Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 532

Wijziging van de Meststoffenwet in verband met
de invoering van een stelsel van fosfaatrechten

Nr. 23

NADER VERSLAG
Vastgesteld 19 oktober 2016
De vaste commissie voor Economische Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van bovengenoemd wetsvoorstel, heeft naar
aanleiding van de Nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstuk
34 532, nr. 7) en de nota van wijziging (Kamerstuk 34 532, nr. 19) besloten
tot het uitbrengen van een nader verslag.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave:
I.
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2

Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 4

Hoofdstuk 5

Hoofdstuk 6

kst-34532-23
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

ALGEMEEN
Inleiding
Algemene achtergrond
2.1 Nitraatrichtlijn en Kaderrichtlijn Water
2.2 Sturing op mestproductie
2.2.1 Stelsel van dierrechten voor varkens- en pluimveehouderij
2.2.2 Verantwoorde groei melkveehouderij
Overwegingen om te komen tot een nieuw stelsel
3.1 Het nationale mestproductieplafond
3.2 Ontwikkeling nationale mestproductie
3.3 Ontwikkelingen omvang melkveehouderij
Nieuw stelsel van fosfaatrechten
4.1 Doel van het stelsel
4.2 Reikwijdte
4.3 Jaarplafond
4.4 Toekenning van fosfaatrechten
4.5 Knelgevallen
4.6 Afroming bij overdracht
4.7 Generieke afroming
4.8 Compensatie voor grondgebonden bedrijven
4.9 Fosfaatbank
4.10 Generieke afroming varkens- en pluimveerechten
Bedrijfs- en milieueffecten
5.1 Regeldruk
5.2 Bedrijfseconomische effecten
Uitvoering en handhaving
6.1 Uitvoering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

2
3
5
5
6
6
6
6
6
7
8
8
8
9
9
9
10
12
12
13
13
14
14
14
14
15
15

1

Hoofdstuk 7
II

6.2 Handhaving
Juridisch Kader
7.1 Technische voorschriften
ARTIKELEN
Onderdeel G
Nota van wijziging
Overig

15
15
16
17
17
17
33

I. ALGEMEEN
De leden van de VVD-fractie hebben naar aanleiding van de Nota naar
aanleiding van het verslag nog aanvullende vragen. Gezien de recent
verschenen nota van wijziging zullen deze vragen zich beperken tot de
onderdelen die niet door de nota van wijziging worden geraakt.
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de nota van
wijziging inzake wijziging van de Meststoffenwet in verband met de
invoering van een stelsel van fosfaatrechten. Zij willen hierover vragen
stellen.
De leden van de SP-fractie zijn verontrust naar aanleiding van de nota van
wijziging bij het voorstel van wet tot wijziging van de Meststoffenwet in
verband met de invoering van een stelsel van fosfaatrechten. Deze leden
betreuren de onduidelijkheid die nu al zo lang voor melkveehouders
bestaat en de onnavolgbare stapeling van regelgeving die de afgelopen
jaren is ontstaan.
De leden van de CDA-fractie hebben met teleurstelling kennisgenomen
van de nota van wijziging inzake Wijziging van de Meststoffenwet in
verband met de invoering van een stelsel van fosfaatrechten. De nota van
wijziging van donderdag 13 oktober 2016 van dit wetsvoorstel geeft
aanleiding tot vele vragen bij deze leden.
De leden van de D66-fractie hebben met verbazing kennisgenomen van de
nota van wijziging en de toelichtende brief. Zij willen hierover vragen
stellen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met teleurstelling kennisgenomen van de nota van wijziging en de bijbehorende kabinetsbrief bij de
Wijziging van de Meststoffenwet in verband met de invoering van een
stelsel van fosfaatrechten. Zij willen hierover vragen stellen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
voorgestelde wijziging van de Meststoffenwet in verband met de
invoering van een stelsel van fosfaatrechten en laatst gestuurde nota van
wijziging. Deze leden verbazen zich dat er nu pas duidelijkheid is dat het
fosfaatrechtenstelsel zoals voorgesteld door de regering, als ongeoorloofde staatssteun wordt opgevat. Daarnaast betreuren deze leden dat
hierdoor het wetsvoorstel wederom vertraging oploopt en het stelsel pas
in 2018 in werking zal treden.
De leden van de SGP-fractie hebben met verbijstering kennisgenomen
van de nota van wijziging bij het voorliggende wetsvoorstel. Zij hebben
ook nog verschillende vragen naar aanleiding van de Nota naar aanleiding
van het verslag, het recente rapport van Wageningen Universiteit/
Planbureau voor de Leefomgeving over emissies vanuit de landbouw en
het in de Kamer gehouden rondetafelgesprek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

2

Hoofdstuk 1 Inleiding
De regering stelt in beantwoording op vragen van de leden van de
VVD-fractie dat het productieplafond niet anders te borgen is dan via
productie begrenzende maatregelen. De leden van de VVD-fractie willen
de regering vragen of het fosfaatrechtenstelsel, gezien de opmerkingen
van de Europese Commissie, de geoorloofde manier is om aan deze
voorwaarde van de derogatie te voldoen.
In beantwoording op haar vragen lezen de leden van de VVD-fractie dat
fosfaatrechten op zich geen breder doel hebben dan beheersing van de
productie van dierlijke mest, maar dragen wel bij aan de duurzame
ontwikkeling van de veehouderij. Kan de regering aangeven hoe
bovenstaande past binnen de nadere voorwaarden die verbonden zullen
worden aan ontheffingen vanuit de fosfaatbank die gerelateerd zijn aan
milieu of maatschappelijke doelen?
Kan de regering aangeven wat wordt bedoeld met de opmerking op
bladzijde 15 in de Nota naar aanleiding van het verslag, in antwoord op
een vraag van de ChristenUnie-fractie, dat ervan uitgaande dat via het
stelsel van verplichte mestverwerking zeker wordt gesteld dat het
fosfaatoverschot geen extra milieurisico met zich meebrengt, bij de
Europese Commissie te bepleiten dat het niet nodig is om nog langer via
een plafond in de derogatiebeschikking of fosfaatproductie in de absolute
grens te begrenzen dan wel te beperken of mest die aantoonbaar buiten
de Nederlandse landbouw wordt gebracht buiten de berekening van de
voor het plafond relevante productie kan worden gehouden? Kan de
regering aangeven of dit nu al onderdeel van de gesprekken is en zo ja,
waar blijkt dit uit? Zo nee, waarom is dit nog niet aan de orde gesteld
gezien dit een onderdeel is van de brief van 3 maart 2016?
De regering geeft vervolgens aan dat er nog geen zicht is op het vervallen
van de voorwaarde van he fosfaatproductieplafond. Op basis van welke
gesprekken kan de regering zo stellig zijn? Graag een toelichting op
bovenstaande vraag waarbij de leden van de VVD-fractie ook duidelijkheid
willen hebben over de inzet voor het moment dat de Europese Commissie
haar steun voor dit wetsvoorstel heeft ingetrokken.
Begrijpen de leden van de VVD- fractie het goed dat aanvullende
maatregelen zoals de varkens- en pluimveerechten, de introductie van
fosfaatrechten, de verplichte mestverwerking en de grondgebonden groei
van de melkveehouderij als aanvullende maatregelen gezien moeten
worden om de druk op het stelsel van gebruiksnormen en -voorschriften
te verlichten? In de alinea waar dit als antwoord op een van de vragen van
de leden van de VVD-fractie wordt gegeven staat verder te lezen dat bij
een te hoge druk op de mestmarkt de afzetkosten voor veehouders te
hoog worden waardoor meer ondernemers dierlijke mest op ongeoorloofde wijze buiten het stelsel van gebruiksnormen afzetten. Deze leden
lezen hierin dat het stelsel van fosfaatrechten een aanvullende maatregel
is. Kan bij een strikte uitvoering van de mestverwerking (het hanteren van
normen en gebruiksvoorschriften en verplichte mestverwerking) en de
grondgebondenheid de fosfaatrechten achterwege blijven? Zo nee, wat is
de overweging om de fosfaatrechten dan aanvullend in te voeren
waarmee de kosten voor de veehouder verder zullen toenemen? Waarom
vindt er geen strikte handhaving plaats?
De leden van de VVD-fractie hebben gevraagd naar de negatieve gevolgen
van de introductie van fosfaatrechten waardoor veel bedrijven genoodzaakt zijn om goedkoper te gaan produceren wat vervolgens gevolgen
heeft voor duurzaamheid. Uit het antwoord blijkt dat deze vraag
misschien niet helemaal duidelijk is omdat het antwoord aangeeft dat de
aanpassingen nodig zijn om te blijven voldoen aan duurzaamheidseisen.
Uit dit antwoord blijkt dat onder duurzaamheidseisen blijkbaar alleen de
gevolgen voor de mogelijke belasting op het milieu wordt meegewogen.
Bedrijven die op de peildatum van 2 juli 2015 minder dieren in hun stal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

3

hadden vanwege een uitbreiding die voor deze peildatum is aangegaan,
moeten terug in het aantal dieren van 2 juli 2015. De kosten van
huisvesting, rente en afschrijving kan dus niet opgebracht worden door de
melkproductie van het beoogd aantal koeien voor deze nieuwe
huisvesting maar door een minder aantal, in veel gevallen kan dat om
enkele tientallen dieren gaan (bijvoorbeeld wanneer een stal is uitgebreid
van 60 naar 80 koeien, stal is opgeleverd op 1 augustus 2015; deze boer
moet 20 koeien krimpen terwijl huisvesting op 80 koeien is afgestemd).
Wat betekent dit voor de bedrijfsvoering en is dit een duurzame ontwikkeling van de melkveehouderij? Er wordt immers meer productie van
minder dieren gevraagd om de lasten zoals eerder beschreven te kunnen
voldoen.
De regering verwijst naar de verschillende wetsvoorstellen op de vraag
van de leden van de VVD-fractie over de stapeling van maatregelen de
afgelopen 10 jaar en de bijbehorende lastendruk. Kan de regering een
schematisch overzicht verstrekken van alle maatregelen die in het kader
van mest, mestverwerking, grondgebondenheid, dierrechten en de
introductie van het stelsel van fosfaatrechten zijn genomen?
De leden van de CDA-fractie zouden nog eens beschreven willen zien wat
de «verplicht voorgeschreven maatregelen van het actieprogramma
Nitraatrichtlijn» precies voor Nederland zijn. En welke bijdrage leveren de
fosfaatrechten aan de realisatie van milieudoelen voor het grond- en
oppervlaktewater? Ten aanzien van de antwoorden op pagina 8 en 9
vragen deze leden wat de huidige situatie betekent voor het percentage
van de generieke afroming. Blijft de 8% nog steeds het maximum? Zo
niet, wat wordt het nieuwe percentage dan naar verwachting? Op pagina
10 wordt aangegeven dat teruggrijpen op een moment vóór 2 juli 2015
een aanzienlijke kans maakt om bij de rechter te stranden op de fair
balance toets in het kader van
Artikel 1 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).
Als het een keus wordt die een ondernemer zelf kan maken is er toch geen
belemmering?
Op de vragen van de leden van de CDA-fractie «Wat zijn de gevolgen als
de derogatie niet behouden worden voor Nederland?» en «Heeft de
regering een scenario klaarliggen...?» is geantwoord «Ik zie dan ook geen
aanleiding om een scenario klaar te hebben voor het geval de derogatie
komt te vervallen of een volgende derogatie niet of slechts gedeeltelijk
wordt toegewezen»(pagina 11 en 12). Kunnen deze vragen, gezien de
nieuwe ontwikkeling opnieuw beantwoord worden? De leden van de
CDA-fractie vragen wat bedoeld wordt met de zinssnede «er van
uitgaande dat via het stelsel van verplichte mestverwerking zeker wordt
gesteld dat het fosfaatoverschot geen extra milieurisico met zich
meebrengt» op pagina 15. Betekent dit dat de regering op dit moment nog
niet pleit voor het aanpassen van het fosfaatplafond aan verwerkte mest
maar eerst hierover een garantie wil? Waarom wordt hier niet nu al voor
gepleit, zo vragen deze leden. Wat voor garantie wil de regering hier eerst
over? Op dezelfde pagina wordt de fiscaliteit van fosfaatrechten
behandeld, echter onduidelijk blijft waarom nog nadat het voorstel
voorgelegd is aan de Raad van State, de bespreking van de fiscaliteit in de
memorie van toelichting uit het wetsvoorstel geschrapt is. Zou de
regering dit alsnog kunnen toelichten, zo vragen deze leden. Kunt u
toelichten waarom het fosfaatrechtenstelsel zoals geïntroduceerd in het
wetsvoorstel niet valt onder artikel 77 lid 1 Meststoffenwet?
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen in de Nota n.a.v. het
verslag (pagina 12) dat de regering voldoende vertrouwen heeft dat het
wetsvoorstel leidt tot het verlenen van de derogatie. Dit is een reden
waarom de regering niet werkt aan een scenario voor het geval de
derogatie (deels) komt te vervallen. Nu blijkt dat de Europese Commissie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

4

geen steun kan geven aan het onderhavige wetsvoorstel. Hoe heeft de
regering zo stellig kunnen beweren dat zij overtuigd is van het
wetsvoorstel en het verlenen van de derogatie? Welke gesprekken met de
Europese Commissie hebben aanleiding gegeven voor dit vertrouwen?
Hoe kon het dan toch gebeuren dat de Europese Commissie van mening
is dat het wetsvoorstel niet voldoet aan Europese staatssteunregels? De
leden van de ChristenUnie-fractie dringen er bij de regering op aan om
alles op alles te zetten om de derogatie te behouden. Heeft de regering
wel een scenario voor het geval de derogatie (deels) komt te vervallen?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe het mogelijk is dat de
«precieze inzet voor het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn nog niet is
vastgesteld» (Nota n.a.v. verslag, pagina 13), terwijl deze al in 2018 van
start gaat?
Deze leden lezen dat het opnemen van een einddatum in het wetsvoorstel
ertoe zou leiden dat op aangeschafte rechten fiscaal kan worden
afgeschreven, hetgeen een prijsopdrijvend effect heeft. Is de regering wel
bereid een evaluatiemoment in de wet op te nemen?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen op welke manier de
regering wil voorkomen dat iedereen verdient aan de introductie van een
fosfaatrechtenstelsel (juristen, tussenpersonen, stoppende boeren e.a.),
maar het gezinsbedrijf met toekomst uiteindelijk aan het kortste eind
trekt?
De leden van de SGP-fractie hoorden dat het Planbureau voor de
Leefomgeving tijdens het rondetafelgesprek constateerde dat het
fosfaatrechtenstelsel geen bijdrage levert aan de verbetering van de
waterkwaliteit. De leden van de SGP-fractie horen graag waar de regering
haar mening op baseert dat fosfaatrechten bovenop het stelsel van
gebruiksnormen en -voorschriften, de generieke verwerkingsplicht, de
aanvullende verwerkingsplicht voor de melkveehouderij en de grondgebondenheidseisen toch een aanvullende bijdrage zullen leveren aan de
realisatie van milieudoelen voor grond- en oppervlaktewater.
Hoofdstuk 2 Algemene achtergrond
De leden van de CDA-fractie vragen een reactie op het rapport van
Wageningen Universiteit «Referentieraming van emissies naar lucht uit de
landbouw tot 2030», in het bijzonder ten aanzien van pagina 40–41. In het
rapport staat onder andere dat vanaf 2018 wordt verwacht dat de
fosfaatproductie onder het plafond gaat. Klopt deze verwachting nog, zo
vragen deze leden? Zo nee, waarom niet? Kan aangegeven worden wat de
mestverwerkingspercentages voor 2017 worden?
2.1 Nitraatrichtlijn en Kaderrichtlijn Water
Kan de regering informatie delen over de totale belasting van de
veehouderij naar aanleiding van het antwoord op de vraag van de leden
van de VVD-fractie over het artikel in V-focus? Geeft dit een wezenlijk
ander beeld, zo vragen van de leden van de VVD-fractie. Kan de regering
aangeven welke andere invloed van ruimtelijk, bodemfysische en
bodemchemische kenmerken aanwezig zijn waar rekening mee moet
worden gehouden? Omdat deze zo verschillen per gebied vragen deze
leden of een gebiedspecifieke benadering tot een grotere milieuwinst zou
leiden. Zo nee, waarom niet?
In een tabel opgenomen in de Nota naar aanleiding van verslag op
bladzijde 17 staat dat in 2014 alleen in de löss gebieden een
overschrijding van het nitraatgehalte heeft plaatsgevonden. De leden van
de VVD-fractie willen vragen hoe de overschrijdingen er in 2015 uitzien? Is
de regering bereid de voorlopige meetgegevens met de Kamer te delen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

