Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 400 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Veiligheid en Justitie (VI) voor het
jaar 2013

Nr. 84

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 18 december 2012
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie naar
aanleiding van de brief van 27 juli 2010 inzake de aanbieding en reactie op
het rapport Werkgroep liberalisering naamrecht (Kamerstuk 32 123 VI, nr.
121).
De staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van
17 december 2012.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Jadnanansing
Adjunct-griffier van de commissie,
Hessing-Puts

kst-33400-VI-84
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 84

1

Inhoudsopgave
Blz.
I.

II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Algemeen
Schriftelijke naamskeuze
Wijziging geslachtsnaam gedurende bepaalde periode
na de geboorte (spijtoptanten)
Wijziging van het Besluit geslachtsnaamwijziging
Overige
Reactie van de staatssecretaris

2
2
2
3
4
5
6

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben op hoofdlijnen met waardering
kennisgenomen van de brief d.d. 27 juni 2010 en van het rapport van de
Werkgroep liberalisering naamrecht. Deze leden hebben echter nog wel
enkele aanvullende vragen en een kritische opmerking.
De leden van de PvdA-fractie willen hun waardering uitspreken over het
werk dat de Werkgroep liberalisering naamrecht heeft verricht. Naast het
uitspreken van hun waardering willen deze leden de gelegenheid
aangrijpen om enkele vragen te stellen en opmerkingen te maken naar
aanleiding van de reactie van de toenmalige minister van Justitie op de
rapporten van de Werkgroep.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de toenmalige minister van 27 juli 2010 en het bijbehorende rapport «Bouwstenen voor een nieuw naamrecht». Wel hebben zij
hier nog enkele vragen over.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
rapport van de Werkgroep liberalisering naamrecht. Deze leden zijn
verheugd over de concrete maatregelen die op het terrein van het
naamrecht worden voorgesteld. Voornoemde leden zijn van mening dat
het rapport een aantal handvatten geeft en suggesties doet waardoor
Nederland haar naamrecht niet alleen liberaliseert, maar ook moderniseert en zo recht doet aan de diversiteit aan gezinssamenstellingen in
Nederland. Deze leden hebben evenwel nog enkele vragen en opmerkingen.
Schriftelijke naamskeuze
De leden van de VVD-fractie merken op dat de Werkgroep meent dat een
afweging van de argumenten met betrekking tot de optie om de ouders de
mogelijkheid te bieden per kind naamskeuze te doen en de optie om het
huidige uitgangspunt van eenheid en naam tussen volle broertjes en
zusjes een politieke keuze is. Naast de opmerking dat de onderlinge band
tussen broers en zussen niet alleen tot uitdrukking wordt gebracht
middels de familienaam, maar ook afhankelijk is van andere (sociale)
factoren, vragen deze leden welk van de twee opties de staatssecretaris
voornemens is over te nemen. Als gekozen wordt voor optie twee, kan de
secretaris dan duidelijkheid scheppen omtrent zijn voornemens met
betrekking tot de adoptie van elkaars kinderen door duomoeders en
duovaders?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 84

