Vergelijking van meetcampagnes naar
schadelijke gassen in importcontainers

RIVM Briefrapport 609021103/2011

RIVM Rapport 609021103

Colofon

© RIVM 2011
Delen uit deze publicatie mogen worden overgenomen op voorwaarde van
bronvermelding: 'Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), de titel
van de publicatie en het jaar van uitgave'.

G.M. de Groot
E. Schols

Contact:
Matthijs de Groot
matthijs.de.groot@rivm.nl

Dit onderzoek werd verricht in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en
Milieu, directie Risicobeleid, in het kader van project M/609021 - Ondersteuning
handhaving VROM-Inspectie.

Pagina 3 van 30

RIVM Rapport 609021103

Rapport in het kort

Vergelijking van meetcampagnes naar schadelijke gassen in
importcontainers
Er zijn sinds 2002 diverse meetcampagnes en controles uitgevoerd naar
schadelijke gassen in importcontainers. De resultaten van deze meetcampagnes
laten, op het eerste oog, uiteenlopende resultaten zien voor wat betreft het
percentage containers dat met hoge concentraties schadelijke gassen via de
havens van met name Rotterdam en Amsterdam Nederland binnenkomt. Uit een
nadere analyse blijkt dat de gerapporteerde resultaten niet zondermeer met
elkaar vergeleken kunnen worden. Dit komt omdat de meetcampagnes op
belangrijke aspecten van elkaar verschillen, zoals de manier waarop containers
zijn geselecteerd, de gebruikte meetmethoden, de arbogrenswaarden waaraan is
getoetst en de wijze waarop er onderscheid is gemaakt tussen gegaste
containers en containers met producten waaruit schadelijke stoffen uitdampen.
Indien er rekening wordt gehouden met deze verschillen, blijkt dat er tussen de
meeste meetcampagnes geen groot verschil bestaat in het percentage
importcontainers dat concentraties gassingsmiddelen bevat boven de
arbogrenswaarden.
Geconcludeerd kan worden dat in de afgelopen jaren circa 1,5 tot 5% van de
containers de gassingsmiddelen methylbromide, fosfine en chloorpicrine in
concentraties boven de arbogrenswaarden bevatte. Volgens de rapportage over
TegenGas 2008/2009 gaat het in circa eenderde van de gevallen waarin deze
stoffen in concentraties boven de arbogrenswaarden zijn aangetroffen, niet om
actief gegaste containers.
Daarnaast bevatte in de afgelopen jaren circa 5 tot 8% van de containers de
stoffen 1,2-dichloorethaan, benzeen en tolueen in concentraties boven de
arbogrenswaarden. Voor formaldehyde is vanwege onvoldoende betrouwbare
metingen en uiteenlopende resultaten, geen nauwkeurige schatting te geven.
Indien formaldehyde buiten beschouwing wordt gelaten, blijkt dat de afgelopen
jaren in totaal circa 7 tot 11% van de containers schadelijke gassen in
concentraties boven arbogrenswaarden bevatte.

Trefwoorden:
gegaste containers, containergassingen, gassingsmiddelen, fumiganten,
bestrijdingsmiddelen

Pagina 5 van 30

RIVM Rapport 609021103

Inhoud

1

Achtergrond en vraagstelling—9

2
2.1

Werkwijze—10
Leeswijzer—10

3
3.1
3.2
3.3
3.4

Toelichting relevante begrippen—11
Gassingsmiddelen / bestrijdingsmiddelen en uitdampingsproducten—11
Arbogrenswaarden—11
Monstername en metingen—12
Seizoen—12

4
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.5.1
4.5.2
4.6
4.7
4.8

Meta-analyse—13
Vergelijking percentages TegenGas 2009 en meetcampagne VROMInspectie/RIVM 2002—13
Selectie van containers—13
Onderzoeksperiode / seizoen—14
Onderzochte stoffen—14
Gebruikte meetmethoden—15
Formaldehyde—15
Overige stoffen—15
Verschillen in gehanteerde arbogrenswaarden—15
Onderscheid tussen gegast en uitdamping—16
Vergelijking meetresultaten per stof—16

5

Conclusies—18
Referenties—21
Bijlage 1

Uitgevoerde meetcampagnes—22

Bijlage 2

Arbogrenswaarden—30

Pagina 7 van 30

RIVM Rapport 609021103

1

Achtergrond en vraagstelling

Naar aanleiding van een aantal ernstige incidenten, waarbij medewerkers zonder
beschermingsmiddelen importcontainers hebben geopend met hoge
concentraties gassingsmiddelen, is er ook in de Tweede Kamer de laatste jaren
veel aandacht voor het verantwoord omgaan met gegaste containers. Er zijn,
mede op aandringen van de Tweede Kamer, verschillende meetcampagnes
uitgevoerd naar schadelijke gassen in importcontainers.
In de algemene overleggen (AO’s) en moties over dit onderwerp is regelmatig
verwezen naar de rapportages over de verschillende meetcampagnes. Zo is er
onder andere een vergelijking gemaakt tussen de resultaten van een
meetcampagne van de VROM-Inspectie/RIVM en de meetcampagne van de
samenwerkende inspecties (actie TegenGas 2009). Hierbij is de vraag gerezen
hoe het mogelijk is dat bij de gerichte controle in de actie Tegengas 2009, 2%
gegaste containers is aangetroffen, terwijl in een eerdere meetcampagne van de
VROM-Inspectie en het RIVM is geconstateerd dat minstens 21% van de
containers is gegast. De voormalige minister van VROM heeft de Tweede Kamer
op 8 april 2010 toegezegd dat het RIVM zal onderzoeken wat de verklaring zou
kunnen zijn van dit verschil (Overheid.nl, 2010). De Tweede Kamer heeft op 22
april 2010 opnieuw een motie van Poppe en Boelhouwer aangenomen, waarin
wordt geconstateerd dat “bij het uitvoeren van de motie Poppe/Boelhouwer het
aantal gegaste containers aanmerkelijk lager lag dan hetgeen op basis van
eerder onderzoek mocht worden verwacht”. In de motie wordt de regering
daarom verzocht “een selectiemethode toe te passen waardoor de pakkans zo
groot mogelijk wordt” (Sdu, 2010).
Het voorliggende rapport gaat in op de verklaring van de verschillende
percentages gegaste containers die uit de meetcampagnes naar voren komen.
Meer specifiek gaat het om de vragen:
1. Wat was in de afgelopen jaren het percentage containers dat gassen
bevatte boven de grenswaarden voor arbeidsomstandigheden? En wat
waren deze percentages uitgesplitst naar actief gegast en uitdampend?
2. Welke selectiemethode werd toegepast voor de te meten containers?
3. Op welke wijze is het onderscheid tussen gegast en uitdampend
gemaakt, en is dat in de diverse jaren op dezelfde wijze gedaan?
4. Is het mogelijk om een schatting te maken van de huidige percentages
containers dat schadelijke gassen bevat boven grenswaarden voor
arbeidsomstandigheden?
Om deze vragen te beantwoorden worden in dit rapport de verschillende meetcampagnes die er de afgelopen jaren zijn uitgevoerd met elkaar vergeleken op:
•
de selectiemethode van containers;
•
de onderzoeksperiode en het seizoen waarin de meetcampagne heeft
plaatsgevonden;
•
de gebruikte meetmethoden;
•
de stoffen die zijn gemeten en gerapporteerd;
•
de wijze waarin er onderscheid is gemaakt tussen gegast en
uitdampend, en
•
de grenswaarden waaraan is getoetst.

Pagina 9 van 30

RIVM Rapport 609021103

2

Werkwijze

In dit rapport zijn de verschillende meetcampagnes die tussen 2002 en 2009 in
Nederland en Duitsland zijn uitgevoerd, met elkaar vergeleken. De uitgevoerde
meetcampagnes zijn:
1. Onderzoek van de VROM-Inspectie en het RIVM in 2002 naar
gassingsmiddelen in ruim driehonderd importcontainers. De resultaten
staan in een RIVM-rapport uit 2003 (Knol, 2003).
2. Jaarlijkse metingen van importcontainers op schadelijke gassen door de
VROM-Inspectie, in de periode 2003-2006. De resultaten van de door
het RIVM uitgevoerde analyses zijn samengevat in een rapportage van
het RIVM uit 2007 (‘Trendanalyse’; De Groot, 2007).
3. Onderzoek naar schadelijke stoffen in ruim tweeduizend
importcontainers in de haven van Hamburg in 2006, door het Duitse
Institut für Arbeitsmedizin (Baur et al., 2007).
4. Controle van ruim driehonderd containers op schadelijke gassen door de
VROM-Inspectie in 2007 ('Steekproef'; VROM-Inspectie, 2007).
5. De actie TegenGas 2008-2009. Het betreft de uitvoering van de motie
Poppe/ Boelhouwer I door de samenwerkende inspecties (controle van
ruim duizend containers). Rapportage: VROM-Inspectie, 2010.
Dit rapport is hoofdzakelijk gebaseerd op de rapportages over de
meetcampages. Van bovenstaande meetcampagnes waren van nummer 1, 2 en
4 ook de laboratorium-analyseresultaten per container beschikbaar voor dit
vergelijkingsonderzoek.

