Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 500 V

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2011.

Nr. 193

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juni 2011
Tijdens het algemeen overleg op 18 juni 2009 verzocht uw Kamer mijn
voorganger om periodieke rapportage over de situatie en de Nederlandse
beleidsactiviteiten in China. De huidige rapportage beslaat de periode
begin 2010 tot en met april 2011 en gaat onder meer in op de uitvoering
van de motie Peters over een side-event met kritische Chinese kunstenaars tijdens de Wereldexpo (32 123 V, nr. 44). Ook wordt ingegaan op de
toezegging van mijn voorganger om schade die door demonstranten
werd toegebracht aan de Chinese ambassade te verhalen op de daders
(Handelingen 3574 vergaderjaar 2008–2009). Daarnaast komt een aantal
beleidsactiviteiten aan bod die andere ministeries regarderen. In een
bijlage treft u een overzicht aan van een aantal belangrijke bilaterale
bezoeken over en weer.1
Context
In de brief over de internationale oriëntatie van China (Kamerstuk
31 700 V, nr. 100) is een analyse gegeven van de strategische implicaties
van de opkomst van China voor het buitenland beleid van China.
Geconstateerd werd dat China wereldwijd zijn eigen belangen op meer
assertieve wijze is gaan behartigen. In de periode begin 2010 tot en met
april 2011, zette China de trend van nadrukkelijke profilering op het
wereldtoneel door. Daarbij bleef de binnenlandse agenda voor China
leidend, waarvan stabiliteit, economische groei, vermindering van de
inkomensongelijkheid en de welvaartskloof de belangrijkste pijlers
vormen. Deze nationale agenda bepaalt hoe China zich in zijn relaties met
andere landen en internationale organisaties opstelt. De toegenomen
economische macht van China vertaalt zich in een steeds assertiever
optreden. Dat leidt soms tot spanningen, vooral daar waar China denkt
dat zijn belangen in het geding zijn, zoals op het gebied van territoriale
integriteit en soevereiniteit.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

kst-32500-V-193
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 193

1

Binnenlandse ontwikkelingen
Het Vijfde Plenum van het 17e Centrale Comité van de Communistische
Partij van China (CPC) vond van 15 tot en met 18 oktober 2010 plaats in
Peking. Dit Plenum stond in het teken van het conceptadvies voor het
twaalfde Vijfjarenplan. Daarnaast stemde de vergadering over enkele
personele wijzigingen. De belangrijkste daarvan was de benoeming van
vicepresident Xi Jinping tot vicevoorzitter van de Centrale Militaire
Commissie van de Chinese Communistische Partij (CPC). Door deze
benoeming kan Xi Jinping zonder meer worden aangemerkt als de
beoogd opvolger van Hu Jintao als president van China in 2012. Traditiegetrouw is de president van China tevens secretaris-generaal van de CPC
en voorzitter van de Centrale Militaire Commissie van de CPC.
De Staatsraad (het Chinese kabinet) heeft op basis van het advies van het
Plenum van de CPC een concept voor het Vijfjarenplan opgesteld, dat
tijdens de jaarlijkse vergaderingen van de Consultatieve Politieke
Conferentie en het Nationale Volkscongres in maart 2011 werd besproken
en vastgesteld. Het plan luidt een transformatie in van China’s economische ontwikkelingsmodel. Van een exportgedreven economie
gebaseerd op voornamelijk laagwaardige productie en buitenlandse
investeringen, wil China een economie worden met endogene groei,
gedreven door innovatie. Tegelijkertijd verschuift het accent van economische groei in absolute zin naar een eerlijker verdeling van de welvaart
onder de burgers, met aandacht voor de kwaliteit van leven en de
leefomgeving. Veel aandacht gaat uit naar betaalbare huisvesting, sociale
zekerheid, gezondheidszorg, onderwijs en milieu.
Het twaalfde Vijfjarenplan legt de nadruk sterk op de genoemde onderwerpen omdat de Chinese regering maatschappelijke onrust wil
voorkomen. Het politieke systeem van China – en in het bijzonder de rol
van de Communistische Partij daarin – wordt immers in belangrijke mate
gelegitimeerd door het toegenomen aanzien van China in de wereld en
het gestegen welvaartsniveau. Het is daarvoor van belang dat zoveel
mogelijk mensen meeprofiteren van de welvaart, en dat tegenstellingen
tussen arm en rijk, stad en platteland en de verschillende regio’s in China
worden verkleind. Daarnaast ziet de Chinese regering ook de minderhedenproblematiek, corruptie en de toenemende inflatie als potentiële
bronnen van maatschappelijke onrust die de positie van het leiderschap
en het politieke systeem zou kunnen ondermijnen.
In het kader van deze inzet op welzijn, maar ook ter bevordering van de
binnenlandse consumptie, vragen maatschappelijke kwesties als sociale
zekerheid, gezondheidszorg en onderwijs dringend aandacht en een
versnelde aanpak. De in 2009 in gang gezette hervorming van de
zorgsector wordt krachtig voortgezet met als prioriteiten verbetering en
uitbreiding van de zorgverzekering, herijking van de publieke gezondheidszorginstellingen en de invoering van een «Essential Drug Scheme».
China behoort tot de landen met de hoogste TB prevalentie. Nieuwe
initiatieven worden genomen om TB onder de migrantenpopulatie aan te
pakken. Het aantal malariagevallen is spectaculair gedaald. China heeft
sinds 2010 de doelstelling om in 2015 malariavrij te zijn met uitzondering
van de Yunnan-provincie (grensgebied met Vietnam en Myanmar) en
geheel malariavrij te zijn in 2020.
Op het gebied van sociale zekerheid werd eind oktober een belangrijke
stap gezet met de aanvaarding van een nieuwe wet. Deze wet, die
pensioenen en de zorgverzekering reguleert, treedt in juli 2011 in werking.
De nieuwe wet regelt met name twee belangrijke zaken, namelijk het op
termijn op nationaal niveau samenvoegen van sociale zekerheidsfondsen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 193