5

2.2 Sturing op mestproductie
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering gezien de ontwikkeling
van het aantal geiten met beleid hierop komt?
2.2.1 Stelsel van dierrechten voor varkens- en pluimveehouderij
Naar aanleiding van de antwoorden op pagina 22 van de Nota naar
aanleiding van het verslag vragen de leden van de CDA-fractie of de
regering kan onderbouwen dat de pluimvee- en varkenshouderij
structureel bijdragen aan de overschrijding van het fosfaatplafond, of dat
de zeer beperkte overschrijding van deze sectoren in 2015 voortkomt uit
de hoge fosfaatgehaltes in het voer van 2014.
2.2.2 Verantwoorde groei melkveehouderij
Ten aanzien van de antwoorden op pagina 23 en 24 vragen de leden van
de CDA-fractie waarom de regering schermt met regeldruk voor de
ondernemer terwijl de ondernemer vrijwillig de bewuste keuze kan maken
om gebruik te maken van de mogelijkheid van voer-mest-contracten of
niet.
Hoofdstuk 3 Overwegingen om te komen tot een nieuw stelsel
3.1 Het nationale mestproductieplafond
De leden van de VVD-fractie lezen op bladzijde 26 van de Nota naar
aanleiding van het verslag, in antwoord op vragen van de leden van de
VVD-fractie, dat wordt ingegaan op de wetenschappelijk onderbouwde
modeldoorrekeningen van de verwachte effecten van gewasmestcombinaties. Kan de regering aangeven hoe de recente publicatie van het PBL,
«Referentieraming van emissies naar lucht uit de landbouw tot 2030»,
publicatie datum 27 september jl., betrokken is bij dit wetsvoorstel. In de
wetenschap dat de daadwerkelijk fosfaatproductie in 2015 hoger lag dan
van uitgegaan is in het rapport lijkt een update van dit rapport voor de
hand te liggen. Temeer omdat het rapport een dalende trend schetst. Die
dalende trend (na overschrijding van het fosfaatplafond in 2015 t/m 2018)
zal ondanks de hogere fosfaatproductie in 2015 niet anders verlopen. Is de
regering bereid de trendanalyse van het PBL te laten actualiseren? Zo nee,
waarom niet? Deze trendanalyse is ook een belangrijke onderbouwing
naar Brussel om de effecten van het Nederlandse beleid te ondersteunen.
Kan in de actualisatie van het onderzoek van het PBL dan ook het verschil
meegenomen worden in uitbreiding van de veestapel, en de hogere
excretiefactor per dier? Dat laatste is van belang omdat de hogere excretie
wordt veroorzaakt door het hoge fosforgehalte in het ruwvoer in 2014
veroorzaakt door een uitzonderlijk groeizaam jaar zoals u zelf schrijft. Zo
nee waarom niet? Is de regering het met de leden van de VVD-fractie eens
dat het beleid ontwikkeld moet worden op de juiste cijfers en niet op
eenmalige schommelingen?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat de toekenning van
fosfaatrechten gebeurt op basis van excretieforfaits (meerjarige gemiddelden), waarin fluctuaties zijn uitgemiddeld. 2014 was een uitzonderlijk
groeizaam jaar. Deze leden lezen dat de stijging van 7,1 miljoen kilo
fosfaat voor 3 miljoen kilogram is toe te schrijven aan de groei van het
aantal stuks melkvee en maar liefst voor 4,1 miljoen kilogram veroorzaakt
door de hogere excretiefactoren per dier (Nota n.a.v. verslag, pagina 28).
De leden van de ChristenUnie-fractie menen dat dit een zeer uitzonderlijke
situatie is, die ook bij verwerking naar meerjarige gemiddelden nog terug
te zien is in de cijfers. Wil de regering hierop reageren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

6

De leden van de SGP-fractie vragen zich nog af of de regering richting de
Europese Commissie specifiek in gaat zetten op het niet meetellen van de
export van fosfaat(korrels) naar landen met fosfaatschaarste voor het
fosfaatplafond. Zij schatten in dat dit meer kans maakt dan een algemeen
pleidooi voor het schrappen van het fosfaatplafond dan wel het niet
meetellen van alle verwerkte mest.
De leden van de SGP-fractie vragen of het de inzet van de regering is om
voor de stemming over het voorliggende wetsvoorstel duidelijkheid te
krijgen over de mogelijkheid om het fosfaatplafond te schrappen dan wel
de export van fosfaatkorrels of alle verwerkte mest te salderen.
Is de regering bereid op korte termijn na te denken over een zodanige
invulling van het nieuwe actieprogramma en het derogatieverzoek dat het
voor de Europese Commissie onmogelijk wordt om hier nationale
mestproductieplafonds aan te koppelen, bijvoorbeeld door te kiezen voor
meerdere actieprogramma’s of een alternatieve invulling van de
derogatie, zo vragen de leden van de SGP-fractie.
3.2 Ontwikkeling nationale mestproductie
De leden van de SGP-fractie hebben enkele vragen over de rapporten
«Referentieraming van emissies naar lucht uit de landbouw tot 2030»
(Velthof e.a., september 2016) en «Luchtverontreinigende stoffen in de
Nationale Energieverkenning 2015» (PBL, mei 2016). Wanneer is de
regering op de hoogte gesteld van de uitkomsten met betrekking tot deze
raming van de fosfaatproductie?
Deelt de regering de mening van de leden van de SGP-fractie dat in ieder
geval de lange termijn trend niet zonder meer als achterhaald mag
worden beschouwd?
Is de veronderstelling juist dat een belangrijk deel van het gat tussen de
raming voor 2015 en de CBS-cijfers verklaard wordt door een onderschatting van de fosfaatexcretie door de melkveestapel (tijdelijk effect) en
niet zozeer door een onderschatting van het aantal melkkoeien (slechts 0,3
miljoen kilogram fosfaat)? Is de veronderstelling juist dat de raming het
aantal stuks jongvee in 2015 zelfs heeft overschat?
Is de veronderstelling juist dat wanneer je bij de raming van het aantal
stuks melkvee structureel 50.000 melkkoeien optelt, je dan ook zonder
rechtenstelsel in 2020 al op het fosfaatplafond zit en daarna eronder?
Is de regering bereid de trendanalyse van WUR/PBL te gebruiken om
richting de Europese Commissie te laten zien dat Nederland geen
structureel probleem heeft, zo vragen de leden van de SGP-fractie.
Kan de regering een cijfermatige, onderbouwde inschatting (laten) geven
van de door haar verwachte toekomstige ontwikkeling van de fosfaatproductie zonder fosfaatrechtenstelsel, indien nodig in de vorm van een
update van de genoemde raming van WUR/PBL?
3.3 Ontwikkelingen omvang melkveehouderij
Kan de regering aangeven wat zij bedoelt met het antwoord op een vraag
van de leden van de VVD-fractie dat de melkveehouderij niet op slot
hoeft? De regering geeft aan dat de veehouderij niet op slot hoeft maar
dat er voorwaarden verbonden worden aan de productie van fosfaat. Het
is de leden van de VVD-fractie niet duidelijk waar de groei van de sector
kan plaatsvinden als het plafond wordt vastgehouden. Wat betekent deze
uitspraak in de nieuwe situatie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

7

Deelt de regering de mening van de leden van de ChristenUnie-fractie dat
de regeling van Friesland Campina weliswaar tijdelijk helpt om de
fosfaatproductie omlaag te brengen, maar geen structureel effect heeft? Is
de regering bereid om in overleg met de sector te bekijken welke
maatregelen wel structureel zijn?
Hoofdstuk 4 Nieuw stelsel van fosfaatrechten
De leden van de SGP-fractie hadden in het verslag verschillende specifieke vragen gesteld over het opnemen van een einddatum in het
wetvoorstel. In de Nota naar aanleiding van het verslag zijn verschillende
van deze vragen onbeantwoord gebleven. Deze leden leggen ze alsnog
voor.
Deze leden constateren dat de regering in de toelichting op het
wetsvoorstel zoals dat naar de Raad van State was gestuurd (paragraaf
4.11) nog aangaf dat toegewerkt moet worden naar het op termijn
afschaffen van het fosfaatrechtenstelsel. Zij constateren tevens dat deze
passage in de voorliggende memorie van toelichting niet is terug te
vinden. Deze leden horen graag waarom niet. Blijft de regering
voorstander van het op termijn afschaffen van het fosfaatrechtenstelsel en
zet zij zich daarvoor in? Hoort hier tenminste niet een concreet moment
van heroverweging bij? Is de eerder genoemde trendanalyse van
WUR/PBL niet voldoende reden om in het wetsvoorstel een einddatum op
te nemen?
Wegen de kosten van afschrijving voor de belasting op tegen de
inkomsten bij verkoop? De prijs voor fosfaatrechten wordt bepaald door
het aanbod op de markt en niet door de afschrijfbaarheid. Kan fiscale
afschrijving niet juist overdracht stimuleren en zo bijdragen aan de
afroming en het beperken van de generieke korting? Aankoop van
fosfaatrechten zal in veel gevallen gefinancierd worden met vreemd
vermogen dat vervolgens in korte tijd afgelost zal moeten worden. Het is
economisch wenselijk dat aflossing betaald kan worden uit het vermogen
dat vrij komt uit het afschrijvingspotentieel. Deelt de regering deze
mening? Is de regering alles afwegend bereid alsnog een einddatum of
tenminste een datum van heroverweging in het wetsvoorstel op te
nemen, zo vragen de leden van de SGP-fractie.
4.1 Doel van het stelsel
Deelt de regering de mening van de leden van de fractie van de
ChristenUnie dat het voorliggende wetsvoorstel eerst en vooral bedoeld is
om de fosfaatproductie onder het plafond te krijgen en de derogatie te
behouden? Welke grondslag hanteert de regering om fosfaatrechten af te
romen na 1 januari 2018, als het aantal uitgegeven fosfaatrechten in
principe gelijk is aan het fosfaatproductieplafond? Welke redenen heeft de
regering dan nog om op de verhandelde fosfaatrechten af te romen? Deelt
de regering het standpunt van deze leden dat het bereiken van «andere
gewenste milieu en maatschappelijke doelen» (pagina 32, Nota n.a.v.
verslag) in feite het misbruiken van een wet is, een wet die de sector
nodig heeft om onder het fosfaatproductieplafond te komen en de
derogatie te behouden? De leden van de ChristenUnie-fractie hechten aan
milieu en dierenwelzijn, maar constateren ook dat onze Nederlandse
landbouw wereldwijd toonaangevend hierin is. Waarom wil de regering
de afroming toch doorzetten als de fosfaatproductie onder het plafond zit?
Wil de regering in dat geval de doelen voor afroming beperken tot
grondgebondenheid en perspectief voor jonge boeren, aangezien deze
doelen dichtbij het oorspronkelijke doel van het wetsvoorstel staan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

8

4.2 Reikwijdte
De leden van de CDA-fractie vinden de antwoorden met betrekking tot
uitscharen van vee onvoldoende. Waarom niet van rechtswege een
verdeling toepassen die passend is bij de situatie? Zoals een deel van
fosfaatrechten toedelen aan de eigenaar van de betreffende dieren. De nu
voorgestelde werkwijze gaat leiden tot diverse rechtszaken en belasting
van het rechtsapparaat.
4.3. Jaarplafond
Ten aanzien van de antwoorden op pagina 39 over de Kringloopwijzer
vragen de leden van de CDA-fractie waarom de Kringloopwijzer niet
eerder dan na de voorgestelde generieke korting in 2018 als instrument
aangewezen zou kunnen worden? Wat is er voor nodig om een aanwijzing
die vanaf 1 januari 2018 in werking is mogelijk te maken? Bent u bereid
om zich hiervoor in te zetten? Zo ja, op weke wijze?
De leden van de ChristenUnie-fractie menen dat de Kringloopwijzer als
instrument waardevol kan zijn om de sector te helpen bij het omlaag
brengen van de totale fosfaatproductie. Is de regering bereid het gebruik
van de Kringloopwijzer wettelijk te verankeren (bijvoorbeeld per 1-1-2017)
als middel om in het jaar 2017 zoveel mogelijk richting het fosfaatproductieplafond te gaan, zodat de generieke korting wordt verzacht?
4.4 Toekenning van fosfaatrechten
In de Nota naar aanleiding van het verslag lezen de leden van de
VVD-fractie dat de regering de verwachting heeft dat de fosfaatrechten na
het verstrekken direct een positieve financiële waarde vertegenwoordigen,
en daardoor de vermogenspositie van melkveebedrijven zal verbeteren.
Kan de regering aangeven wat zij hier precies mee bedoelt? Verwacht zij
dat veehouders direct de fosfaatrechten gaan verhandelen? Geeft de
regering rekenschap dat melkveehouders hun fosfaatrechten niet kunnen
verkopen als zij ook het bedrijf niet beëindigen? Is de regering van mening
dat banken de geschetste verbeterde vermogenspositie van melkveehouders positief zullen waarderen of misschien juist niet? Overigens geeft
de regering in de toelichting bij de nota van wijziging aan dat er negatieve
gevolgen zijn voor de Nederlandse melkveehouderij en dat de introductie
van fosfaatrechten in Nederland indirect een verbetering van de concurrentiepositie van de melkveehouderij in andere EU-lidstaten is. Graag een
reactie van de regering.
Bovenstaande geldt vervolgens voor alle bedrijven die te maken krijgen
met een generieke korting van, zoals nu lijkt in het wetsvoorstel, 4 tot
maximaal 8%. Op een bedrijf van 100 koeien betekent dit dat er 8 koeien
minder gehouden kunnen worden waarbij de lasten voor dit bedrijf niet
evenredig zullen afnemen. Dus met minder koeien zal de ondernemer de
rente aflossing en andere vaste kosten moeten verdienen. Dat betekent
een hogere productie per koe. Graag een uitgebreide toelichting. Kan de
regering aangeven waar de maximale generieke korting in de nota van
wijziging op uitkomt?
Kan de regering in navolging op vragen van de leden van de VVD-fractie
over de status «houders van dieren» aangeven of dieren die zijn aangekocht in het buitenland pas op het moment van aankomst in Nederland
worden bijgeschreven aan het Uniek Bedrijfsnummer (UBN) van de
betreffende boer? Of kan dat ook voortijdig en zo ja wat betekent dit voor
de toewijzing van fosfaatrechten op de referentiedatum? In de praktijk
blijkt dit laatste aan de hand te zijn. Heeft de regering een analyse van
RVO gevraagd om bedrijven waar een behoorlijke toename van het aantal
dieren is geweest te controleren op het aantal ligplaatsen in betreffende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