2

De leden van de PvdA-fractie kunnen zich vinden in de voorstellen in de
onderhavige brief. Een vereenvoudiging van de procedure om een
naamskeuze te melden bij het loket van de burgerlijke stand lijkt voor de
hand te liggen. Zoals in de brief wordt aangegeven moeten er voor het
melden van een naamskeuze geen zwaardere eisen gesteld worden, dan
wanneer een kind wordt erkend. De aan het woord zijnde leden kunnen dit
punt dan ook onderschrijven.
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat het handhaven van de
geslachtsnaam van de vader als vangnetnorm bij gebrek aan keuze
onwenselijk is en niet te verdedigen valt uitgaande van het gelijkheidsbeginsel. Deze leden roepen tevens in herinnering dat het Committee on the
Elimination of Discrimination against Women van de Verenigde Naties
Nederland hier reeds tweemaal op heeft aangesproken. De aan het woord
zijnde leden willen zich dan ook sterk maken voor de vangnetnorm
waarbij het kind, in geval van conflict of gebrek aan keuze, een dubbele
geslachtsnaam in alfabetische volgorde krijgt. Deze leden vragen de
staatssecretaris zijn afweging kenbaar te maken, voorzien van een heldere
en eenduidige argumentatie.
Wijziging geslachtsnaam gedurende bepaalde periode na de
geboorte (spijtoptanten)
De leden van de VVD-fractie merken op dat ouders na de geboorte langer
de tijd krijgen om de achternaam van hun kind te kiezen. Voor de periode
van een jaar is gekozen om ervoor te zorgen dat de (gerechtelijke)
procedure tijdig is afgerond. Hoeveel tijd de kost gemiddelde naamswijzigingprocedure bij de ambtenaar en bij de gerechtelijke instanties?
Vindt de staatssecretaris het ook wenselijk dat ouders de mogelijkheid
krijgen – bijvoorbeeld binnen drie maanden – om kennelijke verschrijvingen, vergissingen en onvolledigheden (zoals het opgeven van de naam
Max als Maximiliaan wordt bedoeld) te herstellen korte tijd na de opgave?
Deze leden hebben immers begrepen dat voor dit soort aanpassingen nu
nog een gang naar de rechter noodzakelijk is.
Ten aanzien van de wijziging van de geslachtsnaam van het kind in die
van de nieuwe partner van de verzorgende ouder, in het geval van
toekenning van het gezag aan die partner, meldt de Werkgroep dat zo’n
verzoek slechts kan worden toegewezen indien sprake is van een
gewichtige reden in het belang van het kind. Deze leden vragen waarom
er voor is gekozen om hier een strengere lijn te volgen ten aanzien van het
huidige beleid. Immers, het huidige uitgangspunt is dat de rechter het
verzoek om naamswijziging alleen kan afwijzen als het belang van het
kind zich daartegen verzet.
De leden van de PvdA-fractie onderschrijven de maatregel die de
toenmalige minister in gedachten had voor de spijtoptanten. Zij zien met
belangstelling uit naar het wetsvoorstel van de regering. Wanneer kan de
Kamer dit voorstel verwachten? In de brief nam de toenmalige minister
een afwachtende houding aan ten aanzien van de uitwerking van
aanbevelingen van de Werkgroep, omdat deze de verdere uitwerking
wilde overlaten aan zijn opvolger. Voornoemde leden wil deze voorstellen
afwachten alvorens dieper in te gaan op de inhoud van het rapport van de
Werkgroep. De toenmalige minister gaf in de brief aan dat de praktijk
vraagt om een spoedige wijziging op een aantal punten. Welke ontwikkelingen in de praktijk hebben de toenmalige minister bewogen om toch
eerst het rapport naar de Kamer te sturen? Waarom zijn juist de
genoemde punten zo belangrijk dat de regering deze spoedig wil
wijzigen? Erkent de staatssecretaris dat de voorgestelde wijzigingen
ondergeschikt genoemd kunnen worden in vergelijking met inhoud van
de discussie die geleid heeft tot de Werkgroep?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 84

3

Ook de leden van de CDA-fractie vragen wanneer de door de toenmalige
minister in 2011 beoogde wetswijziging precies kan worden verwacht en
wat de staatssecretaris exact voor ogen heeft met deze wetswijziging.
Wijziging van het Besluit geslachtsnaamwijziging
De leden van de PvdA-fractie hebben een vraag over de wijziging van het
besluit geslachtsnaamswijziging ten behoeve van geadopteerden. Wordt
het door de aangekondigde wijziging ook mogelijk gemaakt om naast de
achternaam van je geadopteerde ouders ook de achternaam van je
biologische ouders te noemen? Maakt het terugwijzigen van de
achternaam van geadopteerde ouders naar de achternaam van je
biologische ouders het daardoor niet eenvoudiger omdat bij de burgerlijke stand bekend is wie de biologische ouders zijn?
De aan het woord zijnde leden zijn verheugd over het voornemen dat
geen leges hoeven te worden betaald bij een verzoek om naamswijziging
bij slachtoffers van misbruik of incest. Is dat de enige belemmering voor
deze slachtoffers om tot een snelle en eenvoudige wijziging van hun
achternaam te komen of kan of moet hieraan nog extra aandacht aan
besteed worden?
De leden van de CDA-fractie merken op dat de toenmalige minister
voornemens was het Besluit geslachtsnaamwijziging in die zin te wijzigen
dat het Besluit wordt aangevuld met de grond dat volwassen geadopteerden hun (Nederlandse) geslachtsnaam kunnen terugwijzigen in hun
oorspronkelijke (bijv. Chinese) geslachtsnaam. Deze leden vragen of ook
in het geval iemand bijvoorbeeld een Nederlandse moeder en een
buitenlandse vader heeft het hiermee ook mogelijk wordt om in een
dergelijke situatie de naam van de buitenlandse vader aan te nemen. Zo
ja, wat zijn hiervan de voorwaarden? Zo nee, kunt u aangeven waarom dit
niet kan en wat dan precies het verschil is met de situatie van de
geadopteerde.
De aan het woord zijnde leden vragen of de staatssecretaris voorbeelden
kan noemen van bijzondere belangen die geslachtsnaamwijziging
rechtvaardigen?
Deze leden vragen zich wat precies moet worden verstaan onder (de
beoogde uitbreiding van) de hardheidsclausule?
Voornoemde leden vinden het een goede zaak dat de leges voor naamswijziging in verband met mishandeling of incest door een ouder komen te
vervallen. Wel vragen deze leden ten laste van wie de lasten van deze
leges vervolgens worden gebracht?
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Hoge Raad van Adel
bepleit dat adellijke personen toestemming zouden moeten verkrijgen om
een uitgestorven of met uitsterving bedreigde geslachtsnaam van de
moeder aan hun naam toe te voegen. De Hoge Raad van Adel merkt
volgens de toenmalige minister terecht op dat, omdat het inmiddels
mogelijk is geworden om voor nakomelingen te kiezen voor de naam van
de adellijke moeder, zij het zonder overgang van de adeldom, familienamen ontstaan die geheel overeenkomen met adellijke geslachtsnamen.
Het huidige verbod in het Besluit geslachtsnaamwijziging dient, aldus de
toenmalige minister, derhalve geen doel meer en kan vervallen. Deze
leden vragen of ditzelfde geldt voor de niet-adel. Dus wanneer de
geslachtsnaam van de moeder in kwestie is uitgestorven of met uitsterven
bedreigd wordt haar nageslacht deze naam al dan niet aan hun naam mag
toevoegen. Graag ontvangen deze leden een reactie van de staatssecretaris.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 84

