TER BESLUITVORMING

Wetgeving en Juridische
Zaken

Aan: MOCW en MBVOM

Van
T +06
Datum
12 april 2019
Referentie

uitbreiding (bestuurlijk) instrumentarium

Bijlagen
-toelichting op de voorstellen
)
-analyse mogelijke interventies
)
Kopie voor
Reeds afgestemd met

1. Aanleiding

Aantal pagina’s
5

Deze nota bevat voorstellen voor uitbreiding van het (bestuurlijk)
instrumentarium, zoals wenselijk geacht naar aanleiding van onder meer de crises
CHL en VMBO Maastricht. Een eerdere versie van deze nota is besproken in het
MT OCW van 12 april 2019.
Bij deze nota zijn twee bijlagen opgenomen:
1. een nadere toelichting op en weging van de voorstellen;
2. een vergelijking met andere rechtsgebieden en een analyse van mogelijke
interventies met als conclusie: uitbreiding van de bestaande
aanwijzingsbevoegdheid is het meest aangewezen.
Beslispunt 1: Uitbreiding instrumentarium funderend onderwijs
Stemt u voor het funderend onderwijs (WPO, WEC, WVO) in met het verder
uitwerken van de instrumenten die in paragraaf 2 worden voorgesteld?

2. Uitbreiding instrumentarium funderend onderwijs
Op basis van bovengenoemde analyses zijn o.i. de onder a. tot en met d.
opgenomen uitbreidingen van het instrumentarium het meest aangewezen om in
crisissituaties sneller en effectiever te kunnen ingrijpen op scholen in het
funderend onderwijs.
Het reguliere toezicht, met de mogelijkheden tot het geven van een
herstelopdracht of tot het opleggen van een bekostigingssanctie, blijft het eerst
aangewezen sturingsinstrument. Slechts in ernstige gevallen, waarin deze
reguliere sanctie geen uitkomst biedt, is de voorgestelde (spoed)aanwijzing of
beëindiging van de bekostiging aan de orde.
De voorstellen komen tegemoet aan een belangrijk deel van moties, die tijdens
het debat over het Cornelius Haga Lyceum zijn aangenomen.
Pagina 1 van 5

Een risico van uitbreiding van het instrumentarium is dat de Kamer bij incidenten
zal vragen om het daadwerkelijk benutten van het instrumentarium. Het is van
belang mee te wegen dat dit kan leiden tot vanuit politieke belangen ingegeven
sturing op onderwijsinstellingen en daarnaast tot een verzwaring van de
verantwoordingslast van de minister.

Datum
12 april 2019

Aan de voorstellen zijn voorts juridische risico’s verbonden in die zin dat in ieder
geval de Raad van State zich in het verleden kritisch uitliet over de introductie en
de uitbreiding van instrumenten die de onderwijsvrijheid beperken. Zie voor een
beperkte inventarisatie paragraaf 3 van bijlage 1.
a. Introductie spoedaanwijzing:
Bij constatering van overtreding van een deugdelijkheidseis en indien (mede)
naar aanleiding daarvan een redelijk vermoeden van wanbeheer bestaat, kan in
spoedeisende gevallen een tijdelijke aanwijzing worden gegeven.
Een dergelijke aanwijzing zou bijvoorbeeld ook de verplichting kunnen inhouden
om een interimmanager aan te stellen of om een bestuurder te schorsen, voor
zover dat noodzakelijk is om greep te krijgen op de situatie op de school en deze
in overeenstemming met de deugdelijkheidseisen te brengen en de bestuurder dit
in de weg staat dan wel redelijkerwijs niet te verwachten is dat de bestuurder de
situatie kan herstellen.
Er gelden geen bijzondere procedurele waarborgen, zodat snel kan worden
ingegrepen. Wel zal steeds een rapportage van de inspectie vereist zijn waarin de
feiten worden vastgesteld en waaruit het spoedeisend belang blijkt. Andere
informatie, zoals van de AIVD, kan daar mogelijk voor worden gebruikt. De
inspectie kan dit rapport snel en vormvrij opstellen, waarbij uiteraard de
zorgvuldigheidseisen van de Awb blijven gelden. Bovendien zal niet de voor de
reguliere aanwijzing geldende periode van vier weken voor het inbrengen van de
zienswijze gelden. Hierdoor kan een aanzienlijke tijdwinst worden behaald ten
opzichte van de zorgvuldige en langdurige procedure die vereist is voor het geven
van een reguliere aanwijzing. Met name bij incidenten rondom eindexamens is die
tijdwinst cruciaal.
b. Uitbreiding definitie wanbeheer (en dus uitbreiding aanwijzingsbevoegdheid):
1. Verruiming van art. 103g lid 2 onder b WVO naar: “ernstige nalatigheid om, in
strijd met artikel 23a, maatregelen te treffen die noodzakelijk zijn voor het
waarborgen van de kwaliteit, goede voortgang of afsluiting van het onderwijs”.
Daarmee vervalt het huidige, beperkende criterium dat daarmee ook de kwaliteit
van het stelsel in gevaar moet komen. Dat criterium staat in het funderend
onderwijs in praktijk steeds aan toepassing in de weg. Daarnaast is ‘afsluiting’
ingevoegd zodat helder is dat ook ernstige nalatigheid t.a.v. examinering onder
de reikwijdte valt.
2. Artikel 103g lid 2 onder e WVO (juiste omgang in de schoolorganisatie) wordt
verruimd en vervangen door twee onderdelen:
e. het ernstig of langdurig verwaarlozen van de zorg voor wat door redelijkheid en
billijkheid wordt gevorderd in de omgang tussen personen in de schoolorganisatie,
Pagina 2 van 5

waaronder wordt verstaan intimidatie of bedreiging van personeel of ouders.
Deze bepaling is gelijk aan het huidige onderdeel e, met dien verstande dat de
bepaling niet langer ziet op gedragingen jegens leerlingen; deze worden in
onderdeel f apart en ruimer geadresseerd.

Datum
12 april 2019

f. het ernstig of langdurig verwaarlozen van de zorg voor de burgerschapscultuur,
bedoeld in artikel 17, tweede lid, of voor de veiligheid, bedoeld in artikel 3b.
Hiermee wordt ernstige schending van veiligheid of van de burgerschapscultuur
(zoals die gaat gelden op basis van het WV dat thans bij de RvS ligt) een
zelfstandige grond voor een aanwijzing.
Nadere toelichting:
De definities beschrijven de effecten van wanbeheer, ongeacht de oorzaak
daarvan. De oorzaak kan gelegen zijn in bewuste bestuurlijke keuzes, maar
bijvoorbeeld ook in onvermogen of voortkomen uit een bestuurlijke impasse.
Andere sectoren, bijvoorbeeld de woningbouw, kennen een ruimer geformuleerde
bevoegdheid op grond waarvan de minister een aanwijzing kan geven om een of
meer handelingen te verrichten of na te laten. In het onderwijs geldt artikel 23
Grondwet, waardoor de aanwijzing een noodzakelijke inbreuk op de vrijheid van
onderwijs moet vormen. Belangrijk verschil met de woningbouwsector is dat die
sector geen bekostigingsvoorwaarden kent en daarmee dus het belangrijke, ruime
en algemene sturingsinstrument van de bekostigingssanctie en bijbehorende
herstelopdracht mist. De aanwijzing is in de onderwijssector daarop
supplementair en daarom in minder gevallen noodzakelijk.
Beleidsmatig is de vraag opgeworpen of in dit traject ook een
aanwijzingsbevoegdheid gecreëerd zou kunnen worden voor kwesties omtrent
macrodoelmatigheid- / krimpproblematiek. Meenemen van deze problematiek zal
leiden tot vertraging, mede omdat de oplossing voor dergelijke problematiek
beleidsmatig nog niet is uitgekristalliseerd en bovendien omdat de problematiek
van een geheel andere orde is dan wanbeheer. Immers, in
macrodoelmatigheidskwesties:
hoeft met het onderwijs niets mis te zijn;
zouden aanwijzingen dienen te zien op meerdere besturen tegelijkertijd,
hetgeen een novum zou zijn;
zou van het bevoegde gezag kunnen worden verlangd om
macrodoelmatigheidsbelangen boven het belang van de rechtspersoon te
stellen, hetgeen zich slecht verhoudt met het rechtspersonenrecht zoals dat in
het Burgerlijk Wetboek is neergelegd.
Het is o.i. daarom niet aan te bevelen om zo’n maatregel in dit traject mee te
laten lopen omdat het qua problematiek van een geheel andere orde is en het dit
traject behoorlijk zal kunnen gaan vertragen
Bij de hierboven opgenomen voorstellen voor wetteksten gaat het overigens om
een eerste indicatie, de tekst dient nog nader te worden uitgewerkt.
c. Aanscherpen Beleidsregel financiële sancties bij bekostigde
onderwijsinstellingen:
Door de Beleidsregel aan te scherpen wordt het mogelijk om grotere bedragen op
de bekostiging in te houden, op basis van art. 104 WVO (geeft alleen ruimte om
in te houden of op te schorten voor de duur van de overtreding) of 4:49 Awb
Pagina 3 van 5

(geeft ruimte om bekostiging in te trekken of te wijzigen indien wordt vastgesteld
dat niet is voldaan aan de aan de bekostiging verbonden verplichtingen). Dit
beoogt een sterkere (preventieve) prikkel te geven en sluit aan bij het
uitgangspunt: “ High trust-high penalty”.

