Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 423

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 29 mei 2020
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media over zijn brief van 4 februari 2020 inzake de Toetsing
en examinering in het voortgezet onderwijs 2019 (Kamerstuk 31 289,
nr. 412).
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media heeft deze
vragen beantwoord bij brief van 28 mei 2020. Vragen en antwoorden zijn
hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Verouden

kst-31289-423
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 289, nr. 423

1

1.
Wat is de verklaring voor de daling van het slagingspercentage in
2019 van leerlingen met het profiel natuur en gezondheid en het
dubbelprofiel natuur en gezondheid / natuur en techniek?
De daling van het slagingspercentage onder vwo-leerlingen in 2019 voor
het profiel natuur en gezondheid en het dubbelprofiel natuur en
gezondheid / natuur en techniek kan verschillende oorzaken hebben, maar
één duidelijke oorzaak is niet te destilleren uit de cijfers. Uit de Examenmonitor 2019 blijkt dat de behaalde cijfers voor het centraal examen van
de bètavakken natuurkunde, scheikunde en biologie al enkele jaren stabiel
zijn. Fluctuaties in de slagingspercentages zijn daarbij ook gebruikelijk en
bij beide profielen lijkt geen sprake van een trend te zijn.

2.
Kunt u bevestigen dat ook al bij de huidige lichting examenleerlingen geen rekentoets meer hoeft te worden afgenomen en zij
dus niet alleen ongeacht het cijfer, maar ook ongeacht de
deelname aan de rekentoets een diploma kunnen behalen? Hoe
wordt dit gecommuniceerd naar de examensecretarissen?
Ja, in schooljaar 2019–2020 kunnen leerlingen het diploma behalen
ongeacht of zij hebben deelgenomen aan de rekentoets en ongeacht een
eventueel behaald cijfer. Dit wordt op twee manieren aan scholen
gecommuniceerd. Allereerst is dit opgenomen in het servicedocument
examens vo, dat via Examenblad (berichtgeving van het College voor
Toetsen en Examens) aan scholen wordt verstuurd. Daarnaast ontvangen
scholen naar aanleiding van de stemmingen in de Tweede Kamer over het
wetsvoorstel afschaffen rekentoets een brief over de inhoud van het
wetsvoorstel en het nieuwe rekenbeleid.
3.
Wat is de verklaring tussen het verschil in beeld van de vaardigheden van leerlingen in het vak Nederlands in het rapport PISA1
2018 en de CE2-resultaten?
Op verzoek van Uw Kamer heeft de commissie Steur gekeken naar
mogelijke verklaringen voor de verschillende beelden die de eindexamencijfers en PISA tonen. De commissie heeft geconstateerd dat de examens
(zowel SE als CE) en PISA niet goed te vergelijken zijn, vanwege
verschillen tussen gemeten vaardigheden, de leerlingenpopulatie die
(deels) afwijkt, de belangen die op het spel staan voor leerlingen en hun
daarmee samenhangende motivatie, en daarbij aansluitend de toegenomen nadruk op het CE. De commissie Steur bevestigt in haar rapport
dat eindexamenresultaten stabiel zijn. De commissie merkt op dat zowel
de CE’s als PISA toetsen van goede kwaliteit zijn, maar dat de geconstateerde verschillen in afnameprocedure en belang maken dat de leerlingen
ook anders gemotiveerd zijn. Voor PISA zijn leerlingen minder gemotiveerd omdat ze er geen cijfer voor krijgen, terwijl de beslissende en
1
2

PISA: Programme for International Student Assessment.
CE: Centraal examens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 289, nr. 423