2

en de overdraagbaarheid van betaalde sociale zekerheidspremies naar
een andere regio. Dit laatste is vooral van belang voor de circa 100
miljoen arbeidsmigranten in China. Tot nu toe moesten Chinese
huishoudens zelf voorzien in pensioenen en medische zorg door te
sparen. De EU heeft de Chinese overheid ondersteund bij de ontwikkeling
van het nieuwe stelsel. In dat kader heeft een Chinese delegatie ook een
bezoek gebracht aan Nederland.
Economie
In 2010 streefde China Japan voorbij als tweede economie ter wereld. Het
is daarom niet verwonderlijk dat China steeds meer een bron van directe
buitenlandse investeringen wordt. Chinese investeringen groeiden de
laatste jaren snel in onder andere Afrika en Latijns Amerika, hetgeen
mede valt terug te voeren op China’s alsmaar toenemende behoefte aan
grondstoffen, energie en afzetmarkten. Maar ook in Europa hebben
Chinese bedrijven recent aanzienlijke investeringen gedaan of aangekondigd. China is om uiteenlopende redenen geïnteresseerd om te
investeren in Europese bedrijven en leningen te verstrekken aan Europese
overheden. China bezit aanzienlijke deviezenvoorraden en is wereldwijd
op zoek naar rendabele investeringsmogelijkheden. Investeringen vinden
vooral plaats in strategische sectoren, zoals logistiek en infrastructuur
(havens). Verder schept de economische situatie in Europa kansen voor
Chinese investeerders om relatief goedkoop bedrijven te kopen. Door te
produceren binnen de grenzen van de EU kunnen Chinese bedrijven
betere toegang krijgen tot Europese markten en een groter marktaandeel
verwerven. In sommige gevallen verkrijgt China daarmee hoogwaardige
technologie. China heeft geen enkel belang bij ondermijning van het
economisch herstel van Europa; dat zou immers de export naar de
belangrijkste afzetmarkt van China bedreigen. Omdat China een aanzienlijke voorraad euro’s bezit, is het in het belang van China de koers van de
euro op peil te houden. Een en ander betekent dat de economieën van de
EU en China steeds verder verstrengeld raken.
Het economische potentieel van China, zowel in China zelf als in de vorm
van Chinese investeringen in ons land, levert Nederland kansen op voor
bedrijfsleven en kennisinstellingen, op gebieden als werkgelegenheid,
onderwijs, technologie en cultuur. Dit loopt in de miljarden euro. Naast de
sterk gegroeide bilaterale handel zet Nederland ook in op investeringen
van China in Nederland (zie verder onder bilaterale betrekkingen).
In de tweede helft van 2010 beperkte China de export van zeldzame
aardmetalen met 72%. Ook in vorige jaren heeft China de export van deze
grondstoffen beperkt. Hoewel andere landen eveneens aanzienlijke
voorraden van zeldzame aardmetalen bezitten, voorziet China momenteel
vrijwel de gehele wereldmarkt. China stelt te willen voorkomen dat de
voorraden in China snel uitgeput raken. Daarnaast kan beperking van de
export buitenlandse bedrijven stimuleren hun productie naar China te
verplaatsen. Mede in reactie op de prijsstijgingen die het gevolg waren
van de Chinese exportbeperkingen zijn in andere landen voorbereidingen
getroffen om oude mijnen te heropenen dan wel nieuwe te openen.
Oliemaatschappijen zullen terughoudend zijn olievoorraden te exploiteren
in die delen van de Zuid-Chinese Zee waar conflicterende territoriale
claims bestaan. Regionale organisaties kunnen door middel van dialoog
de stabiliteit en daarmee het algemene investeringsklimaat bevorderen.
Omgekeerd kan samenwerking tussen landen op het vlak van de
ontwikkeling van energiebronnen een vertrouwenwekkende maatregel
zijn, die op termijn bijdraagt aan de oplossing van territoriale claims.
Energie is een terrein dat zich leent voor pragmatische samenwerking,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 193

