Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 351

Gedragscode Leden van de Tweede Kamer der
Staten-Generaal

Nr. 2

BRIEF VAN HET PRESIDIUM
Aan de leden
Den Haag, 10 februari 2020
Bij de behandeling van de Raming van de Tweede Kamer voor het jaar
2020 (Kamerstuk 35 166, nr. 21) zijn de aanbevelingen van de werkgroep
Integriteit Leden van de Tweede Kamer aan de orde geweest.1 De
werkgroep, onder voorzitterschap van het toenmalige Kamerlid Van
Oosten, werd ingesteld naar aanleiding van de tweede nalevingsrapportage van GRECO (Groep van Staten tegen Corruptie, onderdeel van de
Raad van Europa).
Ter uitvoering van de aanbevelingen van de werkgroep legde het
presidium in november reeds een voorstel voor een Gedragscode Leden
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal aan de Kamer voor.2 Deze
gedragscode is gebaseerd op de leidraad die de werkgroep heeft
opgesteld. In de gedragscode worden de geldende integriteitsregels
samengebracht in de vorm van een aantal gedragsregels, voorzien van
een toelichting. Daarnaast wordt aandacht besteed aan de contacten met
lobbyisten. Tevens heeft het presidium per 1 januari jl. een onafhankelijk
adviseur integriteit benoemd.3 Conform de aanbevelingen van de
werkgroep kunnen Kamerleden de onafhankelijk adviseur benaderen voor
vertrouwelijk, schriftelijk advies over de uitleg en toepassing van de regels
op het gebied van integriteit. Daarbij kan het bijvoorbeeld gaan om
vragen of dilemma’s omtrent het aangaan van nevenfuncties of hoe om te
gaan met belangen of geschenken.
Ter completering van de maatregelen voor versterking van het integriteitsbeleid van de Kamer bieden wij u hierbij een voorstel voor een regeling
inzake toezicht en handhaving aan. Het voorstel bouwt voort op de laatste
aanbeveling van de werkgroep Integriteit. Met de motie-Van der Molen
1
2
3

kst-35351-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 35 166, nr. 5.
Kamerstuk 35 351, nr. 1.
Brief van het presidium inzake benoeming onafhankelijk adviseur integriteit d.d. 28 november
2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 351, nr. 2

1

c.s.,4 die met algemene stemmen is aangenomen, werd het presidium
verzocht ter uitvoering van deze aanbeveling een voorstel aan de Kamer
voor te leggen en daarin maatregelen voor toezicht en handhaving nader
uit te werken.
Duidelijk is dat de Kamer ook op het punt van toezicht stappen moet
zetten. In de samenleving wordt kritischer gekeken naar het optreden van
Kamerleden. Zij komen daardoor vaker, al dan niet terecht, in opspraak.
Daarbij komt dat Kamerleden een publiek ambt vervullen, waaraan
rechten en plichten verbonden zijn. Integriteitsschendingen kunnen het
gezag en de waardigheid van het parlement schaden. Ook de Staatscommissie parlementair stelsel heeft in haar rapport een paragraaf gewijd aan
de registratie van geschenken, nevenfuncties en andere belangen, en het
belang van adequaat toezicht daarop.5 Een voorziening voor eenduidig en
gezaghebbend toezicht door de Kamer is daarom van belang. Tegelijkertijd kan Kamerleden hiermee ook een adequate en zorgvuldige
behandeling worden geboden in het geval zij te maken krijgen met
integriteitskwesties.
Nu in de Kamer een voorstel voor een gedragscode voorligt, is het dus
van belang om na te gaan hoe het toezicht op de naleving van de code
kan worden vormgegeven en in lacunes kan worden voorzien. De hierbij
voorgestelde regeling vormt daarvan een uitwerking. Tijdens de voorbereiding van de regeling is gesproken met de indieners van de motie, zijn
deskundigen geraadpleegd en is gekeken naar voorzieningen in andere
parlementen. Ook is het staatsrechtelijk kader in kaart gebracht, teneinde
de grondwettelijke positie van Kamerleden te waarborgen.
Op hoofdlijnen ziet het voorstel er als volgt uit:
– Klachten over de naleving van de gedragscode worden behandeld
door een onafhankelijk college van onderzoek. Het college bestaat uit
drie leden met gezag en deskundigheid, die worden benoemd door de
Kamer op voordracht van het presidium.
– Iedereen kan een klacht indienen. Het college beoordeelt vervolgens of
een klacht in behandeling kan worden genomen. Het college behandelt
geen klachten die betrekking hebben op mogelijke strafbare feiten, of
wanneer het Reglement van Orde op andere wijze het toezicht regelt.
– Het Kamerlid verleent het college de benodigde medewerking bij de
behandeling van een klacht. Het college kan na het beoordelen van de
informatie van het Kamerlid en andere relevante feiten en omstandigheden besluiten dat een klacht niet nader onderzocht wordt. Wanneer
een nader onderzoek wel gerechtvaardigd wordt geacht, stelt het
college op basis van het onderzoek een rapportage op met daarin zijn
bevindingen. Deze rapportage wordt openbaar gemaakt, tenzij er
zwaarwegende redenen zijn om delen ervan vertrouwelijk te behandelen. Het Kamerlid wordt tijdens het onderzoek in de gelegenheid
gesteld te worden gehoord en kan een zienswijze indienen, die in de
rapportage wordt verwerkt.
– Het college kan aanbevelingen doen aan het Kamerlid, bijvoorbeeld
over de wijze waarop het beste invulling kan worden gegeven aan een
registratieverplichting. Wordt op basis van een onderzoek door het
college geconcludeerd dat de gedragscode is overtreden, dan kan
tevens worden aanbevolen om een sanctie op te leggen, rekening
houdend met de aard en ernst van de overtreding. De sanctie kan
bestaan uit een aanwijzing, een berisping of een schorsing. De Kamer
beslist over het opleggen van de aanbevolen sanctie.
4
5