9

stal? Is hierbij ook gekeken waar de dieren vandaan komen? Indien deze
analyse niet is gedaan, is de regering bereid om deze alsnog uit te voeren
om die bedrijven die veel meer dieren op naam had in plaats van dat er
ligplaatsen zijn niet alle fosfaatrechten toe te wijzen? Is de controle op het
importeren van dieren en koppelen aan UBN sluitend?
De leden van de VVD-fractie willen vragen hoe de categorie «overige
rundveebedrijven» (6.170 rundveebedrijven) omschreven is door het CBS.
Het zijn geen rundveebedrijven, maar wat zijn het dan wel? Zijn dit
natuurbeheerders? Graag aard en omvang van deze bedrijven.
De leden van de CDA-fractie verzoeken inzage te geven in de adviezen van
de Landsadvocaat. In tegenstelling tot hetgeen in de Kamerbrief van
17 oktober wordt aangegeven, worden regelmatig adviezen van de
Landsadvocaat aan de Kamer verstrekt, zie bijvoorbeeld «verbod op het
professioneel respectievelijk particulier gebruik van gewasbeschermingsmiddelen», «spoedadvies over de vraag of de Staat bij een Europese
aanbestedingsprocedure een bedrijf kan uitsluiten om de enkele reden dat
het een Amerikaanse onderneming betreft» et cetera.
De leden van de SGP-fractie nemen geen genoegen met de beantwoording van de vragen met betrekking tot het niet toekennen van
rechten voor uitgeschaard jongvee. Deelt de regering de mening van deze
leden en van juristen die deelnamen aan het rondetafelgesprek dat het bij
toekenning van fosfaatrechten primair moet gaan om toekenning op basis
van een representatief beeld van de fosfaatproductie in een jaar? Deelt de
regering de mening dat het bij het uitscharen van jongvee in veel gevallen
gaat om jongvee dat enkele maanden per jaar uitgeschaard wordt, waarbij
de fosfaatproductie voor een groot deel van het jaar op het conto van het
bedrijf dat uitschaart geschreven wordt? Deelt de regering de mening dat
voor representatieve toekenning van rechten derhalve een deel van de
rechten voor dit jongvee toegekend moet worden aan de landbouwer die
dit jongvee uitschaart?
Juristen trokken tijdens het rondetafelgesprek de stellingname van de
Landsadvocaat en de Staatssecretaris dat het toekennen van rechten op
basis van het aantal gehouden stuks melkvee in een periode voor 2 juli
2015 juridisch niet mogelijk is in twijfel. De leden van de SGP-fractie
vinden het daarom van belang om kennis te nemen van het advies van de
Landadvocaat. De regering verwijst naar staand beleid om dergelijke
adviezen niet naar de Kamer te sturen. Deze leden constateren dat in een
beperkt aantal gevallen op aandringen van de Kamer wel gedaan is, ook
vertrouwelijk. Is de regering bereid alsnog het advies aan de Kamer voor
te leggen, indien nodig vertrouwelijk?
4.5 Knelgevallen
De leden van de VVD-fractie hebben gevraagd naar de omvang van het
aantal startende bedrijven in de periode van 1 januari 2013 tot 1 juli 2015.
Dit kan relevant zijn voor de knelgevallenregeling. De regering geeft aan
dat RVO dit niet bijhoudt. Kan RVO een selectie maken van nieuwe
bedrijven die in deze periode gestart zijn? Waarom heeft de regering geen
«uitvraag naar startende bedrijven» gedaan bij de verwerkende industrie?
Dit is van belang omdat bij een groot aantal casussen in de Nota naar
aanleiding van verslag is aangegeven dat er naar de mening van de
regering op basis van de informatie die is aangeleverd geen sprake is van
een knelgeval.
In de Nota naar aanleiding van het verslag wordt door diverse fracties,
waaronder de leden van de VVD-fractie, een aantal situaties geschetst met
de vraag of deze wel of niet binnen de op te stellen knelgevallenregeling
valt. De Raad van State is kritisch over de knelgevallenregeling zeker daar
waar in reguliere bedrijfsvoering voor de peildatum aantoonbare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

10

(vervangings)investeringen zijn gedaan. Er kan hier sprake zijn van een
inmenging in het eigendomsrecht. De Raad van State adviseert in het
kader van de 1EP toets hier aandacht aan te besteden. Nu in bijna alle
voorbeelden de regering aangeeft dat er, op basis van de gedeelde
informatie, geen sprake is van knelgeval vraagt dit nadere uitleg en
duiding.
De leden van de CDA-fractie constateren ten aanzien van de antwoorden
op pagina 53 dat de regering heeft nagelaten om in te gaan op de vraag of
zij bereid is te komen met flankerend beleid voor bedrijven die
onomkeerbare financieringsverplichtingen zijn aangegaan. Zo nee,
waarom niet?
Kan de regering alsnog ingaan op de voorbeelden van knelgevallen, zoals
eerder door de leden van de ChristenUnie-fractie ingebracht in het verslag
(Kamerstuk 34 532, nr. 5)? Hoe kan het dat een jonge ondernemer zijn
bedrijf gestart is zonder door de accountant, bank, boekhouder of LTO te
zijn geïnformeerd over de introductie van fosfaatrechten? Vind de
regering ook dat deze bedrijven – zonder fosfaatreferentie, maar met
voldoende grond en duurzaamheidseisen – onder de knelgevallenregeling
vallen? Het is toch niet uit te leggen dat gezonde bedrijven van – veelal
jonge – melkveehouders financieel dreigen om te vallen, terwijl ze part
noch deel hebben aan de ontstane situatie, zo vragen de leden van de
ChristenUnie-fractie.
De leden van de SGP-fractie hoorden tijdens het rondetafelgesprek
stevige kritiek van juristen op de beperktheid van de knelgevallenregeling.
Ook de beantwoording in de Nota naar aanleiding van het verslag met
betrekking tot de knelgevallenregeling riep nog verschillende vragen op.
De regering geeft aan dat het niet op voorhand rechten wil toedelen voor
op de peildatum onbenutte productieruimte, ongeacht het feit dat in
verschillende individuele gevallen sprake kan zijn van een individuele en
buitensporige last. Is de veronderstelling juist dat als de rechter inderdaad
constateert dat in individuele gevallen geen sprake is van een fair balance
dan alsnog fosfaatrechten toegekend moeten worden en het probleem
met betrekking tot het fosfaatplafond en de generieke korting blijft? Hoe
gaat de regering onaangename verrassingen voorkomen?
Een grote groep melkveehouders had op 2 juli 2015 nieuwe, maar lege
stalruimte, met bijbehorende financiële verplichtingen, en dreigen failliet
te gaan als het fosfaatrechtensysteem doorgezet wordt. Deelt de regering
de mening van de leden van de SGP-fractie dat het simpelweg doorverwijzen van deze bedrijven naar de rechter neerkomt op «zoek het zelf
maar uit» en dat dit geen recht doet aan de eigenstandige verantwoordelijkheid van de regering in het licht van het Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens? Deelt de regering de mening van de leden van de
SGP-fractie dat de regering eerst zelf moet stellen of bij deze groep sprake
is van een individuele en buitensporige last, los van de vraag of in dat
geval extra rechten toegekend moeten worden dan wel op een andere
wijze gecompenseerd moet worden? Wil de regering dit alsnog doen?
Wanneer vindt de regering met betrekking tot de genoemde groep
knelgevallen dat wel of geen sprake is van een individuele en buitensporige last?
Vervolgens is de vraag op welke wijze bedrijven waarbij sprake is van een
individuele en buitensporige last tegemoet komen wordt. Waarom kiest
de regering niet voor een schadeloosstelling? Waarom kiest de regering
niet voor het met voorrang toekennen van fosfaatrechten uit de
fosfaatbank? Waarom kiest de regering niet op voorhand voor opkoop van
fosfaatrechten ten behoeve van extra fosfaatrechten voor deze knelgevallen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

11

4.6 Afroming bij overdracht
Ten aanzien van de antwoorden op de vragen over hoofdstuk 4.7.1,
afroming bij overdracht, vragen de leden van de CDA-fractie waarom er
niet voor gekozen is om, zoals bij het melkquotum, alleen toe te staan dat
een deel van het totaal aantal in bezit zijnde fosfaatrechten mag worden
verhuurd, verleasd, verpacht om «salonmelkers» te voorkomen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of het klopt dat de
regering het leasen van fosfaatrechten mogelijk wil maken om aan het
eind van het jaar fluctuaties op te vangen. Op welke manier is dat terug te
zien in het wetsvoorstel? Waarom kiest de regering ervoor om dan wel
10% van de tijdelijk overgedragen rechten af te romen? Hoe werkbaar is
dit voor de melkveehouders en de RVO?
4.7 Generieke afroming
De leden van de VVD-fractie lezen dat de regering in antwoord op vragen
van de leden van de SP-fractie aangeeft dat de generieke korting in elk
geval niet hoger mag worden dan 8%. Vanzelfsprekend wordt het geacht
dat de inzet is om het percentage zo laag mogelijk vast te stellen. Welke
sturingselementen heeft de regering in het voorliggende wetsvoorstel om
te sturen op de maximale korting? Wat gebeurt er als de generieke korting
toch boven de 8% zal uitkomen? Wat gebeurt er als het aantal knelgevallen na rechtelijke inmenging leidt tot een hoger afromingspercentage?
De leden van de VVD-fractie lezen in de Nota naar aanleiding van het
verslag dat de 1EP-toets voor de generieke korting pas na de AMvB wordt
uitgevoerd. Kan dit ook anders? Stel dat er uit de 1EP-toets komt dat de
generieke korting niet haalbaar is, wat is scenario b?
Wanneer wordt de 1EP-toets bij de generieke korting in de gewijzigde
situatie uitgevoerd?
In de beantwoording van de vragen van de leden van de SP-fractie wordt
aangegeven dat de AMvB om het generieke afromingspercentage vast te
stellen er geen voorhang- of nahangprocedure kan plaatsvinden. Hiervoor
is het tijdpad te krap. Dat is onwenselijk zo vinden de leden van de
VVD-fractie temeer omdat de 1EP-toets juist dan plaats vindt. Ook is dit
onwenselijk omdat de regering ruimte laat om de generieke korting ook
voor de andere sectoren zoals varkens- en pluimveehouderij toe te
passen. Door het uitsluiten van een voorhang- of nahangprocedure kan
het parlement haar controlerende taak onvoldoende uitvoeren en is zij
niet in staat op mogelijke inbreuk van de generieke korting te acteren als
de 1EP-toets hiertoe verzoekt. Kan de regering bewerkstelligen dat de
AMvB waarin de generieke korting vastgesteld wordt en waar naar
aanleiding daarvan de 1EP-toets wordt uitgevoerd voorzien wordt van een
zware voorhangprocedure?
Ten aanzien van de antwoorden van de regering vragen de leden van de
CDA-fractie of de regering inzicht kan geven in de verwachte inkomenseffecten voor melkveehouders? Welk effect zal de generieke korting zoals
voorgesteld in het wetsvoorstel hebben op een gemiddeld melkveebedrijf?
De leden van de SGP-fractie lezen in de Nota naar aanleiding van het
verslag dat de regering vindt dat het enkele gegeven dat ondernemers zijn
gegroeid onvoldoende rechtvaardiging is om deze bedrijven zwaarder aan
te slaan bij de generieke korting dan bedrijven die niet of beperkt zijn
gegroeid. De regering geeft aan dat bedrijven die gegroeid zijn dit gedaan
hebben binnen de kaders van vigerende wet- en regelgeving. De leden
van de SGP-fractie nemen hier geen genoegen mee. Deze leden constateren dat de regering bij toepassing van de generieke korting wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

12

onderscheid wil maken tussen grondgebonden bedrijven en bedrijven
met een overschot. Ook hiervoor geldt dat beide groepen zich ontwikkeld
hebben binnen de kaders van vigerende wet- en regelgeving. Is het
juridisch mogelijk om ook bedrijven die de afgelopen jaren niet of
nauwelijks gegroeid zijn tegemoet te komen? Waarom vindt de regering
het feit dat bedrijven die de afgelopen jaren niet of nauwelijks gegroeid
zijn, niet of nauwelijks hebben bijgedragen aan de toename van de
fosfaatproductie en de overschrijding van het fosfaatplafond, onvoldoende rechtvaardiging voor een tegemoetkoming in het kader van de
generieke korting?
4.8 Compensatie voor grondgebonden bedrijven
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen dat de tijd te krap is
voor een voorhang- of nahangprocedure bij het bekendmaken van het
generieke afromingspercentage per 1-1-2017. Verandert dit nu het stelsel
gelijktijdig met de afroming niet eerder dan in 2018 zal plaatsvinden?
De leden van de fractie van de ChristenUnie hechten aan het ontzien van
grondgebonden bedrijven, die latente plaatsingsruimte op hun bedrijf
hebben. Dit is in lijn met de motie van de leden Dik-Faber/Koşer Kaya
(Kamerstuk 33 979, nr. 117). Vindt de regering ook dat bedrijven die de
extra fosfaatproductie volledig op eigen grond kunnen aanwenden en die
daarmee niet hebben bijgedragen aan het fosfaatoverschot, moeten
worden ontzien? Zo ja, op welke manier gaat de regering dit regelen?
Erkent de regering dat wettelijke vastlegging noodzakelijk is, in lijn met
het amendement van het lid Dik-Faber (Kamerstuk 34 532, nr. 21)?
4.9 Fosfaatbank
De leden van de fractie van de PvdA lezen in de Nota naar aanleiding van
het verslag dat veel van hun vragen betreffende de fosfaatbank helaas
nog niet beantwoord kunnen worden. De genoemde leden vragen de
regering of zij een inschatting kan geven wanneer er in zoverre invulling
aan de regelgeving omtrent de fosfaatbank is gegeven dat deze vragen
wel beantwoord kunnen worden? De genoemde leden vragen eveneens of
de Kamer hier nog verder bij betrokken zal worden? Zo ja, op welke wijze?
Zo nee, waarom niet?
Ten aanzien van hoofdstuk 4.8 (Nota n.a.v. het verslag) vragen de leden
van de CDA-fractie of het mogelijk is om ontheffingen of vrijstellingen
vanuit de fosfaatbank over te dragen bij bedrijfsoverdracht? In het licht
van de nota van wijziging van 13 oktober 2016 vragen de leden van de
CDA-fractie in hoeverre overdracht bij afroming nog een nuttig instrument
is nu hiervan geen gebruik gemaakt kan worden voorafgaand aan de
generieke korting in 2018. Waarom wordt er niet afgezien van afroming bij
overdracht en de fosfaatbank gezien deze ontwikkelingen en de voorgestelde wijziging, punt C van de laatste nota van wijziging? In hoeverre
correspondeert lid C met de gestelde doelen, grondgebondenheid, de
bevordering van duurzaamheid en dierenwelzijn of het stimuleren van
jonge boeren als genoemd in artikel N van het wetsvoorstel? Is het
ondersteunen van jonge boeren, grondgebonden groei of dierenwelzijn
wel mogelijk als dat alleen kan als deze maatregelen verder gaan dan
Europese milieudoelstellingen? Kan de regering hiervan voorbeelden
geven?
De leden van de fractie van de ChristenUnie merken op dat op pagina 77
van de Nota n.a.v. het verslag staat dat er nog geen besluit is genomen
over de concrete wijze waarop grondgebondenheid zal worden meegewogen. Ook op andere onderdelen vindt nog uitwerking plaats. Als er nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

