Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

34 053

Vaststelling van bepalingen op het gebied van
jeugdverblijven (Wet op de jeugdverblijven)

Nr. 37

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN
EN SPORT EN VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 juli 2019
Hierbij zenden wij u de Evaluatie van de Wet op de jeugdverblijven1.
Daarmee voldoen wij aan artikel 12 van de Wet op de jeugdverblijven
(Kamerstuk 34 053) om binnen 3 jaar na inwerkingtreding van de wet
verslag uit te brengen over de doeltreffendheid en effecten van de wet op
de jeugdverblijven in de praktijk.
Ook geven wij hierbij invulling aan de toezegging om risico-gestuurd
toezicht te betrekken bij de wetsevaluatie.2
In deze brief schetsen wij achtereenvolgens de achtergrond van de wet,
de hoofdlijnen van de bevindingen in de evaluatie, onze reactie op de
bevindingen en het voorgenomen proces voor het vervolg.
Aanleiding wet
De Wet op de jeugdverblijven is op 1 juli 2016 in werking getreden.
Aanleiding voor de wet was een debat in 2012 over de wenselijkheid van
en de veiligheid op Turks-Nederlandse internaten en het ontbreken van
zicht en toezicht op dergelijke initiatieven.
Met de wet is uitvoering gegeven aan de motie van de leden Azmani en
Yücel van 10 april 2013 waarin de regering werd verzocht om een wettelijk
afdwingbaar kwaliteitskader voor moskee-internaten op te stellen
(Kamerstuk 33 400 XV, nr. 94).
De regering heeft destijds in de memorie van toelichting (Kamerstuk
34 053, nr. 3) bij de wet aangegeven dat het verblijf van kinderen op de
Turks-Nederlandse verblijven op zich geen probleem is. Vanwege het
ontbreken van formeel toezicht op jeugdverblijven achtte de regering het
evenwel – vanuit haar zorgplicht voor jeugdigen die vanwege hun leeftijd
1
2

kst-34053-37
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Bron: Handelingen I 2015/16, nr. 18, item 3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 053, nr. 37

1

kwetsbaar zijn – nodig met deze wet de bevoegdheid te introduceren voor
gemeenten om een vorm van toezicht te houden op privaat gefinancierde
jeugdverblijven.
Voorafgaand aan de inwerkingtreding van de wet werden vanaf 2014 al op
vrijwillige basis afspraken gemaakt in een landelijke werkgroep Jeugdverblijven over de veiligheid, het pedagogisch klimaat en de ontwikkeling van
de minderjarigen. Voor deze aspecten zijn toen een kwaliteitskader voor
de jeugdverblijven en een toetsingskader voor het toezicht opgesteld. In
de landelijke werkgroep hadden een aantal betrokken gemeenten en
jeugdverblijven, de GGD GHOR Nederland (koepel van GGD’en) en de
Ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Sociale Zaken en
Werkgelegenheid zitting.
De regering achtte vrijwillige afspraken of zelfregulering echter onvoldoende toereikend om vanuit haar zorgplicht een waarborg te creëren
voor de sociale veiligheid en ontwikkeling van minderjarigen in jeugdverblijven. Met de introductie van het wettelijk toezicht worden bovendien
alle jeugdverblijven bereikt. De wet geldt voor alle jeugdverblijven, die
niet door een Nederlandse overheid of krachtens een wettelijk voorschrift
bekostigd worden, waar tenminste vier minderjarigen elk gedurende een
half jaar meer dan de helft van de tijd buiten familie- of gezinsverband
overnachten of naar verwachting zullen overnachten.
Doel wet
De wet beoogt de veiligheid en de ongestoorde ontwikkeling van en het
pedagogisch klimaat voor kinderen die verblijven in een jeugdverblijf zo
veel mogelijk te waarborgen. Met de wet worden als effecten nagestreefd
de controleerbaarheid en transparantie van de situatie in de jeugdverblijven en de bevordering van de dialoog tussen het jeugdverblijf en de
betrokken gemeente.
Hiertoe wordt in de wet een meldplicht voor jeugdverblijven aan
gemeenten geïntroduceerd, de verplichting tot het opstellen van een
kwaliteitskader, het aanstellen van een vertrouwenspersoon en de plicht
dat werknemers en vrijwilligers van een jeugdverblijf een Verklaring
Omtrent het Gedrag (VOG) hebben.
In een latere fase in het wetgevingstraject is aan het kwaliteitskader het
onderwerp burgerschap via gewijzigd amendement met Kamerstuk
34 053, nr. 33, juni 2015 van de Tweede Kamerleden Potters en Heerma
toegevoegd. Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is
hoofdverantwoordelijke voor de Wet op de jeugdverblijven. Het Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is betrokken bij het onderdeel
burgerschap. Verantwoordelijk voor het toezicht zijn de gemeenten. Het
toezicht zelf is bij de GGD neergelegd.
Evaluatie
De bijgevoegde evaluatie betreft een kwalitatief onderzoek naar de mate
waarin de doelen en beoogde effecten van de wet zijn behaald.
Het evaluatieonderzoek is door het Verwey Jonker Instituut uitgevoerd
waarbij partijen in en rond de jeugdverblijven zijn bevraagd. Er is daarbij
gesproken met de leiding, begeleiders, vertrouwenspersonen en jongeren
op de jeugdverblijven, de ouders van jongeren, scholen die de jongeren
bezoeken, GGD’en en gemeenten. Ook is gesproken met een aantal
experts op de gebieden toezicht, burgerschap en identiteitsontwikkeling
van jongeren met een migratieachtergrond.
Momenteel zijn 25 jeugdverblijven bekend in 17 gemeenten. 23 verblijven
zijn Turks-Nederlands. Twee jeugdverblijven zijn voor kinderen van
expats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 053, nr. 37

