Baten-LastenStelsel
(BLS)-Jaarverslag 2007
Ministerie van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

1 van 110

Inhoudsopgave
Leeswijzer bij BLS-jaarverslag 2007............................................................................................ 3
Inleiding ....................................................................................................................................... 3
Opbouw BLS-jaarverslag 2007.................................................................................................... 3
Toelichting verschillen BLS en KV............................................................................................... 4
Beleidsverslag ............................................................................................................................... 7
Inleiding beleidsverslag 2007 ...................................................................................................... 8
Doelstelling nr. 1 .......................................................................................................................... 9
Doelstelling nr. 6 ........................................................................................................................ 11
Doelstelling nr. 11 ...................................................................................................................... 12
Doelstelling nr. 14 ...................................................................................................................... 16
Doelstelling nr. 16 ...................................................................................................................... 18
Doelstelling nr. 22 ...................................................................................................................... 20
Doelstelling nr. 24 ...................................................................................................................... 28
Doelstelling nr. 25 ...................................................................................................................... 34
Doelstelling nr. 29 ...................................................................................................................... 34
Doelstelling nr. 41 ...................................................................................................................... 36
Jaarrekening ................................................................................................................................ 41
Balans (geconsolideerd) ............................................................................................................ 42
Staat van baten en lasten (geconsolideerd) .............................................................................. 45
Kasstroomoverzicht ................................................................................................................... 47
Waarderingsgrondslagen .......................................................................................................... 48
Toelichting op de balansposten................................................................................................. 52
Toelichting op de geconsolideerde staat van baten en lasten .................................................. 67
Toelichting inzake baten-lastendiensten ................................................................................... 96

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

2 van 110

Leeswijzer bij BLS-jaarverslag 2007
Inleiding
In de door de Tweede Kamer goedgekeurde motie Mastwijk c.s. (kamerstuk 29540, nr. 101 d.d.
22 juni 2004), wordt verzocht een pilot uit te voeren met de invoering van het baten-lastenstelsel
binnen een Ministerie. Dit Baten-Lasten Jaarverslag 2007 (het BLS-jaarverslag) is het resultaat
van de daarvoor binnen het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit uitgevoerde
pilot.
In deze leeswijzer wordt kort aangegeven wat de opbouw is van het BLS-jaarverslag en wat
verschillen zijn ten opzichte van de samenstelling van het reguliere, op kas-verplichtingen (KV)
gebaseerde, Jaarverslag XIV Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Daarnaast wordt een
voorbeeld gegeven waaruit blijkt wat in de LNV-context de belangrijkste verschillen zijn tussen
het BLS en het KV-stelsel.

Opbouw BLS-jaarverslag 2007
In de opbouw van het BLS-jaarverslag 2007 wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de opbouw
van het reguliere jaarverslag. Hiermee wordt bereikt dat verschillen tussen beide verslagen
zoveel mogelijk terug te voeren zijn op stelselmatige verschillen tussen het BLS en het KVstelsel.
Doordat geen BLS-begroting is opgesteld ontbreekt in het voorliggende BLS-jaarverslag de
vergelijking met de begroting, daar waar zo’n vergelijking in het reguliere jaarverslag wel
uitgebreid wordt ingevuld. Overigens zijn ten aanzien van de eventuele toekomstige toepassing
van het BLS twee modellen denkbaar. Enerzijds een model waarbij begroting en decharge
plaatsvindt op BLS-wijze (vergelijkbaar met de huidige werkwijze ten aanzien van de batenlastendiensten). Anderzijds een model waarbij het BLS gebruikt wordt om kosteninzicht te
verschaffen, maar waarbij begroting en decharge geschiedt via de principes van het kasstelsel
(zoals bij de Europese Unie geschiedt).
Hierna worden de opbouw van het BLS-jaarverslag 2007 en de specifieke verschillen met de
opbouw van het reguliere jaarverslag toegelicht.
Geen onderdeel “Vaststelling van de slotwetmutaties”: het BLS-jaarverslag start niet zoals het
reguliere verslag met een overzicht van de slotwetmutaties. Dit vanwege het ontbreken van een
begroting 2007 in BLS-termen. Een overzicht van slotwetmutaties in BLS-termen kan dan ook
niet gegeven worden.
Geen “Verzoek tot dechargeverlening”: omdat het BLS-jaarverslag 2007 niet bedoeld is als
document om decharge te verkrijgen is dit onderdeel, in tegenstelling tot de samenstelling van
het reguliere verslag, niet in dit verslag opgenomen.
Beleidsverslag: evenals in het reguliere jaarverslag is een beleidsverslag opgenomen. Hierin
wordt net als in het reguliere jaarverslag weergegeven wat de realisatie van de
beleidsdoelstellingen is.
Balans: in het BLS-jaarverslag 2007 wordt weergegeven wat de balans van het departement per
1-1-2007 en per 31-12-2007 is. Een dergelijke balans treft u niet in het reguliere jaarverslag. In
de balans wordt weergegeven wat de bezittingen en schulden zijn die het departement heeft. In
de toelichting daarop wordt in eerste instantie ingegaan op wat de belangrijkste
waarderingsgrondslagen zijn die gehanteerd zijn bij de vaststelling van de balans. Vervolgens

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

3 van 110

wordt per post op de balans toegelicht waar de post voornamelijk uit bestaat en wat de mutaties
zijn die in het jaar 2007 zijn doorgevoerd.
Resultatenrekening: in het BLS-jaarverslag wordt de resultatenrekening van LNV gepresenteerd.
Een dergelijke resultatenrekening vindt u niet in het reguliere jaarverslag. In de
resultatenrekening wordt weergegeven wat de baten (opbrengsten) en lasten (kosten) van LNV in
2007 geweest zijn.
Toelichting op de resultatenrekening: hierin wordt per beleidsartikel aangegeven wat de kosten
en opbrengsten in 2007 zijn geweest. Hierbij wordt niet zoals in het reguliere verslag een
meerjarig perspectief gegeven en een vergelijking met de begroting gemaakt. Dit omdat er geen
BLS-meerjarengegevens en geen BLS-begroting 2007 zijn opgesteld. Wel wordt per artikel en
per operationele doelstelling weergegeven wat de kosten in 2007, de uitgaven in 2007 (sluit aan
op het reguliere verslag) en de balansmutaties in 2007 zijn geweest. De kosten en
balansmutaties zijn samen per onderdeel steeds gelijk aan de uitgaven voor dat onderdeel. De
omvang van de balansmutaties geeft dus in financiële zin weer wat de verschillen zijn tussen de
kosten die in het BLS genomen worden en de uitgaven die in het KV-stelsel worden verantwoord.
De belangrijkste posten worden, net zoals dat in het reguliere jaarverslag gebeurt, toegelicht.
Kasstroomoverzicht: in het BLS-jaarverslag is een kasstroomoverzicht opgenomen. De
kasstromen vanuit operationele-, investerings- en financieringsactiviteiten van het departement
zijn daarin weergegeven. Het resultaat van deze kasstromen, in termen van een toename of
afname van de geldmiddelen en kasequivalenten wordt eveneens gepresenteerd. Een dergelijk
kasstroomoverzicht is niet in het reguliere jaarverslag opgenomen.
Bedrijfsvoeringsparagraaf: deze paragraaf is niet in het BLS-jaarverslag opgenomen. Dit omdat
deze paragraaf vooral tot doel heeft verantwoording af te leggen over en decharge te verkrijgen
voor de gesignaleerde aandachtspunten in de bedrijfsvoering. Dit biedt voor dit BLS-jaarverslag
geen toegevoegde waarde.
Geen departementale verantwoordingsstaat: in het BLS-jaarverslag 2007 is geen
verantwoordingsstaat opgenomen. Deze in het reguliere verslag wel opgenomen staat, gaat in op
de verschillen tussen begroting en realisatie. Vanwege het ontbreken van een BLS-begroting kan
deze vergelijking in het BLS-jaarverslag niet gemaakt worden.
Geen departementale saldibalans: de wel in het reguliere jaarverslag opgenomen saldibalans is
niet opgenomen in het BLS-jaarverslag. In het BLS-jaarverslag zijn in plaats daarvan de
geconsolideerde balans en het kasstroomoverzicht opgenomen.
Samenvattende verantwoordingsstaat inzake baten-lastendiensten: deze staat is in het BLSjaarverslag ogenomen. Wel is zekerheidshalve een totaaltelling voor de baten, de lasten en het
daaruit voor de gezamelijke baten-lastendiensten resulterende saldo toegevoegd.
Toelichting bij de samenvattende verantwoordingsstaat inzake baten-lastendiensten: in dit deel
wordt net als in het reguliere jaarverslag per baten-lastendienst ingegaan op met name de
prestatiegegevens en de doelmatigheidsgegevens. Daar waar in het reguliere jaarverslag per
baten-lastendienst eveneens een balans, resultatenrekening en kasstroomoverzicht wordt
weergegeven wordt dat in het BLS-jaarverslag 2007 niet gedaan. Dit omdat deze informatie al is
meegenomen in de geconsolideerde balans, resultatenrekening en het kasstroomoverzicht.

Toelichting verschillen BLS en KV
De verschillen tussen BLS en KV komen vooral tot uitdrukking bij uitgaven die gerelateerd zijn
aan projecten die meerjarig lopen of investeringen die meerjarig gebruikt worden. Het Ministerie
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit doet relatief weinig investeringen in bijvoorbeeld
gebouwen of andere activa die meerjarig gebruikt worden. Daarom komt het verschil tussen BLS
en KV binnen dit departement vooral tot uitdrukking in subsidies waarvoor de kasstromen

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

4 van 110

(bijvoorbeeld voorschotten) in een ander jaar plaatsvinden dan het jaar waarin de met de
subsidie beoogde prestatie geleverd wordt.
Subsidieproces
In de figuur hieronder is weergegeven hoe het subsidieproces op hoofdlijnen verloopt. Indien het
verstrekken van het voorschot in een ander kalenderjaar valt dan het afrekenen van de subsidie,
ontstaan verschillen tussen BLS en KV. Dit omdat in het KV-stelsel de uitgaven verantwoord
worden in het jaar waarin het voorschot verstrekt wordt, terwijl in BLS de kosten verantwoord
worden in het jaar waarin de prestatie geleverd is (in de pilot is hiervoor het moment van
afrekening van de subsidie genomen, omdat dit vanuit de bestaande systemen het beste aansluit
bij de praktijk).

Verstrekkenvoorschot
voorschot
Verstrekken

Afrekenen subsidie

€

€

LNV

Aanvrager
Aanvraag subsidie

Prestatie

Aanleveren
verantwoording

Voorbeeld stimuleringsprogramma’s
Hieronder is de systematiek uitgewerkt voor de stimuleringsprogramma’s binnen OD 26.14
‘Ondersteunen van LNV-beleid met kennis’.
Op 1 januari 2007 staat op de balans een saldo van € 45,9 mln aan openstaande voorschotten.
In 2007 is voor € 7,7 mln aan nieuwe voorschotten verstrekt en is voor in totaal € 29,4 mln
afgerekend op de per 1 januari 2007 openstaande voorschotten. Het eindsaldo openstaande
voorschotten op de balans is € 24,2 mln (de balansmutatie in 2007 is dus -/- € 21,7 mln).
In 2007 is bij de eindafrekening van subsidies in totaal nog voor € 0,4 mln aan bedragen
verstrekt. In totaal is dus in 2007 voor € 29,8 mln afgerekend op in 2007 geleverde prestaties en
dat bedrag wordt in BLS als kosten genomen. Binnen KV wordt voor 2007 voor een bedrag van
€ 8,1 mln (€ 7,7 mln + € 0,4 mln) aan uitgaven verantwoord. In totaal zijn de uitgaven die binnen
KV (€ 8,1 mln) verantwoord worden, gelijk aan de binnen BLS verantwoorde kosten (€ 29,8 mln)
en de binnen BLS verwerkte balansmutatie (-/- € 21,7 mln).

Overzicht mutaties stimuleringsprogramma’s 2007
Beginsaldo
balans
Voorschotten

45,9 +

Kasstroom

Verstrekte
voorschotten
7,7
7,7

Afrekening
-/-

29,4
0,4

Eindsaldo
balans
=

24,2
KV

8,1

BLS
29,8
LNV - (BLS) jaarverslag 2007

5 van 110

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

6 van 110

Beleidsverslag

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

7 van 110

Inleiding beleidsverslag 2007
In februari 2007 is het kabinet Balkenende IV aangetreden. De begroting voor het jaar 2007 was
nog door het demissionaire kabinet Balkenende III opgesteld. In de zomer van 2007 is het
beleidsprogramma “Samen werken, samen leven” uitgebracht, waarin de belangrijkste doelen
staan beschreven. Bij de behandeling van het jaarverslag 2006 heeft de minister van LNV
aangegeven in de toekomst meer focus te willen aanbrengen in de verslaglegging. Om die reden
heeft de minister het idee omarmd deel te nemen aan het experiment jaarverslag 2007. Dit
verslag is primair gericht op de hoofddoelen van het kabinet en doet verslag van de resultaten.
Door het moment van aantreden van het huidige kabinet zijn in 2007 vooral processen in werking
gezet. De werkelijke resultaten zijn meer in 2008 en later te verwachten. Niettemin is in 2007 al
een aantal resultaten bereikt die in dit beleidsverslag staan beschreven.
Aangezien de indeling in kabinetsdoelen niet het gehele beleidsveld van LNV dekt, wordt in deze
inleiding kort stilgestaan bij enkele additionele onderwerpen die in 2007 gespeeld hebben.
Diergezondheid
Eind 2007 heeft de minister de Nationale Agenda Diergezondheid naar de Tweede Kamer
gestuurd. Deze Agenda bevat de beleidsvoornemens tot en met 2013. Daarnaast is inbreng
geleverd voor de voornemens van de Europese Commissie voor een nieuwe ‘Community Animal
Health Policy’ (CAHP).
In 2007 zijn de preventieve maatregelen ter voorkoming van de insleep van vogelgriep
gedifferentieerd. Op basis van een risicoanalyse zijn de maatregelen voor hobbydierhouders
toegesneden op de diverse vormen van houderij. Indien er geen veterinaire noodzaak is, worden
geen gevaccineerde dieren geruimd, vinden er geen massale preventieve ruimingen van
hobbydieren meer plaats en gelden er uitzonderingen voor het ruimen van bedreigde soorten en
pluimveerassen. Ook de afschermplicht is gedifferentieerd.
De vaccinatieplannen voor Mond en Klauwzeer en Klassieke Varkens Pest inclusief postvaccinatie surveillance zijn door de Europese Commissie positief beoordeeld.
In 2007 is de verplichte vaccinatie tegen de ziekte van Aujezsky bij varkens beëindigd en is
ingestemd met het door het bedrijfsleven opgestelde bestrijdingsplan in het geval van een
uitbraak.
In verband met de dreiging van enkele bestrijdingsplichtige dierziekte-uitbraken (Mond- en
Klauwzeer (MKZ), Hoog Pathogene Aviaire Influenza (HPAI)) en de uitbraak van blauwtong is in
2007 een actieve bijdrage geleverd in de crisisorganisatie en is de Tweede Kamer veelvuldig
geïnformeerd. Er zijn maatregelen genomen om te voorkomen dat de uitbraak van mond- en
klauwzeer in het Verenigd Koninkrijk en vogelgriep in o.a. Duitsland en Frankrijk zich naar
Nederland zouden verspreiden.
Perspectief voor een duurzame visserij
Eind 2007 heeft de Europese Commissie ingestemd met de wijze waarop Nederland gebruik wil
maken van geld uit het Europees Visserijfonds voor de periode 2007-2013. Het plan dat inzet op
vernieuwing, verduurzaming en sanering krijgt zo een financiële impuls van €48,6 mln Europees
geld en eenzelfde bedrag aan co-financiering van de nationale begroting. Met de extra middelen
uit het Beleidsprogramma en die van de Algemene Politieke Beschouwingen is er voor de
periode 2007-2013 ruim € 140 mln beschikbaar voor de Nederlandse visserij.
Voedsel- en Waren Autoriteit (VWA)
Ten aanzien van de VWA speelden in 2007 vooral de financiële tekorten een rol. Zoals in de
Kamerbrief van 18 oktober 2007 is beschreven (Tweede Kamer 2007-2008 26 991, nr. 158) is
het uitgangspunt van het kabinet altijd geweest de positie van de VWA niet aan te tasten. Dit
vanwege het belang van voedselveiligheid in het algemeen, diergezondheid, dierenwelzijn en het
belang voor de Nederlandse export. De maatregelen die daartoe moeten leiden zijn
efficiencymaatregelen, omvorming naar tweedelijns toezicht, het op termijn invoeren van

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

8 van 110

kostendekkende tarieven voor het bedrijfsleven en de evaluatie van het roodvleesconvenant
teneinde ook in die sector tot kostendekkende tarieven te komen. Door implementatie van de
nieuwe retributieregelingen per 1 maart 2008 wordt een deel van het financiële tekort opgelost.
Jachtbeleid
In het najaar van 2007 was veel aandacht voor het beheer van wilde zwijnen op de Veluwe. De
populatie was dusdanig in omvang toegenomen dat de reguliere jachtmethode onvoldoende
effectief zou zijn om het aantal zwijnen terug te brengen tot de gewenste voorjaarstand. De
zwijnen zorgden door hun aantal voor veel overlast en schade voor burgers en bedrijfsleven, met
name voor de agrarische en recreatieve sector. Op verzoek van LNV werkt provincie Gelderland
samen met de Faunabeheereenheid en de wildbeheereenheden aan een structurele oplossing,
waardoor de toepassing van de één-op-één methode niet meer nodig zal zijn.

Doelstelling nr. 1
Een Europa, met een stevig draagvlak onder de burgers, dat zich richt op terreinen waar
het meerwaarde levert en zich niet begeeft op terreinen waar lidstaten het beter zelf
kunnen regelen.
Resultaten van beleid
Sinds het aantreden van het nieuwe kabinet, heeft de minister van LNV zich breed georiënteerd
op de toekomst van het Europese Gemeenschappelijke Landbouwbeleid (GLB). In dat kader is
een maatschappelijke dialoog geïnitieerd die o.a. heeft bestaan uit:

Het TNS Nipo onderzoek onder een representatieve steekproef uit de Nederlandse
bevolking van 15 jaar en ouder.

Rondetafelgesprekken met zo’n veertig Nederlandse en Europese vertegenwoordigers
afkomstig uit de wetenschap, natuur-, landschaps- en milieuorganisaties, organisaties voor
ontwikkelingssamenwerking, bedrijfsleven, retail, landbouworganisaties en organisaties
voor dierenbescherming.

Keukentafelgesprekken in verschillende regio’s in Nederland waaraan 78 personen met
verschillende achtergronden en kennis van de betreffende gebieden deelnamen.

Een internetconsultatie die bestond uit een discussieforum en een internet enquête. 1090
personen namen deel aan deze internetconsultatie waarvan 936 personen de enquête
invulden.
In de consultatieronde lag de nadruk op de verdere vermaatschappelijking van de landbouw en
de toekomstige bijdrage van het GLB daarin. Volgens diverse deelnemers zouden GLB-gelden
moeten worden ingezet om de transitie van de landbouw naar verdere verduurzaming te
bewerkstelligen. Dat zou kunnen door investeringen en bedrijfsvernieuwingen (financieel) te
stimuleren. Het GLB moet zorgen voor voedselzekerheid, duurzame productie en een ruime
variatie in het aanbod. In diverse gesprekken is aan de orde gekomen dat bepaalde
maatschappelijke waarden niet zomaar te verenigen zijn. Meest expliciet wordt daarin de keuze
tussen dierenwelzijn en milieu genoemd. Voor het milieu kunnen koeien, varkens en kippen
meestal beter binnen blijven, voor hun welzijn is buiten vaak beter. Ook dierenwelzijn en
voedselveiligheid kunnen op gespannen voet staan. Net als de keuze tussen boerennatuur en
‘echte’ natuur. Deelnemers aan het internetforum pleiten voor een vereenvoudiging van het
huidige GLB, met name gezien de complexe uitvoering er van. Tegelijkertijd is er het besef dat
het moeilijk zal zijn om alle uiteenlopende wensen te realiseren in een eenvoudiger toekomstig
GLB. Volgens diverse gespreksdeelnemers zal de schaalvergroting in de Nederlandse landbouw
stevig doorzetten. Één van de belangrijke vragen wordt daarbij dan hoe de productie duurzaam
kan blijven. Sommige deelnemers denken dat de trend naar (streekgebonden) kleinschaligheid
voordelen biedt voor het milieu. Anderen waarschuwen juist dat kleinschaligheid niet beter is voor
duurzaamheid en voedselveiligheid, in tegendeel zelfs. Ook is aangegeven dat verdere
schaalvergroting juist een verdere verduurzaming mogelijk maakt. Vooral economisch gezonde
bedrijven zullen dan kunnen investeren.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

9 van 110

Met inzet van een verder te vermaatschappelijken Europees landbouwbeleid laat de
consultatieronde zien dat er maatschappelijke steun is om:

Duurzaam ondernemerschap in de landbouw verder te versterken.

Maatschappelijk waardevolle natuurgebieden en landschappen te beschermen door de rol
van de ondernemer in het behoud en beheer van deze gebieden te versterken.

Na te gaan welke mogelijkheden er in Europees verband zijn om (ook) via het GLB
dierenwelzijn verder te stimuleren.

Voedselzekerheid als doel van het GLB niet uit het oog te verliezen en sterker te gaan
plaatsen in het licht van de genoemde mondiale ontwikkelingen.
Uit recent onderzoek door TNS NIPO blijkt dat 90% van de Nederlanders vindt dat de Europese
landbouw “belangrijk” of “zeer belangrijk voor onze toekomst” is (bijlage bij Tweede Kamer 20072008 28625, nr. 49). Ook recent onderzoek van CPB en SCP heeft laten zien dat er in Nederland
meer belang wordt gehecht aan een communautair vormgegeven GLB dan in vrijwel alle andere
EU-lidstaten.
Geconstateerd kan worden dat de consultatieronde onder maatschappelijke groeperingen de
inzet van het kabinet ondersteunt om een betere koppeling tot stand te brengen tussen de
inkomenssteun en het realiseren van maatschappelijke waarden zoals voedselveiligheid,
voedselzekerheid, landschap, milieu en dierenwelzijn. Het beleid is dus erop gericht om
inkomenssteun nog meer te koppelen aan duurzaam ondernemerschap.
In de Mededeling over de health- check (de tussentijdse herziening van het GLB in 2008) geeft
de Commissie aan in te zetten op verdere ontkoppeling en moet het GLB een bijdrage leveren
aan maatschappelijk actuele en relevante thema’s, zoals klimaat, energie en waterbeheer. De
Commissie sluit daarmee aan op thema’s van het Nederlandse kabinet. Ook in verdere
vereenvoudiging van regelgeving vinden de Commissie en Nederland elkaar. Ook voor andere
lidstaten is de vereenvoudiging een belangrijk aandachtspunt. De Commissie denkt ook aan een
verhoogd percentage voor verplichte modulatie, het overhevelen van middelen van de eerste
pijler naar de tweede pijler. Nederland staat hier samen met een groot aantal landen kritisch
tegenover.
In de Lissabonstrategie staat het versterken van de concurrentiekracht van de Europese
economie centraal. Voor de uitvoering van de Lissabonstrategie dragen de Europese Unie en de
lidstaten beide verantwoordelijkheid. Aan drie van de vier, door de Voorjaarsraad van 2006
benoemde, prioritaire gebieden leveren LNV en het agrocluster een herkenbare bijdrage:
• Het verbeteren van het ondernemingsklimaat (hiervoor is de vermindering van de
regeldruk en administratieve lasten één van de speerpunten).
• Kennis en innovatie (het faciliteren en stimuleren van de ontwikkeling en toepassing van
kennis en innovaties is een van de zwaartepunten op de LNV-begroting).
• Energie en klimaatverandering (zowel ten aanzien van mitigatie als adaptatie leveren
landbouw en natuur een belangrijke bijdrage aan de EU- en nationale beleidsdoelen).
Beleidsconclusies en consequenties
Hervormingen van het GLB hebben de afgelopen jaren ertoe geleid dat steun in hoge mate is
ontkoppeld van productie. De maatschappelijke context werd versterkt via de introductie van
randvoorwaardenbeleid (cross compliance). De health check is voor het kabinet een evaluatie
van deze hervormingen van het GLB. Afspraken die in de health check worden gemaakt staan
e
vooral in het licht van de 2 helft van de huidige programmeringsperiode die loopt tot 2013. In de
brief van 10 december 2007 (Tweede Kamer 2007-2008, 28625, nr. 54) heeft de minister van
LNV uitvoerig stilgestaan bij de health check, de mededeling van de Europese Commissie
daarover en de consultatieronde die zij heeft uitgevoerd. Het kabinet blijft de
vermaatschappelijking van het GLB steunen. Daarnaast heeft het maatschappelijk debat dat,
geïnitieerd door LNV, in 2007 over het GLB is gevoerd, aangetoond dat er draagvlak is voor deze
beleidslijn.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

10 van 110

Het is nu zaak voor het kabinet om in de besluitvorming over de komende health check een
Europees kader te creëren waarbinnen invulling kan worden gegeven aan een beleid van
inkomenssteun dat meer aan maatschappelijke waarden is gekoppeld.
De Europese Commissie komt in het voorjaar van 2008 met wetgevingsvoorstellen waarop de
e
lidstaten kunnen reageren. In de 2 helft van 2008 zullen hierover besluiten worden genomen
onder voorzitterschap van Frankrijk.

Doelstelling nr. 6
Duurzame economische ontwikkeling bevorderen en armoedebestrijding met kracht
voortzetten en uitwerken in het project De Millennium Ontwikkelingsdoelen Dichterbij
Resultaten van beleid
Landbouw is de motor voor een bredere economische ontwikkeling in rurale gebieden en
daarmee een belangrijk instrument voor honger- en armoedebestrijding. De verhoging van de
productiviteit en vergroting van afzetmarkten, onder meer via de ontwikkeling van duurzame
(agro-) ketens, zowel lokaal als internationaal is een voor de hand liggend doel, maar tevens
geldt ook hierbij dat sociale aspecten (kleine boeren, lokale systemen) en ecologie bij
landbouwontwikkeling betrokken moeten zijn.
De betekenis en rol van landbouwontwikkeling en rurale armoedebestrijding staan volop in de
belangstelling. Het kabinet wil daarom meer nadruk op de agrarische sector in het
ontwikkelingsbeleid. Daartoe komt het kabinet in de eerste helft van 2008 met een nota over
landbouw, rurale bedrijvigheid en voedselzekerheid. De nota heeft tot doel de extra inzet van het
kabinet op deze onderwerpen, zoals geformuleerd in het regeerakkoord, aan te geven. Bij deze
intensivering van beleid zijn vier lijnen van belang: productiviteitsverbetering, duurzame
ketenontwikkeling, markttoegang en internationale handel.
In 2007 zijn al veel activiteiten gericht op de ontwikkeling van de agrarische sector in
ontwikkelingslanden. De World Summit of Sustainable Development (WSSD) over
partnerschappen en markttoegang zijn gericht op een integrale aanpak van knelpunten in de
gehele handelsketen, van de primaire productie in onze partnerlanden tot de consumptie in de
Europese Unie. Overheden, bedrijven, non gouvernementele organisaties (NGO’s) en
kennisinstellingen uit zowel Nederland als de partnerlanden werken hierin samen. Er is aandacht
voor de kwaliteit van producten in de brede zin van het woord variërend van voedselveiligheid tot
duurzame productie. In totaal verkeren ruim 25 samenwerkingsprojecten in Zuidoost Azië
(Indonesië, Maleisië, Vietnam) en Oost-Afrika (Ethiopië, Kenia, Oeganda en Tanzania) in de
uitvoeringsfase (i.s.m. Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking). Deze projecten zijn
gericht op bewustwording, capaciteitsopbouw, ander bodemgebruik en alternatieve
productiewijzen.
Een concreet voorbeeld van zo’n samenwerkingsproject is het project waarbij zowel voor
Indonesië, Maleisië als Vietnam een trainingsprogramma is opgezet om laboratoriumanalisten te
trainen in het meten van de residuen van antibiotica in garnalen en vis. De trainingen zijn opgezet
volgens het train-the-trainer principe om te waarborgen dat de opgedane kennis en vaardigheden
ook met collega’s van de cursisten zullen worden gedeeld.
De verduurzaming van internationale agrarische grondstoffen is een belangrijk streven. Daartoe
zijn in 2007 diverse initiatieven genomen. De belangrijkste instrumenten die nu voorhanden zijn,
betreffen de Round Table on Sustainable Palm Oil (RSPO) en de Round Table on Responsible
Soy (RTRS). Deze internationale fora van bedrijven en NGO’s hebben zich gecommitteerd om de
ontwikkeling en implementatie van spelregels en criteria voor duurzaamheid in de keten, gericht
op de bulkstroom, voortvarend ter hand te nemen. De Nederlandse overheid steunt deze
initiatieven financieel. Ook stellen we onze expertise in deze processen ter beschikking. Zo werkt
Wageningen Universiteit met het Braziliaanse EMBRAPA-instituut samen aan onderzoek naar
duurzame teelt, waaronder die van soja. Ook in Argentinië zijn projecten opgezet met NGO’s en
bedrijfsleven om de sojateelt te verduurzamen.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

11 van 110

Begin 2007 is een gezamenlijk missie van LNV en Buitenlandse Zaken in Afghanistan op bezoek
geweest. Doel van de missie was het inventariseren van de mogelijkheden van een duurzaam
alternatief voor papaverteelt. De Universiteit van Wageningen heeft daartoe een voorstel
geschreven. In november 2007 heeft de Afghaanse minister van Onderwijs een bezoek aan de
minister van LNV gebracht. Hij heeft gevraagd om steun van Nederland bij landbouwkundig
onderwijs en training. Afgesproken is dat daartoe in het voorjaar van 2008 een expertmissie naar
Afghanistan zal afreizen. Ter ondersteuning van het landbouwonderwijs in Afghanistan op zowel
academisch als praktijk niveau heeft de Universiteit van Wageningen, samen met de Agrarische
Opleidingen Van Hall/Larenstein en de organisatie van landbouwpraktijkscholen PTC+, een
programma geschreven.
Beleidsconclusies en consequenties
De lopende inzet op het gebied van landbouw in ontwikkelingslanden is succesvol. De
rapportage over de voortgang van het internationale actieprogramma “duurzame daadkracht”
wordt jaarlijks door de minister van Buitenlandse Zaken aan de Kamer aangeboden. De potentie
van de landbouwsector in ontwikkelingslanden is groot en daarom wordt er hard gewerkt aan een
vernieuwde inzet op de agrarische sector in ontwikkelingslanden. Het kabinet zal daartoe op
korte termijn een nota naar de Kamer sturen. Daarna kan met de uitvoering voortvarend gestart
worden.

