Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 911

Wijziging van onder meer de Wet
participatiebudget en de Wet educatie en
beroepsonderwijs inzake het invoeren van een
specifieke uitkering educatie en het vervallen
van de verplichte besteding van
educatiemiddelen bij regionale
opleidingencentra

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. Algemeen
Met dit wetsvoorstel wordt een specifieke uitkering met betrekking tot de
overige educatie opgenomen in de Wet educatie en beroepsonderwijs
(WEB) in plaats van in de Wet participatiebudget. Opleidingen educatie
zijn ingevolge de WEB zowel de opleidingen voortgezet algemeen
volwassenenonderwijs (vavo) als de opleidingen gericht op de Nederlandse taal en rekenen. Deze opleidingen gericht op de Nederlandse taal
en rekenen (bedoeld in artikel 7.3.1, eerste lid, onder b tot en met f, van de
WEB) worden aangeduid als overige educatie. In deze toelichting wordt
met de term educatie alleen de overige educatie bedoeld, tenzij expliciet
anders is aangegeven.
Gemeenten dragen zorg voor een aanbod van opleidingen educatie. De
bestedingsvrijheid van gemeenten wordt vergroot en de wettelijke taak
voor roc’s om educatie aan te bieden komt te vervallen. Bovendien wordt
de herkenbaarheid van het beperkte educatiebudget met een specifieke
uitkering gewaarborgd.
1. Inleiding
1.1. Aanleiding
Met de Wet participatiebudget zijn vanaf 2009 de budgetten voor
re-integratie, participatie en educatie ondergebracht in het participatiebudget. Deze wet biedt de mogelijkheid om de bestaande schotten tussen
de diverse op re-integratie en participatie gerichte budgetten weg te
nemen. Daardoor zouden de gemeentelijke middelen voor volwasseneneducatie, en re-integratie samenstromen in één specifieke uitkering voor
gemeenten gericht op de arbeidsmarktparticipatie, te weten het participatiebudget. Bij wijze van overgang is echter geregeld dat tot een bij een
algemene maatregel van bestuur te bepalen tijdstip de gemeenten het
educatiebudget bij roc’s moeten besteden aan inkoop van educatieopleidingen. Van deze mogelijkheid om de verplichte besteding bij algemene
maatregel van bestuur op te heffen, is door opeenvolgende kabinetten

kst-33911-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

1

geen gebruik gemaakt. De belangrijkste reden daarvoor was de in die
periode actuele ontwikkelingen gekoppeld aan het laten vervallen van de
verplichte besteding van educatiemiddelen bij roc’s. Dit zou een grotere
onzekerheid tot gevolg hebben voor het binnenhalen van opdrachten voor
het verzorgen van educatietrajecten en het daarvoor benodigde
personeel. Deze onzekerheid betekende op dat moment een te groot risico
voor het publieke bestel.
In het Actieplan mbo «Focus op Vakmanschap 2011–2015» (Kamerstukken II 2010/11, 31 524, nr. 88) is aangegeven, dat gemeenten
vooralsnog de verplichting bleven behouden het educatiebudget aan
opleidingen Nederlandse taal en rekenen dan wel Nederlands als tweede
taal bij roc’s te besteden. Vervolgens is in de brief van 30 januari 2012
(Kamerstukken II 2011/12, 28 760, nr. 33) toegezegd dat er een verkenning
naar de toekomst van de educatie zou worden uitgevoerd. De uitkomsten
daarvan zouden worden betrokken bij de besluitvorming over de
toekomst van de overige educatie.
In december 2012 is het rapport «Educatie op een kruispunt» opgeleverd,
waarin vier scenario’s met betrekking tot de toekomst van de educatie zijn
verkend. Deze zijn vervolgens voorgelegd aan betrokken partijen, te weten
MBO Raad, Nederlandse Raad voor Training en Opleiding (NRTO),
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Landelijke
Vereniging voor Onderwijsadviseurs (LVO). Alle partijen hebben daarop
hun reactie gegeven, die soms tegenstrijdig waren. De VNG en de NRTO
zijn voorstander van het loslaten van de bestedingsverplichting bij roc’s.
Zij zien hierin een grotere keuzevrijheid voor de gemeenten. De NRTO
heeft aangegeven dat particuliere aanbieders een aanbod kunnen
verzorgen dat van voldoende kwaliteit is, mede gelet op hun ervaring in
het post-initiële domein. De MBO Raad daarentegen is voorstander ervan
om de overige educatie net zoals het vavo onder directe aansturing van
het rijk te brengen. De MBO Raad heeft ervoor gepleit dat – indien de
bestedingsverplichting losgelaten zou worden – er een financiële
afwikkeling plaatsvindt om met name de gevolgen ten aanzien van
wachtgeld voor de roc’s te ondervangen. De LVO vindt het van belang dat
ten minste de bestaande infrastructuur overeind blijft.
Daarnaast is informeel overleg gevoerd met een delegatie van
wethouders die binnen hun gemeente belast zijn met de uitvoering van
het participatiebudget, waarvan de overige educatie onderdeel uitmaakt.
1.2. Keuze voor bestedingsvrijheid en coördinerende gemeenten
Naar aanleiding van deze verkenning en de reacties daarop alsmede de
uitkomsten van het overleg met de wethouders is besloten de doelgroep
en daarmee de gedifferentieerde vraag naar Nederlandse taal en
rekenopleidingen voorop te stellen. In dat kader is als uitgangspunt voor
onderhavig wetsvoorstel genomen dat het educatiebudget bij (coördinerende) gemeenten wordt gelaten, maar de bestedingsverplichting bij roc’s
wordt losgelaten. Hierover is de Tweede Kamer geïnformeerd bij brief van
16 mei 2013 (Kamerstukken II 2012/13, 28 760, nr. 35).
Met ingang van 1 januari 2013 is de bekostiging van het voortgezet
algemeen volwassenenonderwijs (vavo) teruggelegd bij het Rijk.1 Dat
betekent dat deze middelen niet langer via het zogeheten participatiebudget naar de gemeenten gaan om vervolgens – samen met de
middelen voor overige educatie – een bestemming te krijgen bij de roc’s.
Bovengenoemde wetswijziging schrijft tevens voor dat de middelen die
met overige educatie zijn gemoeid, gericht worden ingezet: de middelen
moeten worden besteed aan trajecten Nederlandse taal en rekenen en
1

Stb. 2012, 450.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

2

NT2. Overige educatie krijgt zo het karakter van ondersteuning van de
realisatie van het Actieplan Laaggeletterdheid 2012–2015.
De meest recente ontwikkeling is dat bij het Ministerie van Binnenlandse
Zaken een wetsvoorstel tot het instellen van een deelfonds voor het
sociaal domein in voorbereiding is. Met voornoemd wetsvoorstel wordt
erin voorzien dat de middelen voor de bekostiging van de taken en
verantwoordelijkheden op het terrein van maatschappelijke ondersteuning (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport), participatie
(Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) en jeugd (Ministerie
van Veiligheid en Justitie en Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport) deel uitmaken van en beschikbaar worden gesteld via dit deelfonds
sociaal domein, dat wordt opgenomen in de begroting van het gemeentefonds. Met het wetsvoorstel Tijdelijke wet deelfonds sociaal domein wordt
het participatiebudget, voor zover het de voorzieningen voor re-integratie
betreft, overgeheveld naar het deelfonds sociaal domein.
1.3. Specifieke uitkering
De mogelijkheid om aan te sluiten bij het bovengenoemde deelfonds
sociaal domein is verkend. Het beperkte educatiebudget in combinatie
met de uiteenlopende taken die gedecentraliseerd worden in het
deelfonds sociaal domein, maken echter dat de herkenbaarheid van
educatie onder druk komt te staan.
Sinds 2013 zijn educatieopleidingen volledig gericht op de Nederlandse
taal en rekenen. Educatie bevindt zich in een transitieperiode en staat,
door het laten vervallen van de verplichte besteding van educatiemiddelen bij roc’s, op het punt om voor het eerst over te gaan naar een
situatie waarbij gemeenten kunnen kiezen voor meerdere aanbieders om
de diverse doelgroepen te bedienen. Bovendien zien de roc’s zich voor de
keuze staan of zij al dan niet doorgaan met het aanbieden van educatieopleidingen. Dit betekent een fase van verandering voor niet alleen de roc’s
die de afgelopen jaren de opleidingen educatie hebben verzorgd, maar
ook voor gemeenten die immers het aanbod van educatie op een andere
manier kunnen inrichten afgestemd op de diverse doelgroepen. Gezien
deze verandering is een overgang naar de nieuwe situatie in een
verantwoord tempo van essentieel belang, zodat gemeenten zich in eerste
instantie kunnen focussen op het nieuw in te richten aanbod. Een
zekerheid ten aanzien van budget is hiervoor een factor die stabiliteit biedt
in de transitieperiode. Met een specifieke uitkering wordt gewaarborgd
dat de gemeenten zich kunnen richten op de bestedingsvrijheid van de
educatiemiddelen die zij krijgen, middels een geleidelijk traject. De
volgende stap zou voorts zijn het verruimen van de beleidsvrijheid van
gemeenten, via het opnemen van de educatiemiddelen in het gemeentefonds.
Dit komt ook overeen met de expliciete wens die de VNG en de MBO Raad
tezamen hebben uitgesproken tijdens deze verkenning om de middelen
via een specifieke uitkering aan regio’s toe te kennen, waarbij er binnen
een regio één gemeente wordt aangewezen als ontvanger van de
middelen die in dat kader een regierol vervult. Hierdoor kan het maken
van afspraken tussen gemeenten en instellingen over de transitieperiode
en over de inkoop van opleidingen educatie effectief plaatsvinden.
Een overgang naar het deelfonds sociaal domein betekent dat de
educatiemiddelen een zeer beperkt deel van het totale budget uitmaken.
Dit totale budget moet evenwel door gemeenten worden ingezet voor een
verscheidenheid aan taken binnen het sociaal domein. Het risico hiervan
is dat binnen het volledige budget, de aandacht voor educatie relatief
beperkt is, met name binnen de transitieperiode. Om die reden is voor een
tijdelijke specifieke uitkering gekozen. Na een evaluatie in 2017 wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

