Bijlage 1: Terugblik op de ingreep op Sint Eustatius in februari 2018
De ingreep
In de periode tussen 10 oktober 2010 en februari 2018 – de data van de
staatkundige hervormingen – vonden er op Sint Eustatius verschillende voorvallen
plaats die niet stroken met de bevoegdheden en de verantwoordelijkheid die de
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba hebben binnen Nederland.
Op Sint Eustatius werd op politiek vlak niet samengewerkt, beleid werd niet
conform afspraken uitgevoerd, wetten werden aan de kant geschoven en het
financieel beheer had veel mankementen. Ondanks vele afspraken, slaagde de
Nederlandse overheid er niet in het eiland te stabiliseren1. Er werd een commissie
ingesteld (commissie van wijzen) die onderzoek deed naar het wanbeheer. De
commissie concludeerde dat er op Sint Eustatius sprake was van grove
taakverwaarlozing. Februari 2018 was de maat vol en namen de Eerste en Tweede
Kamer unaniem het wetsvoorstel ‘Tijdelijke wet taakverwaarlozing Sint Eustatius’
aan om het bestuur over te nemen. Hiermee zette de wet lokale bestuurders en
volksvertegenwoordigers uit hun functie.
Een regeringscommissaris vervangt hen en stelt orde op zaken. De prioriteit ligt bij
het normaliseren van het bestuur en bij het ondersteunen van de ambtenaren van
OLE. Zo kunnen en durven zij hun taken uit te oefenen in weerwil van intimidatie
door eilandsraadsleden2.
In de Wet herstel voorzieningen Sint Eustatius – de opvolger van de Tijdelijke wet
taakverwaarlozing Sint Eustatius – is een fasen-model opgenomen met criteria
per fase waaraan voldaan moet worden. Daardoor kan de democratie, zo kort als
mogelijk en zo lang als noodzakelijk, terugkeren naar de lokale bestuurders3.
Sinds september 2018 werken de Regeringscommissaris en zijn plaatsvervanger
aan het herstel van de democratie en de ontwikkeling van het
ambtenarenapparaat. Een robuuster ambtenarenapparaat wordt gecreëerd door
herstructurering en reorganisatie. Sleutelfuncties worden ingevuld (al dan niet
door het werven van nieuw personeel) en de juiste mensen komen op de juiste
plek.
Het herstel van de democratie wordt verwezenlijkt door stapsgewijs de criteria
per fase uit te voeren4. De criteria die bij fase 1.0 horen zijn afgerond. Daardoor
werden er weer verkiezingen mogelijk.
Op dit moment wordt gewerkt aan de criteria van fase 2.0 en kan een volgende
stap gezet worden op weg naar het herstel van de democratie.

1 Nabijheid of distantie, een wereld van verschil; p. 12.
2 Nabijheid of distantie, een wereld van verschil; p. 23.
3 Kamerbrief 6de voortgangsrapportage Sint Eustatius; Bijlagen Stand van zaken herstel

democratie Sint Eustatius.
4 In bijlage 4 treft u hier een schematische weergaven van.