Datum
12 april 2019

Artikel 4:35 Awb, of een equivalent daarvan, op basis waarvan subsidieverlening
voor de toekomst kan worden geweigerd indien de verwachting is dat niet zal
worden voldaan aan verplichtingen, geldt niet voor het onderwijs. Bezien zou nog
kunnen worden of artikel 104 WVO in die zin kan worden verruimd. Onze eerste
inschatting is dat sanctioneren op basis van toekomstverwachtingen leidt tot strijd
met artikel 23 GW.
d. Beëindiging bekostiging:
Beëindiging van de bekostiging is op dit moment alleen mogelijk als een school
zakt onder de opheffingsnorm of als sprake is van zeer zwak onderwijs. Naar onze
mening is er – ook omdat het onder c beschreven sanctieregime in de weg staat
een het opleggen van sanctie voor toekomstige gedragingen – goede grond om
in situaties waarin andere instrumenten geen uitkomst boden de gronden voor
beëindiging van de bekostiging uit te breiden met situaties waarin sprake is van
structureel extremisme of antidemocratisch gedachtegoed (het exacte criterium
moet nog worden uitgewerkt). Het gaat dan om een sluitstuk binnen het
instrumentarium.
In gevallen van structureel extremisme of antidemocratisch gedachtegoed komt
immers een kerntaak van scholen – het bevorderen van actief burgerschap en
sociale cohesie – ernstig in geding, waarmee tevens een groot maatschappelijk
belang is gemoeid. De niet-onderhandelbare basiswaarden van onze
democratische rechtsstaat vormen ankerpunten van onze samenleving. Het
uitvoeren van die kerntaak is een kwestie van wederkerigheid en van een
consequent beroep op de vrijheid van onderwijs. Een school die zich jegens de
overheid op die vrijheid beroept en binnen een publiek bestel bekostiging
aanvraagt, erkent daarmee het constitutionele kader van de staat. Beëindiging
van de bekostiging is bij zeer ernstige en structurele overtreding dan noodzakelijk
en proportioneel. Artikel 23 GW staat daaraan naar onze mening niet in de weg.
NB. Bij voorstellen a., b. en d. gaat spelen dat, net als overigens bij het WV
burgerschap, de inspectie/minister een oordeel zal dienen te vellen over de
onderlinge begrenzing van grondrechten en over rechtsstatelijkheid. In het HO
heeft de EK daarom nodig geacht voorafgaand aan ingrijpen door de minister een
onafhankelijke commissie advies te laten uitbrengen aan de minister. Om die
reden is in het HO ook geen aanwijzingsbevoegdheid gekoppeld aan overtreding
van de burgerschapsopdracht (die daar ‘maatschappelijk
verantwoordelijkheidsbesef’ heet). Ons advies: RvS-advies WV burgerschap
afwachten en vervolgens bezien of we voor dit punt nog een oplossing moeten
zoeken.
3. HO en MBO
De casuïstiek die aanleiding is tot uitbreiding van het instrumentarium betreft het
funderend onderwijs. De WEB en WHW kennen op verschillende onderdelen
afwijkende regimes waardoor bovengenoemde voorstellen niet zonder meer
Pagina 4 van 5

toepasbaar zijn op deze sectoren. Bijvoorbeeld: het vereiste dat de kwaliteit van
het stelsel in gevaar moet komen is in deze sectoren wellicht beter op zijn plaats,
en de rol van de inspectie in het HO is wezenlijk anders. Mede om geen onnodige
verschillen tussen sectoren in het leven te roepen zal daarom ook moeten worden
bezien op welke wijze uitbreiding van het instrumentarium in deze sectoren aan
de orde is.

Datum
12 april 2019

Beslispunt 2: MBO en HO
Voor het MBO en HO moet worden onderzocht of en op welke wijze uitbreiding
van het instrumentarium noodzakelijk is. Bent u het daarmee eens?

4. Vervolgtraject
Gelet op de complexiteit en (juridische) gevoeligheid van de voorstellen, waarover
ook advies van de Raad van State zal moeten worden gevraagd, adviseren wij
een apart wetstraject te starten tot uitbreiding van het instrumentarium. De
parlementaire behandeling van lopende wetstrajecten als Meer ruimte voor
nieuwe scholen of Verduidelijking burgerschapsopdracht (thans nog bij de Raad
van State) zal dan niet worden vertraagd en inhoudelijk niet worden belast met
deze discussie.
Gelet op de toezegging dat de TK voor de zomer wordt geïnformeerd over een
aanvullend instrumentarium 1 is ons voorstel om een inhoudelijke beschrijving
van de voorstellen (geen concept-wetteksten) op te nemen in de beleidsbrief aan
de TK over inspectietoezicht, die zal worden verzonden voorafgaand aan het AO
over dat onderwerp op 19 juni as. Tevens is het voorstel om in de
voortgangsrapportage over LVO (VMBO Maastricht) aan te kondigen dat in
genoemde beleidsbrief meer informatie zal worden gegeven over het aanvullend
instrumentarium.
Beslispunt 3: vervolgtraject
Stemt u in met:
de start van een apart wetstraject en het aankondigen van de hoofdlijnen
daarvan in de brief over inspectietoezicht, die voorafgaand aan het AO op 19
juni as., wordt verzonden aan de TK?
het in de voortgangsrapportage LVO doen van de aankondiging dat nadere
informatie over het aanvullend instrumentarium volgt in genoemde brief over
inspectietoezicht?

1 Kamerstukken II, 2018/19, 30 079, nr. 92. “We werken een aanvullend

(bestuursrechtelijk) instrumentarium uit dat passend en effectief is om in crisissituaties
adequaat en snel te kunnen handelen, indien het belang van leerlingen, studenten en het
onderwijs dit vereist. Hierbij wordt ook het punt over crisiscommunicatie en de aanbeveling
van de ADR over de regelgeving rond examens betrokken. Voor de zomer informeren we u
hierover.”

Pagina 5 van 5

TER BESLUITVORMING

Middelbaar Beroeps
Onderwijs

Aan: MOCW

Van
T +31
Datum
16 mei 2019
Referentie

Bestuurlijk instrumentarium mbo/ho

Bijlagen
Kopie voor
Reeds afgestemd met
HO&S, WJZ

Aanleiding
•
Naar aanleiding van onder meer de casussen Cornelius Haga Lyceum (CHL)
en VMBO Maastricht heeft MBVOM voor het funderend onderwijs de opdracht
gegeven om het bestuurlijk instrumentarium uit te breiden.
•
Hiertoe zijn een viertal maatregelen voorgesteld in de nota uitbreiding
(bestuurlijk) instrumentarium van 12 april 2019. U heeft met deze
maatregelen voor het po en vo ingestemd op 16 april jl.
•
Tevens is toen besloten dat voor het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en
hoger onderwijs (ho) moet worden onderzocht of en op welke wijze
uitbreiding van het instrumentarium noodzakelijk is.
•
Deze nota bevat de reactie vanuit de directies MBO en HO&S op de vraag of
de voorstellen uit de nota die gedaan zijn voor het funderend onderwijs ook
passend zijn voor het mbo en ho.

Aantal pagina’s
3

Beslispunten
Bent u akkoord met:
A. Het overnemen van de volgende voorstellen omdat deze voorstellen ook
passen bij het mbo- en ho-stelsel:
1. Het aanpassen van de definitie van wanbeheer door het laten vervallen van
het criterium ’kwaliteit van het stelsel’, het toevoegen van het criterium
afsluiting en het toevoegen van het criterium ‘langdurig verwaarlozen’ naast
het al bestaande ‘in ernstige mate’ verwaarlozen;
2. Het aanscherpen van de Beleidsregel financiële sancties bij bekostigde
onderwijsinstellingen?
3. Het voorstel voor de invoering van een spoedaanwijzing, met daarbij de
aantekening dat de vermelding hiervan in de brief aan de Tweede Kamer, op
zo een manier dient te geschieden dat deze de komende periode verder kan
worden uitgewerkt?
B. Het wegens de specifieke aard en inrichting van het mbo en ho:
4. Voor het mbo verkennen van de mogelijkheid tot het inrichten van een
commissie in het kader van burgerschapscultuur, maar dus niet overnemen
van uitbreiding van de definitie van wanbeheer met de zorg voor
burgerschapscultuur.
5. Het niet overnemen van de uitbreiding van de definitie van wanbeheer met de
zorg voor veiligheid.
6. Het niet overnemen van de beëindiging van de bekostiging op het niveau van
de instelling op grond van structureel extremisme of antidemocratisch
gedachtegoed.
Pagina 1 van 3

Toelichting
Hoewel mbo en ho bij een heel aantal punten kunnen aansluiten bij de wens om
het instrumentarium uit te breiden, adviseren wij op 3 punten (beslispunt 4, 5 en
6) vanwege de eigenheid van de mbo- en ho-sector, een andere invulling.
Hieronder wordt per beslispunt de argumentatie om voor het mbo en ho af te
wijken toegelicht.

