossen, maar
er zijn nog steeds hardnekkige knelpunten die alleen opgelost kunnen worden door
wetgeving. Deze tweede knelpuntenbrief geeft aan waar die maatschappelijke
opgaven, dwars door regelingen heen, liggen. We hebben u nodig om tot
oplossingen te komen!
Allereerst zullen wij voor u kort terugblikken op de knelpunten uit de eerste brief.
Waar gaan burgers binnenkort verbeteringen merken én wat staat ons gezamenlijk
nog te doen? Een aantal knelpunten is namelijk nog niet opgelost.
Vervolgens gaan we in op het sanctiebeleid bij het overtreden van de
inlichtingenplicht. We pleiten voor meer menselijke maat en eenvoud. Daarna
gaan we in op de beperkingen rondom gegevensuitwisseling in de strijd tegen
niet-gebruik. De uitvoering zou met behulp van bestaande gegevens het gebruik
van huidige regelingen kunnen verbeteren en vereenvoudigen. We eindigen de
brief daarom met een oproep om samen het verschil te maken voor goede en
toegankelijke sociale zekerheid voor alle burgers.
We kijken uit naar het gesprek in de Tweede Kamer. Op weg naar meer eenvoud en
een toekomstbestendige dienstverlening voor de burger.
Diana Starmans, Richard Wielinga en Simon Sibma

2

1.

Vereenvoudiging leefvormen: wat mogen burgers verwachten?

Resultaten op de beleidsdossiers
• Duurzaam gescheiden leven in AOW
• Kostendelersnorm in AIO en Anw
• Schuldig nalatig en gevolg AOW

Welke knelpunten zijn succesvol aangepakt?
In de eerste knelpuntenbrief heeft de SVB
aangegeven dat ouders met een kostendeler
geconfronteerd kunnen worden met een verlaging
van de AIO- of Anw-uitkering, bijvoorbeeld als
het kind 21 jaar wordt. De kostendelersnorm is
ook van toepassing als het kind niet meebetaalt
aan het huishouden en geen eigen inkomen
heeft. Het huidige kabinet heeft besloten dat
inwonende jongvolwassenen tot 27 jaar niet langer
meetellen als kostendeler voor de uitkering van
huisgenoten. De beoogde invoeringsdatum van
deze wetswijziging is 1 januari 2023. Dit betekent
een grote verbetering voor duizenden burgers
die op dit moment of in de toekomst AIO of Anw
ontvangen.
Er zijn daarnaast verbeteringen gerealiseerd voor
de groep ouderen die “duurzaam gescheiden
leven”. Dit heeft effect gehad op ouderen met
een partner in een zorginstelling. Dit zijn eerste
stappen om voor deze groepen ouderen de leefvormen eenvoudiger en begrijpelijker te maken.
De SVB heeft in de eerste knelpuntenbrief tevens
kwetsbaarheden geadresseerd bij het huidige
systeem van schuldig nalatig verklaren. Dit kan
disproportioneel uitpakken voor burgers. Er is een
wetsvoorstel in voorbereiding om het proces te
herzien met oog voor burgers en een eenvoudige
uitvoering.

Waar hebben we u bij nodig?
De wijze waarop mensen vandaag samenleven
sluit niet altijd aan op leefvormen in de AOW
die zijn oorsprong heeft in de vorige eeuw. “De
systeemwereld sluit niet aan op de leefwereld van
burgers.” Dat zien we terug in de verwarring over
de regels met betrekking tot samenwonen, voor
elkaar zorgen en het effect dat dat kan hebben
op de hoogte van de AOW. Dit stelsel leidt niet
alleen tot vragen en onduidelijkheden, maar ook
tot onverwachte financiële tegenvallers als de SVB
moet acteren op het niet tijdig doorgeven van
wijzigingen.
Recent is het rapport Verkenning Leefvormen
aan de orde geweest in uw Kamer. Het kabinet
heeft op korte termijn geen gerichte plannen
op het gebied van leefvormen en de AOW. Wel
worden er verkenningen gestart naar de wijze
waarop het partnerbegrip vereenvoudigd kan
worden. Met als doel meer begrijpelijkheid voor
burgers en minder noodzaak voor de uitvoering
om achter de voordeur te toetsen. Dat zijn goede
ontwikkelingen. Het stelsel van leefvormen in
de AOW vraagt echter om meer fundamentele
vereenvoudiging en modernisering in een breed
perspectief van wonen en zorg.
Van belang is dat we komen tot een slimme
vereenvoudiging voor het toekomstbestendig
houden van de AOW.