2

afsluitende functies van het eindexamen juist bijdragen aan de motivatie
van leerlingen voor deze toetsen. Dat betekent wat mij betreft dat de
prestaties op beide toetsen op hun eigen merites beoordeeld moeten
worden en daarmee ook de functies van beide toetsen niet gelijkgeschakeld kunnen worden. Ik zie PISA en de CE’s als ijkpunten die elkaar
aanvullen in het inzichtelijk maken van de vaardigheidsontwikkeling van
leerlingen in het voortgezet onderwijs.
4.
In welke landen heeft de PISA-toets een verplichtend karakter?
De OESO houdt niet bij in welke landen deelname aan PISA verplicht is.
De OESO noemt Frankrijk en Italië als voorbeelden van landen waar
deelname verplicht is.
5.
Hoe vaak weigeren Nederlandse scholen om deel te nemen aan de
PISA-toets?
In PISA 2018 hebben van de initiële steekproef van 175 scholen, 112
scholen deelgenomen (ongeveer 65 procent). Inclusief de vervangende
scholen hebben er in totaal 156 scholen deelgenomen aan PISA 2018,
waarmee de respons op ongeveer 90 procent uitkwam.
6.
Wanneer een leerling vwo volgt en daarbij een vak op de havo
moet volgen, krijgt deze leerling dan een havo-diploma of een
vwo-diploma?
Ik ga er bij de beantwoording van deze vraag vanuit dat de betreffende
leerling afstroomt van vwo naar havo omdat de leerling niet alle vakken
op vwo-niveau kan afronden. Om een diploma van een bepaalde
schoolsoort of leerweg te krijgen, moeten alle vakken op ten minste dat
niveau zijn afgesloten. In het voorbeeld in de vraag krijgt de leerling een
havodiploma. Op het diploma en de cijferlijst staat vermeld dat er vakken
op hoger niveau zijn afgesloten.
7.
Wanneer kan de Kamer resultaten verwachten van het half jaar
waarin u met het veld en de inspectie3 in overleg gaat om in
gezamenlijkheid te bezien hoe het beste tot de gevraagde
duidelijkheid van de rol van de examinator kan worden gekomen?
Ik verwacht u in het najaar te kunnen informeren over de resultaten van
dit overleg.
8.
Waarom gaat het overleg met het veld en de inspectie over de
verduidelijking van de rol van examinator zes maanden duren?
Komen eventuele maatregelen dan nog op tijd voor het examen
van 2021?
Het is een proces waarbij zorgvuldigheid voorop staat en waarbij alle
aspecten worden meegenomen en afgewogen. Ik vind het dan ook
belangrijk om daar de tijd voor te nemen. In het overleg met het veld en
de inspectie zal ik bekijken of de instructies moet worden aangepast zodat
deze voor het examen 2021 gereed kunnen zijn. Wanneer uit de

3

Inspectie: Inspectie van het onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 289, nr. 423

3

gesprekken blijk dat het (ook) nodig is de wetgeving aan te passen, zal dit
niet voor het examen van 2021 gereed zijn.
9.
Wat is er met de leerlingen gebeurd in de zes gevallen waarin
cspe’s4 ongeldig zijn verklaard?
Bij de zes gevallen waar het cspe ongeldig is verklaard, hebben de
leerlingen de mogelijkheid gekregen het cspe opnieuw te maken. De
beoordeling voor dit opnieuw gemaakte cspe telt mee voor het eindresultaat van deze leerlingen.
10.
Hoe wordt gemeten of de leesvaardigheid van kinderen en
jongeren ook daadwerkelijk wordt vergroot?
De voortgang van de leesvaardigheid van leerlingen wordt binnen het
voortgezet onderwijs getoetst in het vak Nederlands. Leesvaardigheid
wordt uiteindelijk ook getoetst in het centraal examen Nederlands. Dit
geldt voor alle leerlingen in vmbo, havo en vwo.
11.
Hoeveel subsidie ontvangt het vmbo-examenfestival? Welke
doelen worden er aan dit festival gesteld? Hoe kunnen andere
leerniveaus profiteren van dit festival, behalve het vmbo-niveau?
Voor de organisatie van het Examenfestival ontvangt de Stichting
Platforms vmbo iets meer dan € 100.000 subsidie. Het festival wordt
samen met de SLO en het CvTE georganiseerd en heeft als doel om
examensecretarissen en docenten voor te lichten over het centraal- en het
schoolexamen in het vmbo. Speciale aandacht is er voor de cspe’s omdat
die elk jaar, afhankelijk van de inhoud van de examens van dat jaar,
specifieke voorbereiding door de docenten vragen. In de huidige invulling
is het Examenfestival niet relevant voor andere schoolsoorten.
12.
Op welke manier is er gekeken naar de mogelijkheid van zowel
fysieke verzending via postservice van examens in combinatie
met digitalisering?
Deze mogelijkheid is besproken met de VO-raad, als vertegenwoordiger
van de schoolbesturen. Hieruit kwam naar voren dat verplichte digitalisering van alle gemaakte examens veel extra organisatie- administratieve
last oplevert. Dit weegt niet op tegen de mogelijke voordelen van
digitalisering. Wel zal naar aanleiding van de pilot met de tweede correctie
van de digitale examens in vmbo-bb en -kb worden bekeken welke
aspecten hiervan bruikbaar zijn bij de papieren examens.
13.
Welke andere mogelijkheden voor de verzending van het correctiewerk van de papieren centraal examens zijn er die minder
risico’s met zich meebrengen?
Zoals beschreven in de brief heb ik met de VO-raad de mogelijkheid
verkend om, in plaats van de huidige praktijk ten aanzien van de correctie,
het proces van de correctie te digitaliseren. Digitale verzending stuit
echter op meer risico’s dan verzending via de post.