3

zonder dat de betrokken partijen concessies doen ten aanzien van hun
territoriale integriteit.
De afgelopen jaren is China zowel de grootste uitstoter van broeikasgassen geworden als de grootste investeerder in duurzame energie. China
heeft ambitieuze nationale doelen gesteld op het gebied van windenergie,
waterkracht, energie-efficiëntie en kernenergie. Ook experimenteert China
met binnenlandse emissiehandel en innovatieve financieringsmechanismen. Een klimaatplan voor het komende decennium ten behoeve van
vergroening van de economie is in de maak. Deze hoge klimaatambitie
komt ook tot uitdrukking in het twaalfde Vijfjarenplan. Er zijn bindende
nationale doelen in het plan opgenomen die in lijn liggen met de eerder
door China uitgesproken ambitie de koolstofintensiteit van de Chinese
economie voor 2020 met 40–45% te reduceren (aangekondigd als
vrijwillige nationale actie in de context van het Kopenhagen-akkoord en
vastgelegd in een besluit onder het klimaatverdrag in Cancún). Er is grote
binnenlandspolitieke druk om deze doelen daadwerkelijk te halen.
In het najaar van 2010 organiseerde China een voorbereidende klimaattop
in Tianjin. Het was de eerste keer dat China optrad als gastland voor
klimaatonderhandelingen. De inzet van China tijdens de Klimaattop in
Cancún heeft bijgedragen aan het vastleggen van de belangrijkste punten
uit het Kopenhagen-akkoord in besluiten. Daarmee is het proces een stap
vooruit gekomen. Bij de klimaatonderhandelingen hecht China met name
belang aan stimulering van schone technologie en innovatie, markten,
behoud van het Kyoto Protocol en erkenning van nationale inspanningen
van ontwikkelingslanden. China is geen voorstander van bindende doelen
voor ontwikkelingslanden en internationale controle.
Het Chinese klimaat- en energiebeleid en de groei ervan maakt China tot
een grote concurrent op de internationale markt. Met name in de VS leidt
de steun van de Chinese overheid voor de interne duurzame energiesector tot zorgen over concurrentievervalsing.
China in de regio
Per 1 januari 2010 is het vrijhandelsverdrag tussen China en de Association of South-East Asian Nations (ASEAN) in werking getreden. Hiermee
is een vrijhandelszone ontstaan met het grootste aantal consumenten ter
wereld. Als gevolg van het verdrag zullen de onderlinge handelstarieven
tussen China en zes ASEAN-landen (Brunei, Indonesië, Maleisië,
Singapore, Filippijnen en Thailand) voor 90% van de goederen worden
verminderd. De overige vier ASEAN-landen (Vietnam, Cambodja, Laos en
Birma) volgen in 2015.
Op 29 juni 2010 werd een Economic Cooperation and Framework
Agreement (ECFA) getekend tussen de Straits Exchange Foundation,
gevestigd in Taipei, en de Association for Relations Across the Taiwan
Strait, die is gevestigd in Peking. Deze overeenkomst voorziet in vermindering van invoerheffingen voor een aantal producten en biedt een kader
voor verdere liberalisering van de handel tussen Taiwan en het vasteland.
De overeenkomst past in de voorzichtige toenadering die gaande is sinds
2008. De EU heeft bij monde van Hoge Vertegenwoordiger Ashton de
totstandkoming van de ECFA verwelkomd. Deze ontwikkelingen moeten
worden geduid in het licht van China’s streven om tot een (vreedzame)
hereniging van Taiwan met het vasteland te komen.
Op 7 september 2010 kwam een Chinese vissersboot in aanvaring met
twee schepen van de Japanse kustwacht in de omstreden wateren nabij
een eilandengroep die door Japan als de Senkaku wordt aangeduid en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 193