Datum
16 mei 2019

4. Uitbreiding definitie wanbeheer vwb burgerschapscultuur
Voor het funderend onderwijs is besloten om onder wanbeheer ook ‘het ernstig of
langdurig verwaarlozen van de zorg voor de burgerschapscultuur, ’ te verstaan.
Hierdoor kan op deze grond ook een aanwijzing worden gegeven aan het bevoegd
gezag.
Advies voor mbo en ho (burgerschap): we verwachten niet dat een situatie zoals
bij CHL het geval was, zich snel in het mbo zal voordoen. Dit aangezien
bekostigde instellingen in het mbo en ho bij wet zijn aangewezen. Het is dus niet
mogelijk - anders dan in het funderend onderwijs - om via een
aanvraagprocedure een nieuwe school te stichten. Het ligt daarom niet voor de
hand dat binnen een gehele mbo-instelling een antidemocratisch gedachtengoed
wordt verspreid. 1 Wel is een situatie denkbaar waarin een individuele docent
antidemocratisch gedachtengoed uitdraagt. Tegen deze individuele gevallen zou,
zoals in de samenleving gebruikelijk is, ook via het strafrecht opgetreden kunnen
worden. De mogelijkheid/verantwoordelijkheid om dit op te brengen bij de politie
ligt bij het bevoegd gezag. Voor het funderend onderwijs geldt (op grond van
regeerakkoord en door de coalitie ingenomen standpunt) dat bewust een andere
lijn is gekozen: burgerschap brengt een positieve verplichting tot geven van het
goede voorbeeld met zich mee voor ieder die bij het onderwijs is betrokken.
Strafrechtelijke grenzen en handhaving zijn dan te marginaal.
Voor het mbo kan de Inspectie op het niveau van opleidingen toezien op de
kwaliteit van het burgerschapsonderwijs. Op het niveau van het bestuur is er in
het mbo nu nog geen mogelijkheid om in te grijpen, daarom zou verkend kunnen
worden of de commissie voor het ho (zie hieronder) ook voor het mbo een
dergelijke rol zou kunnen vervullen voor het bekostigd en wellicht ook nietbekostigd onderwijs.
Voor het ho is inzake ‘zorg voor burgerschapscultuur’ de Commissie beoordeling
uitingen maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef relevant. 2 Met deze
commissie heeft het ho reeds een voorziening om te kunnen interveniëren in het
geval een bekostigde instelling – daaronder begrepen (in)formele
vertegenwoordigers- de in de WHW verankerde verplichting tot het bevorderen
van maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef niet nakomt. 3
5. Uitbreiding definitie wanbeheer vwb veiligheid
Voor het funderend onderwijs is besloten om onder wanbeheer ook ‘het ernstig of
langdurig verwaarlozen van de zorg voor de veiligheid’ te verstaan.
Advies voor mbo en ho: Op het gebied van veiligheid heeft u in het AO Sociale
veiligheid in het onderwijs van 27 maart 2019 aangegeven nu geen reden te zien
Dit geldt evenzeer voor hogescholen en universiteiten.
De totstandkoming van dit instrument heeft plaatsgevonden op aanwijzing van het parlement; een te
maken afweging tussen bijv. grondrechten, al dan niet in relatie tot de academische vrijheid, dient plaats
te vinden door een onafhankelijke commissie van advies.
3
De Commissie kan ook adviezen geven bij gedragingen van niet-bekostigde instellingen. Bij deze gaat
het dan om een voorgenomen intrekking van het recht tot graadverlening van een opleiding.
1
2

Pagina 2 van 3

om te komen tot een zorgplicht sociale veiligheid omdat u met het Netwerk
sociale veiligheid en het toezicht van de inspectie voldoende instrumenten in
handen heeft om te kunnen acteren. In het ho is er met het netwerk Integrale
Veiligheid Hoger Onderwijs ook een vergelijkbare voorziening voorhanden. Met
het toezicht en een aantal wettelijke verplichtingen (bijvoorbeeld
sociaalveiligheidsbeleid en incidentenregistratie) is de ondergrens voldoende
bewaakt. Er lijkt op dit moment geen inhoudelijke noodzaak te zijn om een
wettelijke verplichting rondom sociale veiligheid te introduceren. Daarnaast is er
zorg dat dit demotiverend werkt op de intrinsiek genomen maatregelen in de
sector rondom sociale veiligheid. Overnemen van het voorstel voor het funderend
onderwijs zou dus betekenen dat u gemotiveerd moet afwijken van dit eerdere
standpunt.

Datum
16 mei 2019

6. Beëindiging bekostiging vanwege extremisme en antidemocratisch
gedachtegoed
Voor het funderend onderwijs is besloten om de gronden voor beëindiging van de
bekostiging van de school uit te breiden met situaties waarin sprake is van
structureel extremisme of antidemocratisch gedachtegoed.
Advies voor mbo en ho: het is in het mbo niet wenselijk om de bekostiging op het
niveau van de instellingen stop te zetten i.v.m. “structureel extremisme of
antidemocratisch gedachtegoed”. Voornaamste reden is dat er in het mbo en ho
geen ruimte is voor het vormen van nieuwe besturen/scholen en dus de zorg om
besturen die een dergelijk gedachtegoed verspreiden niet/veel minder aanwezig is
(zie ook punt burgerschap). Overigens zou het beëindigen van de bekostiging
voor de gehele instelling ook veel verdergaande consequenties hebben dan de
beëindiging van de bekostiging voor een school in het po of vo, gezien de
verstrekkende regionale en/of landelijke functie van de instellingen. Daarnaast is
voor het mbo en ho het meer gebruikelijk om op het niveau van opleidingen in te
grijpen, het is dus niet passend om op het niveau van de instelling de bekostiging
te stoppen. Op opleidingsniveau kunnen wij al ingrijpen, omdat de huidige
kwalificatie-eisen voor burgerschap al onderdeel zijn van het inspectietoezicht. Via
het huidige instrumentarium kunnen wij daarom al bekostiging op
opleidingsniveau opschorten en inhouden.
In het ho is met de Commissie beoordeling uitingen maatschappelijk
verantwoordelijkheidsbesef een instrument voorhanden waarmee een interventie
gepleegd kan worden in gevallen waarin sprake is van structureel extremisme of
antidemocratisch gedachtengoed. De belangwekkende hiermee gepaard gaande
afwegingen van grondrechten is belegd bij de Commissie wiens advies door u
gevraagd moet worden alvorens over te gaan tot ontneming van rechten of het
opleggen van een bekostigingssanctie (art. 6.11 WHW).

Pagina 3 van 3

TER BESLUITVORMING

Voortgezet Onderwijs

Aan: MBVOM

Van
T +31
Datum
27 november 2019
Referentie
<referentiekenmerk>

Planning wetgevingstraject uitbreiding bestuurlijk
instrumentarium

Bijlagen
Startnota
Advies commissie B&I
Kopie voor
Reeds afgestemd met
Aantal pagina’s
3

Aanleiding
De startnota ‘uitbreiding bestuurlijk instrumentarium’ geeft een uitwerking van de
voorstellen die voor de uitbreiding van het bestuurlijk instrumentarium genoemd
zijn in de Kamerbrieven van 7 juni 2019 en 11 juli 2019. Op 14 november 2019 is
de startnota in de commissie B&I besproken. De commissie B&I is een interne
commissie van OCW die de DG adviseert over de beleidskwaliteit van
voorgenomen beleid en regelgeving en onderzoekt of de beleidsdirectie het juiste
instrument heeft gekozen. De commissie B&I heeft positief over de startnota
geadviseerd zodat de voorstellen die in de startnota zijn genoemd de komende
periode in een wetsvoorstel worden uitgewerkt. In de startnota is een planning
opgenomen die vanwege de hoge prioriteit van het wetgevingstraject aandacht
behoeft.
Advies
In de afweging (kwaliteit, zorgvuldigheid, snelheid) adviseren we u het
wetgevingstraject met de planning die in de startnota is opgenomen te versnellen
door spoedadvies bij de Raad van State aan te vragen. Tegelijkertijd zal waar
mogelijk intern het traject worden versneld.
Gezien de ingrijpendheid van de voorgestelde maatregelen, achten wij wel
zorgvuldigheid en kwaliteit van het wetsvoorstel en afstemming met vier
beleidsdirecties, Inspectie en het veld (de Raden) van belang.
Toelichting
Planning van het wetgevingstraject
Zoals in de normale planning is voorgesteld, zal het wetsvoorstel in oktober 2020
in de Tweede Kamer worden ingediend. De behandeling van het wetsvoorstel zal
door de minister in de Tweede Kamer zijn afgerond voor het verkiezingsreces
voor de Tweede Kamerverkiezingen in maart 2021. De behandeling van het
wetsvoorstel in de Eerste Kamer door de huidige Ministers van OCW en voor
BVOM is een onzekere factor vanwege de demissionaire status van het kabinet na
Pagina 1 van 3

deze verkiezingen. Mogelijk wordt het wetsvoorstel dan controversieel verklaard
met als reden dat redelijkerwijs verwacht mag worden dat behandeling met een
ander kabinet tot een andere uitkomst zal leiden.

