HUWELIJKSDWANG
Een verbintenis voor het leven?

Een verkenning van de
aard en aanpak van gedwongen
huwelijken in Nederland

Agnes Cornelissens
Jos Kuppens
Henk Ferwerda

Huwelijksdwang
Een verbintenis voor het leven?

HUWELIJKSDWANG
Een verbintenis voor het leven?

Een verkenning van de
aard en aanpak van gedwongen
huwelijken in Nederland

Agnes Cornelissens
Jos Kuppens
Henk Ferwerda

In opdracht van
Ministerie van Justitie, Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum,
afdeling Extern Wetenschappelijke Betrekkingen.
Omslag en vormgeving
M. Grotens (Bureau Beke)
Vertaling samenvatting
InkWell Texts & Translations
Drukwerk
'6/GRAÚSCHBEDRIJFBV %DE

Cornelissens, A., Kuppens, J. en Ferwerda, H

Huwelijksdwang
Een verbintenis voor het leven?
Een verkenning van de aard en aanpak van
gedwongen huwelijken in Nederland
ISBN 978-90-75116-41-0

k7/$# -INISTERIEVAN*USTITIE $EN(AAG!UTEURSRECHTENVOORBEHOUDEN

Inhoud
Vooraf

7

Samenvatting

9

Summary

13

1

Gedwongen huwelijken in Nederland in onderzoek

17

1.1
1.1.1
1.1.2
 
1.3

Aanleiding voor een onderzoek
Onderzoeksvragen
Onderzoeksdesign
!FBAKENINGVANDETERMINOLOGIEENHETONDERZOEK 
Leeswijzer

17
18
19

22

2

Aard en omvang van gedwongen huwelijken

2.1
 
 
 
2.3
2.4
2.4.1
2.4.2
2.5

Eer, eerculturen en het huwelijk
$EWERKDEÚNITIE              
$EWERKDEÚNITIENADERBEKEKEN         
$EWERKDEÚNITIEALSBASISVOORDEAANPAK      
Verschijningsvormen
Omvang
Politie
Advies- en Steunpunten Huiselijk Geweld en Vrouwenopvang
Resumé

3

De aanpak van gedwongen huwelijken

37

3.1
3.1.1
3.1.2
 
 
3.1.5
3.2
3.3
 
 
 
3.3.4
3.4
3.4.1
 
 

Niet-juridische aanpak
Bewustwording
Signaleren en reageren
"ETREKKENVANBELANGRIJKEACTOREN     
!ANHAKENBIJBESTAANDESTRUCTURENENPROJECTEN 
Resumé
Juridische aanpak
(Internationaal) Privaatrecht
$WANGBIJDEHUWELIJKSSLUITINGIN.EDERLAND  
$WANGBIJDEHUWELIJKSSLUITINGINHETBUITENLAND 
!NDEREBETROKKENACTOREN       
Resumé
Vreemdelingenrecht
Beperkte toelating tot Nederland
!FHANKELIJKEVERBLIJFSTITEL       
)NTREKKENVERBLIJFSVERGUNNING      

37
38
38


42
43
43



48
49
49



Inhoud









23






















































23



30
31
32
33
35

5

3.4.4
3.4.5
3.5
 
 
3.5.3
 
3.5.5
3.5.6
3.5.7
3.5.8

Trouwen en achterlating
Resumé
Strafrecht
$UBBELESTRAFBAARHEID  
3PECIÚEKESTRAFBAARSTELLING 
Zwaarder strafmaximum
6ERLAGENBEWIJSLAST   
Vereenvoudigen vervolging
Verjaringstermijn
Enkele aandachtspunten
Resumé
























































52
53
53


58

59
60
60
61

4 Conclusies en nabeschouwing

65

4.1
4.2
4.3


65
66
67




Reikwijdte van het fenomeen gedwongen huwelijken
Omvang en verschijningsvormen van gedwongen huwelijken
Bestaande instrumenten en mogelijkheden voor aanpassing
.ABESCHOUWING             





Geraadpleegde literatuur

73

Geraadpleegde wetgevings- en kamerstukken

77

Lijst met afkortingen

79

Bijlagen
Bijlage 1: Geraadpleegde experts
81
Bijlage 2: Overzicht van soorten huwelijk
82
Bijlage 3: Lijst van aan gedwongen huwelijken gerelateerde strafrechtsartikelen 83



































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

Vooraf

Voor u ligt de rapportage van een verkenning van de aard en de aanpak van gedwongen
HUWELIJKEN)NHETJAARVANISEENWERKDEÚNITIEVOORGEDWONGENHUWELIJKEN
OPGESTELD$EZEVERKENNINGBORDUURTHIEROPVOORTENGEEFTTEVENSEENOVERZICHTVANDE
actuele stand van zaken in de aanpak van gedwongen huwelijken. Dit onderzoek is in
opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het
ministerie van Justitie uitgevoerd.
Voor de uitvoering van het onderzoek zijn we veel experts uit de hulpverlening en
JURIDISCHEEXPERTSDANKVERSCHULDIGD$OORHUNINBRENGISDUIDELIJKHEIDINDEMATERIE
VERKREGEN ZOWELFENOMENOLOGISCHALSINDEAANPAKVANHETPROBLEEM/OKWILLENWE
de politiefunctionarissen en medewerkers van de Advies- en Steunpunten Huiselijk
'EWELDDANKENVOORHUNBEREIDWILLIGHEIDOMINFORMATIEOVERGEDWONGENHUWELIJKENTE
verschaffen.
Arnhem, 2009
Het projectteam
Agnes Cornelissens, Jos Kuppens en Henk Ferwerda

Vooraf

7

Samenvatting

In 2005 is in opdracht van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken de volgende
WERKDEÚNITIEVOORGEDWONGENHUWELIJKENOPGESTELD@EENHUWELIJKWAARBIJEENOFBEIDE
HUWELIJKSPARTNERS GEENEIGENZEGGENSCHAPHEEFTHEBBEN OVERDESLUITINGVANDEHUWELIJKSVERBINTENISENDAARMEELIEVER NIETINSTEMT/NDERDEZESITUATIEWORDTMEDEBEGREPEN
het wel meewerken aan de formele (wettelijke) huwelijkshandelingen doch onder lichameLIJKEOFGEESTELIJKEBEDREIGING$EDEÚNITIEISHETRESULTAATVANEENJURIDISCH3CHMIDTEN
Rijken, 2005) en antropologisch (De Koning en Bartels, 2005) onderzoek.
3INDSHETOPSTELLENVANDEZEWERKDEÚNITIEHEBBENZICHWEINIGONTWIKKELINGENINDEAANPAK
van gedwongen huwelijken voorgedaan. Bij de opsporings- en vervolgingsinstanties ontBREEKTDESKUNDIGHEIDRONDHUWELIJKSDWANG MEDEOMDATHIEROPNIETWORDTGEREGISTREERD
6ANUITDEZEHOEKONTBREEKTDUSOOKHETZICHTOPDEOMVANGVANHETFENOMEEN4OCHONTSTAANBIJLOKALEHULPVERLENINGSINSTANTIESENKELEINITIATIEVEN VOORNAMELIJKINGEGEVENDOOR
een concrete hulpvraag van slachtoffers.
$EIMPACTVANEENGEDWONGENHUWELIJKISVOORSLACHTOFFERSVAAKGROOT$AAROMBESTAAT
vanuit de politiek de vraag wat de (juridische) mogelijkheden zijn om dit fenomeen aan te
pakken. Vandaar dat Bureau Beke in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en
$OCUMENTATIECENTRUMDEVOLGENDEONDERZOEKSVRAGENHEEFTBEANTWOORD
p
p
p