2

Uitkomsten evaluatie
Veilig pedagogisch klimaat
De onderzoekers constateren dat de wet heeft bijgedragen aan het
expliciet en gestructureerd formuleren van de wijze waarop jeugdverblijven een veilig pedagogisch klimaat bieden aan minderjarigen. De wet
heeft de veiligheid bevorderd door er voor te zorgen dat in ieder jeugdverblijf voldaan wordt aan de vereisten, zoals de aanwezigheid van een
EHBO’er, een klachtenbeleid en inspraak voor ouders en jongeren,
burgerschapsvorming, het hebben van een vertrouwenspersoon en het in
bezit hebben van VOG’s van werknemers en vrijwilligers.
Het toezicht op de uitvoering van de pedagogische praktijk is volgens de
onderzoekers evenwel nog niet voldoende van de grond gekomen. Dit
hangt samen met het feit dat de wet geen dichtgetimmerde kwaliteitseisen kent. Volgens de onderzoekers hinkt de wet op twee gedachten:
enerzijds lichte kwaliteitseisen omdat het om een particulier initiatief gaat,
anderzijds wel toezicht vanwege de kwetsbare positie van jongeren. Dit
dilemma kan volgens landelijke experts van de onderwijs- en jeugdzorginspectie worden doorbroken als de partijen het accent in het toezicht gaan
verleggen van controlerend (voldoet het jeugdverblijf aan de gestelde
eisen?) naar stimulerend toezicht. Dit is een vorm van toezicht waarbij de
inspectie meekijkt, meeluistert, meedenkt en monitort van wat er
gezamenlijk is afgesproken.
Om toe te werken naar een stimulerende benadering zouden jeugdverblijf
en toezichthouder in overleg de kwaliteitseisen op een beperkt aantal
indicatoren moeten uitwerken in observeerbare gedragstermen. Op dit
moment kent de wet geen observeerbare gedragstermen.
Ook kan nog onvoldoende waargenomen worden in situaties waar
interactie is tussen jongeren en begeleiders en wordt er nog weinig met
jongeren gesproken door het toezicht.
Om meer zicht te krijgen op de pedagogische praktijk bevelen de
onderzoekers derhalve aan om een aantal indicatoren uit te werken in
observeerbare gedragstermen en om meer met jongeren en andere
betrokkenen te gaan praten.
Burgerschapsvorming
Burgerschapsvorming is uitgewerkt in een door betrokken partijen
gezamenlijk ontwikkelde handreiking Burgerschapsvorming voor de
jeugdverblijven die in juli 2018 is afgerond.
De onderzoekers concluderen dat de wet nog in beperkte mate heeft
bijgedragen aan de bevordering van burgerschap en dat er in de
jeugdverblijven op uiteenlopende manieren invulling aan wordt gegeven.
Ze bevelen aan op landelijk niveau een aantal thema’s uit te werken die
minimaal aan de orde zouden moeten komen bijvoorbeeld in bijeenkomsten op de jeugdverblijven.
Transparantie
De onderzoekers concluderen dat de transparantie van de jeugdverblijven
is toegenomen door de wet en in de voorafgaande fase waarin op basis
van vrijwilligheid werd samengewerkt. Het onderling vertrouwen tussen
gemeenten, toezicht en jeugdverblijven is gegroeid.
Transparantie en vertrouwen kunnen volgens de onderzoekers verder
toenemen als er naast aangekondigde ook niet-aangekondigde bezoeken
plaats hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 053, nr. 37