Doelstelling nr. 11
Hoger onderwijs met meer kwaliteit en minder uitval
Resultaten van beleid
LNV volgt het algemeen onderwijsbeleid van OC&W. Als vakministerie stuurt LNV op de inzet en
functies van het groen onderwijs voor de sector en effectieve samenwerking. In dit kader wordt
hier een beeld gegeven van het groen onderwijs over de volle breedte.
Het groene hoger onderwijs in Nederland is al jaren van uitstekende kwaliteit. Mede door de
goede samenwerking tussen onderwijs, onderzoek en de praktijk is het agro-cluster zelfs één
van onze sterkste economische sectoren met internationale allure. Toch blijft het streven de
kwaliteit van het onderwijs te verhogen en de uitval te verlagen. Uit de in 2007 afgeronde
beleidsdoorlichting van het begrotingsartikel ‘Kennis en Innovatie’ blijkt dat het kennissysteem
voor de agrofoodsector en groene ruimte goede prestaties heeft geleverd in termen van kwaliteit
van onderwijs, onderzoek en doorgevoerde innovaties. Er zijn ook goede resultaten geboekt op
het gebied van de bevordering van samenhang, samenwerking en de verbetering van de
programmering van onderzoeksvragen. Tevens blijkt dat de positie van LNV als verantwoordelijk
Ministerie voor het groene onderwijsstelsel toegevoegde waarde heeft en dat de langdurige
relatie tussen LNV en de Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO) positief uitwerkt voor de
instandhouding van funderende kennis. Enkele succesvolle voorbeelden van innovatie en
benutting van kennis zijn het programma Flowers en Food, innovatievouchers, smaaklessen en
het project ‘Kas als energiebron’. In de beleidsreactie op de doorlichting heeft minister Verburg
de ankerpunten beschreven op basis waarvan het LNV-kennis- en innovatiebeleid de komende
jaren vorm gaat krijgen (Tweede Kamer 2006-2007, 31104, nr.1).
LNV heeft in 2007 haar bijdrage geleverd aan het nakomen van de Lissabonafspraken (de
vermindering van het voortijdig schoolverlaten, de verhoging van het opleidingsniveau, de
deelname aan leven lang leren, het stimuleren van bêta-studies). Het groene onderwijs in de
volle breedte heeft ca. 16000 gediplomeerden en 250 promovendi afgeleverd. Uit de in 2006
uitgevoerde benchmark MBO (zowel de OCW als de LNV-opleidingen) blijkt dat het
opleidingssucces (het aantal deelnemers dat de opleiding heeft verlaten met een diploma
gedeeld door het totaal aantal deelnemers dat de opleiding heeft verlaten) het hoogst is in de
sector landbouw en natuurlijke omgeving.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

12 van 110

Benchmark opleidingssucces naar niveau en sector
Niveau
Niveau 1
Niveau 2
Niveau 3
Niveau 4
Gemiddeld

Economie
33%
39%
46%
67%
52%

Landbouw en natuurlijke omgeving
70%
50%
70%
75%
66%

Techniek
26%
43%
66%
63%
53%

Zorg en Welzijn
45%
42%
61%
68%
61%

Bron: Benchmark MBO 2006, Price, Waterhouse & Coopers.

De volgende in 2007 genomen maatregelen beogen het groen onderwijs over de volle breedte
verder te verbeteren:

Voor het MBO is in juni 2007 een nieuwe competentiegerichte kwalificatiestructuur
ingevoerd. Door te leren via de praktijk neemt de motivatie van leerlingen toe en krijgen zij
een betere aansluiting met de arbeidsmarkt.

Binnen de Groene Kenniscoöperatie zijn vijftien vraaggestuurde kennisprogramma’s in
uitvoering. Deze programma’s beogen de onderlinge samenwerking te versterken tussen
groene onderwijsinstellingen en tussen onderwijsinstellingen, praktijk en onderzoek. De
invulling van projecten binnen deze programma’s is in volle gang.

LNV bevordert de samenwerking tussen het groene onderwijs en Wageningen UR in een
landelijk dekkend en werkend netwerk van regionale kenniscentra. Diverse instellingen, met
name Hogere Agrarische Scholen (HAS), experimenteren met loketten voor ondernemers.
Hierdoor worden niet alleen kenniscirculatie en innovatie bevorderd maar worden ook de
motivatie en praktijkgerichtheid van onderwijsdeelnemers versterkt.

Praktijkgerichtheid: verdere verbetering van de interactie tussen beroepsonderwijs en de
praktijk.
Prestatiegegevens
Kwaliteit onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
Kwaliteit onderwijs en Referentie- Peil- Realisatie Realisatie Streef- Realisatie
Bron
wetenschappelijk
waarde datum
2005
2006 waarde
2007
onderzoek
2007
Positieve beoordeling
van de kwaliteit
100% NVAO/Croho
•
WO / HBO
100% 2005
100%
100% 100%
100%
•
Onderzoekscholen
100% 2005
100%
100% 100%
KNAW
•

MBO/VMBO

83%

2005

83%

92%

92%

92%

Onderwijsinspectie

De kwaliteit van alle opleidingen WO/HBO-groen wordt gewaarborgd via accreditatie (op basis
van positieve beoordelingen in visitatierapporten) en de toets nieuwe opleidingen door de
Nederlandse Vlaamse Accreditatie Organisatie. Alle door LNV bekostigde opleidingen WO/HBO
waren in 2007 geaccrediteerd. Een indicatie voor de kwaliteit is dat HAS Den Bosch in de
Keuzegids Hoger Onderwijs 2008 is gekozen als de op twee na beste hogeschool. Alle
onderzoeksscholen zijn erkend. De kwaliteit van de opleidingen VMBO en MBO wordt
beoordeeld door de Inspectie van het onderwijs. Op basis van rapporten uit het driejaarlijks
beoordelingstraject moet governance (kwaliteitszorg) bij 70% van de MBO-instellingen en 45%
van de vmbo-instellingen verbeterd worden. Bij 37% van de VMBO-instellingen wordt niet geheel
voldaan aan de wettelijke vereisten, met name de minimale onderwijstijd. Het rendement laat bij
38% van de MBO en 31% van het VMBO te wensen over. Volgens het Onderwijsjaarverslag
2006 scoort het groen vmbo beter dan het overig vmbo wat betreft systematisch ingerichte
kwaliteitszorg, begeleiding van het leerproces en onvertraagde doorstroom. Het groen vmbo
scoort minder wat betreft verantwoording aan belanghebbenden, kwaliteit schoolexamens,

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

13 van 110

voldoen aan minimale onderwijstijd en examenresultaten. De MBO-groen opleidingen laten over
het geheel een lagere kwaliteit zien dan de ROC’s.
Deelnemers groen onderwijs
Ontwikkeling aantallen studenten/leerlingen groen onderwijs van 2000 t/m 2014
25000
vbo

20000

lw oo

15000

bol
bbl

10000

hao

5000

wo

20
0

0/
0
20 1
01
/0
20 2
02
/0
20 3
03
/0
20 4
04
/0
20 5
05
/0
20 6
06
/0
20 7
07
/0
20 8
08
/0
20 9
09
/1
20 0
10
/1
20 1
11
/1
20 2
12
/1
20 3
13
/1
4

0

Bron: Referentieraming OC&W

Conclusie: op basis van de referentieramingen zullen de leerlingenaantallen voor het voortgezet
beroepsonderwijs en het hoger agrarisch onderwijs afnemen. Het aantal leerlingen voor het
leerwegondersteunend onderwijs blijft vanaf redelijk 2007 stabiel terwijl het aantal leerlingen voor
de BBL-opleiding en het aantal studenten op het WO licht zal toenemen.
Kwalificaties
Ontwikkeling aantal diploma’s en promoties
Gediplomeerden
groen onderwijs
-VO (AOC’s)

Referentie Peildatum
waarde
7200 2004/2005

Realisatie
2005
7200

Realisatie
2006
7326

Streefwaarde
2007
7200

-MBO

6531 2004/2005

6531

6097

6531

-HBO
-WO
Aantal promoties
WU

1 808 2004/2005
1 038 2004/2005
192
2005

1 887
1 287
192

1 929
1 384
224

1 808
1 038
192

Realisatie
2007
Nog niet
bekend
Nog niet
bekend
1 854
1 266
251

Bron
LNV/Cfi
LNV/Cfi
LNV/Cfi
LNV/Cfi
WU

Gediplomeerde uitstroom
Gediplomeerde Referentie
uitstroom als
waarde
percentage van
de totale
uitstroom

Peildatum Realisatie Realisatie Streefwaarde Realisatie
2005
2006
2007
2007

Bron

Nog niet
bekend
Nog niet
bekend

VOinstellingen/Cfi
MBOinstellingen/Cfi
HAOinstellingen/Cfi

•

VO

95 % 2004/2005

94 %

98 %

> 95 %

•

MBO

65 % 2004/2005

65 %

59 %

> 95 %

•

HBO

65 % 2004/2005

59 %

65 %

> 65 %

64 %

•

WU

81 % 2004/2005

81 %

80 %

> 81 %

Nog niet
bekend

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

WU/Cfi

14 van 110

Onderstaande grafiek geeft de ontwikkeling aan van het percentage deelnemers binnen het
groen onderwijs dat de opleiding heeft verlaten zonder diploma t.o.v. het totaal aantal
deelnemers dat de opleiding heeft verlaten.

Bron: Onderwijsinstellingen/CFI

Beroepspraktijk
Afgestudeerden met een baan
op minimaal het eigen niveau

Referentie
waarde

Peildatum

Realisatie
2005

Realisatie
2006

Streefwaarde
2007/2008

•

MBO-BBL

45 %

2004

52 %

50 %

45 /52%

•

MBO-BOL

49 %

2004

55 %

60 %

49/55 %

•

HBO

66 %

2004

69 %

77 %

66/69 %

•

WU

60 %

2004

60 %

63 %

60/60 %

Realisatie
2007
nog niet
bekend
nog niet
bekend
nog niet
bekend
nog niet
bekend

Bron: STOAS/IVA

In de kolom referentiewaarde zijn de gerealiseerde cijfers opgenomen in het betreffende jaar
(peildatum). In de kolom “streefwaarde 2007/2008” zijn de percentages opgenomen zoals die in
de betreffende begrotingen zijn vermeld. Aangezien het aantal afgestudeerden met een baan op
minimaal het eigen niveau in 2006 aanzienlijk hoger is uitgevallen dan de betreffende
referentiewaarde ligt het ambitieniveau voor 2008 inmiddels hoger dan in de begroting 2008 is
aangegeven.
Beleidsconclusies en consequenties
De kwaliteit van het groene hoger onderwijs is hoog. De streefwaarden worden gehaald. Toch is
er constant aandacht voor verbeteringen. Belangrijk punt van zorg is de dalende instroom in het
groen HBO. Er is meer vraag naar afgestudeerde HBO-ers in de sectoren tuinbouw en
voedingsmiddelen dan er aanbod is op de scholen. Daarnaast is de instroom van allochtonen te
gering. Daarom is de ontwikkeling van groene beroepsopleidingen die ook voor allochtone
jongeren aantrekkelijk zijn een aandachtspunt. Ook is er zorg over een voldoende aanbod van
leraren groen onderwijs via de STOAS. Dit vraagt om initiatieven en een vernieuwende aanpak
van de instellingen om tot een hogere instroom te komen. Voor de komende periode zal invulling
worden gegeven aan de doelen die in de Strategische Agenda Hoger Onderwijs zijn
geformuleerd. Met de groene instellingen zal naar een specifieke groene invulling worden
gekeken. Er worden prestatieafspraken gemaakt met de instellingen, gekoppeld aan
toezichtgesprekken. Belangrijk accent voor de komende periode is ook de internationale

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

15 van 110

profilering van de instellingen voor hoger onderwijs. Blijvende aandacht is er voor doorlopende
leerlijnen VMBO-HBO. Tot slot wordt de samenwerking in de onderwijskolom en met onderzoek
en beroepspraktijk via de Groene Kennis Coöperatie gestimuleerd. De rol van het hoger
onderwijs bij kennisdoorstroming naar de beroepspraktijk wordt versterkt (instellingen HBO-groen
dienen als kenniscentrum in de regio).
De kwaliteitszorg en het rendement vraagt op enkele AOC-instellingen de aandacht.

Doelstelling nr. 14
Het versterken van het innovatief vermogen van de Nederlandse economie
Resultaten van beleid
De Nederlandse agrosector is een koploper in de wereld op het gebied van innovatie. Die
voorsprong dient zeker behouden te blijven.
LNV draagt hieraan bij door ondernemers te faciliteren bij hun innovaties. Via een goed werkend
kennissysteem vindt vervolgens verspreiding van innovatieve ontwikkelingen plaats bij andere
ondernemers, onder andere via demonstratieregelingen. Ook wordt via competentieontwikkeling
de kwaliteit voor goed ondernemerschap gestimuleerd. Tenslotte vindt gerichte financiële
ondersteuning plaats voor innovatieve ondernemers via stimuleringsregelingen.
De innovatieagenda’s van de sectoren melkveehouderij, varkenshouderij en het programma
‘Winnen aan waarde’ voor de tuinbouw hebben sterke aangrijpingspunten voor de samenwerking
tussen LNV en de betreffende sectoren.
Op 6 juni 2007 is door de Nederlandse varkensvleessector aan de minister van LNV de
innovatieagenda “Naar een duurzame Europese marktleider in vers varkensvlees” aangeboden.
Duurzame inpassing, efficiënte geborgde ketens en consumentgerichte productinnovatie zijn de
drie speerpunten op de agenda. Vervolgens is de uitwerking in werkprogramma’s met alle
betrokken partijen ter hand genomen. Deze werkprogramma’s monden in 2008 uit in
innovatieprojecten.
Het Innovatieprogramma Flowers & Food 2007 – 2012 “Winnen aan waarde” is door het
tuinbouwbedrijfsleven op 5 oktober 2007 aan de ministers van LNV en EZ aangeboden. Het
programma is een uitwerking van de innovatieagenda en omvat drie programmalijnen:
“Waardecreatie in het tuinbouwcluster”, “Duurzame, responsieve ketennetwerken” en “Investeren
in competenties”. Deze programma’s en onderliggende projecten worden door LNV gefaciliteerd
door innovatie gerichte subsidieregelingen (o.a. Samenwerking bij innovatie) en door middel van
gerichte inzet van onderzoek en onderwijsprogramma’s.
Met name in de tuinbouw worden impulsen voor procesondersteuning zoals
competentieontwikkeling ontleend aan de innovatieagenda. Een voorbeeld hiervan is de
gecontinueerde inzet van Syntens voor vernieuwing in de tuinbouwsector en plattelandsontwikkeling. Daarnaast komt facilitering tot uiting via financiële ondersteuning van innovatieve
ondernemers (pilot innovatievouchers voor primaire bedrijven). Facilitering komt ook tot
uitdrukking in de versterkte inzet voor het interdepartementale Koplopersloket. Het
Koplopersloket neemt de ambities van ondernemers als uitgangspunt en zet zich in om over
scheidslijnen en remmende regelgeving heen gewenste ontwikkelingen te faciliteren.
Interdepartementaal lag de belangrijkste impuls in de participatie in het traject ‘Nederland
Ondernemend Innovatieland’. Voor de uitvoering hiervan is de Interdepartementale
Programmadirectie Kennis & Innovatie ingesteld. LNV neemt deel aan alle programmalijnen: de
lange termijn strategie, de maatschappelijke innovatieagenda’s en het programma dat moet
zorgen voor meer samenhang in het beleid voor kennis, innovatie en ondernemerschap.
Ten behoeve van regionale kenniscirculatie en innovatie is de interactie tussen beroepspraktijk
en onderwijs verbeterd en is de samenwerking tussen het groene onderwijs en Wageningen UR
in een landelijk dekkend en werkend netwerk van regionale kenniscentra bevorderd. Diverse
instellingen, met name Hogere Agrarische Scholen, experimenteren met loketten voor
ondernemers.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

16 van 110

Binnen het sleutelgebied Flowers & Food zijn in het innovatieprogramma “Food & Nutrition Delta”
projecten opgenomen van MKB bedrijven. Een ander onderdeel, het Technologisch Topinstituut
Groene Genetica, is in 2007 van start gegaan. Verder heeft met name de verduurzaming van de
tuinbouw impulsen gekregen, vooral tot uiting komend in de energietransitie in de glastuinbouw
(Kas als energiebron).
Prestatiegegevens
In 2007 is de nieuwe regeling “Kennisvouchers” twee keer opengesteld voor ondernemers in de
land- en tuinbouw. Er zijn 3000 aanvragen ingediend, uiteindelijk zijn 732 vouchers (via loting)
voor kennisoverdracht aan ondernemers in de land- en tuinbouw beschikbaar gesteld. Met de
vouchers, ter waarde van € 3000, -, konden ondernemers kennis inkopen bij kennisinstellingen
om vernieuwingen op hun bedrijf door te voeren. Uit de grote belangstelling voor deze regeling
blijkt dat er bij veel ondernemers behoefte bestaat aan kennis om de bedrijfsvoering van hun
bedrijf te verbeteren. Van de kennisvragen had 53% betrekking op grond of grondstoffen, 33% op
procesmatige aspecten van de productie van goederen, 12% op investeringen en 2% op
arbeidsvraagstukken en overig. Tevens zijn in 2007 in het kader van de regeling “Samenwerking
bij innovatie” 30 projecten goedgekeurd.
De verspreiding van innovatie in duurzame sectoren heeft LNV ondersteund door de
demonstratieregeling. Via deze regeling krijgen ondernemers de kans om demonstratieprojecten
uit te voeren waarin vernieuwende aanpakken op het gebied van biologische landbouw,
landbouw en energie, en intensieve veehouderij worden opgezet.
Het totaal aantal aanvragers voor de demonstratieregeling in 2007 bedraagt 104, het aantal
begunstigden 17.
Indicatoren inzake versterken innovatief vermogen van de Nederlandse economie
Indicator
% innoverende
agrarische bedrijven

Referentiewaarde

Peil- Realisatie Realisatie
datum
2005
2006

Streef- Realisatie
waarde
2007

Bron

6,5 %

2004

9,7 %

11,5 %

p.m.

≥11,5 %

LEI

Toegevoegde waarde per
werknemer/ fte in
Ned.primaire sector

€ 42 300

2005

€ 42 300

€ 47 100

Hoger
dan EU15

€ 47 900

LEI

Toegevoegde waarde per
werknemer/fte in primaire
sector van de EU-15

€ 22 000

2005

€ 22 000

€ 21 200

n.v.t.

€ 22 900

LEI

Overschot agrarische
handelsbalans

€ 21,8 mld.

2005

€ 21,8
mld.

€ 22,9
mld.

Minimaal
op peil

€ 24,0
mld.

LEI

Investeringsbedrag
garant gesteld door
Borgstellingsfonds

€71,4 mln

2005 €71,4 mln €83,3 mln

n.v.t. €67,1 mln

BF

2005

p.m.

Maatschappelijke
appreciatiescore

8

8

7,7

7,7 TNS/NIPO

Toelichting bij de tabel:

De referentiewaarde geeft het bedrag of percentage aan dat in een bepaald jaar (peildatum)
is gerealiseerd. Meestal betreft dit het startjaar van het bijhouden van de desbetreffende
indicator. De streefwaarde betreft het ambitieniveau dat men wil halen. De gerealiseerde
bedragen of percentages in latere jaren en de streefwaarden kunnen met de
referentiewaarden worden vergeleken zodat de ontwikkelingen zichtbaar worden.

Percentage innoverende agrarische bedrijven. Het percentage innoverende agrarische
bedrijven geeft het percentage van de bedrijven weer dat product- of procesinnovaties heeft
doorgevoerd in het betreffende jaar. Het gaat hierbij zowel om bedrijven die als eerste bedrijf
iets nieuws hebben doorgevoerd alsom innovatieve volgers. Uit de resultaten blijkt dat het

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

17 van 110





aantal bedrijven dat een technische vernieuwing heeft doorgevoerd in 2006 lag op 11,5%.
Daarmee wordt een stijgende lijn voortgezet na het dieptepunt in 2004. Voor 2007 zijn de
gegevens nog niet bekend, deze komen eind 2008 beschikbaar. De verwachting is dat er
sprake zal zijn van een verdere stijging van het aantal vernieuwingen en innovaties.
Het
investeringsbedrag
is
garant
gesteld
door
het
Borgstellingsfonds.
In 2007 is via het Borgstellingsfonds € 67,1 mln aan garantstellingen op investeringen in de
land- en tuinbouw afgegeven. Vanaf 2005 is er sprake van fluctuaties in het bedrag aan
garantstellingen. Deze fluctuaties zijn in grote mate het gevolg van het wisselende
investeringsklimaat in de desbetreffende jaren en daarmee van de bereidheid van
ondernemers om te gaan investeren.
De maatschappelijke appreciatiescore is gebaseerd op een door TNS/Nipo uitgevoerd
onderzoek en geeft in een rapportcijfer uitgedrukt de waardering weer van Nederlandse
burgers voor de agrosector. Deze waardering ligt de afgelopen 3 jaren op een nagenoeg
onveranderd hoog niveau.

Beleidsconclusies en consequenties
Het gaat goed met de innovatie in de agrosector. Het beleid van het rijk is primair gericht op
kennisoverdracht, door onderzoek en praktijk sterker aan elkaar te verbinden en door de kennis
binnen de sector zich breder te laten verspreiden. Beide zijn succesvol.
Veel activiteiten zijn in de loop van 2007 gestart. De resultaten daarvan zijn nu nog niet bekend.
Vergelijkt men de netto toegevoegde waarde per werknemer (fulltime equivalent (fte) in
Nederland met die van de oorspronkelijke 15 EU-lidstaten, dan blijkt Nederland daarop zeer goed
te scoren.

Doelstelling nr. 16
Minder regels, minder instrumenten, minder loketten
Resultaten van beleid
In het coalitieakkoord is een nieuwe reductie van de administratieve lasten afgesproken van 25%
in de periode 2007-2011. Eind 2007 waren de administratieve lasten ten opzichte van 2003 met
36,4% gedaald. Vanuit de aspecten administratieve lasten, nalevingslasten, verkrijgingskosten
van subsidies, toezichtslasten, dienstverlening (incl. de begrijpelijkheid van formulieren),
interbestuurlijke lasten, EU en de burger, wordt informatie verzameld bij de verschillende
doelgroepen die het volledige beleidsveld van LNV bestrijken. De door de ‘LNV-klanten’
aangedragen prioriteiten, problemen en oplossingssuggesties zullen waar mogelijk worden
vertaald in maatregelen die de regeldruk merkbaar verminderen en tevens het publiek belang
goed borgen. Daarnaast zijn het vergroten van de transparantie van de LNV-regelgeving en de
vereenvoudiging daarvan lopende programma's. Voorts is in het licht van de vereenvoudiging en
vermindering van vergunningprocedures voortgang geboekt.
Concreet heeft dit onder meer opgeleverd:
1. Administratieve lasten;

de landbouwkwaliteitsregelgeving is gemoderniseerd;

de wet op de openluchtrecreatie is ingetrokken;

de bestrijdingsmiddelenregelgeving is vervangen door een geheel nieuwe Wet
gewasbeschermingsmiddelen en biociden;

de regels voor het houden van paarden in de Benelux zijn versoepeld.
2. Nalevingslasten;

inrichten van de Gegevensautoriteit Natuur waardoor de gegevensvoorziening aan
bedrijven/organisaties wordt verbeterd;

van het voornemen om 56 vergunningen of vergunningenstelsels af te schaffen of om
te zetten in algemene regels is een groot deel gerealiseerd. Zo zijn in 2007 specifieke
regels voor de kwaliteit van meststoffen omgezet in algemene regels, en zijn ook op
het gebied van de visserij een aantal vergunningen gebundeld of vervallen;

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

18 van 110




daarnaast is in een viertal gevallen de lex silencio toegepast;
in het kader van de opschoning en vereenvoudiging van de LNV-regelgeving is in 2007
het aantal stuks regelgeving met 135 verminderd.

3. Toezichtslasten;

door betere samenwerking tussen de inspectiediensten moet de toezichtlast voor het
bedrijfsleven met 25% worden verminderd. Als onderdeel hiervan is sinds 16 januari
2007 het inspectieloket primair domein (doelgroep: veeteelt, akker-en tuinbouw, visserij
en jacht) in bedrijf;

er is een start gemaakt met de vernieuwing van het toezicht in de vleesketen;

in 2007 zijn de fytosanitaire inspecties en de kwaliteitskeuringen groenten en fruit die
door de PD werden verricht, overgedragen aan vier keuringsdiensten (“Plantkeur”).
4. Dienstverlening;

met het programma Elektronische Dienstverlening wordt de dienstverlening aan de
doelgroepen verbeterd. Inmiddels is circa 70% van de formulieren voor ondernemers
via het Internet beschikbaar. Waar mogelijk worden op deze formulieren al gegevens
vooraf ingevuld en worden online geautomatiseerde controles op de juistheid van het
invullen uitgevoerd. Bij de Mestregelgeving is als gevolg hiervan een snelle en soepele
afhandeling van verplichte opgaven mogelijk gebleken. Deze aanpak heeft in een
aantal gevallen geleid tot 80% internetgebruik. Voor zeer complexe formulieren ligt dit
gebruik nog op 25%. Ook is in 2007 gestart met elektronische inzage in de LNVregisters, zodat de relaties de eigen gegevens kunnen inzien;

de gemeenschappelijke datainwinning (GDI) vond in 2007 voor ruim 20% elektronisch
plaats. Streven is dit percentage te verhogen tot 40% in 2008. In dat jaar wordt het ook
mogelijk de aanvraag Probleemgebiedenvergoeding via GDI in te dienen;

het programma Cliënt / exportdeel beoogt een verbetering van administratieve en
logistieke processen bij overheid en bedrijfsleven rond import en export van
landbouwgoederen. Er komen geautomatiseerde, ondersteunende systemen voor de
elektronische exportcertificering van alle landbouwgoederen, met als eerste sectoren
pootaardappelen en zuivel. Deze worden in de loop van 2008 en 2009 gevolgd door
alle andere landbouwsectoren;

met TRACES wordt een administratieve lastenvermindering gerealiseerd voor importen
en het intraverkeer van dieren en dierlijke producten. Dit gebeurt door in te zetten op
elektronische certificering en een volledige elektronische workflow.
5. EU;
De EU is naar Nederlands voorbeeld gestart met de vermindering van de administratieve
lasten met 25% in 2012. Voor het LNV domein worden aangepakt;

regels m.b.t. GLB inkomenssteun;

de statistiekverplichtingen voor varkens, runderen en fruitteelt;

vereenvoudiging van de verplichtingen voor telers en verwerkers van
energiegewassen;

regels voor voedselveiligheid en diertransport;

regels voor import en export certificering;

regels voor de toekenning van exportrestituties voor bepaalde producten;

ontwikkelen controlesysteem t.b.v. het gemeenschappelijk visserijbeleid.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

19 van 110

Prestatiegegevens

Bron: LNV

De rode lijn geeft de kabinetsdoelstelling aan. De doelstelling is in 2007 verhoogd met
nogmaals 25%.
Beleidsconclusies en consequenties
Nadat LNV de reductie van –25% van het vorige kabinet ruim had behaald, is in 2007 van start
gegaan met een verdere reductie van de administratieve lasten en regeldruk. Zoals hierboven
beschreven zijn daarvoor vele initiatieven gestart.
Zaak is wel dat de gemakkelijkst te behalen reducties behaald zijn en dat verdere verlaging van
administratieve lasten en regeldruk moeizamer zal verlopen. Daartoe zal de Kamer in 2008 een
nieuw plan van aanpak kunnen verwachten. Ook de extra regeldruk die ontstaat als gevolg van
regeldruk verhogende initiatieven (bijvoorbeeld extra eisen aan cross-compliance verplichtingen
ten behoeve van weidegang koeien) leiden ertoe dat een verdere verlaging van de
administratieve lasten en regeldruk moeizamer zal verlopen. Dat wordt goed bijgehouden.

Doelstelling nr. 22
Het stimuleren van duurzame consumptie en productie
Resultaten van beleid
Het beleid van LNV richt zich vooral op het bijbrengen van kennis over duurzaamheid en
gezondheid, het vergroten van het bewustzijn van mensen ten aanzien van duurzame
consumptie, en het stimuleren van duurzame productie. Naast de producent speelt de consument
dus een belangrijke rol met zijn keuzes.
In 2007 heeft LNV op het gebied van duurzaamheid ten aanzien van consument en producent
het volgende gerealiseerd.
Energie transitie en glastuinbouw
De snel gestegen energieprijzen zijn een hoge kostenpost in de glastuinbouw. Daarnaast maakt
ook het klimaatbeleid een versnelde transitie naar minder gebruik van fossiele brandstoffen
dringend gewenst. LNV werkt hier samen met het Productschap Tuinbouw en het bedrijfsleven
aan via het programma ‘Kas als Energiebron’. Er worden innovatieve energieconcepten
ontwikkeld, zoals de semi-gesloten kas. Dit vraagt om forse investeringen. Het kabinet helpt de
glastuinbouwsector met een krachtige investeringsimpuls om de transitie mogelijk te maken. Om
het gebruik van fossiele brandstoffen te beperken en een efficiënt energiegebruik binnen de
glastuinbouw te stimuleren zijn in het afgelopen jaar de regelingen Marktintroductie Energie
Innovatie (MEI) en Investeringsregeling Energie (IRE) opengesteld. Op basis van deze
regelingen zijn in 2007 subsidieverplichtingen aangegaan voor een bedrag van € 41 mln.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

20 van 110

Inzake energiebesparing hebben het kabinet en het bedrijfsleven, waaronder LTO Nederland, het
Duurzaamheidsakkoord ondertekend waarin zij overeenkomen om “maximaal aan de slag te
gaan” om resultaat te bereiken op de gebieden van reductie van broeikasgassen,
energiebesparing en hernieuwbare energie. Bedrijfsleven en overheid zijn overeengekomen om
zo spoedig mogelijk tot sectorakkoorden te komen, waaronder een overeenkomst met de landen tuinbouw.
In de loop van 2007 is gebleken dat telen in een semi-gesloten kas naast ervaring ook nog
nadere kennis vraagt. Hiertoe is samen met het productschap Tuinbouw een
‘versnellingsprogramma implementatie semi-gesloten kas’ opgezet. Hiermee is voor de komende
drie jaar jaarlijks een bedrag van € 12 mln gemoeid, de sector neemt hetzelfde bedrag voor haar
rekening.
In juni 2007 hebben alle bij Greenports Nederland betrokken partijen, waaronder ook de
rijksoverheid, een intentieverklaring ondertekend om gezamenlijk uitvoering te geven aan
bestuurlijke afspraken. De afspraken zijn vastgelegd in een actieprogramma dat voortvloeit uit het
eerder opgestelde manifest Greenports Nederland en heeft een looptijd tot en met 2011. De
ambitie van alle partijen is dat Nederland ook in 2020 een vitaal en concurrerend tuinbouwcluster
van wereldformaat heeft.
Prestatiegegevens
Onderstaande grafieken geven inzicht in de ontwikkeling van de energie-efficiëntie in de
productieglastuinbouw en de ontwikkeling van de CO2-emissie glastuinbouw. De energieefficiëntie is een maat voor de duurzaamheid van de productie en de CO2-emissie geeft
informatie over de milieubelasting.
Energie-efficiëntie
In het convenant Glastuinbouw en Milieu is afgesproken dat de energie-efficiëntie, zijnde het
primair brandstofverbruik per eenheid product, in 2010 65% lager zal zijn dan in 1980.
Ontwikkeling energie-efficiëntie (=primair brandstofverbruik per eenheid product)
in de productieglastuinbouw, uitgedrukt in procenten van het niveau in 1980.