7ATWORDTVERSTAANONDERGEDWONGENHUWELIJKEN
)NWELKEVORMEN KOMTDITFENOMEENIN.EDERLANDVOOR
:IJNERAFDOENDESTRAFRECHTELIJKE INSTRUMENTENOMHIERTEGENOPTETREDEN

$ITONDERZOEKHEEFTHETKARAKTERVANEENQUICKSCANENISBEDOELDOMDEACTUELESTAND
VANZAKENRONDGEDWONGENHUWELIJKENINBEELDTEKRIJGEN$AARVOORZIJNVERSCHILLENDE
INTERVIEWSMETEXPERTS EENDESKRESEARCHENEENINVENTARISATIEBIJDEPOLITIEREGIOSENDE
Advies- en Steunpunten Huiselijk Geweld uitgevoerd. Deze verzamelde informatie vormt
VERVOLGENSDEBASISVANEENWERKCONFERENTIE)NDEZEWERKCONFERENTIEZIJNDEBEVINDINGEN
over de reikwijdte van een (juridische) aanpak van gedwongen huwelijken teruggekoppeld.
Wat wordt verstaan onder gedwongen huwelijken?
Het fenomeen gedwongen huwelijken is voor Nederlandse professionals - zowel op het
HULPVERLENENDEALSOPHETJURIDISCHEVLAK EENNOGRELATIEFONBEKENDTERREIN$ITKOMT
ONDERMEERDOORDATDERGELIJKEHUWELIJKENREGELMATIGINHETBUITENLANDGESLOTENWORDEN 

Samenvatting

9

MAAROOKOMDATBIJDEAANPAKERVANVERSCHILLENDEJURIDISCHE TERREINENBETROKKENKUNNEN
ZIJN$EZECOMPLEXITEITISLASTIGINEENWERKDEÚNITIETEONDERVANGEN7ATDEWERKDEÚNITIE
UITBETREFT ZIJNDEGERAADPLEEGDEEXPERTSDANOOKVANMENINGDATDEZEDELADING
NIETGEHEELDEKT/PBASISVANDEMENINGENVANEXPERTSGEVENWEDANOOKDEVOLGENDE
SUGGESTIEVOOREENAANGEPASTEWERKDEÚNITIE
%ENRELIGIEUSOFWETTELIJKHUWELIJKWAARBIJDEVOORBEREIDENDE HUWELIJKSHANDELINGENTEGENDE
VRIJEWILVANMINSTENSEENVANDEHUWELIJKSKANDIDATENHEBBENPLAATSGEVONDENENWAARONDER
EENBEPAALDEVORMVANDWANGMEEISINGESTEMD

-ETNADRUKWILLENWEEROPWIJZENDATDEZEDEÚNITIESUGGESTIEBEDOELDISALSEENEERSTE
AANZETTOTEENALGEMEENAANVAARDEDEÚNITIEVANGEDWONGENHUWELIJKEN(ETVERSCHIJNSEL
GEDWONGENHUWELIJKENISNAMELIJKEENCOMPLEXFENOMEENEENJUISTEDEÚNITIEKANAANDE
BAKERMATSTAANVANEENDEGELIJKEOPERATIONALISERINGENVERVOLGENSEENADEQUATEAANPAK
van het fenomeen.
In welke vorm(en) komen gedwongen huwelijken in Nederland voor?
Het onderzoek geeft zicht op de volgende verschijningsvormen van gedwongen
huwelijken:
p Neef-nicht-huwelijk;
p Schakingshuwelijk;
p Schijnhuwelijk;
p Gearrangeerd huwelijk;
p 'EBOORTEHUWELIJK
p (ET@MOETJE
p Ruilhuwelijk;
p Verzoeningshuwelijk;
p Zwagerhuwelijk (leviraat);
p Economisch huwelijk;
p Kindhuwelijk.
Zijn er afdoende (strafrechtelijke) instrumenten om hiertegen op te treden?
In dit onderzoek wordt onderscheid gemaakt tussen juridische en niet-juridische maatregelen. Ondanks de politieke wens tot nadruk op strafrechtelijke instrumenten is het
VANBELANGOMNAASTREPRESSIEVEMAATREGELENOOKPREVENTIEVEENCURATIEVEMAATREGELEN
TEONTWIKKELEN.IETALLEENINPREVENTIEVEENCURATIEVEZIN MAAROOKOPHETGEBIEDVAN
VROEG SIGNALERINGVALTVEELWINSTTEBEHALEN%NKELEBELANGRIJKEPARTNERSDIEOPDEZEDRIE
GEBIEDENEENCRUCIALEROLKUNNENSPELENZIJNSCHOLEN ZELFORGANISATIES LANDELIJKEKENNISCENtra en imams. De aanpak van gedwongen huwelijken zou zich dus moeten richten op het
GEHELESPECTRUMVANPARTNERSDIEKENNISHEBBENVANHUWELIJKSDWANG
(ETPAKKETAANMAATREGELENDATOPDITMOMENTTERBESCHIKKINGSTAAT KANOPBEPAALDE
onderdelen aangevuld worden om de aanpak vollediger te maken. Het onderzoek geeft
INZICHTINMAATREGELENDIEGETROFFENZIJN EXTRAMAATREGELENDIEWENSELIJKHAALBAARZIJNEN

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

maatregelen die (vooralsnog) te ver voeren om daadwerkelijk in te zetten. Redenen waarom maatregelen (nog) niet ingezet kunnen worden zijn:
p de wetsintentie wordt te zeer aangetast door dergelijke nieuwe aanpassingen;
p het is lastig en tijdrovend om de aanpassingen te implementeren;
p INHETVERLEDENISGEBLEKENDATAANPASSINGENBIJVERWANTEFENOMENENOOKNIET
zijn geïmplementeerd.