3

bezien of de educatiemiddelen, gelijk met de middelen uit het deelfonds
sociaal domein, overgaan naar het gemeentefonds en welke waarborgen
daarvoor mogelijk noodzakelijk zijn.
De werkingsduur van het wetsvoorstel wordt niet beperkt. Er is voorzien
in een evaluatie van onderhavig wetsvoorstel binnen drie jaar. Aan de
hand van deze evaluatie wordt bezien of na deze drie jaren de educatiemiddelen toegevoegd kunnen worden aan het gemeentefonds. Indien uit
de evaluatie blijkt dat overgang naar het gemeentefonds niet stuit op
onoverkomelijke bezwaren en er geen additionele waarborgen noodzakelijk blijken te zijn dan is met artikel II, onderdeel H, voorzien in de
mogelijkheid om de bepalingen inzake de specifieke uitkering en het
vaststellen van de contactgemeenten te laten vervallen en de middelen
over te hevelen naar het gemeentefonds. Op een bij koninklijk besluit te
bepalen tijdstip treedt artikel II, onderdeel H, in werking. Hiermee wordt
mogelijk gemaakt dat de werking van de specifieke uitkering educatie
geëvalueerd kan worden en bezien kan worden wanneer en onder welke
randvoorwaarden de overgang naar het gemeentefonds kan plaatsvinden.
2. Doelstelling
Gemeenten dragen zorg voor een aanbod van opleidingen educatie. Doel
van dit wetsvoorstel is om de voorwaarden binnen de WEB te scheppen
voor een specifieke uitkering om de herkenbaarheid van de middelen voor
educatie te waarborgen. Bovendien wordt de bestedingsvrijheid van
gemeenten vergroot en komt de wettelijke taak voor roc’s om educatie
aan te bieden te vervallen. Daardoor kunnen gemeenten bij verschillende
aanbieders educatieopleidingen laten verzorgen. De vergroting van de
bestedingsvrijheid van gemeenten en daarmee het laten vervallen van de
wettelijke taak van de roc’s om opleidingen educatie te verzorgen, wordt
in een periode van drie jaar geleidelijk doorgevoerd. De bestedingsregels
tijdens de overgangsfase worden nader toegelicht in paragraaf 3 van deze
toelichting.
Educatiemiddelen kunnen ingezet worden voor opleidingen gericht op het
verbeteren van de Nederlandse taal en de rekenvaardigheden, welke
bedoeld zijn voor laaggeletterde Nederlanders en
niet-inburgeringsplichtigen die hun beheersing van het Nederlands als
tweede taal willen vergroten.
In dat kader is het evenzeer van belang dat eenieder de opleiding kan
volgen die het beste aansluit bij haar/zijn wensen, behoeften en mogelijkheden. Door de uitkering toe te kennen aan de regio en te verstrekken aan
een coördinerende gemeente binnen die regio wordt geborgd dat er regie
gevoerd wordt op onder meer de besteding van de middelen, maar er ook
voldoende financiële draagkracht is om zorg te dragen voor het
benodigde aanbod van educatieopleidingen.
Bij het aanwijzen van de contactgemeenten zal zoveel als mogelijk
aansluiting gezocht worden bij de centrumgemeenten van de arbeidsmarktregio’s. In de wet is gekozen om deze coördinerende gemeenten aan
te duiden als «contactgemeente» in plaats van «centrumgemeente». De
contactgemeente is een term die in het kader van de bestrijding
voortijdige schoolverlaten al gehanteerd wordt in de WEB. Bovendien
heeft de centrumgemeente in het kader van de arbeidsmarktregio’s
andere taken en verantwoordelijkheden dan die uit voorliggend
wetsvoorstel voortvloeien. Beide hebben evenwel een soortgelijke
coördinerende rol. Met het voorliggende wetsvoorstel wordt het mogelijk
voor gemeenten om niet alleen educatievoorzieningen bij een roc af te
nemen, zoals thans het geval is, maar kunnen gemeenten ook educatieaanbod laten verzorgen door particuliere aanbieders of kunnen
gemeenten voorzien in een educatiebehoefte door middel van een traject

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

4

verzorgd door het buurthuis of de bibliotheek. Gemeenten krijgen met dit
wetsvoorstel – via de contactgemeente de mogelijkheid om het educatiebudget in te zetten voor al deze verschillende initiatieven voor educatie en
deze waar nodig met elkaar te verbinden.
Gemeenten kunnen op deze manier het educatiebudget inzetten zowel
voor opleidingen bij aanbieders die een erkend diploma afgeven
(«formeel aanbod») als bij aanbieders die geen diploma’s afgeven, maar
enkel onderwijs bieden («non-formeel aanbod»). Zowel het formele als
het non-formele aanbod zijn gebaseerd op vastgestelde eindtermen die de
leerdoelen en het niveau van het educatieaanbod beschrijven. Binnen dit
kader kunnen educatieaanbieders hun educatieaanbod inrichten naar de
specifieke behoeften van hun doelgroepen. Zo kan een bibliotheek die met
vrijwilligers educatie verzorgt, andere vaardigheden benadrukken en een
andere onderwijsmethode gebruiken, dan een roc of taalinstituut dat een
formeel traject aanbiedt gericht op het behalen van een diploma. Gegeven
de grote diversiteit van de doelgroep van educatieopleidingen blijkt in de
praktijk dat aan beide soorten onderwijs behoefte is.
Het educatiebudget kan dus zowel voor opleidingen met diplomaerkenning (formeel aanbod) als opleidingen zonder diploma-erkenning
(non-formeel aanbod) worden ingezet. Beide soorten onderwijs zijn
gericht op de vastgestelde eindtermen.
Het vergroten van de bestedingsvrijheid past binnen de kabinetsdoelstelling om maatwerk te kunnen bieden door het (regionaal) organiseren
van sociale dienstverlening door gemeenten dicht bij de burger en
onnodige bureaucratie te vermijden. Hierbij staat de individuele ondersteuningsbehoefte van mensen centraal en wordt uitgegaan van actieve
betrokkenheid bij het regionaal en lokaal organiseren van deze ondersteuning.
3. Inhoud van het wetsvoorstel, uitwerking van de maatregelen
3.1. Algemeen
Als gevolg van het introduceren van contactgemeenten, de verruiming
van de bestedingsvrijheid en het opnemen van de verdeling van de
educatiemiddelen in de WEB dient deze laatstgenoemde wet op een
aantal punten te worden gewijzigd. Het voorliggende wetsvoorstel brengt
geen wijzigingen aan in de doelgroepen, typen educatieopleidingen en de
inhoud hiervan. Educatie blijft gericht op het verwerven van vaardigheden
Nederlandse taal en rekenen door volwassenen.
De volgende educatieopleidingen worden onderscheiden:
• opleidingen Nederlandse taal en rekenen, gericht op alfabetisering en
op het ingangsniveau van het beroepsonderwijs;
• opleidingen Nederlands als tweede taal I en II die opleiden voor het
diploma Nederlands als tweede taal, bedoeld in het Staatsexamenbesluit Nederlands als tweede taal;
• opleidingen Nederlands als tweede taal, gericht op beheersing van een
basisniveau Nederlandse taal;
• opleidingen Nederlands als tweede taal, gericht op alfabetisering.
Ingevolge artikel 7.1.2 van de WEB kunnen opleidingen educatie worden
afgesloten met een examen. Dit is evenwel geen verplichting.
Gemeenten zijn ervoor verantwoordelijk dat alle doelgroepen worden
bediend met educatieopleidingen. Voor alle doelgroepen geldt, dat het
moet gaan om inwoners van de gemeente van 18 jaar of ouder. Binnen
die beperking behoren tot de doelgroepen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

5

•
•

•

analfabeten;
laaggeletterden, die hun vaardigheden Nederlandse taal en rekenen
willen verbeteren, gericht op het bereiken van het ingangsniveau voor
het beroepsonderwijs, zoals vastgesteld met de Wet referentieniveaus
Nederlandse taal en rekenen, teneinde eventueel aan een beroepsopleidend traject te kunnen deelnemen;
vrijwillige inburgeraars die hun Nederlandse taalvaardigheden beogen
te verbeteren door deelname aan een opleiding Nederlands als tweede
taal en/of het afleggen van het staatsexamen.