Bron: LEI/Wageningen UR Energiemotor van de Nederlandse glastuinbouw 2000-2006, Rapport 2.07.15, oktober 2007

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

21 van 110

Toelichting:
De energie-efficiëntie (=het primair brandstofverbruik per eenheid product) van de
productieglastuinbouw
is
uitgedrukt
in
procenten
van
het
niveau
in
1980.
De doelstelling om in 2010 65% minder energieverbruik te gebruiken per eenheid product ten
opzichte van 1980 is in de grafiek zichtbaar gemaakt doordat de efficiencie-index in 2010 35%
bedraagt van het niveau in 1980.
Uit de grafiek blijkt dat tussen 2000 en 2005 de energie-efficiëntie ten opzichte van 1980
verbeterde van 56% in 2000 tot 46% in 2005. Dit betekent dat er in 2000 sprake was van 44%
minder energie-verbruik per eenheid product ten opzichte van 1980 en dat er in 2005 sprake is
van 54% minder energie-verbruik per eenheid product ten opzichte van het niveau 1980.
De verbetering van de energie-efficiëntie in de periode 2000-2005 is het gevolg van een toename
van de productie per m2 kas met 14% en een vermindering van het primair brandstofverbruik per
2
m met 7%.

CO2-emissie
Doelstelling is een CO2-streefwaarde van 6,6 Mton per jaar bij een glasareaal van 10.500 ha en
7,2 Mton bij een areaal van 11.500 ha in de periode 2008-2012.
Ontwikkeling van de CO2-emissie van de glastuinbouw zowel zonder als met correctie voor de
elektriciteitsverkoop

Bron: LEI/Wageningen UR Energiemotor van de Nederlandse glastuinbouw 2000-2006, Rapport 2.07.15, oktober 2007

Toelichting grafiek CO2-emissie:
Bij de CO2-emissie wordt onderscheid gemaakt tussen de totale CO2-emissie en de CO2-emissie
exclusief elektriciteitslevering. De totale CO2-emissie nam tussen 2000 en 2005 eerst af en
daarna toe. In 2005 bedroeg de totale emissie 6,6 Mton. Dit is 3% minder dan de 6,8 Mton in
1990. Het patroon van afnemende en weer stijgende emissie hangt samen met het gelijkblijvende
areaal, een vermindering van het fossiele brandstofverbruik per m2 tot en met 2002 en een
toename in de jaren daarna.
De CO2-emissie als gevolg van elektriciteitslevering door de glastuinbouw bedroeg circa o,5 Mton
in 2005 en ongeveer 0,8 Mton in 2006. Na correctie voor elektriciteitsverkoop resulteren CO2emissie van 6,1 Mton in 2005 en 5,7 Mton in 2006. Deze waarden liggen onder de streefwaarden

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

22 van 110

van 6,6 Mton en zijn de laagste sinds 1990. Indien alleen de CO2-emissie voor de teelt wordt
meegewogen, dan was de CO2-emissie van de glastuinbouw in 2005 11% lager dan in 1990.
Bio-based Economy
In oktober 2007 is mede namens de ministers Cramer, Koenders en Van der Hoeven, de
“Overheidsvisie op de Bio-based Economy in de Energietransitie” aan de Tweede Kamer
aangeboden. Hierin wordt de duurzaamheid van biomassa als belangrijk uitgangspunt genoemd.
In deze visie worden economie en ecologie met elkaar verbonden en zet de overheid in op vijf
paden waarlangs bestaand beleid wordt beschreven en nieuw beleid wordt ontwikkeld:

bioraffinage door middel van co-productie;

duurzame productie van biomassa wereldwijd;

groen gas en duurzame elektriciteit;

marktontwikkeling;

onderwerpen van algemene aard.
Tevens is in 2007 een zogenaamde Small Business Innovation Research (SBIR)-pilot uitgevoerd
op het terrein van de bio-based economy waarbij de rol van het MKB centraal staat.
Biologische landbouw
Het beleid voor biologische landbouw richt zich vooral op de vraagkant van de biologische markt.
Dat begint zijn vruchten af te werpen: de vraag stijgt sneller dan het aanbod. Dit is gerealiseerd
via generieke voorlichtingscampagnes, het implementeren van meerjarige opschalingsplannen
en het subsidiëren van voorlichtings- en demonstratieprojecten. Van de regeling voor de
vergoeding van de certificeringskosten van biologische bedrijven is volop gebruik gemaakt. Ook
zijn kosten gemaakt voor projecten en organisaties (o.a. Biologica) die bijdragen aan de verdere
ontwikkeling van de biologische landbouw. Op 7 november 2007 is een intentieverklaring
getekend door alle belangrijke marktpartijen en maatschappelijke organisaties over de
voortzetting van de samenwerking op basis van de nieuwe beleidsnota Biologische Landbouw
2008-2011. De beleidsnota is op 13 december 2007 aan de Tweede Kamer gepresenteerd
(Tweede Kamer 2007-2008, 29842, nr. 15). In de beleidsnota wordt ingezet op vraagstimulering,
ketenverbindingen, ontwikkeling van de sector zelf, het stimuleren van regionale initiatieven en
kennis en innovatie om ook de biologische en gangbare landbouw met elkaar te verbinden. Om
de productie van biologische producten te stimuleren zal in samenwerking met ketenpartijen
getracht worden de groep potentiële omschakelaars te vergroten, waarbij kennis en
communicatie ingezet worden. Omschakelen kost echter tijd en geld en daarom zal het aanbod
niet altijd het tempo van de gestegen vraag kunnen bijhouden.
Prestatiegegevens
Ontwikkeling aantal biologische bedrijven als percentage van het totaal aantal agrarische
bedrijven en ontwikkeling van het marktaandeel van de biologische producten als percentage van
de totale omzet van voedingsmiddelen.

Bron: Bio-monitor, jaarrapport 06, cijfers en trends

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

23 van 110

In hiervoor opgenomen grafiek is voor de periode 2002 t/m 2006 het aantal gecertificeerde
bedrijven opgenomen als percentage van het totaal aantal agrarische bedrijven en de
ontwikkeling van het marktaandeel van de biologische voedingsmiddelen in verhouding tot de
totale omzet van voedingsmiddelen.
Niet opgenomen in de grafiek is het areaal (in ha) van de biologische landbouw als percentage
van het totale landbouwareaal. Deze bedroeg in 2003 2,2% en was in 2004, 2005 en 2006 stabiel
op 2,5%. In die zelfde periode is het aantal gecertificeerde biologische bedrijven gedaald van
1434 in 2003 naar 1362 in 2006. Er heeft zich dus een schaalvergroting voorgedaan waardoor
het totaal areaal biologische landbouw niet is afgenomen.
Volgens de voorlopige cijfers over 2007 is het areaal voor 2007 gestabiliseerd op 2,5% en is het
aantal aangeslotenen met circa 5% gestegen. Deze ontwikkeling is nu nog niet zichtbaar in de
statistieken en dus ook niet in de grafiek omdat in het eerste jaar van aansluiting deze bedrijven
niet meegenomen worden in de areaalberekening biologisch of “in omschakeling”. Omschakelen
kost immers 1 à 2 jaar, afhankelijk van het soort bedrijf.
Bewustwording consumenten
In 2007 is door het Voedingscentrum Nederland de campagne over dierenwelzijn gestart. Onder
de titel ‘een kip of varken kan niet kiezen, jij wel!’ wordt getracht het bewustzijn van consumenten
bij hun keuzes te vergroten. Na 6 maanden campagne is het te vroeg voor het meten van
resultaten. Wel is duidelijk dat de campagne effect heeft in de primaire sector. Voedingscentrum
Nederland krijgt signalen dat het onderwerp daar bespreekbaar is gemaakt dankzij de campagne.
De campagne wordt in 2008 voortgezet.
Via zogenaamde smaaklessen worden kinderen van basisscholen bewuster gemaakt van het
voedsel dat ze eten. Kinderen leren op jonge leeftijd waar het voedsel vandaan komt en hoe het
geproduceerd wordt. Op die manier kunnen zij later betere afwegingen maken ten aanzien van
duurzaamheid en gezondheid.
De Smaaklessen zijn in 2006 gestart en in 2007 succesvol doorgegroeid. In februari 2007 moest
al een stop op nieuwe aanmeldingen worden afgekondigd. Het streefaantal van 500 aangemelde
basisscholen voor het schooljaar 2006/2007 was op dat moment reeds gehaald. Daarom is
besloten voor het schooljaar 2007/2008 meer smaaklessen aan te bieden. Het streefcijfer voor
het lopende schooljaar is om op 1.000 scholen (14% van de totale scholen) smaaklessen aan te
bieden waarvan 650 nieuwe scholen en 350 scholen behouden uit het vorig jaar. Verder zijn in
samenwerking met het Ministerie van VWS stappen gezet tot verdere ontwikkeling van
Smaaklessen.
Transitie Noordzeevisserij
Voor een goed perspectief van de visserijsector is het van belang dat er een transitie plaatsvindt
naar een meer duurzame visserijsector waarbij tegelijkertijd sprake is van een
rendementsverbetering. De sector is zich dat bewust en werkt actief mee dit te bereiken.
De transitie is noodzakelijk omdat de Noordzeevisserij economisch onder grote druk staat, er is
sprake van negatieve bedrijfsresultaten en weinig eigen vermogen. Daarnaast ziet de sector zich
geconfronteerd met vragen over de duurzaamheid van zijn activiteiten. LNV faciliteert het
transitieproces. Het kabinet heeft eind 2007 € 30 mln uitgetrokken voor de sanering van de
platvisserijvloot (onder andere tong en schol). Voor de sanering van de vloot is € 29 mln
beschikbaar en voor sociaal-economische maatregelen € 1 mln. Ultimo 2007 waren 23 viskotters
aangemeld voor sanering. Met deze sanering wordt 16% van de vlootcapaciteit voor platvis uit de
vaart genomen. Dit betreft ca. 8,5% van het aantal vaartuigen. De verplichtingen en de uitbetaling
in verband met deze sanering vinden in 2008 plaats.
Onderdeel van de saneringsregeling is dat de schepen worden gesloopt om te voorkomen dat ze
op andere plaatsen in de wereld worden gebruikt.
De minister heeft op drie manieren aan de verbetering van de sector gewerkt: innovatie door
bijvoorbeeld verbetering van vistuig of het stimuleren van samenwerking in de hele keten, het op
peil brengen van de visstand via de vangstquota en als sluitstuk sanering van de vloot om de
economische positie van de rest van de vloot te verbeteren.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

24 van 110

Om middelen uit het Europees Visserijfonds (EVF) te kunnen gebruiken heeft Nederland in
Brussel een Nationaal Strategisch Plan en een Operationeel Programma ingediend. De
Europese Commissie heeft de Nederlandse plannen eind december 2007 goedgekeurd.
Duurzame veehouderij
Het debat over de duurzame veehouderij heeft zich nog sterker dan voorheen gericht op het
aspect van dierenwelzijn. Daarnaast is de inzet op de vermindering van uitstoot van schadelijke
stoffen en van fijn stof van belang.
De aandacht is in 2007 verschoven van innovaties die alleen op het primaire bedrijf toegepast
worden naar ketengerichte innovaties waarbij ook maatschappelijke organisaties betrokken zijn.
Voorbeeld hiervan zijn de succesvolle introductie in 2007 van de Volwaardkip. Een ander
voorbeeld is het starten van de praktijkimplementatie van het Rondeelconcept, een nieuwe
duurzame vorm van houden van legkippen.
De Maatlat Duurzame Veehouderij is in werking getreden, waarbij bovenwettelijke investeringen
in dierenwelzijn en milieu in de varkens- en pluimveehouderij voor fiscale tegemoetkoming in
aanmerking komen (MIA/Vamil). Er is een intentiebesluit van LNV en de legpluimveesector
getekend om de regelgeving m.b.t. handelsnormen, dierenwelzijn en hygiëne via een Toezicht op
controle arrangement op basis van private certificeringssystemen (IKB) te gaan controleren.
De investeringsregeling gecombineerde luchtwassers (ammoniak èn stof) is in 2007 van start
gegaan en kende een grote belangstelling, Het aantal aanvragen overtrof het beschikbare
budget. Van de 324 aanvragen zijn er 127 aanvragen toegewezen waarbij voor € 15,8 mln aan
verplichtingen is aangegaan. De regeling wordt ook na 2007 opengesteld.
Gelet op het grote succes van de investeringsregeling voor gecombineerde luchtwassers wordt
deze regeling in 2008 ook voor pluimveehouders opengesteld, omdat hier meer milieuwinst te
boeken is dan bij de varkenshouders. Dit wordt samen met VROM opgepakt.
LNV heeft in januari 2008 een toekomstvisie op de veehouderij naar de Tweede Kamer
gezonden. (Tweede Kamer 2007-2008, 28973, nr.18). Kern van deze visie is dat de veehouderij
zich in 15 jaar moet hebben ontwikkeld tot een in alle opzichten duurzame veehouderij met een
breed draagvlak in de samenleving. Dat betekent een veehouderij die produceert met respect
voor mens, dier en milieu, waar ook ter wereld.
Nieuw Mestbeleid
Het slagen van het nieuwe mestbeleid is vanzelfsprekend sterk afhankelijk van het naleven van
de mestgebruiksnormen in de praktijk. LNV heeft hard gewerkt aan een handhavingsystematiek
waarmee vermoedelijke overtreders van primaire en secundaire gebruiksnormen over 2007
kunnen worden aangesproken.
De evaluatie van de meststoffenwet is afgerond. De evaluatie laat zien dat de sector de
mineralenbelasting van grond en oppervlaktewater fors heeft teruggebracht, maar dat de
doelstellingen nog niet gehaald zijn, met name voor de mineralenbelasting op de zandgronden. In
goed overleg met de sector is gekomen tot de implementatie van de laatste openstaande
onderdelen van het derde nitraatactieprogramma en tot een invulling van de aanscherping van de
stikstofgebruiksnormen 2008 en 2009.
Een start is gemaakt met de voorbereiding van het vierde nitraatactieprogramma en een nieuw
verzoek tot derogatieverlening. Daarbij wordt onder andere gekeken naar de mogelijkheden tot
meer afzetruimte voor producten uit verwerkte dierlijke mest. LNV en het bedrijfsleven zijn
begonnen om samen de koers uit te zetten voor mestverwerking gedurende de komende jaren.
Prestatiegegevens
Grondwater
Onderstaande figuur laat zien dat sinds 1992 de nitraatconcentratie in het bovenste grondwater is
afgenomen voor zowel de zand- als de kleiregio. Daarmee is het doel echter nog niet behaald: in
de evaluatie meststoffenwet (Tweede Kamer 2007-2008, 28385, nr.93) luidt de conclusie: ‘In de
periode 2003-2005 voldeed ruim de helft van de bedrijven in het zand- en lössgebied nog niet
aan de norm van 50 mg nitraat/l. De gemiddelde nitraatconcentratie onder de zandgronden

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

25 van 110

bedroeg in genoemde periode 72 mg nitraat/l. De hoogste concentraties worden gevonden in het
oostelijk deel van Noord-Brabant, Oost-Gelderland en Limburg.
De verschillen in nitraatconcentraties per bedrijfstype zijn in de zandregio groot. De
melkveebedrijven benaderen de nitraatdoelstelling van maximaal 50 mg nitraat/l in het
grondwater, de akkerbouwbedrijven zitten hier gemiddeld genomen nog ruim boven.
Gemiddeld voldoen de klei- en veenregio’s aan de norm van 50 mg nitraat/l.
Trends van de nitraatconcentratie in het bovenste grondwater
voor de zand- en kleiregio, na correctie voor
neerslaghoeveelhed en steekproefsamenstelling, en voor de
veenregio (Bron: Hooijboer et al.2007).

Bron: MNP, Werking van de Meststoffenwet 2006, Bilthoven, oktober 2007. Rapportnummer 500124001, pagina 28, 35)

Oppervlaktewater
Onderstaande figuur laat zien dat na 1994 de fosforconcentratie in dominant door landbouw
beïnvloede wateren overwegend is gedaald.
In de brief van de Minister aan de TK van 3 december 2007 over de evaluatie meststoffenwet
wordt het volgende geconcludeerd: ‘Op grond van monitoringsgegevens blijkt dat grofweg de
helft van de oppervlaktewateren al voldoet aan de voorlopige eisen voor de Kaderrichtlijn Water.
De uitgevoerde ex-post evaluatie leert verder dat de verbetering van kwaliteit van
oppervlaktewater zich voortzet, maar dat er met name voor fosfor grote verschillen bestaan
tussen locaties.
Ontwikkeling van de gemeten mediane fosforconcentraties
tussen 1986 en 2005 in dominant door landbouw beïnvloed
regionaal oppervlaktewater.

Bron: MNP, Werking van de Meststoffenwet 2006, Bilthoven, oktober 2007. Rapportnummer 500124001, pagina 28, 35)

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

26 van 110

Gewasbescherming
Het beleid is erop gericht de milieudoelstellingen van de Nota Duurzame Gewasbescherming te
realiseren. Daartoe is de Wet Gewasbeschermingsmiddelen en biociden aangepast en op 17
oktober 2007 in werking getreden.
De Kabinetsvisie op de tussenevaluatie van de nota duurzame Gewasbescherming is aan de
Tweede Kamer gezonden. Het vervolg op de tussenevaluatie van de Nota Duurzame
gewasbescherming is in uitvoering. Het betreft de emissieroutes van stoffen en het opnieuw
vaststellen van een aantal MTR’s (maximaal toelaatbare stoffen). De MTR’s geven het maximale
gehalte aan stoffen aan waaraan de kwaliteit van het water moet voldoen.
De herbeoordeling van middelen conform art. 25d van de nieuwe wet is door het College voor de
toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) afgerond. De gevolgen hiervan
zijn door de Plantenziektekundige Dienst (PD) in kaart gebracht en aan de Kamer meegedeeld.
De berekende milieubelasting van het oppervlaktewater door gewasbeschermingsmiddelen is in
2005 verminderd met 86% ten opzichte van 1998. Daarmee is de tussendoelstelling van 75%
ruimschoots gerealiseerd.
Uit de tussenevaluatie blijkt dat voor het realiseren van de doelstellingen het convenant
Duurzame gewasbescherming van bijzonder belang is. Hierin hebben belanghebbenden een
akkoord gesloten over de gezamenlijke uitvoering van een pakket aan afspraken dat moet leiden
tot een duurzame gewasbescherming.
Het MNP constateert dat de verduurzaming van de gewasbescherming de afgelopen jaren is
voortgeschreden en dat mede als gevolg van het convenant bij alle betrokken partijen een goed
draagvlak is ontstaan voor geïntegreerde gewasbescherming. Dit geeft vertrouwen dat de
komende jaren de noodzakelijke vermindering van de milieubelasting ook daadwerkelijke zal
worden gerealiseerd.

Bron: Milieu- en Natuurplanbureau, Evaluatie Duurzame gewasbescherming 2006

Bron: Milieu- en Natuurplanbureau, Evaluatie Duurzame gewasbescherming 2006

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

27 van 110

De berekende milieubelasting van het oppervlaktewater door gewasbeschermingsmiddelen is in
2005 verminderd met 86% ten opzichte van 1998. Daarmee is de tussendoelstelling van 75%
ruimschoots gerealiseerd.
Beleidsconclusies en consequenties
De inspanningen die zich richten op het beïnvloeden van het consumentengedrag zullen pas op
de langere termijn effect sorteren. De bewustwordingscampagnes zijn in 2007 van start gegaan
en de resultaten ervan zullen onderzocht worden. De beleidsinzet zal de komende jaren
gecontinueerd worden.
Ten aanzien van de duurzame productie zijn de effecten eerder te verwachten. Op veel terreinen,
zoals bijvoorbeeld de glastuinbouw, is de transitie naar een duurzamere productie al jaren
gaande. Daarvoor zijn de resultaten goed te noemen.
De groei van de biologische landbouw blijft achter bij de doelstellingen. Terwijl de vraag naar
biologische producten sterk stijgt, blijft de groei van het aanbod achterwege. Het beleid richt zich
de komende jaren daarom enerzijds op het verbinden van de biologische sector met de
voorlopers op duurzaamheid in de reguliere landbouw en anderzijds op het doen ontstaan van
een robuuste zelfstandige sector. Dat is ook beschreven in de Beleidsnota biologische
landbouwketen 2008-2011 (Tweede Kamer 2007-2008, 29842, nr. 15).
De Noordzeevisserij maakt momenteel een grote omslag naar duurzaamheid, in economische,
sociale én ecologische zin. Daarvoor heeft het kabinet in 2007 extra middelen uitgetrokken.
Tevens is de saneringsregeling ingegaan die ongeveer 25 kotters uit de vaart moet nemen. In
2008 moeten daar echt grote resultaten geboekt worden.
Ten aanzien van de duurzame veehouderij is de aandacht het afgelopen jaar nog sterker komen
te liggen op dierenwelzijn. Dat heeft geresulteerd in de toekomstvisie op de veehouderij die in
januari 2008 aan de Kamer is verzonden. Er zal met de sector stevig ingezet moeten worden op
de implementatie van deze visie.
e

De doelstellingen van de nitraatrichtlijn zijn fors naderbij gekomen en zullen in het 4
actieprogramma gerealiseerd kunnen worden.

Doelstelling nr. 24
In 2011 moeten Nederlanders meer tevreden zijn over het landschap, zijn groene gebieden
gerealiseerd, is het platteland vitaler en dynamischer en wordt geïnvesteerd in
natuurgebieden.
Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG)
Het jaar 2007 was het jaar van de inwerkingtreding van het ILG. De budgetten voor natuur,
landschap, recreatie en reconstructie staan op de begroting van LNV en worden voor de periode
2007-2013 overgemaakt aan de provincies, die voor de uitvoering zorgdragen. Het Rijk volgt de
voortgang in de realisatie van de prestaties via jaarlijkse voortgangsrapportages van de
provincies. Deze voortgangsrapportages zullen jaarlijks, voorzien van een analyse van de
minister van LNV, aan de Kamer worden aangeboden. De eerste rapportage zal voor Prinsjesdag
2008 verschijnen. Deze voortgangsrapportages betreffen uitdrukkelijk geen jaarlijkse
verantwoordingsrapportages van de provincies. De provincies leggen in 2014, na afloop van de
ILG-periode, verantwoording af aan het Rijk over de geleverde prestaties over de periode 20072013 en over de besteding van de Rijksmiddelen. In 2010 vindt er een tussenevaluatie plaats.
Het bovenstaande betekent dat het Rijk formeel niet eerder dan na afloop van de ILG-periode
verantwoording kan afleggen over de rechtmatigheid van de uitgegeven middelen en de
gerealiseerde prestaties. Concreet betekent dit dat in het LNV jaarverslag over 2007 geen
prestaties zijn opgenomen op het terrein van de ILG-doelen.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

28 van 110

Landschap/Nationale Landschappen
In 2007 is een maatschappelijke kosten-batenanalyse landschap uitgevoerd, waaruit bleek dat
het lonend is in landschap te investeren. De combinatie van natuurlijke elementen,
cultuurhistorische gebouwen en objecten en de toegankelijkheid van het gebied voor recreatief
gebruik, zorgen voor een hoge maatschappelijke waardering en verbetering hiervan is nodig om
aan de doelstellingen te voldoen. Het probleem is dat de baten die hieruit voortvloeien en lasten
om het te realiseren of te behouden, zeer scheef verdeeld zijn. De uitdaging is om de betrokken
partijen bij elkaar te krijgen en via financieringsconstructies baten en lasten beter te verdelen.
Daarvoor zijn in 2007 twee acties aangekondigd en opgestart: het selecteren van 4
voorbeeldgebieden en de in te stellen task force financiering landschap. De task force zal de
minister adviseren over mogelijke financieringsvormen voor investeringen in het landschap.
In de 20 Nationale landschappen zien we die combinatie van natuur, cultuur-historie en
toegankelijkheid nu al het meest terug. Dit blijkt ook uit de hogere waardering voor deze
gebieden ten opzichte van de rest van Nederland. Deze landschappen zijn onderdeel van de
ruimtelijke hoofdstructuur en vertellen het verhaal van het Nederlandse landschap. Maar de druk
op deze gebieden door verstedelijking en versnippering neemt ook toe. In 2007 zijn er resultaten
geboekt om deze mooie landschappen te behouden, toegankelijker te maken en meer
bekendheid te geven. Provincies hebben voor de landschappen een concrete begrenzing
uitgewerkt en deels ook al vastgelegd in streekplannen. In uitvoeringsprogramma’s zijn de
projecten benoemd die met rijks- en provinciale financiering in de huidige ILG-periode worden
uitgevoerd. In het voorjaar is de eerste documentaire-serie over 6 landschappen uitgezonden op
TV en is een website (www.nationalelandschappen.nl) gelanceerd waarin rijk en provincies
informatie over het gebied beschikbaar maken voor een breed publiek.
Het rijk assisteert gemeenten en provincies ook bij hun algemene landschapsbeleid. Daartoe zijn
geslaagde Kwaliteitsdagen Landschap georganiseerd voor gemeenten (1 februari 2007) en
provincies (1 november 2007).

Kaart: de Nationale Landschappen. Bron: Nota Ruimte (VROM)

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

29 van 110

EHS
In 2007 is de ecologische evaluatie door het Milieu en Natuurplanbureau van het beheer van de
EHS afgerond. Hieruit blijkt dat voor wat betreft de areaalgroei de EHS door verwerving op
schema ligt. Het particulier natuur beheer (omvorming van agrarische grond naar natuur) blijft
achter bij de planning. Hiervoor zijn maatregelen genomen in de vorm van een intensief
communicatie project en door de instelling van het servicepunt EHS.
Voor wat betreft de kwaliteit van het beheer kan worden gesteld dat de kwaliteitsdoelen conform
de voorschriften van Programma Beheer worden gerealiseerd. Met name in de delen van de EHS
die samen vallen met de Natura-2000 gebieden is nog een stevige kwaliteitsimpuls nodig. Dit
betreft vooral de verdrogingbestrijding. Ten behoeve van de verdrogingbestrijding zijn in 2007 de
zogenaamde TOP lijsten door de provincies vastgesteld. Met het vaststellen van deze lijsten
kunnen de provincies aan de slag met het uitvoeren van de maatregelen.
Er staan veel veranderingen op stapel voor het natuurbeheer. De diverse evaluaties en rapporten
bevestigen dat er een noodzaak is om stevig in te zetten om onze ambities voor de natuur te
realiseren. Kennis en bewustwording is gegroeid en er is meer bereidheid bij burgers en andere
doelgroepen om hieraan mee te werken. De bereidheid bij bedrijven om hierin te investeren
neemt toe.
Daarmee zie ik een toekomst ontstaan, waarin het natuurbeheer midden in de samenleving staat.
Verschillende soorten beheerders werken dan gelijkwaardig samen aan het beheer van natuur en
landschappelijke waarden in het landelijke gebied, waarmee een grote rijkdom aan biodiversiteit
in stand wordt gehouden. Deze natuur is te vinden in het landelijk gebied, dat ook verbonden is
met stedelijk groen en ruime gelegenheid biedt voor natuurbeleving aan een diversiteit van
bevolkingsgroepen.
Met ingang van 2007 hebben de provincies Programma Beheer overgenomen. Tegelijkertijd zijn
de provincies onder de coördinerende leiding van het IPO begonnen met het ontwikkelen van
een visie over de omvorming van Programma Beheer. In samenwerking met LNV en de
provincies heeft het IPO een visie ontwikkeld inzake de herziening van het subsidiestelsel.
Uitgangspunt is hierbij dat het een eenvoudig robuust subsidiesysteem voor het beheer van de
EHS wordt, met geringe administratieve lasten. De provincies mikken op een start van het
herziene systeem in 2009.
Leefgebiedenbenadering
Begin oktober 2007 is de nieuwe beleidsstrategie voor het actieve soortenbeleid, de
leefgebiedenbenadering, gepresenteerd aan de Tweede Kamer. De strategie is gezamenlijk met
de provincies, soortenbeschermingsorganisaties en terreinbeherende organisaties opgesteld en
kent daarmee een groot draagvlak. Het nieuwe soortenbeleid richt zich op de instandhouding en
actieve ontwikkeling van leefgebieden voor groepen van soorten.
Daarnaast stond 2007 vooral in het teken van de uitvoering, het testen van de
leefgebiedenbenadering in de praktijk. Gesteund door het amendement Waalkens (Tweede
Kamer 2006-2007, 30 800 XIV, nr 38) zijn er maar liefst 41 uitvoeringsprojecten gerealiseerd,
verspreid over 10 leefgebieden en 12 provincies.
Als voorbeeld noemen we het project stroomdal Drentsche Aa. De maatregelen voor de soorten
uit het leefgebied Beekdalen zijn zeer divers zoals het herstel van natuurvriendelijke oevers, het
aanleggen van vistrappen en het herstellen van oude meanders. De uitvoeringspartijen werden
verrast door de bereidwilligheid van de aangrenzende grondeigenaren (Defensie, zorginstelling).
Zij stelden belangeloos ruimte ter beschikking voor de uitvoeringsmaatregelen en traden, net als
de deelnemende waterschappen, als co-financier op.
De tussen- en eindrapportages van de 41 projecten bevestigen dit beeld. Het draagvlak voor de
leefgebiedenbenadering is groot en de cofinanciering bedroeg ruim € 0,9 mln.
Hiervoor zijn in 2007 de gesprekken met de provincies geopend, zodat vanaf 2009 een
structurele aanpak via het ILG gerealiseerd kan worden.
Ondertussen zijn ook verschillende pilots in uitvoering genomen, die vooral gericht zijn op het
leren samenwerken van verschillende organisaties op het gebied van soorten. De positieve en zo

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

30 van 110

mogelijk beperkende effecten van de nieuwe soortenaanpak op economische activiteiten zijn nog
onderwerp van gesprek tussen LNV en VNO-NCW en dat vormt nog een belangrijk
aandachtspunt.
Natura 2000
In 2007 is begonnen met het aanwijzen van de 162 beoogde Natura 2000-gebieden in
Nederland. In januari 2007 is gestart met de ontwerp-aanwijzing van de eerste 111 gebieden. In
mei 2007 gevolgd door 7 Waddengebieden. De overige gebieden worden in 2008 in ontwerp
aangewezen. Om natuurdoelen te bereiken en een evenwicht met economische activiteiten te
bewerkstelligen wordt voor ieder gebied een beheerplan opgesteld. In verschillende gebieden
werd in 2007 al gewerkt aan het opstellen van beheerplannen. Dit is een gezamenlijke
verantwoordelijkheid van LNV, V&W, Defensie en de provincies.