Bevoegdheden eilandraadsleden
Op 21 oktober 2020 vonden de eilandsraadsverkiezingen plaats. De verkiezingen
zijn gewonnen door de PLP (Progressive Labour Party) die drie van de vijf zetels
won. De twee overige zetels zijn voor de DP (Democratische Partij). Kort na de
verkiezingen is één van de twee DP-eilandraadsleden opgestapt om als
onafhankelijk eilandraadslid verder te gaan. De samenstelling van de eilandsraad nu
is in personele zin gelijk aan de samenstelling van de eilandsraad tijdens de
bestuurlijke ingreep op grond van de Wet Tijdelijke Taakverwaarlozing.
De nieuwgekozen eilandsraadsleden kregen bevoegdheden5 waarvan inmiddels
gebruik is gemaakt. In de paragraaf ‘Bestuurlijk domein’ van deze
voortgangsrapportage wordt hierop verder ingegaan.
Focuspunten sinds de ingreep en de effecten
Sinds 2019 zijn er vele projecten gestart om bij te dragen aan de verdere
ontwikkeling van de bevolking en het eiland. Een aantal projecten is al afgerond. Zo
is het achterstallig onderhoud aan wegen weggewerkt, zijn sociale huurwoningen
opgeleverd en kregen delen van natuurgebieden de juiste verzorging. Ook jeugdprojecten bereikten de eindstreep. Meer informatie hierover heeft u kunnen lezen
in de beschrijving van de verschillende domeinen.
Het effect van de ingreep is ook voelbaar voor de ambtenaren. Dankzij een
reorganisatie en het verstrekken van de juiste middelen kunnen ambtenaren hun
taken (steeds meer) echt naar behoren uitvoeren.
Voor de eilandbewoners zijn de effecten ook duidelijk zichtbaar en voelbaar. De
lokale overheid is transparanter en dienstbaarder, zoekt de dialoog en is via
verschillende kanalen bereikbaar.
Maar de COVID-19 pandemie laat de voortgang van projecten op het gebied van de
ontwikkeling van het lokaal bestuur en het ambtelijk apparaat niet ongemoeid. Er
wordt momenteel hard gewerkt om de vertraging in te lopen. Als in deze
rapportage wordt gesproken van ‘vertraging’ wordt hiermee, tenzij anders
aangegeven, de vertraging bedoeld die COVID-19 veroorzaakt.
Communicatie van de eilandsraad en het OLE met de eilandbewoners
Een belangrijk onderdeel van het herstel naar de democratie is communicatie. De
eilandsraadleden en het OLE hebben stappen gezet op communicatief gebied en
zowel binnen als buiten de organisatie wordt geïnvesteerd in de communicatie met
(belangrijke) stakeholders.

5 Een beschrijving van de bevoegdheden vindt u terug in bijlage 4 .

Het OLE gebruikt meerdere kanalen om de bevolking te informeren over recente
ontwikkelingen, afgeronde projecten en actuele inlichtingen over COVID-19 en het
vaccinatieprogramma.
Het meest gebruikte communicatiekanaal op het eiland is Facebook, gevolgd door
de vernieuwde website van het OLE en radio PJB50 Radio Statia.
Facebook wordt gebruikt om bewoners bondig te informeren. De OLE-website
geeft meer achtergrondinformatie. Op de radio schuift de (plaatsvervangend)
regeringscommissaris twee keer per week aan bij het programma ‘Shedding Lights’.
De dialoog met de bevolking is een belangrijk aandachtspunt voor het OLE. Zo werd
er een Maatschappelijke Adviesraad/ Social Advisory Board in het leven geroepen,
zijn er Town Hall meetings georganiseerd met stakeholders (meest recente met
boeren en vissers) en is er een Centrale Dialoog om sociaaleconomische
vraagstukken te bespreken met de Business Association.
Als gevolg van COVID-restricties was het niet mogelijk om meer Town Hall meetings
te organiseren.
Ook in het ambtenarenapparaat zelf wordt geïnvesteerd in dialoog. Medewerkers
zijn betrokken bij de ontwikkeling van een richtlijn voor integriteit: de Code of
Conduct. Begin 2021 werd daarover een grote bijeenkomst met medewerkers
georganiseerd.
Hoewel er zeker voortuitgang is, kan de communicatie nog verder worden
verbeterd door effectiever en middels nieuw in te zetten communicatiemiddelen te
communiceren. Het OLE vroeg stakeholders naar verbeterpunten en werkt nu aan
een nieuwe strategisch communicatieplan om zo pro-actiever en directer te
communiceren met de eilandbewoners.