4

Overige
De leden van de VVD-fractie merken op dat het goed is dat het naamrecht
wordt gemoderniseerd, zodat het beter aansluit op de praktijk en de
wensen van de samenleving.
In de brief van de toenmalige minister van Justitie zijn echter niet alle
aanbevelingen van de Werkgroep overgenomen dan wel besproken. Wat
is het standpunt van de staatssecretaris ten aanzien van de overige
aanbevelingen en worden de conclusies van zijn voorganger overgenomen of ziet de staatssecretaris aanleiding sommige conclusies van de
Werkgroep alsnog te onderschrijven?
Verder vragen deze leden of de liberalisering van het naamrecht meer
aansluit bij landen zoals Zweden, Denemarken, Noorwegen en Engeland
wanneer de aanbevelingen door de Werkgroep worden overgenomen.
Kan ook een overzicht worden gegeven met punten waar er overeenkomsten zijn en waar er verschillen zijn? Mochten de aanbevelingen door
de Werkgroep worden overgenomen, sluit de liberalisering van het
naamrecht dan beter aan bij het Internationaal Privaatrecht?
De aan het woord zijnde leden merken voorts op dat de Werkgroep ten
aanzien van het mogelijk maken van een dubbele geslachtsnaam en voor
alle buitenlandse personen met een namenreeks om, naast hun officiële
naam, in de Gemeentelijke Basis Administratie (GBA) te laten registreren
dat zij een gedeelte van de namenreeks als voornaam gebruiken en een
gedeelte als geslachtsnaam, meldt dat het om een aanzienlijke kostenpost
gaat. De oorzaak hiervan is dat dit een aanpassing van het Logisch
Ontwerp GBA en de systemen van de afnemers van de GBA vergt. Hoe is
deze berekening tot stand gekomen en om welk bedrag zou het in casu
gaan?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat er in de discussie over het
naamrecht regelmatig wordt gesproken over het introduceren van een
dubbele achternaam, vergelijkbaar met het Spaanse naamrecht. Hierover
hebben de leden van de PvdA-fractie een paar vragen. Als een ander
systeem van achternamen wordt geïntroduceerd, zal dit consequenties
hebben voor de registratie hiervan. Is de staatssecretaris van mening dat
de GBA in staat is om dubbele achternamen te registreren? Kan dit leiden
tot grote automatiseringsproblemen bij de GBA? Zo ja, op welke manier?
Wat zullen de kosten zijn als daadwerkelijk wordt overgegaan tot
registratie van dubbele achternaam?
Als wordt besloten tot registratie van dubbele achternamen dan zal in de
GBA een wirwar aan namen ontstaan: dubbele achternamen van de
pasgeborenen, ouders die eigen achternaam of de achternaam van de
echtgenoot hebben, kinderen met de achternaam van dan wel de vader,
dan wel van de moeder? Hoe kijkt de staatssecretaris daar tegenaan en
ervaart hij dat als een probleem? Kan deze situatie leiden tot grotere
identiteitsfraude omdat de wirwar aannamen onduidelijkheid schept of de
GBA niet op orde is?
Verder willen de leden van de PvdA-fractie graag weten of de staatssecretaris de in de brief ingenomen standpunten volledig tot de zijne neemt. Zo
nee, welke standpunten neemt hij niet over? Ziet de staatssecretaris
aanleiding tot aanvullingen op de brief, mede wanneer dit wordt bezien in
het licht van de breed gevoerde discussie die de aanleiding heeft gevormd
tot uiteindelijk deze brief?
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de staatssecretaris verder omgaat
met de (overige) aanbevelingen uit het rapport van de Werkgroep
liberalisering naamrecht nu het Kabinet inmiddels niet meer demissionair
is. Graag ontvangen zij hierop een reactie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 84

