Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

195
Vragen van de leden Westerveld (GroenLinks) en Van der Molen (CDA) aan
de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over het bericht «Minister
laat Neerlandistiek zichzelf redden» (Hoger Onderwijspersbureau, 2 juli)
(ingezonden 29 juli 2020).
Antwoord van Minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap) (ontvangen 28 september 2020) zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2019–2020, nr. 3671.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht «Minister laat Neerlandistiek zichzelf
redden»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe rijmt u de zin in uw brief2 «Groei van de studentenaantallen in de
talenstudies is bovendien hard nodig gezien het grote tekort aan leraren» met
de weigering om structurele middelen toe te kennen?
Antwoord 2
Om het volgen van een lerarenopleiding te stimuleren en het lerarentekort in
de schooltalen aan te pakken, worden op dit moment diverse acties ondernomen. Deze heb ik in mijn brief toegelicht, ook waar dit gepaard gaat met
financiële middelen. Voor het vergroten van de aantrekkelijkheid van het
onderwijs bij de talenopleidingen stel ik in 2020 middelen ter beschikking
zodat faculteiten gezamenlijk activiteiten in gang kunnen zetten. Ik vind het
verder aan de instellingen om hier ook zelf in te investeren, waar mogelijk
vanuit herprioritering binnen de structurele lumpsummiddelen voor het
sectorplan Duurzame Geesteswetenschappen (jaarlijks € 17,7 miljoen). Zoals
ik in mijn brief heb toegelicht kunnen deze activiteiten de aanloop zijn naar
een breder sectorplan talen voor zowel onderwijs als onderzoek. Op dit
moment zijn geen middelen beschikbaar voor een sectorplan talen.

1
2

ah-tk-20202021-195
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

aob.nl d.d. 2 juli 2020; https://www.aob.nl/nieuws/minister-laat-neerlandistiek-zichzelf-redden/
Kamerstuk 31 288, nr. 871

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Vraag 3
Kunt u een inschatting geven van de verwachtte tekorten van docenten
Nederlands in het voortgezet onderwijs?
Antwoord 3
Op basis van de lerarenramingen is de verwachting dat de tekorten voor
docenten Nederlands in het voortgezet onderwijs de komende jaren tot en
met 2023, in met name in de tweedegraads sector, zullen oplopen en daarna
(mede door de leerlingendaling) geleidelijk zullen afnemen.3 In getallen is de
verwachting dat het extra tekort van docenten Nederlands in het voortgezet
onderwijs ten opzichte van 2018 op zal lopen in 2023 tot 145 fte (139 fte
tweedegraads en 6 fte eerstegraads). In 2029 zal er volgens deze raming nog
sprake zijn van een tekort ten opzichte van 2018 van in totaal 18 fte.
Vraag 4
Is bekend wat de aantallen eerstejaarsstudenten voor de studie Nederlands
en andere talenstudies zijn in het komende collegejaar? Kunt u per instelling
een beeld geven van de stijging of daling in aantallen in de afgelopen jaren?
Antwoord 4
De landelijke aantallen eerstejaarsstudenten worden gebaseerd op de
1-oktobertelling. De cijfers voor komend collegejaar (2020–2021) worden in
januari 2021 bekend. Onderstaand is een tabel opgenomen met daarin een
overzicht per universiteit van het aantal eerstejaars in de
wo-bacheloropleidingen Nederlands, Duits, Frans en Engels in studiejaar
2019–2020 ten opzichte van studiejaar 2010–2011.
Bachelor Nederlandse Taal en Cultuur

2010–2011

2019–2020

74
60
132
173

60
28
41
56

19
46

0
38

9

11

17
21
24

0
20
19

1
18

0
14

177

110

81
128
123

0
108
96

52
127

0
101

36
32
49

24
22
16

12

0

Universiteit Leiden
Rijksuniversiteit Groningen
Universiteit Utrecht
Universiteit van Amsterdam
Vrije Universiteit Amsterdam
(geen instroom meer sinds 2013, onderdeel geworden van
bachelor literatuur en samenleving: afstudeerrichting
Nederlands. Deze afstudeerrichting wordt niet meer
aangeboden sinds studiejaar 2019–2020)
Radboud Universiteit Nijmegen
Bachelor Duitse Taal en Cultuur
Universiteit Leiden
Rijksuniversiteit Groningen
(geen instroom meer sinds 2014 – onderdeel geworden van
Bachelor Europese talen en culturen)
Universiteit Utrecht
Universiteit van Amsterdam
Vrije Universiteit van Amsterdam
(geen instroom meer sinds 2011 – opleiding beëindigd)
Radboud Universiteit Nijmegen
Bachelor Engelse Taal en Cultuur
Universiteit Leiden
Rijksuniversiteit Groningen
(geen instroom meer sinds 2013 – onderdeel van Bachelor
Europese talen en culturen)
Universiteit Utrecht
Universiteit van Amsterdam
Vrije Universiteit Amsterdam
(geen instroom meer sinds 2014 – wel bachelor English
Language and Communication Studies)
Radboud Universiteit Nijmegen
Bachelor Franse Taal en Cultuur1
Universiteit Leiden
Universiteit Utrecht
Universiteit van Amsterdam
Vrije Universiteit Amsterdam
(geen instroom meer sinds 2013 – opleiding beëindigd)
1

RUG biedt Frans daarnaast aan als specialisatie binnen Bachelor Europese talen en culturen.