3.2. Eindtermen en diploma-erkenning
Ook de bestaande eindtermen voor educatieopleidingen blijven met
onderhavig wetsvoorstel gehandhaafd. Deze eindtermen zijn sinds
1 januari 2013 van kracht en beschrijven de inhoud en het niveau van
educatieopleidingen en de onderdelen waaruit een dergelijke opleiding
bestaat De eindtermen blijven zodoende een landelijke kwaliteitswaarborg
voor de educatie.
Op basis van de eindtermen, die bij ministeriële regeling zijn vastgesteld,
kunnen aanbieders diploma-erkenning aanvragen voor educatieopleidingen. Met deze erkenning kunnen cursisten aan de betreffende
instelling een educatieopleiding afsluiten met een diploma. Wanneer de
wettelijke taak voor roc’s komt te vervallen, dienen ook roc’s diplomaerkenning aan te vragen indien zij de mogelijkheid willen hebben om
opleidingen aan te bieden die met een examen kunnen worden
afgesloten. Deze mogelijkheid tot diploma-erkenning is reeds opgenomen
in de WEB. Educatieaanbieders kunnen diploma-erkenning aanvragen bij
DUO. Wanneer een educatieaanbieder diploma-erkenning heeft gekregen,
houdt de Inspectie van het Onderwijs toezicht op de kwaliteit van die
opleiding. Dit ter waarborging van de kwaliteit van de diploma’s. Dit
toezicht zal zich in elk geval richten op de kwaliteit van een of meer
examens of een of meer onderdelen van een examen alsmede op het
onderwijs dat hiertoe voorbereidt. Daarnaast zal de Inspectie van het
Onderwijs erop toezien dat voldaan wordt aan de voorwaarden, bedoeld
in artikel 1.4a.1, eerste lid, van de WEB of aan de voorwaarde bedoeld in
artikel 1.4a.1, zesde lid, dan wel achtste lid, onderdelen a tot en met e, van
de WEB.
Naast opleidingen waarvoor diploma-erkenning is afgegeven, kunnen
contactgemeenten opleidingen laten verzorgen door aanbieders die niet
over een dergelijke erkenning beschikken. Voor bepaalde doelgroepen is
het immers niet noodzakelijk dat deelnemers een diploma halen en gaat
het hoofdzakelijk over het verhogen van de basisvaardigheden Nederlandse taal en/of rekenen met directe toepasbaarheid in de praktijk. Hierbij
kan bijvoorbeeld gedacht worden aan een analfabete grootouder die
graag zijn/haar kleinkinderen zou willen voorlezen. Door het mogelijk te
maken educatieopleidingen aan te laten bieden zowel door aanbieders
mét diploma-erkenning als door aanbieders zonder diploma-erkenning
wordt maximale vrijheid geboden en kan een optimale mix van educatievormen aangeboden worden, gericht op de verschillende doelgroepen en
hun specifieke behoeften.
3.3 Regio’s met contactgemeenten
Voor samenhang van het beleid en adequate financiële draagkracht om
een infrastructuur voor educatieaanbod in stand te houden, is het
noodzakelijk dat gemeenten binnen regio’s samenwerken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

6

Aanwijzing regio’s met contactgemeenten
Om te garanderen dat er een landelijk dekkende regio-indeling is op het
moment van inwerkingtreding van dit wetsvoorstel en te zorgen voor een
congruente indeling, zullen regio’s bij algemene maatregel van bestuur
worden vastgesteld, waarbij voor elke regio een contactgemeente wordt
aangewezen. De belangrijkste redenen om de regio’s direct aan te wijzen
en daarbij de contactgemeenten vast te stellen zijn de volgende.
Om te voorkomen dat er extra bestuurlijke drukte ontstaat doordat er
nieuwe regio-indelingen worden gevormd, worden de regio’s aangewezen. Bij deze aanwijzing wordt aansluiting gezocht bij een reeds
bestaande regio-indeling, zodat er geen extra overleggremia ontstaan.
Hiermee wordt voortgebouwd op de bestaande infrastructuur, waarbij
gemeenten in het kader van de toeleiding tot de arbeidsmarkt van
onderop regio’s met centrumgemeenten hebben gevormd. Het
uitgangspunt van de indeling zijn daarom de 35 arbeidsmarktregio’s
waarbij de bijbehorende centrumgemeenten worden aangewezen als
contactgemeenten. Deze indeling sluit goed aan bij de verbinding tussen
onderwijs en arbeidsmarkt in het kader van participatie. Dit wordt ook
door de VNG als zodanig uitgedragen. In de overleggen die binnen het
kader van de arbeidsmarktregio gevoerd worden kan het overleg over
educatie op een simpele wijze ingepast worden. De algemene maatregel
van bestuur zal ter consultatie worden voorgelegd aan gemeenten.
Daarnaast ligt er aan de directe aanwijzing ook een praktische overweging
ten grondslag. De beoogde inwerkingtreding van dit wetsvoorstel is
januari 2015. In verband met de uit te voeren taken binnen de regio,
waarbij de contactgemeente een coördinerende rol krijgt, en het
verstrekken van de budgetten aan die contactgemeenten moeten de
regio’s en de daarbij behorende contactgemeenten tijdig bekend zijn.
Bovendien is het zaak dat gemeenten zo spoedig mogelijk duidelijkheid
krijgen over de landelijke indeling in regio’s en de bijbehorende
budgetten. Daarnaast moeten de contactgemeenten zich kunnen
voorbereiden op de coördinerende rol die zij moeten vervullen binnen
hun regio.
Bovendien worden met de directe aanwijzing van regio’s en het aansluiten
bij een bestaande regio-indeling additionele administratieve lasten
voorkomen. Wanneer zou zijn gekozen om nieuwe regio’s van onderop te
laten ontstaan, met als terugvaloptie de mogelijkheid om deze aan te
wijzen bij algemene maatregel van bestuur, was monitoring noodzakelijk
geweest om de regiovorming in beeld te brengen.
Coördinerende rol contactgemeenten
De contactgemeente heeft een coördinerende taak en dient in dat
verband:
1. in overleg met de colleges van burgemeester en wethouders in de
overige gemeenten in de regio, zorg te dragen voor de totstandkoming
van een regionaal programma van educatievoorzieningen
2. afspraken te maken met aanbieders van opleidingen educatie
overeenkomstig het overeengekomen regionaal programma en
3. de overige werkzaamheden die verband houden met het regionaal
programma te coördineren.
Ad 1. De contactgemeente stelt in overleg met de andere gemeenten
binnen de regio ten behoeve van de educatie een overkoepelend
programma op waarin alle aspecten van het educatie aanbod in de regio
zijn opgenomen. In dit programma dient tevens de uitvoering van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

7

werkzaamheden door een andere gemeente dan de contactgemeente te
worden vastgelegd. Op die manier wordt mogelijk gemaakt dat de
werkzaamheden die op het lokale niveau liggen ook daar belegd worden,
zodat dicht bij de burger met name non-formele educatie georganiseerd
kan worden.
Ad 2. De contactgemeente maakt afspraken met aanbieders over de
noodzakelijke regionale voorzieningen en verstrekt de financiering
daarvoor aan de aanbieders. Dit vindt plaats overeenkomstig het door de
contactgemeente opgestelde regionaal programma dat in overleg met de
overige gemeenten in de regio is opgesteld.
Ad 3. De contactgemeente coördineert de overige werkzaamheden die
verband houden met het regionaal programma. Dit speelt bijvoorbeeld
wanneer individuele gemeenten of samenwerkende gemeenten op
subregionaal niveau (zoals een intergemeentelijke sociale dienst) delen
van het regionaal programma voor educatie uitvoeren en hiervoor
afspraken maken met lokale aanbieders zoals bibliotheken, welzijn- en
vrijwilligersorganisaties. In dit geval kan een gemeenschappelijke regeling
worden aangegaan om te regelen dat de contactgemeente een deel van
de educatiegelden kan overboeken naar de desbetreffende gemeente(n).
Toegankelijkheid voor de doelgroep dient voorop te staan. In eerste
instantie dient de contactgemeente er zorg voor te dragen dat de
doelgroepen in alle gemeenten in de betreffende regio gebruik kunnen
maken van de educatievoorzieningen die met behulp van de uitkering tot
stand zijn gekomen. Indien het overige werkzaamheden (als bedoeld
onder 3) betreft, zal de uitvoerende gemeente verantwoordelijk zijn voor
de toegankelijkheid. Toegankelijkheid voor de doelgroep betekent ook dat
deelnemers in staat kunnen worden gesteld om delen van educatieopleidingen te volgen ten einde (samenhangende) delen van de eindtermen te
verwezenlijken.
De contactgemeente vervult zodoende met name een regierol bij het tot
stand brengen en onderhouden van een dekkende regionale infrastructuur
voor educatievoorzieningen. Dit houdt tevens in dat de contactgemeente
verantwoordelijk is voor de monitoring van deze infrastructuur. De
contactgemeente is bovendien eerste aanspreekpunt voor het Rijk ten
aanzien van voornoemde activiteiten. Ook moet de contactgemeente
verantwoording afleggen aan het Rijk met betrekking tot het volledige
bedrag aan educatiemiddelen van de regio.
3.4. Verruiming bestedingsvrijheid
Met dit wetsvoorstel komt de wettelijk taak van roc’s om educatie te
verzorgen te vervallen. Daarmee krijgen contactgemeenten de vrijheid om
ook voor andere aanbieders van educatie dan roc’s te kiezen. Een open
markt kan leiden tot een gedifferentieerder en kwalitatief hoogstaand
aanbod van opleidingen educatie. Bovendien is maatwerk beter mogelijk
en kan de verbinding makkelijker worden gelegd met andere verantwoordelijkheden van de gemeente. Bijvoorbeeld:
− Een werkloze laaggeletterde 55-plusser die in het kader van zijn
re-integratie een formele dan wel non-formele educatieopleiding volgt
opdat hij zijn inzetbaarheid op de arbeidsmarkt vergroot;
− Een allochtone vrouw die als gevolg van het onvoldoende beheersen
van de Nederlandse taal in een isolement verkeert en middels een
opleiding NT2 deel kan nemen aan het maatschappelijke verkeer;
− Een werknemer die boventallig is en door een beperkte rekenvaardigheid geen andere loopbaanstappen kan maken, maar door het volgen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