5

De leden van de D66-fractie waarderen de initiatieven om personen
afkomstig uit landen waar namenreeksen gebruikt worden tegemoet te
komen. Deze leden vragen of er alternatieven zijn voor de voorgestelde
oplossing die de aanzienlijke kosten van het wijzigen van het Logisch
Ontwerp GBA en de systemen van de afnemers van de GBA met zich
meebrengt. Daarop voortbordurend, vragen deze leden of er een
mogelijkheid is om het systeem zodanig te ontwerpen dat in het geval van
toekomstige wijzigingen eenvoudig en kosteloze aanpassingen kunnen
worden verricht. Naast deze praktische en financiële overwegingen,
vragen voornoemde leden hoe de staatssecretaris reflecteert op het
voorstel van de Werkgroep om maximaal twee delen van de namenreeks
te gebruiken als geslachtsnaam. Hoe verhoudt dit zich tot de aanbeveling
die strekt tot het mogelijk maken van het voeren van een geslachtsnaam
die uit vier delen bestaat in het geval van een dubbele geslachtsnaam?
Deze leden vragen de staatssecretaris of het wenselijk en mogelijk is om
ook voor de namenreeksen de mogelijkheid open te laten tot het voeren
van een geslachtsnaam die uit vier delen bestaat in de vorm van twee
samengestelde delen.
De aan het woord zijnde leden menen dat de Werkgroep terecht constateert dat er in het geval van de afweging tussen de naamskeuze per kind
of eenheid van naam in het gezin sprake is van een politieke afweging.
Deze leden vragen de staatssecretaris uit een te zetten welke van de twee
voorgestelde opties de voorkeur heeft en op welke overwegingen deze
voorkeur is gebaseerd.
Voornoemde leden vinden het een gemiste kans dat de toenmalige
minister zich niet heeft uitgelaten over de introductie van de mogelijkheid
van de dubbele achternaam met de bijbehorende vangnetnorm, terwijl de
Werkgroep deze nadrukkelijk aanbeveelt. Bovendien, zo brengen deze
leden in herinnering, bestaat deze optie wel al in andere Europese landen,
zoals Spanje, Denemarken, Engeland, Noorwegen en Frankrijk al.
Daarnaast wordt zowel door de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken
als in de literatuur aangedrongen op het introduceren van deze
mogelijkheid. De aan het woord zijnde leden willen daarnaast benadrukken dat het mogelijk maken van een dubbele achternaam een gelijkwaardig alternatief biedt voor duomoeders. Deze leden beklemtonen
nogmaals het belang van deze optie en vragen daarom de staatssecretaris
zijn visie op deze suggestie van de Werkgroep te geven.
De aan het woord zijnde leden vinden dat de Werkgroep een waardevolle
aanbeveling doet, door te stellen dat adoptieouders er voor moeten
kunnen kiezen de oorspronkelijke geslachtsnaam te combineren met één
van de geslachtsnamen van de ouders. De aan het woord zijnde leden
begrijpen dat het maximum van twee geslachtsnamen ook hier gehandhaafd blijft, maar vragen de staatssecretaris uiteen te zetten wat de
mogelijkheden zijn om van de beide namen van de adoptieouders een
samengestelde geslachtsnaam te maken. Op deze wijze kunnen de namen
van beide adoptieouders met de oorspronkelijke geslachtsnaam in een
nieuwe dubbele geslachtsnaam opgenomen worden. Deze leden vragen
de staatssecretaris hier op te reflecteren.
II. Reactie van de staatssecretaris
Algemeen
De leden van de fracties van de VVD, PvdA, CDA en D66 hebben met
waardering respectievelijk belangstelling kennisgenomen van het rapport
«Bouwstenen voor een nieuw naamrecht» van de Werkgroep liberalisering naamrecht. Zij hebben nog een aantal vragen.
Hierover merk ik allereerst het volgende op.
De toenmalige Minister van Justitie heeft, zoals al aangegeven in mijn
brief van 17 april 2012 (Kamerstukken II, 2011/12, 33 000VI, nr. 96), de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 84

