Halfjaarrapportage 2e helft 2018

Monitor Invoering
Omgevingswet

1 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Colofon
Projectnaam
Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitoring Invoering Omgevingswet
Versienummer
1.02 d.d. 4-3-2019
Locatie
Den Haag
Projectleider
Jeroen Pastoor
Contactpersonen Jeroen Pastoor / Marcel Hoogwout
De halfjaarrapportage is een coproductie van het Interbestuurlijke Monitoringoverleg Invoering Omgevingswet:
Eelke Horselenberg (VNG)
Wijnand Dekking (Unie van Waterschappen)
Jolijn den Bouwmeester (IPO)
Linda Koops (Rijkspartijen)
Rineke van den Bos (Programmadirectie Eenvoudig Beter)
2 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

3 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Halfjaarrapportage 2e helft 2018

Monitor Invoering
Omgevingswet

4 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Inhoud

Colofon

2

Programmaraad: conclusies en voorstellen voor bijsturing

6

Voorstellen voor vervolg

6

Inleiding

8

Monitor Invoering Omgevingswet
Leeswijzer

8
8

1

Ondersteuning door het programma

11

1.1
1.2
1.3

Tevredenheid georganiseerde bijeenkomsten wisselt rond 7,4
Steeds meer vragen en bezoeken aan website Aan de slag
Voornaamste behoefte aan ondersteuning bij aansluiting op DSO

12
13
15

2

Algemeen beeld invoering Omgevingswet

17

2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
2.7
2.8
2.9

Besef dat meer moet worden gedaan dan gepland groeit
Lichte toename in aantallen organisaties met vastgesteld ambitieniveau
Van voorbereiding naar het werken aan concrete activiteiten
Samenwerking tussen overheden neemt toe
Continue toename in ter hand nemen nieuwe kerninstrumenten
Invoering Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO)
Nog steeds toename in plaats van afname in aantallen ruimtelijke plannen zichtbaar
Gemiddeld elf te screenen verordeningen per gemeente
Aansluiting op DSO grootste uitdaging in deze fase invoering

18
20
22
23
21
26
28
35
35

5 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

3

Voortgang verbeterdoelen Omgevingswet (nulmetingen)

3.1

Referentiepunten verbeterdoel 1: vergroten inzichtelijkheid, voorspelbaarheid en
gebruiksgemak
De gebruiker kan op een kaart zien welke regels op een locatie gelden
Initiatiefnemers hoeven minder inspanningen te leveren voor het vergunningsproces
Afname van het aantal niet ontvankelijk verklaarde, teruggetrokken en geweigerde
initiatieven
Afname van het aantal bezwaar- en beroepsprocedures naar aanleiding van
vergunningaanvragen
Afname van het aantal klachten en handhavingsverzoeken bij bevoegd gezag
Referentiepunten verbeterdoel 2: Samenhangende benadering
De kerninstrumenten zullen in kwaliteit en integraliteit toenemen
Belanghebbenden worden met participatie-initiatieven intensiever betrokken
Referentiepunten verbeterdoel 3: vergroten bestuurlijke afwegingsruimte
‘Goede’ initiatieven krijgen de ruimte van het bestuur
Overheden maken meer gebruik van globaal bestemmen en uitnodigingsplanologie
Overheden zetten vaker flexibiliteitsinstrumenten in op een locatie of voor een functie
Referentiepunten verbeterdoel 4: Verbeteren en versnellen van de besluitvorming
De doorlooptijden van de planvormingsprocessen van omgevingsplannen zijn korter
Overheden ervaren een toename van de kwaliteit van het besluitvormingsproces en de
besluiten
De doorlooptijd van vergunningaanvragen neemt af
Overheden maken minder gebruik van de mogelijkheid tot uitstel

3.1.1
3.1.2
3.1.3
3.1.4
3.1.5
3.2
3.2.1
3.2.2
3.3
3.3.1
3.3.2
3.3.3
3.4
3.4.1
3.4.2
3.4.3
3.4.4

6 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

39
40
41
41
42
42
43
43
43
43
44
44
44
45
46
46
46
46
46

Programmaraad:
conclusies en
voorstellen voor
bijsturing
Op basis van dit rapport trekt de ProgrammaRaad enkele conclusies. Ook stelt de Programmaraad enkele
voorstellen voor (bij)sturing voor.

Conclusies halfjaarrapport 2e helft 2018
Op basis van de monitorgegevens concludeert de ProgrammaRaad het volgende:
A. De overheden maken stapsgewijs vorderingen bij de implementatie van de wet. Door het groeiende
besef van de impact van de opgave krijgen zij in toenemende mate zicht op wat er concreet nog moet
gebeuren voor hun eigen organisatie en welke uitdagingen hieraan gekoppeld zijn.
B. We constateren dat in voorbereiding op de aansluiting de intensivering van communicatie over
het digitaal stelsel bijgedragen heeft aan een toenemend bewustzijn over de omvang van de
invoeringsopgave.
C. Het kunnen werken met de wet vraagt van werknemers nieuwe kennis en vaardigheden, zoals het
opstellen en beheren van toepasbare regels. We concluderen dat het merendeel van de overheden nog
niet weet hoe ze in deze vaardigheden gaat voorzien.
D. Steeds meer andere disciplines zijn/worden op actieve wijze betrokken bij de transitie-opgave.

7 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Voorstellen voor vervolg
De conclusies leiden tot de volgende voorstellen voor het vervolg:
A. De behoefte aan maatwerk is in deze fase belangrijk. Spits het gebruik van het instrumentarium van
de Omgevingswet toe op de behoeften van specifieke doelgroepen. Richt de invoeringsondersteuning
daarbij met name op de kerninstrumenten die nodig zijn per invoeringsdatum.
B. Faciliteer overheden bij de aansluiting op het digitaal stelsel door de verschillende faciliteiten,
praktijkproeven en demo’s en de stappen die overheden kunnen en moeten nemen in voorbereiding
op de aansluiting, samen te brengen in een aanpak. Het programma stelt hiertoe in 2019 een
aansluitstrategie op.
C. Er lopen op dit moment onderzoeken bij de bevoegd gezagen naar de benodigde kennis en
vaardigheden. Verken of het huidige aanbod, zoals de kennisontwikkeling en -overdracht via de
Slagsessies, kan worden verrijkt of geïntensiveerd.
D. Maak zoveel mogelijk gebruik van bestaande regionale en landelijke netwerken van experts en
professionals van koepels en beroepsverenigingen om de inhoudelijke toerusting die nodig is voor
een integrale samenhangende implementatie van de wet bij verschillende disciplines te verbeteren.

8 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Inleiding
Monitor Invoering Omgevingswet
Het interbestuurlijke programma Aan de slag met de Omgevingswet heeft in zijn taakstelling de opdracht
gekregen de invoering van de Omgevingswet te monitoren1. Dit gebeurt vanuit het project Monitor
Invoering Omgevingswet aan de hand van drie hoofdvragen:
1. Levert het programma Aan de slag met de Omgevingswet (ADSMO) de gewenste ondersteuning en
doet het programma dat goed?
2. Boeken de verschillende overheden voldoende voortgang met de implementatie van de wet om op
tijd klaar te zijn voor de inwerkingtreding?
3. Wordt de Omgevingswet een succes, ofwel weten we met elkaar de beleidsdoelen van de
stelselherziening te realiseren?
Deze halfjaarlijkse monitorrapportage beschrijft de stand van zaken op de drie hoofdvragen per eind 2018
en is inmiddels de vierde halfjaarrapportage die op basis van de monitor wordt uitgebracht. De basis voor
de monitor wordt gevormd door de (sub)doelen uit het Programmaplan 2016-2019, de separaat door het
opdrachtgevend beraad vastgestelde prestatie-indicatoren en de verbeterdoelen van de Omgevingswet.
De monitorrapportage is in eerste instantie bedoeld voor de leden van het opdrachtgevend beraad (OGB)
en de ProgrammaRaad van het programma Aan de slag met de Omgevingswet. Zij kunnen de resultaten
gebruiken voor het (bij)sturen van hun ondersteuningsinspanningen bij de implementatie van de wet.
Daarnaast wordt met de monitorrapportage een bijdrage geleverd aan de monitorafspraken die de
minister met de Tweede Kamer heeft gemaakt.

Leeswijzer
In hoofdstuk 1 tot en met 3 zijn per hoofdvraag (zie hierboven) de beschikbare monitorresultaten
gepresenteerd. Daarbij is het volgende onderscheid te maken:
• Hoofdstuk 1 en 2 rapporteren concreet over het ‘wat’ van de voortgang. Om de lezer te helpen is
door het team Monitoring Implementatie Omgevingswet steeds een duiding gegeven van wat uit de
resultaten is af te lezen.
• Hoofdstuk 3 beschrijft wat er uit een aantal nulmetingen is gekomen met betrekking tot de
hypothesen die zijn gesteld over de gebieden waarop het succes van de wet zichtbaar kan worden
gemaakt.
Veel van de bevindingen zijn gebaseerd op enquêteresultaten uit het halfjaarlijkse inventarisatieonderzoek onder projectleiders en programmamanagers bij de verschillende overheden. Alhoewel
de response op deze enquêtes relatief hoog is kunnen sommige verschillen ten opzichte van vorige
metingen mede gevolg zijn van kleine wijzigingen in aantallen respondenten en welke respondenten er
mee doen. Dit speelt vooral bij de bestuurslagen waar de populatie relatief klein is zoals bij de provincies,
waterschappen en Rijk. Maar ook bij de gemeenten kunnen verschillen in de samenstelling van de
groep respondenten tussen de rondes de vergelijkbaarheid beïnvloeden. Om meer beeld te krijgen van
de beweegredenen en context achter de antwoorden zijn ter aanvulling bij een aantal respondenten
interviews uitgevoerd:

1

Het Planbureau voor de Leefomgeving rapporteert separaat over de maatschappelijke doelen van de Omgevingswet i.c. de kwaliteit
van de fysieke leefomgeving. Ook de ontwikkeling van het digitaal stelsel kent een eigen cyclus van monitoring.

