Peter van Eldert

Mulier Instituut | 2023

Mulier Instituut
Peter van Eldert

Voor meer informatie kunt u contact
opnemen met het Mulier Instituut.
© Mulier Instituut
Utrecht, juni 2023
www.mulierinstituut.nl
info@mulierinstituut.nl
Disclaimer
U mag delen uit deze publicatie overnemen op voorwaarde van bronvermelding:
auteur(s), de titel van de publicatie en het jaar van uitgave.
Er gelden gebruiksvoorwaarden voor de foto's in deze publicatie. Neem foto's daarom niet over zonder
toestemming van het Mulier Instituut.

Notitie

In de afgelopen jaren ondervonden organisaties in de sportsector veel gevolgen van
de coronacrisis1 en de stijgende energieprijzen2. Deze ontwikkelingen kunnen
sportorganisaties in de problemen brengen en hun voortbestaan bedreigen. In deze
notitie bezien we in hoeverre deze druk op het voortbestaan naar voren komt uit
beschikbare gegevens. Hierbij focussen we op twee onderdelen:
in hoeverre sportverenigingen omvielen in de afgelopen anderhalf jaar;
de ontwikkelingen in de bedrijvigheid in de sport.
Om in kaart te brengen in hoeverre er sportverenigingen zijn omgevallen in de
afgelopen anderhalf jaar gebruiken we het Databestand sportorganisaties. Dit is
een uitdraai van het Handelsregister van de Kamer voor Koophandel (KvK) met alle
organisaties in de sport (op basis van een selectie op SBI-sectorcode), bewerkt door
het Mulier Instituut.
Van dit bestand ontvangen we maandelijks een update, waaruit naar voren komt
welke organisaties wegvallen of ontstaan. In deze notitie hebben we naar deze
maandelijkse updates gekeken. Als een sportvereniging in het bestand wegvalt, kan
dit ook het resultaat zijn van een fusie. Dan gaat de sportvereniging op in een
nieuwe (fusie)vereniging. De vereniging valt dan dus niet helemaal weg, maar maakt
een organisatieverandering door. Daarom corrigeren we in de analyse zoveel
mogelijk voor deze fusies.
Voor de bedrijvigheid in de sport laten we resultaten zien uit de
Conjunctuurenquête (COEN) van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In
de COEN bevraagt het CBS Nederlandse ondernemers (met vijf of meer werkzame
personen) over realisaties, verwachtingen en oordelen met betrekking tot hun
bedrijf. Op basis hiervan is het volgens het CBS mogelijk om in een vroeg stadium
omslagen in optimisme en pessimisme te signaleren. Binnen de COEN is het op basis
van de SBI-sectorindeling mogelijk de sportsector3 (SBI 931 Sport) uit te splitsen.

In de afgelopen anderhalf jaar vielen er elk kwartaal meer sportverenigingen weg
dan er werden opgericht (tabel 1). In het tweede kwartaal van 2022 lag het aantal
weggevallen sportverenigingen het hoogst. Vermoedelijk komt dit deels doordat het
1

Pulles, I., Van Eldert, P., & Van der Poel, H. (Reds.) (2022). Monitor Sport en corona V: de gevolgen van
coronamaatregelen voor de sportsector. Mulier Instituut.
2
Dalhuisen, C., Aarnink, A., Van Kalmthout, J., & Van Eldert, P. (2023). Gevolgen van de energiecrisis voor
sportverenigingen. Mulier Instituut.
3
Dit is een brede definitie van ‘ondernemers in de sportsector’. Naast ondernemende sportaanbieders
(zoals fitnesscentra) omvat deze groep ook andere ondernemers, zoals organisatoren van
sportevenementen en exploitanten van sportaccommodaties.

seizoen voor veel sportverenigingen eindigt in dit kwartaal. Dit is het moment om te
beslissen of de sportvereniging nog een seizoen doorgaat of stopt.
Tabel 1
Aantal weggevallen en opgerichte sportverenigingen* in de periode vanaf het
vierde kwartaal van 2021 tot en met het eerste kwartaal van 2023
(voorlopige cijfers, in absolute aantallen)
Weggevallen

Opgericht

2021 4e kw

149

33

2022 1e kw

180

23

2022 2e kw

280

39

2022 3e kw

116

38

2022 4e kw

98

31

2023 1e kw

135

38

Bron: Mulier Instituut, Databestand sportorganisaties.
*

Exclusief sportverenigingen die betrokken waren bij een fusie of opsplitsing.