Datum

De planning in een normale procedure is als volgt:
Fase
Opstellen ontwerp
Openbare internetconsultatie
Uitvoeringstoets DUO/Inspectie
Toetsen Financiën / J&V
Ministerraad procedure
Advies Raad van State
RvS Nader rapport
Wetsvoorstel in TK
Wetsvoorstel in EK
Publicatie Staatsblad
Inwerkingtreding

Afgerond
februari 2020
maart 2020
april 2020
mei 2020
juni 2020
september 2020
oktober 2020
februari 2021
mei 2021
mei 2021
augustus 2021

Om het risico op controversieel-verklaring in de Eerste Kamer zoveel mogelijk te
voorkomen, kan worden ingezet op het versnellen van het wetstraject. De
versnelling zal dan in het bijzonder plaatsvinden met een spoedprocedure bij de
Ministerraad en de Raad van State. Zoals uit de planning hieronder blijkt, is
behandeling in de EK in dit geval nog net door een missionaire minister voorzien:
Fase
Opstellen ontwerp
Openbare internetconsultatie
Uitvoeringstoets DUO/Inspectie
Toetsen Financiën / J&V
Ministerraad procedure
Spoedadvies Raad van State
RvS Nader rapport
Plenaire behandeling TK
Plenaire behandeling EK
Publicatie Staatsblad
Inwerkingtreding

Afgerond
december 2019
maart 2020
april 2020
mei 2020
juni 2020
juli 2020
juli 2020
november 2020
februari 2021
maart 2021
augustus 2021

Naast spoedadvies bij de Raad van State zal versneld worden op onderdelen waar
dat binnen het departement kan. Zo kan het nader rapport na advies van de Raad
van State versneld worden opgesteld. Verder kan bij de voorzitters van de
Tweede en Eerste Kamer op spoedige behandeling worden aangedrongen. Dit is
een ambitieuze planning. We hebben uiteraard geen garantie dat dit gaat lukken.
Voor een spoedprocedure bij de fase advisering door de Raad van State moet bij
de Ministerraad en de Raad van State een onderbouwd verzoek worden ingediend
waarmee de urgentie van het spoedtraject is aangetoond. Dit zal van tevoren op
zowel ambtelijk niveau als op uw niveau met de vice-president van de Raad van
State moeten worden afgestemd. Het verzoek om een spoedadvies kan worden
onderbouwd door te wijzen op de feitelijke urgentie, aangezien de uitbreiding van
het instrumentarium nodig is om misstanden in het onderwijs – bijvoorbeeld ten
aanzien van de examens – te bestrijden.
Pagina 2 van 3

Datum

Weging
Hoewel een spoedtraject in alleen voor uitzonderlijke gevallen kan worden ingezet
en voor spoedadvies afstemming met de Raad van State nodig is, adviseren wij
gelet op de feitelijke urgentie om spoedadvies bij de Raad van State aan te
vragen zodat het wetsvoorstel nog deze kabinetsperiode kan worden
aangenomen. Binnen het departement zal in het wetgevingstraject met
inachtneming van kwaliteit en zorgvuldigheid daar waar dat mogelijk is worden
versneld.
Overige onderwerpen
Bij het opstellen van de startnota zijn door betrokken beleidsdirecties
verschillende verzoeken gedaan om ook andere onderwerpen te regelen dan
genoemd in de Kamerbrieven. De directies VO en WJZ zijn ervan uitgegaan dat
voor een soepel en spoedig verloop van het wetgevingstraject deze onderwerpen
alleen mee worden genomen zolang deze onder de reikwijdte van de
Kamerbrieven over het bestuurlijk instrumentarium vallen.

Pagina 3 van 3

TER BESLUITVORMING

Voortgezet Onderwijs

Aan: MBVOM via MOCW

Van
T +31 6
Datum
05 februari 2020
Referentie

Internetconsultatie en uitvoeringstoets wetsvoorstel
uitbreiding bestuurlijk instrumentarium

Bijlagen
- Wetsvoorstel u tbre ding
bestuurlijk instrumentarium
- Formulier internetconsulatie
- IAK-formulier
Kopie voor
WJZ
Reeds afgestemd met
HOenS, IVHO, KENNIS, MBO,
PO, WJZ

Aanleiding

Aantal pagina’s
3

Het wetsvoorstel ‘uitbreiding bestuurlijk instrumentarium’ geeft uitwerking aan de
voorstellen die voor de uitbreiding van het bestuurlijk instrumentarium genoemd
zijn in de Kamerbrieven van 7 juni 2019 en 11 juli 2019. Het wetsvoorstel is
gereed voor internetconsulatie en uitvoeringstoets. In het wetsvoorstel wordt
uitwerking gegeven aan de volgende aanvullende maatregelen aan het bestaande
bestuurlijk instrumentarium waarmee de minister kan ingrijpen bij school- en
instellingsbesturen uit te breiden door middel van de volgende aanpassingen:
a. de uitbreiding van de definitie van wanbeheer voor alle sectoren;
b. de verplichting tot het bevorderen van het maatschappelijk
verantwoordelijkheidsbesef in het mbo;
c. de uitbreiding van de mogelijkheid tot beëindiging van de bekostiging in het
funderend onderwijs;
d. het invoeren van de spoedaanwijzing;
e. het invoeren van een bevoegdheid tot schorsen van het recht tot diplomering
of examinering van niet-bekostigde instellingen in het mbo; en
f. het aanscherpen van wettelijke termijnen in het huidige toezichtsproces.
Advies
Het wetsvoorstel en toelichting is afgestemd met de betrokken beleidsdirecties
PO, MBO en HO&S, met de directies WJZ en Kennis en met de inspectie. Ook de
sectorraden zijn geconsulteerd. Aan de Tweede Kamer is aangegeven dat
internetconsultatie van het wetsvoorstel in maart van dit jaar zal plaatsvinden.
Het advies is om akkoord te gaan met de internetconsulatie van het wetsvoorstel
met toelichting, het wetsvoorstel aan DUO aan te bieden voor de uitvoeringstoets
en aan de ATR voor een regeldruktoets.
Toelichting
In de Kamerbrieven van 7 juni 2019 en 11 juli 2019 zijn vier maatregelen
aangekondigd waarvoor een wetswijziging nodig is, namelijk de in de aanleiding
van deze nota genoemde maatregelen onder a tot en met d. In de brieven is
Pagina 1 van 3

tevens aangekondigd dat er een verkenning zal plaatsvinden naar het
aanscherpen van termijnen in het huidige toezichtsproces en de wens om het
instrumentarium voor het niet-bekostigde onderwijs te verfijnen. Hoewel deze
verkenningen nog lopen, is hieruit in ieder geval naar voren gekomen dat de
wettelijke termijn tussen het vaststellen van het inspectierapport en
openbaarmaking van het inspectierapport kan worden verkort van de vijfde week
naar de derde week (zie maatregel onder f in de aanleiding).

Datum

Ook wordt vooruitlopend op de bredere verkenning naar het instrumentarium
voor het niet-bekostigd onderwijs in dit wetsvoorstel de maatregel meegenomen
waarmee het mogelijk wordt om de examinering en diplomering bij nietbekostigde instellingen tijdelijk te schorsen (zie maatregel onder e in de
aanleiding). Hiermee wordt voor de niet-bekostigde instellingen in het mbo een
maatregel getroffen die verwant is aan de spoedaanwijzing voor bekostigde
scholen of instellingen. De maatregel kan dan ook alleen worden toegepast als
sprake is van een ernstig vermoeden dat de waarde van diploma’s of certificaten
in het geding is.
Deze maatregel wordt alvast opgenomen in dit wetsvoorstel vanwege de risico’s
die er worden gezien bij de niet-bekostigde instellingen in het mbo. Er is sprake
van een pluriform stelsel van instellingen met grote spelers maar ook (zeer)
kleine, waarbij ook regelmatig nieuwe instellingen toetreden. Dit is vanuit het
belang van de student en de arbeidsmarkt goed, maar brengt tegelijkertijd af en
toe situaties met zich mee die ongewenst zijn. Een recente casus daarbij is
bijvoorbeeld een instelling die niet-bekostigd particuliere beveiligingsopleidingen
verzorgt, maar daarbij diploma’s uitreikt die niet aan alle voorwaarden voldoen.
Hoewel er een procedure is die moet worden doorlopen voordat erkenning kan
worden aangevraagd, is het op dit moment bij een instelling die erkend is alleen
mogelijk om een kwaliteitsonderzoek te doen. Dat kan eventueel leiden tot de
intrekking van de diploma-erkenning, maar is het gedurende deze procedure niet
mogelijk om andere acties te ondernemen. Hierdoor kan de instelling door blijven
gaan met het uitreiken van deze diploma’s totdat de intrekking daadwerkelijk is
voltooid. Dit brengt grote ongewenste risico’s met zich mee, zeker als deze casus
binnenkort nog tot media-aandacht zal leiden - iets wat niet onmogelijk wordt
geacht.
In het wetsvoorstel wordt daarom iets specifiek geregeld voor het mbo, dat niet
wordt geregeld voor de andere sectoren. In de nadere verkenning van het
instrumentarium voor het niet-bekostigde onderwijs in alle sectoren wordt
nagegaan welke nieuwe maatregelen geschikt zijn om in het instrumentarium op
te nemen. Bij deze afweging speelt de verhouding en de
verantwoordelijkheidsverdeling tussen de minister en de niet-bekostigde scholen
of instellingen een belangrijke rol. Het risico van het invoeren van de maatregel
om met spoed de examinering en diplomering bij een niet-bekostigde mboinstelling te kunnen opschorten is dat mogelijk wordt gevraagd naar uitbreiding
van deze maatregel naar het funderend onderwijs en dat mogelijk wordt gevraagd
naar meer instrumenten om in te kunnen grijpen bij het niet-bekostigde
onderwijs. Om alleen deze maatregel voor niet-bekostigde mbo-instellingen te
regelen zijn echter goede redenen. Het stelsel van niet-bekostigde scholen of
instellingen in de andere sectoren is bijvoorbeeld veel kleiner of veel minder
dynamisch, waardoor de risico’s kleiner zijn. Vanuit dat oogpunt is het te
Pagina 2 van 3

verdedigen dat deze maatregel nu al wordt geïntroduceerd voor het mbo, en voor
de andere sectoren (nog) niet. Dat neemt echter niet weg dat gedurende het
wetgevingstraject de discussie in het bijzonder over het niet-bekostigde
onderwijs gevoerd zal worden omdat er voor het niet-bekostigde onderwijs één
maatregel voor één sector wordt geregeld. Als gedurende het wetgevingstraject
verzocht wordt om het instrumentarium voor het niet-bekostigde onderwijs uit te
breiden, zal in dat geval moet worden bezien of dit onderdeel in een separaat
traject moet worden ondergebracht.