4

Cspe: Centraal Schriftelijk en Praktisch Examen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 289, nr. 423

4

14.
Moet er niet ook worden gekeken naar de kwetsbaarheid van
digitalisering van het correctieproces bij al die leerlingen op het
vmbo die nu al digitaal examen doen, bijvoorbeeld wanneer het
verschillende software bij SE’s5 en CE’s betreft, waardoor
leerlingen van sommige scholen meer gewend zijn aan de manier
van werken op het CE dan anderen?
Voor leerlingen maakt het niet uit of de correctie digitaal of op papier
plaatsvindt. Leerlingen kunnen via de oefenomgeving van de digitale
examens van te voren oefenen met het afnameplatform. Scholen zijn er
voor verantwoordelijk dat leerlingen hier goed op worden voorbereid.
15.
Welke maatregelen worden genomen om incidenten met verloren
postzakken in de toekomst te voorkomen?
Het is natuurlijk heel vervelend als leerlingen nadeel ondervinden door
incidenten met postzakken zoals we die in het afgelopen schooljaar
hebben gezien. Incidenten zijn helaas nooit helemaal uit te sluiten, welke
methode ook wordt gebruikt. Scholen maken de afweging welke post- of
koeriersservice ze hier voor gebruiken. Wel zal ik monitoren hoe deze
situatie zich ontwikkelt en indien nodig aanvullende maatregelen nemen.
16.
Op welke manier kunnen VOD-platformen6 een rol spelen om
leerlingen meer in aanraking te laten komen met moderne
vreemde talen als Duits en Frans?
Veel docenten maken reeds gebruik van VOD-platformen of online
streamingsdiensten bij de invulling van een les. Zij gebruiken dit
bijvoorbeeld bij (de voorbereiding van) kijk- en luistertoetsen of voor een
didactische opdracht. In die zin verschilt een dergelijke dienst niet veel
van een bestaande lesmethode en is het aan de leraar om daar een
weloverwogen keuze in te maken.
17.
Waarom sluit de vorm en inhoud van het CE Frans en Duits niet
meer aan bij de doelgroep?
Docenten Duits en Frans havo en de vakvereniging geven aan dat de
centrale examens van Duits en Frans havo in de huidige tijd een grotere
diversiteit in de bevraging zouden moeten bevatten, waarbij ook meer
aspecten aan bod komen dan alleen leesvaardigheid.
18.
Wat is de reden dat er enkel maatregelen worden genomen voor
de CE Frans en Duits voor havo en niet voor vmbo en vwo?
De daling van de vaardigheid van examenkandidaten Frans en Duits havo
resulteert bij de centrale examens tot de laagste gemiddelde cijfers. Bij de
centrale examens Duits en Frans vmbo en vwo komen ook regelmatig
lage gemiddelde cijfers voor, maar de situatie is bij deze examens minder
knellend. Dit was voor het CvTE de reden om de situatie voor Duits en
Frans havo te analyseren en de oorzaken van de vaardigheidsdaling te
onderzoeken. De maatregelen voor Duits en Frans havo sluiten aan op de
resultaten van de analyse.
5
6