Of er in de afgelopen anderhalf jaar relatief veel of weinig sportverenigingen zijn
omgevallen is op basis van deze resultaten niet vast te stellen. Hiervoor moeten we
een vergelijking maken met de periode ervoor.
Overigens is het niet nieuw dat het aantal sportverenigingen in Nederland afneemt.
Volgens cijfers van het CBS neemt dat aantal namelijk al sinds 2012 af.4 Een
vergelijkbare ontwikkeling ziet NOC*NSF in het aantal sportverenigingen dat via
een sportbond bij hen is aangesloten. Dit aantal nam af van 25.000 in 2013 naar
22.200 in 2022.5
Wat wel uit de resultaten in tabel 1 naar voren komt, is dat er tijdens de coronacrisis
(vierde kwartaal 2021 en eerste kwartaal 2022) meer sportverenigingen wegvielen
dan in de periode van de stijgende energieprijzen (vierde kwartaal 2022 en eerste
kwartaal 2023).
In de afgelopen anderhalf jaar werden bridgeverenigingen (81) het vaakst
opgeheven, gevolgd door hippische sportverenigingen (70), biljart-, pool- en
snookerverenigingen (60) en zaalvoetbalverenigingen (56). Biljart-, pool- en
snookerverenigingen (18) werden ook het vaakst opgericht in de afgelopen
anderhalf jaar. Andere typen sportverenigingen die relatief vaak werden opgericht
waren vechtsportverenigingen (16), wielersportverenigingen (14) en jeu-deboulesverenigingen (9).

4

CBS Statline (2022). Sportclubs; personeel, exploitatie, ledental, gebruik accommodaties. Geraadpleegd op 5
juni 2023, van
https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/70256NED/table?ts=1686650139801.
5
NOC*NSF (2023). Zo sport Nederland. Belangrijkste trends en ontwikkelingen in sportdeelname 2022.

Tabel 2
Aantal weggevallen en opgerichte sportverenigingen* in de periode vanaf het vierde kwartaal van 2021
tot en met het eerste kwartaal van 2023, naar sporttak (tien meeste voorkomende sporttakken)
(voorlopige cijfers, in absolute aantallen)
Weggevallen

Opgericht

#

Sporttak

1

Bridge

81

2

Hippische sport

70

3

Biljart, pool en snooker

60

4

Zaalvoetbal

56

5

Schietsport

50

6

Hengelsport

45

7

Wielersport (incl. fietsen en mountainbiken)

45

8

Veldvoetbal

39

9

Gymnastiek

38

10

Volleybal

37

1

Biljart, pool en snooker

18

2

Vechtkunsten

16

3

Wielersport (incl. fietsen en mountainbiken)

14

4

Jeu de boules

9

5

Zaalvoetbal

7

6

Atletiek en hardlopen

6

7

Judo, Aikido en Jiu Jitsu

6

8

Tennis en padel

6

9

Veldvoetbal

6

10

Watersport (zeilen, surfen en kanoën)

6

Bron: Mulier Instituut, Databestand sportorganisaties.
*

Exclusief sportverenigingen die betrokken waren bij een fusie of opsplitsing.

In de COEN vraagt het CBS aan ondernemers (met vijf of meer werkzame
personen) hoe hun omzet en personeelssterkte zich hebben ontwikkeld in de
afgelopen drie maanden (afname, ongeveer gelijk gebleven of toename). Aan de
hand van het saldo6 geeft het CBS vervolgens inzicht in de richting waarin de omzet
of personeelssterkte zich heeft ontwikkeld. Bij een positief saldo ervaarden
ondernemers over het algemeen een toename en bij een negatief saldo over het
algemeen een afname.
Voor ondernemers in de sportsector was voorafgaand aan de coronacrisis (vanaf
tweede kwartaal 2020) het saldo voor zowel de omzet als de personeelssterkte
positief (figuur 1). Beide saldi schoten vervolgens tijdens de coronacrisis naar
beneden en bleven tot halverwege 2021 negatief. In de periode hierna was het
coronavirus grotendeels op zijn retour en bleven de saldi positief, met uitzondering
van een eenmalige terugval in het eerste kwartaal van 2022 als gevolg van de laatste
6

Het gewogen percentage ondernemers met een ervaren toename minus het gewogen percentage
ondernemers met een ervaren afname.

Aantal

lockdown. Rond de jaarwisseling zijn de saldi weer gedaald. Mogelijk komt dat mede
door de stijging van de energieprijzen. De impact lijkt in deze periode wel minder
groot dan tijdens de coronacrisis.
Figuur 1
Door ondernemers* binnen de sportsector (SBI 931 Sport) ervaren veranderingen in omzet en
personeelssterkte in de drie voorafgaande maanden, weergegeven als saldo**, bevraging aan het begin van
het kwartaal
(in procenten)
100

50

0

-50

-100
1e
kw

2e
kw

3e
kw

2018

4e
kw

1e
kw

2e
kw

3e
kw

4e
kw

1e
kw

2e
kw

2019

3e
kw

4e
kw

1e
kw

2020
Omzet

2e
kw

3e
kw

4e
kw

1e
kw

2021

2e
kw

3e
kw

2022

4e
kw

1e
kw

2e
kw

2023

Personeelssterkte

Bron: Conjunctuurenquête (COEN) CBS, 2018-2023. Bewerking: Mulier Instituut.
*

Bedrijfsvestigingen met vijf of meer werkzame personen.