Bron: Alterra, Wageningen UR

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

31 van 110

Recreatie om de stad
LNV heeft in 2007 een tussenevaluatie uitgevoerd naar de oorzaken van het te trage tempo in de
realisatie van Recreatie om de Stad (RodS).
Uit de tussenevaluatie blijkt dat realisatie van de taakstelling RodS in 2013 niet zonder extra inzet
zal worden gehaald. De oorzaken hiervoor zijn enerzijds gelegen in het feit dat het rijksbudget
voor verwerving en inrichting ontoereikend is om de restantopgave te realiseren, anderzijds is er
de afgelopen jaren stagnatie in de uitvoering geweest als gevolg van onvoldoende bestuurlijke
daadkracht (onder andere bij wijziging bestemmingsplannen, grondverwerving en bij het maken
van afspraken over financiering van het beheer).

Bron: NMP
Basisgegeven voor de berekening is het Bestand Bodemgebruik (BBG) van het CBS en de meest recente versie daarvan
bevat gegevens voor het jaar 2003. In 2009 komen gegevens voor 2006 beschikbaar.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

32 van 110

Prestatiegegevens
Taakstellingen
(streefwaarden)
(ha)

Einddatum Realisatie
per 31-122006
(cumulatief)
(ha)

Resttaakstelling
Verwachte
per 1-1-2007 (ha) realisatie
ILG 20072013

2018
2018

94 134
52 317

36 770
123 604

23 611
56 699

14 563

2013

10 871

3 692

1 739

14 563

2013

6 466

8 097

1 739

Natuurgebieden
EHS- verwerving(na omslag) 130 904
EHS- inrichting (inc.
175 921
Functiewijziging)
Groene gebieden
Recreatie en de stadverwerving
Recreatie en de stadinrichting

Verwerven en inrichting per 1-1-2007

BEHEER EHS PER 1-1-2007

Bron: LNV

Beleidsconclusies en consequenties
De onder doelstelling 24 vallende beleidsterreinen zijn bijna alle ondergebracht in het ILG. Dat
betekent dat formeel de financiering weliswaar via de rijksbegroting loopt, maar dat de uitvoering
naar provincies en gemeenten is gedelegeerd. Daarvoor zijn einddoelen overeengekomen die
ultimo 2013 bereikt moeten zijn. De jaarlijkse voortgangsrapportages en vooral de mid-term
review zullen inzicht geven in de voortgang. Uit de tussenevaluatie blijkt dat realisatie van de
taakstelling RodS in 2013 niet zal worden gehaald.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

33 van 110

Doelstelling nr. 25
In 2011 worden productiedieren en gezelschapsdieren beter behandeld en moet 5% van de
stallen integraal duurzaam en diervriendelijk zijn, waarbij voldaan wordt aan
dierenwelzijneisen die verder gaan dan de huidige wettelijke eisen.
Resultaten van beleid
De Nota dierenwelzijn is op 12 oktober 2007 aan de Tweede Kamer gezonden (Tweede Kamer
2007-2008, 28286, nr. 76). De nota is het dierenwelzijnskompas voor de komende jaren. Begin
2008 wordt een werkprogramma afgerond waarin de in deze nota genoemde acties verder zijn
uitgewerkt. De Kamer zal jaarlijks een voortgangsbrief krijgen.
Behalve het verschijnen van de Nota dierenwelzijn zijn de volgende resultaten geboekt ter
bevordering van het dierenwelzijn:










De concept-wet dieren is opgesteld en in oktober 2007 naar de Raad van State gestuurd. De
behandeling van deze wet zal in 2008 plaatsvinden.
Het onderzoek naar comfort stallen is voortgezet in 2007. Dit onderzoek vormt een
belangrijke ondersteuning voor de doelstelling van 5% duurzame stallen per 2011.
De Maatlat Duurzame Veehouderij is in werking getreden, waarbij bovenwettelijke
investeringen in dierenwelzijn en milieu in de varkens- en pluimveehouderij voor fiscale
tegemoetkoming in aanmerking komen (MIA/Vamil).
Nieuwe concepten zijn ingevoerd als het rondeelconcept, een nieuwe duurzame vorm van
houden van legkippen, en de introductie van de Volwaardkip met meer (buiten)ruimte en
verbeterde houderij omstandigheden.
Eind 2006 is het Landelijk Informatiecentrum Gezelschapdieren (LICG) opgericht en in 2007
is een start gemaakt met het LICG. Het LICG voorziet in een behoefte aan objectieve
informatie over het houden van huisdieren. Het LICG vloeit voort uit de samenwerking van
diverse maatschappelijke organisaties (Dierenbescherming, Dibevo, KNMvD, Platform
Verantwoord Huisdierbezit) en overheid, en moet uitgroeien tot het centrale punt voor de
informatievoorziening over gezelschapsdieren.
Er is de nodige voortgang geboekt ten aanzien van het stoppen met onverdoofd castreren
van biggen. In overleg tussen ketenpartijen en primaire sector is afgesproken om per 1
januari 2009 te stoppen met onverdoofd castreren voor de Nederlandse markt.

Beleidsconclusies en consequenties
Dierenwelzijn heeft een hoge prioriteit bij het kabinet. Het afgelopen jaar is dan ook al veel in
gang gezet om dat welzijn te verbeteren. In aansluiting hierop is eind 2007 de Nota Dierenwelzijn
verschenen. De implementatie daarvan zal vanaf 2008 meetbare resultaten opleveren. Zoals
aangegeven zal de Kamer over de voortgang jaarlijks bericht worden.

Doelstelling nr. 29
Het realiseren van een beperkt aantal complexe, samenhangende ruimtelijke opgaven van
nationale betekenis.
Resultaten van beleid
Tijdens de startconferentie op 29 oktober 2007 zijn door een aantal bewindspersonen en
regionale bestuurders de overeenkomsten getekend over het Uitvoeringsprogramma Randstad
(UPR). De minister van LNV is coördinerend bewindspersoon voor een 4 tal projecten:
Greenports, Groene Ruggengraat voor natuur en recreatie (Groene Hart), Mooi en Vitaal Delfland
en de Haarlemmermeer. Voorts is in de overeenkomst van de minister van V&W met de regio
over A6-A9 afgesproken dat een bijdrage van € 116 mln voor groene doelen uit de FES-middelen
ter beschikking zal worden gesteld.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

34 van 110

De UPR contracten betreffen overwegend "verkenningsprojecten" die uit de tranche 2011-2014
van het Nota Ruimte budget gefinancierd worden. De planning van deze projecten wordt bepaald
door de Nota Ruimte procedure, conform de brief van de Minister van VROM aan de Kamer
(Tweede Kamer 2006-2007 29 435, nr. 192).
Over de UPR- projecten Greenports en Groene Ruggengraat (Groene Hart) wordt hier kort een
overzicht gegeven van de resultaten in 2007. Daarnaast wordt de stand van zaken met
betrekking tot de Nieuwe Hollandse Waterlinie toegelicht.
Greenport Nederland
Op 21 juni jl. heeft de minister, namens het Rijk, een intentieverklaring getekend met concrete
afspraken van de periode 2007-2011 voor de verdere ontwikkeling van Greenport Nederland. Op
16 november jl. heeft het Kabinet besloten om € 27,1 mln van de Nota Ruimte-middelen toe te
e
kennen aan de versnellingsprojecten (1 tranche) Herstructurering Greenports. Via het ILG zullen
deze middelen ter beschikking komen van de gehonoreerde projecten in de greenports
Westland-Oostland, Boskoop, Duin- en Bollenstreek en Venlo.
e
Voor de 2 tranche zijn door LNV integrale gebiedsopgaven in de greenportregio’s WestlandOostland en de Duin- en Bollenstreek voorgedragen. De opgave in de regio Westland-Oostland
is nu in de Verkenningsfase van de procedure voor Nota Ruimte middelen. Duurzame
herstructurering van glastuinbouwgebieden is hierin gekoppeld aan de opgaven voor
waterberging, woningbouw en groen en recreatie waardoor een robuuste en toekomstgerichte
randstedelijke woon- en werkomgeving gecreëerd kan worden.
Via de ILG-bestuursovereenkomsten zijn de resterende STIDUG-middelen ter beschikking
gesteld aan de provincies voor de ontwikkeling van de locaties Zuidplaspolder, Terneuzen, WestBrabant en Berlicum-II. Voor de lopende STIDUG-ontwikkelingen worden de uitvoeringstermijnen
tijdig verlengd naar de afgesproken nieuwe termijn, zodat de lopende projecten in uitvoering
afgerond kunnen worden.
Nationale Landschappen
Groene Hart
In het rijksprogramma Groene Hart is in 2007 voldoende voortgang gerealiseerd. Door de
provincies is een nulmeting opgeleverd die een goede basis vormt voor het monitoren van de
uitvoering in dit nationale landschap. Verder is afgesproken dat de drie Groene Hart-provincies
een gezamenlijke voorloper voor provinciale structuurvisies uitwerken. Hierin zullen de
uitgangspunten van de belangrijke opgaven in het Groene Hart (bebouwing, verrommeling,
ontwikkelingen veenweiden, water, etc.) gedefinieerd worden. Deze voorloper wordt in juni 2008
opgeleverd.
Op 16 november 2007 heeft het Kabinet besloten om € 35 mln uit de Nota Ruimte-middelen aan
te wenden voor een aantal versnellingsprojecten Westelijke Veenweiden in het Groene Hart en in
e
Laag Holland (1 tranche). De betreffende versnellingsprojecten Krimpenerwaard, Wormer- en
Jisperveld en Zegveld-Portengen zijn inmiddels in uitvoering. In deze projecten staan het
remmen van de bodemdaling en het verduurzamen van het watersysteem kwalitatief en
e
kwantitatief centraal. De 2 tranche voor de westelijke veenweiden is nu in de verkenningsfase
van de procedure voor Nota Ruimte middelen. Nieuwe veenweideprojecten zijn geïdentificeerd
en worden nader uitgewerkt. Drie experimenten ten behoeve van het Innovatieprogramma zijn
gestart.
Voor de drie projecten Randstad Urgent in het Groene Hart (Groene Ruggengraat, Oude
Rijnzone/venster en Groot Mijdrecht Noord) zijn contracten afgesloten. Provincies en rijk zijn
hierbij een inspanningsverplichting aangegaan om de uitvoering van de projecten te versnellen.
Aan deze uitvoering wordt nu eendrachtig door rijk en regio gewerkt.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

35 van 110

Nieuw Hollandse Waterlinie
In de Nieuw Hollandse Waterlinie is de aandacht vooral gericht op het in evenwicht brengen van
het ambitieniveau en de beschikbare middelen voor het uitvoeringsprogramma. Hiervoor zijn in
2007 veel inspanningen verricht. Dit heeft ertoe geleid dat op 11 februari 2008 voor de Nieuw
Hollandse Waterlinie een pact is gesloten tussen de vijf betrokken departementen (LNVcoördinerend, VROM,V & W, OC&W, en Defensie) en vijf provincies (Utrecht, Noord-Holland,
Zuid-Holland, Gelderland en Noord-Brabant). Met dit Pact willen de ondertekenaars ervoor
zorgen dat dit unieke onderdeel van de Nederlandse cultuurgeschiedenis herkenbaar en
beleefbaar wordt. In dit Pact zijn alleen die projecten opgenomen die naar verwachting in periode
2008-2011 tot uitvoering zullen komen. Er is een inspanningsverplichting aangegaan om 150
projecten te realiseren voor een bedrag van € 150 mln. Naast reguliere middelen wordt daarbij
ook ingezet op Nota Ruimte-middelen. De Nieuwe Hollandse Waterlinie is eveneens toegelaten
tot de verkenningsfase van de procedure voor Nota Ruimte middelen. Accent voor de uitvoering
komt hiermee meer bij de provincies te liggen. De aansturing van het projectbureau is hierop
gericht.
Beleidsconclusies en consequenties
In 2007 is behoorlijke vooruitgang geboekt in die gebieden waarvoor LNV verantwoordelijk is. De
bestuurlijke complexiteit van veel van deze gebieden heeft veel overleg gevraagd.
Veel van de projecten zijn qua uitvoering opgenomen in het ILG, daarover zal de Kamer via de
provinciale voortgangsrapportages op de hoogte gehouden worden.
De UPR contracten betreffen overwegend ‘verkenningsprojecten’ die uit de tranche 2011-2014
van het Nota Ruimte budget gefinancierd zullen worden. De planning van deze projecten wordt
bepaald door de Nota Ruimte procedure, conform de brief van de Minister van VROM aan de
Kamer (Kamerstuk 29 435, nr. 192, vergaderjaar 2006-2007).
Op basis van deze procedure zal in de periode 2008-2010 (verkenningsfase) vooral de
projectscope en de rijksbetrokkenheid nader worden onderzocht, samen met medeoverheden,
marktpartijen en maatschappelijke organisaties. Met behulp van maatschappelijke kosten-baten
analyses zal in deze verkenningsfase per project het nut en noodzaak van de Rijksbijdrage
worden aangetoond. Het Kabinet zal naar verwachting in 2010 de bijdragen definitief toekennen
op basis van business cases/project exploitaties, waarna vanaf 2011 de projecten van start
kunnen gaan.

Doelstelling nr. 41
Een maatschappelijke stage voor alle leerlingen in het voortgezet onderwijs
Resultaten van beleid
De minister heeft op 9 oktober 2007 met een aantal belangrijke groene organisaties
overeenstemming bereikt over de creatie van bijna 7.500 stageplaatsen om de verplichte
maatschappelijke stage voor scholieren gestalte te geven. Zij tekende met staatssecretaris van
Bijsterveldt (OCW), verantwoordelijk voor de algehele invoering van de maatschappelijke stage,
en de betrokken organisaties hierover een intentieverklaring.
Tot de organisaties die stageplaatsen gaan aanbieden behoren LTO Nederland, het Nederlands
Agrarisch Jongeren Kontakt en Platform Biologica. Vijf aanbieders - Landschapsbeheer
Nederland, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, Het Geldersch Landschap en IVN - hebben
speciaal met het oog op de maatschappelijke stage een coalitie gevormd. Ondertekenaars zijn
verder de AOC Raad (de koepelorganisatie van de groene scholen) en de gemeente Amsterdam,
die leerlingen in contact wil brengen met de wereld van landbouw en natuur.
Het is de bedoeling dat de leerlingen in de praktijk ervaring gaan opdoen met alle door het
Ministerie van LNV bestreken terreinen, zoals natuur- en landschapsbeheer, landbouw en
voedselkwaliteit, dierverzorging en zorgboerderijen. Dat kan door stage te lopen in de biologische

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

36 van 110

landbouw of dieren te verzorgen, maar ook door plaggen te steken in een natuurgebied of wilgen
te knotten. In 2008 starten de eerste proefprojecten, waarmee bovengenoemde organisaties
ervaring kunnen opdoen met het vormgeven van de stages.
Prestatiegegevens
Er is overeenstemming bereikt voor het creëren van 7500 stageplaatsen voor maatschappelijke
stages in de groene sector. Het streven is om in 2011 10.000 stageplaatsen te realiseren.
Beleidsconclusies en consequenties
De vooruitzichten voor stages in de groene sector zijn goed. De sector werkt enthousiast mee,
waardoor 7500 stageplaatsen verzekerd lijken te zijn. Uiteindelijk is het de bedoeling dat er in
2011 ruim 10.000 stageplaatsen gerealiseerd zullen zijn.
Overzicht kabinetsdoelstellingen beleidsprogramma “Samen werken samen leven” in
relatie tot begrotingsartikelen LNV
Bedragen x € 1 000
Omschrijving
1) Draagvlak voor Europa

Kosten

Uitgaven Balansmutatie

-

-

-

574
574

574
574

-

11) Hoger onderwijs met meer kwaliteit en minder
uitval
26 Kennis en Innovatie

685 500

687 079

1 579

685 500

687 079

1 579

26.11 Waarborgen kennisstelsel
26.12 Benutten samenhang tussen instellingen
26.13 Vernieuwen kennisstelsel

608 624
39 875
37 001

608 624
39 875
38 580

1 579

14) Versterken innovatief vermogen van de
Nederlandse economie
21 Duurzaam ondernemen

91 993

159 539

67 546

5 511

8 230

2 719

6) Duurzame ontwikkeling, armoedebestrijding
29 Algemeen

21.11 Verbeteren ondernemerschap- en
ondernemersklimaat
21.12 Bevorderen maatschappelijk geaccepteerde
productievoorwaarden en dierenwelzijn
21.13 Bevorderen duurzame productiemethoden
21.15 Bevorderen duurzame ketens

386

386

-

1 290
3 349
486

1 290
6 068
486

2 719
-

26 Kennis en Innovatie

86 428

151 309

64 827

26.11 Waarborgen kennisstelsel
26.12 Benutten samenhang tussen instellingen
26.13 Vernieuwen kennisstelsel
26.14 Ondersteunen LNV-beleid met kennis

42 938
3 227
2 650
37 667

42 938
3 227
6 465
98 679

3 815
61 012

-

-

-

16) Minder regels, minder instrumenten, minder
loketten

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

37 van 110

22) Stimuleren van duurzame consumptie en
productie
21 Duurzaam ondernemen

26 033

35 883

9 850

23 862

29 245

5 383

21.12 Bevorderen maatschappelijk geaccepteerde
productievoorwaarden en dierenwelzijn
21.13 Bevorderen duurzame productiemethoden
21.14 Bevorderen duurzame vangst
21.15 Bevorderen duurzame ketens

9 468
9 709
3 104
1 581

9 768
12 073
5 823
1 581

299
2 364
2 720
-

22 Agrarische ruimte

-

4 467

4 467

22.11 Ruimte voor grondgebonden landbouw

-

4 467

4 467

25 Voedselkwaliteit en diergezondheid

2 171

2 171

-

25.11 Bevorderen van kwalitatief hoogwaardig
voedselaanbod en consumptiepatroon
24) In 2011 meer tevredenheid over landschap, zijn
groene gebieden gerealiseerd, is het platteland
vitaler en wordt geïnvesteerd in natuur
23 Natuur

2 171

2 171

-

286 024

593 852

307 828

253 533

447 083

193 550

23.11 Verwerven EHS
23.12 Inrichten EHS
23.13 Beheren EHS
23.14 Beheer natuur buiten EHS en beschermen
internationale biodiversiteit

31 592
9 024
158 523

85 209
123 039
171 016

53 617
114 015
12 493

54 394

67 819

13 425

24 Landschap en recreatie

32 491

146 769

114 278

24.11 Nationale Landschappen
24.12 Landschap algemeen
24.13 Recreatie in en om de stad
24.14 Recreatie algemeen

2 968
2 854
2 900
23 769

15 922
5 728
84 994
40 125

12 954
2 874
82 094
16 356

25) In 2011 verbetering dierenwelzijn en moet 5%
van de stallen duurzaam en diervriendelijk zijn
21 Duurzaam ondernemen

1 635

6 625

4 990

1 385

1 575

190

21.12 Bevorderen maatschappelijk geaccepteerde
productie-voorwaarden en dierenwelzijn

1 385

1 575

190

26 Kennis en Innovatie

250

5 050

4 800

26.11 Waarborgen kennisstelstel
26.14 Ondersteunen LNV-beleid met kennis

250
-

250
4 800

4 800

29) Realiseren van enkele complexe,
samenhangende ruimtelijke opgaven van
nationale betekenis
27 Bodem, water en reconstructie zandgebieden

17 769

63 227

45 458

17 769

63 227

45 458

27.11 Reconstructie zandgebieden

17 769

63 227

45 458

41) Maatschappelijke stages

383

383

-

26 Kennis en Innovatie

383

383

-

26.12 Benutten samenhang tussen instellingen
26.13 Vernieuwen kennisstelsel

215
168

215
168

-

1 109 911

1 547 162

437 251

Totaal gerelateerd aan kabinetsdoelen

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

38 van 110

Toelichting
In bovenstaand overzicht zijn de programmakosten van de LNV-verantwoording 2007
opgenomen die kunnen worden toegerekend aan de kabinetsdoelstellingen uit het
beleidsprogramma “Samen werken samen leven”. Bij de toerekening is als uitgangspunt
genomen de uitgaven die verantwoord zijn op de operationele doelstellingen van de
beleidsartikelen, uitgezonderd de operationele doelstellingen die betrekking hebben op de
apparaatkosten en de bijdrage aan baten-lastendiensten voor uitvoeringskosten van het beleid.
De totale kosten bedragen € 1 938 mln. Op grond van bovenstaand overzicht kan € 1 110 mln
worden toegerekend aan de kabinetsdoelen uit “Samen werken samen leven”. De niet
toegerekende uitgaven ad € 838 mln. betreffen:
• Apparaatskosten ad € 636 mln.
• Programmakosten (operationele doelstellingen) op beleidsartikelen ad € 192 mln. Dit
betreft uitgaven die betrekking hebben op artikel 21 duurzaam ondernemen (€ 17 mln),
artikel 22 agrarische ruimte (€ 41 mln), artikel 25 voedselveiligheid en diergezondheid
(€ 27 mln), artikel 26 Kennis en innovatie (€ 57 mln) en artikel 29 Algemeen (€ 50 mln).

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

39 van 110

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

40 van 110

Jaarrekening

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

41 van 110

Balans (geconsolideerd)
Bedragen x € 1 000
31 december 2007

1 januari 2007
(openingsbalans)

ACTIVA
Vaste activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
Financiële vaste activa

70 601
69 377
1 397 787

53 917
66 144
1 467 120
1 537 765

Totaal vaste activa

1 587 181

Vlottende activa
Voorraden
Vorderingen
Overlopende activa
Liquide middelen

1 532
422 428
664 405
37 502

6 244
877 398
241 652
34 847

Totaal vlottende activa

1 125 867

1 160 141

Totaal

2 663 632

2 747 322

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

42 van 110

31 december 2007

1 januari 2007
(openingsbalans)

2 578
741 589

12 375
775 902

PASSIVA

Eigen vermogen
Algemene reserve
Bestemmingsreserve

Totaal Eigen vermogen

744 167

788 277

Voorzieningen

139 695

168 069

1 084 717

1 050 831

Langlopende schulden

Vlottende passiva
Kortlopende schulden
Overlopende passiva
Totaal vlottende passiva

Totaal

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

567 083
127 970

652 361
87 784
695 053

740 145

2 663 632

2 747 322

43 van 110

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

44 van 110

Staat van baten en lasten (geconsolideerd)
Bedragen x € 1 000
2007
BATEN
Bijdrage uit schatkist
Opbrengsten derden
Rentebaten

1 446 493
450 469
2 174

TOTAAL BATEN

1 899 136

LASTEN
Programmakosten
21 Duurzaam ondernemen
22 Agrarische ruimte
23 Natuur
24 Landschap en Recreatie
25 Voedselkwaliteit en Diergezondheid
26 Kennis en Innovatie
27 Bodem, water en reconstructie zandgebieden
28 Nominaal en onvoorzien
29 Algemeen

47 569
40 582
253 472
32 490
29 646
829 527
17 769
50 526
1 301 581

Totaal programmakosten
Apparaatskosten
Personele kosten
Materiële kosten
Afschrijvingskosten
Rentelasten
Buitengewone lasten
Totaal Apparaatskosten
TOTAAL LASTEN

425 689
172 462
27 561
2 383
8 337
636 432
1 938 013

SALDO van BATEN en LASTEN

-38 877

Bestemming saldo van baten en lasten
Algemene reserve
Bestemmingsreserve

-4 564
-34 313
-38 877

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

45 van 110

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

46 van 110

Kasstroomoverzicht
2007

Rekening-courant RHB 1 januari 2007
Rekening-courant RHB
Saldo liquide middelen

-477 888
34 847

(1) Saldo per 1 januari 2007

-443 041

MUTATIES
Operationele kasstroom
Saldo van baten en lasten
Directe mutaties eigen vermogen
Afschrijvingen
Afname voorraden
Afname vorderingen
Toename overlopende activa
Afname voorzieningen
Afname overige kortlopende schulden
Toename overlopende passiva
(2) Totaal operationele kasstroom

-38 877
-5 233
27 560
4 712
454 970
-422 753
-28 374
14 070
40 186
46 261

Investeringskasstroom
Totaal investeringen
Totaal boekwaarde desinvesteringen
(3) Totaal investeringskasstroom

-52 087
4 610
-47 477

Financieringskasstroom
Aflossing op leningen*
Beroep op leenfaciliteit
Toename overige langlopende leningen
Ontvangen aflossing landinrichtingsprojecten en overige leningen*
Afname langlopend voorschot grondaankopen
Verstrekte leningen landinrichtingsprojecten
(4) Totaal financieringskasstroom

-103 274
49 090
88 070
39 957
34 312
-4 936
103 219

TOTAAL MUTATIES

102 003

Rekening-courant RHB 31 december 2007
Rekening-courant RHB
Overige liquide middelen

-378 540
37 502

Saldo per 31 december 2007 (1 + 2 + 3 + 4)

-341 038

* Betreft aflossing 2007 + mutatie kortlopend deel leningen

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

47 van 110

Waarderingsgrondslagen
1. Algemeen
Deze toelichting betreft de geconsolideerde balans per 31 december 2007 van het Ministerie van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV). Deze is opgemaakt met in acht name van de voor
deze pilot opgestelde Accounting Manual baten-lastenstelsel LNV (ACM). De in dat ACM
opgenomen waarderingsgrondslagen zijn zoveel mogelijk gebaseerd op de International Public
Sector Accounting Standards (IPSAS).
Conform IPSAS moeten ook controlled entities worden geconsolideerd. Een controlled entity is
een organisatie die onder ‘control’ staat (een dochter is) van een andere organisatie (de moeder).
Het gaat in dit verband dus om de ‘dochters’ van het ‘moederdepartement’. In de pilot is besloten
de consolidatiekring te beperken tot Hoofdstuk XIV van de Rijksbegroting. Deze kring betreft alle
onderdelen van het Ministerie van LNV, dat wil zeggen de directies van het kerndepartement en
de baten-lastendiensten. De aan LNV gelieerde ZBO’s zijn derhalve niet in de consolidatie
betrokken.

