Rapportage 2017
Internationale
Mensenrechtenprocedures

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures | Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures | Rapportage 2017 | Intern

BrusselMexicoStPetersburgParamariboAnkaraRabatBelgradoRabatAtheneHarareNewYorkAntwerpenBuenosBogotáKairoHarareLagosManaguaQ
oHamburgLagosColomboMexicoBratislavaLusakaBangkokSarajevoDamascusHoustonBonnAnkaraBrusselDarEsSalaamKobeSofiaKoealaLoempo
WellingtonAlgiersAnkaraAbujaChicagoMuscatDakarStockholmKopenhagenCotonouBuenosAiresAddisAbebaLissabonParijsRabatDüsseldorfTokioL
emburgMontevideoChicagoBagdadPortOfSpainBoekarestLuxemburgDakarHoustonAlmatyDubaiRomeBamakoBelgradoHamburgRomeDarEsSal
mSofiaDubaiColomboRabatAtheneDublinSydneyKobeBogotáPraagOuagadougouAlgiersKingstonStPetersburgAmmanMilaanMexicoTeheranAbu
habiFrankfurtAmMainBelgradoTorontoAddisAbebaAnkaraSarajevoPortOfSpainAiresStockholmAmsterdamAbebaTripoliLaPazKairoManaguaBagd
LosAngelesKievAnkaraColomboWarschauRomeBernKingstonLissabonBoedapestBoedapestNewYorkMaputoColomboNewYorkRiyadBamakoTelAv
KingstonMontevideoLaPazPraagDubaiWenenCotonouBerlijnLaPazDüsseldorfKampalaTeheranSeoelMontevideoBrasiliaPretoriaAnkaraBomaySofi
orontoRomeZagrebWashingtonAmmanAtheneLaPazMoskouAlgiersAbidjanParamariboMaputoManillaKinshasaBarcelonaCaracasManaguaBarcel
aLusakaAntwerpenSaoPauloBagdadLaPazParijsTorontoBrusselBerlijnPekingMontevideoAbuDhabiTelAvivLondenIstanboelAlmatyBangkokHelsink
anJoséParamariboAnkaraSaoPauloPretoriaBangkokMilaanBamakoHoustonHarareBrasiliaKairoSarajevoBratislavaWindhoekZagrebBrusselRiyad
oskouAlmatyMaputoKarachiVancouverSantiagoDeChileTunisManaguaTeheranCotonouTokioTunisHelsinkiBoekarestHamburgKopenhagenStockh
mWellingtonMelbourneKopenhagenRabatBerlijnAntwerpenSanJoséRomeLuxemburgSofiaHoustonRiyadDüsseldorfAmmanAccraPraagKarachiKair
arajevoAlgiersAnkaraLondenBamakoJakartaParamariboOttawaMontrealAlgiersMuscatWindhoekRiyadLuandaMadridVaticaanstadWarschauBras
aVancouverAntwerpenDakarDarEsSalaamDubaiTripoliMaputoDublinBrusselSanJoséTelAvivMilaanBoedapestLusakaFrankfurtAmMainMelbourne
ünchenAtheneDüsseldorfKampalaCanberraBamakoIslamabadSofiaLissabonBangkokRomeChicagoAlgiersRiyadhYaoundéRiyadhMuscatKampalaP
jsMadridBelgradoBelgradoSarajevoPraagKaapstadMelbourneLaPazTunisMoskouLosAngelesNewDelhiAddisAbebaAntwerpenBrusselWashingtonL
akaWenenHongKongBogotáLuandaRabatTokioWellingtonTokioMoskouAlmatyMilaanHamburgTelAvivMontevideoMaputoAlgiersMilaanMontevi
oVancouverAnkaraBarcelonaPraagColomboWarschauMadridPretoriaBonnAtheneIstanboelWashingtonWellingtonKhartoemBonnLusakaDublinS
nghaiWenenJakartaStockholmSanJoséManaguaNewYorkKhartoemAddisAbebaBagdadBrasiliaBelgradoMuscatLuandaSantiagoDeChileLusakaBo
ayRabatBomayOttawaBratislavaBagdadHavannaHavannaBerlijnHongKongMilaanCanberraHamburgNairobiPraagIslamabadAbuDhabiQuitoTrip
WashingtonDubaiRomeJakartaLimaLondenStockholmMoskouNewYorkAddisAbebaNewYorkSingaporeSeoelHongKongFrankfurtAmMainKarachiB
islavaLosAngelesBoekarestAtheneSingaporeAnkaraBratislavaTunisLuxemburgZagrebMontrealSofiaSydneySantiagoDeChileLondenDüsseldorfAth
eNewYorkBrusselJakartaKarachiLuxemburgNairobiDarEsSalaamAntwerpenAddisAbebaRabatSantiagoDeChileHamburgKobeYaoundéAddisAbeba
adridBangkokDüsseldorfTelAvivParijsSeoelParamariboCotonouLaPazHelsinkiPortOfSpainParijsKievBarcelonaAccraZagrebRiyadLosAngelesMilaan
arEsSalaamOsloLuandaNewYorkKhartoemBoedapestAbuDhabiHamburgSaoPauloMexicoManillaBangkokMünchenBuenosAiresSarajevoAnkaraSt
tersburgShanghaiBagdadJakartaKoealaLoempoerTunisOsloBratislavaMontrealDhakaKigaliTelAvivIstanboelHongKongChicagoIslamabadKingsto
DamascusTunisBogotáKopenhagenWenenCaracasBernKoealaLoempoerTokioDublinAlmatyNewDelhiAtheneRiyadPortOfSpainBonnShanghaiRiyad
artoemZagrebSofiaLagosKobeDublinQuitoLondenPretoriaAlmatyKarachiAnkaraTokioHavannaBonnBerlijnBuenosAiresLagosShanghaiKopenhag
BagdadHongKongAlmatyMuscatAbuDhabiWenenSanJoséKoeweitWenenKievParijsBuenosAiresMadridKoeweitHarareParijsMoskouPretoriaTripoli
adridDamascusPraagKobeKoealaLoempoerKaapstadLuandaKievLusakaDarEsSalaamMelbourneZagrebParijsHoustonWindhoekParamariboBama
BonnCotonouOttawaJakartaMuscatColomboManillaOsloNairobiDubaiSaoPauloPretoriaMaputoAmmanBagdadNewDelhiLimaLaPazQuitoBogot
amakoHamburgAlgiersLuandaKingstonRiyadMoskouLagosManaguaBuenosAiresManillaLimaMelbourneMexicoColomboCanberraAbuDhabiMel
urneWenenDarEsSalaamBrasiliaKoeweitParijsJakartaIstanboelTeheranKhartoemAbujaParijsStockholmTorontoNewDelhiQuitoSeoelBangkokWen
LaPazParamariboBoekarestSarajevoKoealaLoempoerBoekarestKingstonAlgiersStockholmLosAngelesDubaiSingaporeAnkaraAmmanCanberraBog
áParijsLaPazWenenAccraVaticaanstadPortOfSpainHoustonPretoriaLaPazIstanboelBoedapestHamburgVancouverDhakaDubaiBangkokAnkaraAlgi
KhartoemDubaiKobeBrusselMexicoStPetersburgParamariboAnkaraRabatBelgradoRabatAtheneHarareNewYorkAntwerpenBuenosBogotáKairoHa
eLagosManaguaQuitoHamburgLagosColomboMexicoBratislavaLusakaBangkokSarajevoDamascusHoustonBonnAnkaraBrusselDarEsSalaamKob
ofiaKoealaLoempoerWellingtonAlgiersAnkaraAbujaChicagoMuscatDakarStockholmKopenhagenCotonouBuenosAiresAddisAbebaLissabonParijsR
atDüsseldorfTokioLuxemburgMontevideoChicagoBagdadPortOfSpainBoekarestLuxemburgDakarHoustonAlmatyDubaiRomeBamakoBelgradoHa
burgRomeDarEsSalaamSofiaDubaiColomboRabatAtheneDublinSydneyKobeBogotáPraagOuagadougouAlgiersKingstonStPetersburgAmmanMila
MexicoTeheranAbuDhabiFrankfurtAmMainBelgradoTorontoAddisAbebaAnkaraSarajevoPortOfSpainAiresStockholmAmsterdamAbebaTripoliLaPa
airoManaguaBagdadLosAngelesKievAnkaraColomboWarschauRomeBernKingstonLissabonBoedapestBoedapestNewYorkMaputoColomboNewYo
RiyadBamakoTelAvivKingstonMontevideoLaPazPraagDubaiWenenCotonouBerlijnLaPazDüsseldorfKampalaTeheranSeoelMontevideoBrasiliaPreto
AnkaraBomaySofiaTorontoRomeZagrebWashingtonAmmanAtheneLaPazMoskouAlgiersAbidjanParamariboMaputoManillaKinshasaBarcelonaCa
casManaguaBarcelonaLusakaAntwerpenSaoPauloBagdadLaPazParijsTorontoBrusselBerlijnPekingMontevideoAbuDhabiTelAvivLondenIstanboelAl
atyBangkokHelsinkiSanJoséParamariboAnkaraSaoPauloPretoriaBangkokMilaanBamakoHoustonHarareBrasiliaKairoSarajevoBratislavaWindhoe
agrebBrusselRiyadMoskouAlmatyMaputoKarachiVancouverSantiagoDeChileTunisManaguaTeheranCotonouTokioTunisHelsinkiBoekarestHambur
openhagenStockholmWellingtonMelbourneKopenhagenRabatBerlijnAntwerpenSanJoséRomeLuxemburgSofiaHoustonRiyadDüsseldorfAmmanAc
aPraagKarachiKairoSarajevoAlgiersAnkaraLondenBamakoJakartaParamariboOttawaMontrealAlgiersMuscatWindhoekRiyadLuandaMadridVatica
stadWarschauBrasiliaVancouverAntwerpenDakarDarEsSalaamDubaiTripoliMaputoDublinBrusselSanJoséTelAvivMilaanBoedapestLusakaFrankfur
mMainMelbourneMünchenAtheneDüsseldorfKampalaCanberraBamakoIslamabadSofiaLissabonBangkokRomeChicagoAlgiersRiyadhYaoundéRiya
MuscatKampalaParijsMadridBelgradoBelgradoSarajevoPraagKaapstadMelbourneLaPazTunisMoskouLosAngelesNewDelhiAddisAbebaAntwerpen
usselWashingtonLusakaWenenHongKongBogotáLuandaRabatTokioWellingtonTokioMoskouAlmatyMilaanHamburgTelAvivMontevideoMaputoAl
ersMilaanMontevideoVancouverAnkaraBarcelonaPraagColomboWarschauMadridPretoriaBonnAtheneIstanboelWashingtonWellingtonKhartoemB
nLusakaDublinShanghaiWenenJakartaStockholmSanJoséManaguaNewYorkKhartoemAddisAbebaBagdadBrasiliaBelgradoMuscatLuandaSantiag
DeChileLusakaBomayRabatBomayOttawaBratislavaBagdadHavannaHavannaBerlijnHongKongMilaanCanberraHamburgNairobiPraagIslamabad
uDhabiQuitoTripoliWashingtonDubaiRomeJakartaLimaLondenStockholmMoskouNewYorkAddisAbebaNewYorkSingaporeSeoelHongKongFrankf
AmMainKarachiBratislavaLosAngelesBoekarestAtheneSingaporeAnkaraBratislavaTunisLuxemburgZagrebMontrealSofiaSydneySantiagoDeChileL
denDüsseldorfAtheneNewYorkBrusselJakartaKarachiLuxemburgNairobiDarEsSalaamAntwerpenAddisAbebaRabatSantiagoDeChileHamburgKobe
oundéAddisAbebaMadridBangkokDüsseldorfTelAvivParijsSeoelParamariboCotonouLaPazHelsinkiPortOfSpainParijsKievBarcelonaAccraZagrebRiy
LosAngelesMilaanDarEsSalaamOsloLuandaNewYorkKhartoemBoedapestAbuDhabiHamburgSaoPauloMexicoManillaBangkokMünchenBuenosAi
SarajevoAnkaraStPetersburgShanghaiBagdadJakartaKoealaLoempoerTunisOsloBratislavaMontrealDhakaKigaliTelAvivIstanboelHongKongChica
IslamabadKingstonDamascusTunisBogotáKopenhagenWenenCaracasBernKoealaLoempoerTokioDublinAlmatyNewDelhiAtheneRiyadPortOfSpai
onnShanghaiRiyadKhartoemZagrebSofiaLagosKobeDublinQuitoLondenPretoriaAlmatyKarachiAnkaraTokioHavannaBonnBerlijnBuenosAiresLag
ShanghaiKopenhagenBagdadHongKongAlmatyMuscatAbuDhabiWenenSanJoséKoeweitWenenKievParijsBuenosAiresMadridKoeweitHarareParijs
oskouPretoriaTripoliMadridDamascusPraagKobeKoealaLoempoerKaapstadLuandaKievLusakaDarEsSalaamMelbourneZagrebParijsHoustonWind
ekParamariboBamakoBonnCotonouOttawaJakartaMuscatColomboManillaOsloNairobiDubaiSaoPauloPretoriaMaputoAmmanBagdadNewDelhi
maLaPazQuitoBogotáBamakoHamburgAlgiersLuandaKingstonRiyadMoskouLagosManaguaBuenosAiresManillaLimaMelbourneMexicoColomboC
berraAbuDhabiMelbourneWenenDarEsSalaamBrasiliaKoeweitParijsJakartaIstanboelTeheranKhartoemAbujaParijsStockholmTorontoNewDelhiQu
SeoelBangkokWenenLaPazParamariboBoekarestSarajevoKoealaLoempoerBoekarestKingstonAlgiersStockholmLosAngelesDubaiSingaporeAnkara
mmanCanberraBogotáParijsLaPazWenenAccraVaticaanstadPortOfSpainHoustonPretoriaLaPazIstanboelBoedapestHamburgVancouverDhakaDuba
angkokAnkaraAlgiersKhartoemDubaiKobeBrusselMexicoStPetersburgParamariboAnkaraRabatBelgradoRabatAtheneHarareNewYorkAntwerpenB
nosBogotáKairoHarareLagosManaguaQuitoHamburgLagosColomboMexicoBratislavaLusakaBangkokSarajevoDamascusHoustonBonnAnkaraBr
selDarEsSalaamKobeSofiaKoealaLoempoerWellingtonAlgiersAnkaraAbujaChicagoMuscatDakarStockholmKopenhagenCotonouBuenosAiresAddis
ebaLissabonParijsRabatDüsseldorfTokioLuxemburgMontevideoChicagoBagdadPortOfSpainBoekarestLuxemburgDakarHoustonAlmatyDubaiRom
amakoBelgradoHamburgRomeDarEsSalaamSofiaDubaiColomboRabatAtheneDublinSydneyKobeBogotáPraagOuagadougouAlgiersKingstonStPe
sburgAmmanMilaanMexicoTeheranAbuDhabiFrankfurtAmMainBelgradoTorontoAddisAbebaAnkaraSarajevoPortOfSpainAiresStockholmAmsterd
mAbebaTripoliLaPazKairoManaguaBagdadLosAngelesKievAnkaraColomboWarschauRomeBernKingstonLissabonBoedapestBoedapestNewYorkMa
toColomboNewYorkRiyadBamakoTelAvivKingstonMontevideoLaPazPraagDubaiWenenCotonouBerlijnLaPazDüsseldorfKampalaTeheranSeoelMo
evideoBrasiliaPretoriaAnkaraBomaySofiaTorontoRomeZagrebWashingtonAmmanAtheneLaPazMoskouAlgiersAbidjanParamariboMaputoManilla
nshasaBarcelonaCaracasManaguaBarcelonaLusakaAntwerpenSaoPauloBagdadLaPazParijsTorontoBrusselBerlijnPekingMontevideoAbuDhabiTelA
LondenIstanboelAlmatyBangkokHelsinkiSanJoséParamariboAnkaraSaoPauloPretoriaBangkokMilaanBamakoHoustonHarareBrasiliaKairoSaraje
BratislavaWindhoekZagrebBrusselRiyadMoskouAlmatyMaputoKarachiVancouverSantiagoDeChileTunisManaguaTeheranCotonouTokioTunisHelsi
iBoekarestHamburgKopenhagenStockholmWellingtonMelbourneKopenhagenRabatBerlijnAntwerpenSanJoséRomeLuxemburgSofiaHoustonRiyad

Rapportage 2017

Internationale
Mensenrechtenprocedures

Afdeling Internationaal Recht
Directie Juridische Zaken
Ministerie van Buitenlandse Zaken

Rapportage 2017 | Inhoud

Inhoud
Voorwoord4
Raad van Europa

8

Europees Hof voor de Rechten van de Mens
Comité van Ministers
Europees Comité voor Sociale Rechten

9
38
43

Verenigde Naties

44

Mensenrechtencomité 
Comité tegen Foltering

45
50

Overige ontwikkelingen

54

Raad van Europa
Verenigde Naties

55
58

Bijlagen: overzichten en statistieken

59

Bijlage I Raad van Europa

60

Bijlage II Verenigde Naties

68

|3|

Voorwoord

Rapportage 2017 | Voorwoord

Voor u ligt de jaarrapportage van 2017 over de internationale klachtprocedures
waarin Nederland betrokken is op grond van mensenrechtenverdragen.
Het is de vijfde jaarrapportage in zijn huidige vorm.
U vindt in deze publicatie zoals gebruikelijk samenvattingen van alle
uitspraken en beslissingen uit het verslagjaar in zaken waarbij Nederland
betrokken is geweest, ongeacht de instantie waarvoor werd geprocedeerd.
Tevens treft u informatie aan die in het verlengde ligt van, of van direct
belang is voor de procedures, alsmede overzichten en statistieken.
In 2017 heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) drie
uitspraken gedaan in Nederlandse zaken. Een daarvan werd gedaan door de
Grote Kamer. In deze zaak Garib kwam de Grote Kamer tot de conclusie dat
de weigering van een huisvestingsvergunning op grond van de huisvestingsverordening Rotterdam geen ongerechtvaardigde beperking inhield van het
recht zich vrijelijk te verplaatsen en vrijelijk een verblijfsplaats te kiezen
zoals neergelegd in artikel 2 van Protocol 4 van het EVRM. In de twee andere
zaken constateerde het EHRM een schending van het recht op een eerlijk
proces.
Het Mensenrechtencomité van de Verenigde Naties kwam tot de conclusie
dat het verplicht afstaan van DNA door minderjarigen in het kader van een
strafproces een ongerechtvaardigde inbreuk op hun privacy met zich
meebrengt.
Opgemerkt kan worden dat, zoals het geval in vele voorgaande jaren,
de meeste zaken in 2017 op het gebied van asiel speelden. In deze zaken
constateerde geen van de instanties een schending.
De samenvattingen van de bovengenoemde zaken, evenals alle andere
zaken uit 2017, zijn hierna in deze jaarrapportage opgenomen.
Niet onvermeld mag blijven dat Roeland Böcker in de zomer van 2017, na
een periode van 20 jaar, zijn functie van agent bij het EHRM en de overige
mensenrechtenklachtprocedures heeft verruild voor die van Permanent
Vertegenwoordiger van het Koninkrijk der Nederlanden bij de Raad van
Europa. Hij is opgevolgd door Babette Koopman.

|5|

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

Bij de totstandkoming van deze rapportage zijn velen betrokken geweest.
Naast medewerkers, gedetacheerden en stagiairs van de Afdeling
Internationaal Recht van Buitenlandse Zaken zijn dat collega’s van de
ministeries van Justitie en Veiligheid, Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Economische Zaken en Klimaat, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
en Financiën, alsmede van de Immigratie- en Naturalisatiedienst en het
Openbaar Ministerie.
We hopen u met deze jaarrapportage een bruikbaar en inzichtelijk document te geven over de Nederlandse inbreng in procedures op het gebied van
mensenrechten. Voor commentaar, suggesties of verzoeken om informatie
kunt u te allen tijde contact opnemen:
djz-ir@minbuza.nl, tel. (+31)(0)70 348 6724.

