Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 200 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2023

Nr. 37

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 november 2022
Deze brief bevat de nadere uitwerking van en aanvulling op artikel 15
(Media) uit de Begroting 2023 van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap (hierna: OCW). Verder wil ik uw Kamer met deze brief
informeren over de stand van het mediabeleid en de plannen voor het
komende jaar.
Het belang van vrije media, journalistiek en betrouwbare informatievoorziening blijft onverminderd groot. Afgelopen juni heb ik u mijn hoofdlijnenbrief media1 gestuurd, waarin dit Kabinet zijn ambities heeft gepresenteerd om een vrije, onafhankelijke en goede mediasector te houden,
publiek en commercieel. Begin juli hebben wij met elkaar daarover
gesproken. In de hoofdlijnenbrief heb ik beschreven hoe het kabinet de
komende jaren wil investeren in de media en welke hoofdtaken het
kabinet daarbij voor zichzelf ziet. Voor een aantal onderwerpen was toen
nog niet uitgewerkt hoe dat zou gebeuren. In deze brief zal ik daar rond de
versterking van (onderzoeks)journalistiek nader op in gaan. Voor wat
betreft de versterking van de lokale publieke omroep wordt u separaat
geïnformeerd. Rond de nieuwe toelatings- en verantwoordingscriteria
voor de landelijke publieke omroep heb ik uw Kamer op 19 september per
brief2 geïnformeerd over het instellen van het adviescollege dat zal
adviseren over toelatings- en verantwoordingscriteria voor de landelijke
publieke omroep en een voorstel zal doen voor een nieuwe beoordelingssystematiek voor (toekomstige) landelijke omroepen om de maatschappelijke worteling en kwaliteit van omroepen beter te borgen.

1
2

kst-36200-VIII-37
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 32 827, nr. 246.
Kamerstuk 32 827, nr. 252.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

1

Opzet brief
Het eerste hoofdstuk van deze brief gaat in op de mediabegroting.
Vervolgens gaat de brief in op de stand van zaken van de onderwerpen uit
de hoofdlijnenbrief. In hoofdstuk 3 komen naast de landelijke publieke
omroep, ook NPO Regio en de beleidsdoorlichting Media aan bod. Daarna
volgt in hoofdstuk 4 de regionale publieke omroep en de brief wordt
afgesloten met een hoofdstuk over overige onderwerpen waaronder
NICAM, Mediawijsheid en een stand van zaken beleidsreactie op het
rapport «Prominentie in beeld».
Hoofdstuk 1. Mediabegroting
1.1. Inleiding
Dit hoofdstuk bevat de actualisatie van de beschikbare middelen en de
voorgenomen uitgaven op de Mediabegroting ten opzichte van artikel 15
van de OCW-begroting 20233. De oorzaak hiervoor is de jaarlijkse
actualisatie van de verwachte Ster-inkomsten die de Ster na het
verschijnen van de Ontwerpbegroting afgeeft. Ook wordt de verwachte
stand van de Algemene Mediareserve (hierna: AMr) toegelicht, die wordt
bepaald door het saldo van de beschikbare middelen en de voorgenomen
uitgaven.
1.2. Toelichting beschikbare middelen
Artikel 15 van de OCW-begroting gaat over de uitgaven, verplichtingen en
ontvangsten op de mediabegroting. De mediabegroting wordt gevoed
met OCW-middelen en de ontvangsten vanuit de Ster-reclames op de
aanbodkanalen van de landelijke publieke omroep (hierna:
Ster-inkomsten).4
Tabel 1 maakt de aansluiting inzichtelijk tussen de middelen voor de
Mediabegroting zoals gepresenteerd in de Ontwerpbegroting 2023 en het
totaal beschikbare budget op de Mediabegroting voor 2023, aangepast
met de geactualiseerde raming van de Ster-inkomsten. Voor het begrotingsjaar 2023 is hiermee een totaalbedrag van € 1.168,5 miljoen
beschikbaar voor de bekostiging van het mediabeleid.
Tabel 1: Inkomsten van de Mediabegroting en aansluiting met de Rijksbegroting
Bedragen in € 1.000

2023

Totaal beschikbaar budget artikel 15 (Media) van de ontwerpbegroting
2023
Actualisatie raming Ster-inkomsten

1.128.228
40.280

Totaal beschikbaar budget Mediabegroting 2023
OCW-middelen
Ster-inkomsten

1.168.508
993.993
174.515

Raming van de Ster-inkomsten voor de jaren 2022 en 2023
Ramingen van de verwachte Ster-inkomsten zijn gebaseerd op twee
parameters, namelijk de verwachte omvang van de markt voor
spotzendtijd en het verwachte aandeel van de Ster daarin. Dit laatste

3
4

Zie: Kamerstuk 36 200 VIII, nr. 2; 3.11 Artikel 15. Media.
Het gaat hier om de afdrachten Ster-inkomsten. Afdracht is bepaald als omzet Ster minus de
kosten van de Ster.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

2

wordt onder andere bepaald door het zogenoemde kijktijdaandeel van de
publieke omroep.
Voor de erkenningperiode 2022–2026 van de NPO heeft de Ster op verzoek
van OCW op 18 maart 2021 een meerjarenraming opgesteld van de
jaarlijks verwachte Ster-inkomsten. Hierin is ook de afgesproken afbouw
van de reclame in deze periode verwerkt. Op deze raming is het
minimumbudget voor de landelijke publieke omroep gebaseerd. Deze
meerjarenraming is ook verwerkt in de Ontwerpbegroting 2022.
Omdat de Ster-inkomsten moeilijk ver vooruit zijn te voorspellen geeft de
Ster op basis van de Mediawet jaarlijks vóór 15 september een actualisatie van de raming van de afdracht van de Ster-inkomsten voor het
lopende en het aankomende jaar. Uit de actualisatie van afgelopen
september blijkt dat de verwachte afdracht hoger is dan eerder geraamd.
Voor zowel 2022 als 2023 is het verschil € 40 miljoen. Dit verschil wordt
grotendeels verklaard door een grotere verwachte omvang en gestegen
prijzen in de markt voor televisiereclames. Hogere Ster-inkomsten waar
geen extra uitgaven tegenover staan vloeien in de AMr, zoals zichtbaar is
in de tabellen van deze brief over de AMr.
1.3. Uitgaven
Ten opzichte van de voorgenomen uitgaven uit de Ontwerpbegroting
bevat deze brief één wijziging die nog niet in de Ontwerpbegroting is
verwerkt. Het budget van de regionale publieke omroep wordt in lijn met
de wettelijke indexatie van de rijksmediabijdrage geïndexeerd met de
groei in het aantal huishoudens. Tabel 2 bevat de uitgaven en beschikbaar
budget voor 2023. Het saldo van de uitgaven en het beschikbare budget
wordt toegevoegd of onttrokken aan de Algemene Mediareserve (AMr).
Tabel 2. Uitgaven mediabegroting 2023
Totaal uitgaven volgens de rijksbegroting 2023 exclusief de post «Dotatie/
onttrekking Algemene Mediareserve» X € 1.000,–
Mutatie i.v.m. huishoudensindexbedrag 2023 voor de Regionale publieke
omroep
(A) Totale uitgaven mediabegroting
(B) Totaal beschikbaar budget
(B) – (A) Mutatie Algemene Mediareserve

1.121.088
848
1.121.936
1.168.508
46.572

1.4. Algemene Mediareserve
De AMr kan op grond van artikel 2.166 van de Mediawet 2008 gebruikt
worden voor de opvang van dalende Ster-inkomsten, voor bijdragen in
reorganisatiekosten als gevolg van overheidsbesluiten en voor financiering van de door het Commissariaat aan te houden rekeningcourantverhouding voor betalingen aan de instellingen. De AMr vervult
hiermee een belangrijke rol in de bekostigingssystematiek van de
mediabegroting. Het saldo van de beschikbare middelen en voorgenomen
uitgaven op de mediabegroting uit tabel 2 en de directe inkomsten en
uitgaven uit de AMr bepalen de totale verwachte mutatie in de AMr. Tabel
3 laat de verwachte ontwikkeling van de AMr zien voor 2022 en 2023. De
verwachte mutaties zijn nader toegelicht in bijlage 1 van deze brief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