6

Werkgroep gevraagd het naamrecht in zijn geheel tegen het licht
gehouden. De Werkgroep heeft dat gedaan en heeft waardevolle
aanbevelingen gedaan. In deze brief heb ik echter ook aan uw Kamer heb
laten weten, dat mij niet is gebleken dat er momenteel sprake is van
zodanige grote en urgente problemen op het gebied van het naamrecht
dat thans een wetswijziging noodzakelijk is. Ik geef er de voorkeur aan
om, als het gaat om wetsvoorstellen, prioriteit te geven aan andere
dossiers.
Ik acht het dan ook niet aangewezen om nu vragen te beantwoorden over
bijvoorbeeld de eenheid van naam tussen volle broertjes en zusjes, de
aanvullende mogelijkheid van een dubbele geslachtsnaam, de
vangnetnorm in het geval de ouders het niet eens zijn over de
geslachtsnaam van het (eerste) kind, de spijtoptantenregeling waarbij
binnen één jaar na de geboorte van het kind de ouders op gezamenlijk
verzoek aan de ambtenaar van de burgerlijke stand de geslachtsnaam van
het kind kunnen wijzigen in die van de andere ouder, of over de
geslachtsnaam van de geadopteerde en adellijke namen. In het verslag
worden echter ook vragen gesteld die meer feitelijk van aard zijn. Op deze
vragen zal ik hieronder ingaan.
Wijziging geslachtsnaam gedurende bepaalde periode na de
geboorte (spijtoptanten)
De leden van de VVD-fractie merken op dat als het advies van de
Werkgroep wordt gevolgd, ouders na de geboorte langer de tijd krijgen
om de achternaam van hun kind te kiezen. Voor de periode van een jaar
voor spijtoptanten is gekozen om ervoor te zorgen dat de (gerechtelijke)
procedure tijdig is afgerond. Zij vragen hoeveel tijd de gemiddelde
naamswijzigingprocedure bij de ambtenaar en bij de gerechtelijke
instanties in beslag neemt. Daarover merk ik het volgende op. De
Werkgroep beveelt in aanbeveling 11 aan om het mogelijk te maken dat
wanneer ouders na de vaststelling van de geslachtsnaam het met elkaar
eens zijn dat het kind toch de geslachtsnaam van de andere ouder moet
krijgen, of,de eventuele dubbele geslachtsnaam in een andere volgorde te
plaatsen, dat gedurende een bepaalde periode (de Werkgroep denkt
daarbij aan een jaar) op een gemakkelijke wijze kan, namelijk door
gezamenlijk een verzoek daartoe te doen bij de ambtenaar van de
burgerlijke stand. Een dergelijke wijziging van de geslachtsnaam door de
ambtenaar van de burgerlijke stand is eenvoudig van aard en zal in
beginsel maximaal twee weken in beslag nemen.
Wanneer de ouders van mening verschillen over de geslachtsnaam van
hun eerste kind, kunnen zij gedurende het eerste jaar na de geboorte op
de voet van artikel 1:253a van het Burgerlijk Wetboek (BW) dit conflict
voorleggen aan de rechter. De rechtbank behandelt het verzoek binnen zes
weken, aldus het zesde lid van deze bepaling. Dat betekent niet dat er
binnen zes weken uitspraak wordt gedaan, omdat bijvoorbeeld in
bepaalde gevallen eerst nog een onderzoek door de Raad voor de
Kinderbescherming nodig is dan wel de zaak zich bijvoorbeeld leent voor
een mediationtraject.
De leden van de VVD-fractie vragen vervolgens of ik het ook wenselijk
vind dat ouders de mogelijkheid krijgen – bijvoorbeeld binnen drie
maanden – om kennelijke verschrijvingen, vergissingen en onvolledigheden (zoals het opgeven van de naam Max als Maximiliaan wordt
bedoeld) te herstellen korte tijd na de opgave. Deze leden hebben immers
begrepen dat voor dit soort aanpassingen nu nog een gang naar de
rechter noodzakelijk is.
Hierover merk ik op dat kennelijke schrijf- of spelfouten door de
ambtenaar van de burgerlijke stand nu reeds kunnen worden verbeterd
(artikel 1: 24a, tweede lid, BW). Het gaat hier met name om typefouten.
Kennelijke misslagen kunnen worden verbeterd met toestemming van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 84