Bijlage 2: Extra info over projecten sociaal domein
Actieplan 12+
Naar aanleiding van het rapport van de kinderombudsman ‘Het maakt uit waar je
wieg heeft gestaan’, heeft het OLE een actieplan 12+ opgesteld. Daardoor kunnen
meer jongeren de transitie naar volwassenheid op een gezonde, veilige en kansrijke
wijze maken. VWS ondersteunt dit actieplan.
Inmiddels is er een start gemaakt met het aanbieden van een structureel en divers
activiteitenaanbod voor jongeren vanaf 12 jaar. Het programma van activiteiten
wordt dagelijks aangeboden aan ruim 170 jongeren. Het bestaat onder andere uit
huiswerkbegeleiding, sport, muziek en theater. Er vinden verbindende gesprekken
plaats over en met jongeren over het verbeteren van faciliteiten zoals een
jongereninloop en een danszaal. Ook vinden er gesprekken plaats over
sportcompetenties voor jongeren en uitwisselingen met Saba. Het bestuurscollege
moet dit echter nog goedkeuren. Deze gesprekken staan deels in relatie tot de
Steunpakketten CN van het ministerie van VWS. Daarnaast heeft het OLE middelen
van VWS ingezet voor extra jongerenwerkers. Daarbij wordt de samenwerking
tussen de verschillende partners binnen het sociale domein gestimuleerd.
#MijnNieuweWereld en Interlandelijke Conferentie Kinderrechten
In 2020 bestond de Interlandelijke Taskforce Kinderrechten vijf jaar en dit werd
groots gevierd met een conferentie in november. De conferentie kreeg online
gestalte en mocht zich verheugen in deelname van mensen uit alle delen van het
koninkrijk. Ik ben toen zelf ook met jongeren vanuit Sint Eustatius in gesprek
gegaan.
BZK werkt samen met UNICEF om kinderrechten in Caribisch Nederland te
verbeteren. De thema’s jongereninspraak en jongerenparticipatie worden
meegenomen in een online participatietraject. Door dit jongerenpanel krijgen de
jongeren binnen het Koninkrijk de kans mee te denken over de besteding van de
beschikbare middelen. Hier is actief aan bijgedragen en momenteel werkt het
jongerenpanel de ideeën om dit budget te besteden uit.
Bestuursakkoord aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling BES 2021-2024
Het OLE heeft op 7 december 2020 het bestuursakkoord aanpak huiselijk geweld en
kindermishandeling BES 2021-2024 ondertekend. Hierin zijn onder andere
afspraken gemaakt over het opzetten van een gezamenlijk advies- en meldpunt in
samenwerking met VWS voor het OLE en het openbaar lichaam Saba.
Personeelswisselingen zorgden voor vertraging. Daardoor staat de gefaseerde
opening van het advies- en meldpunt Bovenwinden nu gepland voor oktober 2021.
Tot die tijd kunnen slachtoffers van huiselijk geweld hulp vragen bij de politie en de
jeugdzorg van het OLE. Daarnaast is in het bestuursakkoord afgesproken dat een

veilige opvang voor slachtoffers van huiselijk geweld en kindermishandeling
beschikbaar is. Deze opvang wordt momenteel tijdelijk verzorgd door het OLE. Aan
een structurele mogelijkheid voor de opvang van slachtoffers van huiselijk geweld
en kindermishandeling wordt nu verder gewerkt.
Kinderopvang
Het programma BES(t) 4 kids heeft tot doel de kwaliteit van de kinderopvang te
verbeteren en betaalbaar te maken voor ouders. Er worden
opleidingsprogramma’s aangeboden voor het personeel. Met ‘twinning’ komt
samenwerking met kinderopvangorganisatie uit Europees Nederland tot stand.
Vergelijkbare organisaties werken samen en leren van elkaar over gelijksoortige
uitdagingen.
De ontwikkeling van de nieuwbouw voor de buitenschoolse opvang wordt nu
verder uitgewerkt. De kinderopvangorganisaties maken daarnaast gebruik van de
tijdelijke regeling die kind-plaatssubsidies verstrekt voor minder draagkrachtige
ouders. Ouders en kinderopvangorganisaties zijn betrokken bij de consultatie van
het wetsvoorstel kinderopvang Caribisch Nederland.