Huidige mogelijkheden
Niet-juridisch

- Nog zeer weinig

Privaatrecht

- 6ERNIETIGENONTBINDENHUWELIJKMOGELIJK
- )NTERNATIONAALVIA7ET#ONÛICTENRECHT(UWELIJKEN

Vreemdelingenrecht

- Via internationaal privaatrecht: geen rechtsgeldig huwelijk, dan ook
GEENVERBLIJFSVERGUNNING
- "EROEPOPVOORTGEZETVERBLIJFVANWEGEAANTOONBAARSEKSUEEL GEWELDBINNENDEFAMILIE
- )NTREKKENZELFSTANDIGEVERBLIJFSVERGUNNINGBIJEENAANHUWELIJKSdwang gerelateerd misdrijf waarvoor meer dan drie jaar gevangenisstraf is toegestaan
- -OGELIJKHEIDTOTVOORGEZETVERBLIJFBIJACHTERLATING INDIENHETVERPLAATSENVANHETHOOFDVERBLIJFAANTOONBAARBUITENDESCHULDVANDE
VREEMDELINGISGEBEURD

Strafrecht

- 6OORALBEDREIGINGARTIKELENARTT3REV

Wenselijke/haalbare aanpassingen op de huidige mogelijkheden
Niet-juridisch

- !ANHAKENBIJEERGERELATEERDGEWELDPROJECTEN
- (Vroeg)signaleringssystematiek opstarten
- Voorlichting via deskundigen en internet
- Rol imam onderkennen en stroomlijnen

Privaatrecht

- "URGERLIJKWETBOEKAANVULLENMETHUWELIJKSVEREISTEDAT@VRIJETOESTEMMINGVANBEIDEECHTGENOTENNOODZAKELIJKISÂN@ALLEENDE
PERSOONWIENSTOESTEMMINGNIETVRIJWASKANAANSPRAAKMAKENOP
deze voorwaarde
- Overheidspersoneel instrueren op signaleren en controleren dwang
in een huwelijk

Vreemdelingenrecht

- Component huwelijksdwang en/of eergerelateerd geweld toevoeGENAANDEVOORWAARDENVOORVOORTGEZETVERBLIJFOPGRONDVAN
klemmende redenen van humanitaire aard

Strafrecht

- !FSCHAFFENVANDEDUBBELESTRAFBAARHEID
- OM-aanwijzing voor gedwongen huwelijken opstellen

Aanpassingen die mogelijk (nog) te ver voeren
Tabel gaat verder op de volgende pagina

Samenvatting

11

Niet-juridisch

- Geen

Privaatrecht

- /PENBAAR-INISTERIEOPEIGENINITIATIEFVERNIETIGINGVANGEDWONGEN
huwelijken laten vorderen

Vreemdelingenrecht

- 3TRAFBAREVORMENVANHUWELIJKS DWANGALSWEIGERINGSGRONDVOOR
EENVERBLIJFSVERGUNNINGINDE6REEMDELINGENCIRCULAIREOPNEMEN
- -INIMUMEISVOORINTREKKENZELFSTANDIGEVERBLIJFSVERGUNNINGVERLAGEN

Strafrecht

- 3PECIÚEKESTRAFWETGEVING
- Verzwaren strafmaximum
- 6ERLAGENBEWIJSLAST
- Vereenvoudigen vervolging

4ENSLOTTEISHETBELANGRIJKOMHETFENOMEENGEDWONGENHUWELIJKENINHETJUISTEPERSPECtief te plaatsen. Zijn aanvullende maatregelen wel nodig als het een gering aantal inciDENTENBETREFT$EONTWIKKELINGENOPHETGEBIEDVANEERGERELATEERDGEWELDENHUISELIJK
GEWELDLATENZIENDATVOORDEEERSTEGEWELDSOORTGEENPROJECTCODEBIJDEPOLITIEISINGESTELDENVOORDETWEEDEJUISTWEL$EELSHEBBENDEZEBESLUITENTEMAKENGEHADMETDE
omvang waarin de geweldsvorm zich manifesteert.
Tot op heden is het in Nederland niet mogelijk om via de politie en/of hulpverlenende
INSTANTIESEENBEELDTEKRIJGENVANDEOMVANGVANHUWELIJKSDWANGIN.EDERLAND$E
HOOFDREDENHIERVOORISDEONTBREKENDEREGISTRATIERONDDITFENOMEEN$EINCIDENTELEGEvallen die ter kennis van de politie of hulpverlenende instanties komen, kunnen dan ook
GEENBEELDGEVENVANEVENTUELEDREMPELSDIEBIJSLACHTOFFERSBESTAATOMAANGIFTEDANWEL
melding van huwelijksdwang te doen. Ook is geen zicht verkregen in een veranderende
MELDINGSBEREIDHEIDENHOUDINGTENAANZIENVANDEPROBLEMATIEKRONDGEDWONGENHUWElijken.

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

Summary

)NTHEFOLLOWINGWORKINGDEÚNITIONOF@FORCEDMARRIAGEWASDEVELOPEDBYORDEROFTHE
!DVISORY#OMMITTEEON!LIENS!FFAIRS!DVIESCOMMISSIEVOOR6REEMDELINGENZAKEN @AMARRIAGEINWHICHONEORBOTHMARRIAGEPARTNERSHAVENOSAYINTHECONTRACTIONOFTHEMARRIAGE
and do not, or would prefer not to, consent to it. This situation also includes co-operation
TO THE FORMAL LEGAL  ACTS OF MARRIAGE  ALBEIT UNDER PHYSICAL OR PSYCHOLOGICAL THREAT 4HIS
DEÚNITIONHASRESULTEDFROMLEGAL3CHMIDT2IJKEN  ANDANTHROPOLOGICAL$E+ONING
& Bartels, 2005) research.
4HEREHAVEBEENONLYFEWDEVELOPMENTSINTACKLINGFORCEDMARRIAGESSINCETHISDEÚNITION
WASÚRSTDRAWNUP4HECRIMINALINVESTIGATIONANDPROSECUTIONAGENCIESLACKEXPERTISEWITH
REGARD TO MARRIAGE UNDER DURESS  PARTLY BECAUSE THIS IS NOT A VARIABLE THAT IS REGISTERED
Hence, this angle does not provide any insight into the extent of the phenomenon. Mainly in
response to concrete cries for help from victims, however, some local support organisations
AREDEVELOPINGANUMBEROFINITIATIVES
A forced marriage often has a great impact on the victim in question, which is why politicians
AREASKINGTHEQUESTIONWHATLEGAL POSSIBILITIESEXISTTOTACKLETHISPHENOMENON4HISISWHY 
ATTHEREQUESTOFTHE$UTCH3CIENTIÚC2ESEARCHAND$OCUMENTATION#ENTRE7/$# "UREAU
Beke has answered the following research questions:
p 7HATISMEANTBY@FORCEDMARRIAGE
p 7HATFORMSDOESTHISPHENOMENONTAKEINTHE.ETHERLANDS
p !RETHERESUFÚCIENTCRIMINALLAW INSTRUMENTSTOACTAGAINSTFORCEDMARRIAGES
This study is in the nature of a quick scan and was intended to get a clearer picture of the
current state of affairs with respect to forced marriages. To this end, various interviews with
experts were conducted, desk research was carried out and stock taken at the police regions
and the Domestic Violence Advisory and Support Centres (Advies- en Steunpunten Huiselijk
'EWELD 4HEINFORMATIONGATHEREDPROVIDEDTHEBASISFORAWORKINGCONFERENCE4HEÚNDINGSONTHESCOPEOFAPOSSIBLELEGAL APPROACHTOTACKLINGFORCEDMARRIAGESWEREFEDBACK
at this conference.
What is meant by ‘forced marriage’?
The phenomenon of forced marriage is still almost uncharted territory for Dutch professionALS BOTHINSOCIALWORKANDINTHELEGALDOMAIN/NEOFTHEREASONSISTHATTHESEMARRIAGES
AREFREQUENTLYCONDUCTEDABROAD ANOTHER THATVARIOUSLEGALAREASCANBEINVOLVEDINDEALING