8

van een educatieopleiding gericht op rekenen zijn kansen op de
arbeidsmarkt kan vergroten.
3.5. Aanbod educatie
De contactgemeente heeft een coördinerende rol, zoals hierboven
beschreven. Iedere individuele gemeente draagt zorg voor een voldoende
aanbod van educatie binnen het beschikbare budget. Dit betekent dat elke
gemeente zelf inzicht dient te hebben in de behoefte aan educatie bij de
diverse doelgroepen en die behoefte inbrengt in het overleg over het
regionaal programma. In dat overleg dient een verantwoordelijke
afweging te worden gemaakt met betrekking tot de aan te bieden
voorzieningen. Indien blijkt dat de contactgemeente de coördinerende rol
niet naar behoren uitvoert, zal een bestuurlijk gesprek worden gearrangeerd. De Minister heeft de mogelijkheid om bij ernstige tekortkomingen
in het passend bedienen van alle doelgroepen, conform de escalatieladder, als ultimum remedium in te grijpen op basis van artikel 124b
juncto artikel 124 van de Gemeentewet. Met de inwerkingtreding van het
voorliggende wetsvoorstel worden contactgemeenten verantwoordelijk
voor het waarborgen van de kwaliteit van educatieopleidingen, waarvoor
geen diploma-erkenning is verkregen. Het zal dan bijvoorbeeld gaan om
vrijwilligersorganisaties en alfabetiseringstrajecten bij de bibliotheek. Om
contactgemeenten in staat te stellen de kwaliteit te waarborgen van
educatieopleidingen waarvoor geen diploma-erkenning is verkregen,
heeft de VNG aangegeven in samenwerking met betrokken partners een
servicedocument beschikbaar te stellen. In dit document zullen handreikingen voor het regionaal educatieplan staan, kaders voor de financiering
van het educatieaanbod en concrete richtlijnen worden opgenomen voor
de borging van de kwaliteit van non-formele educatieopleidingen. Hierbij
kan gebruik gemaakt worden van de ervaringen die zijn opgedaan met de
ondersteuning vanuit het Actieplan Laaggeletterdheid, de pilotprogramma’s Taal voor het Leven en de expertise van de Inspectie voor het
Onderwijs. Zodoende worden gemeenten ondersteund in het verzorgen
van een passend en kwalitatief aanbod voor alle doelgroepen. Tot slot
gaat de regering ervan uit dat de gecontracteerde educatieaanbieders
goed in staat zijn om het educatieaanbod voor alle doelgroepen naar
tevredenheid en met voldoende waarborgen voor kwaliteit te organiseren.
Indien educatie-aanbieders diploma’s willen afgeven, dan dienen zij bij
DUO een diploma-erkenning aan te vragen. Hierdoor is geborgd dat de
afgegeven diploma’s van voldoende kwaliteit zijn. Op deze wijze wordt de
kwaliteitsborging van beide typen opleidingen gerealiseerd.
Het belangrijkste verschil tussen formeel en non-formeel aanbod betreft
de mogelijkheid tot examinering en diplomering. Deze mogelijkheid
bestaat alleen voor het aanbod dat wordt verzorgd door aanbieders met
diploma-erkenning. In praktijk zal blijken dat formeel en non-formeel
aanbod ook wat betreft de vormgeving van het onderwijs, en de gekozen
werkwijzen en methoden, zullen verschillen. Zo zal non-formeel aanbod,
bijvoorbeeld door vrijwilligersorganisaties, bibliotheken en buurtcentra,
naar verwachting een laagdrempeliger karakter kennen en zullen de
educatieopleidingen die door deze aanbieders worden verzorgd nadrukkelijker gericht zijn op de stapsgewijze verwezenlijking van delen van de
eindtermen, in plaats van de systematische voorbereiding op het
succesvol afleggen van een examen.
Voor zowel educatieopleidingen waarvoor diploma-erkenning wordt
afgegeven als voor opleidingen zonder deze erkenning blijven de landelijk
vastgestelde eindtermen gehandhaafd. Dit waarborgt de kwaliteit en stelt
kaders aan de inhoud van educatieopleidingen, die gefocust zijn op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

9

Nederlandse taal en rekenen. Een opleiding educatie is derhalve voor
beide typen educatieaanbod (formeel en non-formeel) gericht op de
verwezenlijking van (samenhangende delen van) eindtermen. Contactgemeenten verzorgen educatieopleidingen vanuit de educatiemiddelen. Het
educatiebudget kan worden ingezet ten behoeven van alle kosten die
noodzakelijkerwijs gemaakt worden in het kader van het verzorgen van
een opleiding educatie. De door de contactgemeente verzorgde opleidingen educatie vormen samen een aanbod educatie dat is gericht op de
verwezenlijking van eindtermen en de verschillende doelgroepen van
educatie passend bedient.
3.6. Verdeelmaatstaven
Met de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel worden de educatiemiddelen op basis van de WEB verdeeld in plaats van via de Wet participatiebudget. De middelen zullen net als in het participatiebudget worden
verdeeld op basis van bij of krachtens algemene maatregel van bestuur
vast te stellen maatstaven, met als verschil dat daar waar de middelen
thans naar individuele gemeenten gaan, deze met onderhavig
wetsvoorstel voor alle gemeenten binnen een regio worden overgemaakt
aan de contactgemeente. De verdeling van de middelen vindt plaats aan
de hand van voor elke gemeente gelijkelijke geldende maatstaven. Op
basis van de verdeelmaatstaven wordt het budget per gemeente
berekend. De uitkering die aan contactgemeente verstrekt wordt, is de
optelsom van deze budgetten. De verdeelmaatstaven worden neergelegd
in een bij of krachtens algemene maatregel van bestuur vastgelegde
berekeningswijze. Hierbij zal gekozen worden voor objectieve maatstaven.
Daarbij wordt gedacht aan het aantal volwassenen inwoners van de
desbetreffende gemeenten, waarbij rekening wordt gehouden met
opleidingsniveau en de etnische achtergrond van die inwoners.
3.7. Verantwoording
Contactgemeenten ontvangen per kalenderjaar middelen ten behoeve van
educatie. Hierover moet zij zich na ieder kalenderjaar verantwoorden.
Deze verantwoording zal door contactgemeenten ingediend moeten
worden via SiSa (Single information, Single audit; dit is het reguliere
verantwoordingsmodel voor specifieke uitkeringen). Indien er sprake is
van onderuitputting van de middelen of de middelen onrechtmatig zijn
besteed, wordt de uitkering ter hoogte van het niet of onrechtmatig
bestede deel teruggevorderd. Wanneer de contactgemeente verzuimt
tijdig verantwoordingsinformatie te verstrekken, kan het volledige bedrag
worden teruggevorderd. Daarnaast is de mogelijkheid opgenomen om bij
algemene maatregel van bestuur een gemaximeerd deel van de
niet-bestede uitkering te reserveren door de contactgemeente voor
bestedingen in volgende begrotingsjaren.
3.8. Bestedingsregels tijdens de overgangsfase
Contactgemeenten en roc’s maken samen afspraken over een aflopende
bestedingsverplichting bij gemeenten. De verantwoordelijkheid ligt bij
contactgemeenten om educatie vorm te geven op een wijze die aansluit
bij de regionale en lokale behoeften van de doelgroep. De verwachting is
dat contactgemeenten, gezien het aantal laaggeletterden in Nederland,
een gedeelte van de educatiemiddelen zullen besteden aan opleidingen
educatie, verzorgd door roc’s. Hierover hebben de MBO Raad en de VNG
reeds bestuurlijk overleg gehad. Zij zijn overeengekomen dat de educatieactiviteiten bij roc’s op een verantwoorde wijze worden afgebouwd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

10

De reden voor een gefaseerde invoering is dat zodoende de mogelijkheid
ontstaat om toe te groeien naar de meest passende systematiek en
werkwijze.
In dit wetsvoorstel is in een overgangsbepaling geregeld dat contactgemeenten een percentage van de uitkering in de jaren 2015 tot en met
2017, dienen te besteden aan opleidingen educatie, tenzij door de
contactgemeente en een roc een andere afbouw overeengekomen is.
Dit percentage wordt geleidelijk verlaagd van 75% in 2015, naar 50% in
2016, 25% in 2017 en uiteindelijk nihil in 2018. Op deze wijze wordt de
afbouw van de bestedingsverplichting bij roc’s vormgegeven indien de
contactgemeente met een roc geen andere afbouw overeenkomt. Het
betreft hierbij een minimumpercentage voor het geval partijen niet tot
overeenstemming kunnen komen. Het staat de contactgemeente echter
vrij om contractueel af te spreken dat een lager dan wel hoger deel van de
bestede middelen ingezet wordt bij het roc. Om naar beneden af te wijken
moet de contactgemeente en het roc tot overeenstemming komen. Een
dergelijke afspraak kan alleen worden gemaakt met het roc waarmee een
gemeente binnen de regio in het jaar voorgaand aan de inwerkingtreding
van deze wet een relatie had. Voor een nadere toelichting en voorbeelden
wordt verwezen naar de artikelsgewijze toelichting bij artikel IV.
Omdat het verzorgen van opleidingen educatie door roc’s gedurende de
afbouwperiode nog een wettelijke taak is, behoren deze opleidingen tot
het bekostigd onderwijs. Op grond van jurisprudentie van het Europese
Hof van Justitie (o.m. de zaken 263/86, Humbel en C-109/92, Wirth) vallen
de door roc’s aangeboden opleidingen educatie dan ook niet onder het
vrij verrichten van diensten. Dit heeft tot gevolg dat ook de Europese
aanbestedingsregels – als concretisering van het vrij verrichten van
diensten – niet van toepassing zijn op opdrachten die betrekking hebben
op opleidingen educatie van gemeenten aan roc’s.
3.9. Cursusgeld en eigen bijdrage van de deelnemer
Doordat roc’s met de inwerkingtreding van het voorliggende wetsvoorstel
niet langer verplicht zijn om educatietrajecten aan te bieden, vervalt het
landelijk vastgestelde cursusgeld voor opleidingen Nederlands als tweede
taal I en II. Ook andere aanbieders dan roc’s, die niet gehouden zijn aan de
verplichting om een eigen bijdrage van deelnemers te vragen, kunnen
educatieopleidingen aanbieden. De regering gaat ervan uit dat contactgemeenten in samenspraak met de overige gemeenten in de regio, teneinde
de diverse doelgroepen optimaal te bedienen, een verantwoordelijke
afweging maken betreffende het eventueel vragen van een eigen bijdrage.
De regering gaat ervan uit dat deze bijdrage de kostprijs in geen geval zal
overschrijden.
4. Gevolgen voor doelgroepen, uitvoerbaarheid, handhaafbaarheid en roc’s
Ruimere bestedingsvrijheid ten aanzien van educatie heeft tot gevolg dat
gemeenten meer keuzevrijheid hebben in het vormgeven van het
gemeentelijk sociaal beleid en het beleid ten aanzien van educatie.
Hierdoor kan meer maatwerk worden geleverd aan de diverse
doelgroepen die gebruik kunnen maken van het educatieaanbod.
4.1. Gemeenten kunnen de verschillende doelgroepen beter bereiken
Het uitgangspunt van de regering is dat eigen initiatief en eigen verantwoordelijkheid van de burger op lokaal niveau maximaal gefaciliteerd en
gestimuleerd dienen te worden. De gemeenten zijn hiervoor de aange-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