3

2.

Vereenvoudiging kindregelingen: wat mogen ouders verwachten?

Resultaten op de beleidsdossiers
• Terugwerkende kracht dubbele
kinderbijslag
• Aanvraag dubbele kinderbijslag
voor WLZ-doelgroep
• Verbeteren communicatie
over gevolgen scheiding

Welke knelpunten zijn succesvol aangepakt?
Er zijn concrete verbeteringen in aantocht voor
ouders die dubbele kinderbijslag aanvragen voor
hun kind met intensieve zorg.
Met SZW en het CIZ proberen we al enige tijd
het niet-gebruik onder de dubbele kinderbijslag
voor thuiswonende kinderen met een intensieve
zorgvraag terug te dringen. Er maken ongeveer
30.000 gezinnen gebruik van de regeling.
De minister van SZW heeft een wetsvoorstel
in voorbereiding dat het toekennen met
terugwerkende kracht mogelijk maakt. Voor
ouders met een bestaande WLZ-indicatie voor hun
kind, biedt dat wetsvoorstel ook een basis voor
een automatische toekenning van de dubbele
kinderbijslag. Dit zijn voor deze groep ouders
en kinderen wijzigingen die direct bijdragen aan
verbetering van hun financiële situatie.
De SVB ziet ook dat gescheiden of scheidende
ouders veel vragen hebben over de verdeling van
de kinderbijslag en het kindgebonden budget.
Met name als ze allebei voor de kinderen blijven
zorgen. Na verbeteringen in de voorlichting die de
SVB en Toeslagen eerder doorvoerden, gaan ook
SZW en J&V hierover de communicatie verbeteren.

De maatschappelijke opgave volgens de SVB
In de keten van de kinderbijslag met de toeslag
kindgebonden budget doen zich hardnekkige
complexiteiten voor. In gezinnen merken ouders
weinig van de ketenuitvoering. Voor ouders
die internationaal werken en wonen, zoals
arbeidsmigranten, en voor ouders die gaan
scheiden en samen voor de kinderen blijven
zorgen, ligt dat echter anders.
Voor de uitvoering in de keten zijn internationale
uitkeringen binnen het huidige stelsel niet altijd
goed uitvoerbaar. Voor partners die uit elkaar
gaan, is het zoeken bij wie ze moeten zijn en hoe
zij afspraken moeten maken over de verdeling van
de kindregelingen. Dat lukt niet altijd, terwijl het
financiële belang doorgaans groter is.
Burgers die hun weg moeten vinden in twee
regelingen in verschillende stelsels, bij twee
uitvoerders: dat moet volgens de SVB beter en
eenvoudiger. Ook biedt een nieuwe regeling
kansen voor het bestrijden van kinderarmoede
samen met gemeenten en het verder verbeteren
van de dubbele kinderbijslag en de AKW+.
We hebben daar een kindpropositie over
opgesteld en zouden deze graag komende
periode met ouders, uitvoerders, politiek en
departementen verder verkennen. Op weg naar
één eenvoudige kindregeling voor ouders.

4

3.

Menselijke maat in het sanctiebeleid

Serviceteammedewerkers aan het woord:
Ton en Ronald vertellen in een filmpje dat
burgers de boete voor het schenden van
de inlichtingenplicht, bij een vergissing,
onevenredig hoog vinden. Daar hebben de
serviceteammedewerkers begrip voor. Er zijn
voor hen nauwelijks mogelijkheden om die
boetes te verlagen.

Signaal uit de uitvoering:
Burgers moeten wijzigingen die van belang zijn
voor hun uitkering binnen vier weken melden aan
de SVB. Het schenden van de inlichtingenplicht
leidt, naast het terugvorderen van de te veel
betaalde uitkering, volgens de wet tot een boete.