13

zoveel losse eindjes in het wetsvoorstel zijn, is het dan wel verstandig om
nu de wet vast te stellen? Wil de regering ook om deze reden een
voorhangprocedure in de wet opnemen?
4.10 Generieke afroming varkens- en pluimveerechten
De leden van de VVD-fractie willen vragen waarom er voorafgaand aan de
introductie van een haakje om ook in de pluimvee- en varkenshouderij
generiek te kunnen afromen geen overleg met deze sectoren is geweest.
Ondernemers die de introductie van fosfaatrechten niet volgen worden
hiermee verrast. Niet iedere ondernemer is aangesloten bij een belangenbehartiger en zijn afhankelijk van aandacht in de media op dit punt.
Hoofdstuk 5 Bedrijfs- en milieueffecten
5.1 Regeldruk
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen nadere toelichting op
de gevolgen van het wetsvoorstel voor de kostprijs per kilo melk. Tijdens
het rondetafelgesprek in de Kamer bleek dat het kopen van fosfaatrechten
voor een koe neerkomt op een kostprijsverhoging van 7 cent per kilo
melk. Dit gebeurt in een markt waarbij veel melkveehouders al onder de
kostprijs melken. Wat is de reactie van de regering op deze kostprijsverhoging? Wat is de boodschap van de regering richting deze melkveehouders?
5.2 Bedrijfseconomische effecten
De leden van de VVD-fractie willen aan de regering vragen op welke
manier de regering zich rekenschap heeft gegeven over de gevolgen voor
de verwerkende industrie of economische problemen bij de introductie
van de fosfaatrechten, en of bij het niet verkrijgen van derogatie.
Het behouden en het verkrijgen van derogatie is een wezenlijk onderdeel
van de introductie van dit wetsvoorstel. Op basis van welke signalen kan
de regering de Kamer en de sector het comfort geven dat de aanleiding
om een scenario b klaar te hebben voor het geval de derogatie komt te
vervallen of een volgende derogatie niet of slechts gedeeltelijk wordt
toegewezen niet aan de orde hoeft te zijn? Het niet toekennen van
derogatie zal leiden tot een verdere inkrimping van de veestapel. Uit
eerdere rapportages blijkt dat dit gepaard kan gaan met een inkrimping
tot wel 20%. Is de regering het met de leden van de VVD-fractie eens dat
dit niet alleen de Nederlandse melkveehouders en hun gezinnen kan
treffen maar ook de verwerkende industrie, de loonwerk- en mechanisatiebedrijven, de transportsector en vele anderen en dit een evenredige
hoeveelheid banen gaat kosten?
Klopt het de Europese Commissie pas in actie komt als het fosfaatplafond
meerjarig wordt overschreden/aan het eind van de derogatieperiode? Zo
nee, welke wijzigingen zijn er de afgelopen jaren in Brussel doorgevoerd
die hieraan ten grondslag liggen (graag verwijzing naar de documenten)?
Hoofdstuk 6 Uitvoering en handhaving
6.1 Uitvoering
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de formatie van de
RVO toereikend is om de introductie van een fosfaatrechtenstelsel te
begeleiden, inclusief het beheer van gegevens. Genoemde leden vragen
hiernaar, omdat zij van veel melkveehouders horen dat er nog steeds
geen duidelijkheid is over de gecombineerde opgave. Wil de regering
hierop ingaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

14

6.2 Handhaving
De leden van de VVD-fractie constateren dat in de Nota naar aanleiding
van het verslag het ongewis blijft hoe de extra fysieke controles door de
NVWA bekostigd worden. De 1,2 miljoen euro (structureel) wordt door de
opdrachtgever aan de NVWA betaald. Ten laste van welke post in de
begroting wordt dit betaald of gaat dit ten koste van ander toezicht? Zo ja,
welk toezicht?
Hoofdstuk 7 Juridisch Kader
De leden van de VVD-fractie lezen in de brief van 3 maart jl. (Kamerstuk
33 979, nr. 108) over de nadere invulling van het stelsel staat dat de
Tweede Kamer eind 2016, en voor 1 juli 2017, nader geïnformeerd zal
worden over de voortgang van de gesprekken met de Europese
Commissie. Bij de schriftelijke beantwoording naar aanleiding van vragen
op de brief van 3 maart 2016 (Kamerstuk 33 979, nr.109) geeft de
Staatssecretaris op 17 maart 2016 aan dat: «Nadat uw Kamer op 2 juli jl. is
geïnformeerd over het voornemen tot het invoeren van een stelsel van
fosfaatrechten voor de melkveehouderij heeft op hoogambtelijk niveau
overleg plaatsgevonden met de Europese Commissie. Op korte termijn zal
er opnieuw hoogambtelijk worden overlegd.» Na 2 juli 2015 is de
Europese Commissie op de hoogte gebracht van het voornemen van het
stelsel fosfaatrechten. Vervolgens heeft er na het verschijnen van de brief
van 3 maart 2016 opnieuw overleg plaatsgevonden. De vraag van de
leden van de VVD-fractie is welke gesprekken hebben er hoogambtelijk en
bestuurlijk plaatsgevonden in met de verschillende ambtenaren en
Commissarissen.
De leden van de VVD-fractie lezen in Nota naar aanleiding van het verslag
(Kamerstuk 34 532, nr. 7), onder 7.2 Eigendomsbescherming in antwoord
op vragen van de leden van de VVD-fractie, dat de Europese Commissie
een onderzoek is gestart: «De diensten van de Europese Commissie zijn
een onderzoek gestart naar het voldoen aan de voorwaarde van de
derogatiebeschikking met betrekking tot het mestproductieplafond. Dit
onderzoek is bedoeld om een gestructureerde dialoog tussen Europese
Commissie en een lidstaat te voeren als de Europese Commissie een
mogelijke overtreding van de EU-wetgeving vermoedt. Deze procedure
kan voorkomen dat de Europese Commissie een inbreukprocedure start».
Deze leden willen vragen wat de uitkomsten van deze gesprekken zijn
geweest en wat de uitkomst van dit onderzoek van de Europese
Commissie is. In het nader rapport (Kamerstuk 34 532, nr. 4), gepubliceerd
op 7 september 2016, stelt de regering dat: «Op dit moment wordt nog
steeds met de Europese Commissie gesproken over staatssteun en de
derogatie. Deze gesprekken hebben nog geen aanleiding gegeven om het
voorstel te wijzigen. De technische notificatie wordt gestart zodra het
wetsvoorstel bij de Tweede Kamer aanhangig is gemaakt.» Kan de
regering aangeven wanneer de Europese Commissie voor het eerst haar
bezwaren heeft geuit over mogelijke staatssteun? En uit welke
documenten blijkt dit? In de Nota naar aanleiding van het verslag geeft de
regering aan: «Er worden op dit moment gesprekken gevoerd met de
Europese Commissie over de staatssteunaspecten die kleven aan het
wetsvoorstel. De technische notificatie is gestart. Uw Kamer zal nog voor
de behandeling van het wetsvoorstel worden geïnformeerd over de stand
van zaken van deze besprekingen en eventuele consequenties voor het
wetsvoorstel.» Op basis van welke gesprekken en uitkomsten spreekt de
regering hier over eventuele consequenties voor het wetsvoorstel?
Waaruit blijkt dit?
Welke gesprekken hebben er in de periode na 7 september tot het
uitbrengen van de Nota naar aanleiding van het verslag op 4 oktober 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

15

geleid tot een ander inzicht en uit welke documenten blijkt dit, zo vragen
de leden van de VVD-fractie.
7.1 Technische voorschriften
De leden van de VVD-fractie constateren dat de regering in de memorie
van toelichting aangeeft dat het voorliggende wetsvoorstel en haar
bepalingen aangemerkt kunnen worden als technische voorschriften in de
zin van Richtlijn (EU) 2015/35. Het wetsvoorstel dient hiermee genotificeerd te worden bij de Europese Commissie. De leden van de VVD-fractie
hebben veel vragen bij de notificatieprocedure en de gesprekken met de
Europese Commissie.
De leden van de VVD-fractie willen de regering vragen of er een
pre-notificatie heeft plaatsgevonden voor de technische notificatie. Zo ja,
wanneer heeft deze plaatsgevonden en wat was de uitkomst hiervan? Zo
nee, waarom heeft er geen informele gedachtewisseling met de
Commissie plaatsgevonden of een regeling genotificeerd dient te
worden?
Zo nee, is de regering bekend met de handleiding «ICER handleiding van
technische voorschriften», van het Ministerie van Buitenlandse Zaken
(http://www.minbuza.nl/binaries/content/assets/ecer/ecer/import/icer/
handleidingen/2010/icer-2009-10-2b-technische-voorschriften.pdf), dat
aangeeft dat de Commissie veel prijs stelt op een pre-notificatie omdat het
een korte procedure is die snel inzicht geeft in het notificatiebeleid van
een technisch voorschrift? Zo nee, waarom heeft de regering dit risico
genomen en heeft zij daarmee de wens om de wet tijdig te behandelen in
gevaar gebracht?
De leden van de VVD-fractie lezen in dezelfde handleiding van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken dat er een aantal aanbevelingen
worden gedaan voor de te kiezen route bij technische voorschriften en de
notificatieprocedure. Zo geeft de handleiding aan dat bij wetten in
beginsel gewacht moet worden tot na afloop van de standstilltermijn van
de notificatieprocedure alvorens het stuk naar de Raad van State kan
worden gestuurd. De regering heeft bij dit voorstel er voor gekozen om
het wetsvoorstel eerst naar de Raad van State te sturen voor advies
alvorens te notificeren. De leden van de VVD-fractie willen de regering
vragen waarom er voor andere route is gekozen dan aanbevolen. Bij
afwijking van de geprefereerde route constateert de handleiding van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken een aantal risico’s. De voornaamste is
dat de notificatieprocedure tot wijzigingen van het voorstel kan leiden
waardoor het voorstel opnieuw aan de Raad van State voorgelegd zou
moeten worden wanneer de wijzigingen significant zijn. Een wijziging is in
de ogen van de handleiding significant wanneer het een onderwerp raakt
dat de Raad van State specifiek aan de orde heeft gesteld. In haar advies
geeft de Raad van State onder 7. Gesprekken met de Commissie, aan dat
indien het wetsvoorstel naar aanleiding van deze gesprekken met de
Europese Commissie op substantiële punten wijzigt het nogmaals ter
advisering aan haar voor te leggen. De leden van de VVD-fractie willen de
regering vragen of er bij de voorbereiding op het wetsvoorstel rekening is
gehouden met bovenstaand risico, zoals gesignaleerd in handleiding. Zo
ja, op welke manier is hier rekening mee gehouden en waarom is dit risico
aanvaardbaar geacht? Deze leden willen gezien het bovenstaande vragen
of de regering bereid is na afronding van de notificatieprocedure het
herziene wetsvoorstel nogmaals aan de Raad van State te zenden voor
advies? Ze nee, waarom is de regering gezien bovenstaande van mening
dat dat niet de meest zorgvuldige route is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

16

De leden van de VVD-fractie willen daarnaast vragen of het nieuwe
voorstel, na de substantiële wijzigingen met de nota van wijziging,
opnieuw genotificeerd dient te worden als technische voorschrift? Kan de
regering hier een uitgebreide onderbouwing bij geven?
Deze leden constateren dat de regering in de nota van wijziging, onder 7.
Procedure staatssteunregels, aangeeft dat de notificatieprocedure
minimaal twee maanden duurt. Het wetsvoorstel, zonder nota van
wijziging, is op 16 september genotificeerd bij Europese Commissie
(2016/0488/NL). Wanneer de leden van VVD-fractie rekening houden met
minimaal twee maanden notificatieprocedure, zoals aangegeven door de
regering in de nota van wijziging, zou pas halverwege november 2016 de
procedure officieel doorlopen zijn.
Deze leden willen de regering vragen of de gekozen route voor notificatie
niet krap op de beoogde inwerkingtreding van het oorspronkelijke
wetsvoorstel is geweest. Daarnaast hebben zij vragen bij constatering van
de regering dat de notificatieprocedure minimaal twee maanden in beslag
zal nemen. In Richtlijn (EU) 2015/1535 onder artikel 6 lezen de leden van
de VVD-fractie echter dat de lidstaten de goedkeuring van een ontwerp
voor een technisch voorschrift dienen uit te stellen voor de duur van drie
maanden, te rekenen vanaf de datum waarop de Commissie de bedoelde
mededeling ontvangt. Kan de regering aangeven waar de twee maanden
in de nota van wijziging op gebaseerd is?
II ARTIKELEN
Onderdeel G
Naar aanleiding van de beantwoording van een vraag van de leden van de
VVD-fractie over onderdeel G vragen deze leden wat er gebeurt met de
fosfaatrechten die op 2 juli 2015 zouden gaan naar melkveehouder X,
maar melkveehouder X is in de periode na 2 juli 2015 gestopt met zijn
werkzaamheden en heeft het bedrijf overgedaan aan melkveehouder Y.
Krijgt melkveehouder Y deze rechten toebedeeld? Zo nee, gaan deze
rechten naar melkveehouder X? Zo nee waar blijven deze rechten?
Nota van wijziging
De leden van de VVD-fractie hebben de nota van wijziging op het
wetsvoorstel Wijziging van de Meststoffenwet in verband met de
invoering van een stelsel van fosfaatrechten. Deze leden constateren dat,
om tegemoet te komen aan de bezwaren van de Europese Commissie, het
voorgenomen stelsel wezenlijk anders wordt ingericht dan in het
oorspronkelijke voorstel. Voor de leden van de VVD-fractie betreft de nota
van wijziging een substantiële wijziging van het oorspronkelijke voorstel.
Deze leden hebben veel vragen bij de substantiële nota van wijziging.
De leden van de VVD-fractie willen allereerst aandacht voor het advies van
de Raad van State in relatie tot de nota van wijziging. In het advies van de
Afdeling (Kamerstuk 34 532, nr. 4) geeft de Afdeling het volgende aan:
«Indien het wetsvoorstel naar aanleiding van deze gesprekken met de
Europese Commissie op substantiële punten wijzigt, adviseert de Afdeling
het nogmaals ter advisering aan haar voor te leggen.» Is de regering
bereid het gewijzigde wetsvoorstel aan de Raad van State te zenden voor
advies, zoals aangegeven door de Raad van State? Zo ja, wanneer zal het
wetsvoorstel aan de Raad van State worden gezonden? Zo nee, waarom is
de regering van mening dat het gewijzigde voorstel, gewijzigd op
substantiële punten naar aanleiding van gesprekken met de Europese
Commissie, niet aan de Raad van State gezonden dient te worden voor
advies?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