Den Haag, april 2018
|6|

Het cluster mensenrechten
Babette Koopman
Fatima Arichi
Jannie Hoving
Kanta Adhin
Marjolein Busstra

Afdeling Internationaal Recht
Directie Juridische Zaken
djz-ir@minbuza.nl

Rapportage 2017 | Voorwoord

|7|

Raad van Europa

Rapportage 2017 | Raad van Europa

Europees Hof voor de Rechten van de Mens1
Uitspraken
Hokkeling (30749/12, 14 februari 2017)
Verzoeker werd in 2007 wegens drugshandel en medeplichtigheid aan de
dood van een persoon veroordeeld tot een gevangenisstraf van vier jaar en
zes maanden. Tijdens de appelprocedure voor het gerechtshof Amsterdam
kwam verzoeker op vrije voeten omdat hij de door de rechtbank opgelegde
gevangenisstraf had uitgezeten. Gedurende het proces bij het gerechtshof
werd hij opnieuw opgepakt, ditmaal door de Noorse autoriteiten op
verdenking van drugssmokkel. De Nederlandse autoriteiten deden diverse
pogingen om verzoeker naar Nederland te krijgen zodat hij aanwezig kon
zijn bij zijn proces, maar deze pogingen waren niet succesvol. Het gerechtshof Amsterdam stelde de inhoudelijke behandeling van de strafzaak enkele
maanden uit, maar na ongeveer zeven maanden wees het gerechtshof een
verzoek om de zaak nog langer aan te houden af vanwege het belang van
een behoorlijke rechtspleging en het belang de zaak binnen een redelijke
termijn af te wikkelen. In hoger beroep werd verzoeker uiteindelijk
veroordeeld tot een gevangenisstraf van acht jaar. Het cassatieberoep dat
verzoeker hiertegen instelde werd verworpen.
Verzoeker klaagt bij het Hof dat hem de mogelijkheid is ontnomen om,
samen met zijn raadsman, aanwezig te zijn bij de zittingen van 1 en 4 juni
2010, in strijd met zijn recht op een eerlijk proces en zijn recht om zichzelf
in persoon te verdedigen (artikel 6 lid 1 en 3 (c) EVRM).
Het Hof overweegt dat een veroordeling in absentia niet als zodanig in strijd
is met artikel 6 lid 1 EVRM, maar dat veel waarde wordt gehecht aan het
aanwezigheidsrecht van een verdachte. In het geval van verzoeker blijkt niet
dat hij afstand heeft willen doen van zijn aanwezigheidsrecht. Het Hof
overweegt dat het gerechtshof geen maatregelen heeft getroffen om
verzoeker in staat te stellen de behandeling van zijn zaak bij te wonen,
hetgeen de nationale rechter des te meer wordt aangerekend omdat in
appel de strafmaat is verhoogd. Het Hof is het met de regering eens dat de
aanhouding van verzoeker in Noorwegen een direct gevolg was van zijn
eigen handelen en dat het belang op een spoedige afwikkeling van de
1

Uitspraken (judgments) en beslissingen (decisions) zijn in chronologische volgorde
opgenomen. Niet zijn samengevat beslissingen die zijn afgedaan met een standaardmotivering. Voor de volledige lijst van uitspraken en beslissingen zie Bijlage I.

|9|

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

strafzaak legitiem is. Ook erkent het Hof dat verzoeker aanwezig kon zijn bij
het strafproces in eerste aanleg en bij een deel van het strafproces in tweede
aanleg, terwijl zijn raadsman actief de verdediging kon voortzetten. Dit kan
echter de afwezigheid van verzoeker niet compenseren.
Het Hof oordeelt derhalve dat sprake is geweest van een schending van
artikel 6 lid 1 en 3 (c) EVRM.

| 10 |

M. (2156/10, 25 juli 2017)
Verzoeker is een voormalige medewerker van de Algemene Inlichtingen- en
Veiligheidsdienst (AIVD), waar hij werkzaam was als bewerker van geluidsopnamen en als vertaler. In deze hoedanigheid had hij toegang tot
gerubriceerde informatie en stond hij onder de verplichting de inhoud
daarvan niet te delen met personen die niet geautoriseerd waren daarvan
kennis te nemen. Op 30 september 2004 werd verzoeker gearresteerd op
verdenking van het doorsturen van kopieën van gerubriceerde documenten
aan personen buiten de AIVD, waaronder ook personen die het onderwerp
waren van geheime onderzoeken door de AIVD wegens mogelijke betrokkenheid bij terroristische activiteiten. Verzoeker werd het verspreiden van
staatsgeheime informatie ten laste gelegd. De rechtbank veroordeelde
verzoeker tot een gevangenisstraf van vier en een half jaar. Het gerechtshof
vernietigde deze uitspraak, oordeelde vervolgens dat verzoeker schuldig was
en veroordeelde hem tot een gevangenisstraf van vier jaar. De Hoge Raad
oordeelde in cassatie dat de procedure onredelijk lang had geduurd,
vernietigde de uitspraak van het gerechtshof voor zover het de strafmaat
betrof en kortte de door het gerechtshof opgelegde gevangenisstraf met
twee maanden in. Voor het overige bevestigde de Hoge Raad de uitspraak
van het gerechtshof.
Verzoeker klaagt bij het Hof dat hij geen eerlijk strafproces heeft gehad, in
strijd met artikel 6 EVRM. De AIVD zou controle over het bewijsmateriaal
hebben uitgeoefend door toegang tot en het gebruik van het bewijsmateriaal te beperken voor verzoeker en voor de rechtbank, waardoor het
verzoeker onmogelijk is gemaakt zijn advocaten adequaat te instrueren en
bewijsmateriaal voor zijn verdediging effectief in te brengen
(artikel 6 lid 1 en lid 3 (b), (c) en (d) EVRM).
Het Hof identificeert drie onderdelen in de klacht. Allereerst zou de AIVD
documenten in het strafdossier gedeeltelijk onleesbaar hebben gemaakt en
een intern rapport over verzoeker hebben achtergehouden voor de
verdediging. Het Hof overweegt dat de zwartgemaakte passages in de

Rapportage 2017 | Raad van Europa

bedoelde documenten de verdediging niet konden baten, nu slechts van
belang was of bepaald kon worden of deze documenten staatsgeheimen
bevatten en de leesbare passages daartoe afdoende waren. Voorts overweegt
het Hof dat het interne AIVD-rapport niet in handen was van de officier van
justitie, en dat het bestaan van het rapport niet kon worden vastgesteld
door het gerechtshof. De conclusie is dat er geen sprake is geweest van
schending van artikel 6 lid 1 en lid 3 (b) EVRM.
Het tweede onderdeel van de klacht ziet op de beperkingen die aan
verzoeker zijn opgelegd betreffende zijn recht informatie en instructies te
geven aan zijn advocaten en de weigering verzoeker toe te staan namen van
medewerkers van de AIVD te noemen voor het gerechtshof. Verzoeker was
erop gewezen dat de geheimhoudingsplicht uit hoofde van zijn functie bij
de AIVD nog steeds op hem rustte en dat hij mogelijk achteraf strafrechtelijk
zou worden vervolgd als hij gerubriceerde informatie aan zijn advocaten
zou openbaren die niet reeds in het strafdossier was opgenomen. De
advocaat-generaal had wel toegezegd hem niet te zullen vervolgen voor
schending van de geheimhoudingsplicht als openbaarmaking gerechtvaardigd zou zijn met het oog op zijn recht op een eerlijk proces.
Het Hof overweegt dat de voorwaarden die de AIVD heeft gesteld aan de
communicatie van verzoeker met zijn advocaten een beperking inhielden
van het recht van een verdachte ongehinderd met zijn gemachtigde te
communiceren, nu deze communicatie niet vrij en ongehinderd was, zoals
normaal gesproken vereist in een eerlijk proces. Het Hof accepteert dat er in
beginsel geen reden bestaat waarom een geheimhoudingsplicht niet van
toepassing zou zijn wanneer medewerkers van een veiligheidsdienst
vervolgd worden wegens strafbare feiten gerelateerd aan hun werkzaam­
heden. Het is daarbij echter wel aan het Hof om te beoordelen hoe een
verbod om geheime informatie te delen het recht op verdediging van de
betrokken verdachte beïnvloedt, zowel waar het betreft de communicatie
met zijn advocaten als de gang van zaken voor de rechter. In het geval van
verzoeker had de advocaat-generaal weliswaar aangegeven niet over te
zullen gaan tot vervolging voor schending van zijn geheimhoudingsplicht
indien die schending gerechtvaardigd zou zijn gelet op verzoekers rechten
onder artikel 6 EVRM, maar daardoor werd de last bij verzoeker neergelegd
om, zonder bijstand van zijn advocaat, te bepalen of hij bepaalde feiten met
zijn advocaten kon delen zonder daardoor vervolging te riskeren. Het Hof
overweegt dat niet kan worden verwacht van een persoon die terechtstaat
voor ernstige misdrijven dat hij, zonder advies van een gemachtigde, een

| 11 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

| 12 |

dergelijke afweging maakt. Dit leidt reeds tot de conclusie dat sprake is
geweest van schending van artikel 6 lid 1 en lid 3 (c) EVRM, waardoor het
niet nodig is om te beoordelen of de weigering verzoeker toe te staan
namen van medewerkers van de AIVD te noemen in de procedure bij het
gerechtshof ook een schending van het EVRM oplevert.
Het derde onderdeel van de klacht heeft betrekking op de voorwaarden
waaronder bepaalde medewerkers van de AIVD als getuige zijn gehoord,
namelijk vermomming, stemvervorming en aanduiding met een nummer.
Hierdoor kon verzoeker niet bepalen wie deze getuigen waren en is de
non-verbale communicatie van de getuigen verborgen gebleven. Het derde
onderdeel heeft ook betrekking op de aanwezigheid van een medewerker van
de AIVD die bepaalde vragen van verzoeker kon vetoën en het feit dat
bepaalde medewerkers van de AIVD niet als getuige mochten worden
opgeroepen. In dit verband overweegt het Hof dat de toelaatbaarheid van
bewijs primair een zaak van de nationale rechtsorde is en de beoordeling
daarvan bij de nationale rechter ligt. De rol van het Hof is niet om te bepalen
of bepaalde getuigenverklaringen al dan niet terecht als bewijs zijn toegelaten, maar of de gehele procedure, inclusief de wijze waarop bewijs is
verzameld, eerlijk is geweest. Het gerechtshof heeft zijn veroordeling
gebaseerd op niet minder dan 53 stukken waarvan een aantal verzoeker direct
in verband brachten met gelekte documenten en personen bij wie gelekte
documenten waren gevonden. Op basis daarvan kan niet worden overwogen
dat het gerechtshof onredelijk of arbitrair heeft gehandeld door verzoeker
niet toe te staan alle personen die hij als getuige wilde horen ook te laten
horen of dat de verdediging van verzoeker noemenswaardig is gehinderd door
de voorwaarden waaronder hij getuigen heeft kunnen horen. Er is dan ook
geen sprake van schending van artikel 6 lid 1 en lid 3 (d) EVRM.
In het licht van de geconstateerde schending van artikel 6 lid 1 en lid 3 (c)
EVRM overweegt het Hof ten slotte dat, wanneer een dergelijke schending
wordt geconstateerd, het niet de mogelijkheid heeft een nationaal vonnis te
vernietigen, maar dat een nieuwe strafrechtelijke procedure of een
heropening van de procedure ten aanzien waarvan de schending is
geconstateerd een passende wijze is om die schending te adresseren.
Nu artikel 457 lid 1 (b) van het Wetboek van Strafvordering verzoeker de
mogelijkheid biedt de Hoge Raad om herziening van de veroordeling te
verzoeken, dient de enkele constatering van een schending van artikel 6
EVRM als afdoende genoegdoening te worden beschouwd en bestaat geen
aanleiding verdere financiële genoegdoening toe te kennen.

Rapportage 2017 | Raad van Europa

Garib (43494/09, 6 november 2017, Grote Kamer)
Verzoekster wilde met haar kinderen verhuizen van een eenkamerwoning
naar een driekamerwoning in de Tarwewijk in Rotterdam, waar de Wet
bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek van toepassing is.
Op basis van deze wet heeft de gemeente Rotterdam in haar huisvestingsverordening voorwaarden gesteld voor vestiging in de wijk, waaronder het
aanvragen van een huisvestingsvergunning. Het verzoek om een huisvestingsvergunning van verzoekster werd afgewezen. Aan de afwijzing werd ten
grondslag gelegd dat zij niet voldeed aan de inkomenseisen voor vrijstelling
van de vergunningsplicht, aangezien zij een bijstandsuitkering ontving.
Bovendien voldeed zij niet aan de voorwaarde dat zij een periode van 6 jaar
voorafgaand aan de aanvraag van de vergunning in Rotterdam had gewoond.
Na beroepsprocedures bij de nationale rechter, heeft verzoekster op
28 juli 2009 bij het Hof geklaagd over schending van haar recht op vrijheid
van beweging en vestiging (artikel 2 Protocol 4 EVRM). Bij uitspraak van
23 februari 2016 heeft het Hof geoordeeld dat van schending van voormeld
artikel geen sprake is geweest.
Op 23 mei 2016 heeft verzoekster verzocht om verwijzing van de zaak naar de
Grote Kamer van het Hof. Op 12 september 2016 is aan dat verzoek tegemoetgekomen. Na een zitting op 25 januari 2017, oordeelt de Grote Kamer
op 6 november 2017 dat geen sprake is geweest van schending van artikel 2
Protocol 4 EVRM. De Grote Kamer neemt als uitgangspunt dat sprake is van
een beperking van het recht om vrijelijk een woonplaats te kiezen.
Vervolgens onderzoekt de Grote Kamer of deze beperking geoorloofd is op
basis van artikel 2 lid 4 Protocol 4 EVRM. De Grote Kamer stelt vast dat de
weigering van een huisvestingsvergunning in overeenstemming was met de
wet, namelijk de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek.
Voorts hebben partijen het oordeel van het Hof in de uitspraak van
23 februari 2016, dat deze wet een legitiem doel nastreeft, te weten het
terugdringen van probleemwijken en het bevorderen van het leefklimaat in
de aangewezen wijken, niet bestreden, zodat hiervan uit kan worden gegaan.
De Grote Kamer acht de inbreuk proportioneel. In dat verband onderzoekt het
Hof of sprake is geweest van een evenwichtige afweging van de belangen van
de staat (streven naar sociaaleconomisch meer gemengd samengestelde
wijken) en de belangen van individuen (vrijheid om eigen woonplaats te
kiezen). Daarbij wordt van belang geacht dat de Wet bijzondere maatregelen
grootstedelijke problematiek personen niet het recht op een onderkomen
ontzegt en evenmin personen dwingt hun woning te verlaten.

| 13 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

| 14 |

Het Hof constateert verder dat het wetgevingsproces goed is doorlopen en
dat de wet onderdeel uitmaakt van een groot en langlopend plan van
investeringen in de stad. De wet is bovendien zowel geografisch als in tijd
beperkt en voorziet in tussentijdse evaluaties. In de wet zijn ook waarborgen opgenomen, zoals bepalingen die erop zien dat zeker gesteld moet
worden dat voldoende huisvesting beschikbaar is voor personen die niet in
aanmerking komen voor een huisvestingsvergunning en een hardheids­
clausule voor gevallen waarin de betrokken persoon niet in staat is
alternatieve woonruimte te vinden.
Ten slotte overweegt de Grote Kamer dat de individuele omstandigheden
van verzoekster ook niet maken dat de beperking van haar recht op vrijheid
van beweging en vestiging ongerechtvaardigd was. De Grote Kamer
constateert daarbij onder meer dat niet is gebleken dat de leefomstandig­
heden in de eenkamerwoning in de Tarwewijk zodanig waren dat het
weigeren van een huisvestingsvergunning voor de driekamerwoning in de
Tarwewijk onevenredig hard moet worden geacht. Bovendien beschikt
verzoekster, die inmiddels kennelijk ook werk heeft gevonden, reeds sinds
2010 over een sociale huurwoning in Vlaardingen en is niet gebleken dat zij
sindsdien nog wenste te verhuizen naar de Tarwewijk in Rotterdam.
Er bestaat dan ook geen grond voor het oordeel dat de regering het
algemeen belang gediend met de Wet bijzondere omstandigheden
grootstedelijke problematiek niet kon laten prevaleren boven de
individuele belangen van verzoekster. Derhalve concludeert de Grote Kamer,
met twaalf stemmen tegen vijf, dat er geen sprake is van schending van
artikel 2 Protocol 4 EVRM.

Rapportage 2017 | Raad van Europa

Beslissingen
El Allati (45892/13, 6 december 2017)
Verzoeker klaagt bij het Hof dat zijn recht op een eerlijke proces is
geschonden, nu hij geen beschikking heeft gehad over kosteloze rechts­
bijstand gedurende zijn verhoor door de politie (artikel 6 lid 3 EVRM).
Verzoeker en de regering komen tot een minnelijke schikking. Het Hof
schrapt de zaak van de rol op grond van artikel 39 EVRM.
Gambier (27787/15, 6 december 2016)
Verzoeker klaagt bij het Hof dat zijn recht op een eerlijk proces is
geschonden, nu een verklaring die hij tegenover de politie heeft afgelegd op
een moment waarop hij niet beschikte over bijstand van een raadsman als
bewijs tegen hem is gebruikt (artikel 6 lid 1 en 3 (c) EVRM).
Verzoeker en de regering komen tot een minnelijke schikking. Het Hof
schrapt de zaak van de rol op grond van artikel 39 EVRM.
| 15 |

Mucalim (5888/10, 14 maart 2017)
Verzoeker, van Somalische nationaliteit, diende op 24 augustus 2009 een
asielaanvraag in. Tijdens zijn eerste gehoor bleek dat hij eerder een
asielaanvraag had ingediend in Malta. Hij verklaarde niet terug te willen,
omdat hij in Malta onder slechte omstandigheden gedetineerd was geweest.
Bij besluit van 29 september 2009 werd de aanvraag afgewezen op grond
van de Dublinverordening (343/2003), omdat Malta verantwoordelijk was
voor de behandeling van de asielaanvraag en een overnameverzoek had
geaccepteerd. Verzoekers beroep en hoger beroep werden ongegrond
verklaard.
Verzoeker klaagt bij het Hof dat de regering heeft nagelaten haar verplichtingen onder het EVRM na te komen, omdat hij door overdracht aan Malta
het risico zou lopen uitgezet te worden naar Somalië, waar hij gedood zou
worden (artikel 2 EVRM). Daarnaast zou verzoeker in Malta en Somalië
onmenselijk behandeld worden (artikel 3 EVRM) en zou er in de nationale
procedure onvoldoende oog zijn geweest voor de door verzoeker overlegde
informatie over de situatie op Malta (artikel 13 EVRM).
Bij brief van 28 juni 2012 heeft Malta het Hof geïnformeerd dat aan
verzoeker op 27 januari 2009 een verblijfsstatus op grond van subsidiaire
bescherming is verleend. Om deze reden overweegt het Hof dat er geen
grond bestaat om aan te nemen dat verzoeker na overdracht aan Malta in

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

vreemdelingendetentie zal worden genomen of zal worden uitgezet naar
Somalië. Daaruit volgt volgens het Hof dat overdracht aan Malta geen reëel
risico op schending van artikel 3 EVRM met zich brengt en dat het verzoek in
zoverre kennelijk ongegrond is. Ook de overige klachten worden kennelijk
ongegrond verklaard door het Hof. Het verzoek wordt derhalve nietontvankelijk verklaard.

| 16 |

A.M. (48294/10, 14 maart 2017)
Verzoeker, die de Afghaanse nationaliteit bezit, diende tussen 2001 en 2010
vijfmaal een asielaanvraag in, die alle door de regering werden afgewezen.
Op 23 augustus 2010 klaagt verzoeker bij het Hof dat uitzetting naar
Afghanistan zal resulteren in marteling of een onmenselijke behandeling
(artikel 3 EVRM). Het Hof wijst op diezelfde dag een tijdelijke maatregel toe,
zodat verzoeker niet kan worden uitgezet gedurende de procedure bij het
Hof. De maatregel wordt vervolgens verlengd, maar per 9 november 2010
beëindigd. Een hernieuwd verzoek om een dergelijke maatregel wordt
afgewezen, waarna het Hof verzoeker vraagt of hij zijn verzoek in de
bodemprocedure wil handhaven. Een herhaald verzoek om informatie in
2012 blijft onbeantwoord, waarna het Hof in 2017 verzoeker opnieuw vraagt
om aan te geven of hij zijn verzoek wenst te handhaven. Als de gemachtigde
van verzoeker hierop antwoordt dat hij geen contact meer heeft met
verzoeker, overweegt het Hof dat hij kennelijk zijn verzoek niet wenst te
handhaven in de zin van artikel 37 lid 1(a) EVRM. Daarop schrapt het Hof het
verzoek van de rol.
Ojei (64724/10, 14 maart 2017)
Verzoeker, van Nigeriaanse nationaliteit, diende op 30 maart 2010 een
asielaanvraag in. Verzoeker bleek gedurende de procedure eerder een
asielaanvraag te hebben ingediend in Malta. Verzoeker verklaarde dat hij
18 maanden gedetineerd had gezeten in een Maltees opvangcentrum, waar
hij slecht was behandeld, en Malta had verlaten nadat zijn aanvraag was
afgewezen. Op 6 juli 2010 wees de regering de aanvraag af op grond van de
Dublinverordening (343/2003). Malta was verantwoordelijk voor de
behandeling van de asielaanvraag en had een overnameverzoek van
Nederland geaccepteerd. Verzoeker had niet aannemelijk gemaakt dat
overdracht aan Malta zou resulteren in een onmenselijke behandeling
(artikel 3 EVRM). Verzoekers beroep en hoger beroep werden ongegrond
verklaard. Een geplande overdracht aan Malta op 9 november 2010 werd

Rapportage 2017 | Raad van Europa

geannuleerd omdat verzoeker, gelet op zijn psychische gesteldheid, niet in
staat werd geacht te reizen. Hij werd vervolgens naar een psychiatrische
instelling overgebracht.
Verzoeker klaagt bij het Hof dat hij na overdracht aan Malta het risico loopt
zonder proces onder erbarmelijke omstandigheden te worden gedetineerd,
dan wel in een open opvangcentrum te worden geplaatst waar onvoldoende
psychiatrische zorg beschikbaar is. Volgens verzoeker zal hij bovendien
worden uitgezet naar Nigeria, waar hem marteling of de dood wacht.
Overdracht zou dan ook in strijd zijn met artikel 3 EVRM.
Het Hof overweegt dat verzoeker in het geheel niet heeft onderbouwd dat
hij het risico loopt zonder proces gedetineerd te worden. Voorts overweegt
het Hof dat de omstandigheden in Maltese opvangcentra niet zodanig zijn
dat deze op zichzelf in strijd zijn met artikel 3 EVRM. De individuele
omstandigheden van verzoeker zijn volgens het Hof evenmin voldoende
reden om zijn overdracht in strijd met artikel 3 EVRM te achten. Nu geen
sprake is van een voldoende reëel risico op schending van artikel 3 EVRM
acht het Hof de klacht kennelijk ongegrond en verklaart het verzoek
niet-ontvankelijk.
Marreel (20496/16, 6 april 2017)
Verzoeker, in bezit van de Belgische nationaliteit, kreeg in Nederland een
tbs-maatregel opgelegd. Bij beslissing van 22 juni 2011 werd hij door de
staatssecretaris van Veiligheid en Justitie ongewenst vreemdeling verklaard.
Bij brief van 18 april 2012 liet de minister van Veiligheid en Justitie verzoeker
weten voornemens te zijn hem op grond van de Wet Overdracht
Tenuitvoerlegging Strafvonnissen (WOTS) over te brengen naar België.
Dit betekende dat de Nederlandse tbs-maatregel zou worden omgezet in de
Belgische maatregel van internering.
Verzoeker klaagt bij het Hof dat overdracht aan België inhumaan zou zijn,
nu bij het besluit daarover onvoldoende rekening is gehouden met de vraag
of verzoeker in België daadwerkelijk in internering geplaatst zal worden en
dus de benodigde behandeling zal krijgen. Ook als verzoeker in internering
wordt geplaatst is volgens hem onduidelijk hoe lang hij in andere detentieomstandigheden zal moeten verblijven alvorens in internering te worden
geplaatst (artikel 3 EVRM en artikel 5 lid 1(e) EVRM).
Op 20 december 2016 besliste de rechtbank Midden-Nederland dat de
tbs-maatregel die verzoeker was opgelegd, wordt beëindigd vanaf het
moment dat verzoeker Nederland daadwerkelijk heeft verlaten, onder de

| 17 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

voorwaarde dat hij niet zal terugkeren naar Nederland. Na een verzoek van
de regering daartoe schrapt het Hof met toepassing van artikel 37 lid 1 EVRM
de zaak van de rol.