11

wezen bestuurslaag. Actieve deelname aan de maatschappij is niet alleen
een zaak van de overheid, maar ook van de burgers zelf. De overheid wil
hiervoor waar nodig ondersteuning bieden die aansluit op de behoefte
van burgers en hun eigen mogelijkheden. Gemeenten zijn de aangewezen
bestuurslaag om dit te realiseren; zij kunnen voorzien in de noodzakelijke
integrale benadering en kunnen beter inspelen op de rol van het sociale
netwerk rond de burger.
De doelgroepen van educatie vertonen een dusdanig grote mate van
diversiteit dat zij op verschillende plekken en op verschillende manieren
aangesproken dienen te worden. Gemeenten staan dichter bij de burger
en zijn daarmee beter in de positie om de doelgroepen van educatie te
traceren, activeren en motiveren. Doordat gemeenten met het voorliggende wetsvoorstel meer beleids- en bestedingsvrijheid krijgen, kunnen
zij deze diverse doelgroepen beter bedienen met maatwerktrajecten die
aansluiten bij de individuele behoeften, verwachtingen en belevingswereld.
4.2. Gevolgen voor de uitvoerbaarheid en de handhaafbaarheid
Gemeenten hadden reeds een rol in de uitvoering van educatie, maar
krijgen met dit wetsvoorstel een grotere vrijheid en daarmee ook meer
verantwoordelijkheid. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het opstellen van
beleid ten aanzien van educatie,het uitzetten van taken bij derden en het
borgen van een kwalitatief educatieaanbod voor alle doelgroepen. Deze
taken vereisen meer inzet binnen het gemeentelijke ambtenarenapparaat
van de contactgemeenten.
De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) heeft aangegeven dat het
wetsvoorstel uitvoerbaar is. DUO voorziet de volgende werkzaamheden
op basis van dit wetsvoorstel en de daarop gebaseerde algemene
maatregel van bestuur:
a. berekenen welk deel van het totale educatiebudget aan elke regio
toekomt,
b. regionale educatiebudgetten uitkeren aan contactgemeenten en
c. jaarlijks in SiSa nagaan of de middelen zijn besteed aan educatie en
eventueel terugvorderen.
De Inspectie van het Onderwijs acht het wetsvoorstel handhaafbaar.
4.3. Gevolgen voor de roc’s
Roc’s zullen als gevolg van voorliggende wetsvoorstel niet langer de
enige aanbieders van educatieopleidingen zijn. Bovendien hebben roc’s
– nadat de wettelijke taak is komen te vervallen – niet langer automatisch
diploma-erkenning voor educatie-opleidingen. Dit houdt in dat educatie
een contractactiviteit wordt en dat voor formele opleidingen diplomaerkenning op basis van artikel 1.4a.1 van de WEB aangevraagd moet
worden bij DUO. Sommige roc’s zullen wellicht besluiten niet langer
educatie aan te bieden. Gemeenten en roc’s zijn samen verantwoordelijk
voor een zorgvuldige overgang naar de nieuwe situatie, waartoe reeds
met de invoering van de Wet participatiebudget in 2009 was besloten. De
regering gaat ervan uit dat gemeenten en roc’s in goed overleg elkaar de
tijd en ruimte gunnen om zich op de nieuwe situatie voor te bereiden.
4.4 Relatie met landelijk ondersteuningsbudget
Op rijksniveau vindt nog nadere besluitvorming plaats ten aanzien van de
toewijzing van de beschikbare middelen voor de ondersteuning van de
activiteiten op het terrein van laaggeletterdheid. Deze middelen worden
thans zowel structureel als incidenteel ingezet om de regionale uitvoering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

12

te ondersteunen met handreikingen, materialen en onderzoeken. De
contactgemeenten kunnen hiervan gebruik maken.
5. Financiële gevolgen voor de rijksbegroting
De beschikbare middelen (€ 53,4 mln) voor educatie op artikel 4 van de
OCW-begroting (hoofdstuk VIII) zullen op grond van artikel 2.3.1 van de
WEB per 1 januari 2015 worden verdeeld over bij of algemene maatregel
van bestuur aan te wijzen contactgemeenten. Er zijn dus geen financiële
gevolgen voor de rijksbegroting. Gemeenten zijn er zelf voor verantwoordelijk om, mogelijk in regionaal verband, kennis, ervaringen en infrastructuren te verbinden en te delen teneinde tot een zo doelmatig mogelijke
besteding van de middelen voor educatie te komen.
6. Administratieve lasten en gevolgen voor de regeldruk
Voor contactgemeenten levert het voorliggende wetsvoorstel additionele
administratieve lasten op. De verantwoording zal door contactgemeenten
op regionaal niveau worden ingediend. Voor de overige gemeenten
binnen de regio zal er een administratieve lastenvermindering zijn. Als
gevolg van deze twee tegengestelde bewegingen, zal de netto administratieve lastensdruk van de regio als geheel gelijk blijven.
Instellingen en bedrijven die een diploma-erkenning wensen te verkrijgen,
kunnen een verzoek hiertoe indienen bij DUO. Dit leidt tot administratieve
belasting voor DUO en de betreffende aanbieders. Naar verwachting
zullen er na de overgangsperiode, dat wil zeggen in de aanloop naar
1 januari 2018 en de periode daarna, in totaal circa 50 aanbieders een
verzoek tot diploma-erkenning indienen. Hiermee zou, in de aanloop naar
de inwerkingtreding van het voorliggende wetsvoorstel, het aantal
aanbieders van educatie ongeveer gelijk blijven aan het huidige aantal.
Afgezien van deze eerste groep verzoeken, zullen er naar verwachting
jaarlijks circa 5 aanbieders een verzoek tot diploma-erkenning indienen.
De tijdsinspanning die het de aanbieder kost om een verzoek tot diplomaerkenning in te dienen, ligt op circa 15 uur. De kosten per uur zijn € 50,–.
Daarmee komen de totale kosten op 15 uur x € 50,– = € 750,– per
aanbieder.
Instellingen en bedrijven die diploma-erkenning hebben verkregen,
dienen deelnemersgegevens te registreren in BRON, net zoals roc’s dit
thans reeds verplicht zijn te doen. Met de middelen voor educatie worden
thans jaarlijks circa 8000 deelnemers bereikt. Een inschatting is dat na de
inwerkingtreding van het voorliggende wetsvoorstel ongeveer een kwart
van dit aantal aan een instelling met diploma-erkenning een opleiding zal
volgen. In BRON dienen, alleen door instellingen met diploma-erkenning,
per deelnemer een aantal velden te worden ingevuld. De tijdsinspanning
die gemoeid is met één veld wordt, inclusief voorwerk en de benodigde
controle, geschat op ongeveer 5 minuten. Uitgaande van 50 aanbieders
met diploma-erkenning, 10 verplichte velden per deelnemer en 2000
deelnemers die bij een instelling met diploma-erkenning een educatieopleiding volgen, komt dit, bij een evenredige verdeling van de deelnemers
over de instellingen, gemiddeld neer op circa 33,3 uur aan administratieve
lasten per instelling per jaar (2000 deelnemers X (10 velden X 5 minuten))
/ 50 aanbieders). Uitgaande van een tarief van eveneens € 50,– per uur
komt dit neer op een totaal van € 1.665,– per instelling per jaar.
Wanneer de wettelijke taak om educatie aan te bieden vervalt voor roc’s,
dan vervalt daarmee ook de plicht om deelnemersgegevens in BRON te
registreren. Uitgaande van een totaal van 8000–deelnemers en een
gemiddeld aantal deelnemers van (8000 / 60) 133 per instelling, komen de
administratieve lasten op (133 deelnemers X 10 velden X 5 minuten) circa

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

13

111 uur per instelling per jaar. Uitgaande van een tarief voor bekostigde
instellingen van € 50,– per uur komt dit neer op een totaal van € 5.550,–
per instelling per jaar.
De totale met dit wetsvoorstel gemoeide besparing op administratieve
lasten bedraagt:
Oude situatie: 8000 deelnemers * 10 velden * 5 minuten bij € 50 uur-tarief
= € 333.333,–
Nieuwe situatie: 2000 deelnemers * 10 velden * 5 minuten bij € 50 uurtarief = € 83.333,–
Structurele besparing op BRON-inschrijving is dan het verschil van
€ 250.000,–
De diploma-erkenning kost structureel 5 * € 750- = € 3.750,– per jaar en 50
* 750 = € 37.500,– in het eerste jaar.
Totale besparing in jaar 1: € 250.000 – € 37.500 = € 187.500,–
Structurele totale besparing wordt € 250.000 – € 3.750 = € 246.250,–
7. Overleg met VNG, MBO Raad, NRTO, LVO en andere
belanghebbenden
Het voorliggende wetsvoorstel is voorgelegd aan de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG), MBO Raad, Nederlandse Raad voor
Training en Opleiding (NRTO), Landelijke Vereniging Onderwijsadviseurs
(LVO) en de Stichting Lezen & Schrijven2.
Als gevolg van de lang bestaande verplichting van gemeenten om
educatie bij roc’s in te kopen, is de MBO Raad betrokken geweest bij het
besluitvormingsproces om gemeenten meer bestedingsvrijheid te geven.
Onverlet dat de MBO Raad in eerste instantie geen voorstander ervan is
om de bestedingsverplichting bij roc’s los te laten, is de MBO Raad, in
overleg met de VNG van mening dat er nu een goede basis ligt voor een
zorgvuldig overgangstraject.
De VNG is positief over de voorliggende wetswijzigingen. Gemeenten en
particuliere aanbieders krijgen met de voorliggende wijzigingen namelijk
een grotere vrijheid, respectievelijk toegang tot de educatiemarkt.
Op 18 december 2013 hebben de VNG en MBO Raad benadrukt dat het
voor een doelmatige besteding van educatiemiddelen in de regio niet erg
effectief is als de educatiemiddelen door gemeenten individueel zouden
worden besteed. Daarom hebben zij gezamenlijk voor dit specifieke geval
de expliciete wens uitgesproken om de educatiemiddelen per 1 januari
2015 toe te kennen aan de 35 centrumgemeenten van de arbeidsmarktregio’s zodat het maken van afspraken tussen gemeenten en instellingen
over de inkoop van educatietrajecten effectief kan plaatsvinden. Omdat
een uitkering van educatiemiddelen aan centrumgemeenten, in plaats van
aan individuele gemeenten, zich moeilijk verhoudt met de systematiek
van het sociaal deelfonds dat met de decentralisaties naar gemeenten in
2015 wordt ingesteld, blijft de uitkering van educatiemiddelen geschieden
op basis van een specifieke uitkering.
Daarnaast zijn de VNG en MBO Raad akkoord dat er een geleidelijke
afbouw van de besteding van educatiemiddelen bij roc’s plaatsvindt. Zij
hebben de wens uitgesproken dat een dergelijke afbouw wettelijk wordt
vastgelegd. Deze wens wordt met dit wetsvoorstel gefaciliteerd.