Datum

Tot slot is het wetsvoorstel en de toelichting in een spoedprocedure opgesteld en
afgestemd. Bijgevoegd wetsvoorstel en toelichting heeft draagvlak onder de
verschillende beleidsdirecties en inspectie, maar na internetconsultatie is er nog
ruimte om aanpassingen te doen in het wetsvoorstel en toelichting. Vanwege de
spoed en voortschrijdend inzicht zullen mogelijk in (de details van) de regelgeving
en in de opbouw en onderbouwing van de toelichting nog aanpassingen worden
gedaan.

Pagina 3 van 3

TER BESLUITVORMING

Wetgeving en Juridische
Zaken

Aan: MBVOM, MOCW

Van
T +31 6

T +31 6

Start ministerraadtraject wetsvoorstel uitbreiding
instrumentarium

Datum
13 september 2020
Referentie
Bijlagen
Wetsvoorstel + memorie van
toelichting
Kopie voor

Aanleiding
Het wetsvoorstel uitbreiding bestuurlijk instrumentarium is gereed voor
behandeling in de CWIZO. Het wetsvoorstel zorgt voor uitbreiding van de
handhavingsbevoegdheden van de minister en de introductie van verplichting tot
bevordering van het maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef in het mbo.

Reeds afgestemd met
PO, VO, MBO, HO
Aantal pagina’s
2

Kernpunten wetsvoorstel
Alle onderwijssectoren
1. De definitie van wanbeheer wordt uitgebreid. Het wordt in meer gevallen
mogelijk een bindende aanwijzing aan een bevoegd gezag te geven. Ernstig
tekortschieten bij het waarborgen van de kwaliteit van het onderwijs zal
gelden als wanbeheer. Het in gevaar brengen van de kwaliteit van het stelsel
vervalt hierbij als vereiste.
2. Ingeval van een overtreding en een redelijk vermoeden van wanbeheer kan
een spoedaanwijzing worden gegeven, waarin een bevoegd gezag kan worden
verplicht tot Bijvoorbeeld het opschorten van diplomering of het schorsen van
een bestuurder.
3. De termijnen voor openbaarmaking van inspectierapporten worden verkort
(van 4 naar 2 weken. Als wanbeheer wordt geconstateerd kan er, als dat
nodig is, direct openbaar worden gemaakt).
Funderend onderwijs
4. Ernstig of langdurig tekortschieten in de naleving van de zorgplicht voor de
veiligheid of de burgerschapsopdracht levert ook wanbeheer op en kan dus
aanleiding zijn voor het geven van een aanwijzing. Indien het wetsvoorstel
burgerschap in werking treedt, omvat deze definitie van wanbeheer de
aangescherpte burgerschapsverplichting, dus inclusief de verplichting omtrent
de schoolcultuur.
5. Wanbeheer met betrekking tot de zorgplicht voor de veiligheid of de
burgerschapsopdracht kan ook tot beëindiging van de bekostiging leiden (als
uiterste middel).
Middelbaar beroepsonderwijs
6. Het recht tot diplomering of examinering van niet-bekostigde instellingen kan
worden geschorst ingeval van een overtreding en het redelijke vermoeden dat
er ten onrechte diploma’s worden verleend of de kwaliteit van de examens in
grote mate niet voldoet.
Pagina 1 van 3

7. Het invoeren van een bestuurlijke boete voor het zonder daartoe gerechtigd
te zijn aanbieden van opleidingen, verzorgen van examens of verstrekken
van diploma’s, zoals ook in het hoger onderwijs is geregeld.
8. Het invoeren van de verplichting tot bevordering van het maatschappelijk
verantwoordelijkheidsbesef, zoals nu al in het hoger onderwijs is geregeld,
inclusief mogelijke advisering door de Commissie beoordeling uitingen
maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef.

Datum
13 september 2020

Beslispunten
•
Gaat u akkoord met de start van het ministerraadtraject, te beginnen
met aanbieding van het wetsvoorstel aan de CWIZO?
Politiek krachtenveld
•
De behoefte aan de uitbreidingen 1 t/m 5 is ontstaan naar aanleiding van de
casus VMBO Maastricht en Cornelius Haga Lyceum en zijn (samen met nr. 8)
aangekondigd in de Kamerbrief van 7 juni 2019. 1
•
Deze brief is door de Kamer behandeld tijdens het AO van 19 juni 2019. De
Kamer heeft zich hierover toen niet negatief uitgelaten – de focus van het
debat lag vooral op de rol van de inspectie.
•
De enige naar aanleiding van dit AO ingediende motie die direct betrekking
had op het instrumentarium (Heerema/Kwint) 2, verzocht om het mogelijk te
maken bestuurders direct te ontslaan bij wanbeheer. Deze motie heeft het
niet gehaald (gesteund door VVD, PVV, SP, FvD).
•
Het wetsvoorstel komt tegemoet aan moties naar aanleiding van de casus
Cornelius Haga Lyceum, 3 die vragen om uitbreiding van het instrumentarium
dat kan worden ingezet bij overtreding van de wet met betrekking tot
burgerschap / rechtsstatelijkheid en veiligheid.
Maatschappelijk krachtenveld
•
De PO-raad, de VO-raad, MBO-raad, de Vereniging van Hogescholen en de
VSNU hebben zich zeer kritisch getoond. Zij vrezen dat de verbreding van de
aanwijzingsbevoegdheid en de introductie van de spoedaanwijzing ertoe
leiden dat instellingen hun zeggenschap over het onderwijs verliezen.
•
In de toelichting is daarom verduidelijkt dat deze bevoegdheden bedoeld zijn
voor uitzonderlijke, ernstige situaties, waarin blijkt dat het bestuur niet
zelfstandig in staat is om tot een oplossing te komen. Alleen dan is er
aanleiding de normale governance-verhoudingen te doorbreken.
•
Ook is benadrukt dat scholen/instellingen doorgaans wel bereid en in staat
zijn om mee te denken over een oplossing. Het instrumentarium zal dus
(hoogstwaarschijnlijk) zelden worden ingezet.
Afstemming andere departementen
•
Er is afgestemd met J&V en FIN.
• Eenheid van kabinetsbeleid

•

Eenheid van kabinetsbeleid

.

Kamerstukken II 2018/19, 33 905, nr. 14 en 15.
Kamerstukken II 2018/19, 35000-VIII, nr. 220.
3
Zie Kamerstukken II 2018/19, 29 614, nrs. 115, 119, 123, 125, 127, 128.
1
2

Pagina 2 van 3

o

Datum
13 september 2020

o

o
•

Eenheid van kabinetsbeleid

•

Eenheid van kabinetsbeleid

Planning
•
Het wetsvoorstel kan worden behandeld in de CWIZO van 28 september dan
wel 12 oktober. Behandeling in de MR volgt dan medio dan wel eind oktober.
•
Daarna wordt het ter advisering aan de Raad van State gezonden.
•
Uitgaande van een adviestermijn van omstreeks 3 maanden, kan het
wetsvoorstel nog voor de verkiezingen bij de Kamer worden ingediend.

Pagina 3 van 3

TER ONDERTEKENING

Wetgeving en Juridische
Zaken

Aan: MOCW via MBVOM

Van
T +31 6
Datum
28 september 2020
Referentie

MR-formulier en RWIZO-formulier wetsvoorstel
uitbreiding bestuurlijk instrumentarium

Bijlagen
Kopie voor
Reeds afgestemd met
Aantal pagina’s
2

Aanleiding
Het wetsvoorstel uitbreiding bestuurlijk instrumentarium is behandeld in de
CWIZO van 29 september 2020. De CWIZO heeft besloten dat het wetsvoorstel
gereed is voor behandeling in de MR van 9 oktober 2020 dan wel in de RWIZO
van 6 oktober 2020.
Kernpunten wetsvoorstel
Alle onderwijssectoren
1. De definitie van wanbeheer wordt uitgebreid. Het wordt in meer gevallen
mogelijk een bindende aanwijzing aan een bevoegd gezag te geven. Ernstig
tekortschieten bij het waarborgen van de kwaliteit van het onderwijs zal
gelden als wanbeheer. Het in gevaar brengen van de kwaliteit van het stelsel
vervalt hierbij als vereiste.
2. Ingeval van een overtreding en een redelijk vermoeden van wanbeheer kan
een spoedaanwijzing worden gegeven, waarin een bevoegd gezag kan worden
verplicht tot Bijvoorbeeld het opschorten van diplomering of het schorsen van
een bestuurder.
3. De termijnen voor openbaarmaking van inspectierapporten worden verkort
(van 4 naar 2 weken. Als wanbeheer wordt geconstateerd kan er, als dat
nodig is, direct openbaar worden gemaakt).
Funderend onderwijs
4. Ernstig of langdurig tekortschieten in de naleving van de zorgplicht voor de
veiligheid of de burgerschapsopdracht levert ook wanbeheer op en kan dus
aanleiding zijn voor het geven van een aanwijzing.
5. Wanbeheer met betrekking tot de zorgplicht voor de veiligheid of de
burgerschapsopdracht kan ook tot beëindiging van de bekostiging leiden (als
uiterste middel).
Middelbaar beroepsonderwijs
6. Het recht tot diplomering of examinering van niet-bekostigde instellingen kan
worden geschorst ingeval van een overtreding en het redelijke vermoeden dat
er ten onrechte diploma’s worden verleend of de kwaliteit van de examens in
grote mate niet voldoet.
Pagina 1 van 2

7. Het invoeren van een bestuurlijke boete voor het zonder daartoe gerechtigd
te zijn aanbieden van opleidingen, verzorgen van examens of verstrekken
van diploma’s, zoals ook in het hoger onderwijs is geregeld.
8. Het invoeren van de verplichting tot bevordering van het maatschappelijk
verantwoordelijkheidsbesef, zoals nu al in het hoger onderwijs is geregeld,
inclusief mogelijke advisering door de Commissie beoordeling uitingen
maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef.