2. Belangrijkste waarderingsgrondslagen
De waardering van balansposten kan op grond van IPSAS op twee manieren plaatsvinden:
(1) Op basis van de historische kostprijs (de voorkeursmethode) of (2) op basis van de actuele
waarde (de alternatieve methode). Op verzoek van de Tweede Kamer is in de baten-lasten pilot
waar mogelijk gekozen voor waardering van de balansposten op de actuele waarde (de
alternatieve methode). Waardering tegen actuele waarde wordt alleen toegepast als deze
betrouwbaar en zonder veel additionele kosten voor waardebepaling kan worden vastgesteld.
Onder actuele waarde verstaan wij dan de waarde die is gebaseerd op actuele marktprijzen of op
gegevens die op de datum van waardering geacht kunnen worden relevant te zijn voor de
waarde. Voor de toepassing van de waardering van de balansposten sluiten wij aan bij het
Besluit actuele waarde, dat geldt voor organisaties die moeten voldoen aan Titel 9 BW2.
Niet op alle onderdelen die relevant zijn voor de waardering van balansposten heeft IPSAS
richtlijnen vastgesteld. Waar nog geen IPSAS beschikbaar was, is gebruik gemaakt van de
International Financial Reporting Standards (IFRS). In het kader van de baten-lasten pilot is door
het Ministerie van Financiën in overleg met LNV een ACM ontwikkeld. Daarin wordt toegelicht
hoe omgegaan wordt met de waardering van de verschillende posten. Het ACM is vervolgens
toegepast bij het opstellen van de verantwoording.
2.2
Immateriële activa
De post immateriële vaste activa bestaat uit software. Afschrijving geschiedt lineair waarbij geen
restwaarde wordt gehanteerd. Voor het activeren wordt conform de bepalingen onder IPSAS
geen onderscheid gemaakt tussen externe en interne (personele) kosten.
Voor de openingsbalans is afgezien van het activeren van de voor 2007 aan de ontwikkeling van
software bestede eigen uren, aangezien deze niet met voldoende betrouwbaarheid zijn vast te
stellen. Vanaf 2007 zijn deze uren, mits ze voldoen aan de criteria, wel geactiveerd.
Voor de onderdelen van LNV die geen baten-lastendienst zijn, vindt geen systematische activa
administratie plaats. De belangrijkste software applicaties buiten deze diensten zijn op actuele
waarde geschat en opgenomen in de balans.
De post software bestaat uit de (externe) kosten van maatwerk applicaties en de afkoop van
licentiekosten. De historische aanschafwaarde verminderd met de afschrijvingen wordt
beschouwd als de actuele waarde.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

48 van 110

2.3
Materiële vaste activa
Onder de materiële vaste activa zijn die zaken begrepen die langer dan een jaar dienstbaar zijn
aan de bedrijfsvoering en waarvan het economisch eigendom bij LNV berust. Voor de onderdelen
van LNV die geen baten-lastendienst zijn, vindt geen systematische activa administratie plaats.
Er is nagegaan welke activa voor waardering in aanmerking kwamen en deze zijn toegevoegd in
de openingsbalans. De materiële vaste activa zijn in beginsel opgenomen tegen actuele waarde.
Deze waardebepaling kan per activaklasse verschillen.
De volgende activaklassen zijn onderkend:
Gebouwen en terreinen
Gebouwen en terreinen zelf zijn niet in eigendom bij LNV maar bij de Rijksgebouwendienst en
zijn daarom niet opgenomen in de (openings)balans. In deze categorie worden uitsluitend
verbouwingen opgenomen. Deze worden geactiveerd tegen historische kostprijs minus
afschrijvingen. In het geval van verbouwingen vindt activering vooral plaats om kosten goed te
kunnen toerekenen en in mindere mate om de waarde te bepalen. Aangezien verbouwingen een
eenmalig karakter hebben is het in het kader van vervanging niet zinvol deze kosten op actuele
waarde te bepalen. Op de verbouwingen wordt lineair afgeschreven over een periode van 10
jaar.
Inventaris en installaties
Dit betreft die zaken waarvan het economisch eigendom bij LNV berust met uitzondering van de
gebouwgebonden installaties die door de Rijksgebouwendienst zijn aangeschaft en via de
gebruiksvergoeding worden doorberekend. Bij baten-lasten diensten is voor individuele activa
met een aanschafwaarde van meer dan € 100.000 nagegaan in hoeverre herwaardering aan de
orde was en betrouwbaar kon worden vastgesteld. Dit bleek niet het geval. Als
afschrijvingstermijn wordt 10 jaar gehanteerd.
Hardware
Voor alle componenten is de actuele waarde gelijkgesteld aan de historische kostprijs of een
lagere realiseerbare waarde, aangezien de voortgang van de techniek dermate snel is dat een
stijging van de waarde niet waarschijnlijk is. Zie ook hetgeen hierover is opgemerkt onder 2.5.
Afschrijving geschiedt lineair in 4 jaar.
Vaartuigen
Voor de vaartuigen is de waarde zoals opgenomen in de staatsbalans aangehouden; deze is
gebaseerd op de marktwaarde. In het kader van de pilot is afgezien van het laten uitvoeren van
een nadere taxatie. Vanwege de overdracht op korte termijn aan de Rijksrederij zijn ook geen
voorzieningen bepaald voor (periodieke) werfbeurten en eventueel achterstallig onderhoud.
Afschrijving vindt lineair plaats in over het algemeen 25 jaar.
Apparatuur en machines
Onder deze post wordt met name laboratorium apparatuur verantwoord. De actuele waarde van
de apparatuur is gelijkgesteld aan de historische aanschafwaarde en lineaire afschrijving in 7
jaar. Herwaardering is niet toegepast.
Vervoermiddelen
Bij vervoermiddelen wordt een (marktconforme) restwaarde toegepast. De actuele waarde is
gelijkgesteld aan de historische aanschafwaarde verminderd met de afschrijvingen, rekening
houdend met de genoemde restwaarde. De afschrijvingstermijn bedraagt 5 jaar.
2.4
Bijzondere waardeverminderingen van niet financiële activa
Bijzondere waardeverminderingen worden toegepast indien hier aanleiding toe is. Hierbij kan
worden gedacht aan eerdere buitengebruikstelling. In het geval van hardware maar ook van ICT
gedomineerde laboratorium apparatuur lijkt sprake van gestaag dalende prijzen. Aangezien deze

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

49 van 110

waardevermindering echter niet op betrouwbare wijze vast te stellen valt, is hier geen
waardevermindering voor toegepast.
2.5
Financiële activa
De financiële activa zijn tegen nominale waarde opgenomen. Leningen en vorderingen worden
gepresenteerd onder de vlottende activa, behalve wanneer de vervaldatum meer dan 12
maanden na de balansdatum ligt, in welk geval classificatie als vaste activa plaatsvindt. De aan
Bureau Beheer Landbouwgronden verstrekte voorschotten zijn bijvoorbeeld onder de financiële
vaste activa opgenomen.
2.6
Voorraden
De interventievoorraad boter is gewaardeerd tegen aanschafprijs onder vermindering van door
de Europese Commissie opgelegde en gecompenseerde waardeverminderingen.
Deze voorraden van de VWA zijn gewaardeerd op basis van first in first out en hebben een
dermate hoge omloopsnelheid dat de historische kostprijs als actueel is beschouwd.
2.7
Vorderingen en overlopende activa
Vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale waarde, indien noodzakelijk onder aftrek van
een voorziening wegens oninbaarheid. Deze voorziening wordt gevormd als er indicaties zijn
voor mogelijke oninbaarheid.
2.8
Liquide middelen
Het debetsaldo van de rekening courant met de Rijkshoofdboekhouding is opgenomen onder
kortlopende schulden.
2.9
Voorzieningen
Voorzieningen zijn getroffen in die gevallen waarin een uitstroom van middelen waarschijnlijk is.
De voorzieningen kunnen worden onderscheiden van andere verplichtingen zoals schulden of
overlopende passiva doordat er sprake is van een onzekerheid met betrekking tot de periode of
het bedrag van de toekomstige uitgaven.
Bij de voorziening FPU+ regeling is verondersteld dat de deelnemers evenredig verspreid over
het jaar een jaar ouder worden.
In het geval van civiele procedures is voor de berekening de kans op betaling, mits groter dan
50%, vermenigvuldigd met de vermoedelijke betaling.
2.10
Langlopende schulden
De leningen zijn opgenomen tegen de nominale waarde van de hoofdsom. Leningen worden
gepresenteerd onder de langlopende schulden, behalve wanneer de vervaldatum minder dan 12
maanden na de balansdatum ligt, in welk geval classificatie als kortlopende schuld plaatsvindt. In
de toelichting is relevante informatie over de looptijd en de eventueel van toepassing zijnde rente
opgenomen.
2.11
Vlottende passiva
Alle bedragen zijn op nominale waarde gewaardeerd.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

50 van 110

2.12

Pensioenen

De pensioenregeling is behandeld als een zogenaamde toegezegde bijdrageregeling (defined
contribution). Dit betekent dat alleen de over enig jaar verschuldigde pensioenpremies als
pensioenlast in het resultaat komt. De pensioenen van (nagenoeg) alle medewerkers van LNV
zijn ondergebracht bij het ABP. De regeling is te karakteriseren als een toegezegde
pensioenregeling (zogenaamde defined benefit regeling), waarbij de pensioenuitkering
gebaseerd is op de lengte van het dienstverband en het gemiddelde salaris van de werknemers
gedurende dit dienstverband. Op basis van IAS 19/IPSAS ED 31 dient het saldo van de
beleggingen en de pensioenschuld in de balans tot uitdrukking te worden gebracht als schuld c.q.
actiefpost. Het ABP is (nog) niet in staat om aan de deelnemende ministeries de informatie te
verschaffen die noodzakelijk is. In het geval er onvoldoende informatie beschikbaar is om deze
balanspost te berekenen, dan biedt IPSAS ED 31 (paragraaf 33) ruimte om de pensioenregeling
te behandelen als een toegezegde bijdrageregeling.

3. Belangrijkste aannames
Omdat voor het kerndepartement de administratie op kas-verplichtingen is gevoerd ontbraken
voor een aantal activa en passiva posten adequate vastleggingen. Voor dergelijke posten is
onderzocht in hoeverre er sprake is van activa van materiële omvang. Indien dit het geval was
zijn deze posten opgenomen in de openingsbalans. Er zijn geen schattingen gebruikt van de
aanwezigheid van activa. Wel is in een beperkt aantal gevallen de historische aanschafprijs
geschat indien deze niet beschikbaar was. Dit heeft overigens geen materiële omvang.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

51 van 110

Toelichting op de balansposten
Immateriële vaste activa
Onderstaand een specificatie van de immateriële vaste activa:
Bedragen x € 1 000

Stand per 1 januari 2007:
Aanschafwaarde
Cumulatieve afschrijvingen en
waardeverminderingen
Boekwaarde per 1 januari 2007

Kosten van
ontwikkeling

Licenties op
software

Vaste activa
in aanbouw

Totaal

108 246

5 512

8 530

122 288

-64 575

-3 796

-

-68 371

43 671

1 716

8 530

53 917

Mutaties 2007:
Investeringen
Desinvesteringen/
buitengebruikstelling
Afschrijvingen 2007

35 282

716

717

36 715

-4 610
-14 469

-952

-

-4 610
-15 421

Saldo mutaties 2007

16 203

-236

717

16 684

138 918

6 228

9 247

154 393

-79 044

-4 748

-

-83 792

59 874

1 480

9 247

70 601

Stand per 31 december 2007:
Aanschafwaarde
Cumulatieve afschrijvingen en
waardeverminderingen
Boekwaarde per 31 december 2007

Kosten van ontwikkeling
De kosten van ontwikkeling betreffen intern gegenereerde immateriële vaste activa, bestaande
uit kosten voor ontwikkeling van software voor geautomatiseerde informatiesystemen. Het
ontwikkelen van (maatwerk) software komt vooral voor bij DR (boekwaarde per 31 december
2007: € 38,6 mln) en DLG (boekwaarde per 31 december 2007: € 15,8 mln).
Licenties op software
Deze post betreft de afkoop van licentiekosten op software voor meerdere jaren.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

52 van 110

Materiële vaste activa
Activering en afschrijving bij baten-lastendiensten geschieden op basis van een interne
aanschrijving. De gehanteerde afschrijvingstermijnen per activa klasse zijn (behoudens expliciet
toegestane afwijkingen) voor alle onderdelen binnen het Ministerie gelijk en voldoen aan de
regelgeving vanuit het Ministerie van Financiën.
Onderstaand een specificatie van de materiële vaste activa.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

31-12-2007

01-01-2007

Gebouwen en terreinen
Inventaris en installaties
Hardware
Apparatuur en machines
Vaartuigen
Vervoermiddelen

11 922
9 967
16 233
7 019
11 800
12 436

8 935
11 720
13 805
8 422
13 200
10 062

Totaal

69 377

66 144

Gebouwen en terreinen
Onder deze post zijn uitsluitend geactiveerde verbouwingskosten opgenomen (kerndepartement
2,8 mln, VWA: 4,4 mln, DLG: 3,1 mln, DR: 1,3 mln en AID: 0,2 mln). De gebouwen en terreinen
zelf zijn niet in eigendom van LNV maar van de Rijksgebouwendienst. Op de verbouwingen wordt
lineair afgeschreven over een periode van 10 jaar.
Inventaris en installaties
Dit betreft die activa waarvan het economisch eigendom bij LNV berust met uitzondering van de
gebouwgebonden installaties die door de Rijksgebouwendienst zijn aangeschaft en via de
gebruiksvergoeding worden doorberekend (activering vindt reeds bij de Rijksgebouwendienst
plaats). Op inventaris en installaties wordt lineair afgeschreven over een periode van 10 jaar.
Hardware
Deze post betreft computerhardware en toebehoren. In 2007 staat de hardware op de balans van
de baten-lastendiensten en het departement. Vanaf 2008 is DICTU een baten-lastendienst en zal
de hardware op de balans van DICTU worden verantwoord. Voor de geconsolideerde balans
heeft dit geen gevolgen. Afschrijving over hardware geschiedt lineair in 4 jaar.
Apparatuur en machines
Onder deze post wordt met name laboratorium apparatuur verantwoord. De actuele waarde van
de apparatuur is gelijkgesteld aan de historische aanschafwaarde en lineaire afschrijving in 7
jaar.
Vaartuigen
Voor de vaartuigen is de waarde zoals opgenomen in de staatsbalans aangehouden; deze is
gebaseerd op de marktwaarde. Afschrijving vindt lineair plaats in over het algemeen 25 jaar.
Deze post betreft 11 vaartuigen die in 2008 worden ingebracht in de Rijksrederij.
Vervoermiddelen
Bij vervoermiddelen wordt de actuele waarde gelijkgesteld aan de historische aanschafwaarde
verminderd met de afschrijvingen. De vervoermiddelen worden afgeschreven in een periode van
5 jaar, waarbij rekening wordt gehouden met de restwaarde.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

53 van 110

Deze post bestaat overwegend uit vervoermiddelen van de AID en VWA. Met ingang van 2007
worden aflopende leasecontracten voor auto’s niet meer verlengd. Het vorige kabinet heeft
besloten, dat alle auto’s voortaan in departementaal eigendom worden aangeschaft.

Financiële vaste activa
De financiële activa zijn tegen nominale waarde opgenomen. Leningen en vorderingen worden
gepresenteerd onder de vlottende activa, behalve wanneer de vervaldatum meer dan 12
maanden na de balansdatum ligt, in welk geval classificatie als vaste activa plaatsvindt.
Onderstaand een specificatie van de financiële vaste activa.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving
Langlopend voorschot grondaankopen
Leningen landinrichting
Geactiveerde kosten lopende landinrichtingsprojecten

31-12-2007

01-01-2007

741 589

775 902

383 207
193 306

395 929
211 914

Landinrichting

576 513

607 843

Overige leningen

119 641

123 597

1 437 743

1 507 342

39 956

40 222

1 397 787

1 467 120

Stand per balansdatum
Af: kortlopend deel
Totaal

Langlopend voorschot grondaankopen
Aan Bureau Beheer Landbouwgronden zijn voorschotten verstrekt voor de verwerving van
landbouwgronden die na doorlevering aan eindbeheerders leiden tot doelrealisatie. De aan
Bureau Beheer Landbouwgronden verstrekte voorschotten betreffen de voorschotstand waarop
de aanschafprijs van reeds aan natuurbeheerders geleverde gronden al in mindering zijn
gebracht. Per saldo bedraagt het langlopend renteloos voorschot van het Ministerie van LNV aan
het Bureau Beheer Landbouwgronden € 742 mln. Als gevolg van de doorleveringen aan de
eindbeheerders in 2007 is de waarde van de voorraad landbouwgronden ten opzichte van 1
januari 2007 met € 34,3 mln afgenomen. Deze negatieve mutatie wordt als programmakosten
verantwoord bij artikel 22 Agrarische ruimte, doelstelling 22.11 Ruimte voor grondgebonden
landbouw. Deze kosten leiden tot een negatief resultaat dat ten laste wordt gebracht van de
daarvoor gevormde bestemmingsreserve.
Landinrichting
De leningen landinrichting zijn aan grondeigenaren verstrekte annuïteitenleningen voor de
landinrichtingsrente van afgesloten landinrichtingsprojecten. Het totale saldo bedraagt € 383 mln.
De annuïteiten leningen zijn afgesloten tegen rentepercentages variërend tussen 5% - 6%.
LNV heeft nog € 193 mln te vorderen uit hoofde van nog niet afgesloten landinrichtingsprojecten.
De geactiveerde kosten van lopende landinrichtingsprojecten zijn de kosten die op termijn in
annuïteitenleningen worden omgezet. In 2007 zijn projecten ter waarde van 16,2 mln afgerond.
Deze verschuiven hiermee van de post ‘Geactiveerde kosten lopende landinrichting’ naar
‘Leningen landinrichting’ (zie: ‘Mutaties afgesloten projecten’ in het verloopoverzicht)). Het
volgende overzicht toont het verloop in 2007.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

54 van 110

Bedragen x € 1 000
Leningen
landinrichting

Geactiveerde
kosten lopende
landinrichting

Totaal
landinrichting

395 929

211 914

607 843

16 188

-16 188

-

-

4 936

4 936

Ontvangen aflossing

-28 910

-7 356

-36 266

Balans per 31-12-2007

383 207

193 306

576 513

Omschrijving

Balans per 01-01-2007
Mutaties 2007:
Mutatie afgesloten projecten
Nieuwe projecten

Overige leningen
Onderstaand een specificatie van de overige leningen.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

31-12-2007

01-01-2007

St. Groninger landschap
WUR (Stichting DLO)
WUR Praktijkonderzoek
WUR IAC/ILRI

12
93 410
21 765
4 454

23
96 210
22 722
4 642

Totaal

119 641

123 597

De WUR leningen zijn in 1999, 2000 en 2001 verstrekt tot een bedrag van € 169 mln en kennen
een looptijd van 30 jaar. Het openstaande saldo bedraagt per balansdatum € 119,6 mln. De
gehanteerde rentepercentages variëren van 4,5 tot 5,2%.
Van het totale saldo van WUR leningen van 119,6 mln is 34,2 mln aflossingsvrij. Het nietaflossingsvrije deel van de WUR leningen van € 85,4 mln hangt samen met de als langlopende
schuld opgenomen compensatieverplichting (Compensatieverplichting DLO).

Voorraad
De post voorraad bestaat uit voorraden uit interventieregelingen en voorraden chemicaliën en
certificaten.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

31-12-2007

01-01-2007

Interventievoorraad
Voorraden chemicaliën en certificaten

1 532

4.905
1 339

Totaal

1 532

6 244

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

55 van 110

Interventievoorraad
Deze post betreft voorraden vanuit de Europese Interventieregelingen. Ultimo 2007 is de waarde
nihil. Onderstaand overzicht toont het verloop van de voorraad in 2007.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving
Beginvoorraad
Af: Verkopen
Waardevermindering (opgelegd door EC)

2007
4 905
4.826
79
4 905

Eindvoorraad

-

Voorraad chemicaliën en certificaten
Deze voorraden van de VWA zijn gewaardeerd op basis van first in first out en hebben een
dermate hoge omloopsnelheid dat de historische kostprijs als actueel is beschouwd. De waarde
van de voorraad bedraagt € 1,5 mln.

Vorderingen
Het onderstaande overzicht is een specificatie van de vorderingen.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

31-12-2007

01-01-2007

Gedeclareerde EU subsidies
Debiteuren
Kortlopend deel verstrekte leningen
Overige vorderingen

277 504
38 202
39 956
66 766

733 829
37 374
40 222
65 973

Totaal

422 428

877 398

Gedeclareerde EU subsidies
Deze post betreft gelden die het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voor de
Europese fondsen ELGF en ELFPO voorfinanciert. Het saldo bestaat uit de vordering van de
jaardeclaratie 2007 en de declaraties van de maanden november en december 2007. De
gedeclareerde bedragen zijn in 2008 ontvangen.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

56 van 110

Onderstaand overzicht toont het verloop van de EU declaraties in 2007.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

2007

Balans per 01-01-2007

733 829

Bij: Gedeclareerd in 2007

583 026

Subtotaal

1 316 855

Af: Ontvangen in 2007
Niet gehonoreerd *

1 034 999
4 352

Balans per 31-12-2007

277 504

Specificatie eindbalans
Saldo jaarafrekening**
Declaraties november en december

4 068
273 436

Balans per 31-12-2007

277 504

*

Deze uitgaven zijn door de EU niet gehonoreerd en zijn derhalve vanuit de LNV-begroting
bekostigd.
** Het saldo van de jaarafrekening zal met de goedkeuring van de jaardeclaratie 2007 in 2008
worden verrekend.
Debiteuren
In totaal is een voorziening wegens oninbaarheid ad € 2,3 mln op de debiteuren in mindering
gebracht.
Kortlopend deel verstrekte leningen
Deze post betreft de in het komende jaar te ontvangen aflossing van de onder de financiële vaste
activa opgenomen leningen.
Overige vorderingen
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

31-12-2007

01-01-2007

Vorderingen in het kader van nationale en Europese regelgeving
Vordering EU inzake afwikkeling vogelpest 2003
Te vorderen landinrichtingsrente
Overig

56 128
5 680
2 806
2 152

56 765
5 680
3 528

Totaal

66 766

65 973

Vorderingen in het kader van nationale en Europese regelgeving

Deze post betreft openstaande vorderingen bij baten-lastendiensten als gevolg van uitvoering
van nationale en Europese regelgeving. Na inning worden de gelden afgedragen aan de
betreffende nationale of Europese instantie. Onder overige kortlopende schulden is de hiermee
samenhangende schuld aan de nationale en Europese instanties opgenomen.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

57 van 110

Overlopende activa
Het onderstaande overzicht is een specificatie van de overlopende activa.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

31-12-2007

01-01-2007

Verstrekte voorschotten
Nog te factureren
Vooruitbetaalde kosten
Overige overlopende activa

596 569
14 136
3 423
50 277

156 605
20 017
12 405
52 625

Totaal

664 405

241 652

Verstrekte voorschotten
Deze post betreft de voorschotten die zijn uitbetaald maar waarvan de prestatie nog niet is
geleverd. De verstrekte voorschotten worden daarom op de balans opgenomen. In het jaar dat
de prestatie geleverd wordt, worden de daarvoor verstrekte voorschotten als programmakosten
ten laste van de resultatenrekening gebracht. Het hiermee samenhangende bedrag wordt in
mindering gebracht op de balanspositie via de post verrekende voorschotten. Het onderstaande
schema toont het verloop van de verstrekte voorschotten in 2007.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

2007

Balans per 01-01-2007

156 605

Bij: In 2007 verstrekte voorschotten

477 177

Subtotaal

633 782

Af: In 2007 verrekende voorschotten

37 213

Balans per 31-12-2007

596 569

Overige overlopende activa
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

31-12-2007

01-01-2007

Te verrekenen met Diergezondheidsfonds
Te verrekenen met provincies (ILG)
Te verrekenen projecten
Overig

12 581
3 090
20 557
14 049

8 184
11 806
32 635

Totaal

50 277

52 625

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

58 van 110

Liquide middelen
De post liquide middelen is samengesteld uit de saldi van de aan de kasbeheerders en
kasvoorschothouders verstrekte gelden en het saldo van het Groenfonds.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

31-12-2007

01-01-2007

Kas en geldmiddelen
Groenfonds

3 801
33 701

8 100
26 747

Totaal

37 502

34 847

Eigen vermogen
Onderstaand overzicht geeft inzicht in de samenstelling van het eigen vermogen en het verloop
in 2007.
Bedragen x € 1 000
Algemene
reserve

Bestemmingsreserve

Totaal

Balans per 01-01-2007

12 375

775 902

788 277

Verliesverwerking 2007

-4 564

-34 313

-38 877

Effect stelselwijziging waardering verlofdagen

-5 233

-

-5 233

Balans per 31-12-2007

2 578

741 589

744 167

Omschrijving

Algemene reserve
Het openingssaldo van de algemene reserve betreft het totaal van de opgebouwde reserves bij
de baten-lastendiensten. Binnen het kerndepartement zijn in het verleden geen algemene
reserves opgebouwd omdat dit niet mogelijk is volgens de principes van het kasverplichtingenstelsel. Het saldo van de algemene reserve per 31 december 2007 wordt bepaald
door bij het saldo van de openingsbalans het exploitatieresultaat van de baten-lastendiensten
van het jaar 2007 op te tellen. Voor het kerndepartement wordt in tegenstelling tot de batenlastendiensten geen outputfinanciering op basis van prijs * hoeveelheid diensten (P*Q) toegepast
en is het niet mogelijk met behulp van dat principe te bepalen wat het exploitatieresultaat is.
Daarom is voor het kerndepartement als uitgangspunt gehanteerd dat de netto exploitatielasten
(dus rekening houdend met de opbrengsten tweeden en derden en met de rentebaten) gedekt
worden door de bijdrage vanuit de schatkist.
In 2007 is een stelselwijziging doorgevoerd ten aanzien van de waardering van verlofdagen. Het
betreft verlofdagen die medewerkers van de baten-lastendiensten nog tegoed hebben. De
stelselwijziging resulteert in een herwaardering van de post ‘saldo verlofdagen’ (overlopende
passiva) per 1 januari 2007. Het effect van deze stelselwijziging van € 5,2 mln wordt gecorrigeerd
op de algemene reserve.
Bestemmingsreserve
De bestemmingsreserve hangt samen met de post ‘Langlopend voorschot grondaankopen’
(financiële vaste activa). Voor 2007 heeft LNV voorschotten verstrekt aan BBL voor de
verwerving van landbouwgronden. De doorlevering van deze gronden aan de eindgebruikers leidt

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

59 van 110

tot doelrealisatie. Deze doorlevering geschieden om niet. In 2007 is de voorraad
landbouwgronden door dergelijke doorleveringen om niet met € 34,3 mln afgenomen. Dit leidt tot
een negatief resultaat dat ten laste van de hiervoor gevormde bestemmingsreserve wordt
gebracht.

Voorzieningen
Onderstaand een specificatie van de voorzieningen.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

31-12-2007

01-01-2007

Voorziening FPU+ regeling
Voorzieningen gebouwen
Overige voorzieningen

108 368
840
30 487

132 805
3 565
31 699

Totaal

139 695

168 069

Voorziening FPU+ regeling
FPU (Flexibel Pensioen en Uittreden) betreft een regeling waarvan in 2004 en 2005 bijna 900
medewerkers gebruik hebben gemaakt. Onderstaand een overzicht van de mutaties in 2007.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving
Balans per 01-01-2007

132 805

Onttrekkingen 2007
Subtotaal

25 035
107 710

Dotatie voorziening op basis van herberekening

Balans per 31-12-2007

598

108 368

Voorzieningen gebouwen
Deze post betreft een aantal kleinere voorzieningen voor onder andere leegstand gebouwen en
wederopleveringskosten gebouwen. Onderstaand een overzicht van de mutaties in 2007.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving
Balans per 01-01-2007

3 565

Onttrekkingen 2007
Subtotaal

2 608
957

Vrijval 2007

-117

Balans per 31-12-2007

840

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

60 van 110

Voor de beëindiging van het huurcontract van een inmiddels door DR verlaten pand in Groningen
was een voorziening getroffen van € 2,2 mln. In 2007 werd dit huurcontract afgekocht. De
hiermee samenhangende kosten zijn in 2007 aan de voorziening onttrokken.
Overige voorzieningen
Onderstaand een specificatie van de overige voorzieningen en een overzicht van de mutaties in
2007.
Bedragen x € 1 000
Voorziening
civiele
procedures

Voorziening
wachtgelduitkeringen

Voorziening
garantiepensioenen

Overig

Totaal overige
voorzieningen

Balans per 01-01-2007

3 100

8 679

7 193

12 727

31 699

Onttrekkingen 2007
Subtotaal

1 179
1 921

2 836
5 843

731
6 462

920
11 807

5 666
26 033

Dotatie
Vrijval 2007

3 822
-

1 087
-

36
-

-491

4 945
-491

Totaal

5 743

6 930

6 498

11 316

30 487

Omschrijving

Voorziening civiele procedures
In 2007 is € 1,2 mln aan de voorziening onttrokken voor de uitbetaling van claims met betrekking
tot de Wet Herstructurering Varkenshouderij (WHR).
In 2007 is een voorziening van € 1,9 mln getroffen voor een claim uit 2001 waarbij de VWA in het
ongelijk is gesteld. Indien deze claim door de tegenpartij kan worden onderbouwd dan zal in 2008
tot uitbetaling worden overgegaan.
In 2007 is een voorziening getroffen van 1,9 mln voor een te verwachten verplichting die
voortvloeit uit de regeling reistijd van VWA. De adviescommissie bezwaren personele
aangelegenheden LNV heeft geadviseerd dat de door de medewerkers ingediende
bezwaarschriften gegrond zijn. In 2008 vindt definitieve besluitvorming plaats over de afwikkeling
van deze bezwaren.

Langlopende schulden
De leningen zijn opgenomen tegen de nominale waarde van de hoofdsom. De leningen worden
gepresenteerd onder langlopende schulden als de vervaldatum meer dan 12 maanden na de
balansdatum ligt.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving
Leningen grondaankopen EHS
Leningen inzake financiering landinrichtingsprojecten
Compensatieverplichting DLO
Leningen inzake financiering vaste activa
Stand per balansdatum
Af: kortlopend deel
Totaal

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

31-12-2007

01-01-2007

350 991
576 513
85 430
167 279

285 067
607 843
89 374
156 141

1 180 213

1 138 425

95 496

87 594

1 084 717

1 050 831

61 van 110

Leningen grondaankopen EHS
Hieronder vallen de leningen uit hoofde van de kaderovereenkomst financiering grondaankopen
EHS waarvan het economische eigendom voor een bedrag van circa € 351 mln bij LNV berust.
Onderstaand overzicht toont het verloop in 2007.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

2007

Balans per 01-01-2007

285 067

Bij: nieuwe leningen 2007

83 134

Subtotaal

368 201

Af: betaalde aflossing 2007

17 210

Balans per 31-12-2007

350 991

De rentekosten worden verantwoord als programma-uitgaven onder operationele doelstelling
23.11 verwerven EHS.
Leningen inzake financiering landinrichtingsprojecten
Onderstaand overzicht toont het verloop van de leningen inzake de financiering van
landinrichtingsprojecten in 2007.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving
Balans per 01-01-2007

2007
607 843

Bij: financiering nieuwe projecten 2007

4 936

Subtotaal

61 779

Af: betaalde aflossing 2007

36 266

Balans per 31-12-2007

576 513

Compensatieverplichting DLO
Deze post betreft een compensatieverplichting aan DLO van € 85,4 mln die samenhangt met de
aan DLO verstrekte leningen die zijn opgenomen onder de financiële vaste activa (overige
leningen). Onderstaand wordt het verloop van deze post in 2007 weergegeven.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

2007

Balans per 01-01-2007

89 374

Af: betaalde aflossing 2007

3 944

Balans per 31-12-2007

85 430

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

62 van 110

Leningen inzake financiering vaste activa
Deze post betreft de door het Ministerie van Financiën verstrekte leningen ten behoeve van de
financiering van vaste activa. Onderstaand een overzicht van het verloop in 2007
Bedragen x € 1 000
Batenlastendienste

Kerndepartement

Totaal

Balans per 01-01-2007

99 522

56 619

156 141

Bij: beroep op leenfaciliteit

43 624

5 466

49 090

Subtotaal

143 146

62 085

205 231

Af: betaalde aflossing 2007

33 569

4 383

37 952

Balans per 31-12-2007

109 577

57 702

167 279

Omschrijving

Leningen inzake vaste activa bij het kerndepartement LNV
De beginbalans van de leningen ter financiering van de vaste activa bij het kerndepartement LNV
hangt samen met het beginsaldo van de materiële vaste activa en een deel van de overige
verstrekte leningen (financiële vaste activa) van het kerndepartement. Baten-lastendiensten
maken voor de financiering van de materiële vaste activa gebruik van een leenfaciliteit bij het
Ministerie van Financiën. Binnen het kas-verplichtingenstelsel is deze financieringsconstructie
echter niet van toepassing, waarmee het Ministerie van Financiën feitelijk voor de financiering
van de vaste activa van het kerndepartement geen leningen aan het kerndepartement heeft
verstrekt. Voor het opstellen van een eenduidige verantwoording volgens het baten-lastenstelsel
is het onwenselijk dat er op dit punt verschillen optreden en daarom is in de balans voor de
financiering van de vaste activa van het kerndepartement dezelfde financieringsconstructie
toegepast als voor de baten-lastendiensten.