2.1

Leeswijzer
In hoofdstuk 3 worden kort de belangrijkste begrippen toegelicht.
In hoofdstuk 4 (de meta-analyse) is onderzocht in hoeverre de, op het eerste
oog, uiteenlopende resultaten van de meetcampagnes (samengevat in Bijlage
1), verklaard kunnen worden door verschillen in:
•
de selectiemethode van containers;
•
de onderzoeksperiode en het seizoen waarin de meetcampagne heeft
plaatsgevonden;
•
de gebruikte meetmethoden;
•
de gassen die zijn gemeten en gerapporteerd;
•
de wijze waarin er onderscheid is gemaakt tussen gegast en
uitdampend, en
•
de grenswaarden waaraan is getoetst.
Tevens is een vergelijking gemaakt van de resultaten van de meetcampagnes
waarbij waar mogelijk gecorrigeerd is voor verschillen in bovengenoemde
aspecten.
Hoofdstuk 5 bevat de conclusies en antwoorden op de onderzoeksvragen.

Pagina 10 van 30

RIVM Rapport 609021103

3

Toelichting relevante begrippen

3.1

Gassingsmiddelen / bestrijdingsmiddelen en uitdampingsproducten
Schadelijke gassen in containers kunnen enerzijds het gevolg zijn van het feit
dat containers actief gegast zijn met een bestrijdingsmiddel tegen ongedierte,
en anderzijds het gevolg van uitdamping van vluchtige stoffen uit producten,
zoals bijvoorbeeld oplosmiddelen uit in het product gebruikte lijm of verf.
Stoffen waarvan het bekend is dat ze als gassings- / bestrijdingsmiddel in
containers kunnen worden gebruikt zijn:
•
Methylbromide (vaak in combinatie met chloorpicrine);
•
Chloorpicrine (bijna altijd in combinatie met methylbromide);
•
Fosfine;
•
Sulfurylfluoride.
Dit neemt niet weg dat, indien deze stoffen worden aangetroffen in containers,
deze containers niet altijd als gegast worden beschouwd (zie paragraaf 4.7).
1,2-Dichloorethaan wordt ook geregeld aangetroffen in containers. Het is een
stof die kan uitdampen uit producten, maar mogelijk ook gebruikt wordt als
gassingsmiddel. Het niet bekend in welke verhouding de stof in containers
voorkomt als gassingsmiddel of als uitdampende stof.
Formaldehyde kan ook gebruikt worden als gassingsmiddel, maar in de meeste
onderzoeken wordt aangenomen dat formaldehyde in containers doorgaans
afkomstig is uit de producten (uitdamping).
Andere stoffen die soms worden aangetroffen, en mogelijk als gassingsmiddel
zijn gebruikt, zijn ethyleenoxide, koolstofdisulfide/ zwavelkoolstof,
carbonylsulfide en waterstofcyanide (blauwzuur).
Naast bovengenoemde stoffen worden ook geregeld benzeen en tolueen in
concentraties boven de arbogrenswaarden gemeten in containers. Dit zijn geen
gassingsmiddelen, maar stoffen die uitdampen uit de producten. Naast benzeen
en tolueen worden incidenteel ook andere koolwaterstoffen, zoals xyleen en
styreen, en gechloreerde koolwaterstoffen, zoals chloormethaan en
tetrachloormethaan, in concentraties boven de arbogrenswaarden aangetroffen.
Verder worden nog verscheidene stoffen in concentraties beneden de
arbogrenswaarden gerapporteerd, zoals diverse aromaten, acrylonitril,
aldehyden, ketonen, carbonzuren, ftalaten, alcoholen, ethers, esters, thiolen en
CFK’s.
Doordat een aantal stoffen niet eenduidig is aan te merken als ófwel een
gassingsmiddel / bestrijdingsmiddel, ófwel als een stof die kan uitdampen uit
producten, verschilt de manier waarop in onderzoeken onderscheid wordt
gemaakt tussen ‘gegast’ en ‘uitdamping’.

3.2

Arbogrenswaarden
Om te bepalen of concentraties gassen in containers mogelijk risico’s met zich
mee brengen, worden de meetresultaten doorgaans getoetst aan grenswaarden
voor arbeidsomstandigheden. In Nederland waren dit tot 2007 de MAC-waarden.
Deze zijn per 1 januari 2007 afgeschaft. Voor een aantal stoffen geldt sindsdien
een wettelijke grenswaarde voor arbeidsomstandigheden. De wettelijke
Pagina 11 van 30

RIVM Rapport 609021103

grenswaarde is doorgaans gelijk aan de MAC-waarde die tot 1 januari 2007 van
kracht was.
Tussen 2002 en 2009 zijn in Nederland de grenswaarden voor fosfine en
formaldehyde aangescherpt; die van formaldehyde zelfs met een factor tien.
In dit rapport worden ook de resultaten van een Duits onderzoek besproken,
waarin de meetresultaten zijn getoetst aan Duitse arbogrenswaarden. Deze
grenswaarden verschillen voor een aantal stoffen van de Nederlandse
grenswaarden.
Voor alle grenswaarden geldt dat doorgaans de grenswaarde voor de 8-uurtijdgemiddelde concentratie wordt gebruikt, en niet de norm voor de 15-minuten
gemiddelde concentratie.
In Bijlage 2 is voor de stoffen die in de vergelijking in dit rapport zijn
meegenomen, een overzicht opgenomen van de arbogrenswaarden, die in de
verschillende meetcampagnes zijn gebruikt.
3.3

Monstername en metingen
Doorgaans wordt er bij metingen van gassen in containers eerst met
veldmeetapparatuur gemeten. Dit zijn indicatieve metingen, met een relatief
grote kans op vals-positieve en vals-negatieve resultaten. Vals-positief wil
zeggen dat het veldmeetapparaat aangeeft dat de stof boven een bepaalde
concentratie aanwezig is terwijl dat niet het geval is; vals-negatief betekent dat
de veldmeetapparatuur niet aangeeft dat een stof boven een bepaalde
concentratie aanwezig is terwijl dat wel het geval is. De kans op vals-positieve
en vals-negatieve resultaten verschilt per stof en de gebruikte
veldmeetapparatuur. Bepaalde veldmeetapparaten zijn geschikt voor één
specifieke stof, andere voor een bepaald type stoffen. Doorgaans is een
veldmeetmethode niet geschikt voor het meten van alle relevante stoffen.
Ten behoeve van een nauwkeurige bepaling van de concentratie gassen in een
container, worden er doorgaans een of meerdere luchtmonsters genomen, die in
een laboratorium worden geanalyseerd. De monstername- en analysemethode
verschilt per soort stof. Zo dienen formaldehyde en andere aldehyden op een
andere manier bemonsterd te worden dan andere vluchtige organische stoffen.
Een belangrijk aspect bij de uitgevoerde meetcampagnes is het feit of alleen de
containers waarbij de veldmeting positief was, nader worden onderzocht met
behulp van laboratoriumanalyse, of dat alle containers met behulp van
laboratoriumanalyse worden onderzocht. In het eerste geval blijven de valsnegatieve veldmetingen namelijk buiten beeld, dat tot een onderschatting van
de feitelijke situatie leidt.

3.4

Seizoen
Met name voor stoffen die uit de producten uitdampen, geldt dat het seizoen
waarin de metingen worden uitgevoerd, waarschijnlijk van invloed is op de
resultaten. Verondersteld mag worden dat bij hoge temperaturen er meer
uitdamping van vluchtige stoffen, zoals oplosmiddelen, uit de producten
plaatsvindt dan bij lage temperaturen.
Daarnaast zal de invoer van bepaalde producten mogelijk seizoensafhankelijk
zijn, bijvoorbeeld die van kerstartikelen of bepaalde voedingsmiddelen.

Pagina 12 van 30

RIVM Rapport 609021103

4

Meta-analyse

In dit hoofdstuk is onderzocht in hoeverre de verschillen in gerapporteerde
percentages containers met schadelijke gassen, verklaard kunnen worden door
verschillen in onder meer selectie van containers, meetmethoden en
onderzochte stoffen, en het onderscheid gegast en uitdampend.
Aan het eind van het hoofdstuk wordt een overzicht van de meetresultaten
gegeven, waarbij de uitkomsten van de verschillende meetcampagnes indien
mogelijk gecorrigeerd zijn voor de verschillen in de arbogrenswaarden waaraan
is getoetst en de wijze waarin het onderscheid gegast / uitdampend is gemaakt.