9 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Deze ronde zijn enkele gemeenten en provincies geïnterviewd om meer gevoel te krijgen bij de verhalen
achter hun antwoorden in het inventarisatie-onderzoek. Citaten uit deze interviews zijn op diverse plekken als
illustratie in de tekst opgenomen. Ze zijn herkenbaar door de kaders waarin ze zijn opgenomen.

Lezers kunnen meer achtergrondgegevens, dwarsdoorsneden, analyses en onderliggende
onderzoeksrapporten terugvinden op: https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/praktijk/kennisonderzoek/onderzoek/.

10 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

11 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

1
ONDERSTEUNING DOOR
HET PROGRAMMA
12 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

De eerste vraag die centraal staat in de monitoring is de mate waarin het programma de juiste dingen doet
en hoe de activiteiten worden gewaardeerd. Deze informatie is van belang voor het aanscherpen van het
aanbod van het programma en het eventueel ontwikkelen van nieuwe producten en diensten, zodat die
(nog) beter aansluiten bij de behoeften van de doelgroepen van het programma.

De conclusie die kan worden getrokken is: De behoefte aan specifieke informatie en ondersteuning neemt toe
terwijl waardering programma-activiteiten min of meer gelijk blijft.

Deze conclusie lichten wij in de volgende paragrafen toe.

1.1

Tevredenheid georganiseerde bijeenkomsten
wisselt rond 7,4

Het aantal bijeenkomsten dat het programma in het tweede halfjaar van 2018 heeft georganiseerd is
opnieuw afgenomen ten opzichte van het voorgaande half jaar. Dit is conform de afspraken die zijn gemaakt
met de veranderopgaven. De bijeenkomsten die door het programma zijn georganiseerd trokken gemiddeld
meer mensen en werden ook beter beoordeeld.
Sinds begin 2017 worden alle deelnemers aan de door het deelprogramma Invoeringsondersteuning (IVO)
georganiseerde bijeenkomsten gevraagd hoe ze de inhoud en de interactie van de bezochte bijeenkomst
hebben gewaardeerd.
Het gemiddelde waarderingscijfer voor de georganiseerde sessies ligt rond de 7,4. Dat is ongeveer gelijk aan
de gemiddelde waardering in het eerste halfjaar van 2018. Er zijn echter wel verschillen tussen waarderingen
van de soorten sessies:

7,8
7,4

7,7

7,6
7,1

7,2

7,2

7,9
7,6

7,5

7,2

6,9

6,8

Slagsessies

Praktijk &

Inhoud Q1+Q2 18

7,7

Inhoud Q3+Q4 18

Roadshows

Luisteren vs interactie Q1+Q2 18

Bijeenkomsten digitaal
stelsel Omgevingswet
Luisteren vs interactie Q3+Q4 18

Figuur 1.1: Gemiddelde waardering bijeenkomsten 1e en 2e helft ‘18 vs 3e en 4e helft ‘18.

13 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

De waardering voor de slagsessies lijkt vooral voor de vorm te zijn toegenomen. Voor de Praktijk &
kennisbijeenkomsten en de DSO-bijeenkomsten is een lichte daling in de waardering voor zowel inhoud
als vorm zichtbaar.

1.2

Steeds meer vragen en bezoeken aan website
Aan de slag

Het Informatiepunt (IP) ondersteunt doelgroepen middels een helpdesk (vraagbeantwoording via
telefoon en mail) over de Omgevingswet, de deelprogramma’s Invoeringsondersteuning (IVO) en het
Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO)Daarnaast onderhoudt zij de website van het programma ADS en
levert zij (kennis)bijdragen aan de genoemde onderdelen.
Zowel de helpdesk als de website laten een significante groei in het aantal raadplegingen zien over 2018.
Vragen aan helpdesk IP 2018

3%

3%

2% 2%
Gemeente Bedrijf

3%

Waterschap
Particulier

4%
35%
4%

Omgevingsdienst
Rijkswaterstaat

Advies -/ingenieursbureau
5%

716 vragen in 2018

Provincie
Rijksoverheid
Onderwijs

7%

Belangenorganisatie
Overig
8%

24%

Figuur 1.2: Vooral gemeenten en bedrijven stellen vragen

Het aantal vragen dat bij het IP in 2018 is binnengekomen is significant (48%) toegenomen ten opzichte
van 2017. In de tweede helft van 2018 zijn er 407 vragen gesteld.

Voorbeelden van vragen die binnen zijn gekomen zijn bij de relevante onderdelen in deze rapportage in
aparte kaders opgenomen.

De website aandeslagmetdeomgevingswet.nl heeft het afgelopen halfjaar ook een flink aantal extra
bezoekers mogen verwelkomen. Veel van de extra bezoeken hadden te maken met nieuw gepubliceerde
content over wetgeving (w.o. besluiten) en de activiteiten die in het afgelopen halfjaar zijn georganiseerd
voor de doelgroepen door IVO en het DSO. Bijgaande grafiek laat de stijging zien voor enkele specifieke
thema’s. Hieruit blijkt dat het vooral bezoek van de DSO-informatie een sterke stijging kent, wat in lijn is
met de toegenomen aandacht voor dit thema vanuit het programma.

14 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Kwartaaltrend paginaweergaven 5 specifieke thema’s

Figuur 1.3: Sterke toename bezoek webpagina’s Omgevingsplan en DSO 2e helft 2018

3%

2%

4%

4%
Omgevingswet
Actueel

7%

24%

Digitaal stelsel Thema
Aan de slag

844.612

Homepage

9%

Vaste onderdelen

in 2018

Praktijk

16%

9%

Overig

9%
13%

Figuur 1.4: Wetsinstrumenten, algemene Ow info en actualiteiten meest bezochte onderwerpen op website programma ADS

Kijkend naar het totaal bezoek over 2018, dan zien we dat bijna de helft van de bezoekers zich verdiept
in pagina’s over het inhoud zoals de wetsinstrumenten, de basis van de Omgevingswet en de diverse
thema’s. Dit is in lijn met de groeiende behoefte aan informatie over de inhoud.
15 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

1.3

Voornaamste behoefte aan ondersteuning bij aansluiting op
DSO

In november 2018 is opnieuw onder alle project- en programmamanagers bij de verschillende overheden
geïnventariseerd op welke onderwerpen zij ondersteuning bij de invoering van de Omgevingswet zouden
willen krijgen. Deze keer was de meetmethode iets anders en konden de respondenten de behoeften
in een van tevoren klaargezette lijst aanvinken. Ze konden daarbij meerdere antwoorden aanvinken. De
percentages zijn daardoor over de gehele breedte hoger en moeilijker vergelijkbaar met de uitkomsten
van vorige rondes. De respondenten hebben op deze nieuwe wijze de volgende ondersteuningsbehoeften
aangegeven:

Figuur 1.5: Ondersteuningsbehoefte bij implementatie Omgevingswet.

De projectleiders en programmamanagers geven aan vooral behoefte te hebben aan ondersteuning bij
het aansluiten op het DSO.

100.000+ gemeente:
In deze fase hebben wij het meest behoefte aan vroegtijdige ondersteuning op het gebied van het DSO. Hierbij
is vooral behoefte aan een duidelijke roadmap en deelname aan praktijkproeven.

Bijna de helft geeft daarnaast aan informatie te kunnen gebruiken over de nieuwe regelgeving en de
impact daarvan. Ook de behoefte aan financiële en/of capacitaire ondersteuning en ondersteuning bij
het vertalen van beleid naar toepasbare regels die in het DSO kunnen worden opgenomen, leeft bij een
substantieel deel van de doelgroepen en in het bijzonder bij gemeenten (52% van de gemeentelijke
respondenten geeft aan hier behoefte aan te hebben).

16 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Middelgrote gemeente:
Wij hebben vooral behoefte aan meer concrete ‘handen aan het bed’, zoals experts die de invoering specifiek
toepassen op de lokale situatie.

Kleine gemeente:
We zouden baat hebben bij specifieke tips of informatie gericht op de transitie bij kleine gemeentes.

100.000+ gemeente:
Wij hebben vooral behoefte aan manieren om het oude WRO-denken ‘uit de hoofden van de mensen te halen’
en duidelijkere basisregels bij het realiseren van participatie.

17 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

2
ALGEMEEN BEELD INVOERING
OMGEVINGSWET
18 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Staalkaart Bedrijfsmatige activiteiten | 17

19 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

De tweede vraag die centraal staat in de monitoring is de voortgang van de implementatie bij het
bevoegd gezag. Deze informatie is van belang voor het (bij)sturen op het op tijd klaar zijn vóór de datum
van inwerkingtreding van de Omgevingswet. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste resultaten uit
de monitor gepresenteerd die iets zeggen over de voortgang. Daarnaast worden ook waar mogelijk
vergelijkingen gemaakt met de eerdere metingen. Naast de voortgang per onderwerp zal dit hoofdstuk
ingaan op de knelpunten waar overheden mee kampen bij de invoering en de verwachtingen die zij
hebben over het op tijd klaar zijn voor de invoering.

De conclusie die kan worden getrokken is: Met het dichterbij komen van de invoeringsdatum en de vorderingen
die worden gemaakt, worden ook de uitdagingen concreter.

Deze conclusie lichten wij in de onderstaande paragrafen toe.

2.1

Besef dat meer moet worden gedaan dan gepland groeit

Net als bij voorgaande metingen is in november 2018 gepeild in hoeverre de organisaties het vertrouwen
hebben dat zij de voorbereidingen op de invoering van de Omgevingswet tijdig zullen hebben afgerond.
Dit geeft het volgende beeld:

Vertrouwen: In hoeverre heeft u het idee dat u en uw organisatie de voorbereiding op de invoering van de
Omgevingswet tijdig gereed heeft? Basis: rijksinstanties, provincies, gemeenten, waterschappen (n=195).