4

door China als Diaoyu. Beide landen claimen soevereiniteit over de
eilanden. Doorgaans wordt dit meningsverschil niet op de spits gedreven,
maar dit keer werd voor het eerst de bemanning van een Chinees
vissersschip door de Japanse kustwacht gearresteerd. Door het incident
verslechterde de betrekkingen tussen beide landen. Eerst nadat de
betrokken bemanning in september werd vrijgelaten nam de spanning af.
De langlopende territoriale geschillen in de Zuid-Chinese Zee kregen naar
aanleiding van opmerkingen van de Amerikaanse Secretary of State
Hillary Clinton tijdens de ASEAN Regional Forum op 23 juli 2010
hernieuwde aandacht. Nadat China in maart de soevereiniteitskwesties
rondom de Zuid-Chinese Zee tot een kernbelang had verheven (net zoals
Tibet en Taiwan dat zijn), merkte Clinton tijdens het forum op dat
vreedzame beslechting van deze geschillen een Amerikaans nationaal
belang is. Op 22 en 23 december 2010 vonden in Kunming gesprekken
plaats tussen China en de ASEAN-landen over de implementatie van de in
2002 door ASEAN en China overeengekomen gedragscode in de
Zuid-Chinese Zee. Het was de vijfde ontmoeting waarbij op werkgroepniveau gestreefd werd naar vervanging van de Declaration on the Conduct
of Parties in the South China Sea door een bindend verdrag. Over de
technische details voor een bindend verdrag kon echter geen overeenstemming worden bereikt. De gedragscode beoogt niet de beslechting
van de maritieme grensgeschillen, maar enkel het behoud van stabiliteit
en de veiligheid op zee.
Nederland neemt geen positie in met betrekking tot de territoriale
conflicten in de Zuid-Chinese Zee en is van mening dat betrokken landen
door vreedzame onderhandelingen tot een oplossing moeten komen.
Europese Unie
In de relatie tussen de EU en China werd nauwelijks vooruitgang geboekt.
De EU-China Top van oktober 2010 leverde een magere verklaring op, er
werd in 2010 slechts één mensenrechtendialoog gehouden en de
onderhandelingen over de Partnerschaps- en Samenwerkingsovereenkomst stagneerden.
In september jl. voerde Hoge Vertegenwoordiger Ashton een Strategische
Dialoog met Staatsraad Dai Bingguo, premier Wen Jiabao en minister van
Buitenlandse Zaken Yang Jiechi. HV Ashton besprak onder andere de
volgende onderwerpen: mensenrechten, binnenlandse uitdagingen van
China, het wapenembargo, de Market Economy Status, regionale kwesties
en klimaatverandering. Het was de eerste keer dat de EU een Strategische
Dialoog voerde met China.
De EU-China top in oktober 2010 was de eerste top met China sinds de
inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon. In de gezamenlijke
verklaring lag de nadruk op economische vraagstukken. Daarnaast
werden klimaat en energie genoemd. Echter, over de meer controversiële
elementen, zoals Taiwan, het wapenembargo, de Market Economy Status
en mensenrechten, kon geen overeenstemming worden bereikt. Daarover
is dan ook niets in de verklaring opgenomen. Op economisch vlak
bestond overeenstemming dat protectionisme en een wisselkoersoorlog
vermeden dienen te worden. China gaf aan een actieve rol te zullen spelen
tijdens de Klimaatconferentie in Cancún en bereid te zijn met de EU
samen te werken om een evenwichtig en bindend resultaat te bewerkstelligen. Daarnaast is tijdens de top gesproken over regionale kwesties.
Tijdens de EU-China Top is een gezamenlijk actieplan ondertekend over
het Jaar van de Jeugd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 193