Kamerstuk 35 166, nr. 20.
Kamerstuk 34 430, nr. 9, Eindrapport Staatcommissie parlementair stelsel, Lage drempels, hoge
dijken, 2018, par. 7.17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 351, nr. 2

2

Verder wordt in het voorstel aandacht besteed aan de verhouding met de
onafhankelijk adviseur integriteit. De adviseur en het college van
onderzoek vervullen immers verschillende functies: de adviseur is er om
in vertrouwelijkheid met Kamerleden mee te denken en hen desgevraagd
te adviseren, terwijl het college klachten behandelt en kan oordelen over
de naleving van de gedragscode.
Nadere gedachtenvorming
Met dit voorstel is getracht invulling te geven aan de breed gedragen
wens van de Kamer om het toezicht op het terrein van integriteit te
versterken. Het presidium benadrukt dat het van belang is dat voorstellen
op dit terrein op voldoende draagvlak binnen de Kamer kunnen rekenen.
Daarom is het nu aan de Kamer om hierin verder richting te bepalen. Ten
behoeve van de nadere gedachtenvorming in de Kamer geeft het
presidium hieronder enkele modaliteiten bij het voorstel in overweging.
Aanvullende voorzieningen
Het presidium is zich ervan bewust dat een eventueel onderzoek door het
college belangrijke gevolgen kan hebben voor het betreffende Kamerlid.
De regeling biedt daarom een zorgvuldige procedure om klachten over
naleving van de gedragscode op adequate en onafhankelijke wijze te
onderzoeken wanneer daartoe aanleiding is. Het presidium acht het echter
denkbaar dat aanvullende voorzieningen worden getroffen voor het geval
het Kamerlid zich niet kan verenigen met de bevindingen van het college
van onderzoek. Daarvoor ziet het presidium twee mogelijke alternatieven.
Alternatief 1: het Kamerlid krijgt de mogelijkheid om een nadere zienswijze te geven, die afzonderlijk van de rapportage wordt gepubliceerd.
Deze vormt een aanvulling op de reeds in het voorstel opgenomen
mogelijkheid dat het Kamerlid wordt gehoord en een zienswijze kan
geven, die wordt verwerkt in de rapportage (zie hoofdstuk 3 van het
voorstel). Zo nodig kan deze nadere zienswijze (deels) vertrouwelijk aan
Kamerleden ter inzage worden gegeven. Dit biedt Kamerleden de
mogelijkheid om eventuele bedenkingen of aanvullingen, die niet in de
rapportage zijn verwerkt, binnen een duidelijk kader kenbaar te maken.
Alternatief 2: het Kamerlid krijgt de mogelijkheid om binnen twee weken
beroep in te stellen naar aanleiding van een rapportage van het college. In
dat geval kan de Kamer, op voordracht van het presidium, een tijdelijk
college instellen dat op basis van de rapportage en andere relevante
feiten en omstandigheden nagaat of het college van onderzoek in
redelijkheid tot haar oordeel kon komen. Het Kamerlid wordt daarbij
opnieuw gehoord en kan een nadere zienswijze indienen.
Handhaving
In de motie-Van der Molen c.s. is het presidium verzocht om ook
voorstellen te doen voor versterking van de handhaving van de integriteitsregels. Bijgaand voorstel bevat in dat verband een aantal nieuwe
sancties die de Kamer kan opleggen. Deze mogelijkheid bestaat wanneer
het college een bepaalde sanctie heeft aanbevolen op basis van een
onderzoek (hoofdstuk 4).
Het presidium geeft de Kamer in dit kader tegelijkertijd mee dat
overwogen kan worden om eerst enige tijd ervaring op te doen met de
gedragscode en de nieuwe voorziening voor toezicht, zodat de werking
hiervan in de praktijk kan uitkristalliseren. De bepalingen omtrent
sanctionering zouden dan voorlopig achterwege kunnen blijven, of na