Kortlopende schulden
Het onderstaande overzicht is een specificatie van de kortlopende schulden. Alle bedragen zijn
op nominale waarde gewaardeerd.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

31-12-2007

01-01-2007

Rekening-courant Rijksfinanciën
Crediteuren
Aflossingsverplichting volgend boekjaar
Overige schulden

378 540
29 016
95 496
64 031

477 888
25 836
87 594
61 043

Totaal

567 083

652 361

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

63 van 110

Rekening-courant Rijksfinanciën
Deze post geeft de vordering- en schuldverhouding weer tussen het Ministerie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit en het Ministerie van Financiën.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

31-12-2007

01-01-2007

RC rijksfinanciën - kerndepartement
RC rijksfinanciën - baten-lastendiensten

410 783
-32 243

517 426
-39 538

Totaal

378 540

477 888

Rekening-courant Rijksfinanciën – kerndepartement
Onderstaand het overzicht van het verloop in 2007.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

2007

Balans per 1-1-2007

517 426

Bij: mutaties 2007

1 339 850

Subtotaal

1 857 276

Af: Bijdrage uit schatkist

1 446 493

Balans per 31-12-2007

410 783

Overlopende passiva
Het onderstaande overzicht is een specificatie van de overlopende passiva. Alle bedragen zijn op
nominale waarde gewaardeerd.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

31-12-2007

01-01-2007

Werkkapitaal ELFPO
Af te dragen loonheffing en sociale premies
Reservering bezwaar SFSH
Vakantiegeld en eindejaarsuitkering
Saldo verlofdagen
Nog te betalen kosten

34 056
10 124
1 532
25 744
9 079
47 435

9 288
1 514
23 214
6 684
47 084

Totaal

127 970

87 784

Werkkapitaal ELFPO
Na goedkeuring van het programma voor de plattelandsontwikkeling (2007 – 2013) heeft de
commissie een voorfinanciering toegekend uit het ELFPO fonds van 7% van het Nederlandse
programma. Na afsluiting en goedkeuring van het programma wordt de financiering definitief
toegekend waarmee de voorfinanciering vervalt.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

64 van 110

Niet uit de balans blijkende verplichtingen
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

31-12-2007

01-01-2007

Openstaande verplichtingen
Meerjarige contracten baten-lastendiensten
Garantieverplichtingen

4.108.851
135 131
51 638

2 572 829
141 096
52 170

Totaal

4 295 620

2 766 095

Openstaande verplichtingen
Hieronder is gespecificeerd hoe de openstaande verplichtingen gerelateerd zijn aan de LNV
begrotingsartikelen.
Bedragen x € 1 000
Hoofdbeleidsterreinen

Stand per
01-01-2007

In 2007
Negatieve
aangegaan + bijstelling -/-

Uitgaven -/-*

Stand per
31-12-2007

21 Duurzaam ondernemen

73.450

326.815

4.116

264.536

131.613

22 Agrarische ruimte

176.494

189.117

142.111

42.529

180.971

23 Natuur

1.034.946

2.242.487

804.614

520.330

1.952.489

24 Landschap en recreatie

242.668

685.224

203.075

180.276

544.541

25 Voedselkwaliteit &
Diergezondheid

18.763

115.478

4.175

110.587

19.479

26 Kennis en innovatie

834.278

980.764

9.239

914.918

890.885

27 Reconstructie

146.423

448.918

157.356

83.963

354.022

26

267.442

26

267.277

165

2.527.048

5.256.245

1.324.712

2.384.416

4.074.165

45.781

18.069

20.035

9.129

34.686

2.572.829

5.274.314

1.344.747

2.393.545

4.108.851

29 Algemeen
Subtotaal
Buiten begrotingsverband
Totaal generaal

* De kolom uitgaven betreft de uitgaven die op kasbasis zijn verantwoord in de reguliere
jaarverantwoording LNV.
Voor de openstaande verplichtingen heeft de wet Inrichting Landelijk Gebied belangrijke
gevolgen. De subsidieverlening aan de provincies volgens deze wet is een belangrijke
veroorzaker van de stijging van deze balansrubriek. Per balansdatum was de stand openstaande
verplichtingen voor de uitvoering van de ILG 2,7 miljard. LNV heeft tevens de reeds voor 1-12007 in het kader van ILG aangegane verplichtingen, aan de provincies overgedragen. Deze
overdracht wordt onder de post ‘negatieve bijstelling’ weergegeven.
Meerjarige contracten agentschappen
Het merendeel van de meerjarige contracten van agentschappen betreft huurcontracten met de
Rijksgebouwendienst (€ 128,3 mln) en operationele leasecontracten voor vervoermiddelen (€ 6,5
mln).

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

65 van 110

Bedragen x € 1 000
Omschrijving

31-12-2007

01-01-2007

Huurovereenkomsten
Operationele leasecontracten
Overig

128 267
6 465
399

140 910
186
-

Totaal

135 131

141 096

Garantieverplichtingen
Onderstaand een specificatie van de stand van de garantieverplichtingen.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

31-12-2007

01-01-2007

Art. 21 - Stichting Borgstellingsfonds voor de Land- en Tuinbouw
Art. 26 - Gebouwen en terreinen voor gesubsidieerde scholen
Agrarisch onderwijs
Art. 26 - Gebouwen Stichting Studenten huisvesting in Deventer

49 994

50 002

1 579
65

2 055
113

Totaal

51 638

52 170

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

66 van 110

Toelichting op de geconsolideerde staat van baten en lasten
Resultaatbepalingsgrondslagen
Voor het bepalen van het exploitatieresultaat wordt aansluiting gezocht bij de rechtstreeks aan
prestaties toe te wijzen baten en lasten. Voor de inspanningen van de baten-lastendiensten van
LNV is dit goed te bepalen doordat deze diensten op basis van prijs * hoeveelheid diensten (P*Q)
gefinancierd worden (outputfinanciering). Door in de uitvoering voor het leveren van de diensten
meer of minder kosten te maken dan de voor de financiering daarvan ontvangen
standaardkosten, ontstaat een exploitatieresultaat.
Voor het kerndepartement wordt in tegenstelling tot de baten-lastendiensten geen
outputfinanciering op basis van P*Q toegepast en is het niet mogelijk met behulp van dat principe
te bepalen wat het exploitatieresultaat is. Daarom is voor het kerndepartement als uitgangspunt
gehanteerd dat de netto exploitatielasten (dus rekening houdend met de opbrengsten tweeden
en derden en met de rentebaten) gedekt worden door de bijdrage vanuit de schatkist.
Voor de resultaatbepaling is voorts van belang dat LNV in het verleden aangeschafte gronden via
Bureau Beheer Landbouwgronden (BBL) om-niet doorlevert aan de eindgebruikers. Hiervoor is in
het verleden een bestemmingsreserve gevormd en de kosten van de in 2007 doorgeleverde
gronden worden als negatief exploitatieresultaat ten laste van die bestemmingsreserve gebracht.
Het totale geconsolideerde exploitatieresultaat is aldus gelijk aan het exploitatieresultaat van de
baten-lastendiensten en het exploitatieresultaat als gevolg van de door BBL om-niet aan
eindgebruikers geleverde gronden.

Baten
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

2007

Bijdrage uit schatkist
Opbrengsten tweeden en derden
Rentebaten

1 446 493
450 469
2 174

Totaal

1 899 136

Bijdrage uit schatkist
Deze post betreft de rijksbijdrage voor de beleidsontwikkeling en -uitvoering in 2007. Voor het
kerndepartement is het uitgangspunt voor de resultaatbepaling dat de bijdrage uit de schatkist
beoogt de kosten te dekken die niet worden gedekt door de opbrengsten van tweeden en derden.
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

2007

Saldo van opbrengsten tweeden en derden en kosten kerndepartement
Bijdragen aan baten-lastendiensten (via LNV)

1 071 951
374 542

Totaal

1 446 493

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

67 van 110

Opbrengst tweeden en derden
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

2007

Opbrengst overige departementen (tweeden)
Opbrengst derden

119 066
482 807

Subtotaal

601 873

Af: toegerekende uitvoeringskosten opdracht van tweeden en derden*

151 404

Totaal

450 469

* Betreft door DLG, DR en VWA toegerekende kosten voor de uitvoering van opdrachten voor
tweeden en derden. Deze kosten zijn niet gerelateerd aan de operationele doelstellingen van
LNV. Daarom zijn ze niet als kosten genomen binnen de aan de beleidsdoelstellingen
gerelateerde exploitatie, maar hier in mindering gebracht op de gerealiseerde opbrengsten.
Op de volgende pagina is een overzicht opgenomen waarin de opbrengsten van tweeden en
derden worden toegerekend aan de beleidsartikelen. In de daarop volgende toelichting per
beleidsartikel worden de opbrengsten nader toegelicht.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

68 van 110

Opbrengsten tweeden en derden
Onderstaand een overzicht van de opbrengsten tweeden en derden van het kerndepartement. Zie de toelichting per beleidsartikel voor nadere toelichting.
Bedragen x € 1 000

21
Duurzaam
ondernemen

22
Agrarische
ruimte

23
Natuur

24
Landschap
en recreatie

25
Voedselkwaliteit en
diergezondheid

26
Kennis en
innovatie

27
Bodem,
water en
reconstructie
zandgebieden

28
Nominaal
en
onvoorzien

29
Algemeen

Totaal

19 087

16 713

14 040

18 647

9 186

25 946

1 116

-

345 734

450 469

28
29
Nominaal Algemeen
en
onvoorzien

Totaal

Omschrijving
Opbrengsten tweeden
en derden

Lasten
Onderstaand een overzicht van de lasten per beleidsartikel
21
Duurzaam
ondernemen

22
Agrarische
ruimte

23
Natuur

24
Landschap
en recreatie

25
Voedselkwaliteit en
diergezondheid

26
Kennis en
innovatie

27
Bodem,
water en
reconstructie
zandgebieden

Programmakosten

47 569

40 582

253 472

32 490

29 646

829 527

17 769

-

50 526

1 301 581

Apparaatskosten
Personele kosten
Materiële kosten
Afschrijvingskosten
Buitengewone lasten
Rentelasten*

78 298
40 843
7 102
1 009
597

5 655
637
224
5
32

72 730
18 131
4 594
448
517

26 033
3 937
1 029
152
134

44 908
20 291
2 708
200
357

7 115
2 881
275
277
9

3 914
478
153
9
22

-

187 036
85 264
11 476
6 237
715

425 689
172 462
27 561
8 337
2 383

Totaal Apparaatskosten

127 849

6 553

96 420

31 285

68 464

10 557

4 576

-

290 728

636 432

Totaal lasten

175 418

47 135

349 892

63 775

98 110

840 084

22 345

-

341 254

1 938 013

Bedragen x € 1 000
Omschrijving

In de volgende paragrafen worden de totale lasten per beleidsartikel toegelicht.
* Zie volgende pagina voor berekening van de totale rentelasten, de zogenaamde capital charge.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

69 van 110

Capital Charge
In de resultatenrekening zijn de rentelasten opgenomen; dit betreft uitsluitend de rentelasten die
daadwerkelijk door LNV zijn betaald. De capital charge geeft inzicht in de totale rentelasten van
de kapitaalvoorraad (vaste) activa van LNV. Door de huidige wijze van financiering worden de
totale rentelasten van de kapitaalvoorraad niet doorberekend aan de departementen, maar wordt
een substantieel deel van de rentelasten ten laste van de begroting van het Ministerie van
Financiën gebracht. Het berekenen van de capital charge geeft inzicht in de omvang van het deel
van deze rentelasten dat betrekking heeft op de kapitiaalsvoorraad van LNV.
De capital charge wordt berekend op basis van de gemiddelde boekwaarde van de vaste activa.
De gemiddelde boekwaarde van de vaste activa bedraagt (1 538 + 1 587) / 2 = € 1 562 mln.
Uitgaand van een rentepercentage van 4,16%* bedraagt de totale capital charge € 65 mln. Het
verschil tussen de totale capital charge en de daadwerkelijk door LNV betaalde rentelasten
bedraagt derhalve 65,0 – 2,4 = € 62,6 mln.

* Gemiddeld rentepercentage van 10-jarige staatsleningen in 2007.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

70 van 110

21 Duurzaam ondernemen
Duurzaam ondernemen

1%

10%
10%
2%
4%

73%

Verbeteren van ondernemerschap en ondernemersklimaat
Bevorderen van maatschappelijk geaccepteerde productievoorw aarden en
dierenw elzijn
Bevorderen van duurzame productiemethoden en bedrijfssystemen w .o. biologische
landbouw
Bevorderen duurzame vangst en kw eek van vis en schelpdieren
Bevorderen van duurzame ketens
Apparaatsuitgaven

Omschrijving
LNV streeft naar een vitaal en duurzaam agrocomplex met inbegrip van de visserij, waarbij:
 de nationale en internationale marktpositie van het agrocomplex wordt versterkt;
 van natuurlijke hulpbronnen en natuurlijke grondstoffen duurzaam gebruik wordt
gemaakt;
 betrouwbare en hoogwaardige producten voortgebracht worden.
Deze beleidsdoelstelling richt zich op de verduurzaming van het agrocomplex in Nederland,
waarbij zoveel mogelijk de Europese kaders worden gevolgd. De verduurzaming geldt niet alleen
voor de milieuaspecten, maar ook voor de sociale en economische aspecten
(bedrijfsontwikkeling en ondernemerschap).
Financiële gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 000
21 Duurzaam ondernemen

Kosten

Uitgaven

Balansmutatie

Programma

47 569

59 934

12 365

21.11 Verbeteren van ondernemerschap en
ondernemersklimaat
- Jonge agrariërs
- Ondernemerschap

2 524
256
2 268

3 280
1 012
2 268

756
756

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

71 van 110

21.12 Bevorderen van maatschappelijk
geaccepteerde productievoorwaarden en
dierenwelzijn
- Verbetering dierenwelzijn
- Nieuw mestbeleid
- Fytosanitair beleid
- Gewasbeschermingsbeleid
- Overig (RBV, Mineralenheffing)

17 625
3 864
2 201
2 514
1 861
7 185

18 115
4 124
2 431
2 514
1 861
7 185

490
260
230

21.13 Bevorderen van duurzame productiemethoden
en bedrijfssystemen w.o. biologische landbouw
- Glastuinbouw
- Biologische landbouw
- Intensieve veehouderij
- Melkveehouderij
- Akkerbouw
- Overige sectoren
- Innovatie en Samenwerking duurzame landbouw

17 854
5 691
5 683
4
1 711
1 634
171
2 960

23 837
8 587
6 050
1 172
1 711
1 634
171
4 511

5 983
2 896
368
1 168

21.14 Bevorderen duurzame vangst en kweek van
vis en schelpdieren
- Innovatie, Kennisontw. En verspreiding
- Binnenvisserij
- Verduurzaming Noordzeevisserij

3 103
580
115
2 408

5 823
1 475
481
3 867

2 720
895
366
1 459

21.15 Bevorderen van duurzame ketens
- Bilaterale economische samenwerking
- Agrologistiek
- Transparantie en ICT
- CLIENT
- Energie en Overig

6 463
2 698
486
122
1089
2 068

8 879
2 698
486
122
3 505
2 068

2 416

23 077

3 990

Apparaat

127 849

- Departement
- Baten-lastendiensten

19 818
108 031

Totaal kosten

175 418

Opbrengsten

19 087

1 551

2 416

Toelichting op de programmakosten
21.11 Verbeteren ondernemerschap en ondernemersklimaat
Jonge agrariërs
In 2007 zijn voor deze regeling relatief weinig kosten gemaakt, onder andere doordat er
vertraging is opgetreden in het investeringstempo binnen de doelgroep jonge agrariërs. In 2007 is
voor een bedrag van € 0,8 mln aan voorschotten verstrekt. Deze voorschotten zullen na 2007 tot
realisatie van kosten leiden (bedrag is opgenomen op de balans).

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

72 van 110

21.12 Bevorderen van maatschappelijk geaccepteerde productievoorwaarden en
dierenwelzijn
Verbetering Dierenwelzijn
Voor de uitvoering van onderzoeksprojecten op het gebied van dierenwelzijn (o.a. onderzoek
naar verdoofd castreren, welzijn circusdieren en groepshuisvesting vroege dracht zeugen) door
de Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO), is € 0,6 mln overgeheveld naar en verantwoord op
artikel 26 Kennis.
Relatief veel kosten zijn gemaakt voor In Beslag genomen Goederen (IBG). Deze regeling
voorziet in de kosten die worden gemaakt met betrekking tot de bewaring van o.a. in beslag
genomen landbouwhuisdieren, gezelschapsdieren en bedreigde in- en uitheemse dieren en
plantensoorten.
21.13 Bevorderen van duurzame productiemethoden en bedrijfssystemen w.o. biologische
landbouw
Glastuinbouw
In 2007 zijn voorschotten verstrekt in het kader van de Regeling Marktintroductie Energieinnovaties (MEI) (€ 2,0 mln) en voor RSG investeringen (€ 0,9 mln). Deze bedragen zijn
opgenomen op de balans en zullen in latere jaren tot kosten leiden (op het moment dat de
beoogde prestaties gerealiseerd worden).
Intensieve veehouderij
In 2007 is een voorschot van € 1,2 mln verstrekt in het kader van de innovatie regeling intensieve
veehouderij. Dit zal tot kosten leiden op het moment dat is vastgesteld dat de beoogde prestaties
geleverd zijn.
Innovatie en Samenwerking duurzame landbouw
In het kader van de Regeling Uitvoering Innovatie Landbouw Noord Nederland (UILNN) is in
2007 een voorschot verstrekt van € 1,6 mln. Dat leidt tot kosten op het moment dat wordt
vastgesteld dat de beoogde prestaties geleverd zijn.
21.14 Bevorderen duurzame vangst en kweek van vis en schelpdieren
Innovatie, Kennisontwikkeling en verspreiding
Er is in 2007 een bedrag van € 0,9 mln aan voorschotten verstrekt waarvoor de kosten in latere
jaren genomen zullen worden omdat de daarmee beoogde prestatie nog niet geleverd is.
Verduurzaming Noordzeevisserij
In 2007 is voor € 1,5 mln aan nieuwe voorschotten verstrekt (leiden in latere jaren tot kosten).
21.15 Bevorderen van duurzame ketens
Bilateraal economische samenwerking
Bilaterale economische samenwerking heeft tot doel handel en investeringen te bevorderen,
bilaterale relaties te versterken en het imago van het Nederlandse agrarische product te
verbeteren. In 2007 is onder andere voor € 1,3 mln aan kosten gemaakt voor al in 2006
aangegane internationale verplichtingen, waaronder grote vakbeurzen, zoals de Grune Woche en
de Biologische Vakbeurs.
Cliënt
CLIENT Export heeft als doel de administratieve en logistieke processen bij export van
landbouwgoederen te verbeteren door middel van elektronische exportcertificering. In 2007 is het
systeem verder ontwikkeld en zijn twee sectoren (pootaardappelen en zuivel) als pilot gestart. In
2007 is een bedrag van € 2,4 mln aan voorschotten verstrekt waarvoor de kosten in latere jaren
genomen zullen worden omdat de daarmee beoogde prestatie nog niet geleverd is.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

73 van 110

Toelichting op de apparaatskosten
Van de apparaatskosten is het grootste deel, namelijk € 89,9 mln, besteed aan “Bevorderen van
maatschappelijk geaccepteerde productievoorwaarden en dierenwelzijn” (OD 21.12). Voor
“Bevorderen van duurzame productiemethoden en bedrijfssystemen w.o. biologische landbouw”
(OD 21.13) is een bedrag van € 18,3 mln aan apparaatskosten gemaakt. Voor “Bevorderen
duurzame vangst en kweek van vis en schelpdieren” (OD 21.14) bedragen deze kosten € 9,3
mln.
Toelichting op de opbrengsten
Bedragen x € 1 000
Opbrengsten

Ontvangsten

Balansmutatie

EU-bijdrage jonge agrariërs
EU-bijdrage Biologische Landbouw
EU-bijdrage overige sectoren
Visserij (o.a. FIOV)
Overige

292
603
11.194
6 998

292
603
7 686
14 496

-3 508
7 498

Totaal

19 087

23 077

3 990

EU-bijdrage Biologische Landbouw
Met ingang van 2007 is de EU-cofinanciering ad € 4,7 mln voor de LNV-regelingen
Investeringsregeling Jonge agrariërs en Regeling Stimulering Biologische Landbouw buiten
begrotingsverband gebracht. De gerealiseerde bijdrage ad € 0,3 mln heeft betrekking op kosten
die vóór 2007 zijn gemaakt.
Visserij (o.a. FIOV)
De opbrengst is hoger dan de ontvangsten omdat per 31 december 2007 nog € 3,5 aan
openstaande vorderingen met betrekking tot 2007 openstaat.
Overige opbrengsten
Onder de overige opbrengsten wordt een bedrag van € 7,5 mln via de balans verwerkt. Dit zijn
voor € 4,8 mln (+) retour ontvangen subsidies waarvoor in eerdere jaren een voorschot is
verstrekt en waarvan in 2007 geconcludeerd is dat niet aan de subsidievoorwaarden is voldaan.
Deze worden niet als opbrengsten verantwoord, omdat deze bedragen ook nooit als kosten zijn
verantwoord. Verder wordt € 3,4 mln (+) met betrekking tot opbrengsten uit 2006 geïnd. Beiden
posten zijn wel ontvangsten, maar geen opbrengsten in 2007. Per 31 december 2007 staat
daarentegen nog voor een bedrag van € 0,7 mln (-) opbrengsten met betrekking tot 2007 open
als vordering.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

74 van 110

22 Agrarische ruimte
Agrarische ruimte

14%
5%

81%

Ruimte voor grondgebonden landbouw

Ruimte voor niet grondgebonden landbouw

Apparaatsuitgaven

Omschrijving
LNV streeft naar een toekomstgerichte, concurrerende landbouw als economische drager in het
landelijk gebied. Een vitale land- en tuinbouw is als producent van kwalitatief goede en veilige
producten en als beheerder van het landelijk gebied van belangrijke economische betekenis voor
Nederland. De bedrijven hebben een economisch duurzaam perspectief nodig om deze rol ook in
de toekomst te kunnen blijven vervullen. Het Rijk wil daarom de positie van de primaire landbouw
versterken door optimale condities te scheppen en ontwikkelingsmogelijkheden te bieden.
Financiële gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 000
22 Agrarische ruimte

Kosten

Kas

Balansmutatie

Programma

40 582

31 771

-8 811

22.11 Ruimte voor grondgebonden landbouw
Waarvan ILG:
- Grondgebonden landbouw
Waarvan niet ILG:
- Landinrichtingsprojecten Landbouw
- Kavelruil
22.12 Ruimte voor niet grondgebonden landbouw
Waarvan ILG:
- Stidug-projecten
Waarvan niet ILG:
- Infrastructuurregeling Glastuinbouw

38 364

25 086

-13 278

30

16 128

16 098

38 334

8 958

-29 376

2 218

6 685

4 467

4 467

4 467

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

2 218

2 218

75 van 110

Apparaat

6 553

- Departement
- Baten-lastendiensten

169
6 384

Totaal kosten

47 135

Opbrengsten

16 713

51 142

34 429

Toelichting op de programmakosten
22.11 Ruimte voor grondgebonden landbouw
ILG Grondgebonden landbouw
In 2007 is aan de provincies een voorschot verstrekt ad € 16,1 mln. Hiervoor is nog geen
informatie beschikbaar over de werkelijk in 2007 geleverde prestatie. Daardoor kunnen voor 2007
nog geen kosten worden genomen. De kosten worden in de komende jaren genomen naar rato
van de werkelijk geleverde prestatie.
Niet ILG/ Landinrichtingsprojecten Landbouw
De gerealiseerde kosten op dit instrument houden verband met het versneld afronden van oude
landinrichtingprojecten in het kader van de Task Force landinrichting. Het betreft hier
verrekeningen voortvloeiend uit diverse landinrichtingsprocedures zoals over- en onderbedeling,
verrekening van landinrichtinsrente e.d. Hiertegenover staan ontvangsten van provincies en
waterschappen verantwoord op het ontvangstenonderdeel.
De balansmutatie van € -29,4 mln bestaat uit een negatieve mutatie van de voorraad
landbouwgronden van € 34,3 mln (-) en nieuwe landinrichtingsprojecten voor € 4,9 mln (+). De
mutaties worden toegelicht in de toelichting op de financiële vaste activa onder ‘Langlopend
voorschot grondaankopen, resp. Landinrichting.
22.12 Ruimte voor niet grondgebonden landbouw
ILG/ Stidug
In het kader van de Stimuleringsregeling duurzame glastuinbouwgebieden (Stidug) zijn in 2007
voorschotten voor het project Berlikum verstrekt ad € 4,5 mln. Bij dit project wordt bij de
verwarming van kassen aardwarmte gebruikt. Het bedrag is opgenomen op de balans en de
kosten worden genomen zodra het project is afgerond.
Niet ILG/IRG
In het kader van de Infrastructuurregeling Glastuinbouw (IRG) is in 2007 voor € 2,2 mln aan
kosten veroorzaakt. Hiervoor vindt voor € 2,1 mln overheveling plaats vanuit het Ontwikkeling- en
saneringsfonds voor de Landbouw naar de LNV-begroting (zie toelichting op de opbrengsten,
O&S-fonds IRG).
Toelichting op de apparaatskosten
De apparaatskosten van de baten-lastendiensten zijn vrijwel volledig aangewend ten behoeve
van “Ruimte voor grondgebonden landbouw” (OD 22.11).

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

76 van 110

Toelichting op de opbrengsten
Bedragen x € 1 000
Opbrengsten

Ontvangsten

Balansmutatie

Landinrichtingsrente
O&S-fonds IRG

14 613
2 100

49 042
2 100

34 429

Totaal

16 713

51 142

34 429

Landinrichtingsrente
De gerealiseerde ontvangsten houden verband met bijdragen van onder meer provincies en
waterschappen voor het versneld afronden van oude landinrichtingprojecten in het kader van de
Task-Force landinrichting. De balansmutatie van € 34,4 mln betreft ontvangen aflossing voor
€ 36,3 mln (+) en nog te ontvangen landinrichtingsrente met betrekking tot 2007 voor
€ 1,9 mln (-/-). De ontvangen aflossing wordt in mindering gebracht op de balanspost
‘Landinrichting en Geactiveerde kosten lopende landinrichting’ onder de financiële vaste activa.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

77 van 110

23 Natuur
Natuur

9%
28%

16%

3%

44%

Verwerven EHS
Inrichten EHS
Beheren EHS
Beheer natuur buiten EHS en beschermen van de internationale biodiversiteit
Apparaatsuitgaven

Omschrijving
Natuur is een essentiële levensbehoefte voor de mens. Zij verbindt mensen en functies zoals
economisch vestigingsklimaat, luchtkwaliteit, gezondheid en recreatie. Behoud en op termijn
verbetering van de biodiversiteit zijn belangrijke voorwaarden voor de natuur in ons land en
daarmee voor een leefbare samenleving. Een sterke biodiversiteit is de levensverzekering voor
huidige en toekomstige generaties.
Financiële gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 000
23 Natuur

Kosten

Kas

Balansmutatie

Programma

253 472

447 158

193 686

23.11 Verwerven Ecologische Hoofdstructuur
Waarvan ILG
- Verwerven EHS
- Verwerven en inrichten Westerschelde
Waarvan niet ILG:
- Verwerven droge EHS
- Rente en aflossing
- Grondwaardebepaling
- Natte natuur
- NURG en Maaswerken

31 591

85 208

53 617

26 136
11 882

26 136
11 882

17 341
11 730

16 516
28 939

-825
17 209

785
1 735

1 735

23.12 Inrichten Ecologische Hoofdstructuur
Waarvan ILG:
- Inrichten EHS
- Milieukwaliteit EHS en VHR

8 937

123 039

114 102

66 763
39 790

66 763
39 790

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

- 785

78 van 110

Waarvan niet ILG
- Inrichten EHS
- Natte natuur
- NURG en Maaswerken
- IJsselmeer en Rijkswateren
23.13 Beheren Ecologische Hoofdstructuur
Waarvan ILG:
- Programma Beheer
Waarvan niet ILG:
- Beheer door SBB
- Beheer door particuliere
natuurbeschermingsorganisaties (SN)
- Particulier natuurbeheer (SN-functiewijziging)
- Agrarisch natuurbeheer (SAN)
- Behoud en herstel historische buitenplaatsen
- Overig beheer
23.14 Beheer van de natuur buiten de EHS en
beschermen van de internationale biodiversiteit
Waarvan ILG:
- Bijdrage nationale parken
- Soorten bescherming
- Beheer van natuur buiten EHS
Waarvan niet ILG:
- Gegevens autoriteit natuur
- Beheer door SBB
- Bijdrage nationale parken
- Faunafonds
- Overige nationale bijdragen
- Internationale subsidies en contributies
- Natuurbeschermingswet
- Soortenbescherming

932
8 005

212
8 030
8 244

-720
25
8 244

158 518

171 017

12 499

96 713

99 113

2 400

53 806

53 806

2 531
5 468

2 531
15 567

10 099

54 426

67 894

13 468

4 272
1 240
9 859

4 272
1 240
9 859

4 771
12 340
1 548
9 536
2 040
1 081
3 831
3 908

4 771
12 340
1 548
9 536
15 508
1 081
3 831
3 908

Apparaat

96 420

- Departement
- Baten- lastendiensten

6 715
89 705

Totaal kosten

349 892

Opbrengsten

14 040

15 215

13 468

1 175

Toelichting op de programmakosten:
23.11 Verwerven Ecologische Hoofdstructuur
ILG/Verwerven EHS
In 2007 is voor een bedrag van € 26,1 mln aan voorschotten aan de provincies verstrekt. De
kosten kunnen worden genomen zodra is vastgesteld dat de prestaties geleverd zijn.
ILG/Verwerven en inrichten Westerschelde
In 2007 is voor een bedrag van € 11,9 mln aan voorschotten aan de provincies verstrekt. De
kosten kunnen worden genomen zodra is vastgesteld dat de prestaties geleverd zijn.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

79 van 110

Niet ILG/Verwerven droge EHS:
De provincies hebben in 2006 een deel (ca. 450 ha) van de voor de EHS verworven hectares
voorgefinancierd. In 2007 is dit terugbetaald vanuit dit instrument. De prestaties zijn vóór de in
werking treding van de Wet Inrichting Landelijk Gebied (WILG) verantwoord in het
Rijksjaarverslag 2006 LNV.
Er is voor een bedrag van € 0,8 mln aan kosten gerealiseerd waarvoor voor 1-1-2007 een
voorschot was verstrekt. Dit bedrag is afgeboekt van de balanspositie verstrekte voorschotten.
Rente en aflossing
De balansmutatie van € 17,2 mln betreft de betaalde aflossing met betrekking tot de leningen
grondaankopen EHS. De als kosten verantwoorde € 11,7 mln betreft de rente over deze
leningen. De leningen zijn in de balans opgenomen onder de langlopende schulden: Leningen
grondaankopen EHS.
Natte natuur
De verantwoorde kosten ad € 0,8 mln hadden betrekking op een project waarvoor voor 1-1-2007
een voorschot was verstrekt. Dit bedrag is afgeboekt van de balans.
23.12 Inrichten Ecologische Hoofdstructuur
ILG/Inrichten EHS
In 2007 is aan de provincies en voorschot verstrekt van € 66,8 mln. Zodra de daarmee beoogde
prestaties geleverd zijn zullen de kosten genomen worden.
ILG/Milieukwaliteit EHS en VHR
In 2007 is aan de provincies een voorschot verstrekt van € 39,8 mln. Zodra de daarmee beoogde
prestaties geleverd zijn zullen de kosten genomen worden.
Niet ILG/Natte natuur
Er is voor een bedrag van € 0,9 mln kosten gerealiseerd waarvan € 0,7 mln gerelateerd was aan
voor 1-1-2007 verstrekte voorschotten. Het laatstgenoemde bedrag is afgeboekt van de
balanspositie verstrekte voorschotten.
Niet ILG/IJsselmeer en Rijkswateren
In 2007 zijn geen kosten gemaakt omdat de werkzaamheden van Rijkswaterstaat trager zijn
verlopen dan gepland. In 2007 is wel voor een bedrag van € 8,2 miljoen aan voorschotten
verstrekt. Zodra de daarmee beoogde prestaties geleverd zijn, worden de daarmee verband
houdende kosten genomen.
23.13 Beheren Ecologische Hoofdstructuur
ILG/Programma Beheer
In 2007 is voor een bedrag van € 2,4 mln aan voorschotten aan de provincies verstrekt. De
kosten kunnen worden genomen zodra is vastgesteld dat de prestaties geleverd zijn.
Niet ILG/Beheer door SBB:
De bijdragen aan Staatsbosbeheer (en dus de gemaakte kosten) zijn conform het reële niveau
van de opdrachtverlening voor 2007.
Niet ILG/Overig beheer:
De kosten zijn onder andere gemaakt ten behoeve van de verhoging van de kwaliteit van
belangrijke weidevogelgebieden in Noord-Holland en Friesland/Groningen. Het betreft het
bemesten, bekalken, verwijderen van ongewenste begroeiing e.d. om geschikt
weidevogellandschap te creëren. Tevens zijn kosten genomen voor Natuurlijk Platteland
Nederland ten behoeve van beheer met experimenteel karakter in belangrijke
weidevogelgebieden ter verhoging van de effectiviteit van het weidevogelbeheer.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