| 18 |

A.A. (66848/10, 2 mei 2017)
Verzoekster, in bezit van de Turkse nationaliteit, diende op 22 mei 2007 een
asielaanvraag in. Zij stelde een politiek activiste te zijn die in Turkije was
vervolgd en beriep zich er voorts op dat haar man, eveneens een Turks
politiek activist, in Nederland verbleef – zij het zonder verblijfsvergunning –
en dat zij een dochter hebben.
Verzoekster klaagt bij het Hof dat uitzetting naar Turkije ertoe zal leiden dat
zij aan marteling dan wel onmenselijke of vernederende behandeling zal
worden onderworpen (artikel 3 EVRM). Bovendien zou uitzetting inbreuk
maken op haar recht op respect voor haar familieleven (artikel 8 EVRM).
Bij brief van 9 februari 2017 informeert de regering het Hof dat aan
verzoekster een verblijfsvergunning voor bepaalde tijd is verleend, geldig
van 7 februari 2017 tot 7 februari 2022, en dat van uitzetting naar Turkije
derhalve geen sprake meer is. Daarom verzoekt de regering dat de zaak van
de rol wordt geschrapt. Bij brief van 24 februari 2017 bevestigt verzoekster
dat aan haar voormelde verblijfsvergunning is verleend, maar betoogt dat
deze vergunning met terugwerkende kracht verleend had dienen te worden,
met als ingangsdatum 22 mei 2007. Alleen op deze wijze, zo stelt zij, kan
schending van het EVRM volledig ongedaan worden gemaakt, in het
bijzonder met het oog op het verkrijgen van een verblijfsvergunning voor
onbepaalde tijd en naturalisatie.
Het Hof overweegt dat het verzoek betrekking heeft op de consequenties
van uitzetting naar Turkije, dat verzoekster heeft erkend dat daarvan geen
sprake meer zal zijn en dat derhalve het met het verzoek beoogde doel is
bereikt. Het Hof beschouwt het geschil als opgelost (artikel 37 lid 1(b) EVRM)
en schrapt de zaak van de rol.
L. (68613/13, 2 mei 2017)
Verzoekster, in bezit van de Zimbabwaanse nationaliteit, werd op 7 maart
2012, terwijl zij in vreemdelingenbewaring zat, onderworpen aan een
visitatie door twee vrouwelijke medewerkers van het detentiecentrum Zeist
die daarbij geassisteerd werden door twee mannelijke medewerkers.
Zij klaagt bij het Hof dat het lichaamsonderzoek een onmenselijke dan wel
vernederende behandeling betrof (artikel 3 EVRM) en een inbreuk op haar

Rapportage 2017 | Raad van Europa

privéleven opleverde (artikel 8 EVRM). Voorts klaagt zij dat de behandeling
van haar klacht hierover niet voldeed aan de eisen van een effectief
rechtsmiddel (artikel 13 EVRM).
Nadat onderhandelingen over een schikking waren mislukt, erkende de
regering in een brief van 29 december 2016 bij wijze van eenzijdige
verklaring dat sprake was geweest van een schending van artikel 3 EVRM.
De regering stelde bereid te zijn aan verzoekster een schadevergoeding te
betalen en de door haar in de nationale procedure en de procedure bij het
Hof redelijkerwijs gemaakte kosten te vergoeden. Bij brief van 3 februari
2017 gaf verzoekster aan zich te kunnen vinden in de inhoud van de
eenzijdige verklaring, mits deze onderdeel zou zijn van een beslissing van
het Hof, dan wel op andere wijze openbaar zou worden.
Het Hof overweegt dat, nu de eenzijdige verklaring van de regering in de
beslissing is opgenomen en verzoekster met de inhoud daarvan akkoord is
gegaan, feitelijk sprake is van een schikking. Het Hof schrapt daarop de zaak
van de rol op grond van artikel 39 EVRM.
| 19 |

Hannan en Kirakosyan (70286/14, 2 mei 2017)
Verzoekers klagen bij het Hof dat de detentie van hun minderjarige zoon op
het aanmeldcentrum Schiphol gedurende de behandeling van hun
asielaanvragen een onmenselijke behandeling opleverde (artikel 3 EVRM).
Verzoekers en de regering komen tot een minnelijke schikking. Het Hof
schrapt de zaak van de rol op grond van artikel 37 lid 1 EVRM.
M.M., A.R., Z.L. en G.G.S. (15993/09, 26268/09, 33314/09 en 53926/09, 16 mei 2017)
Verzoekers bezitten allen de Afghaanse nationaliteit. In het geval van M.M.
en A.R. werd het verblijfsrecht ingetrokken, terwijl bij Z.L. en G.G.S. de
asielaanvragen werden afgewezen, omdat er ernstige redenen bestonden te
veronderstellen dat zij zich schuldig hadden gemaakt aan gedragingen als
bedoeld in artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag. M.M., A.R. en G.G.S.
waren werkzaam geweest voor de veiligheidsdienst KhAD/WAD onder het
communistische regime van de Democratische Volkspartij van Afghanistan;
Z.L. had een aantal bestuurlijke functies vervuld onder dit regime.
Verzoekers kregen tevens een inreisverbod opgelegd.
Verzoekers klagen bij het Hof dat uitzetting naar Afghanistan zal leiden tot
foltering of een onmenselijke behandeling (artikel 3 EVRM), wegens hun
werkzaamheden onder het communistische regime en wegens de algemene
veiligheidssituatie in Afghanistan. Daarnaast klaagt Z.L. dat artikel 1F is

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

| 20 |

toegepast terwijl in Nederland geen strafrechtelijke procedure tegen hem is
begonnen (artikel 6 EVRM). A.R., Z.L. en G.G.S. menen dat de weigering hun
verblijf toe te staan strijd oplevert met hun recht op gezinsleven, nu zij
echtgenotes en kinderen met een verblijfsrecht in Nederland hebben van
wie niet verwacht kan worden dat zij meegaan naar Afghanistan (artikel 8
EVRM). Ten slotte klagen A.R. en G.G.S. dat hun geen effectief rechtsmiddel
is geboden om hun klachten over schending van artikel 3 en/of 8 van het
EVRM naar voren te brengen (artikel 13 EVRM).
Het Hof besluit de verzoeken, gelet op hun feitelijke en juridische gelijksoortigheid, gezamenlijk te behandelen.
Het Hof constateert allereerst dat de verzoekers Afghanistan niet zijn
ontvlucht na de val van het communistische regime in 1992 en daar zijn
gebleven tot de Taliban de macht greep. Het Hof overweegt vervolgens dat
er geen aanwijzingen zijn dat verzoekers sinds hun vertrek uit Afghanistan
de negatieve aandacht hebben getrokken van de overheid, van enige
groepering of van enige privépersoon op grond van hun betrokkenheid bij
het voormalige communistische regime. Hierbij neemt het Hof in aanmerking dat personen die betrokken zijn geweest bij het communistische
regime door de UNHCR niet aangemerkt worden als een specifieke categorie
personen die thans in Afghanistan een potentieel risico lopen op vervolging. Daarnaast acht het Hof de algemene veiligheidssituatie in Afghanistan
op zichzelf niet zodanig dat terugkeer een reëel risico op onmenselijke
behandeling met zich brengt. Het Hof oordeelt derhalve dat uitzetting naar
Afghanistan geen schending van artikel 3 EVRM oplevert.
De klacht over schending van artikel 6 EVRM verwerpt het Hof als ratione
materiae onverenigbaar met het EVRM, nu uit vaste jurisprudentie volgt dat
besluiten betreffende de toelating, het verblijf en de verwijdering van
vreemdelingen niet binnen het bereik van voormeld artikel vallen.
In het kader van artikel 8 EVRM overweegt het Hof ten aanzien van Z.L. dat
de nationale rechtsmiddelen niet zijn uitgeput en verwerpt aldus het
beroep. Ten aanzien van A.R. en G.G.S. overweegt het Hof dat het gezins­
leven tussen verzoekers en hun meerderjarige kinderen geen bescherming
geniet onder artikel 8 EVRM nu niet is gebleken van more than normal emotial
ties. Voor wat betreft het gezinsleven tussen verzoekers en hun echtgenoten
en minderjarige kinderen overweegt het Hof dat de besluiten zijn genomen
in overeenstemming met de nationale wet en een legitiem doel dienen.
Gelet op de ernst van de misdrijven en daden die leiden tot toepassing van
artikel 1F en in aanmerking genomen dat niet is gebleken dat verzoekers

Rapportage 2017 | Raad van Europa

hun gezinsleven niet buiten Nederland kunnen uitoefenen, concludeert het
Hof dat er een evenwichtige belangenafweging is gemaakt tussen de
belangen van de regering en die van verzoekers. De inbreuk op artikel 8
EVRM is daarmee gerechtvaardigd op grond van het tweede lid van dat
artikel.
De klacht over schending van artikel 13 EVRM wordt door het Hof kennelijk
ongegrond bevonden, reeds omdat verzoekers de mogelijkheid hebben
gehad beroep en hoger beroep in te stellen tegen de besluiten bij een
rechterlijke instantie die het Hof eerder in de zaak A.A.Q. (42331/05, 30 juni
2015) heeft aangemerkt als een effectief rechtsmiddel in de zin van artikel 13
EVRM.
Al het voorgaande in aanmerking genomen verklaart het Hof de verzoeken
niet-ontvankelijk.
J.W. (16177/14, 27 juni 2017)
Verzoeker, in bezit van de Somalische nationaliteit, had sinds 1992 een
permanent verblijfsrecht in Canada, maar werd in 2010 geïnformeerd dat hij
wegens zijn aanzienlijke strafblad naar Somalië zou worden uitgezet.
Verzoeker diende daarop een klacht in bij het VN-mensenrechtencomité,
dat oordeelde dat deze uitzetting verschillende rechten onder het
Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR)
zou schenden. Desondanks werd verzoeker in 2012 uitgezet uit Canada met
de bedoeling hem via Amsterdam en Nairobi naar Mogadishu, Somalië, te
brengen. Tijdens de overstap in Nederland diende verzoeker een asielaanvraag in.
Bij besluit van 23 april 2013 werd de asielaanvraag afgewezen. Een voor­
genomen uitzetting vond geen doorgang na toewijzing door het Hof van
een tijdelijke maatregel voor de duur van de behandeling van de klacht.
Verzoeker klaagt bij het Hof dat uitzetting naar Canada feitelijk indirecte
uitzetting naar Somalië behelst, waar hij het risico loopt te worden
gemarteld dan wel een onmenselijke behandeling te ondergaan (artikel 3
EVRM). Voorts klaagt hij dat zijn beroep op artikel 3 EVRM niet voldoende
zorgvuldig is beoordeeld en dat de procedures ter voorkoming van
uitzetting in beroep en hoger beroep niet beschouwd konden worden als
een effectief rechtsmiddel (artikel 13 EVRM).
Bij brief van 14 februari 2017 informeert de regering het Hof dat geen
garanties van Canada konden worden verkregen dat verzoeker, indien hij
naar dat land zou worden uitgezet, vervolgens niet zou worden uitgezet

| 21 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

| 22 |

naar Somalië. De regering zegt om die reden toe verzoeker niet te zullen
uitzetten naar Canada of Somalië en verzoekt het Hof de zaak van de rol te
schrappen. Verzoeker gaat hiermee niet akkoord, nu volgens hem het
achterwege laten van uitzetting de zaak niet volledig oplost omdat een deel
van zijn klachten daarmee niet geadresseerd is. Voorts betoogt hij dat
schrapping van de rol zal leiden tot verlies van opvangvoorzieningen.
Het Hof overweegt dat, in het licht van de brief van 14 februari 2017,
verzoeker niet naar Canada of Somalië zal worden uitgezet en dat daarmee
het risico op schending van artikel 3 EVRM is weggenomen. Voorts
overweegt het Hof dat het EVRM geen recht op sociale ondersteuning bevat
en dat, voor zover artikel 3 EVRM lidstaten verplicht op te treden tegen
situaties van extreme armoede, in Nederland daartegen reeds praktische
maatregelen bestaan, zoals volgt uit de zaak Hunde (17931/16, 2 mei 2016).
Het Hof concludeert op grond van het voorgaande dat de zaak van de rol
wordt geschrapt (artikel 37 EVRM) en merkt daarbij nog op dat, indien in de
toekomst alsnog stappen worden ondernomen gericht op uitzetting van
verzoeker naar Canada of Somalië, hij daartegen onder nationaal recht kan
opkomen of zijn verzoek bij het Hof kan laten herleven.
E.P. en A.R. (43538/11 en 63104/11, 11 juli 2017)
Verzoekers hebben beiden de Afghaanse nationaliteit. Van beiden werd de
asielaanvraag geweigerd, omdat er ernstige redenen waren te veronderstellen dat zij zich schuldig hadden gemaakt aan gedragingen als bedoeld in
artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag wegens hun werkzaamheden voor
de toenmalige veiligheidsdienst KhAD/WAD onder het communistische
regime van de Democratische Volkspartij van Afghanistan.
Verzoekers klagen bij het Hof dat uitzetting naar Afghanistan zal leiden tot
foltering of een onmenselijke behandeling (artikel 3 EVRM), wegens hun
werkzaamheden voor de KhAD/WAD en wegens de algemene veiligheidssituatie
in Afghanistan. Daarnaast klagen zij dat hun recht op een eerlijke proces (artikel
6 EVRM) is geschonden en dat de weigering hun verblijf toe te staan strijd
oplevert met hun recht op gezinsleven, nu zij echtgenotes en kinderen met een
verblijfsrecht in Nederland hebben van wie niet verwacht kan worden dat zij
meegaan naar Afghanistan (artikel 8 EVRM). Ten slotte menen verzoekers dat
hun geen effectief rechtsmiddel is geboden om hun klachten over schending
van artikel 3 en/of 8 van het EVRM naar voren te brengen (artikel 13 EVRM).
Het Hof besluit de verzoeken, gelet op hun feitelijke en juridische gelijksoortigheid, gezamenlijk te behandelen. Het Hof constateert allereerst dat

Rapportage 2017 | Raad van Europa

verzoekers Afghanistan niet zijn ontvlucht na de val van het communistische regime in 1992 en daar aanvankelijk ook zijn gebleven toen de Taliban
in 1997 de macht greep en pas respectievelijk in 1999 en 2000 zijn gevlucht.
Het Hof overweegt vervolgens dat er geen aanwijzingen zijn dat verzoekers
sinds hun vertrek uit Afghanistan de negatieve aandacht getrokken hebben
van de overheid, van enige groepering of van enige privépersoon op grond
van hun betrokkenheid bij het voormalige communistische regime. Hierbij
neemt het Hof in aanmerking dat personen die betrokken zijn geweest bij
het communistische regime door de UNHCR niet aangemerkt worden als
een specifieke categorie personen die thans in Afghanistan een potentieel
risico lopen op vervolging. Daarnaast acht het Hof de algemene veiligheidssituatie in Afghanistan op zichzelf niet zodanig dat terugkeer een reëel
risico op onmenselijke behandeling met zich brengt. Het Hof oordeelt
derhalve dat uitzetting naar Afghanistan geen schending van artikel 3 EVRM
oplevert.
De klacht over schending van artikel 6 EVRM verwerpt het Hof als ratione
materiae onverenigbaar met het EVRM, nu uit vaste jurisprudentie volgt dat
besluiten betreffende de toelating, het verblijf en de verwijdering van
vreemdelingen niet binnen het bereik van voormeld artikel vallen.
In het kader van artikel 8 EVRM overweegt het Hof dat er sprake is van
familieleven tussen verzoekers en hun echtgenotes en kinderen. Voor wat
betreft de relatie met hun meerderjarige kinderen is echter geen sprake van
more than normal emotial ties, zodat deze niet onder de bescherming van artikel
8 EVRM valt. Over de relatie met de echtgenotes en minderjarige kinderen
overweegt het Hof dat de afwijzende besluiten zijn genomen in overeenstemming met de nationale wet en een legitiem doel dienen, zodat bepaald
dient te worden of de besluiten noodzakelijk in een democratische
samenleving waren. Gelet op de ernst van de misdrijven en daden die
hebben geleid tot toepassing van artikel 1F concludeert het Hof dat er een
evenwichtige belangenafweging is gemaakt tussen de belangen van de
regering en die van verzoekers. Daarbij neemt het Hof in aanmerking dat
verzoekers nooit een bestendig rechtmatig verblijf hebben gehad in
Nederland, zodat de uitoefening van hun gezinsleven in Nederland altijd
onbestendig is geweest, dat de echtgenotes op de hoogte moeten zijn
geweest van de werkzaamheden van verzoekers en dat hun minderjarige
kinderen reeds zestien jaar oud zijn. Daarnaast overweegt het Hof dat, zelfs
indien ervan zou moeten worden uitgegaan dat er voor de gezinsleden een
objectieve belemmering bestaat zich met verzoekers in Afghanistan te

| 23 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

vestigen, er niet is gebleken dat zij zich niet in een derde land zouden
kunnen vestigen om hun gezinsleven aldaar uit te oefenen. De inbreuk op
artikel 8 EVRM is daarmee gerechtvaardigd op grond van het tweede lid van
dat artikel.
De klacht over schending van artikel 13 EVRM wordt door het Hof kennelijk
ongegrond bevonden, reeds omdat verzoekers de mogelijkheid hebben
gehad beroep en hoger beroep in te stellen tegen de gewraakte besluiten bij
een rechterlijke instantie die het Hof eerder in de zaak A.A.Q. (42331/05,
30 juni 2015) al heeft aangemerkt als een effectief rechtsmiddel in de zin van
artikel 13 EVRM.
Al het voorgaande in aanmerking genomen verklaart het Hof de verzoeken
niet-ontvankelijk.

| 24 |

E.K. (72586/11, 11 juli 2017)
Verzoeker, die de Afghaanse nationaliteit bezit, diende in Nederland een
asielaanvraag in. Deze aanvraag werd afgewezen omdat er ernstige redenen
waren te veronderstellen dat hij zich schuldig had gemaakt aan gedragingen
als bedoeld in artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag vanwege zijn
werkzaamheden voor en zijn hoge functie binnen de Afghaanse politie
(Sarandoy) onder het communistische regime van de Democratische
Volkspartij in periode van 1992 tot en met 1998.
Verzoeker klaagt bij het Hof dat uitzetting naar Afghanistan zal leiden tot
schending van zijn recht op leven (artikel 2 EVRM), dan wel schending van
het verbod op foltering of een onmenselijke behandeling (artikel 3 EVRM),
vanwege zijn voormalige werkzaamheden voor de Sarandoy en vanwege de
algemene veiligheidssituatie in Afghanistan. Daarnaast klaagt hij dat de
asielprocedure, gelet op de lange duur daarvan, als mensonterend moet
worden aangemerkt (artikel 3 EVRM) en dat de weigering hem verblijf toe te
staan strijd oplevert met zijn recht op gezinsleven, nu zijn echtgenote en
kinderen een verblijfsrecht in Nederland hebben en van hen niet verwacht
kan worden dat zij meegaan naar Afghanistan (artikel 8 EVRM). Ten slotte
meent verzoeker dat hem geen effectief rechtsmiddel is geboden om zijn
klachten over schending van artikel 3 en/of 8 van het EVRM naar voren te
brengen (artikel 13 EVRM).
Het Hof overweegt ten eerste dat het passend is de klacht over artikel 2
EVRM te behandelen in het kader van die over artikel 3 EVRM. In dat verband
overweegt het Hof dat verzoeker Afghanistan niet is ontvlucht na de val van
het communistische regime in 1992, zonder problemen in dat land heeft