3

Tabel 3. Verwacht liquiditeitssaldo van de Algemene Mediareserve
Bedragen in € 1.000

2022

2023

Beginstand liquiditeitssaldo Algemene Mediareserve (jaar T)
Saldo van alle (verwachte) mutaties

89.417
60.506

149.923
41.446

Liquiditeitssaldo Algemene Mediareserve (ultimo jaar T)

149.923

191.369

Uit bovenstaande tabel blijkt dat de AMr bij gelijkblijvende uitgaven aan
het einde van 2023 naar verwachting gevuld is met ruim € 191 miljoen. In
2022 en naar verwachting ook 2023 doet zich het tegenovergestelde voor
van de situatie in 2018, toen de AMr door tegenvallende Ster-inkomsten
zelfs leeg dreigde te raken. Door de huidige conjuncturele situatie en de
ontwikkelingen op de markt voor spotzendtijd zijn de Ster-inkomsten
hoger dan oorspronkelijk was ingeschat.
Ik ben hierover met de NPO en de Ster in gesprek. Ik wil enerzijds
bewaken dat de uitgaven aan de landelijke publieke omroep meerjarig
gegarandeerd blijven, en tegelijkertijd borgen dat beschikbaar budget
voor mediabeleid doelmatig wordt besteed aan de doelen waar het voor
bestemd is en niet onnodig op de plank blijft liggen. Voorwaarde hierbij is
uiteraard dat eventuele inzet van deze middelen past bij de wettelijke
kaders die gelden voor de AMr en de Ster-inkomsten. Het gaat daarbij in
eerste instantie om ruimte voor incidentele uitgaven. De inschatting van
de meerjarige ontwikkeling van de Ster-inkomsten door de Ster biedt geen
ruimte voor structurele verhoging van het budget van de landelijke
publieke omroep.
Hoofdstuk 2. Stand van zaken uitvoering mediabeleid
In de hoofdlijnenbrief heb ik beschreven welke beleidsdoelen het kabinet
voor het mediabeleid voor ogen heeft en waarin het kabinet de komende
jaren wil investeren.
2.1. Adviescollege landelijke publieke omroep.
Het adviescollege dat zal adviseren over erkenningscriteria voor de
landelijke publieke omroepen is in september gestart. In december komt
het adviescollege met een kadernotitie die met uw Kamer zal worden
gedeeld. In deze notitie wordt onder andere ingegaan op de uitgangspunten die het college hanteert en op het plan van aanpak richting het
definitieve advies dat in de zomer van 2023 zal verschijnen.
In het tweeminutendebat over de hoofdlijnenbrief media op 6 oktober
2022 is de motie van de leden Mohandis en Westerveld ingediend5. Over
de afdoening van deze motie wordt u in een separate brief geïnformeerd.
2.2. Versterking lokale publieke omroep.
In het coalitieakkoord (Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) staat de
opdracht om de lokale publieke omroepen te versterken. De uitwerking
wordt samen met de sector en andere belanghebbende partijen vormgegeven. Er wordt gewerkt aan een gedeeld belang: een sterke en onafhankelijke lokale publieke omroep, en daarmee een versterking van de lokale
democratie. Om de sector zo goed mogelijk op de veranderingen voor te
bereiden kunnen publieke omroepen aanspraak maken op financiering om
de eigen organisatie te professionaliseren. Ik bevorder samenwerking
zowel tussen lokale omroepen als tussen de omroeplagen.
5

Kamerstuk 32 827, nr. 257.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

4

Zoals ik uw Kamer heb toegezegd in het debat over de hoofdlijnenbrief
media (Handelingen II 2022/23, nr. 9, item 4), ontvangt uw Kamer in
december een brief met de stand van zaken. De Kamer heeft mij ook
gevraagd een overzicht te geven van de ingezette stimuleringsmaatregelen en in te gaan op de concurrentiepositie van met name private lokale
online media. Onderstaande tabel 4 geeft dit overzicht.
Uit onderzoek van het Commissariaat naar lokale nieuws- en informatievoorziening6 blijkt dat mensen die op zoek zijn naar lokaal nieuws nog
altijd eerst uitkomen bij kranten en omroepen. Online is voor de lokale
media nog een wereld te winnen, zeker als het gaat om het bereiken van
jongeren. De publieke omroepen hebben een wettelijke taak om te zorgen
voor een goed media-aanbod zonder invloeden van commercie of de
overheid, en worden daarvoor ook gefinancierd. Het is dan ook de
bedoeling dat ze het nieuws via het kanaal brengen waar het publiek het
nieuws verwacht.
Ik sta voor een vitaal mediabestel dat ook lokale private media omvat.
Daarbij zie ik dat er voor de plannen van private mediaorganisaties
financieringsmogelijkheden bij lokale overheden, het Stimuleringsfonds
voor de Journalistiek en (regionale) mediafondsen zijn. Vanuit mijn
verantwoordelijkheid als Staatssecretaris richt ik mijn beleidsinterventies
en investeringen op de publieke omroep. Daarbij stel ik vast dat de
financiering van de lokale publieke omroep niet in lijn is met die van de
andere lagen in het publieke bestel. Mijn inzet is daarom dat met de
investeringen het lokale media-aanbod als geheel versterkt wordt.
De versterking van de lokale omroeplaag volgt expliciet vanuit het
coalitieakkoord. De in 2022 gestarte regeling «Professionalisering lokale
publieke omroepen» biedt deelnemende omroepen de mogelijkheid zich
journalistiek te professionaliseren. Op welke wijze zij dit doen en welke
uitzendkanalen dit betreft, bepalen zij grotendeels zelf.
Tabel 4. Overzicht regelingen en bedragen lokale omroepen in 2022
Regeling

Bedrag in 2022

Voor wie?

Professionalisering lokale publieke
omroepen

€ 6.010.000,–

Lokale publieke omroepen

Stimuleren van innovatie in
onderzoeksjournalistiek

€ 710.000,–

Private en publieke nieuwsmedia

Samenwerkingsproject NOS/RPO/
NLPO

€ 4.125.000,–
(looptijd juli 2022-juni
2023)

NOS, regionale en lokale
publieke omroepen

Trainingen en opleidingen door de
NLPO

€ 500.000

Lokale publieke omroepen

Stimuleren van innovatie in lokale
journalistiek

€ 460.000,-

Private en publieke lokale
nieuwsmedia

2.3. Versterking onderzoeksjournalistiek
Kwalitatief hoogstaande, kritische en onafhankelijke onderzoeksjournalistiek is nodig om de onderste steen boven te krijgen. Sinds een aantal
jaren maakt het kabinet werk van het ondersteunen van deze vorm van
journalistiek. In 2022 ben ik doorgegaan op de weg die door het vorige
kabinet is ingeslagen door het bestaande budget voor onderzoeksjourna6

Zie voor dit rapport: https://www.cvdm.nl/sites/default/files/files/
Rapport%20De%20staat%20van%20de%20lokale%20informatievoorziening%202022.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

