Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

31 239

Stimulering duurzame energieproductie

Nr. 486

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 maart 2020
Gasvormige energiedragers hebben gezien hun unieke karakteristieken
een onvervangbare rol in de verduurzamingsopgave voor de Nederlandse
samenleving en zullen in alle sectoren van belang blijven. Om de
toekomstige gasbehoefte duurzaam in te kunnen vullen, is de ontwikkeling van CO2-vrije gassen1 als alternatief voor aardgas essentieel.
Het kabinet informeert uw Kamer in drie separate brieven over deze rol
van gas in het energiesysteem van nu en in de toekomst. Allereerst
beschrijft deze brief de overkoepelende inzet van het kabinet om het
Nederlandse gassysteem richting 2050 te verduurzamen. Beginnend bij de
nut en noodzaak, en een korte introductie van de alternatieven die het
kabinet voor ogen heeft. Daarna beschrijf ik de rol van aardgas in deze
geleidelijke transitie, omdat aardgas van essentieel belang is zolang er
nog onvoldoende duurzame alternatieven zijn. Als tweede ga ik in een
separate brief in op de opschaling van de productie van groen gas. Als
derde ga ik door middel van een kabinetsvisie in op duurzame waterstof.
Verduurzaming van het Nederlandse gassysteem
Gasvormige energiedragers hebben op dit moment een centrale rol in het
Nederlandse energiesysteem. In 2018 is 1.281 PJ aan aardgas door
gebruikers geconsumeerd. Dit correspondeert met 41,3% van het
Nederlands primaire energieverbruik (3.100 PJ).2 Aardgas heeft op dit
moment en in de komende decennia een belangrijke rol in de levering van
warmte aan zowel de industrie als de gebouwde omgeving, alsmede in de
productie van elektriciteit. Daarnaast wordt aardgas gebruikt als grondstof
in bijvoorbeeld de chemie.

1
2

kst-32813-486
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

In deze brief wordt onder CO2-vrije gassen groen gas en duurzame waterstof verstaan.
Planbureau voor de Leefomgeving (2019). Klimaat- en energieverkenning 2019. Den Haag: PBL.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 813, nr. 486

1

Onder invloed van de energietransitie zal het Nederlands energiesysteem
veranderen. Gasvormige energiedragers hebben echter een onvervangbare functie binnen het energiesysteem, met name waar het gaat om
hoge temperatuur warmte en het leveren van flexibel vermogen voor
elektriciteits- en warmtenetten. Om deze functies in 2050 CO2-vrij in te
kunnen vullen, zijn aanzienlijke volumes betaalbaar CO2-vrij gas noodzakelijk. Verschillende energiescenario’s geven aan dat in een volledig
duurzame energievoorziening in 2050 gasvormige energiedragers zullen
voorzien in minimaal 30% van het finale energieverbruik.3, 4 Een vergelijking van zeven toekomstverkenningen door Berenschot geeft een
bandbreedte van 337 tot 775 PJ aan gasvormige energiedragers in het
finaal energieverbruik in 2050.5 Dit correspondeert met circa 30% tot 50%
van het finaal energieverbruik in de respectievelijke verkenningen.
Gasvormige dragers zullen in 2050 in alle sectoren noodzakelijk blijven.
Om te beginnen zal hernieuwbaar gas in de gebouwde omgeving nodig
zijn voor het leveren van piekvermogen in warmtenetten en voor de
verduurzaming van buurten, zoals oude stadskernen en buitengebieden,
waar warmtenetten of elektrificatie beperkt haalbaar zijn. Verder zullen in
de industrie gasvormige energiedragers nodig blijven voor het leveren
van hoge temperatuur proceswarmte en als industriële grondstof. In de
mobiliteitssector zullen gas-gebaseerde brandstoffen als Liquefied Natural
Gas (LNG) en waterstof nodig zijn om aardolie-gebaseerde brandstoffen
te vervangen in de zware mobiliteit. Tot slot, zal hernieuwbaar gas in de
elektriciteitsproductie een rol blijven spelen in het leveren van piekvermogen bij een hoge elektriciteitsvraag of bij lage elektriciteitsproductie
door tegenvallende weersomstandigheden.
Gezien de centrale rol van gasvormige dragers in het toekomstig
energiesysteem en de klimaat- en verduurzamingsopgave, bestaat er een
noodzaak tot het verduurzamen, of decarboniseren, van het gassysteem
richting 2050.6 Deze decarbonisatie zal plaatsvinden langs een tweetal
wegen. Allereerst zal door middel van besparing, isolatiemaatregelen en
hybridiseren van de energievraag ingezet worden op het terugbrengen
van de energievraag. Ook zal, zoals hierboven reeds geschetst, aardgas
waar dit technisch en economisch haalbaar is vervangen worden door
andersoortige energiedragers, zoals warmtelevering via een warmtenet
en elektriciteit. Voor de resterende gasvraag zet het kabinet in op het
geleidelijk vervangen van aardgas door CO2-vrije gassen als groen gas en
duurzame waterstof. In deze transitie kan ook het centraal afvangen en
opslaan van de koolstofdioxide die vrijkomt bij aardgasinzet (CCS) een rol
spelen.
Voor het verduurzamen van het gassysteem richting 2050 is opschaling
van de productie van groen gas en duurzame waterstof van groot belang.
Groen gas en duurzame waterstof zijn gasvormige energiedragers met
grotendeels dezelfde functionaliteit binnen het energiesysteem. Beiden
kunnen ingezet worden met gebruikmaking van de bestaande gasinfrastructuur. De toekomst van ons gasleidingnetwerk zal derhalve worden
bezien tegen de achtergrond van de ontwikkeling van beide opties. Gezien
3