5

De EU beraadde zich nader over de relatie met strategische partners,
waaronder China. Nederland is voorstander van een eenduidige,
alomvattende strategie voor China, waarin de gezamenlijke belangen van
de EU en de wijze waarop deze kunnen worden bereikt, helder uiteen
worden gezet. Op 16 september jl. heeft de Europese Raad conclusies
aangenomen dat de EU zijn economische en handelsbelangen actief moet
blijven nastreven. Hierbij gaat het vooral om markttoegang, bescherming
van intellectueel eigendom, openstellen van openbare aanbestedingen
voor Europese bedrijven, discipline ten aanzien van exportsubsidies en de
dialoog over de wisselkoers.
Bilaterale betrekkingen
Geheel in lijn met de ontwikkeling van de algemene buitenlandse handel
van China is ook de handel met Nederland de laatste jaren sterk gestegen,
met name als gevolg van de importstijging. De Nederlandse invoerwaarde
uit China is van 2002 tot en met 2008 gestegen van 8,9 tot 25 miljard euro.
Als gevolg van de financiële crisis daalde de Nederlandse invoerwaarde
tot 21,9 miljard euro in 2009. Ondanks de crisis is de Nederlandse
uitvoerwaarde fors toegenomen tot ongeveer 5,4 miljard euro in 2010. In
2009 is het handelstekort teruggelopen door een afname in import en een
toenemende export. Meer dan de helft van de import heeft een
bestemming in Europa.
Op de lijst van Nederlands belangrijkste handelspartners staat China op
de vierde plaats als belangrijkste importmarkt. Wat betreft de export staat
China op de zestiende plaats. Nederland neemt op de lijst van China’s
belangrijkste exportbestemmingen de zesde positie in. Binnen de EU is
Nederland na Duitsland de belangrijkste handelspartner voor China.

NL uitvoer naar China
NL uitvoer uit China
Handelstekort

2007

2008

2009

2010

3,7
26,2
– 22,5

3,9
25,0
– 21,1

4,6
21,9
– 17,3

5,4 (schatting)
30,9 (schatting)
– 25,5 (schatting)

Bron: CBS

Nederland is een prominente bestemming van Chinese investeringen in
Europa geworden. Nederland is met zijn kleine thuismarkt minder
interessant voor afzet, maar beschikt door de Rotterdamse haven
(grootste doorvoerhaven voor Chinese goederen) en logistiek netwerk
over een goede positie om regionale marketing & sales kantoren,
Europese hoofdkantoren, logistieke activiteiten en procesindustrie aan te
trekken. De sterke punten van Nederland (flexibiliteit, talenkennis,
geografische locatie, infrastructuur, fiscaliteit, logistieke expertise,
technologische kennis, stabiele economie en politiek internationale
oriëntatie) hebben voor Chinese bedrijven die de Europese markt willen
betreden genoeg onderscheidend vermogen. Begin 2011 zijn er in
Nederland 290 Chinese ondernemingen in Nederland gevestigd die bij
elkaar tegen de 600 miljoen Euro geïnvesteerd hebben, en bij elkaar
ongeveer 5,500 arbeidsplaatsen hebben gecreëerd. Deze bedrijven
vervullen veelal de functie van Europees distributiecentrum. In 2010
hebben Chinese bedrijven 25 nieuwe vestigingen geopend in Nederland.
Daarmee is een investeringsbedrag van circa 80 miljoen euro gemoeid en
worden 350 nieuwe arbeidsplaatsen gecreëerd. Deze sterke groei heeft er
mede toe geleid dat Chinese banken geïnteresseerd zijn geraakt in het
ontplooien van activiteiten in Nederland. De Bank of Beijing (BoB) heeft in
oktober jl. een vertegenwoordiging geopend in Amsterdam. De grootste
bank van China, ICBC (Industrial and Commercial Bank of China),opende
in januari 2011 een kantoor in Amsterdam.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 193

6

De Nederlandse directe investeringen in China waren tot het begin van de
jaren negentig nog beperkt, maar stegen daarna relatief snel. Inmiddels
hebben alle grote Nederlandse multinationals een vestiging in China. Ook
vele grote MKB’ers zijn reeds in China neergestreken. Nederland is
volgens Chinese cijfers de tweede Europese investeerder. Ongeveer 1 800
NL bedrijven hebben een vestiging in China.