5

listiek (à € 4,9 miljoen) te verhogen met aanvullend budget vanuit het
huidige coalitieakkoord. Deze aanvullende middelen bedroegen in 2022
€ 2,4 miljoen en in 2023 € 3,7 miljoen.
Met dit geld blijven het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (hierna:
SvdJ) en het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten (FBJP) inzetten op
hun succesvolle activiteiten die zij in de afgelopen jaren hebben opgezet.
Projectsubsidies aan individuele journalisten, beurzen voor talentontwikkeling van ervaren journalisten en traineeships voor jonge onderzoeksjournalisten worden voortgezet. Een beginnende onderzoekscultuur op
lokale en regionale redacties wordt aangejaagd en de financiële basis van
redacties met onderzoeksjournalistiek als primaire taak wordt structureel
versterkt.
Het geld wordt in 2023 niet alleen ingezet voor het voortzetten en
uitbreiden van bestaande activiteiten. Ik ben samen met het SvdJ, het
FBJP en de sector in gesprek over verschillende plannen voor 2023. Deze
plannen dienen een aantal doelen. Zo wordt er (nog) meer ingezet op het
versterken van de onderzoeksjournalistiek op lokaal en regionaal niveau.
Met name daar staat de onderzoeksjournalistiek onder druk als gevolg van
veranderingen in het medialandschap zoals digitalisering, maar ook
vanwege de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt. Een ander doel is
het betrekken van de sector bij het scherp krijgen van vraagstukken en
knelpunten in de onderzoeksjournalistiek. Op deze manier kunnen gericht
nieuwe interventies ingezet worden, bijvoorbeeld een (nieuwe) subsidieregeling of investeren in begeleiding en onderzoek. Voor het inventariseren van vraagstukken en knelpunten wordt gewerkt met zogenoemde
«calls». Er worden door teams met deelnemers van SvdJ, FBJP en de
sector vragen in de sector uitgezet. Met de input die wordt opgehaald
worden vervolgstappen uitgedacht. Een eerste call wordt nog voor het
WGO Media uitgezet en zal gaan over drempels die men ziet om met
onderzoeksjournalistiek te beginnen, dan wel om door te gaan met
onderzoeksjournalistiek. Deze en meer calls worden in ieder geval tot eind
dit jaar en in de eerste helft van 2023 uitgezet.
Veiligheid journalisten
In mijn «Plan van aanpak persvrijheid en persveiligheid» van 29 juni jl.7
heb ik uw Kamer, samen met de Minister van Justitie en Veiligheid
(hierna: JenV), een overzicht gegeven van zowel lopend beleid als nieuwe
maatregelen om de persvrijheid en persveiligheid in Nederland te
versterken. In deze brief heb ik uw Kamer toegezegd om u voorafgaand
aan de begrotingsbehandeling media over de voortgang van het plan
informeren. Hieronder volgen de relevante updates.
Ten aanzien van PersVeilig en het Flexibel Beschermingspakket
Freelancers is het ingezette beleid van de Minister van JenV en mijzelf om
beide projecten ook de komende jaren te blijven steunen kracht bijgezet
door de motie van het lid Sjoerdsma c.s. over een structurele financiering.8 Het komende jaar kijken wij hoe wij deze financiering inzetten.
Daarbij betrekken wij de nog uit te voeren evaluatie van PersVeilig en het
Flexibel Beschermingspakket Freelancers en de gesprekken met
werkgevers over hun inzet.
Het Netwerk Mediawijsheid heeft een plan opgeleverd om vanaf 2023
meer te doen aan bewustwording over de positie van journalisten in de
democratie. De invloed van het eigen gedrag van mensen komt hier
7
8

Kamerstuk 31 777, nr. 33.
Kamerstuk 32 827, nr. 254.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

6

nadrukkelijk aan bod, waarbij mensen worden gestimuleerd om online
meer pro-sociaal gedrag te vertonen. Het Netwerk organiseert in 2023 een
burgerraadpleging, met de centrale vraag: hoe kan de actieve en passieve
betrokkenheid van de burger bij de journalistiek vergroot worden en hoe
kan daarmee de journalistiek beter beschermd worden? Deze input wordt
gebruikt om de meest effectieve interventies toe te kunnen passen.
Het kabinet wil, vooruitlopend op de inwerkingtreding van de Digital
Services Act (DSA) in 2024, werk maken van een goed functionerend
systeem voor meldingen om online intimidatie van journalisten tegen te
gaan. Het is van belang dat alle betrokken spelers hier hun verantwoordelijkheid in nemen. Zoals aangegeven in de brief organiseer ik een
rondetafelgesprek met de deelnemers aan PersVeilig en relevante sociale
mediaplatforms om te bespreken welke interventies effectief kunnen zijn
om online intimidatie van journalisten tegen te gaan.
Wat betreft onderzoeken en monitoren ben ik geïnteresseerd in de
uitkomsten van het aangekondigde onderzoek van PersVeilig naar de
bedreiging van vrouwelijke journalisten. Ik zal deze uitkomsten, voorzien
voor begin december, bestuderen en bezien wat mogelijke beleidsacties
zijn.
In navolging van het Plan van aanpak heb ik met het Commissariaat voor
de Media gesproken over de opdracht om een monitoringsmodel te
ontwikkelen om de pluriformiteit op de nieuwsmarkt te volgen. Een van
de besproken zaken is het betrekken van relevante (sector)partijen bij het
ontwikkelen van een dergelijk model. De opdracht heb ik inmiddels aan
het Commissariaat uitgevraagd. Ik wacht met interesse de uitkomsten af.
2.4. Een sterke, weerbare en creatieve Nederlandse mediasector
Cultureel audiovisueel aanbod
Op 18 juli 2022 heb ik uw Kamer geïnformeerd over mijn aanpak voor een
sterk en zichtbaar Nederlands cultureel audiovisueel aanbod (films, series
en documentaires).9 Op 18 juli jl. is ook het wetsvoorstel tot wijziging van
de Mediawet 2008 in verband met het invoeren van een investeringsverplichting ten behoeve van Nederlands cultureel audiovisueel product10
aan uw Kamer aangeboden. Op 4 oktober jl. heeft uw Kamer daar verslag
over uitgebracht. Op 8 november 2022 heeft uw Kamer de nota naar
aanleiding van het verslag ontvangen zodat hopelijk spoedig overgegaan
kan worden op behandeling van dit wetsvoorstel in uw Kamer.
Zoals ik ook in mijn Meerjarenbrief cultuur heb aangegeven blijf ik het
speelfilmconvenant ondersteunen door jaarlijks via het Coproductiefonds
Binnenlandse Omroep (CoBo) en de NPO € 4,9 miljoen beschikbaar te
stellen. Deze investering maakt het mogelijk om in lijn met de afspraak uit
de Prestatieovereenkomst 2022–2026 18 Nederlandse speelfilms eerder en
langer te kunnen uitzenden op de kanalen en platforms van de NPO.
Samenwerking Nederlandse mediasector
In het debat over mijn hoofdlijnenbrief Media van afgelopen 6 juli 2022
(Kamerstuk 32 827, nr. 250) heb ik toegezegd uw Kamer over de opzet en
voortgang van initiatieven rond publiek-private samenwerking te zullen
informeren. Op 8 september heb ik gesproken met de deelnemers aan de
Samenwerkingsagenda Nederlandse Mediasector. De bijeenkomst en de
9
10

Kamerstukken 32 827 en 32 820, nr. 249.
Zie voor dit wetsvoorstel en de bijbehorende stukken Kamerstuk 36 176.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

7

mediatafels hebben eraan bijgedragen dat men elkaar inmiddels goed
weet te vinden waar het gaat om het opzetten van samenwerkingsprojecten. Dit blijkt onder andere uit de recent gepresenteerde innovatieagenda van de mediasector.11 Ik heb met de deelnemers enkele thema’s
geïdentificeerd die de sector raken waarover ik met hen door zal praten
omdat gezamenlijk overleg meerwaarde heeft. In dit verband heeft ook
een informatiesessie plaatsgevonden over de EU Media Freedom Act die
op 16 september gepubliceerd is.12
Naar aanleiding van de motie van de leden Van Strien en Sjoerdsma13 ben
ik in gesprek met de partijen over NLZiet. Ik zal uw Kamer begin 2023 per
brief informeren over de uitkomst van deze gesprekken. In deze brief zal ik
u ook informeren over de uitkomsten van mijn gesprekken met de NPO
rond het openstellen van NPO Luister zoals mij gevraagd is te doen in de
motie van het lid Westerveld14.
Beeld & Geluid
Conform de opgave in het regeerakkoord span ik mij in om het
«Geheugen van Nederland» te realiseren door het archiefmateriaal van
het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (hierna: Beeld & Geluid) af
te kopen en zoveel mogelijk rechtenvrij beschikbaar te stellen. Hierdoor
kan Beeld & Geluid nog beter bijdragen aan het «Geheugen van
Nederland», door beelden en verhalen uit digitale collecties van verschillende erfgoedinstellingen samen te brengen en aan het publiek te
presenteren. Ik stel hiervoor een incidenteel bedrag van € 10 miljoen voor
2023 en 2024 beschikbaar en een structureel bedrag van € 1 miljoen vanaf
2025.
Op dit moment ben ik in overleg met Beeld & Geluid over een voorstel
hiervoor, waarbij als eindresultaat wordt voorzien in een online publieksvriendelijke website met een rijkdom aan iconisch en historisch radio- en
beeldmateriaal dat door een ieder thuis kan worden doorzocht en
afgespeeld. Het bouwen van een dergelijke website en het vullen daarvan
met zoveel mogelijk rechtenvrij archiefmateriaal heeft veel voeten in de
aarde. Het gaat hierbij om het selecteren van het materiaal op zodanige
wijze dat het publiek hier ook bij wordt betrokken en het onderzoeken en
afkopen van de rechten op dat materiaal. Daarnaast moet de benodigde
architectuur en infrastructuur worden aanbesteed en ontworpen, voor het
online beschikbaar maken van het materiaal op een manier die aansluit bij
de behoeften van de gebruikers en de omvang van de collectie. De
website zou daarom op zijn vroegst in 2025 kunnen worden opgeleverd. Ik
verwacht uw kamer in de eerste helft van 2023 nader te kunnen informeren over dit voorstel en de bijbehorende planning.
Hoofdstuk 3. Landelijke publieke omroep
Dit hoofdstuk gaat eerst in op de financiën rond de landelijke publieke
omroep. In dit hoofdstuk behandel ik verder een aantal inhoudelijke
onderwerpen met betrekking tot de landelijke publieke omroep.