4.1

Vergelijking percentages TegenGas 2009 en meetcampagne VROMInspectie/RIVM 2002
Onder andere in de motie Poppe/Boelhouwer van 22 april 2010, wordt een
vergelijking gemaakt tussen de 21% gegaste containers, zoals genoemd in
RIVM-rapporten uit 2003 en 2005, en de 2% gegaste containers die in de actie
TegenGas 2009 is aangetroffen (Sdu, 2010). De 21% die in de RIVM-rapporten
uit 2003 en 2005 wordt genoemd, heeft betrekking op de meetcampagne van de
VROM-Inspectie en het RIVM uit 2002. Deze 21% heeft bovendien betrekking op
het percentage containers waarin schadelijke stoffen zijn gemeten boven de
detectiegrens, terwijl de 2% uit de actie TegenGas 2009, betrekking heeft op
actief gegaste containers met concentraties schadelijke stoffen boven de
arbogrenswaarden (Knol, 2003; Knol et al., 2005; VROM-Inspectie, 2010).
Van de 21% in 2002, lag 5% boven de arbogrenswaarden, waarvan bovendien
een gedeelte formaldehyde betrof.
Overige verklaringen voor deze en andere verschillen in gerapporteerde
percentages staan in de volgende paragrafen.

4.2

Selectie van containers
De manier waarop de containers in de verschillende meetcampages zijn
geselecteerd, verschilt. In twee meetcampagnes, te weten die in 2002 van de
VROM-Inspectie en het RIVM, en die in 2006 in de haven van Hamburg, zijn de
containers volgens de rapportages aselect geselecteerd. Uit deze onderzoeken
blijkt dat bij alle soorten ladingen containers met hoge concentraties schadelijke
gassen voorkomen, doch vaker in containers met voedingsmiddelen, textiel en
schoenen.
In de meetcampagnes van de VROM-Inspectie in de periode 2003-2006, zijn
jaarlijks 200 à 300 containers door de VROM-Inspectie gecontroleerd (VROMInspectie, 2007). Hiervan zijn jaarlijks tussen de 46 en 84 luchtmonsters ter
analyse aangeboden aan het RIVM (De Groot, 2007). Hoe binnen de 200 à 300
gecontroleerde containers de selectie heeft plaatsgevonden van de 46 à 84
containers waarvan een luchtmonster aan het RIVM is aangeboden, is niet
duidelijk. De gerapporteerde percentages hebben betrekking op de 46 à 84
containers die in deze periode jaarlijks door het RIVM zijn geanalyseerd. De
gerapporteerde percentages containers met stoffen boven de arbogrenswaarden
liggen beduidend hoger dan in de overige meetcampagnes.

Pagina 13 van 30

RIVM Rapport 609021103

Bij de meetcampagne in 2007 en de actie TegenGas 2008/2009, zijn selectief
containers gecontroleerd, gericht op containers met een grote kans op risicovolle
concentraties schadelijke stoffen. Het resultaat hiervan zien we met name terug
bij het VROM-onderzoek uit 2007. Hier heeft de gerichte controle van ruim
twintig containers met cacaoboter, die bijna allemaal concentraties
methylbromide boven de arbogrenswaarde bevatten, geleid tot een relatief hoog
percentage containers met methylbromide boven de arbogrenswaarde, namelijk
6,6%. Zonder de containers met cacaoboter zou het percentage containers met
methylbromide boven de arbogrenswaarde, geen 6,6 maar 0,7% bedragen.
Indien de containers met cacaoboter buiten beschouwing worden gelaten, zien
we geen duidelijk effect meer van de gerichte selectiemethode ten opzichte van
de meetcampagnes uit 2002 en 2006 (Hamburg) waarin aselect containers zijn
geselecteerd.
De resultaten van de actie Tegengas 2008/2009, wijken niet sterk af van de
resultaten van de meetcampagnes uit 2002, 2006 (Hamburg) en 2007, indien
we bij deze laatste meetcampagne de containers met cacaoboter buiten
beschouwing laten. Dit geldt overigens niet voor formaldehyde: de rapportage
over TegenGas 2008/2009 geeft een laag percentage van 0,7% boven de
arbogrenswaarde.

4.3

Onderzoeksperiode / seizoen
Wat betreft de gassingsmiddelen methylbromide, fosfine en chloorpicrine en 1,2dichloorethaan, is er géén seizoensinvloed zichtbaar.
Voor de uitdampende stoffen waaronder formaldehyde en benzeen is dit
mogelijk wel het geval. In het Duitse onderzoek, dat in de zomermaanden is
uitgevoerd, zijn voor formaldehyde en benzeen hogere percentages gevonden
dan in de overige meetcampagnes. Voor formaldehyde geldt echter dat dit
mogelijk (mede) wordt veroorzaakt door het feit dat formaldehyde in de
verschillende meetcampagnes niet op een eenduidige manier is gemeten.
In de actie TegenGas 2008/2009, is in de eerste onderzoeksperiode (oktober
t/m maart) een lager percentage (6,3%) containers aangetroffen met
uitdampende stoffen boven de arbogrenswaarden, dan in de tweede
onderzoeksperiode (april t/m september), namelijk 10,6% (VROM-Inspectie,
2009b, 2010). Mogelijk is dit verschil veroorzaakt doordat bij hogere
buitentemperaturen, er meer uitdamping van vluchtige stoffen uit producten in
containers plaatsvindt.

4.4

Onderzochte stoffen
De onderzochte stoffen verschillen per meetcampagne. Dit heeft effect op het
percentage risicocontainers dat hiervan wordt afgeleid. Bij de meetcampagne in
2002, is alleen over methylbromide, fosfine, sulfurylfluoride en formaldehyde
gerapporteerd. Chloorpicrine, 1,2-dichloorethaan, benzeen en tolueen zijn niet
onderzocht en/of gerapporteerd. Daarentegen is bij het bepalen van het
percentage ‘risicocontainers’ in deze meetcampagne, in tegenstelling tot de
andere meetcampagnes, ook het explosiegevaar en het zuurstof-, kooldioxideen koolmonoxidegehalte meegenomen. Het percentage van 20% risicocontainers
dat hiervan is afgeleid, kan daarom niet vergeleken worden met gerapporteerde
percentages risicocontainers in andere meetcampagnes. Zonder deze laatst
genoemde parameters en stoffen, bedroeg het percentage risicocontainers geen
20, maar 5%.
In de meetcampagne 2003-2006 is formaldehyde niet onderzocht.
Pagina 14 van 30

RIVM Rapport 609021103

4.5

Gebruikte meetmethoden

4.5.1

Formaldehyde
Met name voor formaldehyde geldt dat de gebruikte meetmethoden verschillen
per meetcampagne. Dit is relevant, omdat een nauwkeurige bepaling van de
concentratie formaldehyde een andere meetmethode vereist dan de overige
stoffen.
In de meetcampagne in 2002 bleek uit de aanvullende laboratoriumanalyse, dat
de gebruikte veldmeetapparatuur voor formaldehyde in 80% van de gevallen
vals-positief, en in 13% van de metingen vals-negatief was (Knol, 2003).
Aanvullend op deze veldmetingen voor formaldehyde is in de meetcampagne in
2002, een aparte bemonstering- en laboratoriumanalyse voor formaldehyde
gebruikt (bemonstering met behulp van DNPH1-cartridges, gevolgd door HPLCUV2-analyse).
In het Duitse onderzoek is formaldehyde met SIFT-MS3 gemeten. In deze
meetcampagne ligt het percentage containers met formaldehyde-concentraties
boven de arbogrenswaarden, hoger dan in de andere meetcampagnes (zeker
indien aan de huidige Nederlandse arbogrenswaarde wordt getoetst).
In het onderzoek van de VROM-Inspectie in 2007 is formaldehyde alleen met
veldmeetapparatuur gemeten. Bij de helft van de containers waarin met
veldmeetapparatuur formaldehyde werd gemeten boven de arbogrenswaarde, is
door de inspectie “besloten dat er geen twijfel over de veldmeting bestond”. Hoe
men tot dit oordeel is gekomen is niet duidelijk.
In TegenGas is formaldehyde alleen met veldmeetapparatuur gemeten. Dat er
desondanks juist een zeer laag percentage (0,7%) containers met
formaldehyde-concentraties boven de arbogrenswaarde is gemeten, komt
volgens de VROM-Inspectie door het feit dat formaldehyde pas aan het eind van
de meetcampagne structureel door de inspecties is gemeten.
De uiteenlopende resultaten voor formaldehyde zijn erg bepalend voor de
gerapporteerde totale percentages containers met schadelijke gassen boven de
arbogrenswaarden.