Summary

13

WITHTHISISSUE4HISCOMPLEXITYISDIFÚCULTTOCAPTUREINAWORKINGDEÚNITION!SFARASTHE
WORKINGDEÚNITIONISCONCERNED THEEXPERTSCONSULTEDCONSIDEREDITDIDNOTFULLYCOVER
the content. Based on these expert opinions we would therefore suggest the following alTERNATIVEWORKINGDEÚNITION
!RELIGIOUSORLEGALMARRIAGEINWHICHTHEPREPARATORY ACTS OFMARRIAGEHAVEBEENCARRIED
out against the free will of at least one of the marriage candidates and to which consent has
BEENGIVENUNDERACERTAINKINDOFFORCE

7EWOULDLIKETOEMPHASIZETHATTHISSUGGESTIONFORADEÚNITIONISINTENDEDMERELYASAN
INITIALSTEPPINGSTONETOWARDSAUNIVERSALLYACCEPTEDDEÚNITIONOFFORCEDMARRIAGE4HEPHENOMENON OF FORCED MARRIAGE IS INDEED COMPLEX AN APPROPRIATE DEÚNITION COULD BE THE
STARTINGPOINTFORATHOROUGHOPERATIONALISATION ANDSUBSEQUENTLY ANADEQUATEAPPROACH
to tackling this issue.
Which forms do forced marriages take in the Netherlands?
Our research has shed some light on the following manifestations of a forced marriage:
p MARRIAGESBETWEENÚRST COUSINS
p ABDUCTIONMARRIAGES
p marriages of convenience;
p arranged marriages;
p BIRTHMARRIAGES
p shotgun marriages;
p exchange marriages;
p reconciliation marriages;
p levirate marriages;
p ÚNANCIALMARRIAGES
p child marriages.
!RETHERESUFÚCIENTCRIMINALLAW INSTRUMENTSTOACTAGAINSTFORCEDMARRIAGES
)NTHISSTUDYADISTINCTIONHASBEENMADEBETWEENLEGALANDNON LEGALMEASURES$ESPITE
the political preference for instruments of criminal law, it is important to develop not just
REPRESSIVEMEASURESBUTALSOPREVENTIVEANDCURATIVEONES-UCHCANBEGAINED NOTONLY
WITHRESPECTTOPREVENTIONANDCURE BUTALSOINTHEAREAOFEARLYDETECTION3OMEIMPORTANT
partners that can play a crucial role in these three areas include schools, self-organizations,
national knowledge centres and imams. Therefore, the approach to tackling forced marriages should cover the entire spectrum of partners that have some knowledge of marriage
under duress.
4HEPACKAGEOFMEASURESCURRENTLYAVAILABLECANBECOMPLEMENTEDINCERTAINASPECTSTOCREate a more complete approach. Our research provides insight into the measures taken and
ADDITIONALMEASURESTHATAREDESIRABLEFEASIBLE3OMEMEASURESARETOOFAR REACHINGTOBE
IMPLEMENTEDYET BECAUSE

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

p THEINTENTIONOFTHELAWWOULDBEAFFECTEDTOOMUCHBYTHEADJUSTMENTSREQUIRED
in these measures;
p ITWOULDBEDIFÚCULTANDTIMECONSUMINGTOIMPLEMENTTHEADJUSTMENTS
p INTHEPASTITTURNEDOUTTHATADJUSTMENTSTORELATEDPHENOMENAHAVENOTBEEN
implemented either.

Current options
Non-legal

- Still very few options

Private law

!NNULMENTDISSOLUTIONOFTHEMARRIAGEISPOSSIBLE
/NANINTERNATIONALLEVELTHROUGHTHE#ONÛICTOF,AWS-ARRIAGE!CT7ET#ONÛIC
tenrecht Huwelijken)

Immigration law

- Through international private law: no valid marriage, no residence permit
2AISINGTHEAGEANDINCOMEBARRIERS
!PPEALTOPROLONGEDRESIDENCEBECAUSEOFDEMONSTRABLESEXUAL VIOLENCEWITHIN
the family
- Persona non grata DECLARATIONBECAUSEOFACRIMEPUNISHABLEWITHMORETHANTHREE
YEARSIMPRISONMENT

Criminal
law

- In particular, sections of the law on threat or intimidation in particular (sections 284
ff of the Dutch Criminal Code)

Desirable/feasible adaptations to the current options
Non-legal

,INKUPWITHPROJECTSONHONOUR BASEDVIOLENCE
%STABLISHASYSTEMOFEARLYDETECTION
%DUCATIONBYEXPERTSANDTHROUGHTHE)NTERNET
- Acknowledge and streamline the role of imams

Private law

#OMPLEMENTTHE#IVIL#ODEWITHTHEMARRIAGEREQUIREMENTTHAT@FREECONSENT
OFBOTHPARTNERSISREQUIREDAND@ONLYTHEPERSONWHOSECONSENTWASNOTFREELY
GIVENCANLAYCLAIMTOTHISCONDITION
- Instruct government staff concerning the detection and check for (marriages entered into under) duress

Immigration law

- Add aspect of force/honour to the appeal for prolonged residence on the grounds
of urgent humanitarian reasons

Criminal
law

!BOLITIONOFDOUBLELIABILITYTOPUNISHMENT
$EVELOPMENTOFA0UBLIC0ROSECUTION3ERVICEDECREEONFORCEDMARRIAGES
Table continues on next page

Summary

15

Adaptations that may be too far-reaching (as yet)
Non-legal

- None

Private law

'RANTTHE0UBLIC0ROSECUTION3ERVICETHEINITIATIVETODEMANDANNULMENT
dissolution of forced marriages

Immigration law

)NCLUDE@FORCEDMARRIAGEASAGROUNDFORREFUSALINTHE!LIENS!CT)MPLEMENTATION
Guidelines
- Lower the minimum requirement for a residence permit

