Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1008
Vragen van de leden Ceder (ChristenUnie), Jasper van Dijk (SP), Piri (PvdA),
Ellemeet (GroenLinks), Koekkoek (Volt), Teunissen (PvdD) en Simons
(BIJ1) aan de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid over het bericht over
mogelijke push back van een groep van 27 vluchtelingen op het Griekse eiland
Lesbos (ingezonden 21 oktober 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Broekers-Knol (Justitie en Veiligheid), mede
namens de Minister van Buitenlandse Zaken (ontvangen 7 december 2021). Zie
ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 655.
Vraag 1
Kent u het het bericht van Aegean Boat Report ABR van dinsdag 12 oktober
2021 over een groep van 27 vluchtelingen, waaronder een groot aantal
minderjarigen en een hoogzwangere vrouw, die zich, opgesplitst in drie
groepjes, schuilhield in de bossen en bergen op Lesbos uit angst om
teruggestuurd te worden (pushback) door de Griekse autoriteiten?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3 en 4
Heeft u kennisgenomen van de uitspraken van de Nederlandse kunstenaar
Katinka Simonse (Tinkebell) in de radiouitzending van De Nieuws BV van
19 oktober jl. waarin zij zegt bewijs in handen te hebben waaruit blijkt dat
tenminste één minderjarige jongen uit de hierboven genoemde groep die
aantoonbaar reeds op Lesbos was aangekomen, alsnog door de Griekse
autoriteiten terug op zee is gezet en nu weer in Turkije is? Bent u van plan
hier opheldering over te vragen aan uw Griekse collega?
Kunt u nagaan bij de Griekse autoriteiten of de 13 leden van de groep van 27
vluchtelingen die niet in het vluchtelingenkamp zijn aangekomen de
gelegenheid hebben gekregen asiel aan te vragen en opvang hebben
gekregen? Zo nee, waarom niet?
Kunt u bevestigen dan wel ontkrachten dat hier sprake was van een pushback
op zee door de Griekse autoriteiten van tenminste één persoon die al op

1

ah-tk-20212022-1008
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

https://m.facebook.com/
story.php?story_fbid=1186540588535710&id=285298881993223&m_entstream_source=timeline

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Grieks grondgebied was? En bent u het er mee eens dat als dit inderdaad
heeft plaatsgevonden, dit mensen in levensgevaar heeft gebracht?
Antwoord 2, 3 en 4
Van deze uitspraken heb ik kennisgenomen. Het standpunt van het kabinet
ten aanzien van pushbacks is uw Kamer bekend. De Griekse regering is van
mening dat, naast de openbaar aanklager, ook nationale instanties als de
Ombudsman, de Nationale Transparantie-autoriteit en de interne opsporingsen vervolgingsautoriteit van de Griekse politie en kustwacht (SIASC) een rol
kunnen vervullen bij het onderzoeken van vermeende pushbacks. Bij het
ontbreken van eigenstandige informatie wacht ik de resultaten van dergelijke
onderzoeken af. Daarnaast zet het kabinet zich actief in voor een onafhankelijk
EU monitoringsmechanisme. Ik verwijs verder naar antwoord 8.
Vraag 5
Kunt u navragen bij de Griekse autoriteiten waarom de Nederlandse
kunstenaar Katinka Simonse samen met enkele anderen korte tijd is
vastgehouden door de Griekse autoriteiten? Zo nee, waarom niet?2 Bent u
van plan opheldering te vragen bij de Griekse autoriteiten over de verklaringen van Simonse dat haar en een andere vrouwelijke metgezel werd
opgedragen zich naakt uit te kleden en een optische genitale inspectie te
ondergaan, terwijl hun mannelijke metgezel daartoe niet gedwongen werd,
en dat dit bovendien onrechtmatig gebeurde omdat er géén sprake was van
een formele arrestatie noch van een officiële tenlastelegging van een
strafbaar feit? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
De Nederlandse ambassade is op de hoogte gesteld van het incident, maar er
is geen formele hulpvraag ontvangen van Katinka Simonse. Het staat
betrokkenen vrij om naar aanleiding van het incident via hun advocaat een
klacht in te dienen.
Vraag 6
Klopt het dat recente Griekse wetgeving het helpen – onderdak verlenen,
vervoer, het geven van kleren, eten en drinken – van nieuw aangekomen
vluchtelingen die nog niet geregistreerd zijn, strafbaar stelt? Klopt het ook dat
door de meest recente wetgeving van september vluchtelingen het recht is
ontnomen een vertaler te krijgen? Bent u het met ons eens dat het geven van
hulp zoals eten en drinken aan vluchtelingen nergens in de Europese Unie
strafbaar zou mogen zijn? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
De Griekse wet verbiedt het faciliteren van de irreguliere aankomst van
onderdanen van derde landen op het Griekse territorium en het faciliteren
van hun illegale verblijf. Verder verbiedt de wet het verhuren van eigendom
aan onderdanen van derde landen die geen reisdocument hebben met een
geldig visum of een geldige verblijfsvergunning. Het is mij niet bekend dat er
restricties zijn opgenomen ten aanzien van het recht op een vertaler. Wat het
kabinet betreft is het van belang dat asielzoekers toegang hebben tot
basisvoorzieningen zoals ook is vastgelegd in het Unierecht. Het is aan de
Europese Commissie, als hoedster van de verdragen, om erop toe te zien dat
de Griekse wetgeving verenigbaar is met het Unierecht.
Vraag 7
Klopt het dat Griekse lokale advocaten en buitenlandse advocaten die op de
eilanden voor juridische niet-gouvernementele organisaties (NGO’s) met
vluchtelingen werken, nu strafbaar zijn wanneer ze contact hebben met nieuw
aangekomen vluchtelingen, al is het telefonisch, en daardoor hun licentie
kunnen verliezen? Bent u het met ons eens dat dit het werk van advocaten
met nieuw aangekomen vluchtelingen onmogelijk maakt en de rechtspositie
van vluchtelingen in gevaar brengt, net zoals het feit dat ze nu niet meer door
een vertaler mogen worden bijgestaan? Gaat u dit bij uw Europese collega’s
aankaarten en met welke reactie zult u pas tevreden zijn?
2