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 351, nr. 2

3

evaluatie van het stelsel op een nader te bepalen moment in werking
kunnen treden.
Het presidium verzoekt de commissie voor Binnenlandse Zaken het
voorstel, in samenhang met het eerder ingediende voorstel voor een
Gedragscode Leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, in
behandeling te nemen. Daarbij wordt in overweging gegeven deze
voorstellen te betrekken bij de aankomende behandeling van de Raming
van de Tweede Kamer.
De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal,
K. Arib

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 351, nr. 2

4

VOORSTEL VOOR EEN REGELING TOEZICHT EN HANDHAVING
GEDRAGSCODE LEDEN VAN DE TWEEDE KAMER DER STATENGENERAAL
Hoofdstuk 1. Algemeen
Artikel 1 Begripsbepaling
In deze regeling wordt verstaan onder:
a. Adviseur: de onafhankelijke adviseur integriteit;
b. College: het college van onderzoek integriteit;
c. Gedragscode: de Gedragscode Leden van de Tweede Kamer der
Staten-Generaal.
Hoofdstuk 2. Het College
Artikel 2 Samenstelling en benoeming
1. Het College bestaat uit een voorzitter en twee leden. Zij worden
benoemd door de Kamer op voordracht van het presidium voor de duur
van ten hoogste zes jaar. De Kamer besluit zonder beraadslaging.
Herbenoeming kan twee maal en telkens voor ten hoogste zes jaar
plaatsvinden.
2. Het College is onafhankelijk.
3. De leden van het College ontvangen enkel een vergoeding voor de
kosten die samenhangen met het uitvoeren van hun taken.
Artikel 3 Taak
Het College heeft tot taak klachten aangaande overtreding van de
Gedragscode door Kamerleden te behandelen.
Artikel 4 Jaarverslag
1. Het College zendt jaarlijks in februari aan het presidium zijn jaarverslag
over het voorgaande jaar.
2. Het College kan in zijn jaarverslag aanbevelingen doen die strekken tot
een wijziging van de gedragscode of een verduidelijking geven van de
gedragscode.
3. Het presidium maakt het jaarverslag openbaar.
Artikel 5 Archief
Het College draagt elke zes jaar de documenten die op zijn verzoek zijn
verstrekt en andere documenten die hij van belang acht aan de Kamer
over. Hij kan hierbij gemotiveerd aangeven dat documenten niet openbaar
gemaakt mogen worden en voor de duur van tien jaren alleen ter inzage
liggen voor leden van het College.
Hoofdstuk 3. Klachtprocedure
Artikel 6 Klachten
1. Een ieder kan een klacht aangaande overtreding van de Gedragscode
aanbrengen.
2. Een klacht wordt schriftelijk aangebracht en bevat ten minste de naam
en het postadres van de klager, de naam van het Kamerlid op wie de
klacht ziet en de feiten die tot het doen van de klacht hebben geleid.
3. Het College kan besluiten een klacht niet in behandeling te nemen
wanneer het deze kennelijk ongegrond acht, wanneer niet is voldaan aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 351, nr. 2