17

Deze leden willen daarnaast de regering vragen of zij bereid is het nieuwe
voorstel aan de Landsadvocaat voor te leggen? Zo nee, waarom niet? Zij
willen de regering vragen in hoeverre de peildatum van 2 juli 2015 nog
houdbaar is gezien het feit dat de introductie van het fosfaatrechtenstelsel
een jaar opschuift naar 1 januari 2018? Daarnaast willen de leden van de
VVD-fractie weten in hoeverre het opschuiven van de ingangsdatum en
het niet nemen van maatregelen in 2017 consequenties heeft. Deze leden
stellen zich zo voor dat bedrijven die zichzelf als knelgeval zien omdat zij
(ruim) voor de peildatum financiële verplichtingen zijn aangegaan, nu
langer in het ongewisse zijn terwijl de rente en aflossing van investeringen van voor de peildatum wel moet worden voldaan. Deze bedrijven
wordt nu de mogelijkheid ontnomen om het bedrijf uit te breiden door
aankoop van fosfaatrechten. Maar ook in andere categorieën bedrijven
kan het uitstel van wet verdergaande consequenties hebben.
Zij lezen in een interview na de publicatie van de Nota van wijzing
(«Oordeel EU-commissie valt rauw op dak Van Dam», Boerderij.nl,
13 oktober 2016) dat de regering van mening is dat buiten de wijzigingen
in de volgorde van invoering, verhandelbaar maken van rechten en
afroming bij overdracht er verder inhoudelijk niks verandert aan het
wetsvoorstel. Kan de regering aangeven waarom deze wijzigingen geen
substantiële wijzigingen zijn van het rechtenstelsel zoals oorspronkelijk
voorgesteld met het wetsvoorstel van 7 september 2016?
De regering schrijft in de begeleidende brief bij de nota van wijziging
(Kamerstuk 34 523, nr. 19) dat uit intensief contact met de Europese
Commissie is gebleken dat het rechtenstelsel, zoals voorgesteld in het
wetsvoorstel, als staatssteun wordt opgevat. De leden van de VVD-fractie
willen vragen op welke momenten dit intensieve contact heeft plaatsgevonden en wanneer duidelijk is geworden dat het rechtenstelsel voor de
Europese Commissie niet verenigbaar is met de regels voor staatssteun.
De regering geeft tevens aan dat pas recent door de Europese Commissie
is aangegeven dat het huidig voorstel niet past binnen de kaders van
geoorloofde staatssteun. Deze leden willen de regering vragen wat er met
recent bedoeld wordt. Is dit na de notificatie van het technisch voorschrift
op 16 september jl. geweest, of waren de signalen daarvoor al bekend?
In de begeleidende brief schrijft de regering dat in overleg met de
Europese Commissie gezocht wordt naar een oplossing om het
wetsvoorstel in overeenstemming te brengen met staatssteunregels. De
regering schrijft tevens dat de nota van wijziging tot doel heeft tegemoet
te komen aan de bezwaren van de Europese Commissie, maar dat er nog
geen groen licht is gegeven vanuit de Europese Commissie voor de
introductie voor het fosfaatrechtenstelsel. De leden van de VVD-fractie
willen de regering vragen of de analyse juist is dat er nog geen
goedkeuring is van de Europese Commissie voor het gewijzigde voorstel.
Kan de regering aangeven wanneer de Europese Commissie hier
uitsluitsel over zal geven? Kan de regering aangeven waarom er niet met
de nota van wijziging is gewacht totdat er groen licht is vanuit de
Europese Commissie? Kan het wetsvoorstel nogmaals wijzigen naar
aanleiding van de gesprekken met de Europese Commissie? Deze leden
willen vragen waarom niet wordt gewacht op de goedkeuring van de
Europese Commissie, ook met oog op zekerheid voor de sector.
De leden van de VVD-fractie constateren dat het voorstel met de nota van
wijziging op twee substantiële punten wordt gewijzigd. Ten eerste wordt
de introductie van het stelsel een jaar opgeschoven, naar 1 januari 2018.
Dit betekent dat over het jaar 2017 er geen rechten vrij verhandeld kunnen
worden en hiermee ook geen 10% afroming bij overdracht zal plaatsvinden.
Deze leden constateren dat melkveehouders in de maand augustus van
het jaar 2016 van de RVO een brief hebben ontvangen met de hoeveelheid
rechten per individueel bedrijf. Er zullen bedrijven zijn die op basis van
deze brief al zijn gaan anticiperen op de introductie per 1 januari 2017 en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

18

de vrije verhandelbaarheid van de rechten. Kan de regering hier nader op
ingaan? Zij willen vragen wat de waarde voor de individuele melkveehouder is van de brief van RVO uit augustus 2016. Kan de melkveehouder
een nieuwe brief verwachten bij de nieuwe introductiedatum van 1 januari
2018? Zo ja, wanneer zal de melkveehouder deze ontvangen en welke
verandering kan de melkveehouder verwachten ten opzichte van de brief
uit augustus 2016?
Het opschuiven van de introductiedatum betekent daarnaast dat de
generieke korting direct zal worden toegepast bij de introductie van het
stelsel. De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen dat deze generieke
korting een stuk hoger zal uitvallen doordat de reductie van rechten, die
nodig is om de fosfaatproductie onder het fosfaatplafond te brengen, door
afroming van rechten bij overdracht over 2017 wegvalt. Kan de regering
aangeven wanneer voor de melkveehouders duidelijk zal zijn hoe groot de
generieke korting zal zijn die op 1 januari 2018 van kracht zal worden?
Wanneer zal onder het gewijzigde voorstel de toewijzing van de fosfaatrechten aan de melkveehouders plaatsvinden? Heeft de regering een
verwachting van hoe hoog het percentage generieke afroming per bedrijf
zal zijn? Op basis van welke (voorlopige) cijfers wordt de generieke
korting bepaalt? De cijfers over 2017 zijn niet op 1 januari 2018 gereed.
De regering stelt in haar brief dat melkveehouders op 1 januari 2018
fosfaatrechten ontvangen die vanaf dat moment vrij verhandelbaar zijn.
Vanaf welk moment heeft de melkveehouder zicht op de generieke korting
zodat hij/zij kan anticiperen op de hoeveelheid fosfaat die hij/zij op
1 januari 2018 mag produceren? Hoe geeft de regering inhoud aan het
voornemen om de generieke korting te laten plaatsvinden via natuurlijk
verloop? Realiseert de regering dat een melkveehouder al drie jaar eerder
bezig is met de omvang van het bedrijf door op dat moment vaarskalfjes
aan te houden. Hoe gaat de regering hiermee om, uitgaande van haar
inzet om de generieke korting via natuurlijk verloop te laten plaatsvinden?
Is de regering zich bewust dat het teveel aan dieren dat is aangehouden
de weg naar de slachterij moet vinden? Is dit voor de regering acceptabel?
De melkveehouder heeft niet op voorliggende situatie kunnen anticiperen
door al eerder te starten (dan de generieke korting) met aankoop van extra
fosfaatrechten. Graag ontvangen deze leden een uitgebreide toelichting
van de regering. Is de regering van mening dat met een hogere generieke
korting melkveehouders nog steeds voldoende tijd zullen hebben om de
fosfaatproductie in 2018 in overeenstemming te brengen met de
hoeveelheid rechten, nu ook de mogelijkheid om te compenseren door
het verwerven van extra rechten wegvalt?
De leden van de VVD-fractie willen de regering vragen wat de mogelijke
bedrijfseconomische gevolgen zullen zijn door een hogere generieke
korting als gevolg van de voorgestelde wijzigingen in de nota van
wijziging. Heeft de regering inzichtelijk of een hogere generieke korting
nadelige gevolgen kan hebben voor melkveehouderijen?
Kan de regering per bedrijfssoort binnen de melkveehouderij aangeven
wat de gevolgen zullen zijn van een hogere generieke korting?
De regering schrijft in de begeleidende brief dat een onvermijdbaar effect
van het opschuiven van de introductiedatum van het fosfaatrechtenstelsel
is dat er nog niet effectief gestuurd wordt op de reductie van de fosfaatproductie. Deze leden willen de regering gezien het bovenstaande vragen
welke haast het wetsvoorstel heeft gezien het feit dat het rechtsstelsel pas
vanaf 1 januari 2018 effectief zal zijn.
Zij willen de regering vragen welke gesprekken er met de sectorpartijen
hebben plaatsgevonden. Is de nota van wijziging voorafgaand met de
sector besproken en zo nee, waarom niet? Welke maatregelen liggen hier
op tafel? Kan de regering aangeven wanneer er een pakket moet liggen?
Kan de regering aangeven wat de reactie van de sectorpartijen was op de
nota van wijziging?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

19

De leden van de VVD-fractie willen de regering vragen naar de 23 miljoen
euro die zij mogelijk beschikbaar wil stellen uit het crisisbudget vanuit de
EU («Oordeel EU-commissie valt rauw op dak Van Dam», Boerderij.nl,
13 oktober 2016). Kan de regering aangeven hoe dit bedrag ingezet zal
gaan worden om de fosfaatproductie te verlagen? Kan de regering in een
berekening aangeven welk bedrag er per koe beschikbaar is bij inzet van
die 23 miljoen euro uit het crisisbudget vanuit de EU?
Deze leden willen daarnaast vragen wat de inzet van de volledige 23
miljoen euro voor de melkveehouderij betekent voor het toegezegde
bedrag voor de varkenshouderij, immers bij beantwoording op vragen uit
de Kamer over het nieuwe Europese steunpakket aan boeren (Documentnummer 2016D33602) heeft de regering een deel van deze 23 miljoen euro
toegezegd aan de varkenssector.
Zij willen de regering vragen naar de betekenis van de zin in de begeleidende brief dat het voor de Europese Commissie van belang is dat
Nederland pas na afloop van de huidige derogatieperiode aan de
voorwaarden van de huidige derogatie voldoet. Hoe moeten de leden van
de VVD-fractie dit zien in het licht van passages uit eerdere brieven
(Kamerstuk 33 979, nr. 98 en Kamerstuk 33 979, nr. 108) waarin de
noodzaak voor het fosfaatrechtensysteem werd gekoppeld aan een
mogelijke ingebrekestelling op de huidige derogatie bij overschrijding van
het fosfaatproductieplafond over enig jaar? Wanneer werd duidelijk dat
een ingebrekestelling in de huidige periode niet aan de orde zou zijn?
Waarom heeft de regering dit niet met de Kamer gedeeld?
Deze leden willen de regering vragen wat de stand van zaken is met
betrekking tot de onderhandelingen voor de nieuwe derogatie. Is de
regering bereid de Kamer hierover te informeren? Het lid Lodders heeft
recentelijk aanvullende Kamervragen gesteld (Documentnummer
2016Z18670) over het bericht «Veehouderij kan niet zonder begrenzing».
De leden van de VVD-fractie zien deze vragen graag gelijktijdig beantwoord. Deze leden willen hierbij ook vragen wat de gevolgen voor de
onderhandelingen zijn bij de substantiële nota van wijziging. Welk comfort
kan de regering aan de melkveehouderijsector bieden over de onderhandelingen, de inzet en het verkrijgen van derogatie?
Hoe haalbaar is het volgens de regering om de derogatie ook na 2017 te
behouden? Welke rol ziet zij hiervoor bij de sector? En welke rol ziet zij
voor zichzelf?
Zij willen de regering vragen nader in te gaan op de noodzaak de
voorliggende wijzigingen op een zo een kort mogelijke termijn te
behandelen. Waarom is dit noodzakelijk gezien het feit dat de Europese
Commissie nog groen licht moet geven op voorliggende wijzigingen?
De regering schrijft in de slotzinnen dat de fosfaatproductie met het
wettelijk stelsel in het jaar 2018 in lijn is met het plafond zoals dat thans in
de derogatiebeschikking is opgenomen. De leden van VVD-fractie willen
naar aanleiding van deze zin vragen hoe de generieke korting over het jaar
2018 geeffectueerd zal worden. Blijft hier dezelfde systematiek gelden dat
binnen het stelsel achteraf wordt beoordeeld of in enig jaar niet teveel is
geproduceerd? Zo nee, op welke wijze vindt dit dan plaats?
De leden van de VVD-fractie willen graag weten waarom de datum «voor
1 april 2017» vervangen wordt voor een datum bij ministeriële regeling.
Deze leden willen de regering vragen of onder onderdeel G, artikel 23,
vierde lid, de periode van «tussen 2 juli 2015 en 1 januari 2017» niet
aangepast dient te worden nu de inwerkingtreding van het wetsvoorstel
een jaar opschuift.
Zij willen vragen wat er precies wordt bedoeld met artikel 1, onderdeel G,
lid 7. Waarom worden hier geen concrete data genoemd?
Waarom zijn de woorden «deze gegevens blijven voor tenminste tien jaar
openbaar beschikbaar» toegevoegd aan artikel 1 onderdeel G lid 7? Klopt
het dat dit in de oorspronkelijke wet niet was opgenomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

20

Kunt u een toelichting geven op artikel 1b waaraan onderdeel J drie
onderdelen worden toegevoegd?
Onder artikel 1, onderdeel B, wordt een lid toegevoegd dat de kennisgeving voor het overgaan van een fosfaatrecht of een gedeelte hiervan
voor 1 januari 2018 is gedaan. Wat wordt hiermee bedoeld?
De leden van de VVD-fractie willen de regering vragen naar welke
Unie-normen het toegevoegde tweede lid, artikel 38a verwijst.
Kan de regering motiveren waarom de uitgifte van de fosfaatbank, zoals
onder onderdeel N, artikel 38a, wordt toegevoegd dat: dit een vrijstelling
of ontheffing bedoeld in het eerste lid wordt uitsluitend gegeven voor
milieudoelstellingen die verder gaan dan die welke op grond van de voor
de betrokken ondernemingen verplichte Unienormen zouden zijn bereikt?
Kunt u het antwoord voorzien van een verwijzing?
Kunt u aangeven wat het verschil is tussen een ontheffing en vrijstelling?
Waarom worden beide begrippen naast elkaar gebruikt?
De leden van de VVD-fractie willen de regering vragen of zij bereid is de
bezwaren die uit de gesprekken met Europese Commissie naar voren zijn
gekomen met betrekking tot het voorgenomen rechtenstelsel te delen met
de Kamer, eventueel via de procedure van vertrouwelijke inzage.
Kan de regering aangeven waarom de Europese Commissie, ondanks de
aangevoerde omstandigheden door Nederland, niet tot een ander oordeel
is gekomen dan dat bij de introductie van fosfaatrechten sprake is van
staatssteun? Wat was de inhoudelijke motivatie van de Europese
Commissie?
De regering spreekt in de toelichting op de nota van wijziging over twee
fundamentele belemmeringen op het oorspronkelijke wetsvoorstel.
Hiermee geeft de regering impliciet aan dat het wetsvoorstel fundamenteel gewijzigd is. Waarom heeft de regering deze nota van wijziging
niet eerst voorgelegd aan de Raad van State voor een nader advies? De
Raad van State heeft, zoals ook eerder aangegeven in deze vragen, dit ook
in haar eerste advies aangegeven.
Deze leden willen vragen naar de eerste belemmering voor staatssteun bij
het voorstel, zoals aangegeven door de Europese Commissie. De regering
stelt in de toelichting bij de nota van wijziging dat de eerste belemmering
ten aanzien van staatssteun kan worden weggenomen door het stelsel
van fosfaatrechten pas in werking te laten treden wanneer onder het
productieplafond wordt geproduceerd. Het wetsvoorstel en de memorie
van toelichting zijn niet duidelijk wanneer en op basis van welke getallen
de toewijzing van fosfaatrechten zal geschieden en wanneer de melkveehouder zich aan dit plafond moet houden.
Kan de regering aangeven of op het moment dat het stelsel in werking
treedt, op 1 januari 2018, naar verwachting voldaan wordt aan het
fosfaatproductieplafond.
Indien het fosfaatproductieplafond op 1 januari 2018 bereikt moet zijn, dan
hebben de leden van de VVD-fractie de volgende vragen: Hoe wil de
regering dit bereiken? Welke juridische grondslag geeft melkveehouders
de opdracht om voorafgaand aan 1 januari 2018 het aantal dieren terug te
brengen naar de hoeveelheid dieren die per wet op 1 januari 2018 zijn
toegestaan? Wat is de uiterste datum waarop het fosfaatproductieplafond
(referentie van 2 juli 2015 minus de generieke korting) voor een individuele melkveehouder gecommuniceerd wordt? Wat zijn de sancties als dit
niet gebeurd? De regering heeft in het oorspronkelijk wetsvoorstel
aangegeven dat inkrimping van de veestapel via natuurlijk verloop moet
kunnen plaatsvinden. Hoe wil de regering dit in de voorliggende nota van
wijziging borgen?
Indien het fosfaatproductieplafond op 1 januari 2018 nog niet bereikt is,
wat is dan de uiterste datum waarop dit wel zal gebeuren? Hoe staat dit in
verhouding met de opmerking in de memorie van toelichting dat de
Europese Commissie staatssteun pas wil toestaan zodra Nederland onder
het fosfaatplafond produceert? Betekent dit dat na invoering van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