Denkrichting uit de uitvoering:
Het is belangrijk dat uitkeringen rechtmatig
worden verstrekt. De SVB licht mensen daarom
voor over hun rechten én plichten. De Fraudewet
uit 2013, met een versoepeling in 2014, vormt de
basis van het huidige stringente sanctiebeleid.

Het uitgangspunt in socialezekerheidswetgeving
is een boete die de helft vormt van het bedrag
dat te veel aan uitkering is ontvangen. De boete
kan bij beperkte verwijtbaarheid naar beneden,
en bij opzet naar boven worden bijgesteld. Maar
de mogelijkheden tot verlagen zijn beperkt, het
onopzettelijk schenden van de inlichtingenplicht
vormt bijvoorbeeld geen reden tot verlaging.
De boete kan fors uitpakken en burgers ervaren
een boete bovenop de terugvordering als
onrechtvaardig.

Het denken is inmiddels veranderd. Er is meer
begrip voor onbedoelde fouten en dat er (tijdelijk)
sprake kan zijn van verminderd doenvermogen.
We zien dit terug in het initiatief van het kabinet
om het handhavingsinstrumentarium te herijken en
het beleid van terugvordering staat ter discussie.
De SVB onderstreept het belang om de discussie
over het sanctiebeleid met voorrang en urgentie te
voeren.

Na de boeteaankondiging heeft de burger het
recht om gehoord te worden door schriftelijk
of mondeling te reageren op de aankondiging.
Reageert men niet, dan wordt de boete
ongewijzigd opgelegd. Volgt er wel een gesprek,
dan wordt de burger gewezen op het recht om te
zwijgen (cautie). Hierna volgt de beslissing of de
boete ongewijzigd, verlaagd of niet opgelegd kan
worden. Burgers hebben nog wel de mogelijkheid
om in bezwaar en (hoger) beroep te gaan.

Het is zaak om op korte termijn de standaardboete
van 50% bij het onbedoeld schenden van de
inlichtingenplicht te heroverwegen. Via het
verruimen van de waarschuwingsmogelijkheden
of door het invoeren van een lager vast bedrag.
Tegelijkertijd is het nodig om de discussie
te voeren over de uitgangspunten van het
sanctiebeleid. De denkrichting “geen boete, tenzij
er sprake is van opzet”, verdient een zorgvuldige
verkenning. Uiteraard dragen we daar graag aan
bij.
Via onderstaande link lees je meer informatie.

Video afspelen
van de casus

Kamerbrief Handhavingsbeleid
sociale zekerheid

5

4.

Gegevensuitwisseling voor bestrijden niet-gebruik

Een ouder aan het woord:
Peter Vermeulen vertelt hieronder in een filmpje
hoe belangrijk hij het vindt dat een aanvraag
zo eenvoudig mogelijk gemaakt moet worden.
Peter ontvangt kinderbijslag en dubbele
kinderbijslag van de SVB en maakt gebruik van
de dienstverlening voor PGB-trekkingsrechten.

Signaal uit de uitvoering:
Niet iedereen maakt gebruik van de regeling(en)
waar men recht op heeft. Hierdoor kunnen mensen
onnodig onder het sociaal minimum leven. In
de eerste knelpuntenbrief is het niet-gebruik
van specifieke regelingen onder de aandacht
gebracht. Het bestrijden van niet-gebruik verdient
prioriteit vanwege armoedebestrijding.
De oorzaken van niet-gebruik zijn divers. Burgers
zijn niet altijd op de hoogte van hun rechten.
Wantrouwen en angst voor terugvorderingen zijn
redenen om geen uitkering aan te vragen. We zien
ook niet-gebruik door de moeite die een aanvraag
kost en bijbehorende plichten die niet altijd
opwegen tegen het financiële voordeel.
De SVB probeert waar mogelijk nietgebruik tegen te gaan door voorlichting en
vereenvoudiging. Toch bereiken we niet iedereen.
Vanwege wettelijke beperkingen rondom
gegevensuitwisseling is het nu niet mogelijk om
mensen die (potentieel) recht hebben op een
uitkering gericht te benaderen. Het is niet goed
uit te leggen dat bij de overheid (SVB) bekende
gegevens niet (intern) gedeeld mogen worden om
burgers te wijzen op een regeling.