5

de vereisten, bedoeld in het tweede lid, of wanneer eenzelfde klacht door
verschillende klagers is gedaan. De klager wordt hierover geïnformeerd.
4. Een klacht die ziet op een mogelijke overtreding waarbij in het
Reglement van Orde op andere wijze in het toezicht is voorzien, wordt niet
in behandeling genomen door het College.
5. Een klacht die ziet op een mogelijk strafbaar feit, niet zijnde een
ambtsmisdrijf, wordt niet in behandeling genomen door het College. Na
overleg met de klager kan de klacht worden doorgezonden aan het
openbaar ministerie.
Artikel 7 Klachtafhandeling
1. Het College informeert een Kamerlid wanneer een klacht over hem in
behandeling wordt genomen.
2. Het College verzoekt het Kamerlid om informatie. Het Kamerlid verleent
medewerking aan dat verzoek.
3. Het College kan na het beoordelen van de ontvangen informatie en
andere feiten en omstandigheden die het van belang acht, besluiten dat
de klacht niet nader onderzocht wordt. Het Kamerlid en de klager worden
hierover geïnformeerd. Het College kan hierbij een aanbeveling doen aan
het Kamerlid.
Artikel 8 Onderzoek naar klacht
1. Het College kan na ontvangst van de informatie, bedoeld in artikel 7,
tweede lid, en na het beoordelen van andere feiten en omstandigheden
die het van belang acht, besluiten een onderzoek in te stellen naar de
klacht.
2. Indien de klacht een kwestie betreft waarover de Adviseur eerder advies
aan het betrokken Kamerlid heeft uitgebracht en dit advies is opgevolgd,
kan het College slechts gemotiveerd besluiten tot een onderzoek.
3. Indien het College besluit een onderzoek in te stellen, brengt de
Adviseur aan het betreffende Kamerlid over dezelfde kwestie geen advies
meer uit.
4. Het Kamerlid verleent de medewerking die door het College in het
kader van zijn onderzoek wordt verlangd.
5. Het College stelt een conceptrapportage op van zijn bevindingen en
stelt het Kamerlid in de gelegenheid om binnen vier weken te worden
gehoord. De zienswijze van het Kamerlid wordt verwerkt in de rapportage.
In de rapportage kan het College een aanbeveling doen aan het Kamerlid.
6. ndien het College een overtreding van de gedragscode vaststelt, kan in
de rapportage een aanbeveling voor een sanctie worden gedaan.
Artikel 9 Rapportage
1. Het College zendt de rapportage aan het presidium en aan het Kamerlid
die het betreft. Het College kan bij de toezending bepalen dat delen ervan
vertrouwelijk blijven in verband met zwaarwegende redenen.
2. Het presidium maakt de rapportage uiterlijk vier weken na de
toezending ervan openbaar, voor zover het College heeft bepaald dat deze
openbaar kan worden.
Hoofdstuk 4. Sanctionering
Artikel 10 Mogelijke sancties
De volgende sancties kunnen worden opgelegd bij overtreding van de
gedragscode:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 351, nr. 2

6

a.

b.

c.

een aanwijzing, waaronder wordt begrepen een maatregel die een
Kamerlid verplicht tot herstel van een overtreding van de
Gedragscode;
een berisping, waaronder wordt begrepen een openbare brief van het
presidium gericht aan een Kamerlid waarin de handeling die tot een
overtreding heeft geleid, wordt afgekeurd;
een schorsing, waaronder wordt begrepen het uitsluiten van een
Kamerlid voor de duur van ten hoogste een maand van het deelnemen aan plenaire vergaderingen, behoudens stemmingen, aan
commissievergaderingen of aan andere activiteiten die door of
namens de Kamer worden gehouden.

Artikel 11 Voorstel voor sanctionering door de Kamer
Indien een rapportage als bedoeld in artikel 9 een overtreding van de
gedragscode vaststelt waarbij een sanctie als bedoeld in artikel 10 wordt
aanbevolen, zendt het presidium tegelijkertijd met de openbaarmaking
van de rapportage een brief aan de Kamer met een voorstel tot het
opleggen van de door het College aanbevolen sanctie.
Artikel 12 Besluit Kamer
De Kamer besluit zonder beraadslaging over het voorstel van het
presidium, bedoeld in artikel 11. Indien de Kamer besluit tot het opleggen
van een sanctie, wordt deze de dag na het Kamerbesluit ten uitvoer
gelegd.
Artikel 13 Geen beroep
Van de beslissingen ingevolge deze regeling is beroep op de Kamer niet
toegelaten.
Artikel 14 Herziening
Het presidium kan voorstellen aan de Kamer doen voor herziening van de
Gedragscode en de toelichting daarop. De presidium kan tevens
voorstellen doen voor herziening van deze regeling. Het presidium betrekt
daarbij de jaarverslagen van de Adviseur en het College.
Artikel 15 Toepassing regeling
Deze regeling is alleen van toepassing op overtredingen van de
Gedragscode die plaatsvinden na de inwerkingtreding van de regeling.
Toelichting
Algemeen deel
In voorgestelde toezichts- en handhavingsstelsel wordt het behandelen
van klachten inzake overtreding van de Gedragscode Leden van de
Tweede Kamer der Staten-Generaal opgedragen aan een onafhankelijk
college van onderzoek integriteit.
Het College verricht onderzoek op basis van klachten over zittende
Kamerleden. Iedereen kan een klacht indienen. Indien het College oordeelt
dat de gedragscode in een concrete situatie is overtreden, kunnen drie
soorten sancties worden voorgesteld aan de Kamer: een aanwijzing, een
berisping of een schorsing. De Kamer beslist over het opleggen van de
sanctie. Indien naar aanleiding van een klachtonderzoek geen overtreding
wordt vastgesteld, of wanneer een sanctie niet opportuun wordt geacht,
kan het College een aanbeveling doen aan het Kamerlid. Klachten die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 351, nr. 2