21

fosfaatrechten op 1 januari 2018 een verbod op de verhandelbaarheid kan
plaatsvinden als Nederland nog niet onder het afgesproken fosfaatproductieplafond produceert?
In de memorie van toelichting spreekt de regering onder het kopje
«geoorloofde staatssteun» over het fosfaatproductieplafond van 172,9
miljoen kilogram fosfaat. Wat betekent deze nota van wijziging voor de
pluimveesector en de varkenssector?
Is met het voorliggend voorstel voldoende geborgd dat bij de introductie
van het stelsel, 1 januari 2018, Nederland daadwerkelijk onder het
productieplafond produceert? Volgens de systematiek van het voorgestelde stelsel wordt er immers achteraf beoordeeld of in enig jaar niet
teveel is geproduceerd, en zal Nederland derhalve pas aan het einde van
2018 voldoen aan de voorwaarde van het productieplafond. Kan de
regering hier nader op ingaan? Is dit voldoende in de ogen van de
Europese Commissie? In één van de laatste zinnen van de toelichting
schrijft de regering immers dat de inzet van de Europese Commissie is dat
aan het eind van het jaar 2017 zeker moet worden gesteld dat Nederland
weer aan de verplichtingen voldoet. Hier zit volgens de leden van de
VVD-fractie een discrepantie met de voorliggende nota van wijziging.
Daarnaast stelt de regering dat staatssteun niet verstrekt mag worden ter
voorkoming van een inbreukprocedure als gevolg van het niet voldoen
aan de voorwaarde die door de Europese Commissie aan de derogatie is
verbonden, het productieplafond. Deze leden willen de regering vragen
waarom dan het stelsel van verhandelbare fosfaatrechten wordt geïntroduceerd om aan de voorwaarden van de derogatie te voldoen. In de brief
van 2 juli 2015 (Kamerstuk 33 979, nr. 98) staat: «Het doel van het nieuwe
instrumentarium is het borgen van het sectorplafond van 84,9 miljoen
kilogram fosfaat. Dit plafond zal om die reden als doel opgenomen
worden in de wet. De wet zal instrumenten bevatten die het mogelijk
maken fosfaatrechten af te romen ter borging van het sectorplafond.» En
in de brief van 3 maart jl. (Kamerstuk 33 979, nr. 108) schrijft de regering:
«Gezien de overschrijding van het plafond zal Nederland, om de huidige
derogatie te kunnen behouden, aan de Europese Commissie de garantie
moeten geven dat op korte termijn maatregelen worden genomen om de
fosfaatproductie weer onder het plafond te brengen. De introductie van
wettelijk verankerde productiebegrenzing voor de melkveehouderij is de
enige manier om die garantie te geven.» De leden van de VVD-fractie
willen de regering vragen waarom het rechtenstelsel nodig is voor het
behouden van de huidige derogatie, wanneer het niet mag ingezet
worden om te voldoen aan de voorwaarden van die derogatie, terwijl dit
wel het doel is van het rechtenstelsel.
Deze leden willen de regering vragen naar de definitie van een Unienorm,
zoals opgenomen in de Richtsnoeren staatssteun ten behoeve van
milieubescherming en energie 2014–2020 (2014/C 200/01). De Unienorm
wordt in deze mededeling van Europese Commissie als volgt gedefinieerd: «een verplichte Unienorm waarbij de op milieugebied te bereiken
normen per onderneming zijn vastgesteld.» Er wordt daarbij tevens
verwezen naar voetnoot 21: «bijgevolg worden op Unieniveau vastgestelde normen of doelstellingen die bindend zijn voor lidstaten, maar niet
voor individuele ondernemingen, geacht geen Unienormen te zijn.» De
regering schrijft echter in de toelichting bij de nota van wijziging dat:
«Nederland dient in de ogen van de Europese Commissie met het stelsel
van fosfaatrechten een doel na te streven dat verder gaat dan louter het
borgen van het productieplafond van 172,9 miljoen kilogram fosfaat, zoals
dit door de Europese Commissie als voorwaarde aan de derogatie is
verbonden.» De leden van de VVD-fractie willen hierbij de regering vragen
of het fosfaatproductieplafond niet een vastgestelde norm of doelstelling
is die bindend is voor Nederland als lidstaat, en derhalve geen Unienorm
is zoals gedefinieerd in de Richtsnoeren staatssteun ten behoeve van
milieubescherming en energie 2014–2020 (2014/C 200/01). Deze leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

22

willen de regering vragen, gezien het bovenstaande, of het fosfaatproductieplafond zoals afgesproken in de derogatie wel als Unie-norm zou
mogen gelden binnen het toegevoegde tweede lid van artikel 38a.
Zij willen de regering vragen of het wetsvoorstel met de nota van
wijziging opnieuw genotificeerd dient te worden bij de Europese
Commissie om zeker te stellen dat er geen verschillen van inzicht bestaan
met de Europese Commissie met betrekking tot dit wetsvoorstel. Zo ja,
heeft deze notificatie al plaatsgevonden? Zo nee, waarom is de regering
van mening dat een notificatie niet noodzakelijk is?
De leden van de VVD-fractie willen deze vragen ook stellen naar
aanleiding van de opmerkingen van de regering in een interview
gepubliceerd op Boerderij.nl («Oordeel EU-commissie valt rauw op dak
Van Dam», Boerderij.nl, 13 oktober 2016), waarin de Staatssecretaris
aangeeft dat: «Formeel wordt een wet pas door de Commissie beoordeeld
als het definitief wordt genotificeerd.» Kan de regering hier nader op
ingaan?
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de nota van
wijziging inzake wijziging van de Meststoffenwet in verband met de
invoering van een stelsel van fosfaatrechten. Deze leden betreuren het dat
de nota van wijziging vertraging oplevert. Boeren worden hierdoor nog
langer in onzekerheid gelaten. Zij willen benadrukken dat het wat hun
betreft van groot belang is de sector snel duidelijkheid te geven. De leden
van de PvdA-fractie hebben nog enkele vragen en opmerkingen en
verzoeken de regering hierop in te gaan.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering op welke wijze zij de
sector wil stimuleren om al in het jaar 2017 een afbouw van de fosfaatproductie in te zetten. Deze leden lezen dat er «nadrukkelijk een verzoek» zal
worden gedaan op de betrokken sectorpartijen. Dit stelt deze leden niet
gerust. Al eerder is erop vertrouwd dat de sector overschrijding van het
plafond zou voorkomen, maar de sector heeft dit niet kunnen voorkomen.
Zij zien niet in hoe de sector nu wél zelf door middel van een daling naar
een fosfaatproductie onder het plafond zou kunnen komen. De leden van
de PvdA-fractie vragen de regering waarom zij er wel vertrouwen in heeft
dat de sector er nu wel zelf voor kan zorgen onder het plafond uit te
komen, terwijl dit eerder niet lukte. Wat zeggen de sectorvertegenwoordigers hier zelf over?
Zoals gesteld zijn de leden van de PvdA-fractie bezorgd dat eind 2017
blijkt dat er geen, of onvoldoende, daling in de fosfaatproductie zit. Zal de
regering daarom zelf ook actief inzetten op een daling om al voor het
einde van 2017 onder het plafond te komen? Zo ja, op welke wijze zal zij
dit doen? En op welke wijze zal dit gemonitord worden? Wordt de
voortgang hiervan ook met de Kamer gedeeld? Zo ja, hoe vaak en op
welke wijze zal dit gebeuren? Zo nee, waarom niet?
Mocht het, ondanks de inzet van de sector en de regering, niet lukken om
voor 1 januari 2018 onder het fosfaatplafond te komen, wat zijn hiervan
dan de gevolgen? Betekent dit dat er op 1 januari aan zeer veel bedrijven
boetes zullen worden opgelegd, omdat zij meer fosfaat produceren dan zij
op dat moment rechten hebben? En wat zijn de gevolgen voor het behoud
van de derogatie? Zal dit alles duidelijk naar de sector, maar ook naar
individuele boeren, gecommuniceerd worden om te benadrukken dat het
van het grootste belang is op 1 januari 2018 niet meer fosfaat te produceren dan er rechten voor het bedrijf zijn? Is er daarnaast rekening mee
gehouden dat boeren op 1 januari 2018 direct heel veel rechten met elkaar
zullen willen gaan verhandelen om over voldoende rechten voor hun
fosfaatproductie te beschikken? Welke gevolgen heeft dit voor het
systeem, zoals een prijsopdrijvend effect en overbelasting van de
ICT-infrastructuur, en welke maatregelen zullen worden genomen om
problemen te voorkomen? Is er daarnaast rekening mee gehouden dat
boeren wellicht een te rooskleurige inschatting maken (bijvoorbeeld door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

23

de prijs te laag in te schatten) waardoor zij niet over voldoende rechten
kunnen beschikken op 1 januari 2018, omdat deze bijvoorbeeld duurder
zijn dan verwacht? Wat zullen de gevolgen hiervan zijn?
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering wat de gevolgen van het
uitstellen van het invoeren van fosfaatrechten voor natuur en milieu zijn.
Wat is het oordeel van de regering hierover? Indien er negatieve gevolgen
te verwachten zijn, kan de regering dan maatregelen treffen om dit te
voorkomen? Zo ja, welke maatregelen en is de regering bereid dit te
doen? Zo nee, waarom niet?
Deze leden lezen dat de Europe Commissie het wetsvoorstel als staatssteun aanmerkt, omdat «rechten worden geïntroduceerd die vanaf
inwerkingtreding schaars zullen zijn, de rechten vanaf de inwerkingtreding
van het stelsel vrij verhandelbaar worden en een waarde vertegenwoordigen in het economisch verkeer». Zij vragen de regering waarom is
gekozen voor een wijziging waarbij de invoer van deze verhandelbare
rechten een jaar wordt uitgesteld. Klopt het dat als alle rechten niet vrij
verhandelbaar zouden zijn (dus niet slechts de afroming van 10%), maar
in plaats daarvan door middel van een fosfaatbank worden uitgedeeld
(vergelijkbaar met de fosfaatbank zoals nu in het wetsvoorstel is
opgenomen, op basis van criteria zoals grondgebondenheid, dierenwelzijn en duurzaamheid) er geen sprake zou zijn van staatssteun en dit
dus wel met ingang van 1 januari 2017 ingevoerd zou kunnen worden om
op die manier ruim op tijd onder het fosfaatplafond te komen? Is dit
systeem ook overwogen naar aanleiding van de reactie van de Europese
Commissie? Zo ja, waarom is hier niet voor gekozen? Zo nee, waarom is
dit niet overwogen en bent u bereid dit alsnog te doen en uw conclusie
met de Kamer te delen?
Om de tweede belemmering op te lossen en verder te gaan dan reeds uit
hoofde van Europese milieudoelstellingen verplicht is, wordt de
fosfaatbank die gevuld wordt door middel van 10% afroming bij het
verhandelen van fosfaatrechten opgenomen in de wet. De leden van de
PvdA-fractie vragen de regering of met de Europese Commissie is
overlegd of dit ver genoeg gaat? Zo nee, zou het noodzakelijk kunnen zijn
dit verder uit te breiden door bijvoorbeeld een hoger percentage te stellen
dan 10%?
Deze leden vragen de regering ten slotte of, door middel van deze
wijziging, gegarandeerd is dat de EU de invoering van fosfaatrechten niet
langer als staatssteun zal aanmerken. Is hierover al overleg geweest met
de EU? Zo nee, waarom niet?
De leden van de SP-fractie vragen zich af of de botsing met de staatssteunkaders niet voorzienbaar was en of hier niet op is geanticipeerd.
Deze leden willen graag worden ingelicht over het traject hieromtrent. Zij
denken dat de botsing met de staatssteunkaders eenvoudig voorkomen
kan worden door de fosfaatrechten niet verhandelbaar te maken. Dan
vertegenwoordigen de rechten immers geen geldwaarde en kan er
moeilijk sprake zijn van ongeoorloofde staatssteun. Onderschrijft de
regering dit? Waarom heeft de regering er niet voor gekozen om in de
nota van wijziging de rechten niet verhandelbaar te maken? Dit zou
immers vele problemen oplossen. Kan de regering aangeven of zij deze
optie na ommekomst van het nieuws uit Brussel betreffende staatssteun
met de sector heeft besproken? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kan de
regering aangeven wat de verschillende reacties waren van betrokken
partijen? Is de regering alsnog bereid om de optie van niet verhandelbare
rechten voor te leggen aan de Europese Commissie en te bespreken met
betrokken partijen?
De leden van de SP-fractie vragen zich ernstig af waarom de regering
ervan uit gaat dat met de nota van wijziging de Europese Commissie niet
meer zal oordelen dat er sprake is van staatssteun. Immers de essentie
van het voorstel is nog ongewijzigd. Kan de regering exact aangeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

24

welke elementen van wijziging op welke wijze aan de staatssteun kritiek
tegemoet komen en waarom dit voldoende zou zijn? Welke communicatie
is er reeds met de Europese Commissie geweest over voorliggende
wijziging? Klopt het dat de Europese Commissie Nederland alleen toestaat
om verhandelbare fosfaatrechten in te voeren indien deze dan ook meteen
ingezet worden om milieuverbeteringen te realiseren, die verder gaan dan
alleen het precies voldoen aan het fosfaatplafond? Indien dat zo is, zou
dan meteen al bij de introductie van verhandelbare fosfaatrechten meer
gekort moeten worden dan nodig is om aan het fosfaatplafond te
voldoen? Is hierover gesproken met de Commissie en om hoeveel extra
korting zou het dan gaan? Heeft de Europese Commissie een indicatie
gegeven welke verdergaande milieudoelstellingen door de introductie van
fosfaatrechten gerealiseerd zouden moeten worden, wil het stelsel
aanvaardbaar zijn voor de Europese Commissie? Is het extra korten per
1 januari 2018 om dit te besteden aan verdergaande milieudoelstellingen
een richting waar de regering op wil gaan? Wordt de fosfaatbank vanaf de
start van het systeem een verplicht en werkend onderdeel van het
fosfaatrechtensysteem zijn en hoe staat de Europese Commissie hier
tegenover?
De leden van de SP-fractie vragen zich af waarom de regering denkt dat
de sector dit probleem zelf kan oplossen en al in het jaar 2017 tot
fosfaatvermindering kan komen. Deze leden zien niet waarom dit nu
opeens zal lukken, terwijl voorheen ook al aan de sector is gevraagd om
de productie onder het fosfaatplafond te houden en dit is mislukt. Kan de
regering aangeven aan welke maatregelen zij denkt en met welke partijen
zij in gesprek is om een dergelijke productiebeperking te bewerkstelligen?
Wat wil de regering doen als in de loop van het jaar 2017 blijkt dat de
melkproductie dan wel het aantal koeien alleen maar blijft stijgen? Welke
sanctie wil zij hierop zetten? Zij vrezen dat het jaar 2017 een verloren jaar
zal worden voor de terugdringing van het mestoverschot / het fosfaatoverschot.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering onderkent dat de
afschaffing van de melkquotering funest is geweest voor de Nederlandse
melkveehouders. Is de regering bereid te pleiten voor het opnieuw
invoeren van de melkquotering? Zo nee, is zij bereid te pleiten voor
semi-particuliere vormen van productiebeheersing zoals het Markt
Verantwoordelijkheid Programma van de European Milk Board?
Kan de regering het tijdstraject schetsen voor het aanvragen van de
derogatie? Hoe schat de regering de kansen in voor een nieuwe derogatieperiode? Bestaat er naast de kans dat de derogatie helemaal verloren
gaat, de kans dat deze afgebouwd gaat worden? Welke signalen zijn
hierover vanuit Europa gegeven? Hoe schat de regering de kansen in dat
op de lange termijn (2030) de derogatie in huidige vorm gehandhaafd
blijft? Heeft de Europese Commissie wel eens uitspraken gedaan over de
derogatie op lange termijn (2030)?
Deze leden vragen de regering om duidelijk te maken wat voorliggende
wijziging betekent voor grondgebonden melkveehouders. Wat zijn de
concrete gevolgen voor grondgebonden houders nu de melkveehouders
niet meer generiek gekort worden, maar rechten krijgen toebedeeld
volgens het fosfaatplafond (minder dus)? In hoeverre en hoe gaat de
regering uitvoering geven aan de aangenomen moties van het lid Smaling
(Kamerstuk 33 979, nr. 111 en Kamerstuk 33 979, nr. 110)? Zij zien graag
dat er groeiruimte wordt gereserveerd voor zeer extensieve (biologische)
melkveehouders. Is de regering bereid 0,2 miljoen kilo fosfaat extra te
korten en dit te reserveren voor uitbreidende extensieve (biologische)
melkveehouders?
De leden van de SP-fractie wijzen erop dat biologische bedrijven geen
gebruik maken van de derogatie en per hectare nooit meer dan 170 kg
stikstof uit dierlijke mest gebruiken. Ziet de Europese Commissie het
vrijstellen van – en het toekennen van afgeroomde fosfaatrechten aan –