Criminal
law

3PECIÚCCRIMINALLAW
- Increase maximum penalty
2EDUCETHEBURDENOFPROOF
- Simplify prosecution

Finally, it is important to put the phenomenon of forced marriage in the right perspective.
!READDITIONALMEASURESINDEEDNECESSARYIFTHENUMBEROFINCIDENTSISLOW$EVELOPMENTS
CONCERNINGHONOUR BASEDVIOLENCEANDDOMESTICVIOLENCESHOWTHATTHEPOLICEHAVENOTCREATEDAPROJECTCODEFORTHEÚRSTTYPEOFVIOLENCE INCONTRASTTOTHESECOND4HESEDECISIONS
WEREPARTLYBASEDONTHEEXTENTTOWHICHTHESEFORMSOFVIOLENCEMANIFESTTHEMSELVES
4ODATE ITISIMPOSSIBLETOGETACLEARPICTUREOFTHEFREQUENCYOFFORCEDMARRIAGESINTHE
Netherlands through the police or the social institutions. The lack of registration of this
PHENOMENONISTHEMAINREASONBEHINDTHIS!SSUCH THECASESTHATCOMETOTHENOTICEOF
THE POLICE OR THE SOCIAL INSTITUTIONS ON OCCASION CANNOT GIVE ANY REAL INSIGHT INTO THE BAR
riers that victims may experience to report their forced marriage to the police. Nor was any
INSIGHTGAINEDABOUTACHANGEDWILLINGNESSTOREPORTORACHANGEDATTITUDEWITHRESPECTTO
THEPROBLEMSCONCERNINGFORCEDMARRIAGES

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

1 Gedwongen huwelijken in
Nederland in onderzoek

%ENHUWELIJKISEENVERBINTENISDIETWEEPERSONENMETELKAARAANGAAN%ENDERGELIJKE
VERBINTENISGRIJPTINOPDEPERSOONLIJKELEVENSSFEERVANBEIDEPERSONEN,OGISCHERWIJSLIGT
HETBESLUITOMTETROUWENINEERSTEINSTANTIEDANOOKBIJDETWEEPERSONENINKWESTIE)N
Nederland geldt voor veel mensen deze vrijheid van levensinrichting en partnerkeuze, ook
omdat dit in de wet verankerd is. Toch is deze vrijheid niet voor iedereen even vanzelfspreKEND(ETKOMTVOORDATMENSENONDERINVLOEDVANDRUKVANBUITENSTAANDERSEENHUWELIJK
aangaan. In dat geval kan er sprake zijn van een gedwongen huwelijk. In dit rapport wordt
verslag gedaan van een onderzoek naar gedwongen huwelijken in Nederland. In dit hoofdstuk wordt uiteengezet wat de aanleiding voor dit onderzoek is geweest, wat dit onderzoek inhoudt en waar het onderzoek zich precies op richt.

1.1

Aanleiding voor een onderzoek

Een gedwongeNHUWELIJKKANGROTEIMPACTHEBBENVOORALLEBETROKKENEN/PDEEERSTE
plaats geldt dat natuurlijk voor de perso(o)n(en) die gedwongen is of zijn om te trouwen.
Voor het slachtoffer heeft huwelijksdwang niet alleen nadat het huwelijk gesloten is ingrijpende gevolgen. Ook op het moment dat een vrouw of man zich verzet tegen een voorgenomen gedwongen huwelijk kan dat verregaande, soms fatale, gevolgen voor die persoon
HEBBEN$ITBLIJKTOOKUITDEVOLGENDEZINSNEDEUITEENRAPPORTVANDE6ERENIGDE.ATIES
@/NTVOERINGEN MISHANDELINGENENZELFSMOORDOPVROUWEN KOMENDIKWIJLSVOORTUITHET
FEITDATZIJZICHVERZETTENTEGENEENGEDWONGENHUWELIJK5.(#2  
)NHEEFTDE!DVIESCOMMISSIEVOOR6REEMDELINGENZAKEN!#6: HETADVIES@4OTHET
HUWELIJKGEDWONGEN!#6: B UITGEBRACHT(IERINWORDENAANBEVELINGENGEDAAN
om zowel preventief en curatief als repressief gedwongen huwelijken in Nederland aan te
PAKKEN!ANDEBASISVANDITADVIESLIGGENTWEEBELANGRIJKEVOORSTUDIESEENJURIDISCHE
(Schmidt en Rijken, 2005) en een antropologische (De Koning en Bartels, 2005). Deze drie
rapporten vormen het vertrekpunt van dit onderzoek.
In het juridische onderzoek van Schmidt en Rijken (2005) wordt het fenomeen vanuit verSCHILLENDEJURIDISCHEINVALHOEKENBELICHT(ETGAATMETNAMEOMMENSENRECHTELIJKEBEpalingen en om de privaat-, straf- en vreemdelingenrechtelijke kant. Het antropologische
ONDERZOEKHEEFTONDERMEERGERESULTEERDINDEWERKDEÚNITIEVOORGEDWONGENHUWELIJKEN
die in dit onderzoek als uitgangspunt is genomen. Een gedwongen huwelijk is als volgt
GEDEÚNIEERD

Gedwongen huwelijken in Nederland in onderzoek

17

@EENHUWELIJKWAARBIJEENOFBEIDEHUWELIJKSPARTNERS GEENEIGENZEGGENSCHAPHEEFTHEBBEN 
OVERDESLUITINGVANDEHUWELIJKSVERBINTENISENDAARMEELIEVER NIETINSTEMT/NDERDEZESITUATIEWORDTMEDEBEGREPENHETWELMEEWERKENAANDEFORMELEWETTELIJKE HUWELIJKSHANDELINGENDOCHONDERLICHAMELIJKEOFGEESTELIJKEBEDREIGING!#6: B 

3INDSHETADVIESVANDE!6#:HEEFTDEBERICHTGEVINGRONDGEDWONGENHUWELIJKENNIET
STILGESTAAN/NDERSTAANDEBERICHTGEVINGILLUSTREERTDEMOGELIJKEERNSTIGEGEVOLGENVAN
een gedwongen huwelijk.
Politie voorkomt gedwongen huwelijk
@$EPOLITIEHEEFTDEAFGELOPENTWEEWEKENIN!MSTERDAMTWEEMANNENAANGEHOUDENOP
verdenking van het ontvoeren van een 22-jarige Pakistaanse vrouw. Het gaat om de 49-jarige
stiefvader en een 21-jarige oom van het slachtoffer. Ze zouden hun familielid naar Pakistan
HEBBENWILLENBRENGENOMHAARDAARONDERDWANGTELATENTROUWEN$ATMAAKTEDEPOLITIE
VRIJDAGBEKEND(ETSLACHTOFFERHEEFTTEGENDEZINVANHAARFAMILIEEENRELATIEMETEEN JArige Indiase jongen. De twee verdachten zouden de vrouw met geweld naar haar ouderlijk
HUISHEBBENGEBRACHT WAARBIJZEENKELEKNEUZINGENOPLIEP$E0AKISTAANSEVERBLIJFTNUOPEEN
GEHEIMADRES1