Bijlage 3: Analyse communicatie OLE op weg naar eilandraadsverkiezingen
In het beleidsdebat koninkrijksrelaties dat op 6 april plaatsvond in de Eerste Kamer,
heb ik de senatoren Rosenmöller en Dittrich een analyse toegezegd over de
communicatie in de aanloop naar de eilandsraadsverkiezingen van 21 oktober
2020.
De externe communicatie van het OLE had twee doelen: het enthousiasmeren en
informeren van potentiële politici en het informeren van de inwoners over de
organisatie van de verkiezingen.
De opbouw naar de verkiezingen
Het herstel van de democratie verloopt in vier fasen met daaraan gekoppelde
criteria. Om de eilandsraadsverkiezingen te kunnen houden, moest aan vijf
criteria worden voldaan6. Een van die criteria in een volgende fase - fase 2.0 - is
een opleidingstraject voor potentiële politici zodat zij zich kunnen verdiepen in de
taken en bevoegdheden van het eilandsraadslidmaatschap.
De voorbereiding van potentiële politici
BZK en het OLE hebben in samenwerking met het Nederlands Instituut voor
Meerpartijendemocratie (NIMD), de Kiesraad en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) een informatie- en opleidingstraject samengesteld voor
potentiele politici. De verkiezingen werden op 23 september 2019 aangekondigd.
Kort daarna werd begonnen met de voorbereiding van het traject.
Op 20 en 21 februari 2020 kwam een delegatie van het NIMD, de Kiesraad en de
VNG op het eiland voor een informatieve sessie over het pre-verkiezingstraject.
Doel was het enthousiasmeren van (nieuwe) potentiële politici, het informeren
over de eisen van kandidaatstelling en de regels voor het voeren van campagnes.
Veertig mensen bezochten de sessie.
Het opleidingstraject besloeg tien modulen waarin werd toegewerkt naar de
verkiezingen in oktober 2020. De pandemie van maart 2020 zorgde helaas voor
een vertraging. Gelukkig werd het traject hervat met een tweede, digitale kick-off
in mei 2020. Gaandeweg groeide het enthousiasme voor (deelname aan) de
verkiezingen. Met name de verhalen van de Sabaanse politicus Chris Johnson en
Bonairiaanse politicus Nina den Heijer zorgden voor animo.
Het tweede traject startte op de dag van de kandidaatstelling (7 september 2020)
en richtte zich op de 27 inmiddels geregistreerde kandidaat-politici. De kandidaatpolitici kregen een digitale mediatraining en er werd ingegaan op campagne
voeren. De training was op vrijwillige basis en had wisselende bezoekersaantallen
onder de kandidaat-politici.

Voorlichtingscampagne naar eilandbewoners
Voor de eilandbewoners werd een algemene voorlichtingscampagne
georganiseerd. Daarin werd duidelijk gemaakt hoe men zich verkiesbaar kon

6 Voor meer informatie zie bijlage 4.

stellen. Daarnaast zijn de eilandbewoners met regelmaat geïnformeerd over de
verkiezingen.

Op 9 september 2020 is het OLE gestart met de voorlichtingscampagne ‘Who will
speak on your behalf’. Doel was om de burger tot denken aan te zetten en om de
bevolking naar de stembus te krijgen. Het OLE zette diverse communicatiekanalen
in waaronder radio (spots en interviews), geprinte media, billboards op strategische
locaties, Facebook en de eigen website.
De berichten en video’s behandelden kernpunten van democratie zoals: wie is
stemgerechtigd, waarom is stemmen belangrijk en wat je in je bezit moet hebben
om te mogen stemmen. Ook werd aangegeven op welke locaties de verkiezingen
plaats zouden vinden. Door COVID-19 werden er namelijk twee stemlokalen
ingericht in plaats van één.
Er is ook rekening gehouden met de groep laaggeletterden. Voor deze groep is er in
oktober 2020 een motion-graphic (informatieve animatiefilm) gemaakt. Daarnaast
werd een e-mailadres aangemaakt,7 waarop het publiek en politici het OLE konden
schrijven met vragen en opmerkingen.
Facebook
Facebook is het meest gebruikte communicatiemiddel. De verkiezingscampagne
werd daarom via dit medium groots opgepakt. Berichten werden zowel op de
reguliere Facebook-pagina’s van het OLE geplaatst als op een speciale op de
eilandsraadsverkiezingen gerichte Facebook-pagina8.
Korte en toegankelijke berichten en video’s werden geplaatst. Lokale mensen
werden gefilmd om de herkenbaarheid van de lokale bevolking te vergroten. De
voertaal voor berichten en video’s was Engels. Daardoor werden eventuele
taalbarrières geminimaliseerd. De berichten werden meerdere dagen per week
geplaatst om zo de aandacht van de burger vast te houden.
Het OLE heeft daarnaast populaire pagina’s van derde partijen op het eiland ingezet
om alle berichten van het OLE over de verkiezingen te delen en daarmee het bereik
te vergroten.
Radio programma
Het radioprogramma ‘Shedding Light’ werd gedurende de periode juli – oktober
2020 meerdere malen ingezet om de bewoners van informatie te voorzien.
Tweemaal gaf een senior medewerker van de Cencus Office informatie over de
verkiezingen. Ook de regeringscommissaris en zijn Plaatsvervanger maakten
frequent hun opwachting in dit radioprogramma.