Figuur 2.1: Significante verschuiving zichtbaar in aantal overheden dat tot besef komt dat meer moet worden gedaan
dan nu al gepland om op tijd klaar te zijn

20 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Figuur 2.1 laat zien dat ongeveer 5% van alle responderende overheden denkt niet op tijd klaar te zijn
voor de invoering van de Omgevingswet. Dit percentage is het afgelopen halfjaar niet veranderd. Wel
heeft er een afname plaatsgevonden in het aantal organisaties dat aangeeft vertrouwen te hebben dat
men met de huidige aanpak en inspanningen op tijd klaar is. Tegelijkertijd is er een toename te zien van
het aantal organisaties dat aangeeft een grotere inspanning dan eerder gepland te moeten leveren om
op tijd klaar te zijn. Als verklaring voor deze verschuiving wordt door meerdere instanties aangegeven
dat nu de invoering concreet wordt er steeds meer zicht ontstaat op de impact. Het besef groeit dat de
veranderingen meer of andere inspanningen van de organisatie vergen dan tot nog toe voorzien. Dat het
besef in deze periode ontstaat, geeft vertrouwen dat er nog voldoende tijd is om de voorbereidingen te
intensiveren en toch nog op tijd klaar te zijn.

Kleine gemeente die als relatieve achterblijver na voren kwam uit het inventarisatie-onderzoek:
Onze achterstand heeft veel te maken heeft met een gehele stopzetting van het programma in onze gemeente
eind 2017. Alhoewel de gemeente al in 2016 was begonnen met voorbereidingen besloot het MT eind 2017 om
het gehele proces stop te zetten omdat ze in de veronderstelling waren dat de invoering zou worden uitgesteld
en omdat de impact van de invoering werd onderschat. Terwijl we in 2016 het gevoel hadden misschien wel tot
de voorhoede te behoren, dringt het nu door dat we tot de achterhoede behoren. Alhoewel de Omgevingswet
nu wel bij de organisatie begint te leven, is de gehele transitie voor de organisatie nog een black box. Wel heeft
de organisatie nu een aantal externe bureaus ingehuurd om hen te helpen bij het maken van de noodzakelijke
vorderingen.

Provincie
We hebben het idee dat we de invoering goed onder controle hebben al zal de echte cultuuromslag nog wel
vele jaren duren.

100.000+ gemeente:
Het wordt door de gemeente niet direct als een probleem gezien dat wij verwachten niet op tijd klaar te zullen
zijn. Het belangrijkste knelpunt is dat er onvoldoende capaciteit is om te werken aan de veranderopgave, daar
waar het tempo van de verandering hoofdzakelijk wordt bepaald door het beschikbare budget. Uiteindelijk
zal je ook deels door schade en schande wijs moeten worden. Dat is onvermijdelijk, ongeacht de mate van
voorbereiding.

100.000+ gemeente:
We verwachten op tijd klaar te zullen zijn, omdat we veel vertrouwen hebben in de expertise en de toewijding
van ons team.

In figuur 2.2 is per categorie overheden weergegeven hoe zij in de loop van de tijd hebben gescoord in de
antwoordcategorie ‘Ik vrees dat we meer moeten doen dan we nu al gepland hebben om op tijd klaar te
zijn’.

Vraag uit enquête: In hoeverre heeft u het idee dat u en uw organisatie de voorbereiding op de invoering
van de Omgevingswet goed onder controle heeft? Basis: alle responderende organisaties (n=238; alleen de
percentages zijn weergegeven van organisaties die vrezen dat zij meer moeten doen dan nu gepland).

21 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Figuur 2.2: Aandeel overheden die tot besef komen dat men meer moet doen dan tot nu toe gepland groeit. (in %)

Een toenemend aantal organisaties denkt meer dan de huidige geplande inspanningen te moeten
leveren om op tijd klaar te zijn voor de invoering van de Omgevingswet. Dat is te zien bij alle
overheidscategorieën met uitzondering van de GGD/GHOR-instanties.

2.2

Lichte toename in aantallen organisaties met vastgesteld
ambitieniveau

Aan alle organisaties is net als in het tweede kwartaal van 2018 gevraagd of er door hun bestuur al een
ambitieniveau is vastgesteld ten aanzien van de invoering van de Omgevingswet. Binnen alle
doelgroepen is een toename te zien van het aantal organisaties dat aangeeft dat ze een concreet
ambitieniveau hebben vastgesteld over wat ze met de invoering van de Omgevingswet willen bereiken.

Ambitieniveau per organisatie: Heeft uw organisatie al een ambitieniveau vastgesteld over wat uw organisatie
met de komst van de Omgevingswet wenst te bereiken? Basis: alle responderende organisaties (n=238)

22 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Figuur 2.3: Aandeel overheidsorganisaties dat een ambitieniveau heeft vastgesteld m.b.t. de invoering van de Omgevingswet (in %)

Van de organisaties die een ambitieniveau hebben vastgesteld hebben de gemeenten vrijwel allemaal
ambities om meer te doen met burgerparticipatie (99%) Daarnaast zijn ook de ambities op het gebied
van uitnodigingsplanologie (80%), energietransitie (84%) en duurzaamheid (84%) in populariteit
gestegen. Ook zien veel gemeenten kansen met de woningbouwopgave en klimaatadaptatie (beiden
78%). Het aandeel gemeenten met een vastgesteld ambitieniveau dat ook ambities heeft om de lokale
afwegingsruimte in te zetten voor het aanscherpen van normen, is sinds de vorige halfjaarrapportage
gestegen van 32% naar 50%. Het versoepelen van normen is bij de groep gemeenten met vastgestelde
ambities toegenomen van circa 44% naar 57%.

Middelgrote gemeente:
Onze gemeente heeft bewust wat bescheiden ambities. We hebben wel grote ambities op het stimuleren van
burgerparticipatie en het verbeteren van de dienstverlening. Hier hechten we als organisatie veel waarde aan
omdat dit voor onze burgers de meest tastbare verandering van de wet zal zijn.

100.000+ gemeente:
We hebben er bewust voor gekozen om onze inhoudelijke ambities niet van tevoren vast te leggen maar deze
keuzes gaandeweg te maken. We bouwen een brug terwijl we erover heen lopen, en het wordt steeds concreter
hoe die brug eruit gaat zien.

Bij provincies waren er 7 van de 11 die ambities hadden vastgesteld. Ook bij is burgerparticipatie (7 op7)
en deregulering (6 op 7) populair even als duurzaamheid, energietransitie, klimaatadaptatie, ruimtelijke
kwaliteit en woningbouw (allemaal 6 op 7). Opvallend is dat maar 3 van de 7 provincies met ambities
specifieke maar vooralsnog alleen bescheiden ambities heeft om de dienstverlening te verbeteren. Bij de
18 waterschappen die in de respons zaten hadden er 10 een ambitieniveau vastgesteld. Hiervan hebben
9 op de 10 ambities op het vlak van klimaatadaptatie, duurzaamheid, energietransitie en stimuleren van
burgerparticipatie. Fysieke veiligheid en dienstverleningsverbetering speelt bij 8 op de 10 als ambitie.
Deregulering van bestaande verordeningen staat bij 4 op 10 op het ambitielijstje.

23 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

2.3

Van voorbereiding naar het werken aan concrete activiteiten1

Het programma ADSMO heeft samen met de koepels routeplanners opgesteld. Daarin staat globaal
aangegeven waar het bevoegd gezag in de periode 2016-2019 mee bezig zou moeten zijn met het oog
op de invoering van de Omgevingswet2. Sinds eind vorig jaar zijn de belangrijkste mijlpalen opgenomen
in het halfjaarlijkse inventarisatie-onderzoek. In de tweede helft van 2018 zijn alle project- en
programmamanagers bij alle betrokken overheidsorganisatie opnieuw gevraagd aan te geven hoe ver de
overheden zijn met de organisatie van de uitvoering. Hieraan hebben in totaal 238 overheidsorganisaties
gehoor gegeven. In figuur 2.2 is opgenomen hoe ver men inmiddels is op de gedefinieerde mijlpalen en in
hoeverre de benodigde activiteiten reeds zijn uitgevoerd.

Figuur 2.4: Mate waarin mijlpalen uit de routeplanners worden opgepakt en zijn gerealiseerd. (in %)

Momenteel zijn de meeste gemeenten, waterschappen, rijksinstanties en provincies bezig met het
organiseren van de bovengenoemde activiteiten of zijn van plan om dit te gaan doen. Een zeer klein deel
van de overheden beschouwt de genoemde mijlpalen inmiddels als gehaald.

2

De routeplanners zijn te vinden op https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/invoeringsondersteun/zelf-aan-de-slag/routeplanner/.

24 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

100.000+ gemeente:
Onze aanpak is ‘sober en doelmatig’, want de opgave in zichzelf is al groot genoeg. Er zijn nog veel zaken
onduidelijk, met name hoe het er straks in de praktijk uit gaan zien en de daadwerkelijke effecten op iedereens
werkprocessen.

100.000+ gemeente:
Onze aanpak ademt integraliteit. En vanuit deze gedachte hebben we ook de governance ingericht. Daarnaast
kijken we per onderdeel van de gemeente wat er nodig is om het gedachtegoed daar verder te krijgen. We
investeren veel in bewustwording, en werken vanuit daar naar betrokkenheid en activatie.

Middelgrote gemeente:
Ons motto is ‘gewoon doen’, dit reflecteert zich in onze nuchtere en pragmatische aanpak.

100.000+ gemeente:
Onze gemeente heeft er bewust voor gekozen om in deze transitie geen koploper te willen zijn, maar juist een
volger. We hebben bewust bescheiden ambities en willen geen beloftes maken die we niet na kunnen komen.
Deze positie heeft veel te maken met de financiële moeilijkheden waar de stad nog mee kampt als gevolg van
de transities in het sociale domein.