-EDEDOORDERGELIJKEBERICHTENWORDTINDOORDEPOLITIEKBESLOTENEENONDERZOEK
naar huwelijksdwang te gelasten.2/NDERSTAANDEASPECTENWORDENDAARBIJAANGEDRAgen om de noodzaak van een onderzoek te onderstrepen:
p DEINGRIJPENDEGEVOLGENVOORDEBETROKKENSLACHTOFFERS
p DEONAANVAARDBAREINBREUKDIEGEDWONGENHUWELIJKENMAKENOPHETIN
 .EDERLANDGEHULDIGDEBEGINSELVANVRIJEPARTNERKEUZE
p MOGELIJKESUBSTANTIÄLEBELEMMERINGENVOORINTEGRATIEINDE.EDERLANDSE
samenleving.
-EERSPECIÚEKISAANLEIDINGVANHETONDERZOEKDETOEZEGGINGVANDEMINISTERVAN*USTITIE
aan de Tweede Kamer om de (strafrechtelijke) mogelijkheden om tegen gedwongen huwelijken op te treden te onderzoeken.3 Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum heeft deze onderzoeksopdracht aan Bureau Beke verleend.
1.1.1 Onderzoeksvragen
)NDITONDERZOEKSTAATHETBEANTWOORDENVANDEVOLGENDEONDERZOEKSVRAGENCENTRAAL
p 7ATWORDTVERSTAANONDERGEDWONGENHUWELIJKEN
p )NWELKEVORMEN KOMTDITFENOMEENIN.EDERLANDVOOR
p :IJNERAFDOENDESTRAFRECHTELIJKE INSTRUMENTENOMHIERTEGENOPTETREDEN
$EZEVRAGENWORDENINDEVOLGENDEPARAGRAAFINSUBVRAGENONDERVERDEELD$EINKADERING
VANDETERM@GEDWONGENHUWELIJKENSTAATINDEEERSTEONDERZOEKSVRAAGVOOROP%ENDEELVRAAGHIERBIJISOFDEEERDERGENOEMDEWERKDEÚNITIEVOLSTAATVOOREENPREVENTIEVE CURATIEVEENREPRESSIEVEAANPAKVANHETFENOMEEN%ENGOEDEWERKDEÚNITIEVORMTNAMELIJKDE
BASISVOORDETWEEDEENDERDEONDERZOEKSVRAAG

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

1.1.2 Onderzoeksdesign
Het onderzoek is opgedeeld in vier fasen. Onderstaand schema geeft een visuele weergave van het onderzoeksdesign. Daarna worden per fase de onderzoeksactiviteiten toegelicht.
Figuur 1.1: Schematische weergave van het onderzoeksdesign

&ASE 6ERKENNINGONDERWERP
Raadplegen experts over
werkdeÚnitie

Deskresearch

&ASEk)NVENTARISATIEAARD OMVANGENMAATREGELEN
Raadplegen coördinatoren
ASHG’s en politieregio’s

Interviews praktijk- en
beleidsprofessionals

&ASEk7ERKCONFERENTIE
Praktijkgerichte
bijeenkomst

&ASEk4ERUGKOPPELENREVENUEN
Interviews juridische
experts

2APPORTAGE

Fase 1 - Verkenning onderwerp
Raadplegen experts
$EWERKDEÚNITIEVANGEDWONGENHUWELIJKENVANDE!#6:ISHETUITGANGSPUNTVANHET
ONDERZOEK$EZEDEÚNITIEISAANVIJFEXPERTSMETKENNISVANGEDWONGENHUWELIJKENVOORgelegd.4(IERBIJZIJNDEVERSCHILLENDEASPECTENUITDEWERKDEÚNITIESYSTEMATISCHBESPROKEN
$AARBIJZIJNONDERANDEREDEVOLGENDEVRAGENGESTELD
p +ANMENZICHVINDENINDEUITGANGSPUNTENVANDEWERKDEÚNITIEOFMOETHET
 FENOMEENSMALLEROFJUISTBREDERWORDENOMSCHREVEN
p 7ELKEKENMERKENELEMENTENZIJNONDERDEELVANEENGEDWONGENHUWELIJK
p 7ATIS@GEENEIGENZEGGENSCHAPHEBBEN
p 7ANNEERISERSPRAKEVAN@LIEVER NIETINSTEMMEN
Gedwongen huwelijken in Nederland in onderzoek

19

p

p


'AATHETBIJ@DEHUWELIJKSVERBINTENISALLEENOMEENHUWELIJKVOORDE.EDERLANDSE
WETOFGAATHETOOKOMEENRELIGIEUZEHUWELIJKSVERBINTENIS
7ELKEVORMENVANDWANGKUNNENWORDENONDERSCHEIDEN$EKTDEOMSCHRIJVING 
@LICHAMELIJKEOFGEESTELIJKEBEDREIGINGDITVOLLEDIG