Datum
28 september 2020

Besluiten door ondertekening

Eenheid van kabinetsbeleid

U wordt verzocht om bijgevoegd RWIZO-formulier te tekenen.
Toelichting

Eenheid van kabinetsbeleid

SZW stelde een vraag over het draagvlak in de TK. Daarop is geantwoord dat de
Kamerbrieven van juni 2019 goed zijn ontvangen tijdens het AO waarop deze zijn
behandeld.

Pagina 2 van 2

TER BESLUITVORMING

WJZ

Aan: MOCW en MBVOM

Van
T +31 6
Datum
22 maart 2021
Referentie

RvS advies wetsvoorstel uitbreiding bestuurlijk
instrumentarium

Bijlagen
Advies Raad van State
Kopie voor
Reeds afgestemd met
PO, VO, MBO, HO&S
Aantal pagina’s
4

Aanleiding
•

•
•

Op 25 februari 2021 bracht de Afdeling advisering van de Raad van State
(hierna: de Afdeling) haar advies uit over het wetsvoorstel tot uitbreiding van
het bestuurlijk handhavingsinstrumentarium (zie de toelichting van deze nota
voor een samenvatting van het wetsvoorstel).
De Afdeling is kritisch en geeft een dictum C af.
Deze nota dient ertoe u te informeren over de inhoud van het advies en
vraagt u te besluiten over de vervolgprocedure.

Kernpunten/Samenvatting advies
Ontbreken afdoende motivering nut en noodzaak
•
De Afdeling meent dat primair nut en noodzaak van de uitbreiding van het
bestuurlijk instrumentarium onvoldoende zijn aangetoond. Zij wijst in dat
verband op twee bezwaren.
•
Ten eerste heeft Afdeling twijfels bij de vraag of een versteviging van het
sanctie-instrumentarium wel bij kan dragen aan het voorkomen van casus
zoals het Cornelius Haga Lyceum (CHL) en VMBO Maastricht. Zij wijst erop
dat in die casus “suboptimaal toezicht” ook een rol speelde.
•
Ten tweede wijst de Afdeling op het ontbreken van een (wetenschappelijke)
evaluatie van (de effectiviteit van) het huidige instrumentarium. Zonder een
dergelijke evaluatie zou het wetsvoorstel volgens de Afdeling niet moeten
worden ingediend. De Afdeling wijst erop dat een dergelijke evaluatie wel is
toegezegd. 1
Disproportionele inbreuk op vrijheid van onderwijs
•
Daarnaast maakt de Afdeling een aantal kritische opmerkingen met
betrekking tot de proportionaliteit van het wetsvoorstel. Op onderdelen meent

1
Kamerstukken II 2012/13, 33495, nr. 10, p. 24: “Wij zullen de maatregelen voorgesteld in
deze brief afzonderlijk, maar ook in samenhang monitoren en evalueren. De wijziging van
de aanwijzingsbevoegdheid en de ervaringen die daarmee opgedaan worden vormen
daarvoor een goed aangrijpingspunt.”

Pagina 1 van 4

•

de Afdeling dat het wetsvoorstel een ontoelaatbare inbreuk op de vrijheid van Datum
onderwijs maakt.
22 maart 2021
Het betreft:
o De toevoeging van de burgerschapsopdracht en sociale veiligheid aan
de definitie van wanbeheer in het funderend onderwijs. De Afdeling
stelt dat bij de handhaving (en dus ook het bijbehorende sanctieinstrumentarium) van deze deugdelijkheidseisen door de inspectie
terughoudendheid past, gezien de sterke verbondenheid van deze
onderwerpen met de vrijheid van richting en inrichting van het
onderwijs. De Afdeling adviseert daarom dit deel van het wetsvoorstel
te schrappen.
o De brede toepasbaarheid van de spoedaanwijzing. Deze kan volgens
de Afdeling worden beperkt door de inzetbaarheid van dit instrument
niet te laten afhangen van een redelijk vermoeden van wanbeheer
(zoals voorgesteld), maar van een ernstig vermoeden. Ook zou de
spoedaanwijzing moeten worden beperkt tot acute crisissituaties
inzake examinering en diplomering of financieel wanbeheer. Ook raadt
de Afdeling aan om een besluit tot oplegging van een spoedaanwijzing
automatisch op te schorten indien het betreffende bevoegd gezag om
een voorlopige voorziening hieromtrent bij de bestuursrechter vraagt.

Maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef
•
Het wetsvoorstel beoogt, in navolging van het ho, de verplichting tot
bevordering van het maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef in te voeren
in het mbo. Deze houdt in dat vertegenwoordigers van (bekostigde en nietbekostigde) instellingen in het mbo zich dienen te onthouden van
discriminatoire uitlatingen.
•
Anders dan in het ho, bestond deze verplichting in het mbo (indirect) al voor
situaties die plaatsvinden binnen het onderwijs, vanwege het
burgerschapsonderwijs.
•
Dit voorstel beoogt deze verplichting uit te breiden naar discriminatoire
uitlatingen die buiten het onderwijs (bijvoorbeeld in de media) worden
gedaan.
•
De Afdeling adviseert om deze verplichting zich niet te laten uitstrekken tot
uitlatingen die buiten het onderwijs worden gedaan. Er zou onvoldoende
rechtvaardiging bestaan voor de beperking van de vrijheid van onderwijs en
de vrijheid van meningsuiting, die dit met zich zou brengen.
•
Indien dit onderdeel van het wetsvoorstel desalniettemin gehandhaafd wordt,
moet de toelichting worden aangevuld, door daarin meer aandacht te
besteden aan het onderscheid tussen onderwijs binnen de instellingen (die al
gereguleerd wordt door de burgerschapsopdracht mbo) en optreden van
vertegenwoordigers buiten de instelling, aldus de Afdeling.
•
De Afdeling wijst er in dit verband verder op dat een duidelijkere afweging
gemaakt moet worden omtrent de vraag hoe om te gaan met botsingen
tussen het recht op non-discriminatie en de vrijheden van onderwijs,
godsdienst en meningsuiting.
•
De Afdeling stelt verder dat de taak van de Commissie beoordeling uitingen
maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef om te beoordelen of uitlatingen
flagrant in strijd komen met kernwaarden van de democratische rechtsstaat,
onvoldoende te herleiden is tot de tekst van het wetsvoorstel.

Pagina 2 van 4

•

Voornoemde kritiek raakt niet alleen het wetsvoorstel, maar betreft ook het
huidige wettelijk kader met betrekking tot maatschappelijk
verantwoordelijkheidsbesef in de WHW. Het wetsvoorstel is op dit punt
immers een “kopie” van de WHW.

Datum
22 maart 2021

Vervolgstappen
•

•
•

•

•

Thans wordt onderzocht hoe op het advies van de RvS moet worden
gereageerd en in welke vorm het wetsvoorstel kan worden ingediend bij de
Tweede Kamer.
De meest kritische delen van het advies vragen echter om een politieke
afweging.
Gezien de demissionaire status van het huidige kabinet, moet worden bezien
of de besluitvorming, gegeven deze politieke gevoeligheid, door een volgend
kabinet moet plaatsvinden.
Een aandachtspunt is in dit verband dat in het voortraject in de RWIZO is
afgesproken dat de verplichting m.b.t. het maatschappelijk
verantwoordelijkheidsbesef in het mbo, ongeacht de inhoud van het advies,
opnieuw besproken zal worden in de RWIZO. Eenheid van kabinetsbeleid

Als besluitvorming over het wetsvoorstel aan een volgend kabinet wordt
overgelaten, ligt het voor de hand genoemd over leg in de RWIZO ook aan die
bewindspersoon over te laten.

Beslispunten
•

Wenst u de besluitvorming over het nader rapport, de indiening van
het wetsvoorstel en het overleg over het onderdeel betreffende het
maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef in de RWIZO, over te
laten aan een volgend kabinet?

Vervolg
•

•

Het kritische advies vereist grondige bestudering, zodat kan worden bepaald
wat de beste route voorwaarts is. Hier wordt thans aan gewerkt. Dit zal
resulteren in een nota (al dan niet voor een volgende bewindspersoon),
waarin wordt voorgelegd welke opties er zijn voor het verdere traject van dit
wetsvoorstel, met een inschatting van risico’s en haalbaarheid.
De besluitvorming naar aanleiding van die nota zal de basis vormen voor de
inhoud van het nader rapport.

Toelichting
Kernpunten wetsvoorstel
Alle onderwijssectoren
1. De definitie van wanbeheer wordt uitgebreid. Het wordt in meer gevallen
mogelijk een bindende aanwijzing aan een bevoegd gezag te geven. Ernstig
tekortschieten bij het waarborgen van de kwaliteit van het onderwijs zal
gelden als wanbeheer. Het in gevaar brengen van de kwaliteit van het stelsel
vervalt hierbij als vereiste.
Pagina 3 van 4

2. Ingeval van een overtreding en een redelijk vermoeden van wanbeheer kan
een spoedaanwijzing worden gegeven, waarin een bevoegd gezag kan
worden verplicht tot bijvoorbeeld het opschorten van diplomering of het
schorsen van een bestuurder.
3. De termijnen voor openbaarmaking van inspectierapporten worden verkort
van 4 naar 2 weken. Als wanbeheer wordt geconstateerd kan er, als dat nodig
is, direct openbaar worden gemaakt.