2

De adviezen liggen ter inzage bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

14

Het advies van de LVO d.d. 21 december 2012 sluit ook bij het standpunt
van de VNG en de MBO Raad dat het voor een doelmatige besteding van
educatiemiddelen in de regio niet erg effectief is als de educatiemiddelen
door gemeenten individueel zouden worden besteed. De LVO geeft wel de
voorkeur eraan dat ten minste de bestaande infrastructuur overeind blijft.
De NRTO is positief over het uitgangspunt dat de verplichte inkoop bij
roc’s wordt losgelaten maar vindt dat deze in 2015 volledig moet worden
ingevoerd. Ze is een tegenstander van de overgangsregeling zoals die nu
in het wetsvoorstel is opgenomen omdat deze in haar ogen niet uit gaat
van de belangen van de deelnemer maar van gevestigde posities. De
NRTO is van mening dat de deelnemers geen belang hebben bij (gedeeltelijke) handhaving van een bestedingsverplichting bij roc’s tot 2018.
De Stichting Lezen & Schrijven is positief over de keuze voor een
specifieke uitkering. Daarnaast is zij van mening dat de geschetste
overgangsregeling partijen de tijd biedt om zich voor te bereiden op de
nieuwe situatie. Dit zal de deelnemers volgens de stichting ten goede
komen. De Stichting Lezen & Schrijven stelt ten slotte dat de landelijke
infrastructuur ondersteuning kan bieden aan centrumgemeenten.
Gelet op de reacties kan onderhavig wetsvoorstel in overwegende mate
rekenen op draagvlak onder de uitvoerende belanghebbenden. Gelet op
langdurige bekostigingsrelatie tussen gemeenten en roc’s is het niet
mogelijk om gehoor te geven aan de wens van de NRTO om direct de
volledige bestedingsvrijheid in te voeren. Er is daarom voor gekozen een
verantwoord tijdspad te hanteren, waarbij de mogelijkheid wordt geboden
dat contactgemeenten met roc’s overeenkomen dat sneller wordt
afgebouwd.
II. Artikelsgewijs
Artikel I (artikelen 1, 2, 3, 7 en 14 Wet partipatiebudget)
Alle bepalingen die betrekking hebben op educatie worden uit de Wet
participatiebudget geschrapt omdat de educatiemiddelen niet meer onder
het participatiebudget vallen. Door het vervallen van de wettelijke basis,
vervallen ook de volgende onderdelen van het Besluit participatiebudget:
Artikel 1, begripsbepalingen certificaat staatsexamen NT2 I of II,
contactuur, cursus basisvaardigheden, overeenkomst uitkering educatie,
staatsexamen NT2 I of II, startkwalificatie, vavo en vavo-diploma.
Paragraaf 2 (Verdeelsleutel Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap).
Artikel II, onderdeel A (artikel 1.1.1 WEB)
De begripsbepaling van «uitkering» wordt geschrapt. Aan deze begripsbepaling is geen behoefte meer omdat de uitkering wordt geregeld in de
WEB en niet meer in de Wet participatiebudget. Bovendien worden alle
bepalingen over de uitkering opgenomen in één titel (titel 3 van hoofdstuk
2 van de WEB).
Artikel II, onderdeel B (artikel 1.3.1 WEB)
In artikel 1.3.1 WEB, dat gaat over opleidingen die moeten of kunnen
worden verzorgd door roc’s, vervallen alle bepalingen over opleidingen
educatie als bedoeld in artikel 7.3.1, eerste lid, onder b tot en met f, WEB.
Dit houdt verband met het vervallen van de verplichte besteding van
educatiemiddelen bij roc’s op grond van artikel I van dit wetsvoorstel.
Hiermee komt de diploma-erkenning die roc’s automatisch hebben in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

15

verband met de uitvoering van de wettelijke taak te vervallen. Het wordt
daarmee een contractactiviteit en net zoals particuliere aanbieders dienen
roc’s – als zij opleidingen educatie willen afsluiten met een diploma –
erkenning op basis van artikel 1.4a.1 van de WEB aan te vragen bij DUO.
Daarnaast kunnen roc’s in de toekomst ook non-formele opleidingen
educatie verzorgen, net als de andere aanbieders die nu kunnen toetreden
tot de educatiemarkt. Voor de duidelijkheid is het nieuwe artikel 1.3.1,
tweede lid, geheel uitgeschreven. De tekst komt overeen met het huidige
onderdeel a van artikel 1.3.1, tweede lid.
Artikel II, onderdeel C (artikelen 1.3.2a en 1.3.3 WEB)
Dit onderdeel past verwijzingen naar het vijfde lid van artikel 1.3.1 WEB
aan in verband met de vernummering van dat lid tot vierde lid.
Artikel II, onderdeel D (artikel 1.3.5 WEB)
De bepaling dat roc’s zorgdragen voor een zorgvuldige afstemming
tussen opleidingen voor educatie en beroepsopleidingen wordt versmald
tot een zorgvuldige afstemming tussen opleidingen vavo (een van de
vormen van educatie) en beroepsopleidingen. De reden hiervan is dat het
verzorgen van de andere vormen van educatie als bedoeld in artikel 7.3.1,
eerste lid, onder b tot en met f, van de WEB in de toekomst geen
wettelijke taak meer is van een roc.
Artikel II, onderdeel E (artikel 1.4a.1 WEB)
In het eerste lid van artikel 1.4a.1 wordt de verwijzing naar titel 6 van
hoofdstuk 7 geschrapt. Dit is een technische aanpassing, omdat deze titel,
die betrekking had op de commissie van beroep voor de extern gelegitimeerde examens, per 1 augustus 2004 is vervallen. Bovendien wordt in
het eerste lid de verwijzing naar artikel 8.1.1d, eerste volzin, van de WEB
vervangen door een verwijzing naar artikel 8.1.1d van de WEB. Deze
aanpassing houdt verband met het vervallen van de tweede en derde
volzin van artikel 8.1.1d (zie de toelichting op artikel II, onderdeel L).
In het derde lid vervalt de bepaling dat een instelling geen diplomaerkenning kan vragen voor een opleiding educatie waarvoor zij een
bedrag als bedoeld in artikel 2.3.3 WEB ontvangt of een daarmee
overeenkomende opleiding educatie. Door deze wijziging kunnen
voortaan ook roc’s erkenning aanvragen voor opleidingen educatie als
bedoeld in artikel 7.3.1, eerste lid, onder b tot en met e, van de WEB. Ook
dit heeft als reden dat het verzorgen van deze educatie in de toekomst
geen wettelijke taak meer is van de roc’s en roc’s dus niet langer automatisch over een zekere wettelijke status beschikken voor opleidingen als
bedoeld in artikel 7.3.1, eerste lid, onder b tot en met e, WEB.
Artikel II, onderdeel F (opschrift hoofdstuk 2, titel 3, WEB)
In het opschrift van titel 3 wordt tot uitdrukking gebracht dat in die titel
ook het aanbod van educatie wordt geregeld.
Artikel II, onderdeel G (artikelen 2.3.1 tot en met 2.3.5 WEB)
Artikel 2.3.1. Aanbod educatie
Artikel 2.3.1, eerste lid, van de WEB bepaalt dat het college van burgemeester en wethouders zorg draagt voor een aanbod van opleidingen
educatie als bedoeld in artikel 7.3.1, eerste lid, onder b tot en met f, WEB
met voldoende aandacht voor alle doelgroepen. Er zal hiervan sprake zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