Voorbeelden van vragen over procesaanpassingen die bij het Informatiepunt zijn
binnengekomen:
•

Als we gebruik maken van de overgangstermijn blijft onze huidige keur geldig tot we een
waterschapsverordening hebben vastgesteld. Betekent dit dat we dan per 1/1/2021 onze huidige Keur
moeten hebben omgezet in toepasbare regels? Mocht dat het geval zijn, dan zie ik niet het voordeel van
een overgangstermijn. Dan moet je immers twee keer een omzetting naar toepasbare regels doen.

•

Welke vergunningen worden vervangen door de omgevingsvergunning? Wij proberen een overzicht
te maken van alle vergunningen die worden vervangen door de Omgevingsvergunning, zodat we
voorbereidingen kunnen treffen voor de aanpassing van processen, de inrichting van onze zaak- en
taaksystemen, het vervangen van (online) formulieren, informatie op onze website en in onze kennisbank,
enz.

2.4

Samenwerking tussen overheden neemt toe

Deze paragraaf richt zich op de vraag in hoeverre er wordt samengewerkt met andere organisaties in het
kader van de Omgevingswet. Aan gemeenten, provincies, waterschappen en rijksinstanties is gevraagd
of zij andere overheden uit de regio hebben uitgenodigd om hen te helpen bij het vormgeven van hun
nieuwe kerninstrumenten zoals omgevingsvisies en -plannen.
In figuur 2.5 zien we dat provincies het vaakst aangeven andere organisaties uit te nodigen in het kader
van de interbestuurlijke samenwerking, en gemeentes doen dat het minst vaak. Dit kan te maken hebben
met het feit dat veel gemeenten nog niet zijn begonnen met het opstellen van omgevingsvisies en
-plannen. Ten opzichte van de vorige meting is er een trend waarneembaar van een toenemend aantal
organisaties dat andere overheden in de regio uitnodigt om hen te helpen bij het opstellen van een
omgevingsvisie, watervisie, omgevingsplan, omgevingsverordening en/of waterschapsverordening.

25 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Samenwerking binnen de gezamenlijke bestuurslagen: Wij hebben één of meer andere overheden uit de regio
uitgenodigd om ons te helpen bij onze omgevingsvisie, watervisie, omgevingsplan, omgevingsverordening en/of
waterschapsverordening. Basis: alle responderende bestuurslagen (n=195)

Provincies

2017
Q4

2018
Q02

2018
Q4

2017
Q4

2018
Q02

2018
Q4

2017
Q4

2018
Q02

2018
Q4

2017
Q4

2018
Q02

2018
Q4

Figuur 2.5: Overheden nodigen elkaar meer uit om te helpen bij elkaars visies, verordeningen en plannen. (in %)

Om te bepalen of de uitnodigingen ook daadwerkelijk aankomen bij de organisaties waarmee beoogd
wordt samen te werken, wordt in het inventarisatie-onderzoek ook de vraag gesteld in hoeverre
organisaties worden uitgenodigd om bij te dragen aan de totstandkoming van de visies, verordeningen en
plannen van collega-overheden.

Samenwerking per organisatie: wij zijn door één of meer andere overheden in de regio uitgenodigd om mee te
werken aan de ontwikkeling van hun omgevingsvisie, watervisie, omgevingsplan, omgevingsverordening en/of
waterschapsverordening. Basis: alle responderende organisaties (=238)

wel in 2017 gevraagd

2017 2018 2018
Q4 Q02 Q4

2017 2018 2018
Q4 Q02 Q4

2017 2018 2018
Q4 Q02 Q4

niet in 2017 gevraagd

2017 2018 2018
Q4 Q02 Q4

2018 2018
Q02 Q4

2018 2018
Q02 Q4

2018 2018
Q02 Q4

Figuur 2.6: Ook hebben steeds meer overheden uitnodigingen van hun collega-overheden ontvangen om mee te
werken. (in %)

Ook hier is onder alle doelgroepen een stijging te zien ten opzichte van de voorgaande metingen. Figuur
2.6 laat zien dat waterschappen en GGD/GHOR-organisaties het vaakst worden uitgenodigd. Gemeenten
worden nog relatief het minst door andere overheden in hun regio uitgenodigd om bij te dragen.

26 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Middelgrote gemeente:
Er is een tegenstrijdigheid bij het streven naar interbestuurlijke samenwerking: Enerzijds wordt de
verantwoordelijkheid voor de transitie bij elke afzonderlijke gemeente gelegd, maar anderzijds schrijft de wet
ook voor dat je het niet alleen kan doen. Soms bestaat er ook concurrentie tussen de verschillende gemeenten.

Provincie:
Het werken met de Omgevingswet is als het maken van jazzmuziek: De kerninstrumenten zijn de instrumenten.
Daarnaast moet je goede muzikanten hebben om de instrumenten te kunnen bespelen en vervolgens moeten
ze met elkaar samen kunnen spelen om de muziek als één harmonieus geheel te laten klinken. Daarbij is
jazzmuziek bij uitstek de muziekvorm waarbij wordt geëxcelleerd in het improviseren.

Middelgrote gemeente:
Het vraagt al genoeg energie en aandacht om intern alles te laten samenwerken, en tussen gemeenten en
andere overheden verschillen de tempo’s en ambities te sterk om samenwerken echt effectief te laten zijn.

Interbestuurlijke samenwerking: Wij voeren met een of meer andere overheden in de regio pilots/
proefprojecten uit in het kader van de invoering van de Omgevingswet. Basis: alle responderende organisaties
(n=238)

wel in 2017 gevraagd

2017 2018 2018
Q4 Q02 Q4

2017 2018 2018
Q4 Q02 Q4

2017 2018 2018
Q4 Q02 Q4

niet in 2017 gevraagd

2017 2018 2018
Q4 Q02 Q4

2018 2018
Q02 Q4

2018 2018
Q02 Q4

2018 2018
Q02 Q4

Figuur 2.7: Beperkte betrokkenheid van gemeenten bij gezamenlijke pilots Ow valt op (in %)

Als gekeken wordt naar de mate waarin overheden met elkaar al pilots opzetten in de aanloop naar de
invoering van de wet, dan valt op dat gemeenten relatief weinig participeren in gezamenlijke pilots al is er
wel een lichte stijging zichtbaar.

27 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

2.5

Toename in ter hand nemen nieuwe
kerninstrumenten zet door

Ook dit keer is aan de responderende overheden gevraagd hoe ver zij zijn met de invoering van de
kerninstrumenten omgevingsvisie, omgevingsplan, omgevingsverordening of waterschapsverordening.
Dat gaf het volgende beeld:

In hoeverre werkt uw organisatie aan de invoering van de nieuwe kerninstrumenten van de Omgevingswet?
Basis: alle responderende organisaties onder gemeenten, provincies, rijksinstanties en waterschappen (n=195)

Omgevingsvisie (waaronder watervisie)

2018 Q4

13

2018 Q2

9

2017 Q4

9

2018 Q4
Omgevingsplan, omgevingsverordening
of waterschapsverordening

34

26

3

27

38

2018 Q2 1 12

4

21

34

21

9

33

32

7

12

40

20

3

2017 Q4

37

5

53

29

3

58

5

Alleen in 2018 Q4 gevraagd:

Verplichte programma's

2018 Q4 2 6

Niet-verplichte programma's 2018 Q4 1 4
Programmatische aanpak
Projectbesluiten

2018 Q4 2

14
14

13

2018 Q4 1 5

17

in uitvoering

10

75

6

56

14

55

0%

bestuurlijk vastgesteld

68

12
26

50%

alleen voorbereidend

nog niet

100%

niet van plan / nvt

Figuur 2.8: Er wordt steeds meer gewerkt aan de nieuwe kerninstrumenten

Van de gemeenten zegt 11% al een visie te hebben vastgesteld. Ongeveer 34% zegt er momenteel aan te
werken. Bij de provincies is dat 55% vastgesteld versus 27% in uitvoering.

Voorbeelden van vragen die bij het informatiepunt binnenkomen over het opstellen van
omgevingsvisies:
•

Naast elkaar (willen) ontwikkelen van regionale en lokale omgevingsvisie. Hoe daarmee om
te gaan?

•
•
•
•

Wat mag er allemaal opgenomen worden in visie (o.a. in relatie tot bevoegdheden)
Moet er eerst een omgevingsvisie in de gemeente zijn? Zo nee, is het gewenst?
Ik hoor over Watervisie. Wat is dat en wat moet/kan ik ermee?
Hoe moeten we de beginselen die vooral het milieu betreffen en waaraan de Omgevingsvisie moet
voldoen (o.a. artikel 3.3. voorzorgsbeginsel, het beginsel van preventief handelen, het beginsel dat de
vervuiler betaalt etc.) in een visie opnemen?

•
•

Ik wil weten of de omgevingsvisie uiterlijk 2024 klaar moet zijn voor de gemeente of is dit 2021?
Welke veranderingen omtrent centralisatie/decentralisatie zullen er aantreden bij de invoering van de
Omgevingswet in vergelijking met de structuurvisie infrastructuur en ruimte?

28 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Omdat de provincies op de invoeringsdatum al een vastgestelde omgevingsverordening moeten hebben,
lopen ze ook voor als het gaat om het opstellen van dit instrument. Al twee provincies geven aan een
verordening te hebben vastgesteld, terwijl zes zeggen er actief mee bezig te zijn.

Provincie:
Wij hebben onze visie is nog bewust voor de provinciale verkiezingen vastgesteld. De komende verkiezingen
werkten wat dat betreft niet vertragend.

Bij de gemeenten is nog maar 20% bezig met een omgevingsplan/-verordening. Een aantal gemeenten
schoont in aanloop naar de invoeringsdatum alle verordeningen op en brengt de onderdelen die na 1-12021 in het omgevingsplan op moeten gaan onder in een aparte (omgevings)verordening.

Voorbeelden van vragen die bij het informatiepunt binnenkomen over het opstellen van
omgevingsplannen en omgevings- en waterschapsverordening:
•

Waaraan moet een omgevingsplan voldoen?