Rapportage 2017 | Raad van Europa

kunnen blijven en pas in 1998, nadat de Taliban de macht had gegrepen, is
gevlucht. Het Hof overweegt vervolgens dat er geen aanwijzingen zijn dat
verzoeker sinds zijn vertrek uit Afghanistan de negatieve aandacht heeft
getrokken van de overheid, van enige groepering of van enige privépersoon
op grond van zijn betrokkenheid bij het voormalige communistische
regime of het regime in Mazar-e-Sharif tussen 1992 en 1998. Hierbij neemt
het Hof in aanmerking dat de UNHCR personen met een achtergrond als
verzoeker niet aanmerkt als behorend tot een specifieke categorie personen
die thans in Afghanistan een potentieel risico lopen op vervolging.
Daarnaast acht het Hof de algemene veiligheidssituatie in Afghanistan op
zichzelf niet zodanig dat terugkeer een reëel risico op onmenselijke
behandeling met zich brengt. Het Hof oordeelt derhalve dat uitzetting naar
Afghanistan geen schending van artikel 3 EVRM oplevert. Voorts overweegt
het Hof dat de omstandigheden van de asielprocedure, in het bijzonder de
duur daarvan, niet zodanig zijn geweest dat de ondergrens om een
schending van artikel 3 EVRM aan te kunnen nemen is bereikt. In het kader
van artikel 8 EVRM overweegt het Hof dat er sprake is van familieleven
tussen verzoeker en zijn echtgenote en kinderen. Voor wat betreft de relatie
met de kinderen, die allen meerderjarig zijn, is echter geen sprake van more
than normal emotional ties, zodat deze niet onder de bescherming van artikel 8
EVRM valt. Over de relatie met de echtgenote overweegt het Hof dat de
verblijfsweigering in overeenstemming is met een wettelijke bepaling en
dat met de verblijfsweigering een legitiem doel wordt gediend. Het Hof
beoordeelt vervolgens of deze verblijfsweigering ook noodzakelijk was in
een democratische samenleving. Gelet op de ernst van de misdrijven en
daden die hebben geleid tot toepassing van artikel 1F concludeert het Hof
dat er een evenwichtige belangenafweging is gemaakt tussen de belangen
van de regering en die van verzoeker. Daarbij neemt het Hof in aanmerking
dat verzoeker nooit een bestendig rechtmatig verblijf heeft gehad in
Nederland, zodat de uitoefening van zijn gezinsleven in Nederland altijd
onbestendig is geweest. Ook moet zijn echtgenote op de hoogte zijn
geweest van zijn werkzaamheden voor de Sarandoy. Daarnaast overweegt
het Hof dat, zelfs indien ervan uit zou moeten worden gegaan dat er voor de
echtgenote een objectieve belemmering bestaat om zich met verzoeker in
Afghanistan te vestigen, niet is gebleken dat zij zich niet in een derde land
zouden kunnen vestigen om hun gezinsleven aldaar uit te oefenen.
De inbreuk op artikel 8 EVRM is daarmee gerechtvaardigd op grond van het
tweede lid van dat artikel.

| 25 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

De klacht over schending van artikel 13 EVRM wordt door het Hof kennelijk
ongegrond bevonden, reeds omdat verzoeker de mogelijkheid heeft gehad
beroep en hoger beroep in te stellen tegen het besluit bij een rechterlijke
instantie die het Hof eerder in de zaak A.A.Q. (42331/05, 30 juni 2015) heeft
aangemerkt als een effectief rechtsmiddel in de zin van artikel 13 EVRM.
Al het voorgaande in aanmerking genomen verklaart het Hof het verzoek
niet-ontvankelijk.

| 26 |

G.R.S. (77691/11, 11 juli 2017)
Verzoeker, die de Afghaanse nationaliteit bezit, kwam in 1998 in Nederland
aan met zijn vrouw en vijf kinderen en vroeg een asielvergunning aan.
Hij verklaarde lid te zijn geweest van de Democratische Volkspartij van
Afghanistan en van 1982 tot 1992 voor de KhAD/WAD, de veiligheidsdienst
onder het communistische regime van voormelde partij, gewerkt te
hebben. De asielaanvraag werd afgewezen, omdat er ernstige redenen
waren te veronderstellen dat verzoeker zich schuldig had gemaakt aan
gedragingen als bedoeld in artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag wegens
zijn werkzaamheden als hooggeplaatste officier voor de KhAD/WAD. Aan de
vrouw van verzoeker en zijn zes kinderen werd een verblijfsvergunning
verleend onder een pardonregeling.
Verzoeker klaagt bij het Hof dat uitzetting naar Afghanistan zal leiden tot
schending van het verbod op foltering of een onmenselijke behandeling
(artikel 3 EVRM), wegens zijn voormalige werkzaamheden voor de Khad/
Wad en wegens de algemene veiligheidssituatie in Afghanistan. Daarnaast
klaagt hij dat de weigering hem verblijf toe te staan strijd oplevert met zijn
recht op gezinsleven, nu zijn echtgenote en kinderen een verblijfsrecht in
Nederland hebben en van hen niet verwacht kan worden dat zij meegaan
naar Afghanistan (artikel 8 EVRM).
Het Hof overweegt dat verzoeker na de val van het communistische regime
in 1992 twee jaar is vastgehouden door de mujaheddin, na zijn vrijlating
Afghanistan niet heeft verlaten, maar met zijn gezin in Mazar-e-Sharif heeft
gewoond, waar hij tot 1998 zonder problemen als autohandelaar heeft
gewerkt. In 1998 is hij opgepakt en twee dagen later vrijgelaten door
Hezb-e-Wahdat, waarna hij met zijn gezin Afghanistan is ontvlucht. Het Hof
overweegt vervolgens dat er geen aanwijzingen zijn dat verzoeker sinds zijn
vertrek uit Afghanistan de negatieve aandacht getrokken heeft van de
overheid, van enige groepering of van enige privépersoon op grond van zijn
betrokkenheid bij het voormalige communistische regime. Hierbij neemt

Rapportage 2017 | Raad van Europa

het Hof in aanmerking dat personen die betrokken zijn geweest bij het
communistische regime door de UNHCR niet aangemerkt worden als een
specifieke categorie personen die thans in Afghanistan een potentieel risico
lopen op vervolging. Daarnaast acht het Hof de algemene veiligheidssituatie in Afghanistan op zichzelf niet zodanig dat terugkeer een reëel risico op
onmenselijke behandeling met zich brengt. Het Hof oordeelt derhalve dat
uitzetting naar Afghanistan geen schending van artikel 3 EVRM oplevert.
In het kader van artikel 8 EVRM overweegt het Hof dat er sprake is van
familieleven tussen verzoeker en zijn echtgenote en kinderen. Voor wat
betreft de relatie met de kinderen, die allen meerderjarig zijn, is echter geen
sprake van more than normal emotional ties, zodat deze niet onder de bescherming van artikel 8 EVRM valt. Over de relatie met de echtgenote overweegt
het Hof dat de verblijfsweigering van verzoeker in overeenstemming is met
een wettelijke bepalingen dat met verblijfsweigering een legitiem doel
wordt gediend. Het Hof beoordeelt vervolgens of deze weigering ook
noodzakelijk was in een democratische samenleving. Gelet op de ernst van
de misdrijven en daden die hebben geleid tot toepassing van artikel 1F
concludeert het Hof dat er een evenwichtige belangenafweging is gemaakt
tussen de belangen van de regering en die van verzoeker. Daarbij neemt het
Hof in aanmerking dat verzoeker nooit een bestendig rechtmatig verblijf
heeft gehad in Nederland, zodat de uitoefening van zijn gezinsleven in
Nederland altijd onbestendig is geweest. Ook moet zijn echtgenote op de
hoogte moet zijn geweest van zijn werkzaamheden voor de KhAD/WAD.
Daarnaast overweegt het Hof dat aan de echtgenote een verblijfsvergunning
is verleend op basis van een generaal pardon en dat zij geen asielvergunning
heeft, zodat er voor haar geen objectieve belemmering bestaat om
verzoeker te volgen naar Afghanistan. Zelfs indien ervan uit zou moeten
worden gegaan dat er voor de echtgenote een objectieve belemmering
bestaat om zich met verzoeker in Afghanistan te vestigen, is niet gebleken
dat zij zich niet in een derde land zouden kunnen vestigen om hun
gezinsleven aldaar uit te oefenen. De inbreuk op artikel 8 EVRM is daarmee
gerechtvaardigd op grond van het tweede lid van dat artikel.
Al het voorgaande in aanmerking genomen verklaart het Hof het verzoek
niet-ontvankelijk.

| 27 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

| 28 |

Soleimankheel e.a. (41509/12, 11 juli 2017)
Verzoekers, vader (eerste verzoeker), moeder (tweede verzoeker) en vier
kinderen, bezitten de Afghaanse nationaliteit. De ouders kwamen in 1998
met het oudste kind in Nederland aan en dienden een asielaanvraag in. De
eerste verzoeker, een etnische Pashtun, verklaarde in 1987, na een militaire
training van zes maanden in de Sovjet-Unie, in dienst te zijn getreden van
Riasai-e-Makhsous, een speciale unit van de directie misdaadbestrijding van
het ministerie van Binnenlandse Zaken ten tijde van het communistische
regime in Afghanistan. Van 1989 tot 1993 studeerde verzoeker in Oekraïne,
waarna hij naar Afghanistan teruggekeerde en als boer werkte. In 1998 werd
hem verteld dat de Taliban naar hem op zoek was vanwege zijn werkzaamheden voor het communistische regime en zijn studie in de Sovjet-Unie/
Oekraïne, waarop hij met zijn gezin naar Nederland vluchtte. De asielaanvraag van de eerste verzoeker werd afgewezen, omdat er ernstige redenen
waren te veronderstellen dat hij zich schuldig had gemaakt aan gedragingen
als bedoeld in artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag vanwege zijn
werkzaamheden voor de Riasai-e-Makhsous. De asielaanvragen van de
tweede verzoeker en de kinderen werden eveneens afgewezen, omdat deze
grotendeels gebaseerd waren op het relaas van de eerste verzoeker. Een
herhaalde asielaanvraag van de eerste verzoeker werd in 2006 afgewezen.
In 2007 vroegen verzoekers niet tot uitzetting over te gaan in verband met de
medische toestand van één van de kinderen (artikel 64 Vreemdelingenwet
2000). In 2009 werd aan de tweede verzoeker en de kinderen een verblijfsvergunning verleend op grond van de generaal pardonregeling, waarop zij
hun nog lopende procedures beëindigden. Aan de eerste verzoeker werd
een inreisverbod opgelegd en zijn aanvraag om toepassing van artikel 64
Vreemdelingenwet 2000 werd afgewezen, waarna hij op 21 juli 2012 werd
uitgezet naar Afghanistan. Na uitzetting stelde verzoeker in Kabul bedreigd
en vervolgens ontvoerd te zijn en na betaling van losgeld door zijn vader te
zijn vrijgekomen. Na een nieuwe bedreiging vluchtte verzoeker vervolgens
naar België, waar hem een verblijfsvergunning werd verleend. De overige
verzoekers hadden inmiddels de Nederlandse nationaliteit verkregen.
Verzoekers klagen bij het Hof dat de uitzetting van de eerste verzoeker hem
heeft blootgesteld aan marteling of een onmenselijke behandeling vanwege
het risico dat hij in Afghanistan liep door zijn voormalige werkzaamheden
onder het communistische regime, zijn verwesterde levenswijze en de
scheiding van zijn gezin (artikel 3 EVRM). Daarnaast meent eerste verzoeker
dat het inreisverbod een inbreuk maakt op zijn recht op gezinsleven

Rapportage 2017 | Raad van Europa

(artikel 8 EVRM) en dat hij geen effectief rechtsmiddel heeft gehad tegen het
opleggen van het inreisverbod (artikel 13 EVRM).
Het Hof overweegt in het kader van artikel 3 EVRM vooraleerst dat het
beroep van verzoeker op artikel 3 EVRM beoordeeld dient te worden naar de
situatie zoals deze was op 21 juli 2012, het moment waarop verzoeker naar
Afghanistan is uitgezet. Het Hof overweegt vervolgens dat de eerste
verzoeker na de val van het communistische regime in 1992 geen problemen
heeft ondervonden tot 1998 en dat er geen aanwijzingen zijn dat verzoeker
sinds zijn vertrek uit Afghanistan in 1998 of na zijn terugkeer in 2012 de
negatieve aandacht heeft getrokken van de overheid, van enige groepering
of van enige privépersoon op grond van zijn werkzaamheden voor het
voormalige communistische regime. Voorts overweegt het Hof dat het
relaas van verzoekers over de ontvoering onvoldoende onderbouwd is en
dat de algemene veiligheidssituatie in Afghanistan niet zodanig slecht is dat
daarmee reeds de drempel van artikel 3 EVRM wordt gehaald. Die drempel
wordt evenmin gehaald door het scheiden van de eerste verzoeker van de
overige verzoekers als gevolg van de toepassing van artikel 1F van het
Vluchtelingenverdrag.
Over het beroep op artikel 8 EVRM overweegt het Hof dat er tussen de
verzoekers sprake is van gezinsleven in de zin van dat artikel en dat de
toepassing van artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag en de oplegging van
een inreisverbod daarop een inbreuk hebben gemaakt. Deze besluiten zijn
echter bij wet voorzien en dienden een legitiem doel, zodat bepaald dient te
worden of deze besluiten ook noodzakelijk waren in een democratische
samenleving. Daarbij neemt het Hof in aanmerking dat verzoeker nimmer
een bestendig rechtmatig verblijf heeft gehad in Nederland, zodat de
uitoefening van zijn gezinsleven in Nederland altijd onbestendig is geweest.
Ook moet zijn echtgenote op de hoogte zijn geweest van zijn werkzaamheden voor het communistische regime. Daarnaast is niet gebleken dat de
tweede verzoeker afhankelijk was van haar echtgenoot of dat deze een
belangrijke of onmisbare rol speelde in de zorg voor en opvoeding van de
kinderen. Nu de tweede verzoeker en de kinderen de Nederlandse nationaliteit hebben, is er gelet op Richtlijn 2004/38, zelfs indien ervan uit zou
moeten worden gegaan dat er een objectieve belemmering bestaat om zich
met verzoeker in Afghanistan te vestigen, niet gebleken dat zij zich niet bij
hem in België zouden kunnen vestigen om hun gezinsleven aldaar uit te
oefenen. De inbreuk op artikel 8 EVRM is daarmee gerechtvaardigd op
grond van het tweede lid van dat artikel.

| 29 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

De klacht over schending van artikel 13 EVRM wordt door het Hof kennelijk
ongegrond bevonden, reeds omdat verzoeker de mogelijkheid heeft gehad
beroep en hoger beroep in te stellen tegen het gewraakte besluit bij een
rechterlijke instantie die het Hof eerder in de zaak A.A.Q. (42331/05, 30 juni
2015) heeft aangemerkt als een effectief rechtsmiddel in de zin van artikel 13
EVRM.
Al het voorgaande in aanmerking genomen verklaart het Hof het verzoek
niet-ontvankelijk.

| 30 |

S.M.A. (46051/13, 11 juli 2017)
Verzoeker, in het bezit van de Afghaanse nationaliteit, kwam in 1999 met
zijn vrouw en twee kinderen in Nederland aan en vroeg asiel aan. Hij
verklaarde lid te zijn geweest van de Democratische Volkspartij van
Afghanistan. Van 1982 tot 1992 werkte hij onder het communistische regime
in Kabul als leraar, in welke hoedanigheid hij tot 1995 is blijven werken,
totdat hij in 1995 door de nieuwe machthebbers, de mujaheddin, werd
ontslagen. Vervolgens werkte hij als valutahandelaar en hebben de Taliban
gepoogd hem af te persen. Nadat de Taliban hem in verband hiermee
hadden gearresteerd en bij een huiszoeking belastende zaken hadden
gevonden die de vroegere betrokkenheid van verzoeker bij de
Revolutionaire Garde onthulden vluchtte hij met zijn gezin uit Afghanistan.
Na aanvankelijke afwijzing van zijn asielaanvraag verleende de regering
verzoeker en zijn gezinsleden in 2001 een verblijfsvergunning voor bepaalde
tijd op grond van het categoriaal beschermingsbeleid. In 2002 diende
verzoeker een aanvraag om verlening van een verblijfsvergunning voor
onbepaalde tijd in. In een nader gehoor verklaarde hij onder meer in
Rusland te hebben gewerkt in een kostschool van de KhAD, de veiligheidsdienst onder het communistische regime, waar Afghaanse wezen werden
opgeleid tot communisten en agenten van de KhAD. De regering wees de
aanvraag vervolgens af, omdat gelet op de actieve lidmaatschap van
verzoeker van de Democratische Volkspartij van Afghanistan, zijn betrokkenheid bij de Revolutionaire Garde en zijn werkzaamheden voor de KhAD,
er ernstige redenen waren te veronderstellen dat hij zich schuldig had
gemaakt aan gedragingen als bedoeld in artikel 1F van het
Vluchtelingenverdrag. Een verzoek om herziening van dit besluit, een
tweede asielaanvraag, een aanvraag om verlening van een verblijfs­
vergunning regulier voor verblijf bij zijn echtgenote, alsmede een aanvraag
om uitzetting achterwege te laten om medische redenen

Rapportage 2017 | Raad van Europa

(artikel 64 Vreemdelingenwet 2000) werden eveneens afgewezen. Op 21 juli
2013 werd verzoeker uitgezet naar Afghanistan.
Verzoeker klaagt bij het Hof dat zijn uitzetting naar Afghanistan heeft geleid
tot schending van het verbod op foltering of een onmenselijke behandeling
(artikel 3 EVRM), wegens zijn voormalige werkzaamheden onder het
communistische regime. Daarnaast klaagt hij dat de weigering hem verblijf
toe te staan strijd oplevert met zijn recht op gezinsleven, nu zijn echtgenote
en (inmiddels drie) kinderen een verblijfsrecht in Nederland hebben en van
hen niet verwacht kan worden dat zij meegaan naar Afghanistan (artikel 8
EVRM). Ook meent verzoeker dat hij geen effectief rechtsmiddel heeft gehad
(artikel 13 EVRM) tegen de beschuldigingen die ten grondslag lagen aan de
toepassing van artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag. Ten slotte klaagt
verzoeker over schending van de artikelen 1, 5, 6, 7 en 14 EVRM en artikel 3
van het VN-Kinderrechtenverdrag.
Het Hof overweegt dat het beroep op artikel 3 EVRM beoordeeld dient te
worden naar de situatie zoals deze was op 21 juli 2013, het moment waarop
verzoeker naar Afghanistan is uitgezet. Het Hof overweegt vervolgens dat
verzoeker na de val van het communistische regime nog enige tijd zonder
problemen als leraar en valutahandelaar heeft kunnen werken. Daarnaast is
zijn behandeling door de mujaheddin niet zodanig geweest dat artikel 3
EVRM daardoor werd geschonden. Ook kan niet uit het dossier worden
afgeleid dat verzoekers werkzaamheden onder het communistische regime
de aanleiding zijn geweest voor zijn problemen met de Taliban. Voorts
bestaan er geen aanwijzingen dat verzoeker sinds zijn vertrek uit Afghanistan
in 1999 of na zijn terugkeer in 2013 de negatieve aandacht heeft getrokken
van de Afghaanse overheid, van enige groepering of van enige privépersoon
op grond van zijn werkzaamheden onder het voormalige communistische
regime. Hierbij neemt het Hof in aanmerking dat personen die betrokken
zijn geweest bij het communistische regime door de UNHCR niet worden
aangemerkt als een specifieke categorie personen die thans in Afghanistan
een potentieel risico lopen op vervolging. Daarnaast acht het Hof de
algemene veiligheidssituatie in Afghanistan op zichzelf niet zodanig dat
terugkeer een reëel risico op onmenselijke behandeling met zich brengt.
Het Hof oordeelt derhalve dat uitzetting naar Afghanistan op 21 juli 2013
geen schending van artikel 3 EVRM heeft opgeleverd.
In het kader van artikel 8 EVRM overweegt het Hof dat verzoeker de
beschikbare nationale rechtsmiddelen niet heeft uitgeput en de klacht in
zoverre niet-ontvankelijk dient te worden verklaard.

| 31 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

Het beroep van verzoeker op artikel 13 EVRM verklaart het Hof niet-ontvankelijk, nu deze ratione materiae onverenigbaar is met het EVRM omdat het Hof
zich niet kan uitlaten over de juistheid van toepassing van artikelen uit het
Vluchtelingenverdrag en procedures betreffende de toelating. Daarnaast
vallen het verblijf en de uitzetting van vreemdelingen buiten de werkingssfeer van artikel 6 EVRM.
De gestelde schendingen van artikelen 1, 5, 6, 7 en 14 EVRM en artikel 3 van
het VN-Kinderrechtenverdrag verwerpt het Hof als kennelijk ongegrond.
Al het voorgaande in aanmerking genomen verklaart het Hof het verzoek
niet-ontvankelijk.

| 32 |

Madiani (29381/11, 12 september 2017)
Verzoekster, die de Congolese nationaliteit bezit, klaagt bij het Hof dat de
weigering haar vrij te stellen van de verplichting in het bezit te zijn van een
machtiging voor voorlopig verblijf alvorens een verblijfsvergunning regulier
voor bepaalde tijd kan worden verleend in strijd is met haar recht op
gezinsleven (artikel 8 EVRM). Voor de aanvraag van deze machtiging zou
verzoeker moeten afreizen naar de Democratische Republiek Congo en
daardoor zou ze voor onbepaalde tijd van haar gezin worden gescheiden.
Bij brief van 12 mei 2017 heeft de regering het Hof geïnformeerd dat aan
verzoekster alsnog een verblijfsvergunning regulier is verleend, geldig met
terugwerkende kracht vanaf 5 augustus 2013. Bij brief van 8 juni 2017 heeft
verzoekster dit bevestigd en heeft zij het Hof laten weten haar verzoek te
willen intrekken. Het Hof schrapt de zaak daarop van de rol.
Ismail (67295/10, 26 september 2017)
Verzoeker, die de Tunesische nationaliteit bezit, werd in 2007 ongewenst
vreemdeling verklaard en in 2011 uitgezet naar Tunesië, waar zijn
Nederlandse vrouw en vier kinderen zich bij hem voegden.
Hij klaagt bij het Hof dat de ongewenstverklaring een disproportionele inbreuk
op zijn recht op gezinsleven heeft opgeleverd en dat onvoldoende gewicht is
toegekend aan zijn belang en de belangen van zijn vrouw en kinderen om hun
gezinsleven in Nederland te kunnen voortzetten (artikel 8 EVRM).
Bij brief van 30 juni 2017 heeft de regering het Hof medegedeeld dat
verzoekers ongewenstverklaring is opgeheven en dat aan hem een verblijfsvergunning is verleend. Verzoeker heeft hierop zijn verzoek niet ingetrokken en heeft een vergoeding van €30.000 gevraagd voor de door hem en
zijn gezinsleden geleden emotionele schade.