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

25

gecertificeerde biologische melkveebedrijven als het bevorderen van
verdergaande milieudoelstellingen, zoals bedoeld in het nieuwe lid 2 van
het voorgestelde artikel 38a? Zo vragen deze leden en tevens willen zij
weten of de regering het vrijstellen van – en het toekennen van
afgeroomde fosfaatrechten aan – gecertificeerde biologische melkveebedrijven als het bevorderen van verdergaande milieudoelstellingen ziet,
zoals bedoeld in het nieuwe lid 2 van het voorgestelde artikel 38a.
De leden van de CDA-fractie zijn verrast en zeer teleurgesteld dat op het
laatste moment tijdens de behandeling van de voorliggende wet in de
Kamer er onvoldoende afstemming blijkt te zijn met de Europese
Commissie over de voorliggende wet. De regering stelt daarom nu dat het
invoeren van het fosfaatrechtenstelsel geen direct effect zal hebben op de
fosfaatproductie van de melkveehouderij in het jaar 2017. Daarmee lijkt
het behouden van de derogatie verder weg dan ooit, met alle gevolgen
van dien voor de duizenden melkveehouders en hun gezinnen. Deze leden
maken zich enorme zorgen over de gevolgen van de ontstane situatie
voor de vele gezinnen melkveehouders. De onzekerheid over de invoering
van een stelsel van fosfaatrechten en het behouden van de derogatie
neemt alleen maar toe.
Zij willen exact weten hoe dit heeft kunnen gebeuren. De leden van de
CDA-fractie vragen de regering om een feitenrelaas te geven, wanneer,
met wie en over wat gesproken is met de Europese Commissie ten
aanzien van de melkveehouderij, het vijfde en komende Actieprogramma
Nitraatrichtlijn en daarmee in relatie het (mogelijk) overschrijden van het
fosfaatplafond en de waterkwaliteit. Wanneer is gesproken met welke
Directoraat-generaal van de Europese Commissie, op welk ambtelijk
niveau, over welk onderwerp in relatie tot de invoering van een
regulerend stelsel voor de melkveehouderij, zo vragen deze leden.
In het bijzonder vragen zij een feitenrelaas te geven van de gesprekken die
gevoerd zijn met de Europese Commissie over staatssteun en het
wetsvoorstel invoering van een stelsel van fosfaatrechten. De leden van
de CDA-fractie vragen de regering wanneer voor het eerst de kwestie van
staatssteun en het voorliggende wetsvoorstel besproken is met de
Europese Commissie. Wanneer en op welk niveau is er sindsdien hierover
overleg gevoerd met de Europese Commissie? In welk overleg werd voor
het eerst duidelijk dat de Europese Commissie de invoering van een
stelsel van fosfaatrechten zoals voorgesteld aan de Kamer niet zou zien
als geoorloofde staatssteun?
Welke acties op welk ambtelijk niveau zijn wanneer ondernomen om te
anticiperen op de vaststelling, als genoemd in hoofdstuk 7.1.7 van de
memorie van toelichting van het wetsvoorstel Wijzing van de Meststoffenwet in verband met invoering van een stelsel van fosfaatrechten, dat
het wetsvoorstel waarschijnlijk gezien zou worden als staatssteun? In
hoofdstuk 7 van de nota van wijziging van 13 oktober 2016 staat dat
staatssteun genotificeerd moet worden. Hieruit leiden deze leden af dat dit
niet eerder gedaan is, ondanks de vaststelling in de memorie van
toelichting hoofdstuk 7.1.7 dat het wetsvoorstel invoering van een stelsel
van fosfaatrechten waarschijnlijk staatssteun betreft; kan de regering
hierop reflecteren? Hoe worden er vaststellingen gedaan zonder daar
acties aan te verbinden, terwijl er zoveel op het spel staat? Waarom is er
niet eerder actie ondernomen om het wetsvoorstel conform de staatssteunregels zoals geïnterpreteerd door de Europese Commissie vorm te
geven, of is er meer druk uitgeoefend op de Europese Commissie? De
leden van CDA-fractie concluderen dat het er sterk op lijkt dat de gevolgde
strategie van de regering, namelijk de afgelopen maanden kijken of het
wetsvoorstel alsnog erdoor kan zonder formele staatssteunprocedure en
op het laatste moment bakzeil halen, de slechtste strategie denkbaar is
geweest voor een goede behandeling van het wetsvoorstel en voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

26

behouden van de derogatie na 2017. Ziet de regering dit anders? Zo ja,
waarom?
Heeft de regering een prenotificatie en/ of notificatie ingediend bij de
Europese Commissie ten aanzien van staatssteun voor het wetsvoorstel
Wijziging van de Meststoffenwet in verband met de invoering van een
stelsel van fosfaatrechten, zo vragen deze leden. Zo ja, wanneer? Indien
het voorliggende wetsvoorstel niet is genotificeerd, vragen zij de regering
uitvoerig toe te lichten waarom dit niet is gedaan. Welke procedure dient
normaal gesproken gevolgd te worden ten aanzien van het melden van
een maatregel door een overheidsinstelling van een lidstaat die mogelijk
als staatssteun gezien kan worden? Is deze procedure gevolgd? Zo nee,
waarom niet?
Gezien de invoering van een stelsel van fosfaatrechten is aangekondigd
op 2 juli 2015 en daarbij aangegeven is dat het wetsvoorstel na de zomer
zou komen, zijn er in de periode van 2 juli 2015 tot het indienen van het
wetsvoorstel bij de Raad van State op 16 juni 2016 gesprekken geweest
over het wetsvoorstel met de Europese Commissie? Waarom heeft het zo
goed als een jaar geduurd om het wetsvoorstel invoering van een stelsel
van fosfaatrechten op te stellen? Heeft de regering voorafgaand aan het
voorleggen van het wetsvoorstel bij de Raad van State op 16 juni 2016
een (pre-) notificatie of technische notificatie ingediend bij de Europese
Commissie? Zo nee, waarom niet?
De regering heeft bij het voorleggen van het wetsvoorstel voor de
invoering van een stelsel van fosfaatrechten de Raad van State te kennen
gegeven dat er gesprekken liepen over staatssteun met de Europese
Commissie. Wat hielden deze gesprekken op het moment van het
voorleggen van het wetsvoorstel bij de Raad van State op 16 juni 2016 in?
Zou de regering exact (welk niveau, directoraat-generaal van de Europese
Commissie, inhoud) kunnen aangeven wat deze gesprekken met de
Europese Commissie over staatssteun en het wetsvoorstel invoering van
een stelsel van fosfaatrechten inhielden voordat het wetsvoorstel is
voorgelegd aan de Raad van State op 16 juni 2016?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering waarom zij het voorliggende wetsvoorstel niet nogmaals ter advisering heeft voorgelegd aan de
afdeling advisering van de Raad van State naar aanleiding van de nota
van wijziging van 13 oktober 2016. Deze leden stellen vast dat de Afdeling
adviseert om het wetsvoorstel opnieuw aan haar voor te leggen indien
naar aanleiding van de gesprekken met de Europese Commissie op
substantiële punten wijzigt. Waarom volgt de regering dit advies van de
Raad van State niet? Deelt de regering de mening dat het hier een
substantiële wijziging (onder meer wijziging van inwerkingtreding en
wijziging van werking fosfaatbank) betreft, en dat het daarom nogmaals
aan de Afdeling Advisering van de Raad van State dient voorgelegd te
worden? Zo nee, waarom niet?
Deze leden vragen de regering te onderbouwen waarom een behandeling
op de kortst mogelijke termijn van het voorliggende wetsvoorstel en de
Nota van wijzing noodzakelijk wordt geacht, gezien in de brief van
13 oktober 2016 staat dat een onvermijdbaar effect is dat het fosfaatrechtenstelsel in het jaar 2017 nog niet effectief stuurt op de reductie van de
fosfaatproductie. Is het niet zo dat een snelle behandeling en inwerkingtreding per 1 januari 2017 juist belangrijk was om effect te hebben in het
jaar 2017 en daarmee voor de onderhandelingen over het zesde actieprogramma? Welke noodzaak is er nu nog dat het wetsvoorstel in werking
treedt per 1 januari 2017? Waarom zou het wetsvoorstel niet per koninklijk
besluit op een later tijdstip in het jaar 2017 in werking kunnen treden?
Dient er een reguleringskader voor de melkveehouderij te zijn voor
aanvang van de onderhandelingen over het zesde Actieprogramma
Nitraatrichtlijn?
De leden van de CDA-fractie vragen zich af of, gezien het uitstel van de
inwerkingtreding van het voorliggende wetsvoorstel, het voorstel is dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

27

op 1 januari 2018 fosfaatrechten worden toegekend, of de referentiedatum
van 2 juli 2015 juli, tweeëneenhalf jaar later, wel behouden kan blijven.
Kan deze referentiedatum blijven staan ondanks dat pas tweeënhalf jaar
later op basis van die datum rechten worden toegekend? Kan de regering
dat onderbouwen?
Deze leden constateren dat de regering op 2 juli 2015 heeft gesteld in te
grijpen door het invoeren van een stelsel van fosfaatrechten, omdat de
melkveehouderijsector zelf hiervoor niet de mogelijkheden zag. Om dan
anderhalf jaar later, omdat de regering in dat tijdsbestek de zaken niet op
orde heeft gekregen met de Europese Commissie, de noodzaak van
ingrijpen weer terug te leggen bij de melkveehouderijsector, neigt naar
onbehoorlijk bestuur. Hoe kan er nog zo op het laatste moment voor 2017
een oplossing gevonden worden, om over dat jaar aan de Europese
Commissie te laten zien dat een stabilisering of daling van de fosfaatproductie wordt ingezet? Welke oplossingen ziet de regering voor 2017? De
leden van de CDA-fractie vragen de regering of zij onder meer de
Nederlandse Zuivelorganisatie ondersteunt om te zoeken naar oplossingen, waarbij ook gekeken wordt naar Algemeen Verbindend Verklaringen. Bent u hierover in gesprek met de Nederlandse Zuivelorganisatie?
Deze leden vragen zich met betrekking tot de fosfaatbank af of de
invoering van een nationale kop op Europese wetgeving wenselijk is. Kan
de regering aangeven wat bedoeld wordt met de zinsnede «(...) de
Europese Commissie voldoende comfort te bieden(...)»?
Zij vragen de regering om toe te lichten wat bedoeld wordt met de zin:
«Ten aanzien daarvan is voor de Europese Commissie van belang dat
Nederland pas na afloop van de huidige derogatieperiode aan de
voorwaarden van de huidige derogatie voldoet.» Betekent dit dat op dit
moment niet aan de derogatievoorwaarden voldaan hoeft te worden maar
alleen één minuut na twaalf 1 januari 2018? Wat betekent het niet voldoen
aan de huidige derogatie voor de onderhandelingen voor het volgende
actieprogramma?
De leden van de CDA-fractie lezen daarnaast dat de Europese Commissie
nog geen groen licht heeft gegeven voor de introductie voor het fosfaatrechtenstelsel. Wat betekent dit? Moet het gewijzigde voorstel nog
worden genotificeerd of voorgelegd bij de Europese Commissie? Welke
garanties heeft de regering dat het gewijzigde voorstel wel de
goedkeuring krijgt van Directoraat-generaal Mededinging?
Deze leden willen dat de regering snel, dus voor 2017, met een plan van
aanpak komt met betrekking de Nederlandse inzet in Brussel om onder
andere de derogatie te behouden. Zij stellen voor het volgende daarin te
betrekken:
– met spoed verlenen van een Algemeen Verbindend Verklaring aan de
zuivelindustrie om het melkaanbod, en daarmee fosfaat productie, in
Nederland te reguleren;
– tegelijkertijd inzetten op het verlengen van de bestaande derogatie,
met een jaar, voor het gebruik van graasdierenmest. Dat extra jaar
mede te gebruiken om een werkend individueel bedrijfsderogatie
systeem te introduceren;
– andere vormen van een beloning voor het minder houden van
melkkoeien;
– introduceren van een stoppersregeling in de melkveehouderij;
– via het voerspoor, verantwoord qua dierenwelzijn, de fosfaatproductie
van de Nederlandse veestapel verder verlagen.
De leden van de D66-fractie willen graag precies weten op welk moment
op welk niveau vanuit Nederland met wie bij de Europese Commissie
gesproken is over de voorgenomen invoering van het fosfaatrechtenstelsel en wat de uitkomst van elk van die gesprekken was. Het komt deze
leden namelijk vreemd voor dat nu pas opeens duidelijk zou zijn dat het
voorstel door de Europese Commissie als staatssteun aangemerkt zou
gaan worden. Had daarover niet al voor toezending van het wetsvoorstel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