7

kennelijk ongegrond worden geacht, die zien op overtredingen waarbij het
Reglement van Orde een specifieke toezichtsregeling kent, of die
betrekking hebben op een strafbaar feit worden niet in behandeling
genomen.
De voorgestelde regeling bevat tevens voorzieningen om de mogelijke
samenloop van advisering door de onafhankelijk adviseur integriteit en
toezicht door het beoogde college zorgvuldig te regelen. Zo is opgenomen
dat indien het Kamerlid het advies van de Adviseur opvolgt, een besluit
tot een onderzoek naar dezelfde kwestie door het College een bijzondere
motivering vergt. Aangezien uit de functie van de Adviseur volgt dat deze
zich zal toeleggen op het met name vooraf adviseren van Kamerleden
over de uitleg en toepassing van de integriteitsregels, brengt de Adviseur
aan het betreffende Kamerlid over een kwestie geen advies meer uit zodra
een klacht over dezelfde kwestie leidt tot een onderzoek door het College.
Na vaststelling van de regeling door de Kamer kan worden overwogen
om in het Reglement van Orde een uitdrukkelijke verwijzing naar de
regeling op te nemen, zodat de samenhang kan worden geborgd.
Artikelsgewijze toelichting
Artikel 1
Het college van onderzoek integriteit en de Gedragscode Leden van de
Tweede Kamer der Staten-Generaal staan centraal in de regeling. Om de
leesbaarheid van de regeling te verhogen worden deze termen verkort
gedefinieerd. Tevens wordt de onafhankelijke adviseur integriteit kort
gedefinieerd.6
Artikel 2
Voor de klachtbehandeling is er een College van onderzoek, waarvan de
leden worden benoemd door de Kamer op voordracht van het presidium.
De leden van het College zijn personen met gezag en deskundigheid. Het
verdient aanbeveling om de benoemingen en herbenoemingscyclus zo in
te richten dat voorkomen wordt dat de benoemingstermijn voor alle drie
de leden in hetzelfde jaar afloopt. Op deze wijze wordt de aanwezige
kennis en expertise van het College gewaarborgd. De onafhankelijkheid
van het College is nadrukkelijk in de regeling opgenomen. Hieruit vloeit
overigens voort dat zittende Kamerleden geen deel kunnen uitmaken van
het College. Hoewel de functie van collegelid onbezoldigd is, kunnen bij
de benoeming van de collegeleden rechtspositionele afspraken gemaakt
worden inzake bijvoorbeeld de onkostenvergoeding die zij ontvangen.
Verder dient bij de benoeming worden vastgesteld dat het collegelid
wordt gevrijwaard van aansprakelijkheid.
Artikel 3
In dit artikel wordt de taak van het College beschreven.
Artikel 4
Het presidium ontvangt jaarlijks van het College een jaarverslag. Daarin
kunnen de verschenen rapportages, als bedoeld in artikel 9, uit het
voorgaande jaar worden vermeld en kan ingegaan worden op de
werkzaamheden die zijn verricht. Ook kunnen aanbevelingen worden
gedaan omtrent de gedragscode. Mocht het college mogelijke verbeteringen voor de gedragscode hebben geconstateerd, dan kan het dit
6

Zie over deze functie de brief van het presidium van 28 november 2019 inzake de benoeming
van de onafhankelijk adviseur integriteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 351, nr. 2