In deze verkenningen zijn de inzet van gas voor elektriciteitsproductie en het gebruik van gas
als grondstof niet meegenomen, wat naar verachting in 2050 ook een aandeel van het primaire
energieverbruik zal zijn.
4
IRENA (2019), Global energy transformation: A roadmap to 2050; Navigant, Gas for Climate
(2019), The Optimal role for gas in a net-zero emissions energy; Gasunie & TenneT (2019),
Infrastructure Outlook 2050.
5
Berenschot (mei 2018), Richting 2050: systeemkeuzes en afhankelijkheden in de energietransitie.
6
Op de middellange termijn draagt het tijdig vergroten van het aanbod van hernieuwbare
gassen ook bij aan het beperken van de import van buitenlands gas.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 813, nr. 486

2

de grote vraag naar gasvormige dragers (30–50% van het finale energieverbruik in Nederland in 2050) is een significante opschaling van de
productie van beide gassen noodzakelijk. Daarom acht het kabinet het van
belang de productie te vergroten. Ondanks deze samenhang bestaan er
ook verschillen in de uitdagingen ten aanzien van de opschaling van
groen gas- en duurzame waterstofproductie. Beide gebruiken andere
bronnen en bevinden zich in een andere ontwikkelfase, mede daarom
kiest het kabinet voor twee separate brieven om uw Kamer daarover te
informeren.
De rol van aardgas tot 2050
In het voorafgaande heb ik twee gasvormige energiedragers benoemd
welke in het toekomstige energiesysteem een alternatief kunnen zijn voor
aardgas. Deze ontwikkelingen vergen echter tijd. Zoals aardgas nu een
belangrijke rol heeft voor de gebouwde omgeving en bedrijven, namelijk
41% van het primaire energieverbruik, blijft aardgas ook de komende
decennia noodzakelijk. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving is
in 2030 de vraag naar aardgas 33,7% van het primaire energieverbruik.7
Overigens kan dit lager uitvallen door uitvoering van het Klimaatakkoord.8
Bijgevolg zijn aardgas, groen gas en duurzame waterstof samen de
gasvormige energiedragers van nu en de toekomst, waarbij elke energiedrager zijn eigen rol heeft. Voor aardgas is dit de invulling van de
bestaande gasbehoefte tot 2050.
Gaswinning in eigen land
Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving zal de vraag naar aardgas
in het komende decennia nagenoeg gelijk blijven. Tegen deze achtergrond
speelt tevens het besluit om gaswinning uit het Groningenveld te
beëindigen.9 Dit maakt de discussie over voortzetting van gaswinning uit
de kleine velden versus import extra relevant.Het kabinet geeft voorkeur
aan gaswinning uit de Nederlandse kleine velden, zowel op land als op
zee, omdat dit beter is voor klimaat, werkgelegenheid, economie, behoud
van kennis van de diepe ondergrond en aanwezige gasinfrastructuur.10
Tevens remt productie in eigen land de toenemende importafhankelijkheid
van andere landen. Om een vergunning te verlenen voor de winning van
delfstoffen, wordt een zorgvuldige beoordeling gemaakt van de risico’s
voor omwonenden, gebouwen en infrastructuur, en nadelige effecten
voor milieu en natuur. Een risico wordt bepaald door enerzijds de kans, en
anderzijds het effect van een gebeurtenis. Bij iedere vergunning voor een
klein gasveld vindt een individuele beoordeling plaats waarbij de laatste
inzichten over de kans en het effect worden betrokken. Als de risico’s klein
zijn en er geen veiligheidsvraagstuk aan de orde is, wordt dit toelaatbaar
geacht en wordt de vergunning verleend.
Tevens werk ik aan risicobeleid voor de energietransitie waarin ik voor
allerlei domeinen aangeef welke mate van risico ik daar in het algemeen
toelaatbaar acht in de context van de energietransitie. Zulk risicobeleid
komt er voor domeinen, zoals geothermie, en zal nader houvast geven bij
de beoordeling van vergunningaanvragen en naleving. Waar nodig zullen
nieuwe inzichten van dit risicobeleid worden betrokken in de huidige
praktijk van de vergunningverlening voor gaswinning uit de kleine velden,