4.5.2

Overige stoffen
In de meetcampagne in 2002 is fosfine alleen gemeten met behulp van
veldmeetapparatuur. In de rapportage zijn alleen positieve veldmetingen in
combinatie met zichtbare resten verpakkingsmateriaal van fosfinevormende
bestrijdingsmiddelen meegeteld.
Voor de overige stoffen geldt dat deze in alle gevallen met GC-MS zijn
geanalyseerd.

4.6

Verschillen in gehanteerde arbogrenswaarden
De arbogrenswaarden waaraan de meetresultaten zijn getoetst, verschillen per
meetcampagne. Dit heeft twee redenen. Ten eerste zijn in de afgelopen jaren in
Nederland de arbogrenswaarden voor fosfine en met name voor formaldehyde
aangescherpt. Ten tweede gelden er in Duitsland andere arbogrenswaarden.
Voor een overzicht van de arbogrenswaarden waaraan in de verschillende
meetcampagnes is getoetst wordt verwezen naar Bijlage 2.

1

2,4-Dinitrophenylhydrazine
High-Pressure Liquid Chromatography with UV-Detector
3
Selected Ion Flow Tube Mass Spectrometer
2

Pagina 15 van 30

RIVM Rapport 609021103

Dit verschil in arbogrenswaarden blijkt zeer relevant. Zo bedroeg het percentage
containers met formaldehyde-concentraties boven de toenmalige MAC-waarde
1% in de RIVM-VI-meetcampagne in 2002. Indien aan de huidige, 10 maal
strengere arbogrenswaarde wordt getoetst, bedraagt dit percentage containers
circa 12,5%.
De Duitse arbogrenswaarden voor methylbromide, 1,2-dichloorethaan en
formaldehyde, waarin in de Duitse meetcampagne is getoetst, zijn hoger
(minder streng) dan de huidige Nederlandse arbogrenswaarden. Indien in de
Duitse meetcampagne aan de huidige Nederlandse arbogrenswaarde wordt
getoetst, dan zou het percentage containers met formaldehydeconcentraties
boven de arbogrenswaarde geen 10,3% maar circa 20% bedragen.

4.7

Onderscheid tussen gegast en uitdamping
De wijze waarin de schadelijke gassen in containers worden beschouwd als ofwel
afkomstig van gassingsmiddelen, ofwel afkomstig uit de containerlading
(uitdamping), verschilt per meetcampagne. Zo zijn in de meetcampagne in
2002, nog alle containers met formaldehyde beschouwd als gegast.
Tegenwoordig gaat men ervan uit dat formaldehyde met name afkomstig is uit
de productlading. Indien bij de meetresultaten uit 2002 containers met
formaldehyde niet als gegast worden beschouwd, dan zijn niet 21%, maar 8%
van de containers gegast, waarvan niet 5%, maar circa 4% boven de
arbogrenswaarden.
Containers met concentraties methylbromide, fosfine en chloorpicrine boven de
arbogrenswaarden, zijn in de meeste meetcampagnes beschouwd als actief
gegast. In TegenGas 2008/2009, wordt echter minstens 35% van de containers
(9 van de 26) waarin methylbromide, fosfine en chloorpicrine boven de
arbogrenswaarden zijn gemeten, tot uitdamping gerekend. Zouden alle 26
containers met deze drie stoffen als gegast worden beschouwd, dan zou het
percentage gegaste containers met concentraties gassingsmiddelen boven de
arbogrenswaarden, geen 1,6 maar 2,5% bedragen (die paragraaf 4.8).

4.8

Vergelijking meetresultaten per stof
Tabel 1 bevat voor zover mogelijk een vergelijking van de meetresultaten van
de verschillende meetcampagnes per stof. Hierbij zijn alle meetresultaten
getoetst aan de dezelfde arbogrenswaarden (de huidige Nederlandse
arbogrenswaarden, of indien niet beschikbaar, aan de meest recente MACwaarden). Tevens is het onderscheid ‘gassingsmiddel’, ‘gassingsmiddel of
uitdamping’ en ‘uitdamping’ bij alle meetcampagnes op dezelfde manier
gemaakt, namelijk enkel op basis van de stof.
De meetcampagne 2003-2006 is in deze vergelijking buiten beschouwing
gelaten, vanwege de onduidelijke wijze waarop de selectie van containers
waarvan een luchtmonster is geanalyseerd heeft plaatsgevonden, en de mogelijk
grote invloed hiervan op de percentages (zie paragraaf 4.2). Daarnaast zijn voor
wat betreft 2007 de speciaal geselecteerde containers met cacaoboter, die het
beeld sterk vertekenen, buiten beschouwing gelaten.
De formaldehydemetingen uit 2007 en 2008/2009 zijn buiten beschouwing
gelaten omdat er geen betrouwbare laboratoriumanalyses hebben
plaatsgevonden.
Opgemerkt moet worden dat in containers soms meerdere stoffen boven de
arbogrenswaarden voorkomen, vandaar dat de som van de percentages van de
afzonderlijke stoffen niet overeenkomt met het totaal.
Pagina 16 van 30

RIVM Rapport 609021103

Tabel 1 Percentages containers met stoffen boven huidige Nederlandse
arbogrenswaarden, met eenduidige indeling tussen gassingsmiddel,
gassingsmiddel of uitdamping, en uitdamping.
2002
(VI/RIVM)

2006
(Hamburg)

2007
(VI)1

Methylbromide

2,3%

0,6%

0,7%1

1,3%

Fosfine

≥ 2%

1,3%

0,6%

0,9%

Chloorpicrine

n.g2

1,3%

0,6%

0,2%

Sulfurylfluoride

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

n.g.2

± 1,5%

2,5%

1,6%

12,5%

± 20%

b.b.3

b.b.3

Benzeen

n.g.2

6,2%

2,5%

2,1%

Tolueen

n.g.2

n.g.2

0,3%

3,3%

Totaal gassingsmiddelen
(methylbromide, fosfine, chloorpicrine)

≥ 4,3%

± 3%

± 1,8%1

2,5%

Totaal overige stoffen, excl.
formaldehyde

n.t.b.4

± 7,5%

± 5,5%

± 7%

Totaal gassingsmiddelen + uitdamping,
excl. formaldehyde

n.t.b.4

± 8-11%

±7,5%1

± 9,5%

Gassingsmiddelen

Gassingsm. óf 1,2-dichloorethaan
uitdamping
Formaldehyde
Uitdamping

2008/2009
(TegenGas)

1 exclusief containers met cacaoboter.
2 niet gemeten en/of gerapporteerd.
3 buiten beschouwing gelaten omdat er geen betrouwbare laboratoriumanalyse heeft plaatsgevonden.
4 niet te bepalen wegens ontbrekende stoffen.

Uit Tabel 1 blijkt dat de verschillen in percentages tussen de meetcampagnes
beperkt zijn, indien rekening wordt gehouden met verschillen in
arbogrenswaarden waarin is getoetst, de wijze waarin het onderscheid gegast
versus uitdamping is gemaakt, meetmethoden, en de wijze waarop containers
zijn geselecteerd.

Pagina 17 van 30

RIVM Rapport 609021103

5

Conclusies

1.

Wat was in de afgelopen jaren het percentage containers dat
gassen bevatte boven de grenswaarden voor
arbeidsomstandigheden, uitgesplitst naar actief gegast en
uitdampend?

De gerapporteerde percentages containers met schadelijke gassen boven de
arbogrenswaarden, lopen in de verschillende meetcampagnes die er de laatste
jaren zijn uitgevoerd, sterk uiteen. Deze uiteenlopende percentages blijken
grotendeels te worden veroorzaakt door verschillen in:
•
de wijze waarop de gecontroleerde containers zijn geselecteerd;
•
de meetmethoden die zijn gebruikt voor formaldehyde;
•
de arbogrenswaarden waaraan al dan niet is getoetst;
•
de wijze waarop het onderscheid tussen gegast en uitdampend is
gemaakt.
De gerapporteerde percentages zijn dan ook niet met elkaar te vergelijken,
zonder rekening te houden met deze verschillen. Zo gaat de vergelijking die in
de motie Poppe/Boelhouwer wordt gemaakt, tussen de 21% gegaste containers
zoals genoemd in RIVM-rapporten uit 2003 en 2005, en de 2% gegaste
containers die in de rapportage TegenGas 2008/2009 wordt genoemd, mank.
De 21% heeft immers betrekking op containers waarin schadelijke stoffen zijn
gemeten boven de detectiegrens, terwijl de 2% uit de actie TegenGas2008/
2009, betrekking heeft op actief gegaste containers met concentraties
schadelijke stoffen boven de arbogrenswaarden. Van de genoemde 21%, lag
5% boven de arbogrenswaarden.
Indien rekening wordt gehouden met bovengenoemde verschillen, zijn de
verschillen tussen de meetcampagnes beperkt (zie bij punt 4 voor een
bandbreedte van de percentages).

2.

Welke selectiemethode werd toegepast voor de te meten
containers?