16

als de betreffende doelgroepen van een gemeente op een voldoende
wijze bediend kunnen worden met het (regionaal) aanbod.
Op grond van artikel 2.3.1, tweede lid, werken de colleges van burgemeester en wethouders samen in regio’s die bij algemene maatregel van
bestuur worden aangewezen. Voor elke regio wordt bij ministeriële
regeling een contactgemeente aangewezen.
In artikel 2.3.1, derde en vierde lid, is de regierol van het college van
burgemeester en wethouders van de contactgemeente geregeld. Zie voor
een toelichting paragraaf 3 van het algemeen deel van deze memorie van
toelichting (onderdeel «Contactgemeenten»).
Door de algemene formuleringen in artikel 2.3.1 hebben de colleges van
burgemeester en wethouders de ruimte om een eigen invulling te geven
aan het educatieaanbod. De Minister heeft echter wel de mogelijkheid om
bij een ernstige tekortkoming, volgens de escalatieladder, als ultimum
remedium in te grijpen op basis van artikel 124b juncto artikel 124 van de
Gemeentewet. Er zal in elk geval sprake zijn van een ernstige tekortkoming indien er geen educatieaanbod is voor de desbetreffende
doelgroepen en daar wel behoefte aan is. Op grond van deze artikelen kan
de Minister op de kosten van de gemeente uiteindelijk datgene doen wat
de gemeente op grond van de WEB zou moeten doen (de zogenoemde
indeplaatsstelling). De Minister moet – spoedeisende gevallen daargelaten – het college wel eerst in de gelegenheid stellen om alsnog zelf de
verplichting na te komen. De Minister zal zich in principe richten tot het
college van burgemeester en wethouders van de contactgemeente, omdat
dit de grootste verantwoordelijkheid heeft met betrekking tot het
educatieaanbod. Burgemeester en wethouders van de overige gemeenten
hebben echter een verantwoordelijkheid met betrekking tot de inventarisatie van de behoefte en het voeren van overleg met burgemeester en
wethouders van de contactgemeente. Als zij hierin ernstig nalatig zijn, kan
de indeplaatsstelling zich ook tot hen richten.
Artikel 2.3.2. Uitkering educatie
Op grond van artikel 2.3.2, derde en vierde lid, wordt de uitkering voor de
contactgemeente vastgesteld in september voorafgaande aan het jaar
waarop de uitkering betrekking heeft en worden bij algemene maatregel
van bestuur regels gesteld over de berekeningswijze en beschikbaarstelling van de uitkering.
Artikel 2.3.3. De voorziening
Dit artikel regelt de educatievoorziening. In het eerste lid is bepaald, dat
het college van burgemeester en wethouders van de contactgemeente
overeenkomstig het regionaal programma opleidingen educatie
aanbieden aan personen uit de doelgroep educatie. Deze personen
moeten 18 jaar of ouder zijn en in de desbetreffende regio wonen. Op
grond van het tweede lid kunnen bij algemene maatregel van bestuur
nadere voorwaarden worden gesteld waaronder de kosten van opleidingen educatie, niet zijnde uitvoeringskosten, ten laste van de uitkering
kunnen worden gebracht. Van deze mogelijkheid zal alleen gebruik
worden gemaakt als er signalen zijn van ondoelmatige uitgaven. In dat
geval zullen aanvullende voorwaarden worden gesteld om dergelijke
ondoelmatigheden te voorkomen. Denkbaar is, dat op grond van deze
bepaling beperkingen worden gesteld aan het in rekening brengen van
wervingskosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

17

Artikel 2.3.4. Verantwoording en terugvordering uitkering
In artikel 2.3.4 zijn de regels rondom verantwoording opgenomen.
Contactgemeenten ontvangen per kalenderjaar middelen ten behoeve van
educatie. Hierover moet zij zich na ieder kalenderjaar verantwoorden.
Deze verantwoording zal door contactgemeenten ingediend moeten
worden via SiSa. Indien er sprake is van onderuitputting van de middelen
of de middelen onrechtmatig zijn besteed, wordt de uitkering ter hoogte
van het niet of onrechtmatig bestede deel teruggevorderd. Wanneer de
contactgemeente verzaakt tijdig verantwoordingsinformatie te
verstrekken, kan het volledige bedrag worden teruggevorderd. Indien dit
onredelijk is, kan de terugvordering gematigd worden. Voorafgaand aan
terugvordering wordt de contactgemeente op de hoogte gesteld. In het
vierde lid is de mogelijkheid opgenomen om bij algemene maatregel van
bestuur te bepalen dat een nader te bepalen deel van de niet bestede
gelden niet wordt teruggevorderd. Hiermee kan aan de contactgemeente
de mogelijkheid geboden worden om een gemaximeerd deel van de
niet-bestede gelden te reserveren voor bestedingen in volgende begrotingsjaren.
Artikel 2.3.5. Informatievoorziening
Artikel 2.3.5 regelt de verstrekking van informatie door het college van
burgemeester en wethouders van de contactgemeente. Het eerste lid
heeft betrekking op gegevens met het oog op de evaluatie van bestaand
beleid en de voorbereiding van toekomstig beleid.
Wat betreft de omvang en de detaillering van de te verstrekken gegevens
zal terughoudendheid betracht worden.
Op basis van het tweede lid kunnen nadere regels worden gesteld met
betrekking tot het eerste lid. Deze nadere regels betreffen zowel de inhoud
van de gevraagde inlichtingen, bijvoorbeeld de inhoud van de periodieke
statistische informatievoorziening, als de periodiciteit van de gevraagde
informatie of de vorm waarin de inlichtingen worden verstrekt. Met dit
laatste wordt bedoeld of de informatie bijvoorbeeld langs elektronische
weg dient te worden aangeleverd dan wel op een andere wijze. Het is de
bedoeling in de toekomst steeds meer te werken met elektronische
informatieverzameling. Ook zal in de nadere regelgeving worden geregeld
dat bij de verzameling van informatie die tot individuele personen
herleidbaar is, zoals statistische informatie, de informatie aan een derde
wordt geleverd. Een voorbeeld van een derde is het Centraal Bureau voor
de Statistiek. Het is met het oog op de bescherming van persoonsgegevens nadrukkelijk niet de bedoeling om tot individuele personen
herleidbare informatie bij het Ministerie van OCW zelf te bewaren.
Artikel II, onderdeel H (artikelen 2.3.1 en 2.3.2 WEB)
In dit onderdeel wordt een deel van de door artikel II, onderdeel G, in de
WEB opgenomen bepalingen geschrapt. Het betreft de bepalingen over de
specifieke uitkering en de contactgemeenten. Het niet geschrapte deel van
de door artikel II, onderdeel G, in de WEB opgenomen bepalingen is voor
de duidelijkheid opnieuw uitgeschreven. Dit onderdeel treedt in werking
op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip (zie artikel VII, tweede lid,
en de toelichting daarop).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

18

Artikel II, onderdelen I tot en met L (artikelen 2.3.6, 2.3.6a, 2.3.6c
en 2.3.6d WEB)
Deze artikelen hebben betrekking op het verstrekken van beleidsinformatie aan de Minister en het verstrekken van gegevens aan het Basisregister onderwijs. De wijzigingen beperken de reikwijdte van deze artikelen
tot het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo). Zie voor de
regeling van de beleidsinformatie voor de overige educatie het nieuwe
artikel 2.3.4 WEB.
Voor de gegevensverstrekking aan het Basisregister onderwijs met
betrekking tot overige educatie is geen nieuwe regeling getroffen. Voor de
goede orde zij erop gewezen dat een deel van de artikelen 2.3.6a, 2.3.6c en
2.3.6d wel van overeenkomstige toepassing is op instellingen die overige
educatie met een diploma-erkenning verzorgen (zie artikel 1.4a.1, achtste
lid, WEB).
Artikel II, onderdeel M (artikel 7.3.1 WEB)
In het nieuwe vierde lid van artikel 7.3.1 WEB wordt bepaald dat opleidingen educatie – met uitzondering van het vavo – zijn gericht op
volwassenen die niet inburgeringsplichtig zijn. Deze bepaling is ontleend
aan artikel 8.1.1d WEB zoals luidend vanaf 1 januari 2014. Dat artikel gaat
over de toelating tot opleidingen educatie van roc’s.
Nu het verzorgen van educatie als bedoeld in artikel 7.3.1, eerste lid,
onder b tot en met e, van de WEB niet langer tot de wettelijke taak van
roc’s behoort, is artikel 8.1.1d niet meer rechtstreeks van toepassing op
deze educatieopleidingen. Het nieuwe artikel 7.3.1, vierde lid, WEB zorgt
ervoor dat de educatieopleidingen die nu worden vrijgegeven aan de
markt alleen gericht zijn op meerderjarigen. Voorts is de beperking ten
opzichte van de inburgeringsplichtigen overgeheveld van 8.1.1d.
Onder educatie wordt dus niet verstaan het opleiden van verplichte
inburgeraars. Door uitsluitend te investeren in de opleiding van deze
doelgroep, zou de gemeente daarom ook niet voldoen aan de verplichting
zorg te dragen voor een aanbod van opleidingen educatie.
Artikel II, onderdeel N (artikel 8.1.1d WEB)
Omdat inschrijving voor opleidingen voortgezet algemeen volwassenenonderwijs beperkt blijft tot volwassenen wordt in artikel 8.1.1d educatie
vervangen door voortgezet algemeen volwassenenonderwijs. De tweede
en derde volzin van artikel 8.1.1d van de WEB worden geschrapt. De
tweede volzin bepaalt dat de toelating tot opleidingen NT2 niet open staat
voor verplichte inburgeraars. Om ervoor te zorgen dat deze bepaling ook
na het vervallen van de verplichte besteding van educatiemiddelen bij
roc’s van toepassing blijft, is zij overgebracht naar het nieuwe artikel 7.3.1,
vierde lid, van de WEB. Opneming van deze bepaling is belangrijk om
recht te doen aan het bij de nieuwe Wet Inburgering ingevoerde principe
dat inburgeringsplichtigen hun inburgering in principe zelf regelen en
betalen. Minder draagkrachtige nieuwkomers kunnen gebruik maken van
een sociaal leenstelsel voor hun inburgering. De derde volzin van
artikel 8.1.1d wordt geschrapt omdat de overeenkomst educatie, waarnaar
in het artikel wordt verwezen, vervalt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