3

Tegelijkertijd geven de onderzoekers aan dat, vergeleken met andere
sectoren, het toezicht op de jeugdverblijven al redelijk intensief is, zeker
gezien het feit dat het werk grotendeels door vrijwilligers wordt verricht.
Dialoog
Het stimuleren van de dialoog tussen gemeente en het jeugdverblijf is
eveneens een beoogd effect van de wet. De onderzoekers concluderen dat
de dialoog nog maar beperkt op gang is gekomen. Veel gemeenten laten
het overleg met de jeugdverblijven aan de GGD over. Een grotere
betrokkenheid van de gemeente zou volgens de onderzoekers meerwaarde hebben, ook met het oog op de transparantie. Ze bevelen de
gemeenten aan om minimaal eenmaal per jaar overleg te hebben met de
jeugdverblijven. Het rijk zou in dit kader de deelname van gemeenten aan
de landelijke werkgroep Jeugdverblijven moeten stimuleren.
Definitie jeugdverblijven
Ten aanzien van de definitie van de jeugdverblijven geven de onderzoekers aan dat de definitie grotendeels duidelijk is. Wel kan in enkele
gevallen de begripsbepaling vragen oproepen, bijvoorbeeld wanneer het
aantal jongeren dat in een jeugdverblijf verblijft tijdelijk onder het aantal
van vier zakt.
Reactie op bevindingen
Zicht en toezicht
Wij vinden het een positief resultaat dat door de wet de controleerbaarheid en transparantie van de jeugdverblijven zijn toegenomen. De
jeugdverblijven voldoen aan de formele eisen van de wet zoals het
hebben van een klachtenbeleid en de aanwezigheid van een vertrouwenspersoon.
Echter het zicht op de pedagogische praktijk in de jeugdverblijven wordt
door de onderzoekers nog onvoldoende geacht. Daartoe zou meer
gewerkt kunnen worden met observeerbare gedragstermen en zou meer
in de praktijk, ook onaangekondigd, gekeken moeten worden naar de
dagelijkse gang van zaken. De onderzoekers noemen dit een overgang
van controlerend naar meer stimulerend toezicht.
Wij nemen de aanbevelingen op dit vlak ter harte en zullen met de
betrokken partijen in overleg treden hoe hieraan vorm gegeven kan
worden. Het alleen jaarlijks repeterend controleren van formele vereisten
is weinig zinvol en biedt weinig zicht op de pedagogische praktijk. Het is
in dit kader een positieve ontwikkeling dat een aantal jeugdverblijven
inmiddels al overleg heeft met de GGD over een meer stimulerend
toezicht, waarbij de inspecteurs zelfstandig observaties kunnen doen in
een jeugdverblijf.
Een dergelijke werkwijze vereist ook een andere werkwijze van de
toezichthouders.
Naar aanleiding van de inbreng van de Eerste Kamerleden JorritsmaLebbink (VVD) en Rinnooy Kan (D66) heeft Minister Asscher in februari
2016 toegezegd om het risico-gestuurd toezicht (meer toezicht waar dat
nodig is en minder toezicht waar dat kan) te betrekken bij de wetsevaluatie en te bekijken of op deze vorm van toezicht kan worden
overgegaan. De onderzoekers concluderen dat een jaarlijks toezichtbezoek
een goede frequentie is. Wij ondersteunen deze opvatting. Een verlaging
van de frequentie is niet aan de orde, vooral omdat het huidige toezicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 053, nr. 37