De manier waarop de containers in de verschillende meetcampages zijn
geselecteerd, verschilt. In twee meetcampagnes, te weten die in 2002 en die in
2006 in de haven van Hamburg, zijn de containers volgens de rapportages
aselect geselecteerd. Uit deze onderzoeken blijkt dat bij alle soorten ladingen
containers met hoge concentraties schadelijke gassen voorkomen, doch vaker in
containers met voedingsmiddelen, textiel en schoenen.
In de meetcampagnes van de VROM-Inspectie in de periode 2003-2006, zijn van
de 200 à 300 containers die de VROM-Inspectie jaarlijks controleerde, jaarlijks
tussen de 46 en 84 luchtmonsters ter analyse aangeboden aan het RIVM. Hoe
binnen de 200 à 300 gecontroleerde containers de selectie heeft plaatsgevonden
van de 46 à 84 containers waarvan een luchtmonster aan het RIVM is
aangeboden, is niet duidelijk. De gerapporteerde percentages hebben betrekking
op de 46 à 84 containers die in deze periode jaarlijks door het RIVM zijn
geanalyseerd. De gerapporteerde percentages containers met stoffen boven de
arbogrenswaarden liggen beduidend hoger dan in de overige meetcampagnes.
Pagina 18 van 30

RIVM Rapport 609021103

Bij de meetcampagne in 2007 en de actie TegenGas 2008/2009, zijn selectief
containers gecontroleerd, gericht op containers met een grote kans op risicovolle
concentraties schadelijke stoffen. Het effect hiervan zien we met name terug bij
de meetcampagne in 2007. Hierbij zijn, na het aantreffen van een container met
cacaoboter met erg hoge concentraties methylbromide, gericht twintig
containers met cacaoboter gecontroleerd. Deze bleken vervolgens bijna allemaal
concentraties methylbromide boven de arbogrenswaarde te bevatten. Dit heeft
geleid tot een relatief hoog percentage containers met methylbromide boven de
arbogrenswaarde, namelijk 6,6%. Zonder de containers met cacaoboter zou in
deze meetcampagne het percentage containers met methylbromide boven de
arbogrenswaarde, geen 6,6% maar 0,7% bedragen.

3.

Op welke wijze is het onderscheid tussen gegast en uitdampend
gemaakt, en is dat in de diverse jaren op dezelfde wijze gedaan?

Het onderscheid tussen gegast en uitdampend is in de meetcampagnes
verschillend gemaakt. Containers met concentraties methylbromide, fosfine en
chloorpicrine boven de arbogrenswaarden zijn in de meeste meetcampagnes als
gegast beschouwd. In TegenGas 2008/2009 is echter niet alleen naar de stof
gekeken, maar ook naar onder meer de relatie tussen het aangetroffen gas en
de lading, afgeplakte ventilatieopeningen en verpakkingen van
bestrijdingsmiddelen in de container. Op basis hiervan is in TegenGas in 35%
van de gevallen waarin er concentraties methylbromide, fosfine en chloorpicrine
boven de arbogrenswaarden zijn gemeten, de container toch tot uitdamping
gerekend.
Formaldehyde is in de meetcampagne in 2002 nog in alle gevallen als
gassingsmiddel beschouwd, maar in de Duitse meetcampagne en TegenGas
geheel of grotendeels als uitdamping.
1,2-Dichloorethaan is in de meetcampagne 2003-2006 tot de gassingsmidddelen
gerekend, maar in TegenGas geheel of grotendeels tot uitdamping. In het Duitse
onderzoek wordt 1,2-dichloorethaan niet expliciet ingedeeld als gassingsmiddel
of uitdamping.
Benzeen en tolueen worden, indien gemeten, in alle meetcampagnes tot
uitdamping gerekend.

4.

Is het mogelijk om een schatting te maken van de huidige
percentages containers dat schadelijke gassen bevat boven
grenswaarden voor arbeidsomstandigheden?

Geconcludeerd kan worden dat in de afgelopen jaren circa 1,5 tot 5% van de
containers de gassingsmiddelen methylbromide, fosfine en chloorpicrine in
concentraties boven de arbogrenswaarden bevatte. Hierbij zijn in verband met
de vergelijkbaarheid van de verschillende meetcampagnes, deze stoffen
eenduidig als gassingsmiddel aangeduid. Volgens de rapportage over TegenGas
2008/2009 gaat het in circa eenderde van de gevallen waarin deze stoffen in
concentraties boven de arbogrenswaarden zijn aangetroffen, echter niet om
actief gegaste containers.
Daarnaast bevatte in de afgelopen jaren circa 5 tot 8% van de containers de
stoffen 1,2-dichloorethaan, benzeen en tolueen in concentraties boven de
arbogrenswaarden. Voor formaldehyde is vanwege onvoldoende betrouwbare
Pagina 19 van 30

RIVM Rapport 609021103

metingen en uiteenlopende resultaten, geen nauwkeurige schatting te geven.
Mogelijk ligt het percentage containers met formaldehydeconcentraties boven de
Nederlandse arbogrenswaarde in de orde van 10 – 20%, zo valt op te maken uit
de meetcampagne uit 2002 en de Duitse meetcampagne uit 2006.
Indien we formaldehyde buiten beschouwing laten, dan blijkt dat de afgelopen
jaren in totaal circa 7 tot 11% van de containers schadelijke gassen in
concentraties boven arbogrenswaarden bevatte. Inclusief formaldehyde ligt dit
percentage mogelijk een factor twee of meer hoger.

Tabel 2 Percentages containers met concentraties schadelijke gassen boven
arbogrenswaardes, in 2002-2009*.
Gassingsmiddel (methylbromide, fosfine, chloorpicrine)
Gassingsmiddel óf uitdampend

1,2-dichloorethaan
formaldehyde

± 1,5 – 5%
± 2%
?

Uitdampend (benzeen, tolueen)

±3 - 6%

Totaal exclusief formaldehyde

± 7 – 11%

* Voor formaldehyde is vanwege onvoldoende betrouwbare metingen en uiteenlopende resultaten,
geen nauwkeurige schatting te geven. De overige percentages zijn bepaald door de meetresultaten
te toetsen aan de huidige Nederlandse arbogrenswaarden. Tevens is op eenduidige wijze
onderscheid gemaakt tussen gegast en uitdampend, namelijk enkel op basis van de stof.
Daarnaast is de meetcampagne 2003-2006 buiten beschouwing gelaten, vanwege de onduidelijke
wijze waarop de selectie van containers waarvan een luchtmonster is geanalyseerd heeft
plaatsgevonden, en de mogelijk grote invloed hiervan op de percentages. Ook de speciaal
geselecteerde containers met cacaoboter in de meetcampagne van 2007 zijn vanwege het sterk
vertekenende beeld buiten beschouwing gelaten.

Pagina 20 van 30

RIVM Rapport 609021103

Referenties

Baur, X., T. Ollesch, B. Poschadel, L.T. Budnik, S. Finger, G. Matz (2007).
Begasungsmittelrückstände und toxische Industriechemikalien in ImportContainern. Ordinariat und Zentralinstitut für Arbeitsmedizin, Hamburg.
Baur, X., B. Poschadel, L.T. Budnik (2009). High frequency of fumigants and
other toxic gases in imported freight containers - an underestimated
occupational and community health risk. In: Occup Environ Med 2010 67:
207-2012. Originally published online October 26, 2009.
Groot, G.M. de (2007). Trendanalyse schadelijke gassen in containers. RIVM
rapport 609321001. RIVM, Bilthoven.
Knol-de Vos, T. (2003). Gasmetingen in importcontainers. Briefrapport 729/02
IEM. RIVM rapport 609021024. RIVM, Bilthoven.
Knol, T., M.H. Broekman, E.M. van Putten, J.W. Uiterwijk, M.R. Ramlal, H.J.T.
Bloemen (2005). Nalevering van bestrijdingsmiddelen uit
containergoederen. RIVM rapport 609021032/2005. RIVM, Bilthoven.
Overheid.nl (2010). Handelingen Tweede Kamer der Staten Generaal.
Handhaving en gegaste containers. 8 april 2010. TK 74 74-6341.
Sdu (2008). Handhaving milieuwetgeving. Motie van de leden Poppe en
Boelhouwer. Voorgesteld 1 juli 2008. Tweede Kamer, vergaderjaar 20072008, 22 343, nr. 196. Sdu Uitgeverij. Den Haag.
Sdu (2010). Handhaving milieuwetgeving. Motie van de leden Poppe en
Boelhouwer. Voorgesteld 8 april 2010. Tweede Kamer, vergaderjaar 20072008, 22 343, nr. 196. Sdu Uitgeverij. Den Haag.
SER (2010). Databank Grenswaarden Stoffen op de Werkplek (GSW).
http://www.ser.nl/nl/taken/adviserende/grenswaarden.aspx. Geraadpleegd
1 december 2010.
VROM, Ministerie van (2010). Brief aan de Tweede Kamer. Reactie op motie
Poppe/Boelhouwer inzake gegaste containers. 16 april 2010. Kenmerk
RB/2010011543. Ministerie van VROM, Den Haag.
VROM-Inspectie (2007). Steekproef schadelijke gassen in containers. Resultaten
van de extra controles en metingen aan containers geladen met
consumentengoederen. Artikelcode 8041. VROM-Inspectie, Den Haag.
VROM-Inspectie (2009a). Schriftelijke informatie.
VROM-Inspectie (2009b). Uitvoering motie Poppe/Boelhouwer containers met
gevaarlijke gassen. Tussenrapportage van de samenwerkende inspecties. 13
mei 2009. VROM-Inspectie, Den Haag.
VROM-Inspectie (2010). Uitvoering motie Poppe/Boelhouwer containers met
gevaarlijke gassen. Rapportage van de samenwerkende inspecties. 20
januari 2010. Publicatienummer 9318. VROM-Inspectie, Den Haag.

