Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

33 009

Innovatiebeleid

32 637

Bedrijfslevenbeleid

Nr. 102

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 oktober 2021
Met deze brief informeer ik u graag over het Missiegedreven Topsectorenen Innovatiebeleid.
Waarom innovatie een bergopwaartse strijd kan zijn, maar wel de
moeite waard is
Tussen Oostenrijk en Italië bevindt zich een sectie van de Alpen, dat de
Semmering wordt genoemd. Een onmogelijk steil en hoog deel van de
bergen met grote hoogteverschillen en scherpe bochten.
In 1848 wilde de Oostenrijkse regering hier een treinverbinding aanleggen
om Wenen en Venetië direct met elkaar te verbinden. Dit zou handel en
toerisme tussen de twee steden aanzienlijk sneller en goedkoper maken.
Op dat moment was er nog weinig ervaring met spoorbouw onder deze
uitdagende omstandigheden. Sterker nog, het spoor werd aangelegd
voordat er een trein bestond die de reis kon afleggen. Dit leidde tot de
Semmering trials, waarbij de Oostenrijkse regering een wedstrijd
uitschreef. Bedrijven in Europa werden opgeroepen om een locomotief te
ontwerpen die sterk genoeg zou zijn om een trein door de steile
Semmering te trekken.
Hoewel de wedstrijd niet direct de juiste trein opleverde, leidde de
Semmering Trials wel tot een reeks patenten en innovaties die beslissend
bleken voor de verdere ontwikkeling van spoorbouw en locomotiefontwerp.
Samen op de grillige weg naar boven
Dit voorbeeld illustreert precies wat we met Missiegedreven Topsectorenen Innovatiebeleid (MTIB) op een veel grotere schaal willen bereiken. De
overheid die het bedrijfsleven, wetenschap, maatschappelijke organisaties

kst-33009-102
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 009, nr. 102

1

en nieuwe spelers uitdaagt met concrete, ambitieuze uitdagingen waar
nog geen oplossing voor bestaat, maar waar wel vraag naar is.
Denk bijvoorbeeld aan vraagstukken als: hoe blijft zorg betaalbaar en
toegankelijk voor iedereen? Wat kunnen we doen tegen klimaatverandering? Hoe zetten we afval om in waardevolle grondstoffen? En hoe
blijven we dreigingen tegen onze veiligheid voor? Met dit soort uitdagingen richt Nederland zich op 2030, 2050 en verder.
Het werken aan oplossingen voor deze vraagstukken is kostbaar en
tijdrovend. Er zijn veel mensen, technologie, investeringen, lef en vooral
ook doorzettingsvermogen nodig om dit soort grote uitdagingen aan te
pakken. Het vraagt om samenwerking tussen onze universiteiten,
instellingen voor toegepast onderzoek, bedrijven die nieuwe kennis
toepassen, en overheden en andere publieke organisaties. We zoeken
baanbrekende innovaties om oplossingen te ontwikkelen met de nieuwste
wetenschappelijke inzichten en sleuteltechnologieën, maar alleen een
goed idee is niet genoeg. Er ligt zelden een rechtstreekse weg van de
uitdaging naar de gedroomde oplossing. De weg van innovatie kan grillig,
duur en soms ook bezaaid zijn met omwegen naar een geheel andere
bestemming. Het verloop van de Semmering Trials laat dat goed zien. Het
voorbeeld laat ook zien dat de overheid een rol te spelen heeft door de
voorwaarden te creëren, zodat het voor een bedrijf ook aantrekkelijk is om
het risico van innovatie aan te gaan.
Slim samenwerken en verbanden leggen
Het Missiegedreven Topsectoren- en Innovatiebeleid brengt de samenwerking tussen publieke en private partijen tot stand. Gezamenlijk zetten
zij zich in voor 25 missies op de maatschappelijke thema’s: Energietransitie & Duurzaamheid; Gezondheid & Zorg; Landbouw, Water, Voedsel en
Veiligheid. Dit doen zij met een gezamenlijke jaarlijkse inzet van € 4,9
miljard.
We moeten het in Nederland niet zozeer hebben van een rijkdom aan
grondstoffen of goedkope arbeid, maar we zijn wel heel sterk in samenwerken, het zien van economische kansen en het leggen van slimme
verbanden. Ook als die samenwerking voor commercieel succes buiten de
eigen sector of over de landgrens gezocht moet worden. Daarmee
onderscheiden we ons van andere landen en hebben we een competitief
voordeel.
Sinds 2019 heeft de samenwerking vanuit de topsectoren tussen
bedrijfsleven, wetenschap en overheid vorm gekregen in het Missiegedreven Topsectoren- en Innovatiebeleid. Met deze aanpak bouwen we
voort op 10 jaar publiek-private samenwerking in de topsectoren. Het
beleid dat tijdens de financiële crisis voortkwam uit de noodzaak
zorgvuldig met kostbare R&D-middelen om te gaan, heeft in de jaren
daarna geresulteerd in sterke netwerken.
Zo heeft Nederland met RegmedXB een topinstituut voor regeneratieve
geneeskunde. Universiteiten, bedrijven, overheden uit binnen- en
buitenland, maar ook maatschappelijke organisaties zoals de Nierstichting
en het Diabetesfonds, bundelen hier hun krachten. Zij werken samen aan
de ambitieuze doelstelling om miljoenen mensen met chronische ziekten
wereldwijd uitzicht op herstel te bieden. Nederland is nu al één van de
voorlopers op dit gebied. Ook tijdens de coronacrisis werd de waarde van
de sterke publiek-private netwerken van het Missiegedreven Topsectorenen Innovatiebeleid duidelijk. Partijen kenden elkaar en konden snel
schakelen om persoonlijke beschermingsmiddelen en beademingsappa-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 009, nr. 102