https://www.instagram.com/p/CU__UKTIwhP/?utm_medium=copy_link

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 7
De recent aangenomen wetswijziging vereist van leden of werknemers van
Griekse of internationale vrijwilligersorganisaties, maatschappelijke organisaties en non-gouvernementele organisaties (ngo’s) dat zij zich registeren in de
«Registry of Greek and Foreign Non-Governmental Organizations» van het
Ministerie van Migratie. Zonder registratie mogen zij niet actief zijn op het
terrein van migratie en asiel. Een recente wetswijziging voegt daar aan toe
dat dit ook geldt voor ngo’s die opereren ten aanzien van thematiek vallend
onder «de bevoegdheid van de kustwacht». Advocaten actief voor dergelijke
ngo’s vallen hier volgens de letter van deze wet ook onder. Tegelijkertijd
echter genieten Griekse advocaten ook bescherming onder de algemene
Griekse advocatenwetgeving. De ambassade is niet bekend met gevallen van
vervolging van advocaten op basis van de bovengenoemde ngo-wetgeving.
Ik heb vernomen dat bij de Griekse Raad van State een rechtszaak loopt
tegen deze wetgeving. Als het vermoeden bestaat dat Griekenland in strijd
met het Unierecht handelt is het in de eerste plaats aan de Europese
Commissie om eventuele verdere stappen te zetten.
Vraag 8
Waarom heeft u tijdens het commisiedebat over de Raad Justitie en
Binnenlandse Zaken op 6 oktober jl. de Kamer gezegd dat de Griekse regering
het onafhankelijke EU-monitoring mechanism dat moet toezien op het
respecteren van mensenrechten aan de EU-grenzen zal accepteren en
opzetten, en dat allang geleden heeft toegezegd, terwijl de Griekse Minister
van Asiel en Migratie precies een week daarvoor, op 29 september, zelf heeft
ontkend dat Griekenland dat ooit heeft toegezegd en het, aangezien er
volgens Griekenland geen pushbacks plaatshebben, niet zal accepteren?3 Hoe
gaat u uw Griekse collega daar op aanspreken en wat gaat u doen als hij dat
blijft weigeren?
Antwoord 8
Mijn uitspraken zijn gebaseerd op die van de Europese Commissie. In het
voortgangsrapport op het gebied van asiel en migratie dat de Commissie op
29 september jl. publiceerde en waarover uw Kamer via het verslag van de
JBZ-raad van 8 en 9 oktober jl. is geïnformeerd4, stelt de Commissie dat het
met verschillende lidstaten waaronder Griekenland in gesprek is over de
ontwikkeling en implementatie van een onafhankelijk en geloofwaardig
monitoringsmechanisme.
Ik heb vernomen dat de Europese Commissie nog steeds in gesprek is met de
Griekse regering over het opzetten van een onafhankelijk EU monitoringsmechanisme. In mijn contacten met mijn Griekse collega benadruk ik het belang
van een dergelijk mechanisme. Hierbij merk ik overigens wel op dat het
primair aan de Europese Commissie is om eventueel verdere stappen te
zetten in het geval dat er sprake is van een eventuele schending van het
Europese acquis.
Vraag 9
Bent u bekend met het feit dat de Griekse ombudsman, die volgens u de
pushbacks allang onderzoekt, zelf klaagt over het feit dat hij niet in staat is de
pushbacks grondig te kunnen en mogen onderzoeken omdat de huidige
regering hem niet voldoende mandaat daarvoor geeft waardoor hij eigenlijk
niets mag en kan onderzoeken?5 Bent u het met ons eens dat dit onderzoek,
waarbij de Griekse Ombudsman alleen «klachten over pushbacks die de
politie en kustwacht heeft aangenomen», mag onderzoeken en die bovendien
dateren van voor 2019, geen accuraat beeld van de huidige situatie op gaat
leveren?

