Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

27 925

Bestrijding internationaal terrorisme

Nr. 649

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 april 2019
Inleiding
Met deze brief geef ik gevolg aan het verzoek van het lid Belhaj (D66),
zoals gedaan in het ordedebat van 2 april 2019 (Handelingen II 2018/19, nr.
69, item 22). In deze brief wordt uitgelegd welke onderzoeken zijn verricht
naar aanleiding van de operatie Kapcha As en wordt ingegaan op het
opwerktraject in 2007 in aanloop naar de uitzending van de battle group
naar Uruzgan. Deze brief betreft een aanvulling op de brieven van mijn
voorganger van 19 februari 2008 (Kamerstuk 27 925, nr. 296) en 28 oktober
2008 (Kamerstuk 27 925, nr. 325).
Allereerst wil ik nogmaals benadrukken dat het eigenvuurincident tijdens
operatie Kapcha As op 12 januari 2008, waarbij korporaal Aldert Poortema
en soldaat der eerste klasse Wesley Schol omkwamen, een verschrikkelijke gebeurtenis is geweest voor de nabestaanden en de betrokken
militairen. Het incident is een zwarte bladzijde in de geschiedenis van de
Nederlandse krijgsmacht. Ik vind het dan ook belangrijk dat de
nabestaanden zich niet in de steek gelaten voelen door Defensie. Daarom
heb ik eind vorig jaar met hen gesproken. De nabestaanden hebben de
gelegenheid gekregen om de documenten in te zien op het ministerie en
kunnen ook in de toekomst toegang krijgen tot het dossier.
De onderzoeken
In de periode direct na het eigenvuurincident is in opdracht van de
toenmalige Commandant der Strijdkrachten (CDS) een onderzoek
uitgevoerd met als doel te komen tot een reconstructie van de gebeurtenissen tijdens operatie Kapcha As. Uit dit onderzoek is gebleken dat het
eigen vuur incident kon ontstaan, omdat een aantal fouten is gemaakt op
verschillende niveaus binnen de battle group (Kamerstuk 27 925 nr. 296).
De combinatie van fouten valt niet rechtstreeks toe te schrijven aan het
handelen van de battle group commandant of van één individuele militair.
Op basis van het door Defensie uitgevoerde onderzoek gaf de CDS aan

