Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 352

Wijziging van een aantal onderwijswetten in
verband met verduidelijking van de
burgerschapsopdracht aan scholen in het
funderend onderwijs

Nr. 29

NADER GEWIJZIGD AMENDEMENT VAN DE LEDEN VAN DEN HUL
C.S. TER VERVANGING VAN DAT GEDRUKT ONDER NR. 161
Ontvangen 9 november 2020
De ondergetekenden stellen het volgende amendement voor:
I
Artikel I wordt als volgt gewijzigd:
1. Onder het vervallen van «; en» aan het slot van het voorgestelde
derde lid, onderdeel a, wordt toegevoegd «, en het handelen naar deze
basiswaarden op school;».
2. Onder vervanging van de punt aan het slot van het voorgestelde
derde lid, onderdeel b, door «; en» wordt een onderdeel toegevoegd,
luidende:
c. het bijbrengen van kennis over en respect voor verschillen in
godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, afkomst, geslacht,
handicap of seksuele gerichtheid alsmede de waarde dat gelijke gevallen
gelijk behandeld worden.
3. In het voorgestelde lid 3a wordt na «de omgang met» ingevoegd «en
het handelen naar», wordt «en creëert» vervangen door «, creëert» en
wordt voor de punt aan het slot ingevoegd «en draagt voorts zorg voor
een omgeving waarin leerlingen en personeel zich veilig en geaccepteerd
weten, ongeacht de in het derde lid, onder c, genoemde verschillen».
II
Artikel II wordt als volgt gewijzigd:
1. Onder het vervallen van «; en» aan het slot van het voorgestelde
vierde lid, onderdeel a, wordt toegevoegd «, en het handelen naar deze
basiswaarden op school;».
1

kst-35352-29
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Wijziging in verband met een wijziging in de toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 352, nr. 29

1

2. Onder vervanging van de punt aan het slot van het voorgestelde
vierde lid, onderdeel b, door «; en», wordt een onderdeel toegevoegd,
luidende:
c. het bijbrengen van kennis over en respect voor verschillen in
godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, afkomst, geslacht,
handicap of seksuele gerichtheid alsmede de waarde dat gelijke gevallen
gelijk behandeld worden.
3. In het voorgestelde lid 4a wordt na «de omgang met» ingevoegd «en
het handelen naar», wordt «en creëert» vervangen door «, creëert» en
wordt voor de punt aan het slot ingevoegd «en draagt voorts zorg voor
een omgeving waarin leerlingen en personeel zich veilig en geaccepteerd
weten, ongeacht de in het vierde lid, onder c, genoemde verschillen».
III
In artikel III, onderdeel A, wordt het voorgestelde artikel 17 als volgt
gewijzigd:
1. Onder het vervallen van «; en» aan het slot van het eerste lid,
onderdeel a, wordt toegevoegd «, en het handelen naar deze basiswaarden op school;».
2. Onder vervanging van de punt aan het slot van het eerste lid,
onderdeel b, door «; en», wordt een onderdeel toegevoegd, luidende:
c. het bijbrengen van kennis over en respect voor verschillen in
godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, afkomst, geslacht,
handicap of seksuele gerichtheid alsmede de waarde dat gelijke gevallen
gelijk behandeld worden.
3. In het tweede lid wordt na «de omgang met» ingevoegd «en het
handelen naar», wordt «en creëert» vervangen door «, creëert» en wordt
voor de punt aan het slot ingevoegd «en draagt voorts zorg voor een
omgeving waarin leerlingen en personeel zich veilig en geaccepteerd
weten, ongeacht de in het eerste lid, onder c, genoemde verschillen».
IV
Artikel V wordt als volgt gewijzigd:
1. Onder het vervallen van «; en» aan het slot van het voorgestelde
derde lid, onderdeel a, wordt toegevoegd «, en het handelen naar deze
basiswaarden op school;».
2. Onder vervanging van de punt aan het slot van het voorgestelde
derde lid, onderdeel b, door «; en», wordt een onderdeel toegevoegd,
luidende:
c. het bijbrengen van kennis over en respect voor verschillen in
godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, afkomst, geslacht,
handicap of seksuele gerichtheid alsmede de waarde dat gelijke gevallen
gelijk behandeld worden.
3. In het voorgestelde lid 3a wordt na «de omgang met» ingevoegd «en
het handelen naar», wordt «en creëert» vervangen door «, creëert» en
wordt voor de punt aan het slot ingevoegd «en draagt voorts zorg voor
een omgeving waarin leerlingen en personeel zich veilig en geaccepteerd
weten, ongeacht de in het derde lid, onder c, genoemde verschillen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 352, nr. 29