Denkrichting uit de uitvoering:
De SVB ondersteunt de oproep van minister
Schouten om een maatschappelijke discussie te
voeren over gegevensuitwisseling, met als doel
om mensen gericht op hun rechten te wijzen
en daarmee armoede effectief te bestrijden.
De SVB zal plannen steunen om grondslagen
voor gegevensuitwisseling op orde te krijgen.
Een aanpassing van de wet SUWI is nodig zodat
burgers krijgen waar ze recht op hebben.
Op basis van de pilot niet-gebruik AIO zal
duidelijk worden wat deze gegevensuitwisseling
oplevert. Op termijn zien we toepassingen
voor gegevensuitwisseling om niet-gebruik
van bijvoorbeeld dubbele kinderbijslag verder
terug te dringen. De SVB is ook bereid mee te
denken over een bijdrage aan het bestrijden
van kinderarmoede bij werkende ouders door
gemeenten, door in de toekomst gegevens van
de kinderbijslag te combineren met actuele
inkomensgegevens. Dit zijn denkrichtingen die
wij in samenwerking met SZW, gemeenten en
burgers, met oog voor privacy, verder willen
uitwerken.
Via onderstaande link lees je meer informatie.

Via onderstaande link lees je meer informatie.

Video afspelen
van de casus

Kabinetreactie Beleidsdoorlichting
artikel 11 Uitvoering en evaluatie
Wet SUWI

Interview Minister Schouten
in Trouw:

6

5.

Werken aan verbetering, vereenvoudiging en vertrouwen

De SVB is al meer dan 120 jaar uitvoerder van volksverzekeringen. Ons werk biedt
bestaanszekerheid en steun aan meer dan 5,5 miljoen burgers. Mensen vertrouwen
op de AOW, vertrouwen op de kinderbijslag en mogen vertrouwen op de SVB.
Dat betekent niet dat we stilstaan. Het verbeteren van de dienstverlening is onze
permanente drijfveer. Bij ons staat de bedoeling van de wetten die we uitvoeren
centraal.
We kijken ernaar uit om met u aan de slag te gaan binnen die beweging. Aan de
slag met de nieuwe knelpunten van burgers die de SVB in deze brief adresseert
en verder met de maatschappelijke opgaven die zich aftekenen op ons terrein.
Met een nationale bril, maar ook met oog voor de internationale dimensie van ons
werkterrein die nog steeds groeit en vraagt om vereenvoudiging.
In onze ambities staan we zeker niet alleen. Het kabinet, het ministerie van SZW en
onze collega’s in de uitvoering trekken daarin eensgezind op. Samen gaan we aan
de slag met:

•

•
•

Het aanstaande rapport van Panteia over hardvochtigheden in de
Participatiewet, dat er op uw verzoek is gekomen en voor de SVB van
bijzonder belang is als dienstverlener op de AIO. Het mogelijk maken van
terugwerkende kracht en het vereenvoudigen van de vermogensvaststelling
zijn daarin speerpunten voor ons.
De Vereenvoudigingsagenda van SZW, waarin het departement met
de uitvoering tot vereenvoudigingsopgaven is gekomen. Daarin vindt u
concrete voorstellen voor knelpunten op het terrein van de SVB.
Het herijken van het handhavingsinstrumentarium in de sociale zekerheid.

Samen stap voor stap werken aan verbeterd en vereenvoudigd stelsel van sociale
zekerheid dat bijdraagt aan vertrouwen en bestaanszekerheid.

7

6.

Infographic: een blik op het jaar 2021

8

7.

Heeft u nog vragen?

Heeft u vragen, opmerkingen of wilt u in gesprek
met de SVB naar aanleiding van deze brief?
Of wilt u meer weten over één van de knelpunten?
Dan kunt u contact opnemen met Wouter Kools,
bestuursadviseur bij de SVB
via wkools@svb.nl.

Colofon
Sociale Verzekeringsbank (SVB)
Postbus 1100 | 1180 AH Amstelveen
Juni 2022