kst-27925-649
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 925, nr. 649

1

geen aanleiding te zien tot het nemen van maatregelen tegen individuele
militairen.
Het incident is daarnaast onderzocht door het Openbaar Ministerie (OM).
Het OM is op grond van haar eigen onderzoeksbevindingen tot de
conclusie gekomen dat bij geen van de gebeurtenissen is gebleken van
individualiseerbaar strafrechtelijk verwijtbaar handelen. Het OM zag dan
ook geen aanleiding voor strafrechtelijke vervolging van individuele
militairen. Dit oordeel is in 2010 in een zogenoemde artikel 12
Strafvordering-procedure door het gerechtshof Arnhem bevestigd.
De CDS heeft in 2008, in vervolg op het eerdere onderzoek van Defensie
een nadere analyse uitgevoerd om na te gaan in hoeverre achterliggende
oorzaken zijn aan te wijzen die mogelijk hebben geleid tot een situatie
waarin dit eigenvuurincident kon plaatsvinden. Uit deze analyse is
gebleken dat de voorbereiding op uitzendingen weliswaar onder druk
stond en dat er diverse knelpunten waren die de gereedstelling van
eenheden negatief beïnvloedden, maar dat er van een direct verband
tussen die knelpunten en het eigenvuurincident tijdens operatie Kapcha
As geen sprake was. Temeer niet daar de battle group voorafgaand aan de
operatie Kapcha As al enkele operaties met succes had uitgevoerd. De
conclusie was dat dit incident niet het gevolg was van tekortkomingen in
de opleiding en training of de voorbereiding op de uitzending van
militairen en eenheden naar Afghanistan (Kamerstuk 27 925 nr. 325).
Punten uit het artikel van De Telegraaf
In het artikel van De Telegraaf van 29 maart jl. wordt ingegaan op het
functioneren van de commandant van de battle group in het opwerktraject
voor de uitzending en het bestaan van twee verschillende conceptverslagen van de eindoefening.
Ter voorbereiding op de uitzending van de battle group is onder verantwoordelijkheid van de brigadecommandant in de periode van ongeveer
midden augustus tot midden oktober 2007 een intensief training- en
oefenprogramma doorlopen. Zoals gebruikelijk was voor alle uit te zenden
battle groups, maakte een eindoefening deel uit van de voorbereiding. Het
doel van deze eindoefening was onder meer het beoefenen van de
onderlinge samenwerking en de procedures binnen en tussen de
eenheden. De battle group bestond uit een aantal kleinere eenheden en
had tot dan toe nog niet volledig als één geheel opgetreden.
De rol van de battle group commandant in de uitvoering van een operatie
is van groot belang. De commandant is verantwoordelijk voor het geven
van leiding aan de eenheden. Hierbij moet hij kunnen vertrouwen op het
advies en de informatie die door de specialisten in zijn staf worden
aangedragen. Een evaluatieteam had daarom als taak tijdens de eindoefening niet alleen de samenwerking tussen de eenheden kritisch te
bekijken, maar ook het functioneren van de commandant en zijn staf.
Binnen de staf van de battle group is na de eindoefening een aantal
personeelswisselingen doorgevoerd, waaronder die van de plaatsvervangend commandant die verantwoordelijk was voor het planningsproces
binnen de staf. Na afloop van de eindoefening werd een eerste conceptrapport opgesteld. Dit verslag is daarna op onderdelen (in positieve zin)
bijgesteld op basis van waarnemingen die gedurende een langere periode
dan enkel de eindoefening zijn gedaan.
De brigadecommandant was zelf bij delen van de eindoefening aanwezig
en heeft gesproken met afzonderlijke sleutelfunctionarissen in de staf om
zelf ook het niveau van de voorbereiding te kunnen beoordelen. Hij stelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 925, nr. 649

2

op basis van het hele voorbereidingstraject, het evaluatieverslag en zijn
eigen waarnemingen vast dat de battle group commandant, zijn staf en de
eenheden gereed waren om te worden uitgezonden naar Afghanistan. Op
grond daarvan heeft hij de battle group gereed gemeld aan de toenmalige
Commandant der Landstrijdkrachten. Deze heeft op zijn beurt de eenheid
gereed gemeld aan de CDS.
De incidenten tijdens Kapcha As waren niet het gevolg van tekortkomingen in de opleiding of de voorbereiding op de uitzending naar
Afghanistan. Na aankomst in Afghanistan heeft de battle group ook
getraind, onder meer om te wennen aan het klimaat, het terrein en andere
specifieke omstandigheden. Er is in de eerste periode van inzet van de
eenheid, bij toebedeling van opdrachten, rekening gehouden met het
ervaringsniveau zoals dat elke keer gebeurde na de aankomst van een
nieuwe eenheid in het missiegebied. Zo deed de battle group gedurende
de uitzending ervaring op. De battle group heeft zowel de operaties
voorafgaande aan Kapcha As als complexe operaties daarna op een
goede wijze uitgevoerd.
Ik heb eind 2018 met de ouders van Aldert Poortema en Wesley Schol
gesproken. Tijdens dit gesprek zijn zij gewezen op de conceptverslagen
waarin het functioneren van de battle group commandant en zijn staf
staat beschreven. Ook in mijn brieven aan de nabestaanden van
20 december jl. heb ik verwezen naar deze verslagen. De nabestaanden
zijn zowel tijdens de gesprekken als in mijn brieven uitgenodigd om op elk
moment dat zij willen het dossier in te zien. De ouders van Wesley Schol
hebben begin deze maand gebruik gemaakt van dit aanbod. De stukken
waarop De Telegraaf zich baseert, maken voor zover ik kan inschatten
onderdeel uit van dit dossier. Ik realiseer mij dat het verdriet om het
verlies van Aldert en Wesley nog altijd groot is. Daarom heb ik de families
Poortema en Schol aangeboden dat zij altijd bij mij of bij de CDS terecht
kunnen voor een vervolggesprek.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 925, nr. 649

3