8

aangeven in het jaarverslag middels aanbevelingen. Het doel van het
opnemen van de rapportages en mogelijke aanbevelingen is dat deze
mede gaan dienen als leidraad voor het handelen van Kamerleden.
Bovendien kan hiervan ook een zekere normerende werking uit gaan. De
rapportages en aanbevelingen dragen immers bij aan een eenduidige en
bestendige uitleg en aan de verdere ontwikkeling van de gedragscode. Bij
een deel van de bestaande integriteitsregels, met name de regels waarop
nu nog geen toezicht wordt gehouden, kan in de praktijk nog nadere
duiding nodig zijn omdat zij bijvoorbeeld open normen bevatten. Deze
ontwikkeling zal derhalve over meerdere jaren plaatsvinden zodat na
verloop van tijd een steeds duidelijker en eenduidiger kader ontstaat.
Artikel 5
In dit artikel wordt de archivering beschreven.
Artikel 6
Klachten kunnen door iedereen worden aangebracht bij het College. Het
tweede lid bevat echter wel vereisten waaraan een klacht moet voldoen,
waarbij het tot de bevoegdheid van het College behoort om te besluiten
wanneer een klacht aan de vereisten voldoet. In het derde lid van dit
artikel is opgenomen dat het College kan besluiten een klacht niet in
behandeling te nemen wanneer niet aan de vereisten uit het tweede lid is
voldaan. Wanneer bijvoorbeeld een klacht vrijwel geen feiten bevat
omtrent de klacht of de klacht niet ziet op een zittend Kamerlid (zoals een
Minister), kan het College besluiten dat de klacht niet in behandeling
wordt genomen. Voorts heeft het College de bevoegdheid om een klacht
niet in behandeling te nemen wanneer deze kennelijk ongegrond is. Dit
kan bijvoorbeeld het geval zijn klachten met een onbegrijpelijke of
niet-consistente inhoud. Ten slotte kan het College besluiten klachten niet
te behandelen wanneer dezelfde klacht over hetzelfde Kamerlid meerdere
malen of in grote aantallen binnenkomt. De klager wordt hierover
geïnformeerd. Niet uitgesloten is dat College ook het Kamerlid informeert.
Dit kan bijvoorbeeld raadzaam zijn om te voorkomen dat een Kamerlid
later publiekelijk wordt geconfronteerd met de beslissing van het College.
Het is aan te bevelen hier prudent mee om te gaan.
In het vierde lid is opgenomen dat klachten over mogelijke overtredingen
waarbij het Reglement van Orde reeds op andere wijze in het toezicht
voorziet, niet in behandeling worden genomen. Daarbij kan worden
gedacht worden aan klachten over de orde tijdens plenaire en commissievergaderingen. Hierop zijn de artikelen 58 tot en met 62 Reglement van
Orde van toepassing.
In het vijfde lid is opgenomen dat klachten die zien op strafbare feiten,
niet zijnde ambtsmisdrijven7, niet in behandeling kunnen worden
genomen door het College. Hierbij kan worden gedacht aan strafbare
feiten gepleegd ten aanzien van personen, zoals geweldpleging. Hiervoor
staat immers de strafrechtelijke weg open. Het College kan evenwel met
de klager in overleg treden over het doorzenden van de klacht naar het
openbaar ministerie. Zo mogelijk kan het College de klager helpen de stap
te zetten zelf aangifte te doen van het strafbare feit.
Artikel 7
Als het College besluit een klacht in behandeling te nemen, wordt het
betreffende Kamerlid zo spoedig mogelijk hierover geïnformeerd. Het
College is vervolgens verplicht om het Kamerlid informatie te verzoeken
7

Ambtsmisdrijven kennen een eigen procedure waar het Kamerleden betreft. Bij de toelichting
op artikel 9 wordt hier nader op ingegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 351, nr. 2