SE: School examens.
VOD: Video on demand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 289, nr. 423

5

19.
Klopt het dat leerlingen op vmbo en vwo minder in contact
komen met de talen Frans en Duits en scholen in de praktijk ook
minder aandacht geven aan deze vakken op deze niveaus?
De vermindering van het contact met de talen Duits en Frans buiten
school geldt ook voor het vmbo en het vwo. Over de aandacht voor deze
talen binnen school en de invloed van de positie van de vakken in het
curriculum, kunnen op dit moment geen uitspraken worden gedaan op
basis van het onderzoek. In het vmbo is een tweede moderne vreemde
taal naast Engels in de bovenbouw in geen enkel profiel verplicht. In het
vwo is daartegen met uitzondering van gymnasia in de bovenbouw in
ieder profiel een tweede moderne vreemde taal verplicht.
20.
Op welke manier gaat de CvTE7 in de tussenliggende periode
(met ingang van dit examenjaar) de cesuur tijdelijk aanpassen op
het vak Frans en Duits?
Dit examenjaar is er geen sprake van een centraal examen gelet op het
coronavirus. Dat heeft tot gevolg dat voor dit examenjaar de cesuur niet
hoeft te worden aangepast. Ik ga er vanuit dat volgend jaar door examenkandidaten net als ieder normaal jaar een schoolexamen en centraal
examen wordt gemaakt. Het CvTE zal vanaf 2021 dan de cesuur tijdelijk
aanpassen voor de centrale examens Frans en Duits havo. Daarbij heeft
het college als voornemen de prestatie-eis tijdelijk aan te passen met 0,5
cijferpunt. Dit sluit aan bij de resultaten van het onderzoek van het CvTE
en de prestatie-eis van andere niet-kernvakken in het havo.
21.
Tot wanneer geldt de tussenliggende periode waarin de cesuur
van Frans en Duits tijdelijk wordt aangepast?
Het tijdelijk aanpassen van de cesuur van de vakken Frans en Duits havo
geldt tot het moment dat het examenprogramma van deze vakken is
geactualiseerd. Voor meer informatie hierover verwijs ik naar mijn
antwoord op vraag 23.
22.
Wordt de examenlengte Frans nu wel of niet aangepast?
Het CvTE heeft in overleg met de vaksectie Frans van Levende Talen
besloten tot een beperkte inkorting van het centraal examen Frans havo.
Dit om een negatief effect van de ervaren tijdsdruk op de vaardigheid van
de examenkandidaten uit te sluiten.
23.
Mocht het proces van Curriculum.nu worden vertraagd, wat
betekent dit voor de CE Frans en Duits? Is er dan nog wel sprake
van een tussenliggende periode?
Zoals ik in mijn brief van 4 februari 2020 inzake de Toetsing en examinering in het voortgezet onderwijs 2019 heb geschetst, bestaat de
langetermijnoplossing voor de problemen bij Frans en Duits op het havo
uit een actualisatie van het examenprogramma. Door de coronacrisis
heeft de politieke besluitvorming rondom het curriculum echter vertraging
opgelopen. Dit is onwenselijk aangezien er een urgente vraag is om
bepaalde vakken, waaronder dus in ieder geval Frans en Duits voor het
7

CvTE: College voor Toetsen en Examens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 289, nr. 423