11

Om oplossingen te vinden voor de grote uitdagingen waar de mediasector mee te maken
heeft, zijn 15 grote mediabedrijven een samenwerking gestart. Ze hebben een gezamenlijke
innovatieagenda opgesteld met de pijlers: Decentrale data, Nieuws en informatie en Content
en productie. Voor meer informatie zie: https://mediaperspectives.nl/project/innovatieagenda.
12
Zie voor het voorstel van de Eureopese Commissie: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/
TXT/HTML/?uri=CELEX:52022PC0457&from=EN.
13
Kamerstuk 32 827, nr. 266.
14
Kamerstuk 32 827, nr. 258.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

8

Begin dit jaar is de nieuwe concessieperiode voor de landelijke publieke
omroep van start gegaan. In het concessiebeleidsplan 2022–2026 heeft de
NPO zijn plannen en visie laten zien voor een toekomstgerichte publieke
omroep die klaar is voor de uitdagingen van deze tijd. Voor de nieuwe
concessieperiode zijn erkenningen verleend aan de omroepen, waaronder
twee nieuwe aspiranten, en is een nieuwe prestatieovereenkomst met de
NPO afgesloten.
3.1. Budget Landelijke publieke omroep
Op grond van de Mediawet kan de landelijke publieke omroep een beroep
doen op het zogenaamde minimumbudget dat voorafgaand aan het begin
van iedere erkenningsperiode wordt vastgesteld. Aan de landelijke
publieke omroep moet minimaal het minimumbudget worden verstrekt.
Het minimumbudget voor 2023 bedraagt € 831,1 miljoen. Tabel 5 laat het
totale budget zien dat aan de landelijke publieke omroep wordt verstrekt.
Het totaal vast te stellen budget aan de landelijke publieke omroep
inclusief het budget aan de Stichting Omroep Muziek (SOM) voor 2023
bedraagt € 884,8 miljoen. Dit bedrag wordt in het lopende jaar nog
bijgesteld met de wettelijk verplichte indexatie met de consumentenprijsindex 2023. Het totaalbedrag dat aan de landelijke publieke omroep wordt
toegekend is hoger dan het wettelijk verplichte minimumbudget. Het
verschil wordt verklaard doordat in 2022 niet wettelijk verplichte indexatie
aan het budget is toegevoegd en door de toevoeging van middelen uit het
coalitieakkoord voor onder andere de vervroegde en langere beschikbaarheid van speelfilms op de NPO.
Tabel 5. Minimumbudget en vast te stellen budget landelijke publieke omroep.
Bedragen in € 1.000
Budget landelijke publieke omroep inclusief CoBO volgens de Rijksbegroting1
Productiekosten en voorfinanciering rechtenaankoop grote sportevenementen EK, WK en OS (dekking vanuit AMr)
Stichting Omroep Muziek (SOM)
Totaal vast te stellen budget landelijke publieke omroep inclusief budget
SOM en inclusief incidentele bijdragen vanuit de AMr
1

2023

861.504
5.125
18.187

884.816

Aandeel minimumbudget 2023 bedraagt € 831,145 miljoen.

Advies Commissariaat voor de Media over de NPO-begroting
Het Commissariaat heeft conform zijn wettelijke taak de begroting van de
NPO voor de uitvoering van de taakopdracht door de landelijke publieke
omroep beoordeeld. De volledige beoordeling van de begroting is als
bijlage bij deze brief gevoegd. Het Commissariaat is in zijn beoordeling
kritisch op de begroting van de NPO. Samengevat concludeert het
Commissariaat dat in de begroting onvoldoende centraal staat en
onderbouwd wordt welke keuzes worden gemaakt bij de verdeling en
inzet van de middelen en waarom die keuzes worden gemaakt.
Ik neem het commentaar van het Commissariaat serieus en ik ga hierover
afspraken maken met de met de raad van bestuur van de NPO. Omdat er
sprake is van een overgangsfase betrek ik hierbij ook de vraag wat de
overstap naar sturing op het niveau van genres en integraal programmeren betekent voor de huidige wettelijke eisen die aan de begroting van
de NPO worden gesteld. De afspraken zijn gericht op de begroting 2024,
zodat die begroting helder is over de keuzes die bij de uitvoering van de
publieke taakopdracht en de voorgenomen inzet van de middelen worden
gemaakt, en de doelen die daarmee worden beoogd. Dat past ook bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

9

afspraken die er eerder tussen NPO, Commissariaat en mijn departement
zijn gemaakt over de uitgangspunten die van toepassing zijn op de
doelmatigheidssturing door de NPO.
Ik wil dat ook de omroepen bij dit proces worden betrokken. De begroting
die de NPO indient heeft betrekking op het gehele bestel en is mede de
uitkomst van onderlinge afstemming tussen NPO en omroepen.
3.2. Terugblik 2021 NPO
De terugblik beschrijft wat de NPO en de omroepen het afgelopen jaar
hebben gedaan om de doelstellingen die in de begroting staan, te
realiseren. Ook laat de terugblik zien in hoeverre programma’s voldoen
aan publieke waarde als onafhankelijkheid en betrouwbaarheid. Voor een
uitgebreide toelichting verwijs ik naar de Terugblik NPO 2021 die als
bijlage bij deze brief is toegevoegd.
3.3. Naleving Prestatieovereenkomst NPO 2016–2021
Het Commissariaat heeft gerapporteerd over de naleving van de prestatieovereenkomst in 2021. Voor een uitgebreide toelichting verwijs ik naar de
rapportage van het Commissariaat die als bijlage bij deze brief is
gevoegd. Het is goed om te zien dat de NPO er in is geslaagd om het
overgrote deel (33 van de 34) van de prestatieafspraken te realiseren. De
niet gerealiseerde afspraak (het coproduceren van minimaal zes speelfilms) heeft als oorzaak het uitgestelde financieringsbesluit. De coproductie van deze speelfilms zal op een later moment worden ingehaald.
Vorig jaar is in de mediabegrotingsbrief al geconstateerd dat de coronacrisis impact had op de NPO en de mate waarin afspraken zijn gerealiseerd. In dat kader zal vanuit coulance het niet realiseren van een afspraak
in 2020 of 2021 door mij als niet-toerekenbaar worden aangemerkt,
wanneer dit aantoonbaar het gevolg is van de overheidsmaatregelen in
verband met de coronacrisis. De NPO is nog altijd bezig met het inhalen
van opgelopen achterstanden waardoor de afspraken over meerdere jaren
alsnog gehaald kunnen worden.
3.4. Evaluatie werkwijze samenwerkingsomroepen
In december 2021 is uw Kamer geïnformeerd over de afspraken die zijn
gemaakt tussen de NPO en de nieuwe samenwerkingsomroepen
MAX-WNL, VPRO-HUMAN en AVROTROS-PowNed. Die afspraken zien op
de toedeling van garantiebudgetten, de reservesystematiek en wie er
vertegenwoordigd is in het video- en audio-overleg. Met alle betrokken
partijen is destijds afgesproken de afspraken na een jaar te evalueren. Op
basis van gesprekken met zowel de omroepen als de NPO kan ik bevestigen dat alle betrokken partijen zich kunnen vinden in de afspraken uit
december 2021 en dat de uitvoering daarvan conform afspraak plaatsvindt. Dit neemt niet weg dat er nog vragen en zorgen leven. Zoals eerder
aangegeven zal daarom voor de start van een volgende erkenningsperiode het één en ander in de Mediawet moeten worden gewijzigd om het
bestel werkbaar te houden. Dat geldt bijvoorbeeld voor de huidige
systematiek waarbij slechts zes omroeperkenningen te vergeven zijn, en
aspirant-omroepen die willen doorgroeien naar een voorwaardige
erkenning zich verplicht moeten aansluiten bij een bestaande omroep. Dit
zou op termijn kunnen leiden tot samenwerkingsomroepen bestaande uit
drie of meer omroepverenigingen. Dat komt de beheerbaarheid van het
bestel niet ten goede. Omdat het advies van het adviescollege mogelijk
van invloed is op de systematiek rondom samenwerkingsomroepen,
wacht ik dit advies eerst af. In paragraaf 2.1 heb ik de stand van zaken
rond het adviescollege beschreven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