2

ratuur op grote schaal in Nederland te produceren. Een team van
logistieke specialisten uit het bedrijfsleven, universiteiten en kennisinstellingen heeft verbeteringen doorgevoerd in de planning en logistieke
processen van het vaccinatieprogramma. In een samenwerking tussen
onder andere TNO, de GGD en het RIVM werd de coronasneltest (LAMP),
die in 1 uur een uitslag geeft, ontwikkeld en op landelijke schaal
ingevoerd. Juist nu is innovatie belangrijk, niet alleen bij de versnelde
ontwikkeling van vaccinaties, maar ook voor het herstel uit de crisis en de
economie op de lange termijn.
Missiegericht innoveren
Bij missiegericht innoveren ligt de nadruk op meer dan alleen technologieontwikkeling. Het gaat ook om gedrag, regelgeving en betaalbaarheid,
met oog voor de eindgebruiker. Bedrijven, wetenschappers, de overheid
en zoveel mogelijk nieuwe uitdagers werken daarvoor samen in publiekprivate consortia. Consortia die snappen dat vernieuwing veel van
mensen vraagt, en daarom inzien dat uitdagingen van verschillende
kanten benaderd moeten worden. De aanpak die Nederland hierbij kiest is
uniek, maar niet vanzelfsprekend of gemakkelijk.
De samenwerking tussen bedrijfsleven, wetenschap en overheid ligt
Nederland goed. De Nederlandse aanpak wordt door de OESO gewaardeerd als «among the most ambitious mission-oriented strategic
frameworks», vooral omdat het economische sectoren en maatschappelijke missies bijeen brengt in een gezamenlijke programmering en
uitvoering van onderzoek en innovatie.1 De missies sluiten nauw aan bij
internationale prioriteiten zoals de Sustainable Development Goals, en
komen terug in Europese programma’s, zoals Horizon Europe. De
netwerken die worden gevormd door missiegedreven innovatiesamenwerking kunnen daarom optimaal inspelen op de kansen die geboden
worden door deze programma’s.
Om succesvol te zijn, moeten we op alle niveaus, op precies het juiste
moment in beweging komen en hoort mislukking net zo goed bij het
proces als succes. Waarom leggen we de lat dan zo hoog? Omdat degene
die als eerste, de beste en meest praktische innovaties en sleuteltechnologieën voor grote maatschappelijke problemen heeft, een wereldmarkt aan
mogelijkheden kan aanboren. In tijden waarin kennis en innovatie ook
internationaal een steeds grotere rol speelt – en technologische
voorsprong kwetsbaar is om te behouden – is gericht investeren in onze
kenniseconomie des te belangrijker. Het mes snijdt wat dat betreft aan
twee kanten.
Bij dat alles moeten we in ogenschouw houden dat de resultaten van het
Missiegedreven Topsectoren- en Innovatiebeleid pas op termijn zichtbaar
zullen worden. De missies hebben immers een horizon van tien jaar of
langer.
Met deze brief en bijlage2 informeer ik u graag over de stand van zaken en
de geboekte voortgang van het missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid in de afgelopen jaren. Ik ga ook in op het perspectief voor de
komende tijd. Ik doe dat met de terughoudendheid die past bij een

1

Larrue, P. (2021). The design and implementation of mission-oriented innovation policies: A
new systemic policy approach to address societal challenges, OECD
2
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 009, nr. 102

3

demissionair kabinet, maar met groot vertrouwen in de aanpak en met de
urgentie die nodig is bij de maatschappelijke uitdagingen waar we voor
staan.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 009, nr. 102

4