Rapportage 2017 | Raad van Europa

Het Hof overweegt dat met het opheffen van de ongewenstverklaring en het
verlenen van een verblijfsvergunning het doel van het verzoek reeds is bereikt,
namelijk dat verzoeker zijn gezinsleven in Nederland kan uitoefenen. De zaak
is daarmee opgelost in de zin van artikel 37 lid 1 (b) EVRM. Voorts overweegt
het Hof dat het toekennen van een vergoeding als gevraagd door verzoeker
slechts mogelijk is indien een schending van het EVRM of de bijbehorende
protocollen is geconstateerd, hetgeen hier niet het geval is. Nu geen sprake is
van bijzondere omstandigheden die verder onderzoek van de zaak nood­
zakelijk maken, schrapt het Hof de zaak van de rol.
Han Aarts B.V. e.a. (43768/17, 10 oktober 2017)
Verzoekers, in totaal 409 natuurlijke en rechtspersonen, zijn allen betrokken bij het professioneel fokken van pelsdieren voor de productie van bont
en worden in de procedure vertegenwoordigd door de Nederlandse
Federatie van Edelpelsdierenhouders (NFE). Op 16 mei 2013 startte onder
meer de NFE een civielrechtelijke procedure tegen de staat met als doel de
Wet verbod pelsdierhouderij die op 15 januari 2013 in werking was getreden,
onverbindend te verklaren. Deze wet zou naar de mening van de NFE in
strijd zijn met het recht op eigendom (artikel 1 Protocol 1 EVRM) en
bovendien discriminatoir van aard (artikel 14 EVRM). De rechtbank
oordeelde op 21 mei 2014 dat sprake was van een schending van artikel 1
Protocol 1 EVRM. Op 10 november 2015 vernietigde het gerechtshof die
uitspraak. Het cassatieberoep werd op 16 december 2016 door de Hoge Raad
verworpen.
Verzoekers klagen bij het Hof dat de wet een disproportionele inbreuk op
hun recht op eigendom maakt, nu geen redelijk evenwicht is gevonden
tussen het algemeen belang en hun individuele rechten, in het bijzonder
omdat de wet toekomstige inkomsten niet bij de belangenafweging betrekt.
Verzoekers klagen voorts dat het niet aanmerken van toekomstige inkomsten als eigendom arbitrair is, wat resulteert in schending van het verbod op
discriminatie (artikel 14 EVRM). Daarnaast klagen zij dat het uitsluiten van
toekomstige inkomsten onder artikel 1 Protocol 1 EVRM de rechten onder
dat artikel illusoir en niet-effectief maakt, hetgeen strijd oplevert met
artikel 13 EVRM.
Het Hof overweegt dat volgens vaste jurisprudentie toekomstige inkomsten
niet onder de reikwijdte van artikel 1 Protocol 1 EVRM vallen en dat geen
redenen zijn gepresenteerd om in deze zaak tot een andere conclusie te komen.
Gelet op de uitgebreide motiveringen van het gerechtshof en de Hoge Raad,

| 33 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

| 34 |

waarbij de uitgangspunten van de jurisprudentie van het Hof aan de orde zijn
gekomen, ziet het Hof geen aanleiding zijn oordeel verder te motiveren.
Het verzoek is in zoverre kennelijk ongegrond en daarmee niet-ontvankelijk.
Voorts overweegt het Hof in het kader van artikel 14 EVRM dat onderscheid
gebaseerd dient te zijn op individuele kenmerken of de status van een
persoon. In voorliggende zaak is het uitsluiten van toekomstige inkomsten
van de bescherming van artikel 1 Protocol 1 EVRM gebaseerd op vaste
jurisprudentie van het Hof en niet op enig persoonlijk kenmerk van
verzoekers, zodat van discriminatie in de zin van artikel 14 EVRM geen
sprake is. Ook dit deel van het verzoek is derhalve niet-ontvankelijk.
Ten slotte overweegt het Hof dat artikel 13 EVRM een effectief rechtsmiddel
vereist voor arguable claims onder het EVRM. Het Hof constateert dat, voor
zover er inderdaad sprake is van een arguable claim, deze door drie rechterlijke instanties is behandeld, waarbij verzoekers meer dan voldoende
gelegenheid hebben gehad hun standpunten naar voren te brengen.
De omstandigheid dat het gerechtshof en de Hoge Raad verzoekers niet in
hun standpunten zijn gevolgd, betekent niet dat geen sprake is geweest van
effectieve rechtsmiddelen. Om deze reden verklaart het Hof ook dit deel van
het verzoek niet-ontvankelijk.
P. Plaisier B.V., D.E.M. Management Services B.V. en Feyenoord Rotterdam N.V.
(46184/16, 47789/16 en19958/17, 14 november 2017)
Verzoekers zijn drie bedrijven die ten gevolge van de in 2012 ingevoerde
crisisheffing extra belasting hebben moeten afdragen over salarissen boven
de € 150.000. Verzoekers hebben daartegen zonder succes bezwaar gemaakt
en vervolgens beroep, hoger beroep en uiteindelijk cassatieberoep ingesteld
– in het geval van P. Plaisier B.V. direct na ongegrondverklaring van het
beroep middels sprongcassatie. In de nationale procedure betoogden
verzoekers dat de crisisheffing in strijd is met hun recht op bescherming van
hun eigendom (artikel 1 Protocol 1 EVRM) en bovendien discriminatoir van
aard (artikel 14 EVRM). Op 29 januari 2016 verklaarde de Hoge Raad de
cassatieverzoeken niet-ontvankelijk.
Verzoekers klagen bij het Hof dat zij in strijd met artikel 1 Protocol 1 EVRM
zijn onderworpen aan een belasting die met terugwerkende kracht is
opgelegd waarbij, ondanks de aanzienlijke hoogte van die belasting, geen
rekening is gehouden met de individuele omstandigheden van verzoekers.
De extra heffing trof bovendien slechts een zeer klein aantal werkgevers en
was disproportioneel gelet op de opbrengsten ervan.

Rapportage 2017 | Raad van Europa

Het Hof overweegt dat de verzoeken beoordeeld dienen te worden in het
kader van de zinsnede ‘om de betaling van belastingen te verzekeren’ in
artikel 1 Protocol 1 EVRM en dat verzoekers niet hebben bestreden dat de
crisisheffing rechtmatig was in de zin dat deze een wettelijke basis had en
dat daarmee een legitiem doel werd gediend. De verzoeken bestrijden
slechts de proportionaliteit van de heffing. In dat kader overweegt het Hof
dat de heffing onderdeel uitmaakte van een pakket aan maatregelen dat
erop gericht was om te kunnen voldoen aan begrotingsverplichtingen van
Nederland als lid van de EU. De maatregelen beoogden de daarbij betrokken
lasten eerlijk te verdelen over de verschillende onderdelen van de nationale
economie. Weliswaar is de crisisheffing met terugwerkende kracht
opgelegd, maar dat levert op zichzelf geen strijd op met artikel 1 Protocol 1
EVRM. Wanneer sprake is van bijzondere en dwingende redenen, zoals in dit
geval de verplichting van Nederland als lid van de EU te voldoen aan
begrotingsregels in een tijd van een ernstige financiële en economische
crisis, kan het algemeen belang zwaarder wegen dan het belang van een
individu om zijn belastingverplichtingen vooraf te kennen.
Vervolgens overweegt het Hof dat alleen Feyenoord N.V. heeft betoogd dat de
heffing een individuele en excessieve last op het bedrijf heeft gelegd. Dit
betoog had het gerechtshof in de nationale procedure reeds beoordeeld in het
licht van de individuele omstandigheden van verzoeker, zodat niet gesteld kan
worden dat met die omstandigheden onvoldoende rekening is gehouden.
Ook de omstandigheid dat slechts een zeer klein aantal werkgevers de lasten
van de crisisheffing moest dragen acht het Hof niet disproportioneel, nu
weliswaar andere opties om de belastingopbrengst te verhogen mogelijk
waren, zoals het invoeren van een extra belastingschaal, maar de keuze voor
de heffing gelet op de daaraan ten grondslag gelegde motivering, niet
onredelijk kan worden geacht. Evenmin kunnen verzoekers worden gevolgd
in hun betoog dat de heffing disproportioneel was gelet op de naar hun
mening zeer beperkte opbrengst daarvan.
In het licht van de appreciatiemarge die aan staten toekomt inzake het
heffen van belastingen, oordeelt het Hof gelet op het voorgaande dat de
regering een aanvaardbare balans heeft gevonden tussen het algemeen
belang en het beschermen van de rechten van verzoekers. Het verzoek is in
zoverre kennelijk ongegrond.
Ten aanzien van het beroep op artikel 14 EVRM overweegt het Hof dat dit in
essentie overeenkomt met het betoog dat slechts een zeer kleine groep
werkgevers door de crisisheffing werd geraakt en dat dit betoog reeds

| 35 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

afdoende is behandeld in het kader van artikel 1 Protocol 1 EVRM. Ook dit
onderdeel van het verzoek is kennelijk ongegrond.
Het Hof verklaart de verzoeken als geheel niet-ontvankelijk.
Ballegeer (70043/13, 21 november 2017)
Verzoeker klaagt bij het Hof dat de verlenging van de aan hem opgelegde
tbs-maatregel, nadat deze reeds van rechtswege zou zijn geëindigd, strijd
heeft opgeleverd met zijn recht op vrijheid van persoon (artikel 5 lid 1
EVRM).
Verzoeker en de regering komen tot een minnelijke schikking. Het Hof
schrapt de zaak van de rol op grond van artikel 39 EVRM.

| 36 |

M.B. (63890/16, 28 november 2017)
Verzoeker, die de Guineese nationaliteit bezit, vroeg in 2010 in Nederland
asiel aan. Volgens verzoeker was hij in Guinée vervolgd en gevangengezet
wegens zijn homoseksuele relatie en zou hij bij terugkeer grote kans lopen
opnieuw te zullen worden vervolgd of gemarteld wegens zijn seksuele
geaardheid.
In 2014 werd zijn aanvraag afgewezen omdat verzoeker niet aannemelijk
had gemaakt een homoseksuele relatie te hebben gehad en hierom te zijn
vervolgd. Hierbij werd overwogen dat in Guinée seksuele activiteiten tussen
personen van hetzelfde geslacht weliswaar strafbaar zijn gesteld, maar dat
Guinée geen actief beleid voert om over te gaan tot vervolging. Er zou
daarom geen sprake zijn van een reëel risico op wrede of onmenselijke
behandeling. In 2016 verwierp de Raad van State het hoger beroep van
verzoeker tegen dit besluit. Volgens de Raad waren de Nederlandse
autoriteiten in redelijkheid tot het oordeel gekomen dat verzoeker vage en
tegenstrijdige verklaringen had afgelegd. Ook was het volgens de Raad niet
aannemelijk dat homoseksuelen in Guinée in het algemeen moesten vrezen
voor strafrechtelijke vervolging of wrede of onmenselijke behandeling.
Na enige tijd in het buitenland te hebben verbleven diende verzoeker in
2016 opnieuw een asielaanvraag in Nederland in. Uit een aantal openbare
artikelen en rapporten bleek volgens verzoeker dat homoseksuelen in
Guinée wel degelijk werden gediscrimineerd, vervolgd en onderworpen aan
wrede of onmenselijke behandeling. De asielaanvraag werd in 2016
afgewezen wegens gebrek aan relevante nieuwe feiten. Het hoger beroep
van verzoeker tegen dit besluit werd in 2016 door de Raad van State
afgewezen.

Rapportage 2017 | Raad van Europa

Verzoeker stelt voor het Hof dat hij in geval van gedwongen terugkeer een
reëel risico loopt op wrede of onmenselijke behandeling, in strijd met
artikel 3 EVRM. Ook stelt hij dat hij in strijd met artikel 13 EVRM geen
effectief rechtsmiddel heeft gehad.
Het Hof stelt dat niet wordt betwist dat de Guineese wetgeving homoseksuele handelingen strafbaar stelt. Niettemin moet worden beoordeeld of de
specifieke feiten van dit geval wijzen op een reëel risico op wrede of
onmenselijke behandeling. Hierbij erkent het Hof dat de nationale
autoriteiten in beginsel beter in staat zijn om de geloofwaardigheid van het
relaas van verzoeker te beoordelen. Volgens het Hof hebben de Nederlandse
autoriteiten de door verzoeker aangevoerde feiten uitgebreid en zorgvuldig
beoordeeld en kreeg verzoeker ruimschoots de gelegenheid zijn zaak te
onderbouwen. Verder blijkt uit de beschikbare documentatie volgens het
Hof niet dat homoseksuelen in Guinée actief worden vervolgd. Het Hof
oordeelt dat er geen zwaarwegende redenen zijn om aan te nemen dat
verzoeker een reëel risico loopt op wrede of onmenselijke behandeling bij
terugkeer naar Guinée. Het Hof verklaart de klacht kennelijk ongegrond en
het verzoek niet-ontvankelijk.

| 37 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

Comité van Ministers2

| 38 |

Vidgen (29353/06, 10 juli 2012)
Het Hof oordeelde dat het recht van verzoeker op een eerlijk proces was
geschonden, omdat hij enkel was veroordeeld op basis van verklaringen van
een getuige die niet onderzocht konden worden wegens het zwijgen van de
betreffende getuige op zitting (artikel 6 lid 1 en 3(d) EVRM).
Verzoeker werd na zijn straf te hebben uitgezeten vrijgelaten. Hij diende een
herzieningsverzoek in dat door de Hoge Raad op 4 juni 2013 werd ingewilligd. De zaak werd terugverwezen naar het gerechtshof ’s-Hertogenbosch,
een ander gerechtshof dan het gerechtshof dat eerder had beslist op het
hoger beroep van verzoeker. Op 28 oktober 2015 wees het gerechtshof zijn
arrest. Het gerechtshof had één van de getuigen gehoord in het bijzijn van
de raadsman van verzoeker. De getuige kon zich niet langer beroepen op
zijn verschoningsrecht en de verdediging had de mogelijkheid hem te
ondervragen en tijdens de ondervraging te observeren. Dat de getuige
verklaarde zich niet veel meer te kunnen herinneren en dat de verdediging
de getuige pas na vijftien jaar had kunnen ondervragen, bracht volgens het
gerechtshof geen inbreuk mee op het recht op een eerlijk proces van
verzoeker. Het gerechtshof had de geloofwaardigheid van de getuige naar
behoren onderzocht en achtte hem geloofwaardig. Het gerechtshof
oordeelde voorts dat er voldoende bewijs was om verzoeker te veroordelen
voor het medeplegen van opzettelijke handelen in strijd met de Opiumwet.
Verzoeker stelde hierop cassatie in bij de Hoge Raad. De regering stelde het
Comité van Ministers in een Action Plan van 3 november 2016 hiervan op de
hoogte en gaf aan het Comité nader te zullen informeren over de uitkomst
van die procedure.
In het vervolgens op 23 oktober 2017 ingediende Action Report wordt bericht
dat de Hoge Raad bij arrest van 6 juni 2017 oordeelde dat het gerechtshof
met zijn oordeel dat sprake is geweest van een eerlijk proces geen blijk heeft
gegeven van een onjuiste rechtsopvatting en dat dit oordeel niet onvoldoende begrijpelijk moet worden geacht. Wel vernietigde de Hoge Raad de
uitspraak van het gerechtshof voor zover deze de aan verzoeker opgelegde
2

Door de regering in het rapportagejaar genomen maatregelen tot tenuitvoerlegging
van Hofuitspraken, waarop het Comité van Ministers toezicht uitoefent op grond van
artikel 46, tweede lid, van het EVRM. Op p. 67 is een overzicht opgenomen van alle
zaken die onder toezicht staan en van zaken waarvan het toezicht in het
rapportagejaar is afgesloten.

Rapportage 2017 | Raad van Europa

straf betrof en verkortte deze straf met zes maanden. Voorts wordt in het
Action Report aangegeven dat de Hoge Raad op 4 juli 2017 een aantal arresten
heeft gewezen, waarin – in het licht van de jurisprudentie van het Hof –
verdere verduidelijking is geboden over de verhouding tussen de voorwaarden die worden gesteld aan een verzoek om een getuige op te roepen en te
horen en het recht van een verdachte op een eerlijk proces als bedoeld in
artikel 6 EVRM.
Jaloud (47708/08, 20 november 2014, Grote Kamer)
Het Hof oordeelde dat Nederland de procedurele verplichtingen onder
artikel 2 EVRM (recht op leven) had geschonden, omdat het onderzoek naar
een dodelijk schietincident in Irak in 2004, waar een Nederlandse militair
bij was betrokken, onvoldoende effectief was uitgevoerd.
De door het Hof opgelegde schadevergoeding en vergoeding voor kosten
werden binnen de gestelde termijn aan verzoeker betaald. Op 20 mei 2015
informeerde de regering middels een Action Plan het Comité van Ministers
over de wijze waarop Nederland verder uitvoering zou geven aan de
uitspraak. In het plan wordt aangegeven dat het, gezien het tijdsverloop en
het feit dat bepaalde tekortkomingen in het onderzoek onherstelbaar zijn,
onmogelijk is een nieuw onderzoek naar het schietincident te doen dat
meer in lijn is met de standaarden, zoals aangegeven door het Hof in zijn
uitspraak. Bovendien is het oordeel van de officier van justitie in 2004, dat
de betrokken Nederlandse militair handelde uit zelfverdediging, nog altijd
houdbaar. Het Openbaar Ministerie heeft, afgezien van strafvervolging,
geen instrumenten ter beschikking om de gebeurtenissen in 2004 te laten
onderzoeken door de strafrechter. Verzoeker kan echter op grond van artikel
12 van het Wetboek van Strafvordering wel een klacht indienen bij het
gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, waarna het gerechtshof vervolgens
alsnog een strafvervolging kan bevelen.
In de aanloop naar de behandeling door het Comité van Ministers werd op
4 september 2015 op verzoek van het secretariaat van het Comité een
herzien Action Plan ingediend. Hierin wordt nader toegelicht waarom het
Openbaar Ministerie besloot niet tot verdere vervolging van de betrokken
Nederlandse militair over te gaan en wordt nader uiteengezet welke
overwegingen aan het in 2004 genomen besluit tot niet-vervolging ten
grondslag hebben gelegen. Daarnaast wordt ingegaan op de overwegingen
die zijn voort­gekomen uit nader onderzoek in 2007. Aangezien de tekort­
komingen in het onderzoek als vastgesteld door het Hof geen afbreuk doen

| 39 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

| 40 |

aan de beslissing van de officier van justitie uit 2004 acht het Openbaar
Ministerie dat er geen gronden aanwezig zijn om de betrokken militair als
verdachte aan te merken. Er is derhalve geen aanleiding om hem strafrecht­
elijk te vervolgen. In het kader van de tenuitvoerlegging van de uitspraak
van het Hof stelde het Openbaar Ministerie in augustus 2015 een ambts­
bericht op dat eveneens werd toegestuurd aan het Comité van Ministers.
In het herziene Action Plan wordt ook de procedure en de gang van zaken
geschetst van een eventuele beklagprocedure bij het gerechtshof
Arnhem-Leeuwarden op grond van artikel 12 van het Wetboek van
Strafvordering. Wat de algemene maatregelen ter uitvoering van de
uitspraak betreft, is op verzoek van het parlement het Nederlandse stelsel
van militair strafprocesrecht bij operaties van Nederlandse militairen in
risicogebieden in de periode 2000-2005 geëvalueerd door onafhankelijke
deskundigen. Bij deze evaluatie werd ook onderhavige zaak betrokken.
De evaluatie heeft tot 21 aanbevelingen geleid in het rapport van de
Commissie Borghouts en die hebben weer geleid tot een aantal concrete
maatregelen met betrekking tot militaire operaties. Voorts is het Openbaar
Ministerie bezig nadere instructies te ontwikkelen om de effectiviteit van
het onderzoek in soortgelijke situaties te kunnen waarborgen. Daarnaast
worden nadere instructies voor de Koninklijke Marechaussee ontwikkeld
omtrent de coördinatie en samenwerking met lokale justitiële autoriteiten
en coalitiepartners in militaire operatiegebieden.
Op 3 november 2017 diende de regering een Action Report in. Daarin wordt
aan het Comité bericht dat de ontwikkeling van voormelde instructies door
het Openbaar Ministerie inmiddels heeft geresulteerd in een concept
onderzoekshandboek. Dit handboek zal op korte termijn worden voor­
gelegd aan een klankbordcommissie, samengesteld uit vertegenwoordigers
van het Openbaar Ministerie en het ministerie van Defensie. Indien het
wordt goedgekeurd zal het worden gepubliceerd en verspreid onder de
Koninklijke Marechaussee. De regering heeft aangegeven met deze laatste
maatregel volledig te hebben voldaan aan hetgeen voortvloeit uit de
uitspraak van het Hof en dat met alle getroffen maatregelen toekomstige
schendingen van gelijke aard zullen worden voorkomen.
Gillissen (39966/09, 15 maart 2016)
Het Hof oordeelde dat het recht van verzoeker op een eerlijke proces was
geschonden, omdat de weigering van de Centrale Raad van Beroep (CRvB) in
te stemmen met zijn verzoek om getuigen te horen hem in een benadeelde