7

officier van justitie (artikel 1:24a, eerste lid, BW). Het gaat dan vooral om
vergissingen die rechtstreeks uit overgelegde stukken kenbaar zijn. In de
literatuur wordt met betrekking tot een dergelijke vergissing wel genoemd
het voorbeeld dat de ouders hun pasgeboren kind de naam «Sarah»
willen geven, maar dit bij de geboorteaangifte niet te kennen geven
waardoor de naam als «Sara» in de geboorteakte wordt opgenomen.
Wanneer niet sprake is van een situatie waarin de naam kan worden
gewijzigd door de ambtenaar van de burgerlijke stand of de officier van
justitie, dient een verzoek tot voornaamswijziging te worden gericht aan
de rechter (artikel 1:4, vierde lid, BW) en een verzoek tot geslachtsnaamswijziging aan de Dienst Justis (artikel 1:7, eerste lid, BW).
Ten aanzien van de wijziging van de geslachtsnaam van het kind in die
van de nieuwe partner van de verzorgende ouder, in het geval van
toekenning van het gezag aan die partner, meldt de Werkgroep dat zo’n
verzoek slechts kan worden toegewezen indien sprake is van een
gewichtige reden in het belang van het kind. De leden van de VVD-fractie
vragen waarom er voor is gekozen om hier een strengere lijn te volgen in
vergelijking met het huidige beleid. Immers, het huidige uitgangspunt is
dat de rechter het verzoek om naamswijziging alleen kan afwijzen als het
belang van het kind zich daartegen verzet.
Ik begrijp uit het rapport «Bouwstenen voor een nieuw naamrecht» dat de
Werkgroep van oordeel is dat met verzoeken tot wijziging van de
geslachtsnaam van minderjarigen zeer terughoudend moet worden
omgegaan vanwege het belang van het kind bij behoud van zijn identiteit
waarvan zijn naam een wezenlijk onderdeel is. Volgens de Werkgroep
dienen deze verzoeken slechts te worden ingewilligd indien sprake is van
een gewichtige reden in het belang van het kind, ook als het gaat om
gevallen als genoemd door de vraagstellers, waarin een beroep wordt
gedaan op artikel 1:253t lid 5 (verzoek om gezag aan partner van de
verzorgende ouder toe te kennen met wijziging van de geslachtsnaam van
het kind in die van de partner) of 1:282 lid 7 BW (verzoek om gezamenlijke
voogdij van voogd en een ander die in een nauwe persoonlijke betrekking
staat tot het kind met wijziging van de geslachtsnaam in die van een van
de twee voogden) (aanbeveling 25). De Werkgroep beveelt overigens aan
dat alle verzoeken om geslachtsnaamswijziging die minderjarigen
betreffen, worden beoordeeld door de kinderrechter (aanbeveling 25, 27).
Wat betreft de geslachtsnaam speelt daarbij een rol dat in de huidige
praktijk van de verzoeken met betrekking tot minderjarigen die bij de
Dienst Justis worden ingediend, het in 98% gaat om scheidingssituaties
waarbij moeders de geslachtsnaam van hun kind willen veranderen in
hun eigen naam. Aan dergelijke verzoeken ligt veelal een andere
niet-naamsgerelateerde, problematiek ten grondslag. Het kan voor de
verzorgende ouder een manier zijn om te proberen om de andere ouder
uit het leven van het kind te weren. De kinderrechter kan volgens de
Werkgroep een zorgvuldige afweging maken en beschikt over diverse
instrumenten om het belang van het kind te bepalen en om in scheidingssituaties de eventuele achterliggende problematiek te achterhalen
(verwijzing naar mediation, advies Raad voor de Kinderbescherming,
horen van partijen). Daarnaast wijst de Werkgroep erop dat de opvattingen over de positie van de niet-verzorgende ouder in het afgelopen
decennium zijn veranderd. De Werkgroep wijst in dit verband op het
voortduren van het gezamenlijk ouderlijk gezag en de norm van gelijkwaardig ouderschap na scheiding.
Wijziging van het Besluit geslachtsnaamwijziging
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de CDA-fractie zijn
verheugd over het voornemen dat geen leges hoeven te worden betaald
bij een verzoek om naamswijziging bij slachtoffers van misbruik of incest.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 84

8

De leden van de PvdA-fractie vragen of dat de enige belemmering voor
deze slachtoffers is om tot een snelle en eenvoudige wijziging van hun
achternaam te komen of dat hieraan nog extra aandacht aan besteed kan
of moet worden. De leden van de CDA-fractie vragen ten laste van wie de
leges vervolgens worden gebracht.
Het huidige beleid bij de Dienst Justis is dat minderjarige slachtoffers van
misbruik of incest in geval van een verzoek om wijziging van hun
geslachtsnaam geen leges hoeven te betalen indien zij een vonnis kunnen
overleggen waaruit blijkt dat de ouder aan wie de minderjarige zijn
geslachtsnaam heeft ontleend onherroepelijk is veroordeeld wegens het
plegen van een van de misdrijven omschreven in de artikelen 236 tot en
met 260 en de artikelen 274 tot en met 306 van het Wetboek van Strafrecht. Overigens wordt een dergelijk verzoek slechts een à twee keer per
jaar aan de Dienst Justis gericht, welk verzoek dan zoals steeds met
voortvarendheid wordt behandeld. De kosten ervan worden gedragen
door het departement van Veiligheid en Justitie.
De leden van de fractie van het CDA vragen of ik voorbeelden kan noemen
van bijzondere belangen die geslachtsnaamwijziging rechtvaardigen?
Deze leden vragen zich af wat precies moet worden verstaan onder (de
beoogde uitbreiding van) de hardheidsclausule? Hierover merk ik het
volgende op. De Werkgroep heeft in het rapport (pag. 59) aangegeven dat
in het huidige stelsel in de praktijk als knelpunt wordt ervaren dat het
voorkomt dat een zeer redelijk verzoek om geslachtsnaamswijziging wordt
gedaan, maar dat dit verzoek niet voldoet aan de in het Besluit geslachtsnaamswijziging genoemde gronden en voorwaarden. Ook de huidige
zogeheten «hardheidsclausule» (artikel 6 van genoemd Besluit) waarbij
moet worden aangetoond dat sprake is van psychische hinder, is niet
altijd geschikt om een dergelijk verzoek in te willigen. De Werkgroep
beveelt daarom in aanbeveling 22b aan om de hardheidsclausule zodanig
aan te passen dat een meerderjarige ook dan een beroep daarop kan doen
indien wordt aangetoond dat hij bijzondere belangen heeft bij de
geslachtsnaamswijziging. Van «bijzondere belangen» kan volgens de
Werkgroep bijvoorbeeld sprake zijn indien een meerderjarige zijn
biologische vader vindt en de band met hem en zijn familie tot uitdrukking
wil brengen door de geslachtsnaam van de biologische vader aan te
nemen.
Overige
Verder vragen de leden van de VVD-fractie of de liberalisering van het
naamrecht in het geval de aanbevelingen van de Werkgroep worden
overgenomen, meer aansluit bij landen zoals Zweden, Denemarken,
Noorwegen en Engeland en of een overzicht kan worden gegeven met
punten waar er overeenkomsten zijn en waar er verschillen zijn. Hierover
merk ik op dat de situatie in deze landen en ook die in Frankrijk, Spanje,
en Zwitserland is beschreven in de bijlage in het rapport «Naamrecht in
vergelijkend perspectief: een quick scan». Wat in deze quick scan opvalt, is
dat Engeland heel liberaal is als het gaat om de naamskeuze en de
wijziging van de naam. Bij onenigheid tussen de ouders over de keuze van
de geslachtsnaam, zal de rechter na een verzoek om een zogeheten
specific issue order de naam bepalen. Het Zweedse systeem lijkt op dat
van Nederland, zij het dat met betrekking tot de vangnetnorm in het geval
geen naamskeuze wordt gedaan, de regel geldt dat indien binnen drie
maanden na de geboorte geen keus tussen de naam van de vader of
moeder is gemaakt, het kind de geslachtsnaam van de moeder krijgt. Ook
in Denemarken en Noorwegen krijgt het kind de geslachtsnaam van de
moeder indien de ouders geen naamskeuze doen. In Nederland geldt
zoals bekend als «vangnetnorm» dat het (eerste) kind de naam van de
vader krijgt indien de ouders zijn gehuwd; indien de ouders niet zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 84