•
•
•

Wanneer moet het omgevingsplan klaar zijn?
Hoe lang kunnen wij zonder Omgevingsplan door blijven werken?
Kan ik in een omgevingsplan alleen meldingsplichtige milieubelastende activiteiten aanwijzen of kan ik ook
opnemen dat in tegenstelling tot het BAL geldt dat activiteit X vergunningplichtig is?
Is er voor de omgevingsplannen al een format (of gaat deze er nog komen) zodat omgevingsplannen
vergelijkbaar zijn net zoals bestemmingsplannen dat hebben?
Een omgevingsplan geldt voor het grondgebied van een gemeente. Hoe gaat dat werken voor
grensoverschrijdende elementen? Denk bijvoorbeeld aan geurcontouren.

•
•
•
•
•
•
•
•
•

Wat kan/mag er opgenomen worden in een omgevingsplan (verordeningen ed)?
Hoe sluiten Omgevingsplannen bij de Omgevingsverordening aan?
Hoe kan een waterschap binnen de Omgevingswet regels opstellen?
Hoe vervult een waterschap binnen de Omgevingswet haar rol als bevoegd gezag?
Hoe worden de onderdelen van de Waterwet in de Omgevingswet opgenomen?
Hoe ondersteunt de Omgevingswet bij het gezamenlijke beheer van water?
Hoe moeten de specifieke regels over water worden geïnterpreteerd?

Een watervisie (of omgevingsvisie voor waterschappen) is onder de Omgevingswet niet verplicht. Toch
heeft ongeveer 72% van de waterschappen een watervisie vastgesteld, is daarmee bezig of is dat van plan
te gaan doen. Dit aandeel is de afgelopen periode flink toegenomen.

Waterschap
Wij vinden het belangrijk dat we de overheden in ons stroomgebied consistent en vanuit één en dezelfde visie
kunnen adviseren over het belang van water in hun visies, verordeningen en plannen.

Eind 2018 is voor het eerst gevraagd in hoeverre overheden al werken aan het kerninstrument
programma’s. Het oppakken van de verschillende varianten programma’s door de overheden is nog
relatief beperkt.

29 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

2.6

Invoering Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO)

De monitor volgt ook de voorbereidingen op de invoering van het DSO bij de verschillende
overheidscategorieën. Dit gebeurt onder andere door de overheden te periodiek te vragen in hoeverre ze
verschillende voorbereidingen hebben getroffen.

Steeds meer organisaties stellen plan op en reserveren budgetten voor invoering DSO
Zowel het aantal organisaties dat een budget heeft gereserveerd voor de implementatie van het DSO
als het aantal organisaties dat momenteel bezig is met het opstellen van een plan is het afgelopen jaar
gestegen.

Invoering DSO bij alle organisaties samen: In hoeverre zijn de organisaties al bezig met de voorbereidingen op
de invoering van het DSO? Basis: alle responderende organisaties (n=238)

2018 Q4

32

23

25

16

4

Het reserveren van een
budget voor implementatie
van het DSO
2018 Q2

20

23

2018 Q4

13

2018 Q2

9

26

46

28

3

27

3

1

25

11

Het opstellen van een plan
voor de digitaliseringsopgave
van de organisatie
32

0%

al gedaan

mee bezig

33

50%

willen we gaan doen

niet van plan

100%

onbekend

Figuur 2.9: Groeiend aantal overheden pakt DSO-opgave planmatig aan en reserveert budgetten

De groei is bij vrijwel alle overheidscategorieën zichtbaar. Bij de gemeenten is het aandeel dat al
een plan heeft of zegt daarmee bezig te zijn gestegen naar 56%. Onder provincies, waterschappen,
rijksinstanties en omgevingsdiensten is inmiddels een ruime meerderheid klaar met het opstellen van
een digitaliseringsplan of hier momenteel mee bezig. Zeker bij de rijksinstanties is een sterke groei te
zien in het aantal organisaties aangeeft het plan nu te hebben afgerond; dit is in het afgelopen halfjaar
van 0% gestegen naar 25%. Alhoewel het beeld bij de veiligheidsregio’s en bij de GGD/GHOR-organisaties
diverser is, is ook hier vooruitgang zichtbaar. Zo is er bij de veiligheidsregio’s een groeiende groep die stelt
van plan te zijn om met het plan te beginnen, en is er onder GGD/GHOR-organisaties een sterke afname
te zien in het aantal organisaties dat zegt het niet te weten. Binnen deze groep laten de huidige cijfers
zien dat 29% een plan heeft opgesteld, terwijl dat percentage een halfjaar geleden nog op nul stond.

30 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

DSO per organisatie (opstellen plan): In hoeverre is uw organisatie al bezig met de voorbereidingen op de
invoering van het DSO? Het opstellen van een plan voor de digitaliseringsopgave van de organisatie? Basis: alle
responderende organisaties (n=195)

wel in 2017 gevraagd

niet in 2017 gevraagd

GGD/GHOR's
Waterschappen

Gemeenten
15

21 25
2

10
1
36

25

32
54

11

18
33

33
25

27
6

55

13

11
22

12

35

38

25
47

73
24

31
63
39

33 36

Q2 Q4 Q02 Q4

13

56 50
56
43

12

45 67
50
31

25

16 17

8 10

2017201720182018

57

20

25

VR's

13

50

31

38
61

22

28

28 33

45

43 36

46

OD's

29

18

29

10

2017201720182018

2017201720182018

2017201720182018

20182018

20182018

20182018

Q2 Q4 Q02 Q4

Q2 Q4 Q02 Q4

Q2 Q4 Q02 Q4

Q02 Q4

Q02 Q4

Q02 Q4

al gedaan

mee bezig

willen het gaan doen

niet van plan

onbekend

Figuur 2.10: Groei planmatige aanpak zichtbaar bij alle overheidscategorieën (in %)

In welke mate hebben organisaties al budget gereserveerd voor de digitaliseringsopgave van de
organisatie? Onder gemeenten is sinds het tweede kwartaal van 2018 een significante stijging te zien
van het aantal gemeenten dat aangeeft een budget te hebben gereserveerd (van 23% naar 35%).
Bij de provincies en waterschappen heeft twee derde van de organisaties al budget gereserveerd
(respectievelijk 64% en 67%). Dit percentage is het afgelopen half jaar niet (significant) veranderd. Onder
rijksinstanties is vooral een sterke toename te zien van het aantal organisaties dat aangeeft momenteel
bezig te zijn met het reserveren van budget (van 25% in het laatste kwartaal van 2018 tot 63% nu).
Bij de omgevingsdiensten is er net als een half jaar geleden een relatief grote groep organisaties die
aangeeft niet te weten of er momenteel budget wordt gereserveerd (44%). Bij de veiligheidsregio’s
is er een sterke stijging te zien van het aantal organisaties dat aangeeft van plan te zijn om budget te
reserveren (van 8% in het tweede kwartaal van 2018 tot 41% nu). Bij de GGD/GHOR-organisaties is er
net zoals een half jaar geleden een relatief grote groep organisaties die aangeeft niet te weten of er
momenteel budget wordt gereserveerd (47%). Daarnaast geven drie op de tien GGD/GHOR-organisaties
aan niet van plan te zijn om budget te reserveren.

31 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

DSO (reserveren budget): In hoeverre is uw organisatie al bezig met de voorbereidingen op de invoering van
het digitaal stelsel Omgevingswet? Het reserveren van een budget voor de implementatie van het DSO in de
begroting van 2019. Basis: alle responderende organisaties (n=195)

wel in 2017 gevraagd

niet in 2017 gevraagd

GGD/GHOR's

26

25

13 11 9

13
1

13

27

14

13

11
11

Rijksinstanties

Waterschappen

Provincies

Gemeenten

6

17 17
27

13
38

28

17 17

30
19

63

27 23

50

63

13 21

63

67

25

67 67 67

64

12

25

13

23

VR's

OD's

5
10

38

44

11

23

22

8

25

35

25

2017 2018 2018
Q4 Q02 Q4

2017 2018 2018
Q4 Q02 Q4

al gedaan

2017 2018 2018
Q4 Q02 Q4

mee bezig

25

13

2017 2018 2018
Q4 Q02 Q4

willen het gaan doen

10

22

2018 2018
Q02 Q4

12

41

29

15

24

15

12

2018 2018
Q02 Q4

niet van plan

47
73

27

18
6

2018 2018
Q02 Q4

onbekend

Figuur 2.11. Reservering budgetten voor invoering DSO bij de verschillende overheden (in %)

Om meer zicht te krijgen op de vraag in hoeverre overheden overwegen taken uit te besteden en/of
gezamenlijk op te pakken zijn hiervoor deze ronde specifieke vragen gesteld:

Het opstellen van
toepasbare regels

% 14%

22%

61%

Het wijzigen en beheren
van toepasbare regels

2% 12%

24%

62%

Het afhandelen van meldingen en
vergunningaanvragen

6%

7%

40%

47%

Het opstellen, publiceren
en wijzigen, en beheren van
omgevingsdocumenten (o.a. visies,
plannen en verordeningen)

3%

12%

36%

49%

20%

Hebben we al besloten

40%

Overwegen we serieus

60%

Zijn we niet van plan

80%

100%

Nog onbekend

Figuur 2.12. Nog relatief klein deel overheden overweegt om taken op afstand te laten uitvoeren. Een groot deel weet
het nog niet.