Rapportage 2017 | Raad van Europa

positie had geplaatst ten opzichte van de wederpartij (artikel 6 lid 1 EVRM).
De door het Hof opgelegde vergoeding voor gemaakte kosten werd binnen
de gestelde termijn aan verzoeker betaald. In het op 14 december 2016 bij
het Comité van Ministers ingediende Action Report wordt aangegeven dat, de
regering individuele maatregelen voor verzoeker niet nodig acht, maar dat
de uitspraak intern is besproken bij de CRvB en bij overleggen ook onder de
aandacht van de andere hoogste bestuursrechters zal worden gebracht.
Verder is de uitspraak inmiddels toegepast door de CRvB en is daarmee
verankerd in de nationale jurisprudentie, zodat vergelijkbare schendingen
in de toekomst voorkomen zullen worden. Op 13 november 2017 werd een
update van het Action Report aan het Comité verzonden met nadere infor­
matie over de mogelijkheden die het nationale recht biedt om een verzoek
in te dienen tot herziening van het besluit van de Uitvoeringsinstantie
Werknemersverzekeringen, dan wel om een schadevergoeding te verkrijgen
op grond van artikel 6:162 BW.
Murray (10511/10, 26 april 2016, Grote Kamer)
De Grote Kamer van het Hof oordeelde dat de levenslange veroordeling van
verzoeker de facto niet reduceerbaar was. Aangezien er geen reële mogelijkheid bestond tot herziening van de levenslange gevangenisstraf was sprake
van een schendig van artikel 3 EVRM.
Voorafgaand aan de uitspraak van het Hof, in maart 2014, was aan verzoeker
reeds gratie verleend. Omdat hij in november van dat jaar overleed, waren
verdere maatregelen niet noodzakelijk. De door het Hof toegekende
vergoeding voor gemaakte kosten werd betaald aan de zus en zoon van
verzoeker, die de procedure na zijn overlijden hadden voortgezet. Voorts
diende de regering op 31 januari 2017 een Action Plan in bij het Comité van
Ministers waarin wordt aangegeven dat Aruba en Curaçao recent een
werkgroep hebben opgezet die de mogelijkheid onderzoekt om een
tbs-faciliteit op te richten op een van de eilanden om een betere
behandeling van gevangenen met ernstige psychische problemen mogelijk
te maken. Op Curaçao is het proces gaande om bij landsverordening de
reeds bestaande wettelijke mogelijkheid om een tbs-maatregel op te leggen
verdere praktische invulling te geven. Daarnaast wordt gewezen op de
beschikbare (psychiatrische) zorg in gevangenissen op Aruba en Curaçao en
de plannen om deze te verbeteren.

| 41 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

| 42 |

Özçelik (69810/12, 28 juni 2016)
Het Hof constateerde een schending van artikel 5 lid 4 en lid 5 EVRM omdat
het beroep van verzoeker tegen de voortzetting van de maatregel tot
plaatsing in een instelling voor stelselmatige daders (ISD-maatregel) niet
voldoende spoedig was behandeld. Daarnaast was aan verzoeker daarvoor
geen schadevergoeding toegekend in de nationale procedure.
In het op 24 januari 2017 aan het Comité van Ministers verzonden Action
Report wordt aangegeven dat de toegekende schadevergoeding aan verzoeker
is betaald en dat verdere individuele maatregelen niet nodig waren.
Verzoeker is op 16 mei 2012 in vrijheid gesteld, vóór het aflopen van de
ISD-maatregel. Verder wordt in het Action Report uiteengezet welke stappen
binnen de rechterlijke organisatie zijn genomen om zaken betreffende de
voortduring van vrijheidsontneming voortvarender te kunnen behandelen.
Daarnaast wordt gewezen op de mogelijkheid voor betrokkene om
nationale rechtsmiddelen aan te wenden om schadevergoeding te verkrijgen indien van een spoedige behandeling in de zin van het EVRM geen
sprake is.
Hokkeling (30749/12, 14 februari 2017)
Het Hof oordeelde dat het recht van verzoeker op een eerlijk proces
geschonden was, omdat hij niet de mogelijkheid had gekregen in persoon
aanwezig te zijn bij de behandeling van zijn zaak in beroep bij het
gerechtshof.
Op 23 oktober 2017 diende de regering een Action Report in bij het Comité van
Ministers waarin wordt gewezen op de mogelijkheid die artikel 457 lid 1 (b)
Wetboek van strafvordering aan verzoeker biedt om een herzieningsverzoek
in te dienen bij de Hoge Raad. Daarnaast wordt gewezen op de mogelijkheden die verzoeker heeft om schadevergoeding te krijgen voor de geconstateerde schending van artikel 6 EVRM. Tevens wordt aangegeven dat het
arrest van 14 februari 2017 is verspreid binnen de rechterlijke organisatie,
om zo toekomstige schendingen in zaken met vergelijkbare omstandig­
heden te voorkomen.

Rapportage 2017 | Raad van Europa

Europees Comité voor Sociale Rechten
In 2017 zijn er geen rapporten uitgebracht door het Europees Comité voor
Sociale Rechten in procedures tegen Nederland in het kader van het
collectieve klachtrecht onder het Europees Sociaal Handvest.

| 43 |

Verenigde Naties

Rapportage 2017 | Verenigde Naties

Mensenrechtencomité
N.K. (2326/2013, 18 juli 2017)
Verzoekster werd op 18 maart 2009 door de jeugdrechter van de rechtbank
Almelo veroordeeld tot een taakstraf van zesendertig uur met als alternatief
achttien dagen jeugddetentie voor in vereniging gepleegde openbare
geweldpleging, bestaand uit verbale agressie en diefstal. Op dezelfde dag
beval de officier van justitie van verzoekster een DNA-profiel vast te stellen
op basis van artikel 2 lid 1 van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden.
Op 8 april 2009 werd bij verzoekster wangslijm afgenomen om haar
DNA-profiel vast te stellen en dit te verwerken in de DNA-database.
Op 17 april 2009 maakte verzoekster bij de rechtbank bezwaar tegen het
vaststellen en verwerken van haar DNA-profiel, welk bezwaar bij beslissing
van 14 mei 2009 door de rechtbank ongegrond werd verklaard.
Verzoekster tekende hoger beroep aan tegen de veroordeling door de
jeugdrechter van 18 maart 2009 bij het Hof Arnhem. Op 4 mei 2010 bepaalde
het Hof dat hoewel de schuld van verzoekster gegeven was, de straf moest
worden verminderd tot een boete van €100 of twee dagen jeugddetentie.
Op grond van deze uitspraak viel verzoekster niet meer binnen de reikwijdte
van de Wet DNA-profiel. Het DNA-materiaal en DNA-profiel van verzoekster
moesten derhalve worden vernietigd. Op 18 augustus 2010 werd de
vernietiging door het openbaar ministerie bevestigd.
Op 7 september 2009 diende verzoekster een klacht in bij het EHRM.
Deze klacht werd door het Hof op 2 mei 2013 niet-ontvankelijk verklaard bij
beslissing van een alleenzittende rechter. Vervolgens diende verzoekster op
10 december 2013 haar verzoek in bij het Comité.
Verzoekster klaagt bij het Comité dat het afnemen van DNA-materiaal en het
vaststellen en verwerken van haar DNA-profiel een arbitraire inbreuk op
haar privéleven hebben gemaakt (artikel 17 IVBPR), nu de Wet onvoldoende
ruimte biedt voor het afwegen van betrokken belangen en de mogelijkheid
in rechte op te komen tegen de afname van DNA-materiaal zeer beperkt is.
Bovendien is er zowel bij het besluit tot afname van DNA-materiaal als de
wijze waarop dat heeft plaatsgevonden onvoldoende rekening gehouden
met het feit dat zij minderjarig was (artikel 14 lid 4 IVBPR).
Het Comité overweegt dat de omstandigheid dat een eerder verzoek bij het
EHRM is ingediend en niet-ontvankelijk is verklaard, geen grond vormt om
het voorliggende verzoek niet-ontvankelijk te verklaren, nu van een
lopende procedure bij het EHRM geen sprake meer is.

| 45 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

| 46 |

Het Comité overweegt vervolgens dat het verzamelen van DNA-materiaal
met het oog op het analyseren daarvan en het opslaan in een database die
in de toekomst gebruikt kan worden bij het onderzoek van strafbare feiten
indringend genoeg is om beschouwd te worden als een inbreuk op het
privéleven van verzoekster onder artikel 17 IVBPR. Derhalve dient te worden
beoordeeld of die inbreuk arbitrair of onrechtmatig was in het kader van dat
artikel.
In dat verband constateert het Comité dat, alhoewel de regering uitleg heeft
gegeven over de inhoud en de algemene toepassing van de Wet, zij niet
heeft aangegeven waarom het noodzakelijk was, gelet op het gestelde
legitieme doel van de Wet en de aard van de door verzoekster gepleegde
misdrijven, haar te onderwerpen aan een verplicht DNA-onderzoek.
Het Comité acht van belang dat bij bepaalde categorieën van strafbare feiten
een bevel tot DNA-onderzoek automatisch wordt uitgevaardigd en dat de
Wet de betrokken officier van justitie slecht beperkt de mogelijkheid biedt
tot een belangenafweging, nu artikel 2 lid 1(b) van de Wet slechts in
uitzonderlijke gevallen de mogelijkheid biedt daarvan af te zien.
Het Comité merkt daarnaast op dat in de Wet geen rechtsmiddel is opgenomen tegen het afnemen van celmateriaal, maar alleen tegen het bepalen en
verwerken van een daaruit afgeleid DNA-profiel. Weliswaar heeft de regering
aangegeven dat de mogelijkheid bestaat een voorlopige voorziening te
vragen tegen afname van celmateriaal op de grond dat daarmee sprake zou
zijn van een onrechtmatige daad, maar de regering heeft niet duidelijk
gemaakt of dit rechtsmiddel ook daadwerkelijk effectief moet worden
geacht. Bovendien staat er geen hoger beroep open tegen een besluit van de
rechtbank op een bezwaar tegen het bepalen en verwerken van een
DNA-profiel.
Voorts neemt het Comité in overweging dat de regering weliswaar heeft
aangegeven dat slechts sprake is van een beperkte inbreuk op de privacy, nu
celmateriaal en DNA-profiel gecodeerd en anoniem worden opgeslagen,
maar dat deze in het geval van ernstige misdrijven dertig jaar en in het geval
van minder ernstige misdrijven twintig jaar worden bewaard.
Ten slotte acht het Comité van belang dat de Wet geen onderscheid maakt
tussen volwassenen en minderjarigen. Gelet op artikelen 24 en 14 lid 4
IVBPR is het in het bijzonder van belang dat bij alle beslissingen in de
context van de uitvoering van jeugdstrafrecht het belang van het kind
voorop staat, waarbij specifieke aandacht dient te bestaan voor de bescherming van de privacy van kinderen in strafrechtelijke procedures.

Rapportage 2017 | Verenigde Naties

De leeftijd van verzoekster is nooit in overweging genomen, ook niet
gedurende de daadwerkelijk afname van het celmateriaal, waarbij zij er niet
op is gewezen dat zij er bezwaar tegen kon maken dat deze werd uitgevoerd
door een opsporingsambtenaar en dat zij zich daarbij door een wettelijk
vertegenwoordiger kon laten vergezellen.
Het Comité concludeert in het licht van het voorgaande dat de inbreuk op
het recht van verzoekster op privéleven door het afnemen van DNA
weliswaar bij wet was voorzien, maar dat de inbreuk in dit geval niet
proportioneel was gelet op het gestelde legitieme doel van preventie en
onderzoek van ernstige misdrijven. De inbreuk was derhalve arbitrair en
daarmee in strijd met artikel 17 IVBPR. Na constatering van deze schending
van het Verdrag acht het Comité afzonderlijke behandeling van verzoeksters
klacht onder artikel 14 lid 4 IVBPR niet meer nodig.
S.L. (2362/2014, 18 juli 2017)
Verzoeker werd op 26 maart 2009 door de jeugdrechter van de rechtbank
Utrecht voor het plegen van een onzedelijke handeling met een persoon
jonger dan zestien jaar en voor het doen van een valse bommelding
veroordeeld tot veertien dagen voorwaardelijke detentie met een proeftijd
van twee jaar en een taakstraf van dertig uur met als alternatief vijftien
dagen detentie. Op 14 mei 2009 beval de officier van justitie dat van
verzoeker celmateriaal diende te worden afgenomen op basis van artikel 2
lid 1 van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden. Op 15 juli 2009 werd bij
verzoeker wangslijm afgenomen om zijn DNA-profiel vast te stellen en te
verwerken in de DNA-database. Op 20 oktober 2009 maakte verzoeker bij de
rechtbank bezwaar tegen het vaststellen en verwerken van zijn DNA-profiel,
welk bezwaar bij beslissing van 26 januari 2010 door de rechtbank
ongegrond werd verklaard.
Op 16 juni 2010 diende verzoeker een klacht in bij het EHRM tegen de
afname van zijn celmateriaal om zijn DNA-profiel vast te stellen en te
verwerken. Deze klacht werd door het Hof op 2 mei 2013 niet-ontvankelijk
verklaard bij beslissing van een alleenzittende rechter. Vervolgens diende
verzoeker op 27 januari 2014 zijn verzoek in bij het Comité.
Verzoeker klaagt bij het Comité dat het afnemen van DNA-materiaal en het
vaststellen en verwerken van zijn DNA-profiel een arbitraire inbreuk op zijn
privéleven hebben gemaakt (artikel 17 IVBPR), en dat daarbij bovendien
onvoldoende rekening is gehouden met het feit dat hij minderjarig was
(artikel 14 lid 4 IVBPR). Daarnaast zou de rechtbank in zijn bezwaarprocedure

| 47 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

| 48 |

onvoldoende betekenis hebben gehecht aan het feit dat hij nooit heeft
ingestemd met het afnemen van DNA-materiaal en hij ten onrechte niet de
gelegenheid heeft gehad de opsporingsambtenaar die het DNA-monster
heeft afgenomen te ondervragen (artikel 14 lid 3 (e) IVBPR).
Het Comité overweegt dat het verzoek, voor zover dat ziet op artikel 14 lid 3
(e) IVBPR, onvoldoende gesubstantieerd en dus niet–ontvankelijk is. Voor
zover het verzoek ziet op artikelen 17 en 14 lid 4 IVBPR is het wel voldoende
onderbouwd. De omstandigheid dat een eerder verzoek bij het EHRM is
ingediend en dat dit verzoek niet-ontvankelijk is verklaard, vormt geen
grond tot niet-ontvankelijkheid, nu van een lopende procedure bij het
EHRM geen sprake meer is.
Het Comité overweegt vervolgens dat het verzamelen van DNA-materiaal
met het oog op het analyseren en opslaan in een database die in de
toekomst gebruikt kan worden bij het onderzoek van strafbare feiten,
indringend genoeg is om beschouwd te worden als een inbreuk op het
privéleven van verzoeker onder artikel 17 IVBPR. Derhalve dient te worden
beoordeeld of die inbreuk arbitrair of onrechtmatig was in het kader van dat
artikel.
In dat verband constateert het Comité dat, alhoewel de regering uitleg heeft
gegeven over de inhoud en de algemene toepassing van de Wet, zij niet
heeft aangegeven waarom het noodzakelijk was, gelet op het gestelde
legitieme doel van de Wet en de aard van de door verzoeker gepleegde
misdrijven, hem te onderwerpen aan een verplicht DNA-onderzoek.
Het Comité acht van belang dat bij bepaalde categorieën van misdrijven een
bevel tot DNA-onderzoek automatisch wordt uitgevaardigd en dat de Wet de
betrokken officier van justitie slechts beperkt de mogelijkheid biedt tot een
belangenafweging, nu artikel 2 lid 1(b) van de Wet slechts in uitzonderlijke
gevallen de mogelijkheid biedt daarvan af te zien.
Het Comité merkt daarnaast op dat in de Wet geen rechtsmiddel is opgenomen tegen het afnemen van celmateriaal, maar alleen tegen het bepalen en
verwerken van een daaruit afgeleid DNA-profiel. Weliswaar heeft de regering
aangegeven dat de mogelijkheid bestaat een voorlopige voorziening te
vragen tegen afname van celmateriaal op de grond dat daarmee sprake zou
zijn van een onrechtmatige daad, maar de regering heeft niet duidelijk
gemaakt of dit rechtsmiddel ook daadwerkelijk effectief moet worden
geacht. Bovendien staat er geen hoger beroep open tegen een besluit van de
rechtbank op een bezwaar tegen het bepalen en verwerken van een
DNA-profiel.

Rapportage 2017 | Verenigde Naties

Voorts neemt het Comité in overweging dat de regering weliswaar heeft
aangegeven dat slechts sprake is van een beperkte inbreuk op de privacy, nu
celmateriaal en DNA-profiel gecodeerd en anoniem worden opgeslagen,
maar dat deze in het geval van ernstige misdrijven dertig jaar en in het geval
van minder ernstige misdrijven twintig jaar worden bewaard.
Ten slotte acht het Comité van belang dat de wet geen onderscheid maakt
tussen volwassenen en minderjarigen. Gelet op artikelen 24 en 14 lid 4
IVBPR is het in het bijzonder van belang dat bij alle beslissingen in de
context van de uitvoering van jeugdstrafrecht het belang van het kind
voorop staat, waarbij specifieke aandacht dient te bestaan voor de bescherming van de privacy van kinderen in strafrechtelijke procedures. De leeftijd
van verzoeker is nooit in overweging genomen, ook niet gedurende de
daadwerkelijk afname van het DNA-monster, waarbij hij er niet op is
gewezen dat hij er bezwaar tegen kon maken dat deze werd uitgevoerd door
een opsporingsambtenaar en dat hij zich daarbij door een wettelijk
vertegenwoordiger kon laten vergezellen.
Het Comité concludeert in het licht van het voorgaande dat voor de inbreuk
op verzoekers recht op privacy door het afnemen van DNA weliswaar bij wet
was voorzien, maar dat de inbreuk in dit geval niet proportioneel was gelet
op het gestelde legitieme doel van preventie en onderzoek van ernstige
misdrijven. De inbreuk was derhalve arbitrair en daarmee in strijd met
artikel 17 IVBPR. Na constatering van deze schending van het Verdrag acht
het Comité afzonderlijke behandeling van verzoekers klacht onder
artikel 14 lid 4 IVBPR niet meer nodig.

| 49 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

Comité tegen Foltering

| 50 |

N.K. (623/2014, 1 mei 2017)
Verzoeker, een Sri Lankaanse Tamil, kwam op 9 maart 2009 in Nederland aan
en diende tussen 11 maart 2009 en juli 2014 viermaal een asielaanvraag in.
Hij stelde bij terugkeer naar Sri Lanka het risico te lopen te worden gemarteld
door de autoriteiten, nu hij een jonge Tamil was uit het noorden van Sri Lanka
die banden had met de Liberation Tigers of Tamil Eelam (LTTE, de
Tamiltijgers), militaire training had genoten en voor de LTTE had gevochten.
Een neef van verzoeker met banden met de LTTE zou op enig moment zijn
gedood. Daarnaast zou verzoeker worden teruggezonden vanuit een land dat
als een centrum geldt voor fondsenwerving voor de LTTE en zou hij in
Sri Lanka aankomen als een afgewezen asielzoeker, met littekens op zijn
gezicht, op een tijdelijk paspoort, zonder een Sri Lankaanse identiteitskaart.
Hij stelde voorts dat de autoriteiten hem zouden herkennen van foto’s op
Facebook en zouden kunnen vaststellen dat hij betrokken was geweest bij
activiteiten van de LTTE in Nederland. Alle asielaanvragen van verzoeker
werden afgewezen, omdat er geen aanwijzingen bestonden om aan te nemen
dat de Sri Lankaanse autoriteiten op de hoogte waren dat verzoeker betrokken
was bij de LTTE of dat hij bij terugkeer de aandacht van de autoriteiten zou
trekken. De ingestelde beroepen en hoger beroepen werden alle ongegrond
verklaard. Verzoeker klaagt op 14 augustus 2014 bij het Comité dat hij bij
terugkeer naar Sri Lanka het risico loopt te worden gemarteld (artikel 3
Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke en onterende
behandeling of bestraffing (CAT)). Daarnaast klaagt hij dat hij als uitgeprocedeerde asielzoeker geen recht heeft op onderdak en voorzieningen,
hetgeen een onmenselijke en vernederende behandeling inhoudt.
Het Comité acht de klacht niet-ontvankelijk betreffende het gestelde gebrek
aan opvang en voorzieningen, nu verzoeker onvoldoende duidelijkheid
heeft verschaft over zijn juridische status en het bovendien onduidelijk is of
verzoeker deze klacht voor de nationale rechter heeft ingebracht.
Het Comité merkt vervolgens op dat het zeer bezorgd blijft over de voortdurende
en consistente aantijgingen van wijdverbreide marteling en andere onmenselijke en vernederende behandelingen door de Sri Lankaanse autoriteiten in
grote delen van het land. Er dient echter te worden beoordeeld of verzoeker als
individu een persoonlijk en voorzienbaar risico op marteling loopt waarvoor, in
aanvulling op de algemene situatie, aanvullende gronden dienen te worden
aangevoerd. De bewijslast daarvoor rust in beginsel op verzoeker.