Pagina 21 van 30

RIVM Rapport 609021103

Bijlage 1 Uitgevoerde meetcampagnes

In deze bijlage zijn van de verschillende meetcampagnes de volgende gegevens
op een rij gezet:
•
de uitvoerende instanties;
•
het doel van de meetcampagne;
•
de selectiemethode van containers;
•
de onderzoeksperiode en het seizoen waarin de meetcampagne heeft
plaatsgevonden;
•
de gebruikte meetmethoden;
•
de stoffen die zijn gemeten en gerapporteerd;
•
de wijze waarin er onderscheid is gemaakt tussen gegast en
uitdampend;
•
de grenswaarden waaraan is getoetst, en
•
de belangrijkste resultaten.

1.

Onderzoek VROM-Inspectie en RIVM 2002/2003
Uitvoerende instanties
Dit onderzoek is uitgevoerd door de VROM-Inspectie in samenwerking met het
RIVM. De analyses zijn op het RIVM uitgevoerd.
Doel
Het doel van deze meetcampagne was inzicht te verkrijgen in het aantal
containers dat in de haven van Rotterdam wordt ingevoerd en nog gasvormige
bestrijdingsmiddelen bevat. Daarnaast was het doel van de meetcampagne om
een risicoprofiel op te stellen, op grond van herkomst en lading.
Selectie containers
In totaal zijn 303 containers onderzocht op concentraties schadelijke stoffen. De
containers zijn aselect gekozen in drie terminals in de haven van Rotterdam.
Seizoen
De meetcampagne had plaats in de periode april t/m juni 2002 (voorjaar /
zomer).
Meetmethoden
De containers zijn eerst gemeten met diverse veldmeetapparatuur
(detectiebuisjes, elektrochemische cellen, formaldehydesensor, CMS (chipmeetsysteem) en katalytische cel. Vervolgens zijn voor een nauwkeurige
bepaling van de concentraties stoffen twee soorten monsters genomen: een
Tedlar-bag voor methylbromide, sulfurylfluoride en overige organische
verbindingen, en een DNPH-catridge voor de bepaling van de
formaldehydeconcentraties. De Tedlar-bags zijn met behulp van GC-MS
geanalsyeerd; de DNPH-cartridges door middel van HPLC met UV-detectie.
Fosfine is alleen met behulp van veldmeetapparatuur gemeten, waarbij een
positief resultaat alleen in combinatie met het aantreffen van fosfineverpakkingsresten als een bevestigde veldmeting is beschouwd.

Pagina 22 van 30

RIVM Rapport 609021103

Stoffen
De in dit kader relevante stoffen waarover in dit onderzoek is gerapporteerd,
betreffen methylbromide, fosfine, formaldehyde en sulfurylfluoride. Volgens de
rapportage is er tevens gescreend op andere verbindingen die mogelijk als
bestrijdingsmiddel zouden kunnen zijn gebruikt.
Onderscheid tussen gegast en uitdamping
De vier gerapporteerde stoffen zijn alle vier, dus ook formaldehyde, aangemerkt
als een bestrijdingsmiddel.
Grenswaarden
Er is getoetst aan de toenmalige Nederlandse MAC-waarden. Voor fosfine en
formaldehyde lagen de arbogrenswaarden (0,3 resp. 1,2 ppm) destijds hoger
dan de huidige Nederlandse grenswaarden (0,1 resp 0,12 ppm).
Belangrijkste resultaten
In 21% van de containers is methylbromide, fosfine of formaldehyde boven de
detectiegrens aangetoond. In 5% van de containers ging het om concentraties
boven de toenmalige arbogrenswaarden. Formaldehyde is in deze
meetcampagne in alle gevallen als een gassingsmiddel beschouwd. (Zie verder
Tabel 3).

2.

Metingen VROM-Inspectie 2003-2006
Uitvoerende instanties
De controles zijn uitgevoerd door de VROM-Inspectie in samenwerking met de
Douane en de KLPD. De monstername is uitgevoerd door de VROM-Inspectie; de
analyses door het RIVM.
Doel
De jaarlijkse controles van de VROM-Inspectie vonden plaats binnen de
eerstelijns toezichtstaak van de VROM-Inspectie op het gebied van de Wet
milieugevaarlijke stoffen.
Selectie containers
Volgens de VROM-Inspectie zijn in de periode 2003 en 2006 jaarlijks op
regelmatige basis zo’n 200 à 300 containers gecontroleerd op schadelijke gassen
(VROM-Inspectie, 2007). Van deze containers zijn in deze periode jaarlijks
tussen de 46 en 84 luchtmonsters ter analyse aangeboden aan het RIVM (De
Groot, 2007).
Het betrof doorgaans containers die door de Douane voor andere doeleinden
werden aangehouden. Volgens de VROM-Inspectie vond er verder geen gerichte
selectie van containers plaats, en is de selectiemethode in de jaren 2003-2006
niet gewijzigd. Hoe binnen de 200 à 300 containers de selectie heeft
plaatsgevonden van de 46 à 84 containers waarvan een luchtmonster ter
analyse aan het RIVM is aangeboden, is niet duidelijk. De gerapporteerde
percentages hebben betrekking op de 46 à 84 containers die in deze periode
jaarlijks door het RIVM zijn geanalyseerd. Zoals in de rapportage over deze
metingen staat gelden de cijfers uit dit onderzoek niet voor de gehele
'containersituatie’.

Pagina 23 van 30

RIVM Rapport 609021103

Seizoen
De metingen hebben jaarlijks plaatsgevonden vanaf de maanden januari-maart
tot en met november-december.
Meetmethoden
Eerst is met indicatieve veldmeetapparatuur gekeken of een container hoge
concentraties schadelijke gassen bevat. Tevens is er voor een nauwkeurige
bepaling van de concentratie schadelijke stoffen een luchtmonster (Tedlar-bag)
genomen, die middels GC-MS is geanalyseerd door het RIVM. (Zoals eerder
geconstateerd, is echter niet van alle 200 à 300 containers een luchtmonster ter
analyse aan het RIVM aangeboden.)
Stoffen
Met veldapparatuur is er gescreend op methylbromide, fosfine, sulfurylfluoride,
formaldehyde, ammoniak, kooldioxide, koolmonoxide, zwavelwaterstof,
blauwzuur, zuurstofgehalte en explosieve dampen. In de luchtmonsters is met
behulp van laboratoriumanalyse (GC-MS) de concentratie bepaald van de vijf
(mogelijke) gassingsmiddelen methylbromide, fosfine, chloorpicrine, 1,2dichloorethaan en sulfurylfluoride. Daarnaast is tevens met GC-MS-analyse de
concentratie van circa 40 overige vluchtige organische stoffen, waaronder
benzeen en tolueen, bepaald. Er heeft géén laboratoriumanalyse op
formaldehyde plaatsgevonden.
Onderscheid tussen gassingsmiddel en uitdamping
In de rapportage zijn methylbromide, fosfine, chloorpicrine, sulfurylfluoride en
1,2-dichloorethaan als gassingsmiddelen beschouwd. De overige vluchtige
organische stoffen, waaronder benzeen en tolueen, zijn als uitdampende stoffen
beschouwd.
Grenswaarden
Er is getoetst aan de toenmalige MAC-waarden. Deze waarden zijn sindsdien
niet aangescherpt.
Belangrijkste resultaten
De percentages waarin bestrijdingsmiddelen of andere schadelijke gassen in
concentraties boven de MAC-waarde werden aangetroffen, liggen beduidend
hoger dan bij de overige onderzoeken. In de aangeleverde monsters werden met
name 1,2-dichloorethaan, benzeen en tolueen steeds vaker in concentraties
boven de voormalige MAC-waarde aangetroffen.

3.