Het valt op dat een grote groep overheden nog nauwelijks heeft nagedacht over de vraag in hoeverre
ze taken die betrekking hebben op het vullen en beheren van het DSO zelf willen gaan uitvoeren of over
willen laten aan samenwerkingsverbanden en/of commerciële partijen.
32 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Data (nog niet geheel) op orde
Onderdeel van de voorbereidingen van gemeenten en provincies op de invoering van de wet is het op
orde krijgen van alle basisgegevens waar het DSO uit moet gaan putten. Met name geldt dit voor de
gegevens op ruimtelijkeplannen.nl die per 1-1-2021 van rechtswege onderdeel gaan worden van de nieuwe
omgevingsplannen. Geonovum is vorig jaar een project gestart onder de naam ‘Data op orde’ om overheden
te helpen bij het op orde krijgen van hun plangegevens op ruimtelijkeplannen.nl. Onderdeel daarvan is dat
alle gepubliceerde plannen zijn doorgenomen op veel voorkomende onvolkomenheden en fouten. Iedere
publicerende overheid heeft een overzicht gekregen van de punten die ze bij hun gepubliceerde plannen na
zouden moeten lopen. Per 31-12-2018 is een herhaalmeting gedaan om te zien wat de vorderingen waren.
Dit gaf het volgende beeld:

0,20%

2,94%

0,06%

10,47%

0,43%

0,02%

0,07%

0,00%

0,03%

0,00%

0,52%

0,01%

0,00%

0,00%

0,00%

0,01%

0,00%

0,03%

0,01%

0,00%

0,00%

0,20%

2,97%

0,06%

11,02%

0,45%

0,02%

0,07%

Datumfout pcpplan (in %)

Locatie - plannen
buiten nederland

Verouderde
versies - voorbereidingsbesluiten
die ouder zijn dan
1 jaar

Totaal

Dossierstatus vs
planstatus vastgesteld/vastgesteld (15weken)

Rijk

Dossierstatus vs
planstatus - in
voorbereiding /
onherroepelijk

Provincie

Dossierstatus vs
planstatus - in
voorbereiding/
vastgesteld

Gemeente

Onterecht gebruik
plantype aanwijzingsbesluit

PERCENTAGE AANTAL FOUTEN TOV VAN HET TOTAAL AANTAL PLANNEN (70.737) OP RUIMTELIJKE
PLANNEN PER 31-12-2018

Tabel 2.13: Eind 2018 vertoonde nog 14,7% van alle gepubliceerde plannen gebreken

De meest voorkomende fouten hebben te maken met verkeerde statusinformatie over dossiers of
plannen. Ook verlopen voorbereidingsbesluiten komen nog relatief veel voor.
Totaal aantal plannen RP incl. history

Percentage aantal fouten

Figuur 2.14: Stijging aantallen plannen en daling aantallen gebreken in één jaar3

3

Bron Geonovum: De aantallen gepubliceerde plannen verschillen ten opzichte van andere overzichten met vigerende plannen. Dit
komt doordat andere criteria gelden voor gepubliceerde en vigerende plannen.

33 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

In totaal had 14,7% van alle plannen nog (vermoedelijke) fouten. Dat was een daling van circa 25% over
een jaar.
Aantal fouten van de gemeentelijke bronhouders per 31-12-2018

Figuur 2.15: Kwaliteit ruimtelijke plannen per gemeenten per 31-12-2018

De spreiding over het land van gemeentelijke bronhouders is relatief willekeurig. Wel hebben kleinere
gemeenten relatief de kwaliteit iets vaker op orde dan de grotere gemeenten.

34 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

2.7

Nog steeds toename in plaats van afname in aantallen
ruimtelijke plannen zichtbaar

Een belangrijke indicator voor de mate waarin de omzetting van ‘oude’ plannen in ‘nieuwe’
kerninstrumenten vordert is de mate en snelheid waarmee het aantal bestaande plannen wordt
vervangen door nieuwe omgevingsplannen en -visies. Om dit te kunnen analyseren, is gebruik gemaakt
van alle vigerende (op het moment van meting geldende) plannen op ruimtelijkeplannen.nl.
Aantal ruimtelijke (deel)plannen met directe werking voor burgers
Aantal
25.000

20.000

15.000

10.000

5.000

31 maart 2017 8 november 2017 31 januari 2018

1 april 2018

1 juli 2018

1 oktober 2018 1 januari 2019

Figuur 2.16: Het aantal plannen met directe werking neemt nog steeds toe in plaats van af.

Het aantal vigerende plannen op ruimtelijkeplannen.nl is neemt nog steeds toe. Het aantal is sinds de
vorige halfjaarrapportage met meer dan 2500 stuks ofwel 12,6% gegroeid.
Eerder werd nog verondersteld dat in de aanloop naar de invoering van de wet al een afname in het
aantal plannen te zien zou moeten zijn vanwege de schaalvergrotende en opschonende werking van
de nog vast te stellen bestemmingsplannen in deze periode. Het is jarenlang trend geweest om bij het
vaststellen van nieuwe bestemmingsplannen veel kleine en postzegelplannen in een kleiner aantal
grotere plannen te laten opgaan. In de praktijk lijken gemeenten juist minder te werken aan grote
integrerende plannen en meer aan kleine, makkelijker door de procedures te leiden plannen. Deze
kleinere plannen kunnen dan nog voor de invoeringsdatum worden vastgesteld en van rechtswege
onderdeel worden van het integrale omgevingsplan.

35 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Tabel 2.17: Samenstelling vigerende plannen met directe werking per 1-1-2019

Het aantal indirect werkende plannen dat op moet gaan in ca 400 ‘nieuwe’ omgevingsvisies heeft zich
sinds de vorige halfjaarrapportage medio 2018 als volgt ontwikkeld (stand per 1-1-2019):
TYPE

GEMEENTE

PROVINCIES

Provinciale verordening

1232 (+27%)

Reactieve aanwijzing

49 (+2%)

RIJK

Structuurvisie

613 (0%)

270 (+30%)

1.059 (0%)

Totaal aantal

613

1.551

1.059

Tabel 2.18: Aantallen omgevingsdocumenten met indirecte werking op ruimtelijke plannen

Plannen en verordeningen waterschappen
Volgens de gegevens op decentrale.regelgeving.overheid.nl gelden de volgende aantallen keuren,
algemene regels, leggers en wegenverordeningen die deels of geheel op moeten gaan in 21 nieuwe
waterschapsverordeningen:
SOORT REGELGEVING

Q2 2017

Q4 2017

Q2 2018

Q4 2018

VERSCHIL
T.O.V. Q2
2018

BIJ
AANTAL
WATERSCHAPPEN

Keuren

71

72

70

70

0%

21

Algemene regels

106

108

114

110

-3,5%

15

Leggers

67

68

68

68

0%

6

Wegenverordeningen

4

4

4

4

0%

3

Totaal

248

252

256

252

-1,6%

Tabel 2.19: Aantallen omgevingsdocumenten waterschappen eind 2018

Sinds het begin van de monitoring van de waterschapsregelgeving heeft er het afgelopen halfjaar voor
het eerst een afname in het aantal regelingen voorgedaan: In de categorie algemene regels lijkt een
beperkte opschoning te hebben plaatsgevonden.

36 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

2.8

Gemiddeld elf te screenen verordeningen per gemeente

Veel regels die nu in lokale verordeningen zijn opgenomen en van invloed zijn op de fysieke leefomgeving,
moeten onder de Omgevingswet onderdeel gaan worden van het omgevingsplan. Er zijn daarnaast
ook veel lokale regels waarbij de gemeente kan kiezen om de regels in het omgevingsplan op te nemen
of niet. De monitor heeft het afgelopen halfjaar een analyse uitgevoerd op de aantallen vigerende
gemeentelijke verordeningen - zoals gepubliceerd op decentrale.regelgevering.overheid.nl - die
doorgelicht moeten worden op relevantie voor het omgevingsplan. Ze moeten daardoor mogelijk
aangepast of uiteindelijk zelfs afgeschaft worden.
Aantal verordeningen dat bij gemeenten dient te worden doorgelopen i.k.v. invoering
Omgevingswet

Totaal 3.954 verordeningen

Figuur 2.20: Aantallen door te lichten verordeningen gemeenten i.v.m. komst Omgevingswet

Totaal gaat het om 3.954 verordeningen ofwel gemiddeld 11 verordeningen per gemeente. De algemene
plaatselijke verordeningen vormen de grootste groep gevolgd door verordeningen over begraafplaatsen. De
verordeningen vormen een bonte verzameling over onderwerpen die direct of indirect te maken hebben
met de inrichting van de fysieke leefomgeving. Sommige gemeenten, zoals Zaanstad, zijn al begonnen met
het opschonen van hun verordeningenbestand. Zij brengen alle regels uit de bestaande verordeningen die
uiteindelijk in het omgevingsplan een plek moeten krijgen onder in één nieuwe (omgevings)verordening, die
als één geheel ingebracht kan worden in het omgevingsplan.

2.9

Aansluiting op DSO grootste uitdaging in deze fase invoering

Aan de project- en programmamanagers bij de verschillende overheden is deze ronde opnieuw gevraagd
wat in de huidige fase van de invoering de grootste uitdagingen en/of knelpunten zijn. Deze ronde is
een andere methode van uitvragen gebruikt waarbij de respondenten op een voorgedefinieerde lijst
met veel genoemde uitdagingen/knelpunten die onderwerpen konden aanvinken die bij hen speelden.
De percentages zijn daardoor over de gehele linie relatief hoger en moeilijker vergelijkbaar met de
uitkomsten uit de vorige rondes.
37 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Aansluiting op DSO

59

Kosten invoering, de financiering en/of vrijmaken benodigde
capaciteit

54

Betrokken krijgen en houden medewerkers

53

Doorvoeren cultuuromslag binnen de organisatie

51

Duidelijkheid over nieuwe regels en veranderingen

44

Betrokken krijgen en houden bestuurders

38

Omzetten van beleid naar toepasbare regels in het DSO

37

Organiseren succesvolle participatie

29

Interbestuurlijke samenwerking

26

Ontsluiten van de kerninstrumenten in het DSO

24

Aanpassing VTH-processen

23

Tijdige oplevering en/of vaststelling nieuwe kerninstrumenten

17
0

40

80 %

Figuur 2.21: Meest genoemde knelpunten en uitdagingen in november 2018.