Rapportage 2017 | Verenigde Naties

Het Comité overweegt in dat verband dat uit de klacht van verzoeker niet
blijkt dat hij en/of zijn familieleden ooit een noemenswaardige rol binnen de
LTTE hebben gespeeld of op enig moment problemen met de Sri Lankaanse
autoriteiten hebben gehad. Bovendien is verzoeker ontsnapt aan de LTTE en
heeft hij niet deelgenomen aan door de LTTE georganiseerde politieke
protesten in het buitenland. De foto’s van verzoeker op Facebook zien op
deelname aan door de LTTE in Nederland georganiseerde sportactiviteiten,
niet op politieke manifestaties, zodat hij aan de hand daarvan door de
Sri Lankaanse autoriteiten niet als LTTE-aanhanger van enig belang kan
worden gezien. Over de betrokkenheid van zijn neef bij de LTTE en de
gevolgen daarvan, evenals zijn dood, heeft verzoeker geen informatie
verschaft. Het voorgaande in aanmerking genomen, overweegt het Comité
dat, zelfs indien verzoeker bij aankomst op het vliegveld door de autoriteiten
wordt gecontroleerd vanwege zijn tijdelijke paspoort of littekens, er geen
bewijs is dat hij het profiel heeft van een LTTE-aanhanger en daardoor het
risico zou lopen gemarteld te worden. Verzoeker heeft dan ook onvoldoende
aannemelijk gemaakt dat hij bij terugkeer naar Sri Lanka het risico loopt te
worden onderworpen aan een schending van artikel 3 CAT, zo concludeert het
Comité, zodat uitzetting niet in strijd met dat artikel kan worden geacht.
H.I. e.a. (685/2015, 10 november 2017)
Verzoekers, man (verzoeker), vrouw en hun twee kinderen, bezitten allen de
Armeense nationaliteit. Verzoeker stelde in Armenië in een garage te
hebben gewerkt. Op 3 maart 2007 moest hij de auto afleveren van een man,
aangeduid als D.M., die volgens verzoeker belangrijke connecties had
binnen het justitieel apparaat. Vervolgens werden drugs ontdekt in de auto
van D.M. Verzoeker werd een dag in detentie gehouden. Nadat hij weer op
vrije voeten was, werd hij bezocht door D.M. met het verzoek een verklaring
te ondertekenen dat de drugs in de auto van verzoeker waren. Nadat hij dit
weigerde, werd verzoeker, evenals de vader van verzoeker, bedreigd en
geslagen door D.M. die ook dreigde de gehele familie van verzoeker te
zullen mishandelen en vermoorden. Hierop tekende verzoeker de
verklaring, waarna hij door D.M. naar het vliegveld werd gebracht.
Hij vluchtte vervolgens naar Rusland. Hierna werd de vrouw van verzoeker
door de politie ondervraagd. Nadat ook zij door D.M. onder druk was gezet
om niets te zeggen, vluchtte zij naar Rusland met de kinderen.
Verzoekers verbleven vervolgens drie jaar als ongedocumenteerde migranten in
Rusland, waar verzoeker op enig moment op het politiebureau werd ontboden.

| 51 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

| 52 |

Uit angst dat dit iets te maken had met de voorvallen in Armenië vluchtten
verzoekers vervolgens naar Nederland, waar zij op 26 oktober 2010 aankwamen
en op 17 november 2010 een asielaanvraag indienden. De aanvragen werden
afgewezen, omdat het feitencomplex weliswaar geloofwaardig werd geacht,
maar niet aannemelijk werd gemaakt dat verzoeker bij terugkeer iets te vrezen
zou hebben van D.M., dan wel dat verzoeker het risico zou lopen door de
Armeense politie gemarteld te worden om hem te dwingen tot een bekentenis.
De daartegen ingestelde beroepen en hoger beroepen werden ongegrond
verklaard. Twee opvolgende asielaanvragen werden eveneens afgewezen en de
daartegen ingestelde rechtsmiddelen werden ongegrond verklaard.
Op 23 februari 2015 klagen verzoekers bij het Comité dat zij bij terugkeer
naar Armenië het risico lopen door D.M. mishandeld of vermoord te
worden (artikel 3 CAT). Voorts klagen zij dat verzoeker bij terugkeer vervolgd
zal worden voor drugshandel, dat hij geen eerlijk proces zal krijgen en dat
hij het risico loopt door de politie te worden gemarteld (artikel 3 CAT).
Bovendien betogen zij dat de omstandigheden voor verzoeker in Armeense
detentie of gevangenis onmenselijk zouden zijn. Tenslotte zou de regering
de asielaanvragen onvoldoende zorgvuldig hebben behandeld.
Het Comité overweegt met betrekking tot het gestelde risico op mishandeling of erger door D.M. dat dergelijk handelen door een niet-statelijke actor
zonder de toestemming daarvoor of berusting daarin van de autoriteiten
buiten het bereik van artikel 3 CAT valt. Verzoekers hebben niet aannemelijk
gemaakt dat D.M. voor een overheidsinstantie werkt. Bovendien heeft
verzoeker zijn eerdere mishandeling door D.M. niet bij de autoriteiten
gemeld en is niet gebleken dat zij de mishandeling zouden hebben
goedgekeurd. Evenmin is gebleken dat de politie verzoekers bij terugkeer
niet zou kunnen of willen beschermen tegen D.M. In zoverre is dan ook niet
aannemelijk gemaakt dat verzoekers bij terugkeer een risico op schending
van artikel 3 CAT lopen. Datzelfde geldt voor de stelling dat zij risico’s
zouden lopen door personen gelieerd aan D.M. De klacht faalt in zoverre.
Voorts merkt het Comité op dat er weliswaar zorg bestaat over de aanhoudende aantijgingen van marteling en mishandeling gedurende arrestatie,
detentie en ondervraging door politiepersoneel in Armenië, alsmede de
gebreken in onderzoek en vervolging van dergelijke incidenten, maar dat
het enkele bestaan van mensenrechtenschendingen in een land op zichzelf
onvoldoende is om aan te nemen dat verzoeker een persoonlijk risico op
marteling loopt. Dit onderdeel van de klacht faalt derhalve eveneens.
Vervolgens concludeert het Comité dat het betoog dat verzoeker in Armenië

Rapportage 2017 | Verenigde Naties

geen eerlijk proces zal krijgen onvoldoende is onderbouwd, zodat de klacht
ook op dit punt faalt.
Ten slotte overweegt het Comité dat Armenië maatregelen heeft genomen
om de omstandigheden in detentie en gevangenissen te verbeteren en dat,
in het licht daarvan, de algemene stellingen van verzoeker daarover
onvoldoende zijn om die omstandigheden als marteling in de zin van
artikel 1 CAT aan te kunnen merken. Na nog te hebben overwogen dat het
dossier ook geen aanleiding geeft voor het oordeel dat de regering de
asielaanvragen onvoldoende zorgvuldig heeft behandeld, concludeert het
Comité dat verzoekers niet aannemelijk hebben gemaakt dat hun uitzetting
naar Armenië een schending van artikel 3 CAT oplevert.
R.P. (696/2015, 4 december 2017)
Verzoeker, een Sri Lankaanse Tamil, ontvluchtte Sri Lanka in 2010 en vroeg
in Nederland asiel aan. Hij stelde tussen 2008 en 2010 meerdere malen te
zijn vastgehouden en gemarteld door de Sri Lankaanse veiligheidsdiensten
en de aan de veiligheidsdiensten gelieerde Karuna-groep wegens vermeend
lidmaatschap van de LTTE. Zijn verzoek werd in 2011 afgewezen.
Hoewel aannemelijk was dat verzoeker tweemaal was gearresteerd en
gemarteld, waren andere delen van zijn relaas niet geloofwaardig en was er
geen goede reden aan te nemen dat hij bij terugkeer opnieuw zou worden
gearresteerd en/of gemarteld. Het hoger beroep van verzoeker tegen dit
besluit werd in 2014 door de Raad van State afgewezen. Een tweede
asielverzoek werd in 2015 afgewezen; hoger beroep hiertegen werd door de
Raad van State niet-ontvankelijk verklaard wegens overschrijding van de
beroepstermijn. Bij het Comité klaagt verzoeker dat zijn voorgenomen
uitzetting naar Sri Lanka in strijd is met het verbod op refoulement (artikel 3
CAT). Alvorens in te gaan op de inhoud van de zaak, buigt het Comité zich
over de ontvankelijkheid. Het Comité oordeelt dat verzoeker niet de
beschikbare nationale rechtsmiddelen heeft uitgeput. Ondanks over­
schrijding van de beroepstermijn had de Raad van State klager de mogelijkheid geboden zijn beroep nader toe te lichten. Dat verzoeker dit heeft
nagelaten omdat volgens hem de Raad van State geen effectief rechtsmiddel
is, valt hem aan te rekenen: twijfel over de effectiviteit van een rechtsmiddel is
geen reden dat rechtsmiddel niet aan te grijpen. Het Comité acht de klacht
niet-ontvankelijk wegens het niet uitputten van nationale rechtsmiddelen,
conform artikel 22 lid 5(b) CAT.

| 53 |

Overige ontwikkelingen

Rapportage 2017 | Overige ontwikkelingen

Raad van Europa3
Hervorming EVRM-toezichtssysteem
Eind 2017 aanvaardde het Stuurcomité Mensenrechten (CDDH) het rapport
over het proces van de nationale selectie van EHRM-rechters en hun
verkiezing door de Parlementaire Vergadering (PACE). Op 7 maart 2018 werd
het rapport aan het Comité van Ministers (CM) aangeboden. Het rapport
beschrijft het belang te waarborgen dat kwalitatief uitmuntende rechters
voor het EHRM worden geselecteerd en verkozen. Het signaleert welke
tekortkomingen bestaan in nationale selectieprocedures, met inbegrip van
de rol van het door het CM ingestelde Adviespanel daarbij, en welke zorgen
bestaan over de huidige verkiezingsprocedure in PACE. De in het rapport
voorgestelde mogelijkheden voor verbeteringen dienen mede als input voor
discussies die momenteel in PACE zelf worden gevoerd. Verder wordt ook
ingegaan op mogelijke verbeteringen ten aanzien van de arbeidsvoor­
waarden en werkomstandigheden van de EHRM-rechters en tot slot op de
procedure voor het samenstellen van de lijst van ad-hocrechters.
De conclusie van het rapport is dat er voldoende ruimte is om binnen
bestaande kaders verbeteringen door te voeren. Het is aan alle betrokken
actoren om daadwerkelijk actie daartoe te ondernemen. Wanneer deze
acties tot onvoldoende verbeteringen zouden leiden, moet volgens het
rapport een toekomstige verdragswijziging niet worden uitgesloten.
In 2017 zijn de werkzaamheden gestart van expertwerkgroep die zich
bezighoudt met de plaats van het EVRM in de Europese en internationale
rechtsorde teneinde te voorkomen dat het EVRM-systeem aan geloofwaardigheid inboet in geval van interpretatieverschillen tussen het EVRM en
andere internationale instrumenten. De expertgroep heeft drie thema’s
geïdentificeerd die nader onderzocht zullen worden. Het eerste thema is de
interactie tussen het EVRM en andere onderdelen van internationaal recht,
het tweede thema is de interactie tussen het EVRM en andere mensen­
rechteninstrumenten en het derde thema is de interactie tussen het EVRM
en het recht van de Europese Unie. In 2017 is het eerste thema ter hand
genomen, waaronder – met inzet van een Nederlandse expert – het subthema
staatsaansprakelijkheid en extraterritoriale toepassing van het EVRM.

3

Stukken die betrekking hebben op onderstaande onderwerpen zijn te vinden op ­
www.coe.int.

| 55 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

| 56 |

In het kader van het programma van het Deense voorzitterschap van het CM
(november 2017-mei 2018) “Europe in a time of unrest and upheaval –
strong values and a future-proof Council of Europe” werd van 22-24 november
2017 een expertconferentie gehouden met als titel “The European human
rights system in the future Europe”. Deze conferentie vormde de opmaat
naar de in april 2018 te houden ministeriële conferentie die moet uitmonden in de Verklaring van Kopenhagen.
Bij het toezicht door het CM op de tenuitvoerlegging door lidstaten van
EHRM-uitspraken hebben zich in 2017 twee significante ontwikkelingen
voorgedaan. In de zaak Mammadov t. Azerbeidzjan heeft het CM voor het eerst
gebruikgemaakt van de met Protocol 14 ingevoerde procedure van artikel 46
lid 4 EVRM. Deze procedure behelst het voorleggen aan het EHRM van de
vraag of de betreffende lidstaat heeft voldaan aan zijn verplichting onder
het EVRM om de uitspraak ten uitvoer te leggen. Volgens Azerbeidzjan
impliceert de uitspraak geen invrijheidstelling van de heer Mammadov.
In de zaak Burmych e.a. t. Oekraïne heeft het EHRM voor de eerste maal ervoor
gekozen een hele groep zaken niet verder te behandelen, maar deze over te
dragen aan het CM dat moet toezien op de tenuitvoerlegging door Oekraïne
van een eerder gedane pilot judgment. Het gaat hierbij om meer dan
12.000 Oekraïense zaken over het niet-uitvoeren van nationale gerechtelijke
uitspraken, vergelijkbaar met wat het EHRM reeds als structurele kwestie
heeft geadresseerd in de pilot judgment van 15 oktober 2009 in de zaak Ivanov
t. Oekraïne. Het EHRM besloot al deze zaken van de rol te schrappen en over
te dragen aan het CM als het verantwoordelijke orgaan voor toezicht op de
door Oekraïne te treffen algemene maatregelen n.a.v. de pilot judgment in
Ivanov. Volgens het EHRM is dit de aangewezen weg, gelet op het beginsel
van subsidiariteit en het streven naar vermindering van de werklast.
Bijeenkomst van agenten met EHRM
In 2017 vond de tweejaarlijkse bijeenkomst plaats van regeringsagenten met
het EHRM en zijn griffie ter bespreking van kwesties van procedurele aard.
Tijdens de bijeenkomst informeerde de griffie de agenten over de voortdurende inspanningen voor efficiëntere werkmethoden teneinde de behandelingstermijn van zaken zoveel mogelijk te bekorten. Verschillende door het
EHRM ingevoerde proceduremaatregelen werden toegelicht, waaronder de
vereenvoudigde communicatie van zaken aan staten (Immediate simplified
communication procedure) en de communicatie van zaken waarvan de
problematiek reeds vaker door het EHRM is behandeld (Well-established case

Rapportage 2017 | Overige ontwikkelingen

law communication procedure). Voorts werden afspraken over vertrouwelijke
documenten en het gebruik van een vast sjabloon voor de schriftelijke
bijdragen besproken.
Europees Sociaal Handvest/Collectieve klachtprocedure
Eind 2017 lagen in totaal vierenveertig klachten op grond van de collectieve
klachtprocedure onder het Europees Sociaal Handvest voor behandeling bij
het Europees Comité voor Sociale Rechten (ECSR). Daarvan zijn achttien in
2017 ingediend. De enige lopende zaak tegen Nederland is de in 2016
ingediende klacht van de internationale niet-gouvernementele organisatie
University Women of Europe (UWE). De klacht betreft tekortkomingen in
Nederland met betrekking tot de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt.
UWE heeft een soortgelijke klacht ingediend tegen de overige veertien
staten die het collectieve klachtrecht hebben erkend.

| 57 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

Verenigde Naties

| 58 |

Verdragsrapportages
• Op 15 maart 2017 heeft Nederland geantwoord op schriftelijke vragen
gesteld door het Comité voor economische, sociale en culturele rechten
in het kader van de zesde periodieke rapportage onder het Internationaal
Verdrag inzake economische, sociale en culturele Rechten (IVESCR).
Op 1 en 2 juni 2017 vond de mondelinge behandeling plaats van deze
rapportage. Op 20 juni 2017 heeft het Comité zijn concluderende
aanbevelingen gepubliceerd.
• Op 10 mei 2017 vond de mondelinge behandeling plaats in het kader van
de derde Universal Periodic Review (UPR) van Nederland in de
Mensenrechtenraad van de VN. In september 2017 is deze UPR-cyclus voor
Nederland afgerond met het aannemen van de aanbevelingen door de
Mensenrechtenraad.
• Onder het Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke en
onterende behandeling of bestraffing (CAT) werd op 31 mei 2017
schriftelijke informatie verstrekt aan het Verdragscomité naar aanleiding
van schriftelijke vragen die het eerder had gepubliceerd.

Rapportage 2017 | Overige ontwikkelingen

Bijlagen:
| 59 |

overzichten en statistieken

Bijlage I
Raad van Europa

Rapportage 2017 | Bijlage 1 Raad van Europa

Europees Hof voor de Rechten van de Mens4
Statistieken5
Bij het EHRM aanhangige Nederlandse zaken
op 31 december 2017
1.200
1.000
800
600
400
200
0
■ aantal per jaar

2013
603

2014
960

2015
575

2016
578

2017
605

Bij de regering aanhangige zaken op 31 december 2017
180
160
140
120
100
80
60
40
20
0
■ aantal per jaar

2013
162

2014
107

2015
88

2016
51

2017
47

Cijfermateriaal met betrekking tot alle lidstaten van de Raad van Europa is te vinden in
de Survey of Activities 2017 van de griffie van het Hof.
5
De gegevens hebben alleen betrekking op zaken tegen Nederland.
4

| 61 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

80

Nieuwe zaken die door het EHRM aan de regering
zijn voorgelegd

70
60
50
40
30
20
10
0
■ aantal per jaar

2013
74

2014
27

2015
19

2016
12

2017
27

2014
0
3

2015
0
0

2016
8
3

2017
1
2

Uitspraken
12
| 62 |

10
8
6
4
2
0
■ geen schendingen
■ schendingen

1.600

2013
4
0

Ontvankelijkheidsbeslissingen en beslissingen
tot schrapping van de rol

1.400
1.200
1.000
800
600
400
200
0
■ aantal per jaar

2013
1.389

2014
796

2015
552

2016
500

2017
573

Rapportage 2017 | Bijlage 1 Raad van Europa

120

Voorlopige maatregelen (Procedureregel 39)

100
80
60
40
20
0
■ aangevraagd
■ toegewezen

2013
102
25

2014
110
10

2015
58
3

2016
32
4

2017
48
3

Bij de regering aanhangige Hofzaken per categorie op 31 december 2017
3
17
| 63 |

■ Overig Bestuursrecht
■ Straf(proces)recht
■ Civielrecht
■ Vreemdelingenrecht
2

25

Vreemdelingenzaken per nationaliteit op 31 december 2017
2
2

5

2

2
9
3

■ Afghanistan
■ Somalië
■ Sudan
■ Turkije
■ Marokko
■ Guinee
■ Overige

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

Uitspraken en beslissingen6
Uitspraken
Zaaknaam

Zaaknummer

Datum

Garib

43494/09

6 november 2017 (*)

Hokkeling

30749/12

14 februari 2017 (*)

M.

2156/10

25 juli 2017 (*)

Zaaknaam

Zaaknummer

Datum

A.A.

66848/10

2 mei 2017 (*)

A.M.

48294/10

14 maart 2017 (*)

A.R.

26268/09

16 mei 2017 (*)

A.R.

63104/11

11 juli 2017 (*)

Abdulfatah

55830/10

9 maart 2017

Azizi

73877/10

9 maart 2017

Ballegeer

70043/13

21 november 2017 (*)

D.E.M. Management
Services B.V.

47789/16

14 november 2017 (*)

E.K.

72586/11

11 juli 2017 (*)

E.P.

43538/11

11 juli 2017 (*)

El Allati

45892/13

6 december 2016 (*)

Feyenoord Rotterdam N.V.

19958/17

14 november 2017 (*)

G.G.S.

53926/09

16 mei 2017 (*)

G.R.S.

77691/11

11 juli 2017 (*)

Gambier

27787/15

6 december 2016 (*)

Han Aarts B.V. e.a.

43768/17

10 oktober 2017 (*)

Hannan en Kirakosyan

70286/14

2 mei 2017 (*)

Ismail

67295/10

26 september 2017 (*)

J.W.

16177/14

27 juni 2017 (*)

Joelie en Anoeka

44898/14

14 september 2017

L.

68613/13

2 mei 2017 (*)

Beslissingen

| 64 |

6

Zaken waarbij een (*) is weergegeven zijn samengevat in het hoofdstuk ‘Raad van
Europa’.

Rapportage 2017 | Bijlage 1 Raad van Europa

Zaaknaam

Zaaknummer

Datum

M.B.

63890/16

28 november 2017 (*)

M.M.

15993/09

16 mei 2017 (*)

Madiani

29381/11

12 september 2017 (*)

Marreel

20496/16

6 april 2017 (*)

Mucalim

5888/10

14 maart 2017 (*)

Ojei

64724/10

14 maart 2017 (*)

P. Plaisier B.V.

46814/16

14 november 2017 (*)

S.M.A.

46051/13

11 juli 2017 (*)

Saraj Zada

3540/11

5 januari 2017

Sedieqi

1390/11

5 januari 2017

Soleimankheel e.a.

41509/12

11 juli 2017 (*)

Temam Yesan

63176/16

9 maart 2017

Z.L.

33314/09

16 mei 2017 (*)
| 65 |

Bij Nederland lopende Hofzaken op 31 december 2017
Zaaknaam

Zaaknummer

Artikel EVRM

A.

34486/17

artt. 3, 8 en 13

A.G. en M.M.

43092/16

art. 3

Ahdour

45140/10

artt. 8 en 14

Ahmed Sheekh

80450/13

art. 8

Alblbesi en Abuzuhri

40907/16

artt. 3 en 8

Badullah

54892/16

art. 6

Barry

66238/16

art. 3

Baydar

55385/14

art. 6

Breijer

41596/13

art. 6

Cabral

37617/10

art. 6

Canword

21464/15

artt. 3 en 13

Cerci

25392/14

art. 8

Cernea

62318/16

art. 5

Chaloub en Camara

7338/16

art. 3

Corallo

29593/17

artt. 3 en 5

Cüzdan

6315/08

art. 8

De Legé

58342/15

art. 6

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

| 66 |

Zaaknaam

Zaaknummer

Artikel EVRM

Haddaouchi

4965/10

art. 2 van Prot. 4

Hasselbaink

73329/16

art. 5

Kake en Camara

63913/17

art. 3

Keskin

2205/16

art. 6

Lake

2445/17

art. 3

M.B.

71008/16

art. 5

Maassen

10982/15

art. 5

Magassouba

37153/17

art. 3

Muawad K.

8080/17

artt. 3 en 13

Nagpal en Madan

68377/16

artt. 2 en 3

Nevé

59133/16

art. 6

Orbulescu

1704/17

art. 5

P.N.

10944/13

artt. 3, 8 en 13

Philipszoon

58403/17

artt. 1, 4, 6, 7 en 8

Pormes

25402/14

art. 8

S.A.