Onderzoek in de haven van Hamburg, 2006
Uitvoerende instanties
Dit onderzoek is uitgevoerd door het Ordinariat und Zentralinstitut für
Arbeitsmedizin uit Hamburg in samenwerking met het Institut für Messtechnik
van de technische Universiteit Hamburg-Harburg en het Oberfinanzdirektion
Hamburg (Baur et al., 2007).
Doel
Het doel van dit onderzoek was het uitvoeren van een groot en representatief
meetonderzoek van schadelijke gassingsmiddelen en industriechemicaliën in
importcontainers, om de potentiële gezondheidsrisico’s in te kunnen schatten.
Daarnaast wilde men ontwikkelde monsternametechnieken en meetapparatuur
testen.
Pagina 24 van 30

RIVM Rapport 609021103

Selectie containers
In de haven van Hamburg zijn ruim tweeduizend aselect gekozen containers
onderzocht op schadelijke gassen. Deze containers werden op dat moment bij
de Douane aangehouden en vormden volgens de rapportage een
representatieve steekproef van de importcontainers in de haven.
Seizoen
De metingen zijn uitgevoerd in de zomer (juli – september) van 2006.
Meetmethoden
Alle ruim tweeduizend containers zijn met een mobiel meetapparaat (GDA II1)
gescreend op gevaarlijke stoffen. Dit apparaat is geschikt voor detectie van een
groot aantal stoffen, echter niet voor identificatie. In enkele gevallen is er
aanvullend ook met meetbuisjes gescreend.
Daarnaast zijn van alle containers luchtmonsters genomen, die bijna allemaal
zijn geanalyseerd met behulp van een SIFT-MS2. Elk monster dat een positief
resultaat gaf op de GDA II of SIFT-MS, en elk vijfde monster met een negatief
resultaat, is met behulp van een mobiele TD-GC-MS geanalyseerd. In het geval
een gas werd aangetoond met de mobiele TD-GC-MS, is het luchtmonster
tevens met een TD-GC-MS op het laboratorium geanalyseerd.
Uiteindelijk zijn methylbromide, chloorpicrine, sulfurylfluoride, 1,2dichloorethaan, benzeen en koolstofdisulfide met behulp van TD-GC-MS bepaald,
en fosfine, formaldehyde, ethyleenoxide en waterstofcyanide (blauwzuur) met
behulp van SIFT-MS, waarvan fosfine in combinatie met de de GDA II.
Stoffen
Er is op alle bekende gassingsmiddelen geanalyseerd, evenals op een breed
scala vluchtige organische stoffen (zie Tabel 3).
Onderscheid tussen gassingsmiddel en uitdamping
Methylbromide, fosfine, chloorpicrine, waterstofcyanide, 1,2-dichloorethaan,
koolstofdisulfide en carbonylsulfide zijn als begassingsmiddelen beschouwd.
Benzeen, formaldehyde hoofdzakelijk, en diverse andere gechloreerde
koolwaterstoffen zijn als toxische industriechemicaliën aangemerkt.
Grenswaarden
Er is getoetst aan de Duitse grenswaarden (zie Bijlage 2).
Belangrijkste resultaten
In 17,4% (367) van de 2.111 onderzochte containers zijn schadelijke stoffen
boven (Duitse) arbeidskundige grenswaarden gemeten. Bij 10,3% (218) van de
containers betrof het een overschrijding van de grenswaarde voor formaldehyde.
Opgemerkt moet worden dat Baur et al. (2009) in een artikel over dit onderzoek
in het wetenschappelijk tijdschrift Occupational and Environmental Medicine
(OEM), met name voor methylbromide en benzeen, sterk afwijkende getallen
hanteert dan in zijn eerste rapportage over dit onderzoek (Baur et al., 2007).
Aangezien er meestal gerefereerd wordt aan Baur et al., 2007, zijn we in dit
rapport uitgegaan van de getallen uit de eerste rapportage uit 2007 over dit
onderzoek. (Zie verder Tabel 3).

1
2

Gefahrstoff-Detektoren-Array’ (GDA II, Airsense)
Selected Ion Flow Tube Mass Spectrometer (SIFT-MS, Voice 100).

Pagina 25 van 30

RIVM Rapport 609021103

4.

Meetcampagne VROM-Inspectie 2007
Uitvoerende instanties
Deze meetcampagne is gecoördineerd door de VROM-Inspectie, waarbij is
samengewerkt met de Douane en de VWA. Monstername en analyses zijn
uitgevoerd door meerdere bedrijven en instanties. In de haven van Amsterdam
zijn de veldmetingen en monstername uitgevoerd door de KLPD. De analyses
zijn uitgevoerd door een commercieel laboratorium (Inspectorate Netherlands),
RIVM en Hamburg Port Health Centre.
Doel
De meetcampagne is uitgevoerd naar aanleiding van een toezegging van de
voormalig minister van VROM aan de Tweede Kamer, om bovenop de al
geplande jaarlijkse controle, circa 300 extra controles aan geïmporteerde
containers uit te voeren. Deze extra controles waren “gericht op een aantal
specifieke goederenstromen uit Zuidoost Azië, waarvan werd ingeschat dat ze
potentieel de grootste risico’s voor de consument zouden opleveren” (VROMInspectie, 2007).
Selectie containers
Met het oog op bovenstaand doel heeft de VROM-Inspectie in samenwerking met
de Douane en de VWA gericht 329 containers gecontroleerd, in zowel de haven
van Rotterdam als die van Amsterdam. Het betrof met name containers met
kleding, schoeisel, matrassen, speelgoed, voedsel en tabak.
Naar aanleiding van het aantreffen van een container met cacaoboter met erg
hoge concentraties methylbromide, zijn op verzoek van de VWA gericht twintig
extra containers met cacaoboter in de haven van Amsterdam gecontroleerd, die
op twee na allemaal concentraties methylbromide boven de arbogrenswaarde
bevatten.
Van 316 containers is daadwerkelijk een luchtmonster in een laboratorium
geanalyseerd.
Seizoen
De metingen zijn uitgevoerd in de periode oktober – december 2007 (najaar –
winter).
Meetmethode
De containers zijn eerst gecontroleerd met veldmeetapparatuur, en vervolgens
is een luchtmonster genomen ten behoeve van laboratoriumanalyse.
Formaldehyde is alleen met behulp van veldmeetapparatuur geanalyseerd,
omdat de monstername voor formaldehyde “een specifieke techniek vereist die
tijdrovend is”.
Stoffen
De monsters zijn op de gebruikelijke gassingsmiddelen en vluchtige organische
stoffen geanalyseerd (zie Tabel 3).
Onderscheid tussen gegast en uitdamping
Er is in de rapportage géén expliciet onderscheid gemaakt tussen gegaste
containers en containers met uitdampende producten.

Pagina 26 van 30

RIVM Rapport 609021103

Grenswaarden
Er is getoetst aan de huidige Nederlandse grenswaarden voor
arbeidsomstandigheden of, indien niet beschikbaar, aan de voormalige MACwaarde.
Belangrijkste resultaten
In 16% van de ruim 300 containers zijn één of meer stoffen boven de
arbogrenswaarden gemeten. Bij de containers met methylbromide boven de
arbogrenswaarde, ging het in 90% om gericht geselecteerde containers met
cacaoboter. (Zie verder Tabel 3).

5.

TegenGas 2008/2009 (Uitvoering motie Poppe/Boelhouwer)
Uitvoerende instanties
Deze meetcampagne is uitgevoerd door de VROM-Inspectie, de IVW en de
Douane, waarbij ook de Arbeidsinspectie en de VWA zijn betrokken. De
veldmeting en monstername is uitgevoerd door zowel de VROM-Inspectie als de
bedrijven Matrans en Kramer. De luchtmonsters zijn geanalyseerd door een
commercieel laboratorium (Inspectorate Netherlands) (VROM-Inspectie, 2009a).
Doel
Deze controle betreft de uitvoering van de motie Poppe/Boelhouwer: de gerichte
controle van minimaal duizend containers per jaar op gassingen met
bestrijdingsmiddelen door samenwerkende inspecties. Het doel van de motie
was om een “schokgolf richting exporteurs van containers te veroorzaken, met
doel toepassing van giftige stoffen te stoppen”.
Selectie containers
Er zijn 1.053 containers geselecteerd, waarvan 256 door de VROM-Inspectie,
735 door de Douane en 62 door de Inspectie Verkeer en Waterstaat (VROM,
2010). De containers van de VROM-Inspectie en de Douane voldeden aan het
gasprofiel, de containers van de IVW aan het gevaarlijke-stoffenprofiel.
Seizoen
De metingen zijn over een heel jaar uitgevoerd (periode oktober 2008 – oktober
2009).
Meetmethode
Containers zijn eerst (indicatief) gecontroleerd met veldmeetapparatuur, en
vervolgens is een luchtmonster (Tedlar-bag) in een laboratorium geanalyseerd.
Formaldehyde is volgens het Plan van Aanpak alleen met veldmeetapparatuur
gemeten.
Stoffen
Er is gerapporteerd over de bekende gassingsmiddelen en vluchtige organische
stoffen (zie Tabel 3).
Onderscheid tussen gegast en uitdamping
Voor het onderscheid ‘actief gegast’ of ‘uitdamping’ is behalve naar de stof, ook
gekeken of er sprake is van een relatie tussen het aangetroffen gas en de lading
in de container en of er zichtbare aanwijzingen zijn, zoals afgeplakte
ventilatieopeningen, informatie op de ladingdocumenten, een gassingsverklaring
en verpakkingen van bestrijdingsmiddelen in de container. Anders dan bij de
Pagina 27 van 30