Ten opzichte van de vorige ronde medio 2018 zijn de zorgen over het aansluiten op het DSO die van de
capaciteits- en financieringsproblemen voorbijgestreefd. De financiering van de uitgaven, het betrokken
krijgen en houden van medewerkers en het doorvoeren van de gewenste cultuuromslag is ook voor meer
dan de helft van alle respondenten een noemenswaardige uitdaging.
gemeenten

provincies

waterschappen

rijksinstanties

OD's

33
61
28
39
50

Figuur 2.22: Verschillen genoemde knelpunten en uitdagingen 4e kw 2018 tov 2e kw 2018.

Het betrokken krijgen en houden van medewerkers toont als knelpunt/uitdaging de grootste groei ten
opzichte van de vorige rondes.

38 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Kleine gemeente:
Onze gemeente worstelt met de capaciteit van de gemeentelijke organisatie in het kader van de invoering
(gehele organisatie is 50 a 60 man).

Middelgrote gemeente:
Een uitdaging waar ik zelf mee kamp is het feit dat ik continu alert moet zijn en de hoeveelheid nieuwe
informatie die continu op de organisatie afkomt. Het omgaan met deze enorme stroom aan informatie en het
gevoel dat je moet beginnen voordat je alles weet is een uitdaging.

100.000+ gemeente:
De organisatie heeft nog niet echt een duidelijk beeld bij wat er precies moet veranderen, en ook het DSO blijft
een lastig punt. De ICT’ers die werken aan het systeem en de rest van het programma spreken veelal een andere
taal en begrijpen elkaar niet echt.

100.000+ gemeente:
Wij worstelen met in hoeverre we zicht hebben op onze werkwijze tijdens de overgangsperiode, waarin oude
en nieuwe wetgevingen langs elkaar gebruikt worden.

Voorbeelden van vragen die het Informatiepunt heeft ontvangen over DSO
Het Informatiepunt ontvangt ongeveer een derde van de vragen over DSO via het ontwikkelaarsportaal.
De vragen zijn ongeveer gelijk verdeeld over techniek ( API’s, standaarden, toepasbare regels ) en het loket
(functionaliteiten, wat kan wel/niet):
•
•
•
•

Varianten van: Wat zijn de standaarden voor het DSO waaraan de Omgevingsvisie en plan moeten voldoen?
Welke informatie is straks te vinden in het DSO (incl. vragen over informatiehuizen)
Aanvragen API-keys, plus opvolging (vragen over werking)
Hoe wordt de integratie tussen het DSO-LV en het gemeentelijk loket voorzien? Is integratie met het
gemeentelijk loket voorzien vanuit het DSO-LV? Op de gemeentelijke loketten is aanvullende informatie te
vinden die voor de initiatiefnemer/aanvrager relevant is/kan zijn. Denk aan aanvullende informatie rondom
beschikbaarheid van voorzieningen, subsidies, maar ook aan beleid inzake toezicht & handhaving en
duurzaamheid.
• Gaat het DSO ook ruimte bieden voor allerlei besluiten en visies die nu geen onderdeel uitmaken van de
ruimtelijke plannen? Ik denk dan aan beleidsplannen, verordeningen, notities, etc. Deze hebben meestal
een werkingsgebied en als een bepaalde partij overzicht wil hebben over de geldende regelgeving op ene
bepaalde locatie, is het wel zo handig dat dit geraadpleegd kan worden.
• Café’s mogen 12 keer per jaar later dicht dan normaal. Hiervoor vragen zij een vergunning aan. Valt dit ook
onder de nieuwe omgevingswet? Moet dit dan ook via het DSO aangevraagd worden?

39 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

40 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

3
VOORTGANG VERBETERDOELEN
OMGEVINGSWET (NULMETINGEN)
41 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

De derde vraag die centraal staat in de monitoring is de voortgang van het realiseren van de
beleidsdoelen van de Omgevingswet. Bij de ontwikkeling van de nieuwe Omgevingswet zijn vier doelen
geformuleerd waaraan het succes van de wet kan worden afgemeten:
1. Vergroten inzichtelijkheid, voorspelbaarheid en gebruiksgemak
2. Samenhangende benadering
3. Vergroten bestuurlijke afwegingsruimte
4. Verbeteren en versnellen van de besluitvorming

Conclusie voortgang verbeterdoelen Omgevingswet: Nulmetingen bieden steeds completer beeld van het
verbeterpotentieel dat met de invoering kan worden bereikt

In de monitor is inmiddels een basis gelegd voor meten van het succes van de wet. Hiervoor is per
verbeterdoel een aantal verwachtingen geformuleerd. Op basis van deze verwachtingen is de monitor
bezig om de huidige situatie in kaart te brengen: de 0-situatie. Deze 0-metingen kunnen later als
referentiepunten gebruikt worden om uitspraken te doen over de mate waarin de doelen van de
wet worden gerealiseerd. Voor zover in het afgelopen halfjaar nieuwe uitkomsten van nulmetingen
beschikbaar zijn gekomen, zijn de resultaten hieronder opgenomen. Voor de in 2017 bekend geworden
resultaten van nulmetingen verwijzen wij naar de halfjaarrapportage over het tweede halfjaar van 2017.

3.1

Referentiepunten verbeterdoel 1: vergroten inzichtelijkheid,
voorspelbaarheid en gebruiksgemak

De volgende verwachtingen zijn geformuleerd om het verbeterdoel vergroten inzichtelijkheid,
voorspelbaarheid en gebruiksgemak van het omgevingsrecht meetbaar te maken:

3.1.1

De gebruiker kan op een kaart zien welke regels op een locatie gelden

Hiervoor is nog geen geschikte nulmeting uitgevoerd.

3.1.2

Initiatiefnemers hoeven minder inspanningen te leveren voor het
vergunningsproces

De mate waarin initiatiefnemers minder inspanningen hoeven te leveren zal worden gevolgd aan de hand van:
•
•

de afname van aantallen vergunningen waarop het bevoegd gezag eigen beleid kan voeren door al
dan niet regels over de vergunningplicht te stellen in het omgevingsplan.
de afname van de administratieve lasten, bijvoorbeeld voor het uitvoeren van specifieke onderzoeken
en berekeningen ten behoeve van de aanvragen.

42 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

In de vorige halfjaarrapportage is veel informatie opgenomen over de omvang en samenstelling van de
vergunningstromen in 2017. Ten opzichte van de vorige halfjaarrapportage zijn deze inzichten nauwelijks
veranderd. In de rapportage medio 2019 zal een update over het jaar 2018 worden meegenomen.
•

het hergebruik van bij aanvraag benodigde locatie-onderzoeken

Meerdere doelen bij het herinrichten van het omgevingswetstelsel moeten bijdragen aan het
terugdringen van de administratieve lasten voor vergunningaanvragers in het bijzonder door meer
mogelijkheden te creëren tot het terugdringen en hergebruik van onderzoeken die nodig zijn voor
een goede beoordeling van de milieusituatie. In dit verband hebben de beheerders van het OLO
een overzicht gemaakt van de aantallen milieurapporten die de afgelopen jaren als bijlagen bij
milieuvergunningaanvragen zijn toegevoegd. Tabel 3.1 geeft een overzicht van deze aantallen in de loop
der tijd:
Keren dat een milieurapportage is toegevoegd bij een OLO-aanvraag
SOORT MILIEURAPPORT

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Akoestisch onderzoek

14

38

56

52

138

410

832

698

KW risico- analyse

1

1

5

1

15

40

92

99

Meetrapport mbt geur-emissie

18

47

44

47

109

204

238

172

Nulsituatie bodemonderzoek

3

11

24

33

70

243

452

400

Rapport luchtkwaliteit

24

53

58

53

112

341

491

446

Totalen

60

150

187

186

444

1238

2105

1815

Tabel 3.1: Aantallen ingediende onderzoeksrapporten bij milieuvergunningaanvragen

Opvallend is de toename van de aantallen rapportages tot 2017 en daarna weer een lichte afname. Er wordt
nog nader uitgezocht wat een verklaring kan zijn voor de geregistreerde aantallen.
•

de afname van indieningsvereisten bij aanvragen

Eind 2018 waren er nog geen representatieve monitorgegevens beschikbaar over de hoeveelheden
indieningsvereisten met uitzondering van de hierboven weergegeven onderzoeksrapporten bij
milieuvergunningaanvragen. Wel is een analyse gedaan op de mate waarin aanvragen niet in behandeling
kunnen worden genomen omdat de aanvrager niet tijdig in staat was om de aanvraag te completeren (i.c.
percentage niet-ontvankelijke aanvragen). Dat was eind 2017 gemiddeld ca 1,9%.
•

de beleving van initiatiefnemers over het gemak van het indienen van aanvragen.

In de halfjaarrapportage over de 2e helft van 2017 is uitgebreid stilgestaan bij de beleving van
initiatiefnemers. Voor de waardering van de huidige beleving verwijzen wij naar deze vorige rapportage.
Het Omgevingsloket Online kent een speciaal hulpmiddel om aanvragers meer duidelijkheid te
bieden over de vraag in hoeverre hun initiatief een omgevings- of watervergunning vereist. Dat is
de vergunningchecker. Sinds medio december 2018 wordt het gebruik van de vergunningchecker
gemonitord. De vergunningchecker krijgt zo’n 2.000 tot 3.000 keer per dag bezoek. Dat blijkt circa 10
keer meer te zijn dan wat er per dag aan vergunningen wordt aangevraagd. De potentiële aanvragers zijn
relatief lang bezig zijn in de vergunningchecker. Gemiddeld duurt een bezoek ca 24 minuten. De meeste
bezoekers infomeren zich over de vergunningplicht voor bijbehorende bouwwerken (ca. 27%), slopen
en asbest verwijderen (ca 12%), dakkapellen (12%), overige bouwwerken bouwen (ca. 7%), plaatsen
of veranderen van kozijnen (6%) en het kappen van bomen (5%). Het zijn de kleinere bouwwerken en
verbouwingen die de meeste vragen oproepen. Onder de nieuwe Omgevingswet gaat het hier ook juist
om de categorieën waar de lagere overheden voor een belangrijk deel zelf de vergunningplicht in hun
omgevingsplannen kunnen afbakenen.
43 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

3.1.3

Afname van het aantal niet ontvankelijk verklaarde, teruggetrokken en
geweigerde initiatieven

Eind 2017 is op basis van de gepubliceerde vergunningaanvraagbeschikkingen4 op de gemeenschappelijke
voorziening voor officiële bekendmakingen (GVOP) een inschatting gemaakt van de huidige kansen dat
een omgevingsvergunningaanvraag ook vergund wordt. In de vorige halfjaarrapportage is uitgebreid
ingegaan op de uitkomsten van deze nulmeting. Ongeveer 9,8% van de aanvragen leidt momenteel
niet tot een bevredigend resultaat voor de initiatiefnemers, waarbij opvalt dat momenteel 1,6%
van de aanvragen niet leidt tot een vergunningbeschikking omdat het initiatief vergunningvrij is. Via
steekproefgewijze analyses van de registraties van vergunningaanvragen en hun afhandeling in de
vergunningsystemen van gemeenten en omgevingsdiensten proberen we de komende periode de
eerdere uitkomsten te toetsen en zo nodig aan te scherpen.