9

gehuwd, krijgt het kind de geslachtsnaam van de moeder, tenzij bij
gelegenheid van de erkenning of de gerechtelijke vaststelling van het
vaderschap anders wordt besloten. Voor de goede orde: het aantal eerste
kinderen dat in 2010 werd geboren terwijl hun ouders waren gehuwd was
nagenoeg gelijk aan het aantal eerste kinderen dat werd geboren terwijl
hun ouders niet waren gehuwd. (42 921 respectievelijk 42 545).1
Mochten de aanbevelingen van de Werkgroep worden overgenomen, sluit
de liberalisering van het naamrecht dan beter aan bij het internationaal
privaatrecht, zo vragen de leden van de fractie van de VVD. De aanbevelingen 1 en 2 van de Werkgroep betreffen het internationaal privaatrecht.
Daarover heeft de Werkgroep het volgende gezegd. Bij mensen die twee
nationaliteiten hebben, kan het gebeuren dat dezelfde persoon in de
landen waarmee hij door nationaliteit is verbonden, onder verschillende
namen staat geregistreerd. Zij kunnen van deze zogeheten «hinkende
rechtsverhoudingen» veel hinder ondervinden in hun privé en beroepsleven.
De Werkgroep meent dat ouders – mede in verband met de uitspraak in de
zaak Garcia Avello van het Europese Hof van Justitie te Straatsburg – ter
gelegenheid van de geboorteaangifte van hun kind als dat twee nationaliteiten heeft, moeten kunnen kiezen welk rechtsstelsel op de naamgeving
van toepassing is. Momenteel is een dergelijke rechtskeuze niet mogelijk.
Wel kan in deze situatie een verzoek om geslachtsnaamswijziging bij de
Dienst Justis worden ingediend, waarbij betrokkenen voor de behandeling
van dat verzoek leges verschuldigd zijn. Verder is van belang dat in een
aantal landen de geslachtsnaam wordt verbogen al naar gelang het
geslacht, zoals in Griekenland, Polen en Rusland (bijv. Romanov/
Romanova). Volgens het huidige Nederlandse recht is een dergelijke
verbuiging van de buitenlandse geslachtsnaam niet mogelijk. Dat kan
problemen geven omdat het kind dan een naam krijgt die volgens het
recht van het land van de andere nationaliteit verwijst naar de andere
sekse dan waartoe zij behoren. De Werkgroep beveelt daarom aan om,
naast de mogelijkheid van een rechtskeuze bij Nederlandse kinderen die
nog een of meer andere nationaliteiten bezitten ouders de mogelijkheid te
bieden om te verklaren dat zij willen dat de buitenlandse geslachtsnaam
wordt vervoegd op de manier zoals die in het land van de andere
nationaliteit gebruikelijk is. Dit sluit aan bij het Deense, Noorse en
Zweedse stelsel. Het moment en de wijze waarop een verklaring kan
worden afgelegd, moet aansluiten bij de regelingen voor naamskeuze,
aldus de Werkgroep. Hinkende rechtsverhoudingen zullen zich hierdoor
minder voordoen.
De leden van de VVD-fractie merken voorts op dat de Werkgroep meldt
dat de kosten van het mogelijk maken van een dubbele geslachtsnaam en
het mogelijk maken voor alle buitenlandse personen met een namenreeks
om, naast hun officiële naam, in de gemeentelijke basis administratie
(GBA) te laten registreren dat zij een gedeelte van de namenreeks als
voornaam gebruiken en een gedeelte als geslachtsnaam, aanzienlijk zijn.
De oorzaak hiervan is dat dit een aanpassing van het Logisch Ontwerp
GBA en de systemen van de afnemers van de GBA vergt. Hoe is deze
berekening tot stand gekomen en om welk bedrag zou het in casu gaan?
Hierover merk ik het volgende op. De hoogte van de kosten die door de
Werkgroep zijn genoemd, zijn inmiddels achterhaald. In het kader van de
modernisering van de GBA wordt zoals bekend aan een nieuw Logisch
Ontwerp gewerkt voor de Basisregistratie Personen (BRP) die de huidige
GBA zal gaan vervangen, het zogeheten LO BRP. Dit nieuwe Ontwerp
wordt zodanig ingericht dat de aanpassingen in verband met het
1