10

3.5. NPO Regio
Om de kwaliteit op het regionale niveau te versterken is afgelopen jaren
gewerkt aan verdere ontwikkeling van relevant, kwalitatief en onderscheidend media-aanbod met een regionaal karakter tussen de landelijke
en regionale publieke omroep. Dit heeft geresulteerd in een door een
kerngroep van NPO, NOS, RPO, landelijke en regionale omroepen in 2020
uitgewerkt plan waarna NPO Regio op 4 januari 2021 van start is gegaan.
Binnen de programmering van de NPO is een regionaal blok, het
zogenoemde NPO Regio, geprogrammeerd op werkdagen in de
vooravond van 18.00 uur tot 20.00 uur op NPO 2. Het NPO regioblok
bestrijkt circa 2 uur, waarvan circa 50 minuten gevuld wordt met bijdragen
van regionale omroepen. Dit betreft de input vanuit de regionale
omroepen in het NOS Journaal Regio. Aansluitend aan dit journaal vullen
de regionale publieke omroepen het blok Noord-Zuid-Oost-West (hierna:
NZOW) met de mooiste documentaires, achtergrondprogramma’s en
persoonlijke verhalen van de regionale omroepen. Dit duurde aanvankelijk
20 minuten, maar is inmiddels verlengd tot ongeveer 40 minuten.
NPO Regio is in april 2022 geëvalueerd. Deze evaluatie is als bijlage bij
deze mediabegrotingsbrief 2023 gevoegd.16 Uit deze evaluatie blijkt dat
door de betrokken partijen met groot enthousiasme wordt samengewerkt
en dat dit veel moois heeft opgeleverd. Het publiek blijkt het nieuwe
regioblok NPO Regio te waarderen. Het marktaandeel van het tijdvak
NPO2 18–20 uur in 2021 kwam gemiddeld uit op 8,1 procent (2020 7,1
procent). Verder worden programma’s en onderwerpen met een regionale
signatuur geconcentreerd aangeboden en zijn deze gemakkelijker (terug)
te vinden. Daarnaast is volgens de betrokken partijen de kwaliteit door de
krachtenbundeling van NPO, RPO en de regionale omroepen verder
toegenomen. De NPO en RPO zullen zich dan ook blijven inzetten om de
samenwerking te verdiepen en succesvol te vervolgen.
De kosten van het NOS Journaal Regio worden door de NPO gefinancierd,
alsook de coördinatie van NZOW. De regionale omroepen leveren
daarvoor fragmenten van reeds op de regionale zenders uitgezonden
materiaal aan. De NPO heeft vanaf april € 600.000 vanuit regulier budget
extra beschikbaar gesteld voor de productie van nieuwe content door
regionale omroepen. Deze middelen stelt de NPO ook in 2023 beschikbaar.
In het recente debat over de hoofdlijnenbrief Media werd er een
opmerking gemaakt over financiering van onder meer regionale programmering vanuit de visiebrief van het vorige Kabinet. Ter verduidelijking
daarvan merk ik op dat destijds € 15 miljoen is bestemd voor het op peil
houden van de programmering bij de landelijke publieke omroep na het
wegvallen van een deel van de reclame-inkomsten. Deze € 15 miljoen kan
door de landelijke publieke omroep ook worden ingezet voor de afspraken
uit de visiebrief over regionale programmering op de landelijke publieke
omroep, maar is daar niet voor geoormerkt. Volgens opgave van de NPO
wordt in 2022 ongeveer € 30 miljoen aan programma’s met een regionaal
karakter geprogrammeerd. Omroepen geven bij de intekening aan of een
programmavoorstel een regio element bevat zoals bijvoorbeeld de titels
«Op zoek naar..» en «Koplopers», maar ook uitzendingen over regionale
evenementen zoals de Nijmeegse Vierdaagse.
Ik ben blij met hoe de NPO, RPO en de landelijke en regionale publieke
omroepen samen NPO Regio vorm geven. Ook de geluiden die ik uit de
kerngroep hoor zijn positief. Met de evaluatie en de (financiële) afspraken
die de kerngroep heeft gemaakt over het NPO Regio-blok, vind ik dat er
16

Zie de bijlage bij deze brief «Evaluatie NPO Regio in 2021» (Hilversum, april 2022).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

11

goede invulling gegeven wordt aan de oorspronkelijke doelstellingen van
dit blok. Het is aan de betrokken partijen om dit verder op te pakken en
verder invulling te geven middels passende programmering, ook die met
een regionaal karakter, zoals ook door de motie van het lid Werner17
gevraagd wordt. Daarin kunnen betrokken partijen ook de door de
gewijzigde motie van het lid Van der Plas18 gevraagd regionale programmering en regio-diversiteit worden meegenomen. Ik zal uw Kamer op de
hoogte houden van de stappen die gezet worden met NPO Regio.
3.6. Beleidsdoorlichting artikel 15 Media
Als bijlage bij deze brief treft u aan het resultaat van de beleidsdoorlichting media zoals ik ook heb toegezegd in het mediadebat van 6 juli
2022, gemaakt door een samenwerkingsverband van de onderzoeksbureaus Kwink en AEF. Dit onderzoek bestaat uit een terugblik op de periode
2014–2020 gemaakt door onderzoeksbureau Kwink groep, en een
vooruitblik gemaakt door onderzoeksbureau AEF. De terugblik is een
syntheseonderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van het
mediabeleid met focus op de publiek omroep, op basis van de vragen uit
de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek19. De vooruitblik is mede
gebaseerd op een verzoek van de Eerste Kamer om een onafhankelijk
onderzoek te laten verrichten naar de duurzame versterking van de
publieke omroep, zowel wettelijk als financieel, gelet op het internationale
krachtenveld.20
Ik spreek mijn waardering uit voor de gehele beleidsdoorlichting
(terugblik en vooruitblik). De terugblik bevestigt nog eens dat de landelijke
publieke omroep er in is geslaagd de bezuinigingen van de afgelopen
jaren te implementeren: «Ondanks de bezuinigingen blijven de waarderingen voor publieke waarden en kwaliteit van de programmering van de
landelijke publieke omroep op peil, binnen of boven de vastgestelde
bandbreedtes» (Kwink, p 34). Tegelijk geven de onderzoekers aan dat
verbeteringen mogelijk zijn in de manier waarop de samenhang van alle
beleidsinstrumenten in het mediabeleid wordt beschreven, de beschikbaarheid van (evaluatie)onderzoek op onderdelen en de inrichting van de
verantwoordingscyclus. Ik vind dit serieuze aanbevelingen waar ik goed
naar wil kijken.
Ik wil mijn verdere inhoudelijke beleidsreactie op de beleidsdoorlichting
(terugblik en vooruitblik) combineren met mijn beleidsreactie op het
advies van het Adviescollege Landelijke Publieke Omroep dat in de zomer
van 2023 zal verschijnen. Ik vind dat zinvol omdat er overlap bestaat in de
onderwerpen van de beleidsdoorlichting (met name de vooruitblik) en de
opdracht van het Adviescollege. Daarnaast gaan enkele opmerkingen van
de onderzoekers in de vooruitblik over het onderwerp «due prominence».
Ik zal deze meenemen in het vervolg op de resultaten en aanbevelingen
van het onderzoek «Prominentie in Beeld» van Dialogic21 over het
afwegen en organiseren van eventuele passende prominentie zoals
beschreven in paragraaf 5.3 van deze brief.

