Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2097
Vragen van het lid Omtzigt (CDA) aan de staatssecretaris van Financiën over
het artikel «Het verzuim van de wetgever» (ingezonden 25 januari 2011).
Antwoord van staatssecretaris Weekers (Financiën) (ontvangen 4 april 2011).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het artikel «Het verzuim van de wetgever. Over
de oorzaken van het door de staatssecretaris geconstateerde handhavingstekort op het gebied van de fiscale fraude»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Onder welke omstandigheden sluit het opleggen van een verzuimboete door
de Belastingdienst (of een ander bestuursorganen zoals de Arbeidsinspectie
of het Uitvoeringsinstituut Werknemers Verzekeringen (UWV)) het opleggen
van een vergrijpboete (voor hetzelfde feit) uit?
Antwoord 2
Het opleggen van een verzuimboete sluit altijd het opleggen van een
vergrijpboete voor hetzelfde feit uit, zie artikel 5:43 van de Algemene wet
bestuursrecht (Awb).
Vraag 3
Onder welke omstandigheden sluit het opleggen van een verzuimboete door
de Belastingdienst (of een ander bestuursorganen zoals de Arbeidsinspectie
of het UWV) strafrechtelijke vervolging uit?
Antwoord 3
Het opleggen van een verzuimboete sluit het instellen van strafvervolging
voor hetzelfde feit uit, zie artikel 243, tweede lid, Wetboek van Strafvordering
(WvSv), tenzij sprake is van nieuwe bezwaren en hiernaar een gerechtelijk
vooronderzoek is ingesteld.
1

ah-tk-20102011-2097
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

Weekblad Fiscaal Recht, 6 884, 2 december 2010, p. 1522–1531.
Mr. H. Pluimers
Mr. D. van Ieperen
Mr. J.W. Bollen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

Vraag 4
Acht u het wenselijk dat na oplegging van een verzuimboete (een geautomatiseerde boete) strafrechtelijke vervolging (voor hetzelfde feit) in beginsel is
uitgesloten?
Antwoord 4
Artikel 14, zevende lid, van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten
en politieke rechten bepaalt dat niemand voor een tweede keer mag worden
berecht of gestraft voor een strafbaar feit waarvoor hij reeds overeenkomstig
de wet en het procesrecht van elk land bij onherroepelijk uitspraak is
veroordeeld of waarvan hij is vrijgesproken. Een vergelijkbare bepaling is
opgenomen in artikel 4, eerste lid, van het Zevende protocol bij het Europees
verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden. Op grond van rechtspraak van het Europese Hof voor de Rechten
van de Mens valt een verzuimboete ook onder «straf».2 Deze internationale
beginselen worden door Nederland onderschreven. In de Nederlandse
wetgeving is het ne-bis-in-idembeginsel dan ook neergelegd in artikel 68 van
het Wetboek van Strafrecht en – sinds 1 juli 2009 – in artikel 5:43 van de Awb.
Vraag 5
Is het waar dat het Openbaar Ministerie in (minstens) 358 strafzaken een
gerechtelijk vooronderzoek moet vorderen bij de rechter-commissaris om
alsnog strafvervolving in te stellen na oplegging van een bestuurlijke boete?
Bent u het in dit kader met de schrijvers eens dat het voor de hand ligt om na
het opleggen van een verzuimboete (een geautomatiseerde boete) een
minder tijdrovende heropeningsprocedure in te voeren?
Antwoord 5
Het kan voorkomen dat geconstateerd wordt dat ten onrechte een verzuimboete is opgelegd, omdat blijkt dat sprake is van grove schuld of opzet. Op
dit moment kan dan alleen alsnog strafvervolging ingesteld worden, nadat
uiteraard aan de wettelijke voorwaarden is voldaan. Volgens mijn informatie
wordt deze mogelijkheid in ongeveer 200 zaken benut. Elk geval waarin een
overtreder aan een passende en geboden straf dreigt te ontkomen, is er naar
mijn mening één te veel. Tegelijkertijd is het aantal van 200, afgezet tegen het
totale aantal verzuimboeten, verwaarloosbaar (minder dan 0,001%).
Het handhavingstekort dat ik zie bestaat niet in de (on)mogelijkheid van
strafvervolging na een eerdere verzuimboete, maar in de onmogelijkheid van
het alsnog opleggen van een vergrijpboete. Toepassing van het strafrecht is
het ultimum remedium. In veel meer gevallen waarin met grove schuld of
opzet gehandeld blijkt te zijn, zou het opleggen van een vergrijpboete
passend en geboden zijn. Voor hetzelfde feit is dat echter nu niet mogelijk.
Daarvoor moet mijns inziens voorzien worden in een procedure. Dat ben ik
dus met de schrijvers eens.
Vraag 6
Indien het antwoord op de vorige vraag «nee» luidt, wat was dan uw
bedoeling bij de invoering van de algemenere en ruimere una-viaregeling van
artikel 5:44 Awb en artikel 243, lid 2, Sv?
Antwoord 6
Van een dubbele vervolging/bestraffing is ook sprake indien voor hetzelfde
feit een bestuurlijke boete is opgelegd, en daarna strafvervolging wordt
ingesteld of andersom. Indien voor hetzelfde feit zowel een bestuurlijke boete
kan worden opgelegd als strafvervolging kan worden ingesteld, moet daarom
vroegtijdig een keuze tussen één van beide gemaakt worden. De keuze voor
de ene weg sluit de andere weg in beginsel uit. Met de invoering van de
Vierde Tranche Awb is het una-viabeginsel vastgelegd in de artikelen 5:44
Awb en 243, tweede lid WvSv.
De achtergrond van de Awb in het algemeen is de wens om tot harmonisatie
van verschillende bestuursrechtelijke regelingen te komen. De artikelen 5:44
Awb en 243, tweede lid, WvSv in het bijzonder zijn noodzakelijk om de
gevolgen van het opleggen van een bestuurlijke boete voor het recht op
strafvervolging te regelen (zie hiervóór).
2