9

met betrekking tot de klacht. Het ligt hierbij in de rede om ook een
eventueel schriftelijk advies van de Adviseur over de betreffende kwestie
op te vragen. Het Kamerlid is verplicht tot medewerking aan het verzoek.
Via deze weg dient hij dan ook het advies aan het College te verstrekken.
Een vertrouwelijk advies wordt hiermee overigens niet openbaar;
bestaande vertrouwelijkheid dient dan ook te worden gewaarborgd.
Gezien het feit dat in dit stadium nog geen sprake is van onderzoek naar
de klacht, zal het verzoek om informatie in de praktijk beknopt zijn.
Indien naar aanleiding van de informatie van het Kamerlid duidelijk is dat
de klacht geen verder onderzoek rechtvaardigt, wordt de klacht als
afgehandeld beschouwd. Daarbij kan het college mede in overweging
nemen in hoeverre de klacht naar haar oordeel voldoende substantieel
van aard is om een onderzoek met een daaruit volgende openbare
rapportage te billijken. De klager en het Kamerlid worden hierover
geïnformeerd. Het College kan evenwel het Kamerlid nog wel een
aanbeveling doen, bijvoorbeeld over de wijze waarop aan een registratieverplichting het beste invulling kan worden gegeven.
Artikel 8
Het College kan besluiten een onderzoek in te stellen naar de klacht. De
duur van een onderzoek wordt mede bepaald door de aard en
complexiteit van de vermeende overtreding, maar verwacht mag worden
dat een onderzoek binnen een redelijke termijn wordt afgerond.
Indien de klacht betrekking heeft op een kwestie waarover eerder advies is
uitgebracht door de Adviseur en het Kamerlid heeft dat advies opgevolgd,
kan het College slechts gemotiveerd besluiten tot een onderzoek. Hiertoe
kan bijvoorbeeld aanleiding zijn wanneer er aanvullende feiten of
omstandigheden bekend zijn geworden die tot een ander advies hadden
geleid, of wanneer nader onderzoek om andere zwaarwegende redenen
van belang wordt geacht. Deze bepaling dient ter bescherming van het
Kamerlid. Het is onwenselijk als een Kamerlid dat zich tot de Adviseur
heeft gewend en het verkregen advies heeft opgevolgd aan een nader
onderzoek wordt onderworpen door het College indien daar op voorhand
geen gewichtige redenen voor zijn. Aan de adviezen van de Adviseur
wordt immers een zeker gezag toegekend. Het is aan het College om in
voorkomende gevallen af te wegen of een onderzoek nodig is. Het College
kan ten behoeve van het maken van die afweging indien nodig in contact
treden met de Adviseur.
Zodra het College besluit een onderzoek in te stellen, brengt de Adviseur
over dezelfde kwestie geen advies meer uit. Op deze manier wordt
voorkomen dat de werkzaamheden van de Adviseur en het College
samenlopen. Aangezien uit de functie van de Adviseur volgt dat deze zich
zal toeleggen op het met name vooraf adviseren van Kamerleden over de
uitleg en toepassing van de integriteitsregels, ligt het voor de hand dat de
Adviseur de advisering richting het betreffende Kamerlid staakt zodra een
klacht over dezelfde kwestie leidt tot een onderzoek door het College.
Het Kamerlid is ook in deze fase verplicht medewerking te verlenen aan
het onderzoek door het College en krijgt ook de gelegenheid te worden
gehoord over de conceptrapportage. De zienswijze van het Kamerlid
wordt in de rapportage verwerkt. Dit biedt het Kamerlid de waarborg dat
alles wat relevant is naar voren kan worden gebracht in de betreffende
kwestie.
In de conceptrapportage is opgenomen wat de uitkomst van het
onderzoek is. De wijze van het formuleren van de uitkomsten wordt aan
het College overgelaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 351, nr. 2

10

Artikel 9
De rapportage wordt toegezonden aan het presidium en aan het betreffende Kamerlid. Omdat er mogelijk gevolgen voor het betreffende
Kamerlid zijn, wordt de rapportage niet tevens direct toegezonden aan de
klager. Het presidium is immers verplicht de rapportage uiterlijk vier
weken na de toezending ervan openbaar te maken, waardoor op dat
moment de klager kennis kan nemen van het rapport. Wel kan het College
bepalen dat delen van de rapportage vertrouwelijk blijven in verband met
zwaarwegende redenen. Zo kan het College bijvoorbeeld bepalen dat in
verband met privacy bepaalde informatie in een vertrouwelijke bijlage
wordt opgenomen. Het presidium kan vervolgens alleen die delen van het
rapport openbaar maken die niet vertrouwelijk zijn.
Indien het College een sanctie gepast acht, kan zij daartoe een aanbeveling doen in haar rapportage. Ook kan het College concluderen dat een
sanctie niet opportuun is, of dat uitsluitend een aanbeveling aan het
Kamerlid wordt gedaan. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer het
College oordeelt dat de overtreding van lichte aard is of wanneer de
betreffende integriteitsregel onvoldoende houvast bood en het Kamerlid
de geconstateerde overtreding in redelijkheid niet kon worden verweten.
Daarbij kan in overweging worden genomen dat openbaarmaking van de
rapportage op zichzelf al zekere gevolgen kan hebben.
In het geval dat het College het vermoeden heeft dat er sprake is van een
ambtsmisdrijf, kan in beginsel in de rapportage geen overtreding van de
gedragscode worden vastgesteld. Voor een ambtsmisdrijf kan immers de
weg van de Wet ministeriële verantwoordelijkheid en ambtsdelicten leden
Staten-Generaal, Ministers en Staatssecretarissen worden gevolgd. Het
ligt in de lijn van verwachting dat het College dan in de rapportage geen
vaststelling van een overtreding zal doen, maar aangeeft er een
vermoeden van een ambtsmisdrijf is. In dat geval ligt het voor de hand
dat wordt bevorderd dat de hiervoor bestemde procedure in werking
wordt gesteld. Hiervoor hoeft geen nadere regeling te worden getroffen.
Artikel 10
In dit artikel is de uitwerking gegeven van de mogelijke op te leggen
sancties bij een overtreding van de gedragscode. Een aanwijzing kan
bijvoorbeeld betrekking hebben op de registratieverplichtingen van het
Reglement van Orde. Over de berisping kan worden opgemerkt dat deze
kan worden gezien als een waarschuwing aan het Kamerlid. De volgende
mogelijke sanctie, de schorsing, is immers de zwaarste vorm. Deze sanctie
is nu alleen mogelijk in geval van schending van de geheimhouding of
vertrouwelijkheid, zoals neergelegd in de artikelen 145 en 147 Reglement
van Orde. In dit voorstel wordt de schorsing ook bij andere overtredingen
van de gedragscode mogelijk. De schorsing is overigens flexibel vormgegeven, zodat de maatregel op maat kan worden vormgegeven en in
verhouding kan staan tot de aard en ernst van de overtreding. Hierbij kan
worden gedacht aan een Kamerlid dat te registreren buitenlandse reizen
herhaaldelijk niet heeft gemeld, wordt geschorst van deelneming aan een
komend buitenlands werkbezoek van een commissie of van het lidmaatschap van een delegatie van de Kamer bij interparlementaire conferenties
of andere internationale gremia. Ook in deze meer flexibele vorm blijft de
schorsing uiteraard een zwaar middel, waartoe niet lichtvaardig moet
worden besloten. Denkbaar is bijvoorbeeld dat een schorsing in beeld
komt wanneer de overtreding van zeer ernstige aard is of wanneer een lid
herhaaldelijk bepaalde overtredingen begaat, waarvoor eerder lichtere
sancties zoals een berisping zijn opgelegd.
Er wordt verder op gewezen dat van het schorsen van deelneming aan de
plenaire vergadering de stemmingen zijn uitgezonderd. Dit betekent dat
een lid dat is geschorst wel kan deelnemen aan stemmingen. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 351, nr. 2