Dit zijn de meest recente gegevens. Zie CBS Statline, «Geboorte naar diverse kenmerken;
verslagperiode: 1950–2010», gepubliceerd op 28 oktober 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 84

10

naamrecht en het naamgebruik zoals die zijn aanbevolen door de
Werkgroep, daarin een plaats kunnen vinden.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat er in de discussie over het
naamrecht regelmatig wordt gesproken over het introduceren van een
dubbele achternaam, vergelijkbaar met het Spaanse naamrecht. Hierover
hebben de leden van de PvdA-fractie een paar vragen. Als een ander
systeem van achternamen wordt geïntroduceerd, zal dit consequenties
hebben voor de registratie hiervan. Zij vragen mij of ik van mening ben
dat de GBA in staat is om dubbele achternamen te registreren? Kan dit
leiden tot grote automatiseringsproblemen bij de GBA? Zo ja, op welke
manier? Wat zullen de kosten zijn als daadwerkelijk wordt overgegaan tot
registratie van dubbele achternaam? Hierover merk ik op dat de registratie
van dubbele geslachtsnamen nu al mogelijk is in de GBA. Hieraan zijn om
die reden dus geen extra kosten verbonden. Deze leden vragen ook of als
wordt besloten tot registratie van dubbele achternamen, in de GBA een
wirwar aan namen ontstaan: dubbele achternamen van de pasgeborenen,
ouders die eigen achternaam of de achternaam van de echtgenoot
hebben, kinderen met de achternaam van dan wel de vader, dan wel van
de moeder. Zij vragen naar mijn zienswijze ter zake en of ik een probleem
ervaar. Kan deze situatie leiden tot grotere identiteitsfraude omdat de
wirwar aan namen onduidelijkheid schept of de GBA niet op orde is?
Hierover merk ik het volgende op. De GBA is een administratie waarin
gegevens worden geregistreerd die overgenomen worden uit akten van
de burgerlijke stand of andere brondocumenten, zoals buitenlandse akten
of documenten. Het is nu al zo dat kinderen ofwel de naam van hun vader
hebben dan wel die van hun moeder. Als er gecombineerd mag worden
en er ook twee namen – van vader én moeder – mogelijk worden, dan is
het aan de ambtenaar van de burgerlijke stand om hiermee nauwkeurig
om te gaan en de akten op de juiste wijze op te stellen. De GBA is op orde
als deze overeenkomt met de namen zoals die in authentieke akten zijn
vastgelegd. Identiteitsfraude zal niet groter zijn, zolang de desbetreffende
keten (bijvoorbeeld: geboorteakte-GBA-paspoort) goed georganiseerd
blijft. Er zijn geen aanwijzingen dat die organisatie minder goed zou
worden indien besloten wordt dat dubbele achternamen geregistreerd
kunnen worden.
De leden van de D66-fractie waarderen de initiatieven om personen
afkomstig uit landen waar namenreeksen gebruikt worden tegemoet te
komen. Deze leden vragen of er alternatieven zijn voor de voorgestelde
oplossing die de aanzienlijke kosten van het wijzigen van het Logisch
Ontwerp GBA en de systemen van de afnemers van de GBA met zich
meebrengt. Daarop voortbordurend, vragen deze leden of er een
mogelijkheid is om het systeem zodanig te ontwerpen dat in het geval van
toekomstige wijzigingen eenvoudig en kosteloze aanpassingen kunnen
worden verricht.
Met deze vraag van de leden van de D66-fractie wordt al rekening
gehouden in het LO BRP. De gegevensset voor de BRP is zodanig vorm
gegeven, dat deze een maximale flexibiliteit bezit om latere wijzigingen zo
eenvoudig mogelijk en met zo min mogelijk kosten te kunnen realiseren.
Zoals eerder aangegeven wordt het nieuwe Logisch Ontwerp in elk geval
zodanig ingericht dat de aanpassingen in verband met het naamrecht en
het naamgebruik zoals die zijn aanbevolen door de Werkgroep, daarin een
plaats kunnen vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 84

11