NL investeringen in China
Standen in mln €

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

1 760

1 255

1 827

2 218

4 367

5 098

6 437

Bron: DNB april 2011

In aanloop naar de Toetsingsconferentie van het Non-proliferatieverdrag
in mei 2010 heeft de Nederlandse ambassade in Peking, in samenwerking
met de Noorse en Zweedse ambassades en de China Arms Control and
Disarmament Association, op 25 maart 2010 een succesvol seminar over
non-proliferatie en ontwapening georganiseerd. Beleidsmakers en
wetenschappers uit Nederland, Noorwegen, Zweden en China woonden
het seminar bij. Het was de eerste keer dat China een dergelijk seminar
met Europese landen organiseerde. Op 27 mei as. wordt in Nederland, in
overleg met het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken en de China
Arms Control and Disarmament Association, een seminar georganiseerd
waarin vervolg wordt gegeven aan deze uitwisseling op het gebied van
non-proliferatie en ontwapening.
In 2010 vonden verschillende activiteiten plaats in het kader van het in
2009 door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en
de Chinese minister van Openbare Veiligheid ondertekende MoU
politiesamenwerking. Het MoU betreft niet-operationele samenwerking en
heeft tot doel uitwisseling van kennis en ervaring tussen de politieorganisaties van beide landen. Zo bezochten Chinese experts van het Prison
Administration Bureau Nederland in juni 2010 om inzicht te krijgen in de
wijze waarop met gedetineerden en verdachten in voorlopige hechtenis in
penitentiaire inrichtingen, huizen van bewaring en op politiebureaus
wordt omgegaan. Tevens werd de delegatie geïnformeerd over het
management van gevangenissen. In juni 2010 brachten Nederlandse
experts van diverse opsporingsdiensten een werkbezoek aan China.
Daarbij werd kennis en expertise uitgewisseld op het gebied van
mensenhandel/mensensmokkel en identificatie van valse documenten.
Chinese experts hebben in het laatste kwartaal van het vorige jaar een
werkbezoek aan Nederland gebracht om hun inzicht te vergroten in
Nederlandse wetgeving, onder andere op het gebied van enforcement
management voor politiemensen, strafrechtelijke opsporingsprocedures,
relevante wetgeving en best practices op het gebied van internationale
criminaliteit, en de rechten, plichten en bevoegdheden (ambtsinstructie en
geweldsinstructie) van Nederlandse politiemensen. In 2011 zullen het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het Chinese
ministerie van Openbare Veiligheid in Nederland een seminar organiseren
over de Chinese cultuur, levensgewoonten, normen en waarden. Daarmee
kunnen de opsporingsdiensten, het Openbaar Ministerie en de rechterlijke
macht hun inzicht vergroten in criminaliteit gepleegd door Chinezen in
Nederland.
In het antwoord van 25 augustus 2009 op vragen van het lid De Roon
(PVV) over vernielingen aan de Chinese ambassade (Aanhangsel van de
Handelingen 3574 vergaderjaar 2008–2009), heeft mijn voorganger
aangegeven dat het ministerie van Buitenlandse Zaken zal trachten de
schade op de daders te verhalen. De Staat heeft inmiddels een schikking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 193