6

havo, te vernieuwen en daarbij de samenhang tussen vakken te
versterken.
De integrale bijstelling van het curriculum heeft door de coronacrisis
vertraging opgelopen. Ik zal u op korte termijn een brief sturen over de
bijgestelde vervolgaanpak. Voor de bovenbouw van het voortgezet
onderwijs wordt er hierbij – zoals aangegeven in het Algemeen Overleg
betreffende curriculum.nu op 5 maart – rekening gehouden met de
urgentie van enkele vakvernieuwingen, waaronder de moderne vreemde
talen. Over de vervolgaanpak stuur ik op korte termijn een brief naar uw
Kamer.
24.
Hoe lang is tijdelijk, nu de cesuur bij havo Frans en Duits tijdelijk
wordt aangepast? Wat zijn de plannen voor deze vakken als
Curriculum.nu vertraging op zou lopen?
Zoals ik in het antwoord op vraag 23 heb aangegeven, wordt de aanpak
voor het actualiseren van de examenprogramma’s in de bovenbouw van
het vo bijgesteld. De verwachting is hierbij dat, gelet op het proces van
deze vakvernieuwingen en de examenpilots die zeer waarschijnlijk nodig
zijn, het nog enkele jaren duurt voordat een verbeterd examenprogramma
in werking kan treden.
25.
In hoeverre worden leraren direct meegenomen in het Project
Ieders Examen?
Het Project Ieders Examen (PIEx) heeft als doel om de betrokkenheid van
docenten bij het examenproces te vergroten en tevens meer transparantie
te creëren over het verloop van dit proces. Docenten worden door middel
van verschillende projecten actief betrokken bij onder andere de totstandkoming, beoordeling en normering van de centrale examens. Zo kunnen
docenten bijvoorbeeld deelnemen aan constructiegroepen en daarmee
bijdragen aan het ontwikkelen van examenopgaven of input leveren op
het correctievoorschrift bij de pre- en testcorrectie. Docenten kunnen zich
onder andere aanmelden voor de verschillende projecten via de
vakverenigingen.
26.
Blijft genoemde insteek om examens in den brede te bekijken in
navolging van opgeleverde bouwstenen bovenbouw van kracht?
Blijft dat een aanpak? Wat gebeurt er als Curriculum.nu
vertraging oploopt?
Gelet op de huidige coronacrisis heeft de politieke besluitvorming rondom
het curriculum vertraging opgelopen. Dit betekent dat de aanpak voor het
actualiseren van de examenprogramma’s in de bovenbouw van het vo
wordt bijgesteld.
Op korte termijn informeer ik Kamer over de vervolgaanpak.
27.
Wat is de tijdlijn betreffende Curriculum.nu en de vertaling van
de uitkomsten naar examenprogramma’s?
Voor het antwoord verwijs ik naar het antwoord op vraag 23.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 289, nr. 423

7

28.
Kunt u toelichten waarom het slaagpercentage van de
havo-leerlingen aanzienlijk lager is dan in de andere leerwegen?
Heeft dit te maken met de kwaliteit van de examens of de
kwaliteit van het gegeven onderwijs?
De Inspectie voor het Onderwijs (hierna: inspectie) geeft in de Staat van
het Onderwijs 2018 enkele mogelijke verklaringen voor het achterblijven
van het slagingspercentage van de havo. Enerzijds het heterogene
gezelschap met veel zittenblijvers en op- en afstromers dat het moeilijk
maakt voor docenten om aan de onderwijsbehoeftes van die groepen
leerlingen te voldoen. Anderzijds wordt er door docenten te weinig
motivatie en discipline gezien onder leerlingen. Daarbij kan ook
meespelen dat wij allen de lagere prestaties op het havo als normaal zijn
gaan zien en dat leerlingen zich naar die verwachtingen voegen. Zoals ik
eerder aan uw Kamer heb toegezegd werk ik aan een uitgebreidere
analyse van de situatie op het havo. Ik streef ernaar uw Kamer hierover dit
najaar te informeren.
29.
De afgelopen examenjaren is het slaagpercentage gestabiliseerd
op 92%, is dit een wenselijke stabilisatie of zijn er concrete
plannen om dit percentage te verhogen?
De normering van de centrale examens is erop gericht dat de norm over
de jaren heen nagenoeg gelijk blijft. Dat maakt dat de prestatie van een
cohort aan het slagingspercentage kan worden afgelezen. Er wordt dus
niet specifiek gestuurd op een bepaald slagingspercentage. Wel werkt
iedereen in het onderwijsveld, waaronder ik, er natuurlijk aan om de
kwaliteit van het onderwijs te blijven verbeteren zodat zoveel mogelijk
leerlingen in staat zijn een diploma behalen.
30.
Hoeveel leerlingen met een maatwerkdiploma hebben problemen
ondervonden bij toelating tot hbo of wo?
Net als bij mijn antwoord op vraag 6, ga ik ervan uit dat hier wordt
gedoeld op een diploma op een bepaald niveau, met één of meer vakken
op een hoger niveau. Ik heb geen gegevens over of en in welke mate
leerlingen die vakken op een hoger niveau hebben afgerond, barrières
ervaren in de overgang naar het vervolgonderwijs. Een experimentgroep
in Noord-Brabant bestaande uit vo-scholen, een mbo-instelling, twee
hbo’s en een universiteit kijken momenteel naar hoe vervolgopleidingen
kunnen omgaan met leerlingen met bijvoorbeeld vakken op hogere
niveaus op hun vo-diploma.
31.
Kunt u toelichten wat de grondslag is van de daling dit jaar van
een procent van het aantal leerlingen dat cum laude slaagt?
Het aantal leerlingen dat Cum Laude slaagt, is relatief klein ten opzichte
van het totaal aantal eindexamenkandidaten. Een kleine wijziging in het
aantal leerlingen binnen deze groep, heeft dus al snel zichtbare gevolgen
in het percentage. Een oorzaak van de daling is niet nader onderzocht.
Daarnaast hecht ik eraan om duidelijk te maken dat Cum Laude slagen
slechts één van de manieren is voor leerlingen om te excelleren of zich te
ontwikkelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 289, nr. 423