Datum
22 maart 2021

Funderend onderwijs
4. Ernstig of langdurig tekortschieten in de naleving van de zorgplicht voor de
veiligheid of de burgerschapsopdracht levert ook wanbeheer op en kan dus
aanleiding zijn voor het geven van een aanwijzing.
5. Wanbeheer met betrekking tot de zorgplicht voor de veiligheid of de
burgerschapsopdracht kan ook tot beëindiging van de bekostiging leiden (als
uiterste middel).
Middelbaar beroepsonderwijs
6. Het recht tot diplomering of examinering van niet-bekostigde instellingen kan
worden geschorst ingeval van een overtreding en het redelijke vermoeden dat
er ten onrechte diploma’s worden verleend of de kwaliteit van de examens in
grote mate niet voldoet.
7. Het invoeren van een bestuurlijke boete voor het zonder daartoe gerechtigd
te zijn aanbieden van opleidingen, verzorgen van examens of verstrekken van
diploma’s, zoals ook in het hoger onderwijs is geregeld.
8. Het invoeren van de verplichting tot bevordering van het maatschappelijk
verantwoordelijkheidsbesef, zoals nu al in het hoger onderwijs is geregeld,
inclusief mogelijke advisering door de Commissie beoordeling uitingen
maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef.
Draagvlak
•

De raden zijn kritisch op het wetsvoorstel, vanwege de beperking van de
autonomie die het oplevert.

•

Eenheid van kabinetsbeleid

•

Procesbelang

.

Pagina 4 van 4

TER INFORMATIE

Voortgezet Onderwijs

Aan: MBVOM, MOCW

Van
T +31 6
Datum
25 juni 2021
Referentie

Wetsvoorstel uitbreiding bestuurlijk instrumentarium overzicht wijzigingen n.a.v. advies RvS

Bijlagen
1 – Advies RvS
Kopie voor
Reeds afgestemd met
WJZ, MBO, HO
Aantal pagina’s
2

Doel
Het doel van deze nota is om u voor het reces te informeren over de wijzigingen
die zijn aangebracht in het wetsvoorstel uitbreiding bestuurlijk instrumentarium
naar aanleiding van het advies van de Raad van State (RvS). Begin augustus zal
uw akkoord worden gevraagd voor het aanleveren van het wetvoorstel aan de
MR.
Deze nota bevat een toelichting op de volgende onderdelen:
1. Kernpunten advies van de RvS en hoe deze zijn verwerkt;
2. Termijnen openbaarmaking rapport;
3. Planning.
Toelichting
Ad 1.
Het advies van de RvS bevatte de volgende aandachtspunten:
a. Ontbreken afdoende motivering nut en noodzaak:
De nut en noodzaak is in de MvT uitgebreid, onder andere door het toevoegen
van extra casuïstiek, en een aanscherping van de MvT. Drie casussen zijn met
naam en toenaam genoemd (CHL, Avicenna, VMBO Maastricht). De overige
casussen zijn geanonimiseerd opgenomen, deze casussen zijn minder bekend
of het onderzoek door de inspectie loopt nog, opname in de MvT kan de casus
schaden. Het advies van de RvS om een wetenschappelijke evaluatie uit te
voeren is (conform uw eerdere besluit) niet gevolgd.
b. Disproportionele inbreuk op vrijheid van onderwijs:
De toevoeging van de burgerschapsopdracht en sociale veiligheid aan de
definitie van wanbeheer is een belangrijk onderdeel van dit wetsvoorstel. De
motivering is aangescherpt maar dit onderdeel is, ondanks het advies van de
RvS, niet geschrapt. Wel zijn de betreffende definities aangescherpt: alleen
structurele overtredingen van de zorgplicht/burgerschapsopdracht die
ernstige schade aan leerlingen of de basiswaarden tot gevolg (dreigen te)
hebben, kunnen aanleiding geven voor een aanwijzing. De toepasbaarheid
van de spoedaanwijzing is versmald, op de volgende wijze:
Pagina 1 van 2

Datum
25 juni 2021

-

door het volgen van het advies van de RvS door een redelijk vermoeden
te veranderen naar ernstig vermoeden;
het niet mogelijk te maken dat de spoedaanwijzing met 6 maanden wordt
verlengd. De verlengingsmogelijkheid van zes maanden voor de schorsing
van de diplomeringsbevoegdheid in het mbo is ook uit het wetsvoorstel
geschrapt;
te benadrukken dat het om onverwijlde spoed en een acute noodsituatie
gaat, dit is geïllustreerd aan de hand van de casus VMBO Maastricht.
c. Invoering commissie maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef voor het
mbo:
Naar aanleiding van het verzoek van MOCW is de verplichting tot het
bevorderen van het maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef, alsmede de
invoering van de commissie maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef voor
het mbo, uit het wetsvoorstel gehaald.
Aandachtspunt: hierdoor kan niet worden opgetreden tegen discriminatoire
uitlatingen door door personen die de mbo-instelling (formeel)
vertegenwoordigen buiten het onderwijs, bijv. in de media. Deze mogelijkheid
is en blijft er wel in het HO. Ook de verplichting tot bevordering van het
maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef, inclusief de commissie in het HO
die de minister hierover adviseert bij een mogelijke overtreding van deze
verplichting, blijft bestaan. Het risico bestaat dat dit onderscheid leidt tot
discussie ofwel dat (het bestaan van) de commissie in het HO aan de orde zal
worden gesteld.
Ad 2.
De termijn voor de openbaarmaking van het inspectierapport is aangepast. De
huidige termijn is dat onderzoeksrapporten in de vijfde week na vaststelling
openbaar worden gemaakt. De voorgestelde wijziging verkort die termijn met
twee weken, zodat een onderzoeksrapport in de derde week na vaststelling
openbaar wordt gemaakt. Geregeld wordt verder dat, wanneer een
spoedaanwijzing wordt gegeven, het inspectierapport gelijktijdig met de oplegging
van de spoedaanwijzing openbaar wordt gemaakt.
Ad 3.
De planning voor indiening van het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer is als volgt:
Datum
26 juli 2021
9 augustus 2021
20 augustus 2021
27 augustus 2021
Begin september 2021

Actiepunt
Wetsvoorstel + MvT + Nader rapport naar JenV voor
een WKB-toets
Start takenlijn naar beide ministers voor akkoord
wetsvoorstel
Aanleveren wetsvoorstel voor bespreking in de MR
Bespreken wetsvoorstel in de MR
Toezending wetsvoorstel aan TK

Pagina 2 van 2

Wetgeving en Juridische
Zaken
TER ONDERTEKENING

Van

Aan: MBVOM via MOCW

T +31 6
Datum
09 augustus 2021
Referentie

Nader rapport wetsvoorstel uitbreiding bestuurlijk
handhavingsinstrumentarium

Bijlagen
Wetsvoorstel en memorie van
toelichting
Nader rapport
MR-formulier
Openbaar te maken nota’s
Kopie voor

Aanleiding
Op 25 februari 2021 bracht de Raad van State advies uit over het wetsvoorstel tot
uitbreiding van het bestuurlijk instrumentarium (dictum C). Dit advies heeft tot
een aantal aanpassingen in het wetsvoorstel en toelichting geleid. Daarover is de
afgelopen tijd een aantal malen contact met u geweest, laatstelijk door middel
van een nota ter informatie van 25 juni 2021. Het wetsvoorstel is thans gereed
voor behandeling in de ministerraad, waarna het kan worden ingediend bij de
Tweede Kamer.

Reeds afgestemd met
HOenS, MBO, PO, VO
Aantal pagina’s
3

Aandachtspunt: in een separate takenlijn wordt vanuit de directie MBO een brief
aan u voorgelegd, waarin een motie en toezegging worden afgedaan over (de
commissie) maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef.
Besluiten door ondertekening
Indien u akkoord bent met behandeling van het wetsvoorstel en het nader rapport
in de MR wordt u verzocht het bijgevoegde MR-formulier te tekenen.
Na behandeling in de MR zal het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer worden
ingediend.
Aangebrachte wijzigingen
Mede naar aanleiding van het advies van de RvS zijn de volgende aanpassingen in
het wetsvoorstel gedaan:
a. Motivering nut en noodzaak:
Onderbouwing van de nut en noodzaak is in de MvT uitgebreid, onder andere
door het toevoegen van extra casuïstiek, en een aanscherping van de MvT.
Drie casussen zijn met naam en toenaam genoemd (CHL, Avicenna, VMBO
Maastricht). Het advies van de RvS om een wetenschappelijke evaluatie uit te
voeren is (conform uw eerdere besluit) niet gevolgd.
b. Afbakening aanwijzingsbevoegdheid:
De toevoeging van de burgerschapsopdracht en sociale veiligheid aan de
definitie van wanbeheer (voor het funderend onderwijs) is een belangrijk
onderdeel van dit wetsvoorstel. De motivering is aangescherpt maar dit
onderdeel is, hoewel de RvS dat adviseerde, niet geschrapt. Wel zijn de
betreffende definities aangescherpt: alleen structurele overtredingen van de
Pagina 1 van 3

Datum
9 augustus 2021

c.

d.

e.