7

getroffen met de personen die op 6 juli 2009 schade hebben toegebracht
aan de Chinese ambassade in Den Haag. Betrokkenen hebben tegenover
de Staat aansprakelijkheid voor de schade erkend en een schadebedrag
vergoed.
Mensenrechten
In de notitie «Verantwoordelijkheid voor vrijheid: mensenrechten in het
buitenlands beleid», die uw Kamer op 5 april jl. is toegegaan, wordt
uiteengezet op welke wijze het mensenrechtenbeleid gestalte krijgt. Ook
voor de samenwerking met China is deze notitie leidend.
De autoriteiten in China hebben vanaf november jl. de bewegingsvrijheid
van een aantal mensenrechtenverdedigers beperkt, waarschijnlijk om te
voorkomen dat zij aanwezig zouden kunnen zijn bij de ceremonie in Oslo
ter ere van de toekenning van de Nobelprijs voor de Vrede aan de Chinese
mensenrechtenverdediger Liu Xiaobo. Lidstaten van de EU waren op het
gebruikelijke niveau vertegenwoordigd bij de ceremonie voor de
Nobelprijs voor de Vrede, ondanks het verzoek van de Chinese regering
om niet aanwezig te zijn. Nederland en de EU hebben bij diverse
gelegenheden aangedrongen op de vrijlating van mensenrechtenverdedigers, inclusief de heer Liu. Nederland zal blijven pleiten voor zijn
vrijlating.
Het aantal aanhoudingen en beperkingen van de bewegingsvrijheid is
verder toegenomen sinds het begin van de zgn. Jasmijnrevoluties in
Noord-Afrika en het Midden-Oosten. In de aanloop naar en tijdens de
jaarlijkse vergaderingen van de Consultatieve Politieke Conferentie en het
Nationale Volkscongres in maart 2011 werden bovendien nog meer
mensenrechtenverdedigers aangehouden. Volgens mensenrechtenorganisaties zijn inmiddels meer dan 100 personen aangehouden of voor
verhoor tijdelijk vastgezet. Onder de personen die op het moment van
schrijven nog altijd incommunicado in detentie worden gehouden,
bevinden zich ook enkele prominente advocaten. De advocaat Teng Biao
werd daags na de VS-China mensenrechtendialoog op 30 april vrijgelaten.
De EU-delegatie in Peking heeft op 5 april naar aanleiding van de
aanhouding van de kunstenaar Ai Weiwei een openbare verklaring doen
uitgaan, waarin zorgen werden geuit over het toenemende gebruik van
arbitraire detentie tegen mensenrechtenverdedigers, advocaten en
activisten. De Hoge Vertegenwoordiger van de EU, Lady Catherine
Ashton, heeft op 12 april, mede op aandringen van Nederland, in een
verklaring met klem gevraagd om opheldering over het lot van de vele
mensen die recent zijn vastgezet. Ze eiste ook behandeling van deze
personen volgens de normen van internationaal recht en de rechtsstaat.
Tijdens de bilaterale buitenlands-politieke consultaties die van 19 tot
20 april jl. in Peking plaatsvonden, heeft Nederland de zorgen over de
mensenrechtensituatie overgebracht.
De Nederlandse ambassade te Peking blijft zich zowel in EU-verband als
ook bilateraal inspannen een bijdrage te leveren aan verbetering van de
mensenrechtensituatie in China. Op enkele gevoelige thema’s, zoals
doodstraf en Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender (LGBT) rechten, is de
ambassade actief. Ook op het terrein van economische en sociale rechten
onderneemt de ambassade diverse activiteiten. Zo werden diverse
succesvolle bijeenkomsten georganiseerd, onder andere op het terrein
van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Tevens wordt aandacht
geschonken aan de onderwerpen vrijheid van meningsuiting en
persvrijheid. De resultaten daarvan laten een gevarieerd beeld zien. Zo
maakt de ambassade regelmatig bijeenkomsten van de Foreign Corres-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 193