8

32.
Kunt u toelichten waarom leerlingen met een ntg-profiel8
aanzienlijk vaker cum laude afstuderen dan leerlingen met een
ecm-profiel9? Speelt de kwaliteit van de economisch maatschappelijke leerweg hier een rol?
Het is lastig hier een allesomvattende verklaring voor te vinden. Mogelijkerwijs komt het doordat relatief meer leerlingen met een n&t- of
n&g-profiel geïnteresseerd zijn in een numerus fixus opleiding, waardoor
zij gemotiveerder zijn om hogere eindcijfers te halen omdat dit hun kans
op toelating vergroot. Ik heb geen reden om aan te nemen dat er een
kwalitatief gebrek met de economisch-maatschappelijke leerweg een rol
speelt.
33.
Kunt u toelichten hoe de rol van de tweede examinator wordt
aangescherpt en verduidelijkt?
Ik ben met het veld en de inspectie in overleg over de rol van de eerste en
de tweede examinator bij het cspe. In het najaar zal ik u berichten over de
resultaten van dit overleg.
34.
Wordt het advies dat rondom taalbeleid is uitgebracht al
nageleefd? Zo ja, richt u zich specifiek op de leesvaardigheid van
de leerlingen of op het verduidelijken van de examens?
Als hier het leesoffensief wordt bedoeld, dan is het antwoord positief. Het
ministerie is samen met alle betrokken partijen binnen het onderwijs, de
culturele sector en de ondersteuners daarvan, bezig om het leesoffensief
gestalte te geven. Dit moet uiteindelijk resulteren in een gezamenlijke
aanpak van cultuur en onderwijs om leesplezier en leesmotivatie binnen
én buiten het onderwijs stevig op de kaart te zetten en docenten hierin
ook te ondersteunen. In de bouwstenen voor een geactualiseerd curriculum worden deze elementen ook expliciet genoemd. Zoals aangegeven
bij het antwoord op vraag 23 heeft de voortgang van de curriculumherziening vertraging opgelopen vanwege de coronacrisis. Hier wordt uw
Kamer zo snel mogelijk over geïnformeerd.
35.
Bestaat de kans dat wachten op het nieuwe curriculum tot
grotere problemen leidt bij de vakken Frans en Duits? De
versoepeling van de prestatie-eis is een duidelijke maatregel,
maar moet de kwaliteit van het onderwijs niet worden benadrukt
in plaats van deze versoepeling?
Dit is niet te verwachten. De wijziging van het CvTE voor de cesuur kan
tijdelijk verlichting brengen. Bij een verbetering van de examenprogramma’s Frans en Duits wordt een structurele oplossing vastgesteld.
Hierbij wordt de kwaliteit van het onderwijs vanzelfsprekend vooropgesteld.
36.
Zijn de resultaten van Frans en Duits de laatste jaren gedaald?
Kunt u toelichten waar deze daling vooral vandaan komt? Zijn de
examens te moeilijk of te lang, gaat de kwaliteit van het