7 Statia2020elections@statiagov.com.
8 Island Council Elections 2020.

Town Hall meetings
Om de dialoog tussen de bevolking en het OLE aan te moedigen werden er Town
Hall meetings georganiseerd. Op 20 februari 2020 vond een bewustwordings- en
informatiebijeenkomst plaats waarbij verschillende sprekers het belang van de
verkiezingen aanhaalden en er was de gelegenheid om vragen te stellen. Helaas zijn
door de restricties als gevolg van de pandemie geen andere Town Hall meetings
georganiseerd.
Gedrukte media
Enkele weken voor de verkiezingen is er een huis-aan-huis folder bezorgd met meer
informatie over de verkiezingen. Ook zijn er meerdere posters op cruciale plekken
gehangen. Verder zijn advertenties in de Daily Herald geplaatst maar deze kwam
vanwege COVID-19 slechts één keer per week uit.
Verkiezingen tijdens de COVID-19 pandemie
Omdat de verkiezingen tijdens de pandemie plaatsvonden, werden de
eilandbewoners geïnformeerd over de voorschriften om zo veilig mogelijk te
stemmen. Dit gebeurde met een instructiefilm die duidelijk maakte hoe te
stemmen conform de COVID-19 maatregelen. Doel van de film was om de
bevolking het vertrouwen te geven dat er ondanks de pandemie toch veilig kon
worden gestemd.
Conclusie
Als gevolg van de pandemie is het communicatietraject dat voor de verkiezingen in
februari 2020 begon tussentijds aangepast. Vanaf eind mei werd het traject weer
opgepakt. De piek van de communicatie rond de verkiezingen was tussen juli en
oktober 2020. Fysieke bijeenkomsten werden digitaal.
De eilandraadsverkiezingen zijn de eerste verkiezingen binnen het Koninkrijk die
tijdens de COVID-19 pandemie hebben plaatsgevonden. Door de goede organisatie
en communicatie hebben de verkiezingen op een veilige manier plaatsgevonden en
was het opkomstpercentage van 76,9 procent. De verkiezingen hebben daarna als
voorbeeld voor andere verkiezingen in het koninkrijk gefungeerd.

Bijlage 4: Fasen-model en bijhorende bevoegdheden

Bijlage 5: Projecten bijzondere uitkeringen Sint Eustatius
Hieronder treft u een greep uit de projecten die voortkomen uit de bijzondere
uitkeringen voor Sint Eustatius.
Actief
Afgerond
Inactief