3.1.4

Afname van het aantal bezwaar- en beroepsprocedures naar aanleiding van
vergunningaanvragen

De eerste schattingen zijn dat circa 4.000 á 5.000 overheidsbesluiten bij een rechter worden
aangevochten. Een nulmeting op de jurisprudentie, die meer zicht moet gaan bieden op de aard en
samenstelling van de zaken die bij de rechter belanden, start naar verwachting in de 2e helft van 2019.
Vooralsnog beschikken we nog niet over representatieve gegevens over aantallen bezwaar en
beroepsprocedures in verhouding tot de aantallen vergunningaanvragen.

4

Ten tijde van de meting was ongeveer één derde van de overheden relatief consequent in het publiceren van hun omgevingsrecht
gerelateerde bekendmakingen en beschikkingen via de landelijke voorziening GVOP.

44 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

3.1.5

Afname van het aantal klachten en handhavingsverzoeken bij
bevoegd gezag

Representatieve gegevens over het huidige aantal klachten en handhavingsverzoeken waren eind 2018
nog niet beschikbaar.

3.2

Referentiepunten verbeterdoel 2:
Samenhangende benadering

De volgende verwachtingen zijn geformuleerd om het verbeterdoel ‘Samenhangende benadering’
meetbaar te maken.

3.2.1

De kerninstrumenten zullen in kwaliteit en integraliteit toenemen

Het voorgenomen onderzoek naar de inhoud en kwaliteit van nieuwe visies en plannen is nog niet
gestart.

3.2.2

Belanghebbenden worden met participatie-initiatieven intensiever betrokken

Het voorgenomen onderzoek naar de kwaliteit van nieuwe visies en plannen en de motivering die daarin
is opgenomen over de wijze en mate van participatie is nog niet gestart.
In de 2e helft van 2018 is wel begonnen met het vormen van een landelijk beeld rondom de vraag
in hoeverre het gedachtengoed achter de Omgevingswet ook beklijft bij de mensen die de wet
moeten uitvoeren. Dit gebeurt aan de hand van een lijst met stellingen die aan medewerkers van
overheidsorganisaties worden voorgelegd in het kader van een cultuurmonitor. Eind 2018 hadden al meer
dan 1500 overheidsmedewerkers die met de Omgevingswet moeten gaan werken aan dit onderzoek
meegedaan.
Een van de stellingen gaat over de vraag in hoeverre medewerkers vinden dat hun organisatie de
belangen van derden goed en tijdig weten te betrekken bij de besluitvorming over initiatieven om de
leefomgeving te veranderen. 32,5% van de deelnemers geeft aan dat men vindt dat hun organisatie dat
nu al doet. Ongeveer 20,7% geeft aan dat hun organisatie dat nu niet of onvoldoende doet.

45 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

3.3

Referentiepunten verbeterdoel 3: vergroten
bestuurlijke afwegingsruimte

De volgende verwachtingen zijn geformuleerd om het verbeterdoel ‘Vergroten bestuurlijke
afwegingsruimte’ meetbaar te maken.

3.3.1

‘Goede’ initiatieven krijgen de ruimte van het bestuur

Indien goede initiatieven meer de ruimte krijgen zou dat onder het huidige stelsel onder andere zichtbaar
moeten zijn in het aantal keren dat het bevoegd gezag meewerkt aan een verzoek om af te wijken van de
regels (lees: aan een afwijking van het bestemmingsplan). In 2017 werd via het OLO in totaal meer dan
12.000 keer een vergunning aangevraagd voor de activiteit ‘Handelen in strijd met regels RO’. Voorlopige
schattingen op basis van registraties bij enkele gemeenten duiden er op dat de aantallen aanvragen voor
afwijkvergunningen aanzienlijk (circa 4x) hoger liggen. Aanvragers blijken momenteel relatief vaak niet te
weten dat hun aanvraag niet bij voorbaat in het bestemmingsplan past en dat een aparte beoordeling of
mee kan worden gewerkt aan een afwijking nodig is.
Onder het nieuwe stelsel vervalt deze activiteit en wordt die vervangen door een omgevingsplanactiviteit.
Er wordt daarom nog nagedacht over hoe het streven naar het ruimte geven aan goede initiatieven
zichtbaar kan worden gemaakt.
In de cultuurmonitor is aan medewerkers van overheidsorganisaties gevraagd in hoeverre ze het nu eens
zijn met de stellingen ‘Ons bestuur geeft veel ruimte aan initiatieven van derden’ en ‘Voor initiatieven
vanuit de samenleving is volop ruimte binnen onze organisatie’. De eerste responses die bijdragen aan
het landelijk beeld laten zien dat medewerkers van overheidsorganisaties maar heel beperkt vinden dat
initiatieven veel ruimte krijgen. Men vindt ook dat in de gewenste situatie hiervoor aanzienlijk meer
ruimte zou kunnen zijn, al is er een limiet aan hoeveel ruimte initiatieven zouden mogen krijgen.

3.3.2

Overheden maken meer gebruik van globaal bestemmen en
uitnodigingsplanologie

In de periodieke survey onder projectleiders en programmamanagers invoering Omgevingswet bij de
verschillende overheden, is gevraagd in hoeverre hun organisatie ambities heeft om meer gebruik
te maken van uitnodigingsplanologie onder de Omgevingswet. De gemeenten die aangaven een
ambitieniveau te hebben vastgesteld antwoorden als volgt:

46 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

Ambities t.a.v. opstellen en uitvoeren beleid: hoe ver strekken de ambities (veranderingen t.o.v. huidige
beleid) die uw organisatie momenteel met de invoering van de Omgevingswet heeft? Mijn bestuur heeft het
voornemen de invoering van de Omgevingswet te gebruiken voor […]? (Basis: gemeenten met ambities; n=66)

Figuur 3.2: Ambities om meer uitnodigingsplanologie toe te passen onder Ow groeien

3.3.3

Overheden zetten vaker flexibiliteitsinstrumenten in op een locatie of
voor een functie

Eind 2018 zijn projectleiders en programmamanagers invoering Omgevingswet gevraagd naar de ambities
van hun organisatie ten aanzien van de inzet van nieuwe flexibiliteitsmogelijkheden zoals het gebruiken
van lokale afwegingsruimte voor het verscherpen of versoepelen van normen en het inzetten van
maatwerk. De antwoorden laten zijn dat deze ambities nog steeds beperkt zijn maar toenemen.

Ambities t.a.v. opstellen en uitvoeren beleid: hoe ver strekken de ambities (veranderingen t.o.v. huidige
beleid) die uw organisatie momenteel met de invoering van de Omgevingswet heeft? Mijn bestuur heeft het
voornemen de invoering van de Omgevingswet te gebruiken voor […]? (Basis: gemeenten met ambities; n=66)

Figuur 3.3: Ambities gemeenten om lokale afwegingsruimte toe te passen groeien maar zijn qua
verstrekkendheid bescheiden.

Over het nader meetbaar maken van deze doelstelling wordt de komende periode nog nagedacht.

47 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

3.4

Referentiepunten verbeterdoel 4: Verbeteren en versnellen
van de besluitvorming

De volgende verwachtingen zijn geformuleerd om te bepalen of de besluitvorming beter en sneller
verloopt onder het nieuwe stelsel.

3.4.1

De doorlooptijden van de planvormingsprocessen van omgevingsplannen zijn
korter

Representatieve gegevens over de huidige doorlooptijden van planvormingsprocessen waren begin 2018
nog niet beschikbaar.
In de cultuurmonitor is de stelling opgenomen ‘Besluitvorming verloopt soepeler onder de
Omgevingswet’. De respons op deze stelling tot nu toe (zie ook paragraaf 3.2.2) laat zien dat
medewerkers van overheidsorganisaties momenteel nog niet breed het idee hebben dat besluitvorming
soepel verloopt. Opvallend is echter dat hun verwachtingen over de gewenste situatie wel beter
zijn, maar ook relatief laag zijn ten opzichte van de verwachtingen over andere aspecten van de
Omgevingswet.

3.4.2

Overheden ervaren een toename van de kwaliteit van het
besluitvormingsproces en de besluiten

In de 2e helft van 2018 zijn geen extra monitoringgegevens beschikbaar gekomen die informatie
toevoegen aan hetgeen op dit onderwerp al is gerapporteerd in de halfjaarrapportage over de 2e helft
van 2017.

3.4.3

De doorlooptijd van vergunningaanvragen neemt af

Er is eind 2018 nog geen representatieve meting van de huidige doorlooptijden van de behandeling van
vergunningaanvragen beschikbaar.

3.4.4

Overheden maken minder gebruik van de mogelijkheid tot uitstel

Representatieve gegevens over het huidige gebruik van de mogelijkheid tot uitstel waren eind 2018 nog
niet beschikbaar.

48 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

49 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet

50 ꞁ Halfjaarrapportage 2e helft 2018 Monitor Invoering Omgevingswet