Deskresearch
)NDEZEONDERZOEKSHANDELINGZIJNDERELEVANTERAPPORTAGESOPHETGEBIEDVANGEDWONGEN
huwelijken geraadpleegd. Daarnaast is een internetsearch naar recente ontwikkelingen op
het onderzoeksterrein uitgevoerd. Verder is een praktische inventarisatie van de aanpak in
Nederland opgestart. Deze inventarisatie heeft, gezien de korte tijdspanne van het onderZOEK HETKARAKTERVANEENQUICKSCANWAARBIJINIEDERGEVALDEBELANGRIJKSTEBRONNENEN
ontwikkelingen zijn meegenomen.
Fase 2 – Inventarisatie aard, omvang en maatregelen
Raadplegen coördinatoren van ASHG’s en politieregio’s
/MEENGLOBAAL LANDELIJKDEKKEND BEELDTEKRIJGENVANDEAARDENOMVANGVANGEDWONGENHUWELIJKENISEENKORTEINVENTARISATIEUITGEVOERDBIJALLECOÍRDINATORENVANDE
!DVIES EN3TEUNPUNTEN(UISELIJK'EWELDENDECOÍRDINATORENHUISELIJKGEWELDVANDE
POLITIEREGIOSIN.EDERLAND$AARBIJISNIETGEVRAAGDNAARINFORMATIEUITPOLITIESYSTEMEN 
MAARISGEVRAAGDNAARPERSOONLIJKEERVARINGSKENNISOPHETGEBIEDVANGEDWONGENHUWELIJKENBIJDEZECOÍRDINATOREN$EVOLGENDEVRAGENZIJNAANDECOÍRDINATORENVANDE!3('S
ENDEPOLITIEREGIOSGESTELD
p +UNNENDECOÍRDINATORENEENINSCHATTINGGEVENVANHETVËËRKOMENVANGEDWONG 
 ENHUWELIJKENINDEREGIOWAARZIJWERKZAAMZIJN
p )NDIENMENKENNISHEEFTVANCONCRETEZAKEN WATWASDANDESTREKKINGHIERVAN
p )NDIENMENKENNISHEEFTVANCONCRETEZAKEN WATWASDANDEAÛOOPHIERVAN
p )NDIENMENKENNISHEEFTVANCONCRETEZAKEN ISERDANEENVERANDERINGZICHTBAAR
 INDEMELDINGSBEREIDHEIDENHOUDINGTENAANZIENVANDEPROBLEMATIEKRONDGE  
 DWONGENHUWELIJKEN
5ITGANGSPUNTINDEZEQUICKSCANISOFDITFENOMEENININDEPOLITIEREGIOOFHET!3('
WERKGEBIEDISVOORGEKOMEN
Interviews
)NDEZEONDERZOEKSFASEHEBBENANDEREEXPERTSDANINFASEINPUTGELEVERDOMTRENTHET
INKAARTBRENGENVANMAATREGELENTEGENGEDWONGENHUWELIJKEN5 Enkele vragen voor deze
onderzoeksfase zijn:
p 7ETENDEEXPERTSVANMELDINGENVANGEDWONGENHUWELIJKEN
p 7ELKEDREMPELSBESTAANEREVENTUEELVOORBETROKKENENBIJGEDWONGENHUWELIJKEN
 OMAANGIFTEHIERTEGENOFMELDINGHIERVANTEDOEN
p )SERVERANDERINGMERKBAARTENAANZIENVANMELDINGSBEREIDHEIDENHOUDINGTEN 
 AANZIENVANDEPROBLEMATIEKRONDGEDWONGENHUWELIJKEN
p 7ETENEXPERTSVANOPSPORINGSONDERZOEKENRONDGEDWONGENHUWELIJKENDIEBIJDE
 POLITIELOPENENHETVERLOOPHIERVAN
 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

p Wat zijn de huidige mogelijkheden om strafrechtelijk of anderszins tegen huwelijks DWANGOPTETREDEN
p )SDEWETTELIJKESITUATIESINDSHET!#6: ONDERZOEKVANVERANDERD
Fase 3 - Werkconferentie
$ERESULTATENUITDEVORIGETWEEFASENHEBBENALSINPUTGEDIENDVOORDEWERKCONFERENTIE
6OORDEBIJEENKOMSTZIJNDESKUNDIGENVANUITDEPRAKTIJK DEBELEIDSHOEKENDEWETENSCHAPUITGENODIGD!ANDEDESKUNDIGENZIJNDEWERKDEÚNITIEENVERSCHILLENDEMAATREGElen voorgelegd. Ook is aan de hand van een casus, voortkomend uit onderzoeksfase 2,
meegedacht over (het voorkomen van) gedwongen huwelijken.
Fase 4 - Terugkoppeling revenuen
Tot slot zijn de mogelijke juridische maatregelen, die uit voorgaande fasen naar voren zijn
GEKOMEN VOORGELEGDAANENKELEJURIDISCHEEXPERTS$EGERAADPLEEGDEEXPERTSBESCHIKKENNIETALLEENOVERSPECIÚEKEJURIDISCHEKENNISOPHETTERREINVANHUWELIJKSDWANG MAAR
ZIJHEBBENOOKKENNISVANDECULTURELEACHTERGRONDWAARBINNENDEZEPROBLEMATIEKZICH
VOORDOET$EZETERUGKOPPELINGDIENTENERZIJDSOMDEJURIDISCHEHAALBAARHEIDTEPEILEN
Anderzijds is de experts gevraagd hoe zij de wenselijkheid van de voorgestelde maatregeLENBEOORDELEN

1.2

Afbakening van de terminologie en het onderzoek

.AASTHETBEGRIPGEDWONGENHUWELIJKBESTAANOOKDEBEGRIPPENGEARRANGEERDHUWELIJK
ENSCHIJNHUWELIJK$EZEDRIEBEGRIPPENKOMENREGELMATIGINDEZELFDECONTEXTVOOR MAAR
ZEHEBBENEENVERSCHILLENDEBETEKENIS)NDEZEPARAGRAAFWORDTHETVERSCHILENDEOVERLAP
TUSSENDEZEBEGRIPPENTOEGELICHT$AARNAASTWORDTHETONDERZOEKSTERREINAFGEBAKEND
Terminologie
%ENGEARRANGEERDHUWELIJKISEENHUWELIJKWAARBIJDEOUDERSEENPARTNERVOORHUNKIND
ZOEKEN$EMATEWAARINHETKINDBIJDEZEHUWELIJKENINVLOEDKANENMAGUITOEFENENOPDE
PARTNERKEUZEVARIEERTVANVEELTOTZEERBEPERKT$E!#6:B NOEMTEENGEDWONGEN
huwelijk dan ook de uiterste vorm van het gearrangeerde huwelijk. Andersom hoeft een
gedwongen huwelijk niet gearrangeerd te zijn. Er kunnen ook andere motieven aan de
dwang ten grondslag liggen. Een gedwongen huwelijk kan dus een gearrangeerd huwelijk
zijn, maar dit is nadrukkelijk niet altijd het geval. In het volgende hoofdstuk gaan we nog
nader in op gearrangeerde huwelijken.
.AASTHETGEARRANGEERDEHUWELIJKBESTAATOOKDETERMSCHIJNHUWELIJK%ENSCHIJNHUWELIJKIS
VOLGENSEENRESOLUTIEVANDE%UROPESE5NIE6
'een huwelijk van een onderdaan van een lidstaat of een onderdaan van een derde land die
LEGAALINEENLIDSTAATVERBLIJFT METEENONDERDAANVANEENDERDELANDMETALSENIGDOELDE
REGELSBETREFFENDEDEBINNENKOMSTENHETVERBLIJFVANONDERDANENVANDERDELANDENTEMISBRUIKENENVOORDEONDERDAANVANHETDERDELANDEENVERGUNNINGTOTVESTIGINGOFTOTVERBLIJF
in een lidstaat te verkrijgen.'