EHRM, 23 november 2006, Tussila, nr. 73053/01.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

Vraag 7
Bent u het met de schrijvers eens dat de ruimere una-via regeling heeft
geleid tot een wijziging van de bestaande fiscale praktijk, terwijl u slechts een
technische wijziging heeft beoogd?
Antwoord 7
Met de invoering van de Vierde Tranche Awb is wettelijk bepaald dat elke
bestuurlijke boete, dus ook een verzuimboete, in beginsel strafvervolging
voor hetzelfde feit belet. Zoals gezegd bestaat het handhavingstekort dat ik
zie niet in de (on)mogelijkheid van strafvervolging na een eerdere verzuimboete, maar in de onmogelijkheid van het alsnog opleggen van een vergrijpboete. De Vierde Tranche Awb heeft daarin geen wijziging gebracht.
Vraag 8
Welke initiatieven heeft de regering het afgelopen jaar ontplooid om het in
bijlage 2 bij het Belastingplan 2010 al geconstateerde handhavingstekort op
het gebied van de fiscale fraude op te lossen? Is het daarmee adequaat
opgelost of bent u nog voornemens nadere maatregelen te nemen? Zo ja,
welke?
Antwoord 8
In het afgelopen jaar zijn meerdere alternatieven overwogen om het opleggen
van een vergrijpboete na een eerdere verzuimboete mogelijk te maken.
Vanwege de val van het toenmalige kabinet is het niet tot uitwerking daarvan
gekomen. Ik heb in overleg met de Minister van Veiligheid en Justitie
geconcludeerd dat het het meest voor de hand ligt om in de specifieke fiscale
boetecontext een regeling te treffen die vergelijkbaar is met de regeling van
artikel 255 Sv. Bij nieuwe bezwaren moet het derhalve mogelijk worden om
alsnog een vergrijpboete op te leggen. In verder overleg zal invulling
gegeven worden aan het vereiste van «nieuwe bezwaren», en aan de
inrichting van de te volgen procedure in deze specifieke fiscale boetecontext.
In het Belastingplan 2012 zal het uiteindelijke voorstel voor deze regeling
opgenomen worden.
Vraag 9
Heeft het arrest van de Hoge Raad der Nederlanden van 17 september 2010
(LJN BD 3160) het door u geconstateerde handhavingstekort vergroot?
Antwoord 9
Nee.
In het bedoelde arrest heeft de Hoge Raad herhaald dat de enkele omstandigheid dat een tweede boete wordt opgelegd in verband met belastingverplichtingen over een en hetzelfde tijdvak niet reeds de slotsom rechtvaardigt dat
sprake is van herhaalde beboeting wegens hetzelfde feit. Dat de verschillende
boetes worden opgelegd ter zake van overtreding van dezelfde wettelijke
norm is evenmin doorslaggevend. Bij de beoordeling van de vraag of sprake
is van herhaalde beboeting wegens hetzelfde feit komt het veeleer aan op de
omschrijving van de beboetbare gedraging waarvoor de eerste boete is
opgelegd. In deze zaak kwam de Hoge Raad tot het oordeel dat de tweede
verzuimboete is opgelegd ter zake van een andere gedraging van belanghebbende dan ten grondslag lag aan de eerste verzuimboete. Om die reden bleef
de tweede verzuimboete in stand.
Vraag 10
Welke gevolgen hebben de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten
van de Mens in de zaken Zolothukin vs. Russia, Maresti vs. Croatia en
Ruotsalainen vs. Finland op het Nederlands belastingboeterecht?
Antwoord 10
In de genoemde arresten is het Europese Hof voor de Rechten van de Mens
nader ingegaan op de vraag wanneer een feit «hetzelfde» is, en een tweede
vervolging dus ontoelaatbaar is. De gevolgen voor het fiscale boeterecht van
deze arresten lijken beperkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3