RIVM Rapport 609021103

andere meetcampagnes is hierbij minstens 35% van de containers (9 van de 26)
waarin methylbromide, fosfine of chloorpicrine boven de arbogrenswaarden is
gemeten, tot uitdamping gerekend. In de andere meetcampagnes zijn
containers met hoge concentraties van deze stoffen impliciet of explictiet als
gegaste containers beschouwd. Uiteindelijk is op basis van de hierbovenstaande
aspecten door de inspecties bepaald, dat 17 van de 106 containers met
concentraties schadelijke stoffen boven de grenswaarde, actief waren gegast.
Grenswaarden
Er is getoetst aan de huidige Nederlandse grenswaarden voor
arbeidsomstandigheden. Indien niet beschikbaar zijn de voormalige MACwaarden gebruikt.
Belangrijkste resultaten
In 10% van de containers zijn concentraties schadelijke gassen boven de
arbogrenswaarden gemeten. 1,6% van deze containers is als actief gegast
beschouwd. (Zie verder Tabel 3).

Pagina 28 van 30

RIVM Rapport 609021103

Tabel 3 Overzicht meetcampagnes 2002-2009, en gerapporteerde resultaten. N.B. De gerapporteerde percentages zijn niet zondermeer vergelijkbaar!
2002
VROM-Inspectie / RIVM

2003-2006
VROM-Inspectie

2006
Hamburg, Institut für
Arbeitsmedizin

2007
VROM-Inspectie

2008-2009 TegenGas
(Uitvoering motie PoppeBoelhouwer I)

Knol, 2003

Trendanalyse, De Groot, 2007

Baur et al., 2007

VROM-Inspectie, 2007

VROM-Inspectie, 2010

303

200-300 p/jr, waarv. 46 à 84
door RIVM geanalyseerd

2.111

329, w.v. 316 geanalyseerd

1.053

Rotterdam

Rotterdam, Amsterdam

Hamburg

Rotterdam, Amsterdam

Rotterdam

Selectie

Aselect, bij 3 terminals

?, onder aangehouden
containers Douane

Aselect, onder aangehouden
containers Douane

Select en gericht op
bepaalde productgroepen

Select, grotendeels
o.b.v. gasprofiel

Periode

April – juni 2002

Voorjaar–winter 2003-2006

Juli – sept. 2006

Okt. – dec. 2007

Okt. 2008 – okt. 2009

1,2,4,6

1,2,3,4,5,7,8,9,14

1,2,3,4,5,6,7,10,11,12,13

1,2,3,5,6,7,8,9,10

1,2,3,4,5,6,7,8,9,10

Meetmethode2

1,4: veldmeetapp.+GC-MS
2:veldm.app.+visuele insp.
6:veldm+DNPH,HPLC-UV

Alle stoffen:veldmeetapp.
+GC-MS

1,3,4,7: GDA+GC-MS. 2,6,
11,12: GDA+SIFT-MS+GCMS. 5,10,13: GDA+GC-MS

Veldmeetapp. + GC-MS
Formald.: veldm. +
beoordeling

Veldmeetapp.+ GC-MS
Formald.: Veldmeetapp.

Onderscheid
gegast /
uitdampend

Gegast: 1,2,4,6
Uitdamping: -

Gegast: 1,2,3,4,5
Uitdamping: 7,8,9,14

Gegast: 1,2,3,4. Gegast óf
uitd.: 5,6,10,11,12,13.
M.n. uitdamp.: 6. Uitd.: 7

Geen onderscheid.

O.b.v. stof en visuele
inspectie. Minstens 35% van
1+2+3: uitdamping.

Meetcampagne
Rapportage
Aantal containers
Haven(s)

Gerapport.stoffen1

GERAPPORTEERDE percentages containers met concentraties stoffen boven (op dat moment vigerende) arbogrenswaarden.
N.B.: Onderstaande percentages zijn niet zondermeer met elkaar te vergelijken!!
Methylbromide

2,3%

7% – 20%

0,4%3

6,6%

1,3%

Fosfine

2,0%

0% – 8%

1,3%

0,6%

0,9%

Chloorpicrine

n.o./n.g. 6

0% – 6%

1,3%

0,6%

0,2%

Sulfurylfluoride

0,0%

0%

0,0%

0,0%

0,0%

1,2-dichloorethaan

n.g.

0% – 9%

0,6%3

2,5%

1,6%

Formaldehyde

1,0%5

n.o.

10,3%3

3,8%7

0,7%8

Benzeen

n.g.

0% – 15%

6,2%

2,5%

2,1%

Tolueen

n.g.

0% – 9%

n.g.

0,3%

3,3%

Gegast > g.w.

5%9

7% – 24%9

n.g.

n.g.

1,6%9

Uitdamping > g.w.

n.g.

8% – 30%9

n.g.

n.g.

8,5%9

Totaal > g.w.

n.g.

15 – 43%

17,4%

16,1%

10,1%

4,5

1

1= methylbromide; 2= fosfine; 3= chloorpicrine; 4= sulfurylfluoride; 5= 1,2-dichloorethaan; 6= formaldehyde; 7= benzeen; 8= tolueen; 9= dichloormethaan; 10= kooldisulfide; 11= ethyleenoxide; 12= waterstofcyanide;
13=carbonylsulfide (COS); 14= vluchtige organische stoffen.
2
GC-MS: gaschromatograaf-massaspectrometer; GDA: Gefahrstoff-Detektoren-Array (GDA II, Airsense); SIFT-MS: Selected Ion Flow Tube Mass Spectrometer (SIFT-MS, Voice 100).
3
Duitse arbogrenswaarde wijkt af van Nederlandse arbogrenswaarde.
4
Op basis van veldmeting en visuele inspectie (aantreffen verpakkingsmateriaal gassingsmiddel).
5
Getoetst aan oude MAC-waarde (fosfine: 0,3 ppm; formaldehyde 1 ppm)
6
n.g. = niet gerapporteerd; n.o. = niet onderzocht.
7
Op basis van veldmeetapparatuur en beoordeling inspectie.
8
Geen voor formaldehyde geschikte bemonsteringsmethode.
9
Let op: zie boven voor wijze waarop onderscheid tussen gegast en uitdampend is gemaakt.
Pagina 29 van 30

RIVM Rapport 609021103

Bijlage 2

Arbogrenswaarden

Tabel 4 Grenswaarden voor arbeidsomstandigheden in Nederland en Duitsland, van toepassing
op 8-uur-gemiddelde concentraties. Voormalige arbogrenswaarden waaraan in
meetcampagnes is getoetst zijn ook vermeld. (Bronnen: SER, 2010; Baur et al., 2007)
Nederland

Stof
(synoniem)

Huidige wettelijke
grenswaarde
voor arbeidsomstandigheden

Duitsland

Voormalige MAC-waarde

Grenswaarde voor
arbeidsomstandigheden

mg/m3

ppm

mg/m3

ppm

Geldig
tot

mg/m3

ppm

Soort
grenswaarde

Methylbromide
(broommethaan)

-

-

1

0,25

1-1-2007

2

0,5

TRGS 512

Fosfine
(fosforwaterstof)

0,14

0,1

0,14

0,1

MAK,
TRGS 900

0,4

0,3

1-7-2005

0,14

0,1

1-1-2007

Chloorpicrine
(trichloornitromethaan)

-

-

0,7

0,1

1-1-2007

0,7

0,1

MAK,
TRGS 900

Sulfurylfluoride
(sulfuryldifluoride)

-

-

10

2,5

1-1-2007

10

2,5

MAK,
TRGS 900

1,2-Dichloorethaan
(ethyleendichloride)

7

1,7

7

1,7

1-1-2007

20

5

voorm. TRK

Formaldehyde

0,15

0,12

1,5

1,2

1-1-2007

0,37

0,3

MAK,
TRGS 900

Benzeen

3,25

1

3,25

1

1-1-2007

3,25

1

voorm. TRK

Tolueen

150

40

150

40

1-1-2007

190

50

MAK,
TRGS 900

Pagina 30 van 30