2

V
In artikel VI, onderdeel A, wordt het voorgestelde artikel 42 als volgt
gewijzigd:
1. Onder het vervallen van «; en» aan het slot van het eerste lid,
onderdeel a, wordt toegevoegd «, en het handelen naar deze basiswaarden op school;».
2. Onder vervanging van de punt aan het slot van het eerste lid,
onderdeel b, door «; en», wordt een onderdeel toegevoegd, luidende:
c. het bijbrengen van kennis over en respect voor verschillen in
godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, afkomst, geslacht,
handicap of seksuele gerichtheid alsmede de waarde dat gelijke gevallen
gelijk behandeld worden.
3. In het tweede lid wordt na «de omgang met» ingevoegd «en het
handelen naar», wordt «en creëert» vervangen door «, creëert» en wordt
voor de punt aan het slot ingevoegd «en draagt voorts zorg voor een
omgeving waarin leerlingen en personeel zich veilig en geaccepteerd
weten, ongeacht de in het eerste lid, onder c, genoemde verschillen».
VI
In artikel VIII, onder a, onderdeel A, wordt het met artikel III, onderdeel
A, voorgestelde artikel 2.2 als volgt gewijzigd:
1. Onder het vervallen van «; en» aan het slot van het eerste lid,
onderdeel a, wordt toegevoegd «, en het handelen naar deze basiswaarden op school;».
2. Onder vervanging van de punt aan het slot van het eerste lid,
onderdeel b, door «; en», wordt een onderdeel toegevoegd, luidende:
c. het bijbrengen van kennis over en respect voor verschillen in
godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, afkomst, geslacht,
handicap of seksuele gerichtheid alsmede de waarde dat gelijke gevallen
gelijk behandeld worden.
3. In het tweede lid wordt na «de omgang met» ingevoegd «en het
handelen naar», wordt «en creëert» vervangen door «, creëert» en wordt
voor de punt aan het slot ingevoegd «en draagt voorts zorg voor een
omgeving waarin leerlingen en personeel zich veilig en geaccepteerd
weten, ongeacht de in het eerste lid, onder c, genoemde verschillen».
VII
In artikel VIII, onder b, onderdeel A, wordt het voorgestelde artikel 2.2
als volgt gewijzigd:
1. Onder het vervallen van «; en» aan het slot van het eerste lid,
onderdeel a, wordt toegevoegd «, en het handelen naar deze basiswaarden op school;».
2. Onder vervanging van de punt aan het slot van het eerste lid,
onderdeel b, door «; en», wordt een onderdeel toegevoegd, luidende:
c. het bijbrengen van kennis over en respect voor verschillen in
godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, afkomst, geslacht,
handicap of seksuele gerichtheid alsmede de waarde dat gelijke gevallen
gelijk behandeld worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 352, nr. 29

3

3. In het tweede lid wordt na «de omgang met» ingevoegd «en het
handelen naar», wordt «en creëert» vervangen door «, creëert» en wordt
voor de punt aan het slot ingevoegd «en draagt voorts zorg voor een
omgeving waarin leerlingen en personeel zich veilig en geaccepteerd
weten, ongeacht de in het eerste lid, onder c, genoemde verschillen».
Toelichting
De afgelopen jaren hebben we verschillende voorbeelden gezien van
scholen die wat de indieners betreft te los omgingen met de burgerschapsopdracht in het onderwijs. De zorgen hierover worden breder
gedeeld in Kamer en kabinet en lagen zelfs ten grondslag aan de ambitie
om de burgerschapsopdracht aan scholen aan te scherpen. We hebben
voorbeelden gezien van lesmethoden die voorschreven dat jongens en
meisjes geen oogcontact mochten maken, ook werd op religieuze
gronden beargumenteerd dat homoseksualiteit verwerpelijk is. Verder
waren er ook scholen die het onderwerp seksuele diversiteit volkomen
links lieten liggen.
De indieners vinden dit zeer onwenselijk en stellen middels dit
amendement voor om juist het aanleren van kennis over en respect voor
allerlei verschillende groepen in de samenleving nadrukkelijk in de wet op
te nemen om dit soort excessen op scholen in de toekomst te voorkomen.
Of het bijbrengen van kennis over en respect voor de diversiteit van
groepen in onze samenleving, net als de gelijke rechten die mensen
hebben, uiteindelijk leidt tot meer acceptatie, valt niet met zekerheid te
zeggen. Bovendien is het niet de taak van het onderwijs om leerlingen aan
te leren wat ze moeten vinden. Wel hebben de indieners de overtuiging
dat – teneinde leerlingen voor te bereiden op volwaardig meedraaien in
de samenleving – deze kennis onontbeerlijk is. Daarom regelt dit
amendement ook dat scholen hun leerlingen dit moeten aanleren. De
indieners hebben ervoor gekozen om in de formulering van het
amendement zoveel mogelijk aan te sluiten bij artikel 1 van de Grondwet,
inclusief de in de toekomst toe te voegen passages indien het initiatiefwetsvoorstel Bergkamp, Özütok en Van den Hul tot het toevoegen van de
gronden «handicap» en «seksuele gerichtheid» aan artikel 1 van de
Grondwet in tweede lezing wordt aangenomen.
De indieners willen bovendien in de wetsbepalingen een norm tot
handelen opnemen. In de voorgestelde wetsbepalingen ligt de nadruk op
«respect voor», «kennis van» en «omgang met» de basiswaarden van de
democratische rechtsstaat. Dat is zijn beschouwende begrippen, het is
geen norm tot handelen. Iemand kan kennis hebben van LHBT+-personen,
maar hen nog steeds uitschelden en pesten, terwijl de indiener vindt dat
we dat nu juist moeten willen voorkómen. Het regeerakkoord bepaalt over
aanscherping van de burgerschapsopdracht dat die tot doel heeft dat men
«handelt in lijn met de democratische rechtstaat». Dit amendement
beoogt het wetsvoorstel zo aan te passen dat er een duidelijke norm tot
handelen in wordt vervat.
Van den Hul
Kwint
Westerveld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 352, nr. 29

4