2010D11948

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 maart 2010
De Vaste Commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft mij per
brief van 18 februari jl. verzocht een reactie te geven op een brief van de
Stichting Nieuwe Vrije Agrarische Federatie (NVAF), gedateerd
2 december 2009.
Het is mij bekend dat er sprake is van een langdurig conflict tussen NVAF
en het Productschap Tuinbouw (PT). NVAF en PT hebben regelmatig
gesprekken gevoerd. Ook heeft NVAF met de drie bij de publiekrechtelijke
bedrijfsorganisatie betrokken departementen (LNV, EZ en SZW)
gesproken. De opmerkingen van NVAF dienen dan ook in dit licht te
worden bezien.
De NVAF snijdt in haar brief een groot aantal thema’s aan. Centraal staat
echter het verzoek de informatie uit de brief «mee te nemen in uw
overweging om de onwillige en achterhaalde product- en bedrijfsschappen af te schaffen».
De NVAF heeft het manifest «Clusters in plaats van Schappen» in februari
2008 gepresenteerd. Op dat moment lag het wetsvoorstel tot wijziging
van de Wbo in de Kamer ter behandeling.
In april 2009 is de Wet op de bedrijfsorganisatie (Wbo) gewijzigd. De
wijziging is een uitvloeisel van de wens om het stelsel te moderniseren.
Een van de belangrijkste nieuwe onderdelen van de wet is het draagvlakonderzoek dat de bedrijfslichamen vierjaarlijks moeten uitvoeren. Bij de
wijziging van de wet heeft de Sociaal-Economische Raad (SER), die
toezicht houdt op de bedrijfslichamen, twee belangrijke nieuwe toezichttaken erbij gekregen. Dit betreft het toezicht op de uitvoering van de Code
Goed Bestuur als ook het toezicht op de uitvoering van de draagvlakonderzoeken door de bedrijfslichamen. De SER zal conform de Wbo ook elk
jaar naast zijn verslag over de werkzaamheden een apart Toezichtverslag
uitbrengen. Het eerst Toezichtverslag moet de SER mij vóór 1 april a.s.
aanbieden. Het wetsvoorstel is op 18 september 2008 door de Tweede
Kamer aangenomen en is op 24 april 2009 in werking getreden.
De Wet op de bedrijfsorganisatie legt het initiatief voor het oprichten en
opheffen van bedrijfslichamen bij het (georganiseerde) bedrijfsleven.
Geen van de geledingen van het Productschap Tuinbouw heeft een
signaal afgegeven dat het wenselijk is om het schap op te heffen. Ook wat
de overige schappen betreft hebben mij geen signalen bereikt die zouden
kunnen leiden tot het opheffen van het schap.
Gezien deze ontwikkelingen zie ik geen aanleiding om in te gaan op het
voorstel van de NVAF om de bedrijfslichamen op te heffen zodat het door
NVAF voorgestelde alternatief verder uitgewerkt kan worden.
De meeste opmerkingen die door NVAF worden gemaakt betreffen de
Code Goed Bestuur en het toezicht op de bedrijfslichamen. Enkele punten
betreffen zaken die de NVAF eigenlijk met het bestuur van het Productschap Tuinbouw zou moeten bespreken. Daarom kan ik niet op alle door
NVAF genoemde punten een uitgebreide reactie geven.
Hieronder ga ik kort in op de door NVAF aangevoerde punten.

nds-tk-2010D11948

1

Verzoek om de Code Goed Bestuur aan te passen
De Code Goed Bestuur is een code van de bedrijfslichamen. Dit betekent
dat aanpassing van de code uitsluitend door de bedrijfslichamen kan
worden gedaan. Het toezicht op de uitvoering van de Code is bij wet aan
de SER opgedragen.
Bij AMvB (Stb. 2009, nr. 240) zijn de principes van goed bestuur uit de
Code aangewezen en hebben zo een wettelijke verankering gekregen.
Gelet op het waarborgen van goed bestuur dienen de bedrijfslichamen op
grond van artikel 92a, eerste lid, van de Wbo zorg te dragen voor een
zodanige organisatie en werkwijze, dat voldoende aandacht is geschonken
aan democratische besluitvorming, transparante onderbouwing van
vergoedingen en heffingen, integer handelen, publieke en transparante
verantwoording, toegankelijke klachtenbehandeling en adequaat toezicht.
Verzoek om PT te dwingen de afspraken van het «afsprakendocument» na
te leven
Het is niet aan de toezichthouder of departementen om partijen de
dwingen een door hen gemaakte afspraak na te komen maar aan de
rechter.
Het College van Beroep voor het bedrijfsleven te dwingen veel sneller tot
uitspraak in rechtzaken te komen
De NVAF verzoekt de Vaste Commissie voor SZW om het College van
Beroep voor het bedrijfsleven te dwingen veel sneller tot uitspraak in
rechtszaken te komen.
De griffie van het College van Beroep voor het bedrijfsleven bepaalt of en
zo ja, wanneer, welke rechtzaak wordt behandeld. Daarbij ga ik ervan uit
dat het College van Beroep voor het bedrijfsleven de rechtszaken
zorgvuldig behandelt in de tijd die zij daarvoor nodig heeft.
De minister van SZW wordt verzocht de schappen ernstig te berispen over
het feit dat ze onvoldoende in de jaarverslagen rapporteren over de
onderwerpen uit de Code
Het toezicht op de uitvoering van de Code is bij wet aan de SER
opgedragen. De Toezichtkamer van de SER houdt toezicht op het
functioneren van de schappen en beoordeelt onder andere jaarlijks de
jaarverslagen van de schappen. Gelet op de afspraak dat de Code Goed
Bestuur per 1 juli 2008 door de schappen volledig geïmplementeerd zou
zijn, dienden de schappen in de jaarverslagen 2008 voor het eerst te
rapporteren over de onderwerpen in het kader van goed schapsbestuur.
De Toezichtkamer heeft er bij de desbetreffende schappen nadrukkelijk op
aangedrongen volledig en juist te rapporteren.
De SER is tevens opgedragen verslag uit te brengen over de wijze waarop
deze toezichtstaak wordt uitgevoerd (artikel 65 Wbo). Het eerste Toezichtverslag (over 2009) dient uiterlijk 1 april a.s. aan de Minister van SZW te
worden aangeboden.
Landbouwschap is niet volgens de Wbo opgericht
Het Landbouwschap is opgericht conform de Wbo zoals deze in de
periode van oprichting gold. De draagvlaktoets is eerst in april 2009 in de
wet opgenomen. Deze draagvlaktoets biedt de mogelijkheid aan ondernemers zich uit te spreken over het bedrijfslichaam. Van een dergelijke
toets was dus geen sprake bij het oprichting van het Landbouwschap.