8
9

Ntg: Natuur, techniek en gezondheid.
Ecm: Economie, cultuur en maatschappij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 289, nr. 423

9

onderwijs achteruit of is de prestatiedaling mogelijk een indicatie
dat leerlingen dit vak minder belangrijk achten als vroeger?
Uit onderzoek van het CvTE komt naar voren dat er zowel een afname van
de vaardigheden is bij de vakken Frans en Duits als een afname van het
gemiddelde cijfer bij deze vakken. De afname van de vaardigheden wordt
veroorzaakt door een verandering van de plaats van deze vakken in de
maatschappij en in het curriculum. Op scholen is er in de praktijk minder
onderwijstijd voorzien voor deze vakken en het onderzoek laat zien dat
leerlingen buiten de school minder in contact komen met deze talen. De
docenten die in het onderzoek zijn bevraagd, geven aan dat de examens
Frans en Duits havo niet goed aansluiten bij het geen wat in de klas aan
lesgegeven wordt.
37.
Als er tegenwoordig allerlei vormen van dubbelprofielen mogelijk
zijn, bestaat er een mogelijkheid om in de toekomst te kijken
naar een grotere variëteit aan vakken, waarbij vakken als Frans
of Duits mogelijk niet meer verplicht zijn, maar als keuzevak
gekozen kunnen worden?
Dit is nu niet aan de orde. Deze vragen komen terug in de discussie rond
de vervolgfase van de curriculumherziening.
38.
Kunt u toelichten waarom de voorlopige N-term10 bij het tweede
tijdvak helpt voorkomen dat leerlingen onterecht zakken?
Herkansen leerlingen eerder een vak, waarbij de voorlopige
N-term hoger is? Zo ja, is dit volgens u een wenselijk
verschijnsel?
Het CvTE geeft in zijn advies aan dat de voorlopige N-term bij het tweede
tijdvak helpt voorkomen dat leerlingen onterecht zakken. Ieder examen is
een meting van het kennis- en vaardigheidsniveau van de leerling. Bij de
herkansing van het centraal examen gaat het om één individuele meting
die voor veel leerlingen het verschil tussen slagen of zakken bepaalt. Het
is belangrijk om te voorkomen dat die ene meting waar zoveel van
afhangt vals negatief uitpakt, waardoor de leerling ten onrechte zakt.
Dankzij de voorlopige N-term, die vanwege het vaak beperkte leerlingenaantal nu gebaseerd is op de N-term uit het eerste tijdvak, weet de docent
(eerste corrector) welke score de leerling minimaal moet halen om zijn
eindcijfer te verbeteren. Als hij ziet dat de leerling in eerste instantie één
scorepunt tekort komt, zal hij binnen de beoordelingsruimte die het
correctievoorschrift hem biedt extra goed kijken of de leerling dit
scorepunt niet toch verdient, waardoor hij een vals negatief resultaat
voorkomt. Dat doet de docent overigens samen met de gecommitteerde
(tweede corrector). Gezien het feit dat deze ene meting het verschil tussen
slagen en zakken kan bepalen, vindt het CvTE dit een legitieme aanpak en
daarom wil het CvTE bij het tweede tijdvak vooralsnog blijven werken met
voorlopige N-termen.
Het meerjarig onderzoek aan de Vrije Universiteit Amsterdam, waarover ik
u in de Examenbrief over de examens 2018 heb geïnformeerd, toont aan
dat docenten bij de correctie van de herkansing in het tweede tijdvak
gebruik maken van de beschikbare beoordelingsruimte en leerlingen
relatief vaak het minimum aantal benodigde punten halen.11 Zoals ik heb
aangegeven in mijn brief vind ik dit een aanleiding voor aanhoudende
10
11

N-term: Normeringsterm.
Kamerstuk 31 289, nr. 391.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 289, nr. 423

10

aandacht hiervoor in het vervolgonderzoek. De verwachting is dat het
vervolgonderzoek van de VU in de tweede helft van 2020 zal worden
afgerond, waarna ik uw Kamer over de uitkomsten zal informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 289, nr. 423

11