17

Kamerstuk 32 827, 264.
Kamerstuk 32 827, 270.
Zie voor de Regeling periodiek evaluatieonderzoek: https://wetten.overheid.nl/BWBR0040754.
20
Toezegging aan Eerste Kamerleden Veldhoen (GroenLinks), Pijlman (D66) en Vos (PvdA)
ontleend aan Handelingen I 2020/21, nr. 13, item 3 en voortzetting behandeling wetsvoorstel
versterking van het toekomstperspectief van de publieke omroep van de vergadering
8 december 2020 (Handelingen I 2022/21, nr. 14, item 3).
21
Kamerstuk 32 827, nr. 200 en als bijlage bij deze brief het rapport Validatie begroting landelijke
uitrol regionale vensters door onderzoeksbureau Dialogic.
18
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

12

3.7. Bestedingsvrijheid omroepen bij inzet eigen middelen
De motie van het lid Werner22 vraagt om in kaart te brengen hoe
omroepen over de vrijheid van besteding van eigen middelen kunnen
beschikken om daarmee online te werken aan hun maatschappelijke
worteling.
Het aanbieden van content op de omroepportals van de omroepen valt
onder de uitvoering van de publieke mediaopdracht. Dat geldt ook
wanneer aanbod (deels) wordt gefinancierd met eigen middelen van een
omroep. Deze motie raakt daarmee aan de coördinerende taak van de
NPO voor de uitvoering van de publieke mediaopdracht. Die taak brengt
onherroepelijk met zich mee dat er keuzes worden gemaakt over de inzet
van middelen en de plaatsing en verspreiding van media-aanbod. Hoewel
ik begrijp dat die keuzes door omroepen als beperkend kunnen worden
ervaren wil ik geen afbreuk aan doen aan deze taak van de NPO. Het is
aan de omroepen en de NPO om over de keuzes voor inzet van middelen
en verspreiding van content in gesprek te blijven en afspraken te maken,
en daarbij de balans te bewaken tussen enerzijds pluriformiteit en ruimte
voor omroepen om zich te profileren en anderzijds de eenheid, herkenbaarheid, vindbaarheid en doelmatigheid van het geheel. Hieronder licht
ik de huidige werkwijze bij de inzet van eigen middelen en de plaatsing
van content op de eigen portals van de omroepen toe.
De NPO en de omroepen hebben afspraken gemaakt over het profiel van
de omroepportal en de verspreiding en plaatsing van het media-aanbod
daarop. Het doel van de omroepportal is het verduidelijken van het
omroepprofiel en het versterken van de binding met het publiek dat
interesse heeft in de programma’s, thema’s, missie en identiteit van de
betreffende omroep, onder andere door het aanbieden van mogelijkheden
tot interactie met het publiek. Concreet betekent dit dat op de omroepportal ruimte is voor:
• verrijking en verdieping bij specifieke titels die via de reguliere
intekening zijn toegekend.
• typerende fragmenten van programmatitels gerealiseerd voor de
gezamenlijke aanbodkanalen.
• tijdelijke uitlichting van afleveringen van programma’s uit het
omroeparchief.
• speciaal voor de omroepportal gerealiseerde web-only titels.
De NPO stelt jaarlijks, mede vanuit doelmatigheidsoogpunt, een
maximum vast voor de eigen bijdrage die de omroepen kunnen inzetten
voor de financiering van bovenstaande invulling van de omroepportal.
Dat maximum verschilt per omroep. Voor 2022 is dat maximum vastgesteld op € 4,3 miljoen voor alle omroepen samen.
3.8 Cultuur op de publieke omroep
De gewijzigde motie van de leden Kwint en Westerveld23 vroeg mij om in
gesprek te gaan met de publieke omroep over een betere borging van
cultuur geproduceerd door Nederlandse makers en dit mee te nemen in
het herstelplan voor de culturele sector. In het herstelplan heb ik
€ 5 miljoen beschikbaar gesteld voor een vervolg op het eerdere actieplan
cultuur op de publieke omroep. De NPO heeft voor de uitvoering daarvan
een plan van aanpak bij mij ingediend. Het plan van aanpak bouwt voort
op de ervaringen die zijn opgedaan bij de uitvoering van het vorige
actieplan, waarbij de nadruk nu vooral ligt op de gidsfunctie van de
22
23

Kamerstuk 32 827, nr. 263.
Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 114.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

13

programmering zodat de programmering eraan bijdraagt dat het publiek
weer zijn weg vindt naar de verschillende podia, theaters en musea. Dit
doet de publieke omroep samen met de sector, en met een integrale
aanpak tussen tv, radio, online en on demand. De coördinatie ligt bij de
genremanager cultuur van de NPO. De totstandkoming van de programmering is aan de publieke omroep en de sector maar ik maak wel
afspraken over de uitgangspunten bij de uitvoering van het plan,
waaronder afspraken over fair pay en fair share voor makers en rechthebbenden.
Ook los van het herstelplan is cultuur is een niet weg te denken onderdeel
van de programmering op de publieke omroep. Bij de overstap van
netmanagement naar genremanagement binnen de landelijke publieke
omroep is cultuur daarom één van de genres waarvoor een genreteam is
ingericht en een genrebeleidsplan is opgesteld, en waar jaarlijks een
genrebudget voor wordt vastgesteld. In het genrebeleidsplan staat naast
het publiek ook de culturele sector centraal. De publieke omroep wil van
grote betekenis zijn voor makers en artiesten in de Nederlandse cultuursector door een uniek podium te bieden waarmee ze een nieuw of breder
publiek kunnen bereiken. In dit kader benoem ik ook graag dat de NPO
eerder dit jaar na overleg met de Ntb/Kunstenbond duidelijkere afspraken
heeft gemaakt over vergoedingen van artiesten en musici die optreden in
programma’s van de publieke omroep.
Hoofdstuk 4. Regionale publieke omroep
Hoofdstuk 4 gaat over de regionale publieke omroep. Eerst komt het
beschikbare budget aan bod, daarna wordt ingegaan op de prestatieovereenkomst RPO.
4.1. Budget 2023 RPO en regionale omroepen
Op basis van artikel 2.170 lid 2 van de Mediawet en artikel 4a van het
Mediabesluit wordt de regionale omroep bekostigd uit de mediabegroting.
In 2023 is voor de RPO en de dertien Regionale Publieke omroepen een
bedrag van € 166 miljoen beschikbaar. In tabel 6 staat hoe dat bedrag is
opgebouwd en wordt verdeeld over de Stichting RPO en de regionale
publieke omroepen.
Tabel 6. Vast te stellen budget regionale publieke omroep.
Bedragen in € 1.000

Totaal
beschikbaar

Totaal beschikbaar budget volgens de rijksbegroting 2023
Huishoudensindexbedrag 2023
Werk aan Uitvoering (WaU)

162.353
848
2.800

Totaal vast te stellen budget Regionale publieke omroep
Stg. RPO inclusief WaU-middelen
Regionale publieke omroepen

166.001
4.637
161.364

De RPO heeft een sluitende begroting ingediend voor zijn werkzaamheden
als stichting in 2023.
De begroting van de regionale omroepen bestaat naast de bijdrage van
OCW van€ 161,4 miljoen ook uit eigen inkomsten van € 28 miljoen,
waarvan de reclame-inkomsten de belangrijkste zijn. Deze inkomsten
blijven stabiel ten opzichte van de begroting 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