11

uitsluiten van deelname aan stemmingen zou onverenigbaar zijn met de
staatsrechtelijke positie van Kamerleden.
Artikel 11
Bij het openbaar maken van de rapportage, wat tevens kan worden gezien
als het toezenden van de rapportage aan de Kamer voegt het presidium
ook een brief met daarin het voorstel voor een sanctie, indien het College
een overtreding van de gedragscode heeft geconstateerd en deze sanctie
heeft aanbevolen.
Op deze wijze wordt bevestigd dat een sanctie als bedoeld in artikel 10
alleen wordt opgelegd na een voorafgaand onderzoek door het College.
Van de Kamer mag immers worden verwacht dat sanctionering van een
individueel Kamerlid zorgvuldig wordt voorbereid en onderbouwd.
Bovendien wordt met een onderzoek door het College gewaarborgd dat
het betrokken Kamerlid heeft kunnen reageren op de geconstateerde
feiten en omstandigheden.
Artikel 12
De Kamer besluit zonder beraadslaging over de daadwerkelijke sanctieoplegging. Het besluiten zonder beraadslaging is ook nu al het geval bij een
voorstel tot schorsing op grond van artikel 145 Reglement van Orde. Als
er tot sanctieoplegging wordt besloten, wordt de dag erna de sanctie tot
uitvoer gelegd.
Artikel 13
Overeenkomstig artikel 62 Reglement van Orde, is geen beroep op de
Kamer mogelijk ten aanzien van beslissingen die ingevolge deze regeling
worden genomen.
Artikel 14
De regeling treedt in werking zodra deze door de Kamer wordt vastgesteld, tenzij de Kamer anders besluit.
De Gedragscode is bedoeld als een levend document en is gebaseerd op
de geldende integriteitsregels in de Kamer. Naarmate de betekenis van de
Gedragscode en de onderliggende regels door de praktijk verdere
invulling krijgen, kan het daarom nodig zijn de Gedragscode aan te
passen of de toelichting aan te vullen. Dat geldt ook voor het systeem van
toezicht en handhaving zoals dat is neergelegd in deze regeling. Het
presidium kan daartoe van tijd tot tijd voorstellen voor herziening doen
aan de Kamer. Teneinde de eenduidigheid van de uitleg en toepassing van
de Gedragscode en de onderliggende regels te bevorderen, betrekt het
presidium in haar voorstellen nadrukkelijk de jaarverslagen van de
Adviseur en van het College.
Gelet op de vernieuwingen die met deze regeling worden voorgesteld,
wordt aanbevolen om zes jaar na de inwerkingtreding – of zoveel eerder
als wenselijk – een algehele evaluatie van de werking en effectiviteit van
de gedragscode en het stelsel van advisering, toezicht en handhaving uit
te voeren. Tevens kunnen al eerder deelevaluaties plaatsvinden indien dit
wenselijk wordt geacht.
Artikel 15
Gelet op het belang van rechtszekerheid voor Kamerleden is in dit artikel
nadrukkelijk opgenomen dat de regeling alleen geldt voor overtredingen
van de Gedragscode die plaatsvinden na de inwerkingtreding van deze
regeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 351, nr. 2

12