19

Artikel II, onderdelen O, P, Q en R (artikelen 8.1.3, 8.1.8a, 8.2.1 en
8.3.1)
In de artikelen 8.1.3 (onderwijsovereenkomst), 8.1.8a (melding verzuim
niet-leerplichtigen), 8.2.1 (bepaling dat voor educatie géén vooropleidingseisen gelden) en 8.3.1 (voortijdige schoolverlater) wordt educatie
telkens vervangen door voortgezet algemeen volwassenenonderwijs. Dit
zijn technische wijzigingen. Door het vervallen van de verplichte
besteding van educatiemiddelen bij roc’s zijn deze bepalingen toch al niet
meer rechtstreeks van toepassing op andere educatie dan voortgezet
algemeen volwassenenonderwijs. De artikelen 8.1.8a en 8.3.1 blijven op
grond van artikel 1.4a.1, achtste lid, wel van overeenkomstige toepassing
op opleidingen educatie met een diploma-erkenning.
Artikel III. Wijziging artikel 1 Les- en cursusgeldwet
In dit artikel worden aan roc’s verzorgde opleidingen als bedoeld in
artikel 7.3.1, eerste lid, onder b tot en met d en f, van de WEB uit de
begripsbepaling van «cursus» in artikel 1, onderdeel f, van de Les- en
cursusgeldwet geschrapt. Hiermee vervalt de mogelijkheid om bij
algemene maatregel van bestuur cursusgeld vast te stellen voor deze
opleidingen. Voor de opleidingen educatie, bedoeld in artikel 7.3.1, eerste
lid, onder b, d en f, van de WEB is geen gebruik gemaakt van deze
mogelijkheid.
Voor de opleidingen NT2 I en II als bedoeld in artikel 7.3.1, eerste lid,
onder c, van de WEB (deze leiden op voor de staatsexamens NT2) is
cursusgeld vastgesteld in artikel 15, eerste lid, onder d en e, van het
Uitvoeringsbesluit Les- en cursusgeldwet 2000. Laatstgenoemde
bepalingen vervallen door het wegvallen van de wettelijke basis.
De reden dat de cursusgeldbepalingen voor educatie als bedoeld in
artikel 7.3.1, eerste lid, onder b tot en met d en f, van de WEB worden
geschrapt is, dat deze bepalingen alleen gelden voor educatie, verzorgd
aan een roc en dat de verplichte besteding van educatiemiddelen bij roc’s
vervalt. In verband met het vervallen van deze centrale regeling voor het
cursusgeld is in artikel 2.3.5 van de WEB bepaald dat de gemeente bij
verordening een eigen bijdrage kan vaststellen voor opleidingen educatie
als bedoeld in artikel 7.3.1, eerste lid, onder b tot en met f, van de WEB.
Zie ook het algemeen deel van de toelichting.
Artikel IV. Overgangsrecht voor de jaren 2015–2017
De verplichte besteding van educatiemiddelen bij roc’s, de verplichting
van roc’s om educatie aan te bieden, de overeenkomst uitkering educatie
en de cursusgeldbepalingen zoals luidend op 31 december 2014 zijn op
grond van het eerste lid gedurende 3 jaren van overeenkomstige
toepassing op een aflopend percentage van de middelen die contactgemeenten in die jaren ontvangen voor educatie.
Het van overeenkomstige toepassing verklaren van artikel 14 van de Wet
participatiebudget en de artikel en 1.3.1 en 2.3.4 van de WEB betekent, dat
contactgemeenten en roc’s verplicht zijn in de jaren 2015, 2016 en 2017
voor een deel van de educatiemiddelen een overeenkomst uitkering
educatie te sluiten en dat roc’s gedurende de looptijd van de afbouw nog
gehouden zijn opleidingen educatie als bedoeld in artikel 7.3.1, eerste lid,
onder b tot en met f, te verzorgen. Het van overeenkomstige toepassing
verklaren van artikel 1, onderdeel f, van de Les en cursusgeldwet en
artikel 15, eerste lid, onder d en e, van het Uitvoeringsbesluit Les- en
cursusgeldwet 2000 betekent, dat de desbetreffende deelnemers wettelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

20

cursusgeld verschuldigd zijn. Overigens is voor wat betreft de educatie
alleen cursusgeld verschuldigd voor opleidingen NT2 die opleiden voor
het staatsexamen NT2.
Het afbouwartikel laat ruimte voor gemeenten om vrij te kiezen bij welk
roc zij het minimumpercentage van de uitkering besteden. Op grond van
het tweede lid kunnen de gemeente en het roc die een overeenkomst
uitkering educatie voor 2014 hebben gesloten, overeenkomen dat wordt
afgeweken van de minimumpercentages die bij roc’s moeten worden
besteed. Als de gemeenten in de regio voor 2014 overeenkomsten
uitkering educatie hebben gesloten met meer dan 1 roc, wordt de
afwijkingsmogelijkheid over desbetreffende roc’s verdeeld naar rato van
de educatiebedragen die zij voor 2014 hebben ontvangen.
Voorbeeld 1: in het jaar 2014 hadden de gemeenten in regio x tezamen
een educatiebudget van € 100.000, waarvan ROC A het volledige bedrag
(€ 100.000) kreeg. Voor het jaar 2015 ontvangt de contactgemeente van
regio x eveneens € 100.000 aan educatie. De contactgemeente van regio x
komt niet tot overeenstemming met ROC A. In dat geval is het wettelijke
percentage van toepassing en moet de contactgemeente dus verplicht
€ 75.000 besteden bij een roc naar keuze.
Voorbeeld 2: in het jaar 2014 hadden de gemeenten in regio x tezamen
een educatiebudget van € 100.000, waarvan ROC A het volledige bedrag
(€ 100.000) kreeg. Voor het jaar 2015 ontvangt de contactgemeente van
regio x eveneens € 100.000 aan educatie. Ingevolge het eerste lid moet de
contactgemeente in 2015 € 75.000 bij een roc besteden. De contactgemeente van regio x maakt met ROC A de afspraak dat slechts 25% van de
uitkering (€ 25.000) besteed hoeft te worden bij het roc. Daarmee mag de
contactgemeente de overige 75% van de uitkering (€ 75.000) vrij besteden
aan educatie bij een aanbieder naar keuze.
Voorbeeld 3: in het jaar 2014 had de gemeenten in regio x tezamen een
educatiebudget van € 100.000, waarvan ROC A € 60.000 kreeg en ROC B
€ 40.000. Voor het jaar 2015 ontvangt de contactgemeente van regio x
€ 104.000 aan educatie. Ingevolge het eerste lid moet de contactgemeente
in 2015 € 78.000 (75% van € 104.000) bij een roc besteden. Ingevolge het
tweede lid kan hiervan worden afgeweken en ingevolge het derde lid
wordt dit voor elk roc afzonderlijk bepaald naar rato van de educatiebedragen die de instelling in 2014 heeft ontvangen (6:4). Dit betekent dit dat
ROC A voor 6/10e (€ 46.800) bepaalt of van de bestedingsverplichting van
€ 78.000 wordt afgeweken en ROC B voor 4/10e (€ 31.200).
Indien de contactgemeente met ROC A overeenkomt dat dit roc € 30.000
ontvangt (€ 16.800 minder dan € 46.800), dan hoeft de gemeente deze
€ 16.800 niet bij een ander roc te besteden. Wel moet de gemeente
€ 31.200 (het aan ROC B toe te rekenen bedrag) besteden bij ROC B of een
ander roc, niet zijnde ROC A.
Met de geleidelijke afbouw bij roc’s is gewaarborgd dat gemeenten de
zittende deelnemers in staat stellen om hun opleiding af te ronden bij het
roc. Op deze manier is – indien een contactgemeente zou kiezen voor een
andere (private) aanbieder – een soepele transitie mogelijk doordat er een
zorgvuldige overdracht plaats kan vinden. Hiermee wordt de doelgroep
ook gedurende de transitieperiode optimaal bediend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

21

Artikel V. Toepasselijkheid oorspronkelijke bepalingen op
uitkeringen en opleidingen educatie m.b.t. periode voor inwerkingtreding wet
De bepalingen die gelden voorafgaand aan de inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel blijven van toepassing op uitkeringen educatie met
betrekking tot de periode voor de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel
en opleidingen educatie in die periode. Dit betekent dat nog verrekeningen kunnen plaatsvinden en dat eventuele bezwaar-, beroeps- en
rechtszaken op basis van de oorspronkelijke artikelen kunnen worden
afgehandeld.
Artikel VI. Evaluatiebepaling
Op grond van dit artikel dient de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap binnen drie jaar na de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel
een evaluatieverslag naar de Tweede en Eerste Kamer te sturen. Daarbij
wordt ook bezien of het mogelijk is de middelen mee te nemen in het
gemeentefonds en hiermee aan te sluiten bij de voorgenomen overgang
van de middelen in het sociaal deelfonds naar het gemeentefonds per
2018. Deze termijn is gekozen omdat op deze wijze binnen de periode
waarin het overgangsrecht van toepassing is (2015–2017) kan worden
beoordeeld of met een specifieke uitkering de doeleinden van educatie
kunnen worden bereikt. Op basis van de evaluatie kan met de Tweede en
Eerste Kamer worden besproken of de specifieke uitkering moet worden
gehandhaafd of dat de educatiemiddelen moeten worden toegevoegd aan
het gemeentefonds.
Artikel VII. Inwerkingtreding
Het eerste lid bepaalt dat deze wet met uitzondering van artikel II,
onderdeel H, in werking treedt met ingang van 1 januari 2015. Dit is ook
de beoogde datum van inwerkingtreding van de Tijdelijke wet deelfonds
sociaal domein. Als deze wet onverhoopt niet voor 1 januari 2015 in het
Staatsblad kan worden geplaatst, dan treedt zij met uitzondering van
artikel II, onderdeel H, in werking bij een bij koninklijk besluit te bepalen
tijdstip.
Op grond van het tweede lid treedt artikel II, onderdeel H (schrappen
bepalingen over de specifieke uitkering educatie en contactgemeenten) in
werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip. Op deze wijze
kunnen deze bepalingen zo snel mogelijk vervallen nadat op basis van de
evaluatie is besloten dat de educatiemiddelen moeten worden toegevoegd aan het gemeentefonds.
Het is niet uitgesloten dat deze wet niet in werking treedt op een van de
vaste verandermomenten en dat de termijn tussen de plaatsing in het
Staatsblad en de inwerkingtreding korter is dan twee maanden. Dit vormt
geen probleem omdat artikel IV erin voorziet dat de verplichtingen voor
het lopende cursusjaar kunnen worden nagekomen.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 911, nr. 3

22