zorgplicht/burgerschapsopdracht die ernstige schade aan leerlingen of
ernstige aantasten van de basiswaarden tot gevolg (dreigen te) hebben,
kunnen aanleiding zijn voor een aanwijzing.
Afbakening spoedaanwijzingsbevoegdheid
De toepasbaarheid van de spoedaanwijzing is versmald, op de volgende
wijze:
door het volgen van het advies van de RvS door een redelijk vermoeden
te veranderen naar ernstig vermoeden;
het niet mogelijk te maken dat de spoedaanwijzing met 6 maanden wordt
verlengd. De verlengingsmogelijkheid van zes maanden voor de schorsing
van de diplomeringsbevoegdheid in het mbo is ook uit het wetsvoorstel
geschrapt;
te benadrukken dat het om onverwijlde spoed en een acute noodsituatie
gaat, dit is geïllustreerd aan de hand van de casus VMBO Maastricht;
opgenomen is verder dat het rapport dat ten grondslag ligt aan een
opgelegde spoedaanwijzing, de dag na de verzending van de
spoedaanwijzing openbaar wordt gemaakt. Dat is dus een wettelijk
automatisme. Wel is opgenomen dat de deze openbaarmaking
automatisch wordt opgeschort, indien het betrokken bevoegd gezag een
voorlopige voorziening bij de rechter indient, tot het moment waarop de
rechter daarop heeft beslist;
Afbakening beëindigingsbevoegdheid
Het wetsvoorstel regelt dat bij wanbeheer ten aanzien van burgerschap en
veiligheid (in het funderend onderwijs) kan de bekostiging ook worden
beëindigd. In het wetsvoorstel is nu opgenomen, dat deze bevoegdheid alleen
in voor toepassing in aanmerking komt, indien er eerst een aanwijzing is
gegeven, die aanwijzing niet of niet volledig is opgevolgd en er opnieuw
wanbeheer wordt geconstateerd. Daarmee is het ultimum remedium-karakter
van deze bevoegdheid sterker in de tekst van de wet verankerd.
Verplichting tot bevordering maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef
Dit deel van het wetsvoorstel is geschrapt, op basis van eerdere
besluitvorming door MOCW.

Hoewel het wetsvoorstel deels tegemoet komt aan de kritiek van de RvS, blijft het
fundament ervan behouden. In zoverre vindt er een andere weging plaats van nut
en noodzaak in verhouding tot de inbreuk op de vrijheid van onderwijs.
Afstemming en (maatschappelijk) krachtenveld
•
Het gewijzigde wetsvoorstel is afgestemd met BZK en J&V.
•
Vanuit de Tweede Kamer is meermaals gevraagd naar zo snel mogelijke
indiening van dit wetsvoorstel.
•
In het voortraject is vanuit het veld veel kritiek geuit op het wetsvoorstel,
vooral vanwege de inbreuk op de governance-verhoudingen. Hoewel met deze
wijzigingen deels aan die kritiek tegemoet is gekomen, is het niet de
verwachting dat de kritiek daardoor geheel verstomt.

Pagina 2 van 3

Datum
9 augustus 2021

Planning
De planning is om het wetsvoorstel en nader rapport te agenderen in de MR van
27 augustus. Indien de MR akkoord is, kan het wetsvoorstel begin september bij
de Tweede Kamer worden ingediend.
Openmaking nota’s
Conform de Beleidslijn actieve openbaarmaking nota’s zal deze beslisnota,
evenals een aantal eerdere beslisnota’s, openbaar worden gemaakt op de website
rijksoverheid.nl. De set beslisnota’s die openbaar wordt gemaakt is bijgevoegd bij
deze nota. Voorafgaand aan openbaarmaking zullen de persoonsgegevens in de
nota’s worden weggelakt.

Pagina 3 van 3

Wetgeving en Juridische
Zaken
TER ONDERTEKENING

Van

Aan: MBVOM via MOCW

T +31 6
Datum
14 september 2021
Referentie

Nader rapport wetsvoorstel uitbreiding bestuurlijk
handhavingsinstrumentarium

Bijlagen
Wetsvoorstel en memorie van
toelichting
Track changes versie van
wijzigingen in toelichting
Nader rapport
MR-formulier
Openbaar te maken nota’s
Kopie voor

Aanleiding
Op 25 februari 2021 bracht de Raad van State advies uit over het wetsvoorstel tot
uitbreiding van het bestuurlijk instrumentarium (dictum C). Dit advies heeft tot
een aantal aanpassingen in het wetsvoorstel en toelichting geleid. Daarover is de
afgelopen tijd een aantal malen contact met u geweest, laatstelijk door middel
van een nota ter informatie van 25 juni 2021. Het wetsvoorstel is thans gereed
voor behandeling in de ministerraad, waarna het kan worden ingediend bij de
Tweede Kamer.

Reeds afgestemd met
HOenS, MBO, PO, VO
Aantal pagina’s
3

Het nader rapport en wetsvoorstel zijn reeds eerder aan u voorgelegd. U heeft
toen aangegeven een kleine aanpassing van de memorie van toelichting
noodzakelijk te achten, teneinde het subsidiaire karakter van het instrumentarium
beter te benadrukken. In bijgevoegde stukken is deze aanpassing doorgevoerd.
Zie ook het bijgevoegde “track changes” document.
Besluiten door ondertekening
Indien u akkoord bent met behandeling van het wetsvoorstel en het nader rapport
in de MR wordt u verzocht het bijgevoegde MR-formulier te tekenen.
Na behandeling in de MR zal het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer worden
ingediend.
Aangebrachte wijzigingenMede naar aanleiding van het advies van de RvS zijn
de volgende aanpassingen in het wetsvoorstel gedaan:Motivering nut en
noodzaak:
Onderbouwing van de nut en noodzaak is in de MvT uitgebreid, onder andere
door het toevoegen van extra casuïstiek, en een aanscherping van de MvT.
Drie casussen zijn met naam en toenaam genoemd (CHL, Avicenna, VMBO
Maastricht). Het advies van de RvS om een wetenschappelijke evaluatie uit te
voeren is (conform uw eerdere besluit) niet gevolgd.
b. Afbakening aanwijzingsbevoegdheid:
De toevoeging van de burgerschapsopdracht en sociale veiligheid aan de
definitie van wanbeheer (voor het funderend onderwijs) is een belangrijk
onderdeel van dit wetsvoorstel. De motivering is aangescherpt maar dit
onderdeel is, hoewel de RvS dat adviseerde, niet geschrapt. Wel zijn de
Pagina 1 van 3

Datum
14 september 2021

c.

d.

e.

betreffende definities aangescherpt: alleen structurele overtredingen van de
zorgplicht/burgerschapsopdracht die ernstige schade aan leerlingen of
ernstige aantasten van de basiswaarden tot gevolg (dreigen te) hebben,
kunnen aanleiding zijn voor een aanwijzing.
Afbakening spoedaanwijzingsbevoegdheid
De toepasbaarheid van de spoedaanwijzing is versmald, op de volgende
wijze:
door het volgen van het advies van de RvS door een redelijk vermoeden
te veranderen naar ernstig vermoeden;
het niet mogelijk te maken dat de spoedaanwijzing met 6 maanden wordt
verlengd. De verlengingsmogelijkheid van zes maanden voor de schorsing
van de diplomeringsbevoegdheid in het mbo is ook uit het wetsvoorstel
geschrapt;
te benadrukken dat het om onverwijlde spoed en een acute noodsituatie
gaat, dit is geïllustreerd aan de hand van de casus VMBO Maastricht;
opgenomen is verder dat het rapport dat ten grondslag ligt aan een
opgelegde spoedaanwijzing, de dag na de verzending van de
spoedaanwijzing openbaar wordt gemaakt. Dat is dus een wettelijk
automatisme. Wel is opgenomen dat de deze openbaarmaking
automatisch wordt opgeschort, indien het betrokken bevoegd gezag een
voorlopige voorziening bij de rechter indient, tot het moment waarop de
rechter daarop heeft beslist;
Afbakening beëindigingsbevoegdheid
Het wetsvoorstel regelt dat bij wanbeheer ten aanzien van burgerschap en
veiligheid (in het funderend onderwijs) kan de bekostiging ook worden
beëindigd. In het wetsvoorstel is nu opgenomen, dat deze bevoegdheid alleen
in voor toepassing in aanmerking komt, indien er eerst een aanwijzing is
gegeven, die aanwijzing niet of niet volledig is opgevolgd en er opnieuw
wanbeheer wordt geconstateerd. Daarmee is het ultimum remedium-karakter
van deze bevoegdheid sterker in de tekst van de wet verankerd.
Verplichting tot bevordering maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef
Dit deel van het wetsvoorstel is geschrapt, op basis van eerdere
besluitvorming door MOCW.

Hoewel het wetsvoorstel deels tegemoet komt aan de kritiek van de RvS, blijft het
fundament ervan behouden. In zoverre vindt er een andere weging plaats van nut
en noodzaak in verhouding tot de inbreuk op de vrijheid van onderwijs.
Afstemming en (maatschappelijk) krachtenveld
•
Het gewijzigde wetsvoorstel is afgestemd met BZK en J&V.
•
Vanuit de Tweede Kamer is meermaals gevraagd naar zo snel mogelijke
indiening van dit wetsvoorstel.
•
In het voortraject is vanuit het veld veel kritiek geuit op het wetsvoorstel,
vooral vanwege de inbreuk op de governance-verhoudingen. Hoewel met deze
wijzigingen deels aan die kritiek tegemoet is gekomen, is het niet de
verwachting dat de kritiek daardoor geheel verstomt.

Pagina 2 van 3

Datum
14 september 2021

Planning
De planning is om het wetsvoorstel en nader rapport te agenderen in de MR van
24 september. Indien de MR akkoord is, kan het wetsvoorstel begin oktober bij
de Tweede Kamer worden ingediend.
Openmaking nota’s
Conform de Beleidslijn actieve openbaarmaking nota’s zal deze beslisnota,
evenals een aantal eerdere beslisnota’s, openbaar worden gemaakt op de website
rijksoverheid.nl. De set beslisnota’s die openbaar wordt gemaakt, is bijgevoegd
bij deze nota. Voorafgaand aan openbaarmaking zullen de persoonsgegevens in
de nota’s worden weggelakt.

Pagina 3 van 3