4

nog onvoldoende inzicht in de risico’s geeft. Ook ondersteunen wij de
aanbeveling dit toezicht minder te richten op controle en meer op
stimuleren. Bij een dergelijk vooral stimulerend bezoek in de toekomst
achten wij een jaarlijkse frequentie zinvol en niet belastend.
Burgerschapsvorming
De onderzoekers constateren over de invulling van burgerschap in de
jeugdverblijven dat daar door de meeste jeugdverblijven actief maar wel
op uiteenlopende wijze vorm aan wordt gegeven. De wet en het Besluit
jeugdverblijven laten ook bewust een ruime keuze aan mogelijkheden om
invulling te geven aan burgerschap. Het op enige wijze bevorderen van
burgerschap staat voorop in de wetteksten, niet een uitgewerkt curriculum. Gezien het karakter van de jeugdverblijven met voornamelijk een
vrijwillige inzet en beperkte tijd om vorm te geven aan burgerschap in den
brede maken een verdere aanscherping van de eisen op dit punt wellicht
te zwaar. Bovendien gaan alle jongeren op de jeugdverblijven naar een
vorm van regulier onderwijs waar invulling wordt gegeven aan burgerschap. De suggestie van de onderzoekers om landelijk met de betrokken
partijen een aantal thema’s te distilleren die aan de orde zouden moeten
komen in burgerschapsactiviteiten, zullen wij bespreken in de landelijke
werkgroep jeugdverblijven.
Dialoog
De onderzoekers concluderen dat het tweede bedoelde effect van de wet,
namelijk de dialoog tussen gemeente en jeugdverblijf bevorderen, nog
slechts in beperkte mate tot resultaat heeft geleid. Wij hebben dit deels
ook kunnen constateren door het niet deelnemen van een aantal
gemeenten aan de landelijke werkgroep.
Wij zullen de wenselijkheid van regulier overleg met jeugdverblijven
onder de aandacht brengen bij gemeenten en hen ook actief uitnodigen
om deel te nemen aan de landelijke werkgroep Jeugdverblijven.
Definitie
De onduidelijkheden rond de definitie van het begrip jeugdverblijven
zullen wij met de betrokken partijen in de landelijke werkgroep jeugdverblijven gaan bespreken.
Conclusie en vervolg proces
De onderzoekers concluderen dat de jeugdverblijven voldoen aan de
wettelijke voorschriften. Daarmee wordt de veiligheid van de aldaar
verblijvende kinderen vergroot. De transparantie is toegenomen en het
onderling vertrouwen tussen gemeenten, jeugdverblijven en toezicht is
gegroeid.
Tegelijkertijd constateren de onderzoekers dat er in veel gevallen nog
onvoldoende zicht is op de pedagogische praktijk in de jeugdverblijven.
Ook de dialoog tussen jeugdverblijven en gemeenten is nog niet
voldoende op gang gekomen.
Samenvattend gaan wij aan de slag met de volgende punten en zullen wij
deze gaan bespreken met de betrokken partijen in de landelijke werkgroep
Jeugdverblijven:
• begripsbepaling jeugdverblijven,
• de wijze van toezicht van louter controlerend naar meer stimulerend,
• de wijze van aankondiging van bezoeken en het observeren van
activiteiten in de praktijk,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 053, nr. 37

5

•
•
•

het formuleren van indicatoren voor een goed pedagogisch klimaat in
concrete observeerbare gedragstermen,
invulling van het onderdeel burgerschap,
het versterken van de dialoog tussen jeugdverblijf en gemeente.

Wij zullen uw Kamer hierover begin 2020 informeren.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 053, nr. 37

6