2

Verzoek uit te zoeken wat het PT doet met de exorbitante reserves,
onafhankelijk onderzoek doen naar de beleggingsactiviteiten en het
complete financiële beleid, PT te dwingen de reserves rigoureus af te
bouwen en te gebruiken voor een stimuleringsfonds
Het toezicht op de financiën van de bedrijfslichamen is bij wet aan de SER
opgedragen. De SER toetst aan het recht en het belang van de desbetreffende sector. Bedrijfslichamen zijn autonome lichamen. Het is niet aan de
SER of aan ministers om te beslissen over bijvoorbeeld het instellen van
een stimuleringsfonds. De SER heeft met PT een tijdpad afgesproken om
de reserves onder de maximale norm van 100 procent te laten uitkomen.
Draagvlaktoets, representatieve steekproef en frequentie
De draagvlakonderzoeken zijn in de Wbo gekomen bij de wetswijziging
van april 2009. De eerste draagvlakonderzoeken zouden dus uiterlijk vier
jaar na de wetswijziging moeten plaatsvinden.
De voorwaarden die de regering stelt aan de vormgeving en uitvoering
van het onderzoek worden vastgelegd in een algemene maatregel van
bestuur en ministeriële regeling. Ze gaan onder meer over de clustering
van ondernemers binnen schappen en steekproeftrekking, de selectie van
te onderzoeken activiteiten, de samenstelling en formulering van de
vragenlijst, de veldwerkmethode en de rapportage van de resultaten.
Naar verwachting zal de AMvB in 2010 in werking treden. De eerste
draagvlakonderzoeken zoals bedoeld in artikel 69 van de Wbo dienen
uiterlijk 2 jaar na inwerkingtreding van de AMvB te zijn afgerond. De
AMvB wordt aan de TK ter inzage aangeboden.
De SER zal na elk onderzoek worden gevraagd hierover advies uit te
brengen. In de beoordeling van de resultaten door de regering kunnen
ook andere relevante gegevens worden meegenomen.
Over het geheel zal moeten gelden dat een ruime meerderheid van de
ondernemers in de verschillende sectoren van een schap voorstander is
van handhaving van het schap.
Overigens zal na een negatief oordeel het schap een hersteltermijn krijgen
om de situatie te verbeteren. Een nieuw onderzoek, uit te voeren binnen
twee jaar, kan leiden tot een definitief oordeel en eventueel opheffing van
een schap.
De SER zal na elk onderzoek worden gevraagd hierover advies uit te
brengen. In de beoordeling van de resultaten door de regering kunnen
ook andere relevante gegevens worden meegenomen.
Communicatie met bedrijfsgenoten
In de Code goed bestuur is onder meer afgesproken dat de bedrijfsgenoten op de hoogte worden gesteld van de (nieuwe) activiteiten van het
schap. Het is ook van belang voor de draagvlakonderzoeken, de ondernemers dienen immers zo goed mogelijk geïnformeerd te worden, zodat
ze een gefundeerd oordeel kunnen vellen.
Onjuist uitgekeerde GMO subsidies
De GMO-subsidies vallen onder het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid,
dat door het productschap in medebewind voor de minister van LNV
wordt uitgevoerd. De medebewindstaken van de schappen vallen niet
onder het toezicht van de SER. Dit medebewind staat los van het
functioneren van PT als PBO-bedrijfslichaam. Afschaffing van de
desbetreffende subsidies, die onderdeel zijn van de recentelijk hervormde
gemeenschappelijke Europese marktordening in de sector groenten en
fruit, is in het kader van de discussie die de NVAF over de rol en betekenis

3

van de PBO wenst te voeren niet aan de orde. Verder merk ik op dat over
de uitvoering van enkele van deze GMO-subsidies weliswaar overleg
plaatsvindt met de Europese Commissie maar dat dat nog niet betekent
dat een terugvordering zal plaatsvinden, laat staan over welke uitgaven
een eventuele terugvordering zich uit zou strekken. Nog los daarvan stel ik
vast dat een en ander de vergaande en algemene suggestie van de NVAF
dat het PT onzorgvuldig met financiële middelen omgaat niet kan dragen.
Subsidie Keurmerk Fair Flowers Fair Plants
Het gaat hier om een autonome financiële bijdrage van het PT dat binnen
het door de EU goedgekeurde steunkader valt. Daarmee staat voor mij
vast dat het hier niet gaat om concurrentievervalsende maatregelen. In dit
verband is het vermeldenswaard dat de EU het project ook zelf heeft
gesubsidieerd.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. P. H. Donner

4