8

pondents Club China (FCCC) mogelijk, die tot nog toe zonder problemen
hebben kunnen plaatsvinden. Daarentegen kon een besloten bijeenkomst
te Shanghai over blogging, die de ambassade in samenwerking met de
FCCC in september jl. en marge van de Wereldexpo wilde organiseren,
uiteindelijk niet doorgaan, omdat een aantal panelleden onder druk van
de autoriteiten op het laatste moment moest afzeggen.
Op 29 juni 2010 vond te Madrid de 29e EU-China mensenrechtendialoog
plaats. De EU bracht een breed scala aan onderwerpen op en vroeg ook
aandacht voor een aantal individuele mensenrechtenverdedigers.
Besproken zijn onder andere de ratificatie van het Verdrag inzake
Burgerlijke en Politieke Rechten, vrij internet, de doodstraf, het recht op
een eerlijk proces, de rol van advocaten en regulering van de advocatuur,
respect voor culturele en religieuze rechten in Tibet en Xinjiang en de
situatie van Noord-Koreaanse vluchtelingen. Voorafgaand aan de dialoog
werden op 26 en 27 juni jl. zoals gebruikelijk wetenschappelijke seminars
gehouden waaraan ook diverse ngo’s deelnamen. De seminars hadden als
thema’s vrijheid van informatie en het recht op privacy, alsmede de
implementatie van sociale, economische en culturele rechten door
nationale mensenrechteninstituten.
Eind 2010 had de 30e dialoog moeten plaatsvinden, maar de EU en China
konden geen overeenstemming bereiken over de datum. Nederland is van
mening dat dit uitstel niet mag leiden tot een structurele verlaging van de
frequentie van de EU-China mensenrechtendialoog. Naar verwachting zal
eind mei 2011 de volgende EU-China mensenrechtendialoog plaatsvinden.
Verder heeft de EU tijdens de veertiende zitting van de Mensenrechtenraad (31 mei–18 juni 2010) aandacht gevraagd voor de mensenrechtensituatie in China in het algemeen, en in Xinjiang in het bijzonder. Tijdens
de zestiende zitting van de Mensenrechtenraad (28 februari tot en met
25 maart 2011) heeft de EU wederom zowel de mensenrechtensituatie in
China in het algemeen als die van de Oeigoerse bevolkingsgroep aan de
orde gesteld.
Wereldexpo te Shanghai
De Shanghai World Expo sloot na zes maanden op 31 oktober 2010 de
deuren. Nederland nam deel met het paviljoen «Happy Street» en ontving
8,5 miljoen op een totaal van de 73 miljoen Expo-bezoekers, waarmee de
doelstelling 10% van het totale aantal bezoekers een bezoek aan «Happy
Street» te laten afleggen ruimschoots werd behaald. Hoogtepunten waren
de opening op 1 mei in aanwezigheid van de voormalige ministerpresident Balkenende en VNO/NCW voorzitter Wientjes en de nationale
dag op 18 mei die door Z.K.H. Prins Willem Alexander en H.K.H. Prinses
Máxima en toenmalig minister van Economische Zaken Van der Hoeven
werd bijgewoond. Verschillende Nederlandse ministeries, provincies, en
steden organiseerden bijeenkomsten en seminars voor hun Chinese
partners in de VIP-ruimte van het paviljoen. Deze seminars werden, ook
door Chinese genodigden, goed bezocht en zorgden voor versterking van
de relaties. Enkele voorbeelden zijn seminars over Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen (EZ), de «meat and feed» en «potato» dagen
(LNV), «responsible transport» (VenW), de waterweek (Provincie
Zuid-Holland in samenwerking met het ministerie van VenW) en het
seminar Vrede en Recht (gemeente Den Haag). Het Nederlandse bedrijfsleven maakte ook gebruik van de VIP-ruimte voor eigen activiteiten. Zo
heeft DSM een geheel van kunststof composiet gemaakte brug ingewijd,
de NAG presenteerde een model van een zero emission vliegtuig en TNT
heeft een zero emission auto onthuld voor het rondbrengen van post. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 193

9

staatssecretaris van EL&I, verantwoordelijk voor de Expo, zal de Kamer in
een later stadium uitgebreid informeren over de Nederlandse deelname
aan de Expo.
De Nederlandse culturele programmering tijdens de Expo is in opdracht
van het ministerie van OCW en met ondersteuning van BZ ontwikkeld en
uitgevoerd door de Netherlands China Arts Foundation (NCAF). De
uitvoering vond plaats in het tijdelijke Dutch Culture Centre (DCC),
gevestigd in een oud industrieel pand in het centrum van Shanghai. Het
DCC vormde een aanvulling op het paviljoen «Happy Street» en was een
officieel onderdeel van de Expo. In zes maanden heeft het publiek, dat
voor 90% uit Chinezen bestond, via onder meer acht tentoonstellingen en
93 muziek- en theatervoorstellingen kunnen kennismaken met een
eigentijds cultureel aanbod waarin de samenwerking tussen Nederlandse
kunstenaars en instellingen met Chinese partners centraal stond. De
evenementen trokken ruim 20 000 bezoekers en hebben de belangstelling
voor Nederlandse kunst en cultuur een sterke impuls gegeven. De
samenwerking heeft, conform de doelstelling van het DCC om langdurige
partnerschappen te stimuleren, geresulteerd in nieuwe opdrachten in
China voor Nederlandse kunstenaars en culturele instellingen.
In de motie Peters (32 123 V, nr. 44) werd de regering gevraagd zich in te
zetten voor een side-event met kritische Chinese kunstenaars tijdens de
Expo. Aan deze motie is invulling gegeven via de programmering van het
DCC. Daarin is ruimte geboden aan kritische Chinese kunstenaars,
waaronder bijvoorbeeld het werk van de Chinese kunstenaar Ai Weiwei bij
de openingstentoonstelling. Verder is in bijna alle producties samengewerkt met een Chinese partner, hetgeen de positie heeft versterkt van
kleine onafhankelijke Chinese producenten, voor wie het vaak lastig is om
een goed podium te krijgen.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 193

10