3

De lerarenramingen zijn gebaseerd op het lerarenbestand van 2018. Eventuele tekorten in dat
jaar zijn niet bekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Vraag 5
Kunt u toelichten op basis van welk advies u op het bedrag van honderdduizend euro voor de landelijke coördinatie bent gekomen?
Antwoord 5
Landelijke coördinatie is volgens de KNAW van groot belang om de
problemen structureel aan te pakken. Aangezien de decanen letteren en
geesteswetenschappen (DLG) hebben aangegeven dat het niet haalbaar is om
deze coördinatie te doen naast de huidige werkzaamheden, heb ik de
afweging gemaakt om middelen beschikbaar te stellen waarmee een
volledige fte zou kunnen worden gefinancierd. Hiermee kunnen op korte
termijn activiteiten in gang worden gezet met focus op het onderwijs in de
talenopleidingen en voorbereidingen worden getroffen voor een sectorplan
talen.
Vraag 6
Wat is de reactie van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) op uw voornemen om aanvullende middelen beschikbaar te
stellen voor landelijke coördinatie?
Antwoord 6
Voor de volledigheid meld ik u de letterlijke reactie van de KNAW op mijn
voornemen om aanvullende middelen beschikbaar te stellen voor landelijke
coördinatie: «De KNAW is van mening dat er zo snel mogelijk een sectorplan
Nederlands en Moderne Vreemde Talen moet worden gestart. De decanen en
de KNAW zitten hierin op één lijn. In het sectorplan moet de neerlandistiek
een prominente plek krijgen, waarbij recht wordt gedaan aan de speciale
plaats van het Nederlands in onze samenleving en de Nederlandse verantwoordelijkheid voor de wetenschappelijke bestudering van de neerlandistiek
in de wereld. In het sectorplan dienen onderwijs en onderzoek in samenhang
te worden bezien. Landelijke afstemming is daarbij van groot belang om de
problematiek structureel aan te pakken. De KNAW is verheugd dat de Minister
in haar reactie de analyse onderschrijft dat een landelijke visie en aanpak in
de vorm van een sectorplan talen nodig is. De KNAW juicht iedere concrete
stap in de richting van een sectorplan toe. Zij heeft coördinatie van maatregelen daartoe bepleit.
De ambities die in de reactie van de Minister aan de toekenning van beperkte
aanvullende middelen voor 2020 zijn verbonden betreffen uitsluitend het
onderwijs. Zij zijn bestemd voor een project en gesuggereerd wordt dat de
faculteiten er zelf in kunnen investeren. Daarmee wordt het succes sterk
afhankelijk van de vraag of hiervoor bij de stakeholders zulke aanvullende
middelen beschikbaar zijn en staat voor de KNAW niet vast dat de door
OCW-toegezegde middelen daadwerkelijk de voorbereiding van een
sectorplan (dat immers altijd ook onderzoek betreft) zullen bevorderen. Het
effect zou zich bijvoorbeeld ook kunnen beperken tot betere voorlichting over
de studiekeuze voor de neerlandistiek of de Moderne Vreemde Talen.»
Vraag 7
Bent u bereid te onderzoeken of de structurele middelen voor het sectorplan
Duurzame Geesteswetenschappen voldoende zijn of anders ingevuld kunnen
worden om de problematiek rondom Neerlandistiek aan te pakken?
Antwoord 7
Via het lopende kosten- en toereikendheidsonderzoek kijk ik naar de
kostentoerekening aan opleidingen, waaronder die in de geesteswetenschappen. Een andere inzet van middelen uit het sectorplan Duurzame Geesteswetenschappen ga ik niet nader onderzoeken. Deze middelen zijn onderdeel van
de rijksbijdrage (lumpsum) en het is aan de faculteiten om te besluiten over
de inzet van deze middelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Vraag 8
Wat zijn de verwachte kosten van een sectorplan, dat voorgesteld wordt door
de KNAW, het Nationaal Platform voor de Talen, DLG4 en het programmabureau?
Antwoord 8
Genoemde partijen hebben hier geen specifieke bedragen bij genoemd. Dit is
uiteraard sterk afhankelijk van de activiteiten op het gebied van onderwijs,
het ambitieniveau op onderzoek en de reikwijdte van het sectorplan.5
Vraag 9
Wat kunt u leren van Vlaanderen als het gaat om de dalende studentenaantallen voor de studie Neerlandistiek? Kennen zij dezelfde problemen? Zo ja, hoe
gaan zij hiermee om?
Antwoord 9
Zowel in Nederland als in Vlaanderen kiezen steeds minder studenten voor
een academische talenopleiding. In tien jaar tijd is het aantal studenten in
Nederland dat een wo-opleiding Nederlands volgt met zestig procent
gedaald, in Vlaanderen gaat het om een daling van ongeveer een derde. Er
zijn op dit moment nog geen concrete en gecoördineerde acties vanuit de
Vlaamse overheid om de daling van studentenaantallen in de opleidingen
Nederlands tegen te gaan. Zoals ik in mijn beleidsreactie heb aangegeven is
samenwerking tussen Nederland en Vlaanderen belangrijk vanwege de
vergelijkbare problematiek. In het Comité van Ministers hebben mijn Vlaamse
collega en ik recent besloten om hierop te gaan samenwerken. De Taalunie
gaat hierin een verbindende rol vervullen en werkt momenteel een plan uit.
Vraag 10
Hoe wordt de Kamer op de hoogte gehouden van de pilot van prof. D.
Stronks? Gaan de beschikbaar gekomen middelen uit amendement van het
lid Van der Molen6 volledig naar deze pilot? Zo ja, wat was uw reden om dit
te doen? Zo nee, hoe worden de rest van de beschikbare middelen voor 2020
en 2021 besteed?
Antwoord 10
Met de middelen uit het amendement van het lid Van der Molen komt op de
OCW-begroting, in zowel 2020 als 2021 honderdduizend euro beschikbaar
voor de studiekeuzecampagne waar in het rapport van het Nationaal Platform
voor de Talen (hierna: platform) aan wordt gerefereerd. Het platform heeft
laten weten dat voor de voorlichtingscampagne in 2020 en 2021 in totaal een
bedrag van € 65.000 nodig is. Met de middelen uit het amendement bestaat
daarmee ruimte voor de financiering van een aanvullend initiatief. Op
voorstel van de KNAW en het platform heb ik besloten het initiatief van prof.
dr. Stronks en Micha Hamel voor een pilot voor een Schrijfakademie in het
voortgezet onderwijs te financieren. In de periode 2020 t/m 2022 zal in totaal
€ 290.000 beschikbaar worden gesteld (waarbij het ontbrekende restant is
aangevuld door OCW). Ik zal uw Kamer op de hoogte brengen van de
resultaten van de pilot.
Vraag 11
Waarom gaat u niet aan de slag met het advies van de KNAW om de vijf
bestaande opleidingen verder te beschermen tegen de dalende instroom?
Antwoord 11
In mijn brief heb ik genoemd dat ik het behoud van de vijf vestigingen
Nederlands een belangrijke randvoorwaarde vindt om de daling in studenteninstroom in de Neerlandistiek te doorbreken. De wijziging in de bekostigingssystematiek die ik vorig jaar heb doorgevoerd om de onderwijsbekostiging
stabieler te maken, is hierbij relevant. Een relatief groter deel vaste bekosti-