**

Het saldo is het gewogen percentage ondernemers met een ervaren toename minus het gewogen percentage ondernemers met een
ervaren afname. Dit geeft inzicht in de richting waarin de omzet of personeelssterkte zich in de voorgaande drie maanden heeft ontwikkeld
ten opzichte van de drie maanden daarvoor.

Het CBS vraagt ondernemers in de COEN ook of ze belemmeringen ervaarden in de
afgelopen drie maanden. Hieruit kwam duidelijk naar voren dat ondernemers in de
sportsector last hadden van de coronacrisis. Voorafgaand aan de coronacrisis
schommelde het aandeel ondernemers in de sportsector dat geen belemmeringen
ervaarde rond de 45 procent. In het tweede kwartaal van 2020 zakte dit naar
11 procent (figuur 2).
Na het tweede kwartaal van 2021 lijken de belemmeringen voor een deel van de
ondernemers op te lossen. Toch ervaart in het tweede kwartaal van 2023 nog
steeds 70 procent van de ondernemers belemmeringen.

Figuur 2
Aandeel ondernemers* binnen de sportsector (SBI 932 Sport) dat geen belemmeringen ervaarde in de drie
voorafgaande maanden, bevraging aan het begin van het kwartaal
(in procenten)
100

75
53

50

44

48

45

50

49

44

46
38
29

28

25

16

11

11

10

2e
kw

3e
kw

4e
kw

21

21

25

24

3e
kw

4e
kw

28

30

1e
kw

2e
kw

12

0
1e
kw

2e
kw

3e
kw

2018

4e
kw

1e
kw

2e
kw

3e
kw

4e
kw

1e
kw

2019

1e
kw

2020

2e
kw

3e
kw

4e
kw

2021

Geen belemmeringen

Bron: Conjunctuurenquête (COEN) CBS, 2018-2023. Bewerking: Mulier Instituut.
*

Bedrijfsvestigingen met vijf of meer werkzame personen.

Vanaf het begin van de coronacrisis in het tweede kwartaal van 2020 noemden
ondernemers in de sportsector het vaakst ‘andere oorzaken’ als grondslag voor de
ervaren belemmeringen (figuur 3). Een verdere toelichting op wat deze andere
oorzaken zijn publiceert het CBS niet, maar het is aannemelijk dat de beperkende
coronamaatregelen hieronder vallen.
Na de coronacrisis zien we met name een opmars van een tekort aan
arbeidskrachten als belemmering voor ondernemers in de sportsector. Vanaf het
tweede kwartaal van 2022 noemen ze deze belemmering het vaakst, ook in de
periode van de stijgende energieprijzen. In het tweede kwartaal van 2023 vormde
een tekort aan arbeidskrachten voor ongeveer een derde van de ondernemers
(32%) in de sportsector een belemmering. Slecht 12 procent noemde financiële
beperkingen en andere oorzaken als belemmering.

1e
kw

2e
kw

2022

2023

Figuur 3
Door ondernemers* binnen de sportsector (SBI 931 Sport) ervaren belemmeringen in de drie
voorafgaande maanden, bevraging begin van het kwartaal
(in procenten)
100

75

50

25

0
1e
kw

2e
kw

3e
kw

4e
kw

1e
kw

2018

2e
kw

3e
kw

4e
kw

1e
kw

2019

2e
kw

3e
kw

4e
kw

1e
kw

2020

2e
kw

3e
kw

4e
kw

1e
kw

2021

Onvoldoende vraag

Tekort aan arbeidskrachten

Productiemiddelen, materiaal en ruimte

Financiële beperkingen

Weersomstandigheden

Andere oorzaken

Bron: Conjunctuurenquête (COEN) CBS, 2018-2023. Bewerking: Mulier Instituut.
*

Bedrijfsvestigingen met vijf of meer werkzame personen.

Onderaan de streep nam het aantal sportverenigingen in de afgelopen anderhalf
jaar af. Dit ligt in lijn met de ontwikkelingen die uit cijfers van het CBS en NOC*NSF
naar voren komen. Op basis van de resultaten uit deze notitie kunnen we niet stellen
of de coronacrisis en/of de energiecrisis deze afname hebben versneld.
Wel zien we dan er tijdens de coronacrisis meer sportverenigingen wegvielen dan in
de periode van de stijgende energieprijzen. Sportverenigingen die wegvielen waren
vaak typen sportverenigingen die het tijdens de coronacrisis zwaar hadden, zoals
bridge- en biljartverenigingen.
Bij de ondernemers in de sportsector hakte de coronacrisis er flink in, maar in de
periode erna zien we tekenen van herstel. Omzet- en personeelsontwikkelingen zijn
positiever en ondernemers ervaren minder vaak belemmeringen. De energiecrisis
lijkt het positievere oordeel over omzet en personeelssterkte wat naar beneden te
halen, maar de afname is vooralsnog minder desastreus dan tijdens de coronacrisis.

2e
kw

3e
kw

2022

4e
kw

1e
kw

2e
kw

2023

Peter van Eldert
p.vaneldert@mulierinstituut.nl

Mulier Instituut | 2023