49773/15

art. 3

Saber Yacoub

20102/13

artt. 3 en 13

Said Good

50613/12

artt. 3 en 5

Stichting Landgoed
Steenbergen e.a.

19732/17

artt. 6 en 8

Storimans vs. Russische Fed.

26302/10

artt. 2 en 13

Soumah

61452/15

art. 3

T.E.

43462/16

artt. 3, 4 en 8

Van de Kolk

23192/15

art. 6

Van Engel

600/14

art. 8

Voicu

34414/17

art. 5

X.

14319/17

artt. 2 en 3

Yeshtla

37115/11

art. 8

Z.N.

71676/14

artt. 3 en 13

Zainali Gerodi

61442/17

art. 3

Zohlandt

69491/16

art. 5

Rapportage 2017 | Bijlage 1 Raad van Europa

Comité van Ministers
EHRM-zaken onder toezicht op 31 december 2017
Zaaknaam

Zaaknummer

Datum uitspraak/beslissing

Voskuil

64752/01

22 november 2007

Sanoma Uitgevers B.V.

38224/03

14 september 2010

Vidgen

29353/06

10 juli 2012

De Telegraaf Media NL
Landelijke Media BV e.a.
(TMN)

39315/06

22 november 2012

Jaloud

47708/08

20 november 2014

Gillissen

39966/09

15 maart 2016

Murray

10511/10

26 april 2016

Őzçelik

69810/12

28 juni 2016

Hokkeling

30749/12

14 februari 2017

Hannan en Kirakosyan

70286/14

2 mei 2017

L.

68613/13

2 mei 2017

M.

2156/10

25 juli 2017

Ballegeer

70043/13

21 november 2017

EHRM-zaken waarvan toezicht is beëindigd in 2017
Zaaknaam

Zaaknummer

Datum afsluitende resolutie

El Allati

45892/13

4 oktober 2017

Gambier

27787/15

4 oktober 2017

| 67 |

Bijlage II
Verenigde Naties

Rapportage 2017 | Bijlage 2 Verenigde Naties

Algemene gegevens
In het jaar 2017 werden door de VN-Verdragscomités:
• 11 nieuwe verzoekschriften aan de regering ter kennis gebracht;
• in negen zaken een zienswijze (views) vastgesteld; waarbij twee keer een
schending werd geconstateerd.

Mensenrechtencomité7
Zienswijze(n)
Zaaknaam

Zaaknummer

Datum

S.L.

2362/2014

18 juli 2017 (*)

N.K.

2326/2014

18 juli 2017 (*)

A.A.A.

2634/2015

8 november 2017

A.B.A.

2823/2016

8 november 2017
| 69 |

Zaken bij de regering in behandeling op 31 december 2017

7

Zaaknaam

Zaaknummer

Artikel IVBPR

A.

2498/2014

artt. 23, 24 en 26

A.D.N.

2894/2016

art. 7

A.G.

3052/2017

artt. 2 en 8

B.P. en P.B.

2974/2017

artt. 2, 3, 6, 7, 9, 17 en 26

D.Z.

2918/2016

art. 24

G.R.M.J.

2958/2017

artt. 2, 14 en 25

H.J.T.

3004/2017

art. 14

J.O.Z. en E.E.I.Z.

2796/2016

artt. 1, 2, 7, 9 en 24

M.H. en J.H.

2489/2014

artt. 23, 24 en 26

M.K.H.

2803/2016

artt. 1, 2, 6, 7, 9, 13 en 27

M.S.

2739/2016

art. 15

M.S.P.B. e.a.

2673/2015

artt. 23, 24 en 26

O.T.

2782/2016

artt. 2, 13, 17, 23 en 24

R.E.I.

3015/2017

artt. 14, 15 en 26

S.A. e.a.

2683/2015

artt. 23, 24 en 26

S.Y.

2392/2014

artt. 2 en 14

W.J.S.

3077/2017

artt. 2 en 26

Zaken waarbij een (*) is weergegeven zijn samengevat in het hoofdstuk ‘Verenigde Naties’.

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

Comité voor de Uitbanning van Discriminatie van Vrouwen
In het jaar 2017 waren er geen zienswijzen.
Zaken bij de regering in behandeling op 31 december 2017
Zaaknaam

Zaaknummer

Artikel CEDAW

G.M.F. e.a.

117/2017

artt. 1, 6, 9, 15 en 16

Zaaknaam

Zaaknummer

Datum

N.K.

623/2014

1 mei 2017 (*)

R.T.

692/2015

6 november 2017

H.I.

685/2015

10 november 2017 (*)

H.H.

781/2016

10 november 2017

R.P.

696/2015

4 december 2017 (*)

Comité tegen Foltering
Zienswijze(n)

| 70 |

Zaken bij de regering in behandeling op 31 december 2017
Zaaknaam

Zaaknummer

Artikel CAT

H.A. en G.H.

719/2015

art. 3

D.B.

824/2107

art. 3

J.C.I.

771/2016

art. 3

I.K. en M.T.K.

760/2016

art. 3

J.B.M.

768/2016

art. 3

S.R.

834/2017

art. 3

S.S.

800/2017

art. 3

M.J.S.

757/2016

art. 3

E.T.

801/2017

art. 3

Rapportage 2017 | Bijlage 2 Verenigde Naties

| 71 |

Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures

| 72 |

Uitgave: Ministerie van Buitenlandse Zaken
Directie: Juridische Zaken / Internationaal Recht
Opmaak: Xerox/OBT, Den Haag
www.rijksoverheid.nl | april 2018

beBrusselMexicoStPetersburgParamariboAnkaraRabatBelgradoRabatAtheneHarareNewYorkAntwerpenBuenosBogotáKairoHarareLagosManagua
uitoHamburgLagosColomboMexicoBratislavaLusakaBangkokSarajevoDamascusHoustonBonnAnkaraBrusselDarEsSalaamKobeSofiaKoealaLoem
erWellingtonAlgiersAnkaraAbujaChicagoMuscatDakarStockholmKopenhagenCotonouBuenosAiresAddisAbebaLissabonParijsRabatDüsseldorfToki
uxemburgMontevideoChicagoBagdadPortOfSpainBoekarestLuxemburgDakarHoustonAlmatyDubaiRomeBamakoBelgradoHamburgRomeDarEsS
aamSofiaDubaiColomboRabatAtheneDublinSydneyKobeBogotáPraagOuagadougouAlgiersKingstonStPetersburgAmmanMilaanMexicoTeheranA
DhabiFrankfurtAmMainBelgradoTorontoAddisAbebaAnkaraSarajevoPortOfSpainAiresStockholmAmsterdamAbebaTripoliLaPazKairoManaguaBa
adLosAngelesKievAnkaraColomboWarschauRomeBernKingstonLissabonBoedapestBoedapestNewYorkMaputoColomboNewYorkRiyadBamakoTel
ivKingstonMontevideoLaPazPraagDubaiWenenCotonouBerlijnLaPazDüsseldorfKampalaTeheranSeoelMontevideoBrasiliaPretoriaAnkaraBomayS
aTorontoRomeZagrebWashingtonAmmanAtheneLaPazMoskouAlgiersAbidjanParamariboMaputoManillaKinshasaBarcelonaCaracasManaguaBar
onaLusakaAntwerpenSaoPauloBagdadLaPazParijsTorontoBrusselBerlijnPekingMontevideoAbuDhabiTelAvivLondenIstanboelAlmatyBangkokHelsi
iSanJoséParamariboAnkaraSaoPauloPretoriaBangkokMilaanBamakoHoustonHarareBrasiliaKairoSarajevoBratislavaWindhoekZagrebBrusselRiy
MoskouAlmatyMaputoKarachiVancouverSantiagoDeChileTunisManaguaTeheranCotonouTokioTunisHelsinkiBoekarestHamburgKopenhagenStoc
olmWellingtonMelbourneKopenhagenRabatBerlijnAntwerpenSanJoséRomeLuxemburgSofiaHoustonRiyadDüsseldorfAmmanAccraPraagKarachiK
oSarajevoAlgiersAnkaraLondenBamakoJakartaParamariboOttawaMontrealAlgiersMuscatWindhoekRiyadLuandaMadridVaticaanstadWarschauBr
iliaVancouverAntwerpenDakarDarEsSalaamDubaiTripoliMaputoDublinBrusselSanJoséTelAvivMilaanBoedapestLusakaFrankfurtAmMainMelbour
MünchenAtheneDüsseldorfKampalaCanberraBamakoIslamabadSofiaLissabonBangkokRomeChicagoAlgiersRiyadhYaoundéRiyadhMuscatKampal
arijsMadridBelgradoBelgradoSarajevoPraagKaapstadMelbourneLaPazTunisMoskouLosAngelesNewDelhiAddisAbebaAntwerpenBrusselWashingto
usakaWenenHongKongBogotáLuandaRabatTokioWellingtonTokioMoskouAlmatyMilaanHamburgTelAvivMontevideoMaputoAlgiersMilaanMont
deoVancouverAnkaraBarcelonaPraagColomboWarschauMadridPretoriaBonnAtheneIstanboelWashingtonWellingtonKhartoemBonnLusakaDubli
hanghaiWenenJakartaStockholmSanJoséManaguaNewYorkKhartoemAddisAbebaBagdadBrasiliaBelgradoMuscatLuandaSantiagoDeChileLusaka
mayRabatBomayOttawaBratislavaBagdadHavannaHavannaBerlijnHongKongMilaanCanberraHamburgNairobiPraagIslamabadAbuDhabiQuitoT
oliWashingtonDubaiRomeJakartaLimaLondenStockholmMoskouNewYorkAddisAbebaNewYorkSingaporeSeoelHongKongFrankfurtAmMainKarach
ratislavaLosAngelesBoekarestAtheneSingaporeAnkaraBratislavaTunisLuxemburgZagrebMontrealSofiaSydneySantiagoDeChileLondenDüsseldorfA
eneNewYorkBrusselJakartaKarachiLuxemburgNairobiDarEsSalaamAntwerpenAddisAbebaRabatSantiagoDeChileHamburgKobeYaoundéAddisAbe
MadridBangkokDüsseldorfTelAvivParijsSeoelParamariboCotonouLaPazHelsinkiPortOfSpainParijsKievBarcelonaAccraZagrebRiyadLosAngelesMila
DarEsSalaamOsloLuandaNewYorkKhartoemBoedapestAbuDhabiHamburgSaoPauloMexicoManillaBangkokMünchenBuenosAiresSarajevoAnkara
PetersburgShanghaiBagdadJakartaKoealaLoempoerTunisOsloBratislavaMontrealDhakaKigaliTelAvivIstanboelHongKongChicagoIslamabadKings
nDamascusTunisBogotáKopenhagenWenenCaracasBernKoealaLoempoerTokioDublinAlmatyNewDelhiAtheneRiyadPortOfSpainBonnShanghaiRiy
KhartoemZagrebSofiaLagosKobeDublinQuitoLondenPretoriaAlmatyKarachiAnkaraTokioHavannaBonnBerlijnBuenosAiresLagosShanghaiKopenh
enBagdadHongKongAlmatyMuscatAbuDhabiWenenSanJoséKoeweitWenenKievParijsBuenosAiresMadridKoeweitHarareParijsMoskouPretoriaTrip
MadridDamascusPraagKobeKoealaLoempoerKaapstadLuandaKievLusakaDarEsSalaamMelbourneZagrebParijsHoustonWindhoekParamariboBam
koBonnCotonouOttawaJakartaMuscatColomboManillaOsloNairobiDubaiSaoPauloPretoriaMaputoAmmanBagdadNewDelhiLimaLaPazQuitoBog
áBamakoHamburgAlgiersLuandaKingstonRiyadMoskouLagosManaguaBuenosAiresManillaLimaMelbourneMexicoColomboCanberraAbuDhabiM
bourneWenenDarEsSalaamBrasiliaKoeweitParijsJakartaIstanboelTeheranKhartoemAbujaParijsStockholmTorontoNewDelhiQuitoSeoelBangkokW
enLaPazParamariboBoekarestSarajevoKoealaLoempoerBoekarestKingstonAlgiersStockholmLosAngelesDubaiSingaporeAnkaraAmmanCanberraB
otáParijsLaPazWenenAccraVaticaanstadPortOfSpainHoustonPretoriaLaPazIstanboelBoedapestHamburgVancouverDhakaDubaiBangkokAnkaraA
ersKhartoemDubaiKobeBrusselMexicoStPetersburgParamariboAnkaraRabatBelgradoRabatAtheneHarareNewYorkAntwerpenBuenosBogotáKairoH
rareLagosManaguaQuitoHamburgLagosColomboMexicoBratislavaLusakaBangkokSarajevoDamascusHoustonBonnAnkaraBrusselDarEsSalaamK
eSofiaKoealaLoempoerWellingtonAlgiersAnkaraAbujaChicagoMuscatDakarStockholmKopenhagenCotonouBuenosAiresAddisAbebaLissabonParij
abatDüsseldorfTokioLuxemburgMontevideoChicagoBagdadPortOfSpainBoekarestLuxemburgDakarHoustonAlmatyDubaiRomeBamakoBelgrado
mburgRomeDarEsSalaamSofiaDubaiColomboRabatAtheneDublinSydneyKobeBogotáPraagOuagadougouAlgiersKingstonStPetersburgAmmanM
anMexicoTeheranAbuDhabiFrankfurtAmMainBelgradoTorontoAddisAbebaAnkaraSarajevoPortOfSpainAiresStockholmAmsterdamAbebaTripoliLa
zKairoManaguaBagdadLosAngelesKievAnkaraColomboWarschauRomeBernKingstonLissabonBoedapestBoedapestNewYorkMaputoColomboNew
rkRiyadBamakoTelAvivKingstonMontevideoLaPazPraagDubaiWenenCotonouBerlijnLaPazDüsseldorfKampalaTeheranSeoelMontevideoBrasiliaPre
riaAnkaraBomaySofiaTorontoRomeZagrebWashingtonAmmanAtheneLaPazMoskouAlgiersAbidjanParamariboMaputoManillaKinshasaBarcelona
racasManaguaBarcelonaLusakaAntwerpenSaoPauloBagdadLaPazParijsTorontoBrusselBerlijnPekingMontevideoAbuDhabiTelAvivLondenIstanboe
matyBangkokHelsinkiSanJoséParamariboAnkaraSaoPauloPretoriaBangkokMilaanBamakoHoustonHarareBrasiliaKairoSarajevoBratislavaWindh
kZagrebBrusselRiyadMoskouAlmatyMaputoKarachiVancouverSantiagoDeChileTunisManaguaTeheranCotonouTokioTunisHelsinkiBoekarestHamb
gKopenhagenStockholmWellingtonMelbourneKopenhagenRabatBerlijnAntwerpenSanJoséRomeLuxemburgSofiaHoustonRiyadDüsseldorfAmman
craPraagKarachiKairoSarajevoAlgiersAnkaraLondenBamakoJakartaParamariboOttawaMontrealAlgiersMuscatWindhoekRiyadLuandaMadridVat
anstadWarschauBrasiliaVancouverAntwerpenDakarDarEsSalaamDubaiTripoliMaputoDublinBrusselSanJoséTelAvivMilaanBoedapestLusakaFrank
tAmMainMelbourneMünchenAtheneDüsseldorfKampalaCanberraBamakoIslamabadSofiaLissabonBangkokRomeChicagoAlgiersRiyadhYaoundéR
dhMuscatKampalaParijsMadridBelgradoBelgradoSarajevoPraagKaapstadMelbourneLaPazTunisMoskouLosAngelesNewDelhiAddisAbebaAntwerp
BrusselWashingtonLusakaWenenHongKongBogotáLuandaRabatTokioWellingtonTokioMoskouAlmatyMilaanHamburgTelAvivMontevideoMaputo
giersMilaanMontevideoVancouverAnkaraBarcelonaPraagColomboWarschauMadridPretoriaBonnAtheneIstanboelWashingtonWellingtonKhartoem
onnLusakaDublinShanghaiWenenJakartaStockholmSanJoséManaguaNewYorkKhartoemAddisAbebaBagdadBrasiliaBelgradoMuscatLuandaSanti
oDeChileLusakaBomayRabatBomayOttawaBratislavaBagdadHavannaHavannaBerlijnHongKongMilaanCanberraHamburgNairobiPraagIslamab
AbuDhabiQuitoTripoliWashingtonDubaiRomeJakartaLimaLondenStockholmMoskouNewYorkAddisAbebaNewYorkSingaporeSeoelHongKongFran
urtAmMainKarachiBratislavaLosAngelesBoekarestAtheneSingaporeAnkaraBratislavaTunisLuxemburgZagrebMontrealSofiaSydneySantiagoDeChi
ondenDüsseldorfAtheneNewYorkBrusselJakartaKarachiLuxemburgNairobiDarEsSalaamAntwerpenAddisAbebaRabatSantiagoDeChileHamburgKo
YaoundéAddisAbebaMadridBangkokDüsseldorfTelAvivParijsSeoelParamariboCotonouLaPazHelsinkiPortOfSpainParijsKievBarcelonaAccraZagrebR
adLosAngelesMilaanDarEsSalaamOsloLuandaNewYorkKhartoemBoedapestAbuDhabiHamburgSaoPauloMexicoManillaBangkokMünchenBuenos
resSarajevoAnkaraStPetersburgShanghaiBagdadJakartaKoealaLoempoerTunisOsloBratislavaMontrealDhakaKigaliTelAvivIstanboelHongKongCh
goIslamabadKingstonDamascusTunisBogotáKopenhagenWenenCaracasBernKoealaLoempoerTokioDublinAlmatyNewDelhiAtheneRiyadPortOfSp
nBonnShanghaiRiyadKhartoemZagrebSofiaLagosKobeDublinQuitoLondenPretoriaAlmatyKarachiAnkaraTokioHavannaBonnBerlijnBuenosAiresL
osShanghaiKopenhagenBagdadHongKongAlmatyMuscatAbuDhabiWenenSanJoséKoeweitWenenKievParijsBuenosAiresMadridKoeweitHararePar
MoskouPretoriaTripoliMadridDamascusPraagKobeKoealaLoempoerKaapstadLuandaKievLusakaDarEsSalaamMelbourneZagrebParijsHoustonWi
hoekParamariboBamakoBonnCotonouOttawaJakartaMuscatColomboManillaOsloNairobiDubaiSaoPauloPretoriaMaputoAmmanBagdadNewDe
LimaLaPazQuitoBogotáBamakoHamburgAlgiersLuandaKingstonRiyadMoskouLagosManaguaBuenosAiresManillaLimaMelbourneMexicoColomb
anberraAbuDhabiMelbourneWenenDarEsSalaamBrasiliaKoeweitParijsJakartaIstanboelTeheranKhartoemAbujaParijsStockholmTorontoNewDelhiQ
itoSeoelBangkokWenenLaPazParamariboBoekarestSarajevoKoealaLoempoerBoekarestKingstonAlgiersStockholmLosAngelesDubaiSingaporeAnka
AmmanCanberraBogotáParijsLaPazWenenAccraVaticaanstadPortOfSpainHoustonPretoriaLaPazIstanboelBoedapestHamburgVancouverDhakaDu
iBangkokAnkaraAlgiersKhartoemDubaiKobeBrusselMexicoStPetersburgParamariboAnkaraRabatBelgradoRabatAtheneHarareNewYorkAntwerpe
uenosBogotáKairoHarareLagosManaguaQuitoHamburgLagosColomboMexicoBratislavaLusakaBangkokSarajevoDamascusHoustonBonnAnkara
usselDarEsSalaamKobeSofiaKoealaLoempoerWellingtonAlgiersAnkaraAbujaChicagoMuscatDakarStockholmKopenhagenCotonouBuenosAiresAdd
AbebaLissabonParijsRabatDüsseldorfTokioLuxemburgMontevideoChicagoBagdadPortOfSpainBoekarestLuxemburgDakarHoustonAlmatyDubaiRo
eBamakoBelgradoHamburgRomeDarEsSalaamSofiaDubaiColomboRabatAtheneDublinSydneyKobeBogotáPraagOuagadougouAlgiersKingstonSt
tersburgAmmanMilaanMexicoTeheranAbuDhabiFrankfurtAmMainBelgradoTorontoAddisAbebaAnkaraSarajevoPortOfSpainAiresStockholmAmste
amAbebaTripoliLaPazKairoManaguaBagdadLosAngelesKievAnkaraColomboWarschauRomeBernKingstonLissabonBoedapestBoedapestNewYorkM
putoColomboNewYorkRiyadBamakoTelAvivKingstonMontevideoLaPazPraagDubaiWenenCotonouBerlijnLaPazDüsseldorfKampalaTeheranSeoelM
ntevideoBrasiliaPretoriaAnkaraBomaySofiaTorontoRomeZagrebWashingtonAmmanAtheneLaPazMoskouAlgiersAbidjanParamariboMaputoMani
KinshasaBarcelonaCaracasManaguaBarcelonaLusakaAntwerpenSaoPauloBagdadLaPazParijsTorontoBrusselBerlijnPekingMontevideoAbuDhabiTe
vivLondenIstanboelAlmatyBangkokHelsinkiSanJoséParamariboAnkaraSaoPauloPretoriaBangkokMilaanBamakoHoustonHarareBrasiliaKairoSara
voBratislavaWindhoekZagrebBrusselRiyadMoskouAlmatyMaputoKarachiVancouverSantiagoDeChileTunisManaguaTeheranCotonouTokioTunisHe
nkiBoekarestHamburgKopenhagenStockholmWellingtonMelbourneKopenhagenRabatBerlijnAntwerpenSanJoséRomeLuxemburgSofiaHoustonRiy

pportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures | Rapportage 2017 | Internationale Mensenrechtenprocedures | Rapportage 2017 | Interna

Deze brochure is een uitgave van:
Het ministerie van Buitenlandse Zaken
Postbus 20061 | 2500 eb Den Haag
www.rijksoverheid.nl
© Buitenlandse Zaken | april 2018
17BUZ111759 | N