28

aan de Kamer duidelijkheid over moeten bestaan? En nu blijkbaar op dat
moment gedacht werd dat het met de instemming van de Commissie wel
goed zou komen, hoe kon toen zo’n verkeerde inschatting gemaakt
worden?
Zij zouden verder graag weten wat de regering wil zeggen tegen alle
melkveehouders die nu nog langer in de onzekerheid zitten over hoeveel
fosfaatrechten zij gaan krijgen en die niet weten of hun bedrijf nog een
levensvatbare toekomst heeft. Kan de regering voorts precies uiteenzetten
welke gevolgen een eventueel verlies van de derogatiebeschikking zou
hebben voor de Nederlandse melkveehouderijsector? Zo nee, waarom
niet?
De leden van de D66-fractie zijn benieuwd of een snelle behandeling van
dit wetsvoorstel ertoe helpt de Europese Commissie gerust te stellen ten
aanzien van het eind 2017 voldoen aan de derogatiebeschikking zonder
aanvullende maatregelen in de melkveehouderij te treffen. Indien het
voorstel van wet immers snel bekrachtigd wordt, kan er – ondanks dat het
pas per 1 januari 2018 in werking treedt – al wel door de melkveehouderij
op geanticipeerd worden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom nu pas
duidelijk wordt dat het stelsel van fosfaatrechten niet voldoet aan
Europese staatssteunregels. Wanneer heeft de regering in Brussel
gesproken over staatssteun en wat waren de uitkomsten van deze
overleggen?
Deze leden vragen welke garanties de regering kan geven dat de
derogatie wel wordt verleend. Welke maatregelen neemt de regering als
er geen groen licht uit Brussel komt? Het bericht dat een jaar langer
onzekerheid bestaat over het stelsel van fosfaatrechten en behoud van de
derogatie komt als een klap in het gezicht van melkveehouders. Erkent de
regering dat het extra jaar onzekerheid funest kan zijn voor melkveehouders, die al langere tijd in onduidelijkheid verkeren? Wat gaat de
regering doen om de melkveehouders snel duidelijkheid te geven?
Zij vragen met wie de regering in gesprek is over maatregelen in het
komende jaar om zonder stelsel van fosfaatrechten zoveel mogelijk terug
naar het fosfaatproductieplafond te gaan. Hoe verlopen deze gesprekken?
Wanneer worden deze gesprekken afgerond? Op welke manier wordt de
Kamer hierbij betrokken dan wel hierover geïnformeerd? Kan de regering
al aangeven in welke richting de uitkomsten van de gesprekken gaan?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom een fosfaatbank
nodig is als met ingang van 1 januari 2018 net zoveel fosfaatrechten zijn
als is toegestaan om onder het fosfaatproductieplafond te blijven. Zijn
grondgebondenheid en het stimuleren van jonge landbouwers voldoende
onderscheidende criteria voor Europese staatssteunregels om rechten uit
de fosfaatbank te kunnen toewijzen? Klopt het antwoord in de Nota naar
aanleiding van het verslag (pagina 77) nog steeds, namelijk: «Er is op dit
moment geen aanleiding om te veronderstellen dat met de doelen waarop
de fosfaatbank zich richt afbreuk wordt gedaan aan de naleving van regels
die samenhangen met de Europese interne markt»?
Deze leden vragen of de regering het standpunt van onder andere de
vereniging Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) deelt dat het
verkrijgen van de derogatie een voorwaarde is voor het fosfaatrechtenstelsel. Wanneer de maatregelen niet zullen leiden tot het verkrijgen van
de derogatie, vervalt daarmee ook de noodzaak voor het stelsel van
fosfaatrechten?
Zij vragen of de regering de generieke korting koppelt aan de uitkomst
van de derogatieonderhandelingen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering erkent
dat met het uitstel van de wet ook de gekozen peildatum van 2 juli 2015
steeds verder in het verleden komt te liggen, en dat daarmee ongewenste
en onduidelijke situaties langer in stand zullen blijven. Erkent de regering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

29

dat de gekozen peildatum steeds moeilijker uit te leggen is, bijvoorbeeld
aan jonge boeren, aangezien de peildatum 2,5 jaar eerder is vastgesteld
ten opzichte van 1 januari 2018? Deze leden wijzen bovendien op de
aangedragen knelgevallen in de inbreng bij het verslag, bijvoorbeeld voor
melkveehouders die jongvee hebben uitgeschaard op de peildatum
(Kamerstuk 34 532, nr. 5). Hoe wil de regering met deze onzekere en
onwenselijke situatie omgaan?
Zij vragen waarom de regering niet kiest voor de referentie over een
periode, zoals voorgesteld in het amendement van het lid Dik-Faber over
een periodiek gemiddelde als uitgangspunt voor fosfaatrechten
(Kamerstuk 34 532, nr. 20). Erkent de regering dat het kiezen van een
gemiddelde over een half jaar, wanneer dit voor de melkveehouder
gunstiger uitvalt, geen inmenging in het eigendomsrecht inhoudt?
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen dat de generieke
afroming hoger zal uitvallen, omdat in het jaar 2017 geen afroming bij
overdracht zal plaatsvinden. Hoe hoog zal de generieke korting naar
verwachting uitvallen? Wanneer zal precieze duidelijkheid ontstaan voor
de sector over de hoogte van de generieke korting?
Deze leden vragen wat het wegvallen van de afroming bij overdracht in
2017 betekent voor het budget voor de knelgevallenregeling, aangezien
deze regeling al een keer eerder is ingeperkt.
Zij vragen welke maatregelen de regering in het jaar 2017 overweegt om
de derogatie na 2018 te behouden. Is het verminderen van de fosfaatproductie via het voerspoor een optie? Welke rol ziet de regering voor de
Kringloopwijzer in het verminderen van de fosfaatproductie? Welke
verantwoordelijkheid heeft de sector en welke verantwoordelijkheid heeft
de overheid in de te nemen maatregelen in 2017?
De leden van de fractie van de ChristenUnie wijzen op de situatie dat voor
melkveehouders, veelal mooie gezinsbedrijven, er weer een jaar van
onzekerheid aankomt. Er zijn echter ook oudere melkveehouders zonder
bedrijfsopvolging die wachten met bedrijfsbeëindiging tot het stelsel van
fosfaatrechten geïntroduceerd is. Op welke manier kunnen deze bedrijven
verleid worden om ook daadwerkelijk te stoppen en hun rechten over te
dragen? Welke verlichting brengt dit voor jonge boeren en gezinsbedrijven die nog jaren vooruit kunnen en willen? Kan een inschatting
worden gemaakt om hoeveel bedrijven en fosfaatruimte het gaat?
Overweegt de regering maatregelen om melkveehouders die om diverse
redenen bewust overwegen om hun bedrijf te beëindigen, hierin te
ondersteunen, aangezien zij nu niet tot bedrijfsbeëindiging overgaan
vanwege de onzekere situatie?
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de Europese
Commissie stelt dat het huidige wetsvoorstel botste met regels omtrent
staatssteun. De regering stelt dat er «intensief contact» is geweest met de
Europese Commissie over deze wet. Kan de regering in een tijdlijn
aangeven hoe vaak er contact is geweest over dit wetsvoorstel vanaf 2 juli
2015, toen de toenmalige regering de fosfaatrechten per brief aan de
Kamer aankondigde? Kan de regering tevens in deze tijdlijn per contactmoment aangeven waarover op dat moment is gesproken en wanneer de
Europese Commissie het vermoeden heeft geuit dat een wetsvoorstel
over de fosfaatrechten tegen de regels omtrent staatssteun indruist?
Deze leden hebben al eerder hun zorgen geuit over de vrij verhandelbare
fosfaatrechten, waarmee er bij introductie een gratis financieel cadeau
wordt gegeven aan de huidige melkveehouders. Zij constateren dat ook
de Europese Commissie bezwaar heeft met de vrije verhandelbaarheid
van deze rechten. Kan de regering toelichten waarom zij niet bereid is om
de fosfaatrechten niet vrij verhandelbaar te maken?
De leden van de GroenLinks-fractie zien dat de regering stelt dat het
uitstellen van de verhandelbaarheid, en dus bedrijven dwingen om na
2 juli 2015 de gerealiseerde groei in 2017 ongedaan te maken, stuit op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

30

ernstige juridische bezwaren. Dit verbaast deze leden. Duidelijk is in de
brief van 2 juli 2015 gecommuniceerd dat groei op eigen risico is. Het
anticiperen op een mogelijke introductie van verhandelbaarheid van
fosfaatrechten lijkt deze leden voor eigen risico. Een wetsvoorstel is
immers nog geen wet alvorens het door beide Kamers is aangenomen.
Graag ontvangen zij een reactie.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de regering een
nadrukkelijk beroep wil doen op sectorpartijen om een overtuigende
daling van de fosfaatproductie in 2017 te realiseren. Welke acties gaat de
regering concreet ondernemen?
Deze leden vragen aan de regering om een duidelijk overzicht te geven
van het gemiddeld aantal koeien in Nederland op biologische melkveehouderijen in de jaren 2010 tot en met 2015 en dit ook te geven voor
koeien op grondgebonden melkveehouderijen en niet-grondgebonden
melkveehouderijen in dezelfde jaren.
De leden van de SGP-fractie ontvangen graag een uitgebreid en compleet
verslag van respectievelijk de ambtelijke en de politieke contacten die er
sinds 2 juli 2015 zijn geweest met respectievelijk de Europese Commissie,
het Nitraatcomité en Europese ministers van landbouw/milieu over het
fosfaatrechtenplan, de derogatie en/of de gewenste aanpassing met
betrekking tot het fosfaatplafond: wanneer, met wie, op welk niveau, en
over welk onderwerp is gesproken? Als er contacten zijn geweest die de
regering niet openbaar wenst te maken, is de regering bereid die
contacten vertrouwelijk aan de Kamer te overleggen?
Deze leden zetten grote juridische vraagtekens bij de onderbouwing van
de nota van wijziging en het uiteindelijke wetsvoorstel.
De regering en de Europese Commissie verwijzen naar de staatssteunregels zoals verwoord in de Richtsnoeren staatssteun ten behoeve van
milieubescherming en energie 2014–2020 (2014/C 200/01). Zij lezen in
paragraaf 3.10 van deze Richtsnoeren dat een rechtenstelsel met
verhandelbare rechten alleen is toegestaan als milieudoelen worden
bereikt «die verder gaan dan die welke op grond van de voor de betrokken
ondernemingen verplichte Unienormen zouden zijn bereikt». De definitie
van Unienorm is: «een verplichte Unienorm waarbij de op milieugebied te
bereiken normen per onderneming zijn vastgesteld» (paragraaf 1.3,
onderdeel 3). In een voetnoot staat aanvullend vermeld: «Bijgevolg
worden op Unieniveau vastgestelde normen of doelstellingen die bindend
zijn voor lidstaten, maar niet voor individuele ondernemingen, geacht
geen Unienormen te zijn.» Is de veronderstelling juist dat het fosfaatplafond derhalve geen Unienorm is? Is de veronderstelling juist dat de
kritiek van de Europese Commissie en de onderbouwing van de nota van
wijziging geen hout snijden? Zo niet, kan de regering exact aangeven op
welke bepalingen de Europese Commissie zich dan wel baseert?
De leden van de SGP-fractie constateren dat een fosfaatrechtenstelsel niet
ingevoerd mag worden om ervoor te zorgen dat de mestproductie onder
het fosfaatplafond komt en blijft, en dat het nieuwe doel daarom verlegd
wordt naar bovenwettelijke verduurzaming van de melkveehouderij via de
fosfaatbank. Deze leden vinden dat een zeer magere onderbouwing voor
een dergelijk ingrijpend stelsel.
Kan de regering precies aangeven wat het met een fosfaatbank wil
bereiken?
Kan de regering aangeven waarom zij het noodzakelijk acht dat deze
doelen op deze wijze gerealiseerd moeten worden? Kan de regering
aangeven waarom deze doelen niet op een minder ingrijpende wijze
gerealiseerd kunnen worden?
Hoe beoordeelt de regering met deze nieuwe onderbouwing de juridische
houdbaarheid van de generieke korting? Acht de regering deze generieke
korting gelet op de gewijzigde doelstelling van de wet nog een proporti-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

31

onele maatregel? Is in de ogen van de regering nog steeds sprake van een
dwingende reden van algemeen belang?
De regering geeft in de Nota naar aanleiding van het verslag aan dat
normoverschrijdingen vaker voorkomen onder akkerbouwbedrijven en
intensieve veehouderijbedrijven dan onder melkveebedrijven en dat
monitoringsresultaten duidelijk laten zien dat de derogatie in de praktijk
bijna nergens leidt tot te hoge nitraatconcentraties in het water dat
uitspoelt uit de wortelzone. De leden van de SGP-fractie voegen hieraan
toe dat de rapportages er ook op wijzen dat derogatiebedrijven binnen de
melkveehouderij niet slechter scoren dan bedrijven zonder derogatie.
Verder geeft de regering aan dat wanneer geen sprake zou zijn van
derogatie tegenover minder stikstofverlies door gebruik van relatief meer
kunstmest wel staat dat een deel van het grasland omgezet zal worden in
maïsland en dat de mestdruk op akkerbouwgrond zal toenemen.
Is de veronderstelling juist dat bij verlies van de derogatie onderaan de
streep meer uitspoeling op zal treden in plaats van minder, in de
wetenschap dat onderzoek erop wijst dat ook bij gebruik van kunstmest
verliezen optreden? Is de regering bereid hier onderzoek naar te laten
doen?
Als Nederland op basis van de objectieve criteria van de Nitraatrichtlijn en
de monitoringsrapportages recht heeft op derogatie en bij verlies van de
derogatie juist sprake zal zijn van meer uitspoeling, welke juridisch
houdbare basis heeft de Europese Commissie dan om de derogatie te
weigeren?
Deze leden constateren dat de regering nog steeds in overleg met de
sector is over de inzet van de nationale envelop voor de melkveehouderij.
Wanneer kan de regering hier meer duidelijkheid over geven? Is de
regering bereid deze nationale envelop in te zetten voor het reduceren van
de fosfaatproductie door de melkveehouderij, bijvoorbeeld door een
stoppersregeling? Is de regering bereid de nationale envelop aan te vullen
met een rijksbijdrage?
De leden van de SGP-fractie vinden het van cruciaal belang dat op korte
termijn werk gemaakt wordt van een nieuw actieprogramma om de
waterkwaliteit te verbeteren. Deze leden constateren in dit verband dat de
afgelopen jaren leren dat generieke aanscherping van gebruiksnormen
weinig effect heeft. Zij vinden het van belang dat maatregelen genomen
moeten worden in die gebieden waar zich problemen met de waterkwaliteit voordoen, en dat gebaseerd op metingen. Zij verwijzen daarbij naar
de aanpak van Vlaanderen. De leden van de SGP-fractie horen graag of de
regering op korte termijn werk gaat maken van een schets voor het
nieuwe actieprogramma (of programma’s), waarbij de Vlaamse aanpak
leidend is.
Deze leden horen graag of de regering bereid is zich op korte termijn in te
zetten voor een totaalpakket met 1) een nieuw actieprogramma met
maatregelen om op basis van metingen gebiedsgericht/bedrijfsspecifiek
de waterkwaliteit verder te verbeteren; 2) een goed onderbouwde
derogatie, eventueel voor alleen grasland; 3) een voorstel voor het niet
meetellen van fosfaatexport naar landen met fosfaattekort voor het
fosfaatplafond; 4) een voorstel voor het niet meetellen van seizoensafhankelijke pieken in de fosfaatproductie voor het fosfaatplafond; 5) inzet (en
verdubbeling) van de nationale envelop van 23 miljoen euro voor reductie
van de fosfaatproductie in het jaar 2017; en 5) eventueel een tijdelijk
rechtensysteem als sluitstuk, mocht Brussel hieraan hechten.
Overig
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan aangeven op welke
manier de sector betrokken is bij de invulling van het maatregelenpakket
voor het zesde actieprogramma. Waarom is de inzet van Nederland voor
het zesde actieprogramma nog niet vastgesteld? De regering heeft op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

32

verschillende momenten aangegeven met de Europese Commissie in
overleg te zijn over de voorwaarden van derogatie. Wat is de inzet in deze
gesprekken als het maatregelenpakket nog niet is vastgesteld?
Kan de regering aangeven waarom er geen voortgang wordt geboekt in
de introductie van de Kringloopwijzer? De sector geeft aan dat zij op
duidelijkheid van het ministerie wachten en het ministerie geeft aan dat
het aan de sector is. Kan de regering garanderen dat de Kringloopwijzer
uiterlijk 1 juli 2017 wordt geïntroduceerd als wettelijk juridisch kader en
per 1 januari 2018 ook daadwerkelijk een instrument is waar de sector
mee kan sturen op de fosfaatproductie? Zo nee waarom niet? Wanneer is
de toetsing van het systeem door het ministerie gereed?
Welke voorwaarden stelt het ministerie bij het gebruik van de Kringloopwijzer? Kan de regering reflecteren op «Plan B» van de NMV waarin
voorgesteld wordt om bedrijfsspecifieke derogatie in te voeren? Bent u
bereid om een pilot te starten voor een aantal bedrijven waarbij bedrijfsspecifieke derogatie het uitgangspunt is? Zo nee waarom niet, zo vragen
de leden van de VVD-fractie.
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
De adjunct-griffier van de commissie,
De Vos

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 23

33