80 van 110

Tot slot zijn kosten gemaakt voor gedoogovereenkomsten met betrekking tot ganzen. In 2007 is
voor een bedrag van € 10,1 mln aan voorschotten aan de provincies verstrekt. De kosten kunnen
worden genomen zodra is vastgesteld dat de prestaties geleverd zijn.
23.14 Beheer van de natuur buiten de EHS en beschermen van de internationale
biodiversiteit
Gegevensautoriteit Natuur:
De kosten ad € 4,8 mln hebben betrekking op de ontwikkeling van de Nationale Database Flora
en Fauna (NDFF) en op de Gegevensautoriteit Natuur. Dit in het kader van vermindering van
administratieve lasten ten gevolge van de natuurwetgeving en in het kader van opdrachten voor
het monitoren van natuur in Nederland ten behoeve van beleidseffectrapportages van LNV en het
Milieu Natuur Planbureau (MNP).
In de NDFF worden gegevensbestanden van vrijwilligersorganisaties, terreinbeheerders,
provincies e.d. gekoppeld zodat beschikbare gegevens optimaal gebruikt kunnen worden.
Opdrachten zijn verstrekt voor de ontwikkeling van standaarden en modules waarmee dit
gerealiseerd kan worden. De resultaten zijn openbaar. De monitoring wordt uit kosten
overwegingen voor een belangrijk deel uitgevoerd door organisaties van vrijwilligers. De
Gegevensautoriteit Natuur ziet er op toe dat de betrouwbaarheid van de informatie toereikend is
voor het beoogde doel.
Overige nationale bijdragen
Er is in 2007 voor een bedrag van € 13,5 mln aan voorschotten verstrekt. Zodra is vastgesteld
dat de daarmee beoogde prestaties geleverd zijn, zullen de kosten genomen worden.
Toelichting op de apparaatkosten
Van de apparaatskosten van de baten-lastendiensten is € 30,4 mln aangewend ten behoeve van
“Inrichten Ecologische Hoofdstructuur” (OD 23.12). De gemaakte apparaatskosten voor “Beheren
Ecologische Hoofdstructuur” (OD 23.13) hebben een omvang van € 30,4 mln. De
apparaatskosten voor “Verwerven Ecologische Hoofdstructuur” (OD 23.11) bedragen € 24,2 mln.
Voor “Beheer van de natuur buiten de EHS en beschermen van de internationale biodiversiteit”
(OD 23.14) is een bedrag van € 11,4 mln aan apparaatskosten gemaakt.
Toelichting op de opbrengsten
Bedragen x € 1 000
Opbrengsten

Ontvangsten

Balansmutatie

EU-bijdragen beheer
EU-bijdragen Stimulering bos op landbouwgronden
Opbrengst jachtakten
Bijdragen van derden
Overige

553
37
1 252
11 881
430

553
37
1 252
11 881
1 492

1 175

Totaal

14 040

15 215

1 175

Bijdragen van derden:
Een bedrag van € 1,2 mln wordt via de balans verwerkt. Dit zijn voor € 1,1 mln retour ontvangen
subsidies en voor € 0,1 mln aan in 2007 ontvangen opbrengsten met betrekking tot 2006. Beide
posten zijn wel ontvangsten, maar geen opbrengsten in 2007.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

81 van 110

24 Landschap en Recreatie
Landschap en Recreatie

5%

4%

5%

49%

37%

Nationale Landschappen

Landschap Algemeen

Recreatie algemeen

Apparaatsuitgaven

Recreatie om de stad

Omschrijving
Het landschap heeft belangrijke waarden voor de samenleving. De verschillende landschappen
hebben een eigen identiteit en kwaliteit en vertegenwoordigen belangrijke cultuurhistorische,
architectonische en ecologische waarden. Het Rijk wil het Nederlands landschap in al zijn
diversiteit voor de toekomst behouden en ontwikkelen.
Financiële gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 000
24 Landschap en Recreatie

Kosten

Kas

Balansmutatie

Programma

32 490

146 768

114 278

24.11 Nationale Landschappen
Waarvan ILG:
- Nationale landschappen
Waarvan niet ILG:
- Monitoring en onderzoek

2 967

15 921

12 954

12 954

12 954

2 967

2 967

24.12 Landschap Algemeen
Waarvan ILG:
- Landschap generiek
Waarvan niet ILG:
- Projectfinanciering

2 854

5 728

2 874

2 874

2 874

2 854

2 854

24.13 Recreatie in en om de Stad
Waarvan ILG:
- Recreatie om de stad (grootschalig groen)
Waarvan niet ILG:
- Kaderwet LNV projectbijdrage

2 900

84 994

82 094

82 244

82 244

2 900

2 750

-150

24.14 Recreatie algemeen

23 769

40 125

16 356

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

82 van 110

Waarvan ILG:
- Groene hart impuls en versterking en ontwikkeling
toegankelijkheid
- Routenetwerken
Waarvan niet ILG:
- Routenetwerken
- Staatsbosbeheer voor recreatieve voorzieningen
- Midden-Delfland & Grevelingen
- Kennis en deskundigheid voor recreatie

21 044
1 072
1 653

Apparaat

31 285

- Departement
- Baten- lastendiensten

5 144
26 141

Totaal kosten

63 775

Opbrengsten

18 647

10 583
5 437

10 583
5 437

336
21 044
1 072
1 653

336

23 490

4 843

Toelichting op de programmakosten:
24.11 Nationale Landschappen
ILG/Nationale landschappen
In 2007 zijn voor een totaalbedrag van € 13,0 mln voorschotten aan de provincies verstrekt.
Zodra is vastgesteld dat de daarmee beoogde prestaties geleverd zijn zullen de daarmee
samenhangende kosten genomen worden.
24.12 Landschap algemeen
ILG/Landschap specifiek
Aan de provincies is in 2007 € 2,9 mln voorschot verstrekt. De kosten worden genomen zodra is
vastgesteld dat de beoogde prestaties geleverd zijn.
24.13 Recreatie in en om de Stad
ILG/Recreatie om de stad (grootschalig groen)
De provincies hebben in 2007 voor € 82,2 mln aan voorschotten ontvangen. De kosten worden
genomen zodra is vastgesteld dat de beoogde prestaties geleverd zijn.
24.14 Recreatie algemeen
ILG/Groene hart impuls en versterking en ontwikkeling toegankelijkheid
Hiervoor is in 2007 € 10,6 mln aan voorschot aan de provincies verstrekt. Zodra is vastgesteld
dat de beoogde prestaties geleverd zijn worden de daarmee samenhangende kosten genomen.
ILG/Routenetwerken
De provincies hebben hiervoor in 2007 € 5,4 mln voorschot ontvangen. De kosten worden
genomen zodra is vastgesteld dat de daarmee beoogde prestaties geleverd zijn.
Niet ILG/Routenetwerken
In 2007 is voor een bedrag van € 0,3 mln aan voorschotten verstrekt. De kosten worden
genomen zodra is vastgesteld dat de beoogde prestaties geleverd zijn.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

83 van 110

Toelichting op de apparaatskosten
Het grootste deel van de apparaatskosten, namelijk € 19,6 mln is gemaakt ten behoeve van
“Recreatie in en om de stad” (OD 24.13).
Toelichting op de opbrengsten
Bedragen x € 1 000

Overige

Opbrengsten

Ontvangsten

Balansmutatie

18 647

23 490

4 843

De opbrengsten houden voornamelijk verband met de verkoop van ruilgrond in het noorden van
het land door het Bureau Beheer Landbouwgronden. Een bedrag van € 4,8 mln wordt via de
balans verwerkt. Dit zijn retour ontvangen subsidies waarvoor ooit een voorschot is verstrekt en
waarvan in 2007 geconcludeerd is dat niet aan de subsidievoorwaarden is voldaan. Deze worden
niet als opbrengsten verantwoord, omdat deze bedragen ook nooit als kosten zijn verantwoord.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

84 van 110

25 Voedselkwaliteit en Diergezondheid
Voedselkwaliteit en Diergezondheid

18%

12%

70%

Bevorderen van kwalitatief hoogwaardig voedselaanbod en consumptiepatroon
Handhaven diergezondheidsniveau
Apparaatsuitgaven

Omschrijving
De overheid streeft naar een kwalitatief hoogwaardig voedselaanbod en consumptiepatroon en
een hoog gezondheidsniveau van de Nederlandse veestapel.
Dierhouders en producenten van voedsel zijn primair verantwoordelijk voor het waarborgen van
de diergezondheid en voedselveiligheid. Consumenten hebben een eigen verantwoordelijkheid
om op een zorgvuldige en veilige manier met voedsel om te gaan. LNV heeft als taak om – veelal
in internationaal en Europees verband – eisen en voorwaarden te stellen waarbinnen partijen hun
verantwoordelijkheid kunnen invullen en LNV controleert op transparante en consequente wijze.
Zo worden de gezondheidseffecten van voedselrisico's beheerst en blijft het vertrouwen in
voedsel behouden.
Financiële gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 000
25 Voedselkwaliteit en Diergezondheid

Kosten

Kas

Programma

29 646

30 365

25.11 Bevorderen van kwalitatief hoogwaardig
voedselaanbod en consumptiepatroon
- Risicomanagement
- Voedselveiligheid
- Consument, transparantie en ketenomkering
- Destructie
- Biotechnologie
- Overig

17 669
575
3 942
4 149
8 811
23
169

17 669
575
3 942
4 149
8 811
23
169

25.12 Handhaven diergezondheidsniveau
- Preventieve diergezondheid

11 977
150

12 696
150

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

Balansmutatie
719

719

85 van 110

- I&R
- Monitoring, early warning en bewaking
- Handhaving veterinaire veiligheid
- Crisisorganisatie en –management
- Overig (BSE, BTW-varkenspest, Vogelpest (AI),
schikking fokverbod KVP, overig)
- AI-Vaccinonderzoek

1 604
4 797
2 595
2 817

1 604
4 797
2 595
2 817

14

733

719

11 056

1.870

Apparaat

68 464

- Departement
- Baten-lastendiensten

6 291
62 173

Totaal kosten

98 110

Opbrengsten

9 186

Toelichting op de programmakosten
25.11 Bevorderen van kwalitatief hoogwaardig voedselaanbod en consumptiepatroon
Voedselveiligheid
De kosten voor voedselveiligheid hebben onder andere betrekking op het Programma
Alternatieve Verwerkingsmethoden Slachtafvallen dat in 2006 vertraging had opgelopen.
Daarnaast zijn kosten gemaakt ten behoeve van het Bureau Registratie Diergeneesmiddelen.
Destructie
In 2007 is een bijdrage (kosten € 8,8 mln) beschikbaar gesteld als overheidsbijdrage in de
tarieven voor het ophalen en verwerken van kadavers door destructiebedrijf RENDAC.
25.12 Handhaven diergezondheidsniveau
Overig
In 2007 is een voorschot verstrekt ad € 0,7 mln voor de conventie AI Indonesië. De kosten
worden verantwoord zodra de beoogde prestatie geleverd is.
Toelichting op de apparaatskosten
Van de apparaatskosten van de baten-lastendiensten is € 56,3 mln gemaakt ten behoeve van
“Bevorderen van kwalitatief hoogwaardig voedselaanbod en consumptiepatroon” (OD 25.11) en
is € 12,2 mln besteed aan “Handhaven diergezondheidsniveau” (OD 25.12).
Toelichting op de opbrengsten
Bedragen x € 1 000
Opbrengsten

Ontvangsten

Balansmutatie

EU-bijdrage AI
Uitvoering I&R varkens
Overdracht roodvleeskeuring en BTW compensatie
AI-vaccinontwikkeling
Overig

750
8 000
436

750
8 000
2 306

1.870

Totaal

9 186

11 056

1.870

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

86 van 110

Overig
Een bedrag van € 1,9 mln wordt via de balans verwerkt. Dit zijn retour ontvangen subsidies
waarvoor ooit een voorschot is verstrekt en waarvan in 2007 geconcludeerd is dat niet aan de
subsidievoorwaarden is voldaan. Deze worden niet als opbrengsten verantwoord, omdat deze
bedragen ook nooit als kosten zijn verantwoord.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

87 van 110

26 Kennis en Innovatie
Kennis en Innovatie

11%

1%

5%
5%

78%

Waarborgen van het kennisstelsel

Benutten van samenhang tussen instellingen

Vernieuwen van het kennisstelsel

Ondersteunen van LNV-beleid met kennis

Apparaatsuitgaven

Omschrijving
De algemene beleidsdoelstelling is hoogwaardige kennis voor het agrofoodcomplex en de groene
ruimte en optimale benutting van deze kennis
Financiële gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 000
26 Kennis en Innovatie

Kosten

Kas

Balansmutatie

Programma

829 527

900 736

71 209

26.11 Waarborgen van het kennisstelsel
- Bekostiging WU
- Bekostiging DLO
- Bekostiging groenonderwijs HBO / MBO / VMBO
- Afrika studiecentrum/Akademie-hoogleraren

651 812
147 733
43 189
460 196
694

651 812
147 733
43 189
460 196
694

-

26.12 Benutten van samenhang tussen instellingen
- Bijdrage INGRA
- Bijdrage IPC’s
- AEQUOR
- Coöperatie incl. ICT
- Overige subsidies ondersteuningsstructuur

43 317
3 227
21 275
7 657
3 922
7 236

43 317
3 227
21 275
7 657
3 922
7 236

-

26.13 Vernieuwen van het kennisstelsel
- Onderzoeksvernieuwing
- Praktijkleren
- Onderwijskundige innovatieprojecten
- Subsidies onderwijsvernieuwing

39 817
2 647
12 995

5 397
3 818

24 175

45 214
6 465
12 995
1 579
24 175

26.14 Ondersteunen van LNV-beleid met kennis

94 581

160 393

65 812

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

1 579

88 van 110

- DLO onderzoeksprogramma's
- Open programmering onderzoek
- Stimuleringsprogramma's
- DLO wettelijke onderzoekstaken
- Regionale innovatie projecten
- Voorlichtingsprojecten
- Lerende netwerken onderzoek

25
29 859
56 914
550
5 342
1 891

Apparaat

10 557

- Departement
- Baten- lastendiensten

9 370
1 187

Totaal kosten

840 084

Opbrengsten

25 946

80 952
3 096
8 139
56 914
4 059
5 342
1 891

80 952
3 071
-21 720

27 547

-1 601

3 509

Toelichting op de programmakosten
26.11 Waarborgen van het kennisstelsel
Bekostigde aantallen binnen het groene onderwijs in 2007
Instrument
Bekostiging WU

Bekostiging HBOgroen
Bekostiging MBOgroen

Bekostiging VMBOgroen
IPC’s
regeling praktijkleren

Type studenten/ getuigschriften/
promoties
Eerstejaars
Ongedeelde getuigschriften
Bachelor getuigschriften
Master getuigschriften
Promoties
Vaste componenten
Studenten

Aantallen
1.122
368
275
653
192

Prijs per
eenheid
4,069
38,569
21,638
16,931
72,724

Studenten beroepsopleidende
leerweg
Studenten beroepsbegeleidende
leerweg
VOA leerlingen niveau 1
VOA leerlingen niveau 2
Vaste componenten
Leerlingen VMBO/ VBO
Leerlingen VMBO / LWOO
Vaste componenten
Leerling-cursist weken
Vaste componenten
Leerlingen

Bedrag

Kosten
2007

8.262

6.926

4.565
14.193
5.951
11.056
13.963
98.005 147.733
57.226 57 226

16.360

5,530

90.471

8.379

3,222

26.997

1.860
5.998

1,951
0,780

21.466
15.266

6,013
9,014

10.433

0,760

25.163

0,516

3.629
4.678
7.756 133.531
128.714
137.608
3.118 269.440
7.925
13.350 21.275
12.995 12.995

26.12 Benutten van samenhang tussen instellingen
Aequor
Middelen voor bedrijfsadviseurs worden rechtstreeks bekostigd aan het kennis- en
communicatiecentrum voedsel en leefomgeving Aequor. Deze adviseurs zijn aangesteld ten
behoeve van de in de Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB) aan Aequor opgedragen taak
tot regelmatige beoordeling van bedrijven en organisaties waar beroepspraktijkvormingsplaatsen

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

89 van 110

worden gerealiseerd. Voorheen vond bekostiging plaats aan de AOC’s. Tevens is op grond van
een in november 2007 gesloten overeenkomst met Aequor de exploitatievergoeding voor de
jaren 2007, 2008 en 2009 verhoogd.
Indicator
•

Referentie Peildatum Realisatie Realisatie Streefwaarde Realisatie
Bron
waarde
2005
2006
2007
2007
Aantal leerbedrijven
23 800
2006
23 800
23 322
21 500
22.653 Aequor

26.13 Vernieuwen van het kennisstelsel
Onderzoeksvernieuwing
De prestaties voor een in 2007 voor het FES-project TTI Groene Genetica geleverd voorschot ad
€ 6,5 mln moeten nog geleverd worden. Hier staan kosten van € 2,7 mln die betrekking hebben
op in 2007 geleverde prestaties geleverd met behulp van voor 2007 ontvangen voorschotten
tegenover. Per saldo leidt dit tot een balansmutatie van € 3,8 mln.
Praktijkleren
De kosten hebben betrekking op praktijkleerprojecten van AOC's.
Onderwijskundige innovatieprojecten/subsidies onderwijsvernieuwing
In 2007 is een voorschot verstrekt van € 1,6 mln. Dit bedrag is via de balans verwerkt omdat de
projecten nog niet zijn afgerond. Op het moment dat de projecten zijn afgerond en de subsidies
definitief zijn vastgesteld dan worden de kosten ten laste van de resultatenrekening gebracht.
Indicator
•

•

Aantal
onderwijskundige
innovatieprojecten
groen onderwijs
Aantal OCW-conforme
projecten gericht op
realiseren competentiegerichte
kwalificatiestructuur,
doorlopende leerlijnen
en verbetering
*
kenniscirculatie

Referentie Peildatum Realisatie Realisatie Streefwaarde Realisatie Bron
waarde
2005
2006
2007
2007
55
2005
55
55
80
71 LNV

40

2005

40

27

35

35 LNV

* Het betreft de projecten in het kader van de (OCW-conforme) breedtestrategie. Thema’s zijn doorstroombevordering,
praktijkgericht leren, lerarenbeleid, kennisuitwisseling, internationalisering.

26.14 Ondersteunen van LNV-beleid met kennis
DLO onderzoeksprogramma’s
Voor deze programma’s is in 2007 een voorschot verstrekt van € 81,0 mln. Hiervoor worden de
kosten genomen zodra de resultaten van de programma’s bereikt zijn. De bevoorschotting is
onder andere bedoeld voor de uitvoering van diverse projecten door DLO op het gebied van
dierenwelzijn, gewasbescherming en bemesting.
Open programmering onderzoek
In 2007 is voor € 0,25 mln aan kosten gerealiseerd waarvan € 0,2 mln voor 1-1-2007 als
voorschot was verstrekt. Daarnaast is voor in totaal € 3,1 mln aan nieuwe voorschotten verstrekt
voor programma’s waarvoor de prestaties na 31-12-2007 worden gerealiseerd. Deze
voorschotten worden daarom via de balans verwerkt.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

90 van 110

Stimuleringsprogramma’s
In 2007 is voor € 29,8 mln aan kosten gerealiseerd. Daarvan had € 21,7 betrekking op
voorschotten die voor 1 januari 2007 zijn verstrekt. Dit laatste bedrag is van de balanspositie
verstrekte voorschotten afgeboekt. In de leeswijzer van dit verslag wordt deze post nader
toegelicht onder Toelichting verschillen BLS en KV – voorbeeld stimuleringsprogramma’s.
Regionale innovatieprojecten
De in 2007 verstrekte voorschotten van € 4,0 mln zullen na 2007 leiden tot prestaties. In 2007 is
voor € 0,5 mln aan prestaties gerealiseerd met voorschotten die in voorgaande jaren zijn
verstrekt. De balansmutatie is per saldo € 3,5 mln.
Voorlichtingsprojecten
Indicator
Aantal
voorlichtingsprojecten

Referente Peildatum
waarde
44
2005

Realisatie
2005
44

Realisatie
2006
54

Streefwaarde
2007
45

Realisatie Bron
2007
37 LNV

Toelichting op de apparaatskosten
De apparaatskosten zijn vooral aangewend voor Waarborgen kennisstelsel (OD 26.11: € 7,4 mln)
en Ondersteunen van het LNV-beleid met kennis (OD 26.14: € 1,9 mln).
Toelichting op de opbrengsten
Bedragen x € 1 000
Opbrengsten

Ontvangsten

Balansmutatie

Rente en aflossing over de verstrekte lening aan de
Stichting DLO inzake aankoop van grond en
gebouwen
FES
Overige

5 045
16 426
4 475

8 989
16 426
2 132

3 944
-2 343

Totaal

25 946

27 547

-1 601

Rente en aflossing verstrekte leningen inzake aankoop van grond en gebouwen
De balansmutatie van € 3,9 mln betreft de verrekende aflossing van de verstrekte leningen aan
de Stichting DLO. De verantwoorde opbrengst van € 5,0 mln betreft de rentevergoeding over
deze leningen. Een deel van deze leningen zijn aflossingsvrij.
Overige
Overige ontvangsten hebben betrekking op een ontvangst in het kader van een mede door de EU
gefinancierd project en terugvorderingen als gevolg van subsidieafrekeningen aan onderwijs- en
onderzoeksinstellingen. Een bedrag van € -2,3 mln wordt via de balans verwerkt. Dit betreft voor
€ 1,1 mln (+) retour ontvangen subsidies en € 3,4 mln (-/-) aan openstaande vorderingen met
betrekking tot opbrengsten uit 2007.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

91 van 110

27 Bodem, water en reconstructie zandgebieden
Bodem, water en reconstructie zandgebieden

20%
0%

80%
Reconstructie zandgebieden
Bodem en water
Apparaatsuitgaven

Omschrijving
Het Rijk geeft prioriteit aan de reconstructie van de zandgebieden in Zuid en Oost-Nederland
(Overijssel, Gelderland, Utrecht, Noord-Brabant en Limburg). Het doel van deze reconstructie is
het realiseren van een goede ruimtelijke structuur, in het bijzonder met betrekking tot duurzame
landbouw, de natuur, het milieu en een duurzame waterhuishouding, evenals het creëren van
een aantrekkelijk woon-, werk- en leefklimaat in de zandgebieden.
Financiële gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 000
27 Bodem, water en reconstructie zandgebieden

Kosten

Kas

Balansmutatie

Programma

17 769

63 227

45 458

27.11 Reconstructie zandgebieden
Waarvan ILG
- Reconstructie zandgebieden
Waarvan niet ILG
- Agenda Vitaal Platteland
- Rijksacties
- Voorfinanciering UC 2005/2006
27.12 Bodem en Water

17 769

63 227

45 458

45 458

45 458

2 505
1 262
14 002
-

-

Apparaat

4 576

- Departement
- Baten- lastendiensten

321
4 255

Totaal kosten

22 345

-

-

Opbrengsten

1 116

147

-969

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

2 505
1 262
14 002
-

92 van 110

Toelichting op de programmakosten
27.11 Reconstructie zandgebieden
ILG/Reconstructie zandgebieden
In 2007 is aan de provincies een voorschot verstrekt van € 45,5 mln. Zodra is vastgesteld dat de
daarmee beoogde prestaties geleverd zijn, zullen de daarmee samenhangende kosten genomen
worden.
Voorfinanciering UC 2005/2006:
De kosten houden verband met terugbetalingen aan de provincies van de voorfinanciering die
door de provincies in 2006 is betaald in het kader van uitvoeringscontract reconstructie 20052006.
Toelichting op de opbrengsten
Bedragen x € 1 000

Landinrichtingsrente
Bijdragen van derden
Totaal

Opbrengsten

Ontvangsten

Balansmutatie

969
147

147

-969
-

1 116

147

-969

De gerealiseerde ontvangsten in 2007 hebben betrekking op ontvangen bijdragen van
waterschappen en gemeenten voor landinrichtingsprojecten in het kader van reconstructie. Een
bedrag van € -1 mln wordt via de balans verwerkt. Dit betreft nog te ontvangen
landinrichtingsrente met betrekking tot 2007.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

93 van 110

28 Nominaal en onvoorzien
Dit artikel bevat de posten prijsbijstelling, loonbijstelling en onvoorzien.
Financiële gevolgen van niet-beleidsartikelen
Bedragen x € 1 000
28 Nominaal en onvoorzien

Kosten

Kas

Programma
- Prijsbijstelling
- Loonbijstelling
- Onvoorzien

-

-

Totaal

-

-

Balansmutatie

Toelichting op de programmakosten
De in 2007 bij Voorjaarsnota toegekende Loon- en prijsbijstelling is toegedeeld naar de relevante
artikelen en daardoor niet zichtbaar in de bovenstaande tabel.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

94 van 110

29 Algemeen
Op dit artikel worden de kosten, zowel apparaat als programma, toegelicht die niet vallen onder
de beleidsartikelen.
Financiële gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 000
29 Algemeen

Kosten

Kas

Balansmutatie

Programma

50 526

50 526

-

29.11 Internationale contributies
29.12 Uitvoering van EU-maatregelen

10 399
40 127

10 399
40 127

-

Apparaat

290 728

- Apparaat
- Baten-lastendiensten

190 404
100 324

Totaal kosten

341 254

Opbrengsten

345 734

346 970

1 236

Toelichting programmakosten
Dit betreft internationale contributies en bijdragen aan onder meer productschappen voor de
uitvoering van EU maatregelen.
Toelichting op de apparaatskosten
Ruim 86% van de apparaatskosten (€ 251,5 mln) is aangewend voor de uitvoering van EUmaatregelen.
Toelichting op de opbrengsten:
Bedragen x € 1 000
Opbrengsten

Ontvangsten

Balansmutatie

Landbouwheffingen
EU-bijdrage
Overige

338 599
2 857
4 278

338 658
2 857
5 455

59
1 177

Totaal

345 734

346 970

1 236

Landbouwheffingen
De Landbouwheffingen betreffen heffingen op import van landbouwproducten vanuit “derde”
landen naar de EU. Deze heffingen komen binnen via de Douane. In 2007 werd € 0,06 mln aan
landbouwheffingen ontvangen met betrekking tot 2006.
Overige
Het bedrag van € 1,2 mln dat via de balans wordt verwerkt betreft in 2007 ontvangen
opbrengsten met betrekking tot 2006.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

95 van 110

Toelichting inzake baten-lastendiensten
Overzicht van baten en lasten
Bedragen x € 1 000
Omschrijving

Algemene Inspectiedienst
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

(1)
Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

(2)
(3)
Realisatie Verschil realisatie en
oorspronkelijke
vastgestelde
begroting

59 588

68 032

8 444

59 588
0

66 626
1 406

7 038
1 406

111 365
111 365

108 656
106 379

-2 709
-4 986

0

2 277

2 277

139 204

164 041

24 837

139 204

176 042

36 838

0

-12 001

-12 001

Plantenziektenkundige
Dienst
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

16 987
16 987
0

34 096
33 903
193

17 109
16 916
193

Voedsel en Warenautoriteit
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

151 263
151 263
0

170 213
166 652
3 561

18 950
15 389
3 561

Totaal
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

478 407
478 407
0

545 038
549 602
-4 564

66 631
71 195
- 4 564

Dienst landelijk Gebied
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten
Dienst Regelingen
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

96 van 110

Algemene Inspectiedienst (AID)
Profiel
De Algemene Inspectiedienst (AID) is een handhavingorganisatie van het Ministerie van LNV die,
door middel van de instrumenten controle, verificatie en opsporing, de naleving van de LNVregelgeving op programmatische wijze bevordert. Waar effectief uit oogpunt van naleving wordt
de inzet van hiervoor bedoelde instrumenten begeleid door handhavingcommunicatie. Op basis
van waarnemingen en ervaringen in de handhavingpraktijk adviseert de AID de Minister en
beleidsdirecties van LNV over voorgenomen of reeds vigerend beleid en regelgeving. Ten
behoeve van de uitvoering van deze taak beschikken de ambtenaren AID over toezichthoudende
en opsporingsbevoegdheden. Deze bevoegdheden worden in onderlinge samenhang ingezet.
Opsporing vindt plaats onder verantwoordelijkheid van het Openbaar Ministerie.
Prestaties
De prestaties van de AID bestaan uit het aantal directe uren per product waartoe de AID een
opdracht heeft gekregen en de daarmee bereikte resultaten. Onderstaande tabel geeft per
productgroep het aandeel in de omzet van de AID in 2007 weer.
Prestaties per productgroep
Realisatie 2007
Productgroep
Product
Controle
Verificatie
Opsporing
Beleidsadvisering
Handhavingscommunicatie
Totaal

Prestaties
(in uren)

Aandeel in
omzet (in %)

608.002
89.014
103.055
14.765
3.753
818.589

74,3
10,9
12,5
1,8
0,5
100

Het initiële opdrachtenpakket is medio 2006, als onderdeel van de begrotingsvoorbereiding 2007
bepaald. De omvang en samenstelling daarvan is onderhevig aan politiek-maatschappelijke
ontwikkelingen, herprioritering van LNV-beleid en budgettaire schommelingen. Deze aspecten
hebben ertoe geleid dat gedurende het begrotingsjaar 2007 wijzigingen in het opdrachtenpakket
hebben plaatsgevonden. Voorts is de preventieve handhavinginzet op de dreiging van
dierziektecrices niet voorzien. In 2007 heeft de AID hier ruim 16.000 controle-uren aan
gespendeerd.
Doelmatigheidsgegevens
Resultaten doelmatigheid
Norm 2007

Meetwaarde 2007

Prestatie-indicator
Percentage gegronde klachten op aantal gecontroleerden
Goedkeurende accountantsverklaring.
Gemiddelde kostprijs per uur
Percentage gerealiseerde verkoopbare uren
Ziekteverzuimpercentage
Treffers bij (selecte) controles
Tijdigheid verificaties TAB

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

2 per 10.000 0,4 per 10.000
Ja
Ja
€ 79,00
€ 78,03
100%
98%
4,3%
4,97%
15%
22,8%
80%
80%

97 van 110

Dienst Landelijk Gebied (DLG)
Profiel
De Dienst Landelijk Gebied (DLG) realiseert groene plannen voor 16 miljoen Nederlanders. DLG
zoekt altijd naar samenwerking en oplossingen die passen bij de (bestuurlijke) wensen en de
eigenschappen van het gebied. Bij het inrichten van groene gebieden voor recreatie, natuur,
water of landbouw, vertaalt DLG abstract beleid naar uitvoering in concrete projecten. Hiervoor
verwerft en ontwikkelt de dienst gronden, richt die grond opnieuw in en draagt het gebied
vervolgens over aan gebiedsbeherende instanties en individuele agrariërs.
Ook brengt DLG geldstromen bij elkaar en heeft de dienst inzicht in subsidiemogelijkheden. DLG
werkt binnen één opdracht voor meerdere overheden. Met de hulp van het uitgebreide netwerk
van overheden en organisaties worden projecten gerealiseerd.
DLG is een agentschap van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV). De
dienst werkt voor bestuurlijke opdrachtgevers en voert wettelijke taken uit.
Prestaties
De producten van DLG ten behoeve van het moederdepartement zijn gericht op het in opdracht
uitvoeren van voorgenomen beleid, zoals dat is vastgelegd in de beleidsartikelen van de LNVbegroting:
21 Duurzaam ondernemen
22 Agrarische ruimte
23 Natuur
De prestaties die op deze drie beleidartikelen betrekking hebben zijn hieronder weergegeven.
Inzet in uren en % van totaal uren per productgroep
Producten
Realisatie 2007
Verwerving en vervreemding grond
190 465
17%
Exploitatie grond
17 018
1%
Planvorming
175 610
15%
Planuitvoering
428 669
37%
Adviezen aanvragen
56 892
5%
Uitvoering subsidieregelingen
101 766
9%
Advisering algemeen en beleid
164 282
14%
Informatieverstrekking
8 830
1%
Totaal
1 143 533
100%

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

Begroting 2007
155 804
14%
22 358
2%
119 270
11%
532 575
48%
68 661
6%
108 945
10%
81 812
7%
17 291
2%
1 106 716
100%

98 van 110

Aantallen prestaties per productgroep
Producten
Prestatie
Verwerving grond
Vervreemding grond
Exploitatie grond
Planvorming
Planuitvoering
Adviezen aanvragen
Advisering algemeen en
beleid
Informatieverstrekking

Ha verworven
Ha vervreemd
Ha gemiddeld in bezit
Ha onderhanden
Ha onderhanden
Geleverde adviezen aanvragen
e
e
Schriftelijke Adviesopdrachten 1 ,2
e
en 3
n.v.t.