Titel project

Aanvang Status

Wederopbouw: Bijzondere uitkering Waterman na Orkaan
2018
Irma
Wederopbouw: Noodhulpmaatregelen na Irma
2018
Wederopbouw: Natuur en milieu Statia
2018
Wederopbouw: Assessment Madam Theater
2018
Wederopbouw: Behoud muur achter kantoor Stenapa
2018
Wederopbouw: Hek bestuurskantoor
2018
Wederopbouw: Herbebossing
2018
Wederopbouw: Herstel aan de ruine
2018
Wederopbouw: Herstel boeien afmeersysteem Marine Park 2018
Wederopbouw: Herstel botanische tuin
2018
Wederopbouw: Herstel broed zeeschildpadden
2018
Wederopbouw: Herstel koraal
2018
Wederopbouw: Herstel landbouw veeteelt visserij
2018
Wederopbouw: Herstel NH kerk
2018
Wederopbouw: Huizenherstel
2018
Wederopbouw: Openbare ruimte en onroerende zaken Statia 2018
Wederopbouw: Onverharde wegen
2018
Wederopbouw: Stabilisering klif Sint Eustatius
2018
Wederopbouw: Heropening Slavenpad
2018
Wederopbouw: Leguanenpopulatie
2018
Wederopbouw: Monumentenherstel
2018
Wederopbouw: Watervoorziening agrarische bedrijven
2018
Wederopbouw: Wateropslagplaatsen
2018
Wederopbouw: Publieke begraafplaatsen
2018
Verbeterplan Financieel Beheer
2018
Anti-erosie Noodmaatregelen Klif
2018
Strengthening nature management
2018
Aanpak erosie
2018
Nature awareness
2018
Coral restoration
2018
Rat control
2018

Roaming Animals
2018
Waste management
2018
Quick win afval actie
2018
Car wreck removal project
2018
Rampenbestrijding
2018
Veiligheidswet BES
2018
Publieke gezondheidszorg
2018
Beleidscoördinator huiselijk geweld en kinderrechten
2018
BES(t) 4 Kids
2018
Sociale kanstrajecten - New Challenge
2018
Empowerment tienermeisjes
2018
Maatschappelijk werker
2018
Pilot job program "Statia Serves" / Statia doet
2018
Bijdrage schoolzwemmen
2018
2018
Hogere bijdrage OLE voor twinning arbeidsbemiddeling
Life Coaches
2018
2018
Jobmatching en jobprograms
Wegenprogramma Sint-Eustatius
2018
Armoedebestrijding en jeugdwerkloosheid
2018
2018
Versterking maatschappelijke (vrijwillige) organisaties
Diabetespreventie
2018
Wegwerken onderhoudsachterstanden particuliere woningen 2018
Buurtsportcoach
2018
Jeugdsportvereniging 'Statia in Shape'
2018
Seamen training course
2018
Outdoor Fitnesspark locatie Wilhelminaplein
2018
Wederopbouw: Huizenherstel 2e fase
2019
Wederopbouw: Haven Sint-Eustatius
2019
Wederopbouw: Wegenonderhoud
2019
Beschikking reorganisatiekosten (frictiekosten)
2019
Bijdrage assessment in lopende reorganisatie en
2019
trainingstraject OLSE
Bijdrage "MD" Traject door Smart Solutions
2019
Opschoning PIVA (Persoonsinformatievoorziening
2019
Nederlandse Antillen)
Bijdrage Rekenkamer Sint-Eustatius
2019
Beschikking verkiezingen Sint Eustatius
2019
Bestuursakkoord huiselijk geweld en kindermishandeling
2019
Bijdrage Conferentie Taskforce Kinderrechten
2019
Aanschaf afvalverbrandingsinstallatie Sint-Eustatius
2019
Renovatie van de bocht bij Smoke Alley
2019
Uitvoering sportbeleid
2019
Maritieme infrastructuur, bescherming kustlijn haventerrein 2019

Opknappen 5 aanleunwoningen
Kinderopvang en naschoolse opvang
Zorg en Veiligheidshuis Caribisch Nederland
Caribisch Sport- en Preventieakkoord
Voedselhulp Sint Eustatius
BIjdrage bijzondere uitkering Sint Eustatius digitaliseren OLSE
Programma 'Samen aan het werk'
Bijdrage extra ambtelijke capaciteit
Bijdrage regio enveloppe ICT project 'Good Governance'

2019
2019
2020
2020
2020
2020
2020
2020
2020

Bijlage 6: Factsheet Sint Eustatius 2017-2021