4

DLG: Nationaal Platform voor de Talen door de decanen letteren en geesteswetenschappen
Bij het lopende sectorplan SSH zijn middelen gealloceerd binnen een bandbreedte van
€ 400.000 tot € 800.000 euro per faculteit.
6
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 24
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

ging biedt instellingen namelijk de mogelijkheid om meer te doen voor
kleinere en/of kwetsbare opleidingen, zoals Nederlands. Op basis van het
lopende kosten- en toereikendheidsonderzoek zal ik met nadere voorstellen
komen voor kleine opleidingen, indien het onderzoek hier aanleiding toe
geeft.
Vraag 12
Kunt u uitleggen waarom u de aanbeveling van de KNAW om vergelijkbaar
met de Regeling tegemoetkoming onderwijsmasters eenmalig een tegemoetkoming van € 3.000 voor het Nederlands weer in te voeren, niet overneemt?
Antwoord 12
Voor het volgen van een lerarenopleiding zijn diverse financiële tegemoetkomingen voor studenten ontwikkeld. De Regeling tegemoetkoming studenten
onderwijsmasters is in 2018 beëindigd. Om studenten breder tegemoet te
komen, heb ik geregeld dat studenten die in studiejaar 2018–2019 of in een
later jaar voor het eerst zijn gestart in het bekostigd hoger onderwijs en een
lerarenopleiding (willen) volgen, recht hebben op een extra jaar collegegeld
halvering. Vanaf studiejaar 2021–2022 geldt voor deze groep studenten ook
een extra jaar halvering van het collegegeld van de educatieve master.
Vraag 13
Kunt u uiteenzetten waarom u geen noodzaak ziet voor het aanvullend
financieren van vaksteunpunten voor de talen, zoals het platform van de
KNAW adviseert?
Antwoord 13
Voor de versterking van de samenwerking op regionaal niveau tussen het
voortgezet onderwijs en hoger onderwijs zijn binnen de lumpsumfinanciering
reeds extra middelen beschikbaar (vanaf 2018 t/m 2025). Universiteiten en
hogescholen kunnen deze middelen inzetten voor duurzame (regionale)
samenwerking tussen het voortgezet en hoger onderwijs.7

7

Hierbij is ruimte om te bepalen op welke manier en voor welke doelen de middelen worden
besteed, waaronder het intensiveren van de samenwerking op het gebied van de talen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5