14

Advies Commissariaat over de begroting van de RPO en de regionale
omroepen
De RPO en alle regionale publieke omroepen hebben hun begroting voor
2023 tijdig ingediend bij het Commissariaat. Het Commissariaat heeft de
begrotingen van de RPO en de dertien regionale publieke omroepen
beoordeeld. De begrotingen voldoen aan het voorgeschreven model in de
Mediaregeling 200824. Het Commissariaat concludeert dat de regionale
publieke omroepen een grote stap hebben gezet in de uitwerking van de
gezamenlijke doelstellingen. De RPO heeft in zijn activiteitenplan voor
2023, net als in 2022, maatregelen opgenomen die de doelmatige inzet
van middelen bij de RPO en de individuele regionale publieke omroepen
moet bevorderen. De RPO heeft echter niet duidelijk in de begroting
opgenomen welke maatregelen of in welke mate deze maatregelen al
eerder zijn toepast en ook niet de beoogde resultaten ervan. Tevens merkt
het Commissariaat op, net zoals vorig jaar, dat de toelichting op de
begrote baten en lasten nog steeds onvoldoende inzicht geeft in de
koppeling tussen de activiteitenplannen en de (ingezette) middelen. Ik
neem de opmerkingen van het Commissariaat mee in gesprekken met de
RPO. De brief van het Commissariaat is als bijlage bij deze brief gevoegd.
4.2. Naleving prestatieovereenkomst RPO
Op grond van artikel 2.60n, eerste en tweede lid, van de Mediawet 2008
sluiten de Minister en de RPO voor de duur van een concessieperiode een
prestatieovereenkomst. Op basis van het concessiebeleidsplan maken zij
daarin afspraken over de kwalitatieve en kwantitatieve doelstellingen voor
het media-aanbod en het publieksbereik van de regionale publieke
mediadienst, over maatregelen bij niet naleving en over tussentijdse
wijziging in verband met veranderende inzichten of omstandigheden. De
prestatieovereenkomst mag geen betrekking hebben op de inhoud van
het media-aanbod van de regionale publieke mediadienst.
Aan deze verplichting is gevolg gegeven door de prestatieovereenkomst25
die is gesloten op 17 mei 2021 voor de duur van 2019 tot en met 2025.
Afgesproken is dat deze eerste periode geldt als een leerperiode.
De rol van het Commissariaat is dat hij de door de RPO gerapporteerde
prestaties verifieert aan de hand van het document «Uitvoering prestatieafspraken RPO». Het Commissariaat concludeert aan welke afspraken wel,
ten dele of niet is voldaan. Het Commissariaat rapporteerde voor de
eerste keer over de naleving van de prestatieovereenkomst RPO 2020 bij
brief van 24 december 2021 aan de Minister van OCW.26 De verificatie van
de door de RPO gerapporteerde prestaties kon op dat moment nog niet
plaatsvinden aan de hand van het document «Uitvoering prestatieafspraken RPO» omdat dat document toen nog niet gereed was. Er zijn 14
prestatieafspraken opgesteld in de prestatieovereenkomst. Het Commissariaat en de RPO waren eerder overeengekomen dat de RPO over 2020
over 7 prestatieafspraken verantwoording zou afleggen en met ingang
van 2021 ook over de 7 resterende prestatieafspraken zal rapporteren. Het
Commissariaat kwam tot de bevinding dat er sprake was van een positief
beeld en dat de RPO de prestaties zeer serieus neemt en zo goed als met
beperkte middelen mogelijk over de prestaties rapporteert.

24

Zie hiervoor bijlage II. behorende bij artikel 9b van de Mediaregeling 2008 https://
wetten.overheid.nl/BWBR0025040.
Zie voor de tekst van de prestatieovereenkomst Stcrt. 2021, nr. 47727.
26
De brief van het Commissariaat van 24 december 2021 over de naleving van de prestatieovereenkomst RPO 2020 is als bijlage bij deze mediabegrotingsbrief gevoegd.
25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

15

In april 2022 is het document «Uitvoering prestatieafspraken RPO»27 door
de RPO, de regionale omroepen en het Commissariaat voor de Media
ondertekend. Daarmee is de uitvoering, methodiek en wijze van rapporteren per prestatieafspraak nu ook vastgelegd.
Het Commissariaat rapporteerde over de naleving van de prestatieovereenkomst RPO 2021 bij brief van 30 september 2022.28 Het Commissariaat
heeft de gerapporteerde prestaties beoordeeld aan de hand van het
document «Uitvoering prestatieafspraken RPO». Het Commissariaat en de
RPO waren eerder overeengekomen dat de RPO over het jaar 2021 over 12
prestatieafspraken verantwoording zal afleggen en voor de twee
resterende prestatieafspraken in 2022 een pilot zal organiseren. In 2023 zal
de RPO over de pilot rapporteren.
Op grond van de beoordeling van de rapportage en de bevindingen
tijdens de mondelinge bespreking bij de RPO, stelde het Commissariaat
vast dat de RPO volgens de afgesproken manier over de naleving van de
prestatieafspraken in 2021 heeft gerapporteerd en dat aan alle afspraken
is voldaan. Het Commissariaat kwam tot de conclusie dat de RPO de
prestatieafspraken serieus neemt en zo goed als mogelijk over de
prestaties rapporteert.
Hoofdstuk 5. Overige onderwerpen
In dit hoofdstuk adresseer ik enkele overige onderwerpen op het gebied
van media. Ik noem erin de belangrijkste recente ontwikkelingen en kijk
erin vooruit naar komend jaar.
5.1. Mediawijsheid
In 2023 viert Netwerk Mediawijsheid het 15-jarig bestaan. Het kabinet
hecht belang aan mediawijsheid en aan een mediawijze samenleving. Een
mediawijze burger kan meer dan alleen knoppen bedienen of internet
gebruiken, een mediawijze burger kan passief, actief, interactief en
effectief omgaan met media. De uitdagingen op dit thema zijn veelzijdig.
Het gaat om grote thema’s die de hele samenleving aangaan. Denk
bijvoorbeeld aan cybercrime, gezondheid, online bedreigingen, racisme,
inclusie, desinformatie of de impact van sociale media in onze samenleving.
De kracht van het Netwerk, bestaande uit meer dan 1300 netwerkpartners,
ligt op kennisdeling en samenwerking. Zo is er een serious game voor de
groepen 7 en 8 in het primair onderwijs, waar ongeveer de helft van alle
basisschoolleerlingen aan meedoet. Ook zijn er diverse informatieve
websites (www.mediawijsheid.nl of www.hoezomediawijs.nl), met
jaarlijks zo’n 400.000 bezoeken. Via goed gewaardeerde netwerkevenementen en inhoudelijke congressen worden netwerkpartners aangemoedigd mee te doen met de missie van het netwerk: «Iedereen
mediawijs».
Kinderen en jongeren zijn van oudsher een belangrijke doelgroep voor het
Netwerk. Nu steeds meer scholen in het funderend onderwijs aandacht
voor mediawijsheid opnemen in hun lesprogramma’s, heeft het Netwerk
de horizon verbreed naar een volwassen doelgroep.

27

Het document «Uitvoering prestatieafspraken RPO» is als bijlage bij deze mediabegrotingsbrief gevoegd.
28
De brief van het Commissariaat van 30 september 2022 over de naleving van de prestatieovereenkomst RPO 2021 is als bijlage bij deze mediabegrotingsbrief gevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

16

In 2023 zal het Netwerk een nieuw meerjarenplan indienen. Dat plan
vormt de basis voor de jaarplannen de komende jaren. Op korte termijn
zal ik beginnen met de evaluatie van het Netwerk, met de bedoeling dat
de aanbevelingen en lessen uit de evaluatie tijdig betrokken kunnen
worden bij het meerjarenplan. De evaluatie zal ook naar de Kamer worden
gestuurd.
5.2. Nederlands Instituut voor de Classificatie van Audiovisuele Media
(NICAM)
Het NICAM is het instituut achter het Kijkwijzersysteem. Het NICAM
verzorgt de trainingen voor codeurs en voorziet in informatie over de
classificaties van films, tv-programma’s en sinds korte tijd ook content van
video-uploaders.
In 2020 zijn in de Mediawet bepalingen opgenomen voor video-uploaders.
Het Commissariaat heeft daarna gewerkt aan een beleidsregel, waarin
onder meer de definitie van video-uploader is afgebakend. Deze videouploaders moeten rekening houden met de mogelijke schadelijkheid van
hun content voor minderjarigen.
Het NICAM is bezig met het uitvoeren van een onderzoek naar de beste
werking van het Kijkwijzersysteem op alle platforms. Momenteel
verschillen de videoplatformdiensten in de manier hoe een video wordt
geüpload. Dat heeft gevolgen voor de wijze waarop de classificatie voor
de eindgebruiker (minderjarigen en opvoeders) zichtbaar is. Door nu goed
te onderzoeken hoe dat voor de uploader en eindgebruiker zo goed
mogelijk kan worden weergegeven, kan de impact van de Kijkwijzer in het
onlinedomein zo groot mogelijk zijn. OCW heeft projectsubsidie verleend
om dit onderzoek mogelijk te maken.
5.3. Stand van zaken beleidsreactie op het rapport «Prominentie in beeld»
Tijdens het mediadebat van 6 juli 2022 heb ik uw Kamer toegezegd een
beleidsreactie te zullen sturen op het rapport van Dialogic «Prominentie in
Beeld»29. Dit mede naar aanleiding van een vraag van het lid Werner naar
de vindbaarheid van regionale televisiezenders.
Het begrip prominentie gaat over de mate waarin bepaald media-aanbod
opvalt, op basis van vindbaarheid (het relatieve gemak voor de gebruiker
om wanneer de gebruiker zoekt toegang te krijgen tot media-aanbod) en
zichtbaarheid (de mate waarin de gebruiker het aanbod in beeld krijgt
zonder actief te zoeken). In de EU Audiovisuele Mediadiensten Richtlijn
(EU 2018/1808) is opgenomen dat lidstaten maatregelen kunnen nemen
om passende prominentie voor audiovisuele mediadiensten van
algemeen belang te waarborgen. De mogelijkheden hiertoe worden de
laatste jaren verkend door verschillende EU-lidstaten, en zo ook door
Nederland.
De studie constateert dat in de huidige marktsituatie de zenders NPO 1, 2
en 3 evenals NPO Start momenteel de facto prominent zijn in de Elektronische Programma Gids van een TV/Smart TV (dit als uitkomst van
onderhandelingen van de NPO met de distributeurs), en dat het logisch is
om eventuele beleidsinterventies om passende prominentie te verkennen
daar waar knelpunten zijn vastgesteld of in de toekomst worden verwacht.
De studie geeft drie beleidsopties in overweging:

29

Zie voor dit rapport: Kamerstuk 32 827, nr. 233.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

17

1. Om de mogelijkheid te verkennen om passende prominentie te
organiseren voor regionale publieke omroepzenders en de NPO
themakanalen omdat de vindbaarheid minder goed is dan van NPO 1,
2 en 3;
2. Om in passende prominentie te voorzien voor alle publieke mediadiensten (zenders en apps), aangevuld met commerciële mediadiensten die
zijn aangemerkt als van algemeen belang. Deze optie wordt opportuun
zodra er weinig meer naar televisiekanalen wordt gekeken (niet-lineair
kijken);
3. Tot slot schetst het rapport de optie om passende prominentie te
waarborgen voor content van algemeen belang op diensten en
programma niveau. Deze optie is relevant wanneer het kijkgedrag
vooral op programma’s gebaseerd is en niet op televisiekanalen, waar
de eerste ingang voor de kijker vaak een platform is (contentaggregator).
De studie doet de aanbeveling om mede op basis van het onderzoek
nader uit te werken wat de principes en uitgangspunten zouden moeten
zijn voor het organiseren van eventuele passende prominentie voor
media-aanbod en media-diensten van algemeen belang. Daarbij zijn
volgens Dialogic de volgende aspecten van belang: de afbakening van wat
content van algemeen belang is, een afweging ten aanzien van de
proportionaliteit, juridische haalbaarheid, praktische uitvoerbaarheid,
mate van marktinterventie (zo min mogelijk marktverstorend), afdwingbaarheid en keuzevrijheid voor de consument. En op basis daarvan keuzes
te maken over de vorm van passende prominentie (kanaal-, app-,
programma- of item-gebaseerd). Een aandachtspunt hierbij is dat
prominentiemaatregelen voor bepaalde content van algemeen belang ten
koste gaan van de zichtbaarheid/vindbaarheid van overige content. Het
moet daarom voor zowel marktpartijen als de consument helder zijn
waarom eventueel voor prominente zichtbaarheid/vindbaarheid van
bepaalde content van algemeen belang wordt gekozen.
Dialogic concludeerde dat de vindbaarheid van het media-aanbod van de
landelijke publieke omroep (TV en online) nu ruim voldoende is. Ook
tussen verschillende leeftijdscategorieën is hier weinig verschil in. Het
gemak waarmee media-aanbod van de regionale publieke omroep wordt
gevonden (vanwege de lagere zenderpositie) is minder groot, maar
beoordeel ik wel als voldoende. Tussen de 45–80% van de ondervraagden
kan het aanbod van de NPO namelijk heel gemakkelijk of gemakkelijk
vinden en tussen de 30–60% van de ondervraagden voor de RPO
afhankelijk van het apparaat van eerste ingang, waarbij de televisie de
hoogste scores oplevert en de smartphone/tablet de laagste)30.
Op basis van de conclusies van dit onderzoek vind ik het niet opportuun
om op korte termijn prominentie maatregelen te overwegen die gericht
zijn op het vergroten van de vindbaarheid van de NPO en de RPO in de
lineaire en online omgeving, temeer omdat de vindbaarheid en zichtbaarheid het aanbod van de regionale omroepen met de start van NPO
Regio per 2021 en de intensivering van de samenwerking tussen NOS en
regionale omroep reeds is versterkt.31

30

Gebruikersonderzoek in opdracht van Dialogic door marktonderzoeksbureau Motivation onder
een representatieve steekproef van 1213 consumenten, zie p. 58–59, in: Dialogic, Prominentie
in beeld – Verkenning due prominence van audiovisuele media van algemeen belang, 15 juli
2021.
31
Kamerstuk 32 827, nr. 200.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

18

In antwoord op de vraag van het lid Werner om afspraken te maken over
kanaalnummers van regionale publieke omroepen is in een eerder rapport
van Dialogic32 gesteld dat als de regionale omroep verplicht een lage
zenderpositie zou moeten krijgen, dat dit dan economische consequenties
heeft.33 De conclusie van mijn ambtsvoorganger was in reactie op dit
rapport al, dat de totale kosten niet opwegen tegen de baten en dat het
een zeer forse investering vereist in een distributiewijze die niet de
distributiewijze van de toekomst is (lineaire televisie). Daarnaast is er
weinig tot geen draagvlak bij de distributeurs voor een aanpassing. Ik zie
daarom geen aanleiding om hier een andere conclusie aan te verbinden.
Het ontbreekt mij wel aan inzicht in de online zichtbaarheid van verschillende typen media-aanbod voor de consument, waaronder ook het
aanbod van de landelijke en regionale publieke omroep. Daarom ben ik
van plan om een aanvullend onderzoek uit te laten voeren naar hoe de
zogenaamde customer journey online en in een lineaire omgeving
verloopt. Dit onderzoek en de resultaten en aanbevelingen uit het rapport
Prominentie in Beeld betrek ik bij mijn verdere denkproces naar de
toekomst.
5.4. Aankondiging evaluatie evenementenlijst
Voor evenementen van aanzienlijk belang voor de samenleving is een lijst
opgesteld van evenementen die áls zij worden uitgezonden in ieder geval
uitgezonden moeten worden op een zogenoemd «open televisieprogrammakanaal». Deze lijst is als bijlage bij het Mediabesluit 2008
opgenomen.34 Naar aanleiding van een wijziging van het Mediabesluit
2008, in werking getreden met ingang van 1 januari 2016, is toegezegd dat
binnen acht jaar na de inwerkingtreding van dit besluit een verslag over
de doeltreffendheid en de effecten van de evenementenlijst in de praktijk
volgt.35 Ik ben in dat kader voornemens in 2023 een evaluatie naar de lijst
uit te voeren.
Tot slot
Met deze brief heb ik uw kamer geïnformeerd over de uitwerking van- en
aanvulling op artikel 15 uit de OCW-begroting 2023 en de stand van het
mediabeleid. Ik kijk uit naar de bespreking ervan met uw Kamer.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
G. Uslu

32

Kamerstuk 32 827, nr. 200 en als bijlage bij deze brief het rapport Validatie begroting landelijke
uitrol regionale vensters door onderzoeksbureau Dialogic.
33
Door de onderzoekers worden de kosten van een vaste zenderpositie geschat op eenmalig
tussen de € 5 en € 20 miljoen en jaarlijks € 0.5 miljoen.
34
Zie voor deze evenementenlijst de bijlage behorende bij het Mediabesluit 2008
https://wetten.overheid.nl/BWBR0025036/2022-01-01#Bijlage.
35
Zie voor deze toezegging Kamerstuk 32 033, nr. 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 37

19