Realisatie
2007
6 686
6 625
37 700
230 379
615 176
24 212
268

Begroting
2007
6 500
8 000
42 000
380 000
700 000
7 000
100

Ten aanzien het gemiddelde bezit is enerzijds de begroting te hoog ingeschat en heeft anderzijds
een correctie op het bezit plaatsgevonden.
Doelmatigheidsgegevens

Gemiddeld aantal direct productieve uren per fte werkzaam in de
projecten
Verhouding tussen directe en indirecte uren
Verhouding tussen directe en indirecte uren waarbij financiële
toeslag is toegerekend aan de directe uren
Gemiddelde prijs per uur (LNV tarief)

Realisatie
2007
1 64

Begroting
2007
1 70

66,5%/33,5%
69,6%/30,4%

66%/34%
69%/31%

92,84

88,84

Het tarief 2007 van DLG is door de SG vastgesteld op € 93.- naar aanleiding van jaarplan en
begroting van d.d. 5 oktober 2006 (brief d.d. 1 december 2006).

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

99 van 110

Dienst Regelingen (DR)
Profiel
Dienst Regelingen is per 1 januari 2006 een baten-lastendienst van het Ministerie van LNV.
Samen met enkele andere uitvoerende organisaties van het Ministerie is DR de ‘huisuitvoerder’
van LNV regelingen. Het moederdepartement is de belangrijkste opdrachtgever van DR.
Daarnaast streeft DR er actief naar om met haar expertise op het gebied van met name de
uitvoering van “Europese regelingen” en als facilitair bedrijf bij crisis, ook –op niet-commerciële
basis- andere (overheids)opdrachtgevers te verwerven. DR wil daarbij partner in beleid zijn voor
opdrachtgevers vanuit een transparante en zakelijke verhouding.
De opdrachten van DR betreffen met name:

De uitvoering van EU-regelingen, verordeningen en verplichtingen;

Identificatie en Registratie van dieren, percelen en bedrijven;

Vergunningen en ontheffingen;

Subsidieregelingen en financieringsregelingen;

Het plattelandsontwikkelingsbeleid;

Het mestbeleid;

De crisisbestrijding.
Enerzijds gaat het om het uitvoeren van subsidieregelingen (bijvoorbeeld: ooipremieregeling),
waarbij de subsidieverkrijger ‘voordeel’ heeft bij de uitvoering. Anderzijds betreft het de uitvoering
‘regulerende regelingen’ (bijvoorbeeld in het mestbeleid, dat gericht is op het bereiken van
milieudoelstellingen). Doelgroepen zijn met name agrarische ondernemers, maar ook
bijvoorbeeld organisaties als natuurbeschermingsorganisaties.
In 2007 is de Wet Inrichting Landelijk Gebied (WILG) in werking getreden. Hiermee is de
provincie een belangrijke opdrachtgever voor Dienst Regelingen geworden. Het
uitvoeringsbudget WILG staat nog op de begroting van LNV. De bijdrage aan de
uitvoeringskosten WILG zijn daarom opgenomen onder de bijdrage moederdepartement.
Prestaties
In deze paragraaf zijn tabellen met kengetallen en indicatoren opgenomen. Voor de tabel
prestaties is de tabel zoals deze in de begroting 2007 is opgenomen gebruikt. Vanwege de
invoering van het Bedrijfsprocesmodel (BPM) is in veel gevallen het aantal prestaties op een
andere wijze geadministreerd. Zodoende is het aantal prestaties hoger/lager dan in de begroting
was opgenomen. Daarnaast is de rubricering per beleidsartikel in de begroting niet volledig
correct. Dat is in de onderstaande tabel gecorrigeerd.
Artikel

Art. 21 Duurzaam
Ondernemen
Subtotaal art. 21

Inputgestuurd
Outputgestuurd

Art. 23 Natuur

Inputgestuurd
Outputgestuurd

Subtotaal art. 23
Art. 24 Landschap
en recreatie
Subtotaal art. 24

Inputgestuurd
Outputgestuurd

Art. 25 Voedselkwaliteit en dierGezondheid
Subtotaal art. 25

Inputgestuurd
Outputgestuurd

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

Aantal regelingen
Aantal prestaties
Integrale kosten (x €
per beleidsartikel
mln)
2007
2007
2007
2007
2007
2007
begro¬ting
realisatie
begroting realisatie
begroting realisatie
10
11,6
72
401 956
94,8
82
401 956
106,4
113,9
1
23
24

48 672
48 672

0,0
17,9
18,0

23,4

4
33
37

11 298
11 298

-0,2
0,9
0,7

0,7

10
14

957

0,5
1,0

24

957

1,6

100 van 110

2,0

Art. 26 Kennis en
Innovatie
Subtotaal art. 26

Inputgestuurd
Outputgestuurd

2
12
14

Algemeen

-

Eindtotaal

181

1 458
1 458
-

-

-

464 341

-0,0
0,6
0,6

1,1

-

4,2

127,2

145,3

Om de relatie tussen uitvoeringskosten en prestaties inzichtelijk te houden wordt in
bovenstaande tabel onderscheid gemaakt tussen regelingen die inputgestuurd en outputgestuurd
zijn.
Kwaliteitsindicatoren/doelmatigheidsgegevens
In de begroting 2007 zijn een aantal kwaliteitsindicatoren/doelmatigheidsgegevens opgenomen.
Deze zijn hieronder aangegeven. Tevens is de score van 2006 aangeven.
Percentage gegronde bezwaren
Door DR wordt veel aandacht besteed aan het verbeteren van het bezwaar –en beroeptraject.
Tegelijkertijd wordt hiermee energie gestoken in het terugdringen van het aantal
gegrondverklaringen. Deze indicator beoogt de kwaliteit van het proces van uitvoering en/of de
kwaliteit van regelgeving te meten. Daarbij dient wel de nuance te worden gemaakt tussen
gegrondverklaring op basis van wet –en regelgeving of op basis van het uitvoeringsproces. DR
verwachtte in de begroting 2007 35% van de bezwaren gegrond te zullen verklaren, waarvan
slechts 3% als gevolg van onjuist handelen van DR. Het aantal ontvangen bezwaren over 2007
was ongeveer 6 750 stuks. Een aanzienlijk deel hiervan had betrekking op de vaststelling van de
Toeslagrechten in het kader van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Het hoge percentage
gegrondverklaringen is te verklaren door het feit dat de BTR een nieuwe regeling is, in
samenhang met aanloopproblemen met het nieuwe geautomatiseerde systeem.
Omschrijving/jaar
Percentage gegrond

Realisatie 2006

Begroting 2007

Realisatie 2007

25%

35%

31%

Realisatie 2006

Begroting 2007

Realisatie 2007

57,38

58,35

pm

Uurtarief
pm
Omschrijving/jaar
Uurtarief

Score vanuit de omgeving
DR hecht veel waarde aan de tevredenheid van de doelgroep. Deze indicator is het resultaat van
een klanttevredenheidsonderzoek. Eens in de twee jaar wordt een klanttevredenheidsonderzoek
gedaan. Dit is eind 2005 gedaan en de bedoeling was om eind 2007 wederom zo’n onderzoek te
doen. Inmiddels is besloten dat deze meting pas in het eerste kwartaal 2008 te doen. Het laatst
bekende cijfer, uit 2005, is een 6,2.
Omschrijving/jaar
Score

Realisatie 2006

Begroting 2007

Realisatie 2007

6,2

7,0

6,2

Gerealiseerde productiviteit
pm

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

101 van 110

Omschrijving/jaar
Percentage

Realisatie 2006

Begroting 2007

Realisatie 2007

76,3%

76,5%

pm

Telefonische bereikbaarheid
Een van de indicatoren die een groot effect heeft op de tevredenheid van de doelgroepen is de
telefonische bereikbaarheid. De in de begroting 2007 opgenomen doelstelling voor 2007 is om
70% van de gesprekken binnen 30 seconden te beantwoorden.
Over het jaar 2007 heeft het callcenter 436 000 telefoontjes afgehandeld met een service-level
van 59%. (het percentage van de inkomende telefoongesprekken dat binnen 30 seconden is
behandeld) en een bereikbaarheid van 89% (percentage binnengekomen calls dat daadwerkelijk
wordt opgenomen). De belangrijkste reden voor de daling van de realisatie is dat er sprake is van
zo’n 100 000 calls meer aanbod dan begroot.
Met name de Gecombineerde Data Inwinning (GDI) en de uitvoering van de toeslagrechten
hebben tot een grote drukte in april en mei 2007 geleid. Om dit goed op te kunnen vangen is
ervoor gekozen om verruimde openingstijden toe te passen op werkdagen en op zaterdagen.
Daarnaast is sprake geweest van drukte in verband met de afhandeling van telefonische vragen
op het gebied van Bluetongue.
Omschrijving/jaar
Telefonische bereikbaarheid:
Service-level
Bereikbaarheid

Realisatie 2006

Begroting 2007

Realisatie 2007

65% binnen 30
seconden

70% binnen 20
seconden
90%

59% binnen 30
seconden
89%

Aantal klachten

In 2006 heeft DR een nieuwe wijze van klachten en signaalafhandeling in gebruik genomen,
waardoor klachten beter in beeld komen en de aandacht voor de kwaliteit van de afhandeling
verhoogd wordt. Daarnaast worden brieven uit klantvriendelijke overwegingen eerder als formele
klachtenbrief aangemerkt en met de daarbij behorende procedure afgehandeld. Doelstelling voor
2007 was om minder dan 50 formele klachtenbrieven te ontvangen.
Omschrijving/jaar
Aantal ontvangen formele klachtenbrieven

Realisatie 2006
88

Begroting 2007 Realisatie 2007
< 50

77

Aantal incidenten met betrekking tot DR
Door middel van kwartaalrapportages en overige communicatie richting bijvoorbeeld de Tweede
Kamer wil DR het aantal incidenten met betrekking tot de uitvoeringsaspecten van diverse
regelingen zo veel mogelijk beperken. In 2007 is met betrekking met de BTR twee keer een
Algemeen Overleg met de Kamer geweest. Daarnaast is er één keer een technische briefing met
betrekking tot de BTR geweest.
Omschrijving/jaar
Aantal incidenten waarover gesproken
wordt dat te maken heeft met DR

Realisatie 2006
beperkt

Begroting 2007 Realisatie 2007
beperkt

beperkt

Doelgroep
Sinds 2004 maakt DR gebruik van praktijkpanels. In deze panels worden vragen voorgelegd aan
vertegenwoordigers van de agrarische sector. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om beoordeling van
een conceptformulier, een verzoek om mogelijke knelpunten in de uitvoering aan te geven of een
keuze te maken uit verschillende uitvoeringsvarianten. Echter niet om beleidsvragen. DR vindt
het van belang dat het bij de deelnemers aan de praktijkpanels duidelijk is wat er met de
uitkomsten hiervan wordt gedaan. DR gaat de praktijkpanels verder uitbreiden. In maart 2008
vinden de praktijkpanels in de huidige vorm voor de laatste keer plaats. Daarna wordt gestart met
een andere vorm van doelgroepparticipatie. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van een

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

102 van 110

internetpanel en kunnen deelnemers ook nog voor een fysieke bijeenkomst worden gevraagd.
Het grote voordeel van de nieuwe panels is, dat ze meer flexibel zijn in te zetten.
Omschrijving/jaar
Tevredenheid praktijkpanels over
opvolging adviezen

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

Realisatie 2006
voldoende

Begroting 2007 Realisatie 2007
voldoende

voldoende

103 van 110

Plantenziektenkundige dienst (PD)
Profiel
De opdracht van de Plantenziektenkundige Dienst is het weren, vrijwaren, bestrijden en
beheersen van ziekten en plagen in de plantaardige sector. Dit om een duurzame, concurrerende
en veilige land- en tuinbouw te bevorderen, de handel zoveel mogelijk ongestoord te laten
plaatsvinden en het Nederlands landschap in stand te houden. Een duurzame, veilige en
concurrerende land- en tuinbouw betekent onder andere minder gebruik en minder
afhankelijkheid van chemische bestrijdingsmiddelen. Het voorkomen, dan wel beperken van
ziekten
en
plagen
levert
daaraan
een
belangrijke
bijdrage.
De Plantenziektenkundige Dienst voert deze taak uit in het kader van de Plantenziektenwet,
Europese regelgeving en internationale verdragen.
Voor de uitvoering van wettelijke taken waarop het profijtbeginsel niet van toepassing is, en voor
beleidsondersteuning ten behoeve van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
ontvangt de Plantenziektenkundige Dienst een bijdrage van het Ministerie van LNV. Voor de
uitvoering van wettelijke taken waarop het profijtbeginsel van toepassing is, brengt de
Plantenziektenkundige Dienst een in beginsel kostendekkend tarief (retributie) in rekening. Indien
de dienst, afgeleid van zijn kerntaken, opdrachten voor derden uitvoert, betreft dat opdrachten die
niet conflicteren met de wettelijke taken en bijdragen aan kennis en/of gelijkmatige arbeidsfilm.
Prestaties en Doelmatigheidsgegevens
In dit hoofdstuk worden de prestatie-indicatoren (PI’s) zoals vastgesteld in het project Herexamen
Agentschap getoond. Voor de implementatie is afgesproken dat niet alle indicatoren tegelijk
worden opgepakt, maar dat er per rapportageperiode uitbreiding en verbetering plaatsvindt. De
getallen zijn de cumulatieve waarden, ofwel van 1 januari tot en met de rapportageperiode.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

104 van 110

Prestaties
Product
Basistarief
Zendingsinspecties
weringsinspecties RC G&F
weringsinpsecties RC snijbloemen
Documentcontrole
Bedrijf- en perceelinspecties LNV
Fytosanitaire beschikkingen
Enkelvoudige audits
Samengestelde audits
Diagnoses
Derden bedrijf- en perceelinspecties
Certificaten zonder inspectie
Gewasbeschermingsbeschikkingen
Implementatie
Advies en vertegenwoordiging
Advies
LNV beleid
Derden
Overige overheden
Kennis
Methodenontwikkeling
Overige kennisontwikkeling

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

Eenheid
2006
2007 Derden
LNV
Inspecties
74.470
49.956
49.956
Factureerbare minuten 1.807.985 1.029.184 1.029.184
Rekenton
1.435.845 1.337.370 1.337.370
1000 rekenstelen
2.927.693 2.326.121 2.326.121
97.276
97.276
Aantal
116.918
Inspecties / uren
15.587
14.834
14.834
Aantal
985
1.341
1.341
Aantal
27
62
62
708
708
Factureerbare uren
2.220
Factureerbare uren
27.403
24.152
2.415 21.737
Factureerbare uren
18.424
6.584
6.584
Aantal
217.868 145.407 145.407
3.296
3.296
Uren
7.915
Factureerbare uren
10.893
16.056
16.056
Factureerbare uren
Factureerbare uren
Factureerbare uren
Factureerbare uren

34.431
23.125
4.419
6.887

22.222
4.722
9.044

Uren
Uren

2.873
15.484

2.975
16.521

22.222
4.722
9.044
2.975
16.521

105 van 110

Beheersingindicatoren
Indicator
1. Bezetting
2. Productiviteit PD
3. Facturabiliteit
4. Verhouding inhuur – vast
5. verzuimpercentage
6. Meldingspercentage
7. Verzuimduur
8. Aantal P4 gesprekken

Referentiewaarde
389,45
52%
92%
Pm
< 4,7%
< 1,5%
< 15,04%
100%

2007-1
406,5
49%
Pm
205
4,98%
1,48%
12,65%
4%

2007-2
396
46%
Pm
20%
3,76%
1,49%
10,48%
9%

2007-3
198,5
45%
pm
5%
4,20%
1,50%
10,34%
24,3%

Definities en Toelichting
1 Bezetting = Aanwezig # fte totaal PD, vast en inhuur. Van de bezetting is ongeveer 67 fte los
personeel.
2 Productiviteit = Totale uren organisatie minus niet productieve uren organisatie / totale uren
organisatie
3 Facturabiliteit = Totale declarabele uren product / totale uren product
4 Verzuimpercentage = Het ‘ziekteverzuimpercentage’ is het aantal verzuimde kalenderdagen
(inclusief weekenden) in de observatieperiode enerzijds, gedeeld door de personeelsomvang
vermenigvuldigd met het aantal kalenderdagen in de periode anderzijds.
5 Meldingsfrequentie = De ‘meldingsfrequentie’ geeft het totaal aantal in de observatieperiode
aangevangen verzuimgevallen weer ten opzichte van het gemiddeld aantal personeelsleden.
6 Verzuimduur = De ‘gemiddelde ziekteverzuimduur’ geeft het totaal aantal dagen weer dat
medewerkers in een bepaalde periode per ziekmelding gemiddeld hebben verzuimd. De
gemiddelde verzuimduur in een periode is gelijk aan de som van verzuimduren van de
verzuimgevallen die in de periode geëindigd zijn, gedeeld door het aantal van deze gevallen.
Het betreft het 12 maands gemiddelde uit Emplaza.
7 Aantal P4 gesprekken = aantal geregistreerde P4 gesprekken met medewerkers in vaste of
tijdelijke dienst per afdeling en PD totaal.
•

•
•

De bezetting is een stuk lager dan de referentiewaarde, omdat de referentiewaarde
gebaseerd is op de oude PD. De afgelopen maanden zijn veel medewerkers vertrokken
waardoor de bezetting gedaald is naar 207 FTE eind december.
Tegelijk met de daling van de bezetting is ook de verhouding inhuur – vast gedaald doordat
voor een groot deel losse krachten vertrokken zijn.
Voor toelichting op de cijfers over verzuimpercentage, meldingsfrequentie, verzuimduur en
P4-gesprekken wordt verwezen naar hoofdstuk 4.

Kwalitatieve indicatoren
Fytosanitair systeem
Indicator
1. Weren
2. Monitoren
3. Vrijwaren
4. Notificaties (inkomend)
5. Aantal Quick scans
6. Aantal PRA’s
7. Tijdigheid opgelegde maatregel

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

Referentiewaarde
0,88%
1%
1%
1%
76
5
pm

2007-1
1,90%
0,40%
0,01%
0,34%
11
1
pm

2007-2
1,31%
0,31%
0,02%
0,50%
20
3
pm

2007-3
Zie toel.
Zie toel.
Zie toel.
269
32
3
pm

106 van 110

Definities en Toelichting
1. Weren = Aantal Q-vondsten bij weren/ aantal zendingsinspecties weren x 100%
2. Monitoren = Aantal Q-vondsten bij monitoren / aantal bedrijfs- en perceelinspecties
monitoring x 100%
3. Vrijwaren = Aantal Q-vondsten bij vrijwaren / aantal zendingsinspecties vrijwaren x 100%
4. Notificaties = Aantal zendingen afgekeurd door landen / aantal zendingen naar landen x
100%
5. Aantal Quickscans = Aantal uitgevoerde Quickscans
6. Aantal PRA’s = aantal uitgevoerde PRA’s
7. Tijdigheid opgelegde maatregel =
Tijd tussen vastgestelde diagnose en opleggen
(=wegsturen naar betrokken team of direct naar lijdend voorwerp) standaardmaatregel
•

•

•

De indicatoren weren, monitoren en vrijwaren hebben betrekking op het gehele fytosanitaire
stelsel en bevat daarmee ook de activiteiten van de Keuringsdiensten. In afwachting van de
benodigde informatie is hier geen kengetal opgenomen. De PD kan niet zoals voorheen snel
beschikken over de benodigde cijfers.
De notificaties zijn weergegeven als het aantal notificaties om dezelfde reden als het
ontbreken van de indicatoren weren, monitoren en vrijwaren. Het aantal notificaties eind
2007 ligt lager dan in 2006 (397 stuks). In het tweede trimester betrof het aantal notificaties
e
184 stuks. De notificaties zijn in het 3 trimester met 85 stuks toegenomen, dit is in lijn met de
e
toename in de eerste 8 maanden. De meeste notificaties in het 3 trimester worden
veroorzaakt door de Verenigde Staten die formeel is gaan notificeren in plaats van informeel
Er zijn geen PRA’s uitgevoerd in het laatste trimester. Reden is dat de PD voor ingang van
nieuwe PD een groot aantal scenario's opgeleverd heeft. Voorlopig ligt de werkdruk op
uitvoering van fytosanitaire acties. Daarnaast is dit ook veroorzaakt door een combinatie van
mensen die ingewerkt moesten worden en een tekort aan mankracht in team
organismerisico's.

Kennis
Indicator
1. Expertbijdragen
2. Publicaties
3. Eliminatiescenario’s
4. Diagnostische protocollen

Referentiewaarde
150
25
t.z.t.
t.z.t.

2007-1
158
20
1
42

2007-2
356
36
4
73

2007-3
581
47
4
82

Definities en Toelichting
1. Expert bijdragen = # bijdragen aan vastgestelde expertgroepen
2. Publicaties = # publ. + voordr in/aan vastgestelde lijst vakbladen/congressen-fora
Eliminatiescenario’s = Aantal eliminatiescenario’s t/m periode X
3. Diagnostische protocollen = Aantal diagnostische protocollen t/m periode X
•

•

Het aantal expertbijdragen ligt erg hoog. Het criterium waarop iets een expertbijdrage
genoemd mag worden is niet duidelijk, daardoor is in de afgelopen jaren een verandering in
de interpretatie van het aantal expertbijdragen ontstaan.
Het aantal eliminatiescenario’s is niet toegenomen in de laatste vier maanden om dezelfde
redenen als de PRA’s; door gebrek aan capaciteit.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

107 van 110

Klanttevredenheid
Indicator
1. Bezwaar
2. Klachten
3. Klanttevredenheid product advies
4. Afgehandelde diagnoses
5. Doorlooptijd notificaties (in dagen)

Referentiewaarde
16
8
> 3,5
Pm
5

2007-1
9
1
5
22

2007-2
11
1
n.v.t
8.556
20

2007-3
14
3
5
16.986
10

Definities en Toelichting
1 Bezwaar = Het cumulatief aantal schriftelijk ingediende klachten tegen een beschikking (o.a.
een factuur)
2 Klachten = Het cumulatief aantal schriftelijk ingediende klachten.
3 Klanttevredenheid/klachten product advies = aantal ontvangen klachten per product
(inspecties, audits, diagnoses), aantal juridische procedures (beschikkingen)
4 Doorlooptijd inspectie = Tijd geplande aanvang inspectie minus feitelijke aanvangstijd.
5 Doorlooptijd notificaties (werkdagen) = Het gemiddelde aantal werkdagen tussen diagnose
van een Q-vondst en het uitsturen van een notificatie naar het exporterende land.
•

•
•

Er zijn drie bezwaarschriften binnengekomen naar aanleiding van aanzeggingen
aardappelmoeheid. De bezwaren zijn afgehandeld. Twee bezwaren zijn na overleg met de
bezwaarden ingetrokken, het andere bezwaar was niet-ontvankelijk gezien een termijn
overschrijding.
Op 20 juli 2007 heeft het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) het beroep
gegrond verklaard dat was ingediend door een aantal groenten & fruitimporteurs tegen de
door de PD gehanteerde retributies. Na verschillende correspondentie over-en-weer is door
de bezwaarde afgezien van een hoorzitting. De PD steunt R&R actief in de voorbereiding van
een nieuwe beslissing op bezwaar.
Het aantal diagnoses is lager dan in 2006 (22.709 stuks) omdat er in 2007 zijn minder
surveymonsters genomen, met name voor Medfly en Diabrotica.
De doorlooptijd notificaties is weergegeven als een gemiddelde over de maanden september
tot en met december. Dit gemiddelde ligt nu op 10 dagen, wat een forse verbetering is t.o.v.
de vorige periode, door procesaanpassingen en scherpe voortgangsbewaking.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

108 van 110

Voedsel en Warenautoriteit (VWA)
Profiel
De Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) is binnen de rijksoverheid integraal verantwoordelijk voor
het toezicht, de risicocommunicatie en de onafhankelijke risicobeoordeling op het terrein van
voedsel- en productveiligheid en diergezondheid. Door de koppeling van deze drie kerntaken wil
de VWA haar missie “zichtbare risicoreductie” realiseren.
De VWA bestaat uit 4 dienstonderdelen, namelijk de directie Toezichtbeleid & Communicatie, de
Dienst Uitvoering, het bureau Risicobeoordeling en de directie Bedrijfsvoering.
In het kader van de overdracht bandkeuring worden de PM keuringen door KDS uitgevoerd. De
facturering van deze diensten vindt wel door de VWA plaats. De VWA draagt het debiteurenrisico
voor de geleverde diensten door KDS. De opbrengsten van deze geleverde diensten en de
kosten die de inhuur van KDS met zich meebrengt zijn niet in het resultaat meegenomen omdat
deze activiteiten niet meer tot het takenpakket van de VWA behoren. De balansposten van de
KDS administratie, waaronder de vergoeding voor het debiteurenrisico, zijn gezien het feit dat de
VWA risicodrager is, wel in de jaarrekening opgenomen.
Prestaties
Klachten over handelen VWA
Deze indicator heeft betrekking op de uitvoering van het beleid door VWA medewerkers (inclusief
facturering). Het beleid zelf is vastgesteld door de beide opdrachtgevers, de Ministeries van LNV
en VWS. In de onderstaande tabel staat behalve het absolute aantal klachten ook het relatieve
belang ervan weergegeven in de kolom %. Dit percentage is berekend door het aantal klachten
te delen door het aantal inspecties respectievelijk monsteranalyses en -voor de keuringen- door
het aantal uren.
streefwaarde 2007

realisatie 2007

werkzaamheden
inspecties
monsteranalyses
keuringen

aantal
102
80
215

%
0.07
0.06
0.02

aantal
53
9
187

%
0.05
0.00
0.04

Bron: regio, MCS, meldkamer, JZ
Afhandelsnelheid informatieverzoeken en klachten/incidentmeldingen
Het streven is dat de informatieverzoeken en klachten/incidentmeldingen die bij de meldkamer
van de VWA binnenkomen binnen 6 weken worden afgehandeld. Voor een deel van deze
verzoeken kan de behandeltermijn van 6 weken vaak niet worden gehaald, omdat het
handhavingstraject langer is.
Totale hoeveelheid verzoeken en klachten/meldingen
waarvan klachten over voedsel, producten en dieren
Percentage behandeling verzoeken, klachten/meldingen < 6 weken

streefwaarde 2007 realisatie 2007
40 000
34 482
6 500
5 151
90%
94%

Bron: MCS DU Centraal/IMD, opgave meldkamer
Bekendheid
Met betrekking tot de naamsbekendheid van de VWA wordt een onderscheid gemaakt tussen
spontane en geholpen naamsbekendheid. Op middellange termijn wordt gestreefd naar een
spontane naamsbekendheid van 25% en van een geholpen naamsbekendheid van 50%.

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

109 van 110

spontaan
geholpen
totaal

streefwaarde 2007
10%
50%
60%

realisatie 2007
8%
54%
62%

Bron: Externe MCS
Gevoel van product- en voedselveiligheid
Algemene doelstelling is dat het gevoel van veiligheid niet achteruit gaat.
De indicator voedselveiligheid heeft betrekking op het vertrouwen van de consument in de
veiligheid van voedingsmiddelen (consumentenmonitor). De indicator heeft een schaal van 1
(helemaal niet mee eens) tot 5 (helemaal mee eens). De VWA meet de onderstaande drie
stellingen.
voedselveiligheid
Voedingsmiddelen worden steeds veiliger
Ik maak me zorgen over de veiligheid van
voedingsmiddelen
Ik voel me onbehaaglijk over de veiligheid van
voedingsmiddelen

streefwaarde
2007
3.4
2.7

Raming
2006
3.4
2.7

Realisatie 2006
Onderzoek 2007 (*)
3.4
2.7

2.5

2.5

2.5

Bron: (*) VWA Consumentenmonitor 2003-2006, Den Haag, juni 2007

LNV - (BLS) jaarverslag 2007

110 van 110