3

https://migration.gov.gr/apantisi-ypoyrgoy-metanasteysis-kai-asyloy-k-noti-mitaraki-sedimosieymata-poy-epanaferoyn-ischyrismoys-peri-epanaproothiseon/ en https://
kostasarvanitis.eu/en/eu-citizens-deserve-to-know/
4
Kamerstuk 32 317, nr. 722
5
https://www.efsyn.gr/stiles/ypografoyn/292813_i-hameni-eykairia-toy-synigoroy-toy-politi-giatis-epanaproothiseis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Op verschillende momenten heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
onderzoeken die zowel in Griekenland als in Europa hebben plaatsgevonden
of nog lopen naar aanleiding van de berichtgeving over pushbacks. Daarbij
heb ik gewezen op een onderzoek van de Europese ombudsman in relatie tot
de vermeende betrokkenheid van Frontex. Ik hecht eraan dat dergelijk
onafhankelijk onderzoek plaatsvindt. In het geval van lopende Griekse
onderzoeken, heb ik uw Kamer o.a. geïnformeerd over het onderzoek naar
177 vermeende incidenten waartoe de aanklager van het Griekse Hoger
Gerechtshof de openbare aanklagers in verschillende regio’s heeft opgedragen.6 Ook aan het uitvoeren van de onderzoeken van de Griekse ombudsman
hecht ik waarde. Bij het ontbreken van eigenstandige informatie wacht ik de
resultaten van deze onderzoeken af.
Vraag 10 en 11
Bent u het eens met Europees Commissaris Johansson die zegt niet te zullen
accepteren dat de Grieken depush backs niet gaan onderzoeken?7 Hoe lang
bent u nog bereid te wachten op onderzoek dat hierover uitsluitsel geeft?
Staat u, in het licht hiervan en van de hierboven genoemde ontkenning van
uw Griekse Minister, nog steeds achter uw uitspraak tijdens het commissiedebat van 6 oktober over de JBZ-raad waarin u zei dat de Grieken de hier
serieus naar kijken? Zo ja, waarom?
Kent u de berichten van de Noorse NGO Aegean Boat Report (ABR) over de
door de Griekse kustwacht uitgevoerde pushbacks op de Middellandse Zee
die inmiddels gebruikelijke praktijk zouden zijn?8 Wat is uw reactie hierop?
Deelt u de conclusie die op basis van de verschillende onderzoeken die
inmiddels in de media zijn gepubliceerd9, dat pushbacks inmiddels geen
incidenten maar gangbare praktijk zijn? Zo nee, hoe komt u tot een andere
conclusie? Hoe gaat u bijdragen aan het beëindigen van deze praktijk?
Antwoord 10 en 11
Ik steun de oproep van Commissaris Johansson. De uitvoering van het
onderzoek naar de meest recente meldingen van pushbacks staat voorop.
Lidstaten zijn primair verantwoordelijk voor de uitvoering van grenstoezicht.
Hoewel voor lidstaten met een buitengrens dit niet altijd eenvoudig is, staat
voorop dat optreden aan de grens altijd in lijn moet zijn met Europees en
internationaal recht. Het is uw Kamer bekend dat ik, samen met andere leden
van het kabinet, actief en mede op verzoek van leden van uw Kamer in
Europese overleggen en bilaterale contacten het belang van het respecteren
van fundamentele rechten aan de buitengrenzen onderstreep.
Net als uw Kamer, neem ik ook kennis van de aanhoudende berichtgeving
over vermeende pushbacks. De stelling dat door de aanhoudende berichtgeving sprake is van een gebruikelijke, gangbare praktijk deel ik echter niet.
Zowel de Europese Commissie, als andere lidstaten waaronder Nederland,
blijven benadrukken dat dit niet in lijn is met de Europese standaarden. Het
zetten van eventuele vervolgstappen is primair aan de Europese Commissie,
als hoedster van de verdragen.

6

Kamerstuk 27 062, nr. 12
Right Wire Report, 8 oktober 2021 (https://rightwirereport.com/2021/10/08/eu-demands-greeceimmediately-investigate-reports-of-alleged-illegal-violent-migrant-boat-pushbacks/)
8
Aegean Boat Report, 21 april 2021 (https://aegeanboatreport.com/2021/04/21/pushbacks-is-nolonger-even-the-new-normal-it-is-just-normal/ en voor meest recente bericht https://
aegeanboatreport.com/2021/10/19/not-in-my-name/
9
Zoals in de New York Times, 18 juli 2021 https://www.nytimes.com/2021/07/18/world/europe/
greece-migrants.html, het rapport-Strik van het Europees Parlement, en het onderzoek van
Lighthouse Report.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4