7

Planbureau voor de Leefomgeving (2019). Klimaat- en energieverkenning 2019. Den Haag: PBL.
Zie bijvoorbeeld het artikel van Pieter Boot (2019) over Gas zal nooit helemaal verdwijnen op
https://www.pbl.nl/publicaties/gas-zal-nooit-helemaal-verdwijnen.
9
Kamerstuk 33 529, nr. 726.
10
Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nrs. 1784 en 1970.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 813, nr. 486

3

die immers een belangrijke rol speelt bij de geleidelijke transitie naar een
allengs duurzamere energievoorziening.
Investeringsaftrek
Tegelijkertijd constateert het kabinet dat de investeringen in opsporing en
winning een sterk dalende lijn vertonen. Door het slechte investeringsklimaat dreigt de gaswinning uit de kleine velden, te beginnen op de
Noordzee, voortijdig ten einde te komen, met alle daarmee gepaard
gaande gevolgen voor ontmanteling en verwijdering van de aanwezige
infrastructuur. Die infrastructuur kan dan ook niet meer worden ingezet
voor nog in ontwikkeling zijnde duurzame gasvormige energiedragers,
zoals groen gas en waterstof.
Dat terwijl er, hoewel ieder voor zich klein van omvang, op de Noordzee
nog voldoende gasvoorkomens zijn op te sporen en te winnen. Zoals al
aangegeven in de brief van 30 mei 201811 over het belang van aardgas in
de energietransitie spant het kabinet zich daarom in om de offshore
gassector voldoende economisch perspectief te bieden en de te sterk
dalende winning af te remmen. In genoemde brief is voorgesteld de
huidige investeringsaftrek van 25%, die onder bepaalde voorwaarden kan
worden toegepast op investeringen in de opsporing en winning van kleine
gasvelden op het Nederlandse deel van de Noordzee, te verruimen tot een
aftrek van 40% voor alle investeringen in mijnbouwactiviteiten op de
Noordzee. Hierover worden al geruime tijd voorbereidende gesprekken
gevoerd met de Europese Commissie in verband met de staatssteunbepalingen van het EU-Verdrag. Een dergelijke selectieve maatregel, die alleen
voor investeringen op de Noordzee geldt, wordt immers gezien als
staatssteun die de instemming van de Europese Commissie moet krijgen.
Een uitspraak van de Europese Commissie zal naar verwachting nog enige
tijd op zich laten wachten.
Mocht een selectieve investeringsaftrek niet de beste optie blijken te zijn,
dan zal het kabinet opzoek gaan naar alternatieven. Eén van de mogelijke
alternatieven is om deze investeringsaftrek ook op land te doen gelden,
waarbij afspraken worden gemaakt hoe de eventuele financiële gevolgen
gedekt zullen worden.
Tot slot
Teneinde een compleet beeld te schetsen van de rol van gas in het
energiesysteem van nu en in de toekomst, verstuur ik gelijktijdig met deze
brief de Routekaart Groen Gas (Kamerstuk 32 813, nr. 487) en de Kabinetsvisie Waterstof (Kamerstukken 32 813 en 29 696, nr. 485) aan uw Kamer.
Voor de positie van alle drie deze brieven in het bredere geheel aan
kamerbrieven over Klimaat en Energie verwijs ik u graag naar de recent
verzonden brief waarin een overzicht wordt gegeven van al deze
brieven.12
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

11
12

Kamerstuk 33 529, nr. 469.
Kamerstuk 32 813, nr. 483.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 813, nr. 486

4