Gedwongen huwelijken in Nederland in onderzoek

21

%ENSCHIJNHUWELIJKBETREFTDUSEENHUWELIJKWAARBIJDETWEEHUWELIJKSPARTNERSMETHET
SLUITENVANDEOVEREENKOMSTNIETDEBEDOELINGHEBBENOMEENDUURZAAMSAMENLEVENOP
TESTARTEN-EESTALGAATHETHIERBIJOMHETVERKRIJGENVANGELDIGEVERBLIJFSDOCUMENTEN"IJ
EENSCHIJNHUWELIJKHEBBENBEIDEPARTNERSMEESTALBELANGBIJHETHUWELIJKENZALERGEEN
sprake zijn van een gedwongen huwelijk. Toch kan het voorkomen dat minimaal een van de
partners sterk onder druk van de familie gezet wordt om in te stemmen met het huwelijk.
$USOOKBIJSCHIJNHUWELIJKENKANSPRAKEZIJNVANDWANG MAARDITHOEFTNIET
$ITONDERZOEKRICHTZICHSPECIÚEKOPGEDWONGENHUWELIJKEN$EHIERBOVENBESCHREVEN
verschijnselen zullen in dit rapport alleen genoemd worden als uitingsvorm van gedwonGENHUWELIJKEN.AASTDETERMGEDWONGENHUWELIJKENGEBRUIKENWEINDITRAPPORTEVENEENSDETERM@HUWELIJKSDWANG
Onderzoeksterrein
(OEWELZICHINONDERANDERE"ELGIÄEN$ENEMARKENVERSCHILLENDEONTWIKKELINGENVOORDOENOPHETTERREINVANDEAANPAKVANGEDWONGENHUWELIJKEN BLIJFTDITONDERZOEK
VOORNAMELIJKBEPERKTTOTDESITUATIEIN.EDERLAND$EREDENHIERVOORISDATDE%UROPESE
ONTWIKKELINGENINEENANDERONDERZOEKWORDENGEÄXPLOREERD6ERDERZALINDITONDERZOEK
GEKEKENWORDENWELKEMOGELIJKHEDENOPJURIDISCHTERREINENDAARBUITENBESTAANOM
gedwongen huwelijken aan te pakken. Het privaatrecht, het vreemdelingenrecht en het
STRAFRECHTZIJNDEBESTUDEERDERECHTSGEBIEDEN"IJHETNIET JURIDISCHEDEELWORDENZOWEL
PREVENTIEVEALSCURATIEVEMOGELIJKHEDENVOORDEAANPAKVANGEDWONGENHUWELIJKENBEsproken.

1.3

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 gaan we in op de aard en omvang van gedwongen huwelijken. Daarin staat
ONDERANDEREDEWERKDEÚNITIECENTRAAL(OOFDSTUKVORMTEENWEERGAVEVANDEAANPAKVANDITFENOMEEN WAARBIJZOWELJURIDISCHEALSNIET JURIDISCHEMOGELIJKHEDENWORDEN
BESPROKEN4ENSLOTTESLUITENWEINHOOFDSTUKAFMETCONCLUSIES)NHETRAPPORTZULLEN
UITSPRAKENVANEXPERTSTERILLUSTRATIEWORDENGEBRUIKT/MWILLEVANDEPRIVACYWORDENDE
CITATENZONDERBRONVERMELDINGGENOTEERD

Noten

1. Bron: ANP, 22 juni 2007.
2. Bron: Tweede Kamer der Staten-Generaal, 2007.
3. Bron: Tweede Kamer der Staten-Generaal, 2008.
 6OOREENTOTAALLIJSTMETEXPERTS ZIEBIJLAGE
 .IETTEMINNEMENWEALLEEXPERTSGEZAMENLIJKOPINBIJLAGE/PDEZEWIJZEZIJNUITSPRAKENDIEIN
hoofdstuk 4 worden aangehaald niet tot individuele experts terug te voeren.
 "RON2AADVANDE%UROPESE5NIE 

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

2 Aard en omvang van
gedwongen huwelijken

Dit hoofdstuk geeft inzicht in de aard, omvang en achtergronden van gedwongen huwelijken. Eerst wordt de relatie gelegd met eer(culturen) en vervolgens wordt ingezoomd op
DEWERKDEÚNITIE$AARNAASTWORDTEENOVERZICHTGEGEVENVANVERSCHIJNINGSVORMENVANGEDWONGENHUWELIJKEN(ETHOOFDSTUKEINDIGTMETEENINVENTARISATIEBIJDE!DVIES EN3TEUNPUNTEN(UISELIJK'EWELD!3('S ENDEPOLITIEWATBETREFTDEPREVALENTIEVANGEDWONGEN
HUWELIJKEN$ITHOOFDSTUKISGEBASEERDOPDEDESKRESEARCHENDEINBRENGVANEXPERTSUIT
de interviews en de werkconferentie. Ter illustratie wordt dit hoofdstuk gelardeerd met
uitspraken van experts.

2.1

Eer, eerculturen en het huwelijk

6OORDEBEGRIPSAANDUiding en de aanpak van huwelijksdwang is het noodzakelijk om enige
KENNISTEHEBBENVANDECULTURELEACHTERGRONDWAARBINNENDITFENOMEENZICHAFSPEELT
Huwelijksdwang doet zich voor in culturen, zogenaamde eerculturen, waarin veel waarde
WORDTGEHECHTAANEERENAANFAMILIEBELANGEN)NDEZECULTURENKOMTHETOOKVOORDAT
KINDERENDOORHUNOUDERSWORDENUITGEHUWELIJKT!LBRECHT  %RISEENVERBANDTUSSEN
de fenomenen gedwongen huwelijken, uithuwelijking en eergerelateerd geweld. Daarom
GAANWETERVERDUIDELIJKINGINDEZEPARAGRAAFDIEPERINOPBIJVOORBEELDEERCULTUREN EERGERELATEERDGEWELD DEBETEKENISVANEENHUWELIJKBINNENEERCULTURENENGEARRANGEERDE
huwelijken.
Eerculturen
Culturen kunnen aan de hand van diverse criteria ingedeeld worden. In de inleidende tekst
WORDTGESPROKENVANEERCULTUREN(ETGAATHIEROMGROEPSCULTURENWAARBINNENEEREEN
BELANGRIJKEROLSPEELT1)NEENGROEPSCULTUURPREVALEERTHETBELANGVANDEGROEPBOVENDAT
van het individu. Individuen zijn daarom ook afhankelijk van de groep. In de tegenhanger
van de groepscultuur, de individualistische cultuur, is het individu veel autonomer in zijn
BESLISSINGENENGEDRAGINGENHETEIGENBELANGSTAATVOOROP%RMERS  %ERCULTUREN
KOMENVEELALBIJNIET WESTERSESAMENLEVINGENVOORENDEGROEPWORDTGEVORMDDOORDE
FAMILIE$AARBIJKANHETBEGRIPFAMILIESOMSEENBREDEREBETEKENISHEBBENINDEZINVAN
EENCLANOFZELFSEENHELEDORPSGEMEENSCHAP6AN%CK  $EFAMILIEISDEBELANGRIJKSTE@ORGANISATIEWAAROPEENINDIVIDUTERUGKANVALLENBIJBIJVOORBEELDZIEKTE WERKELOOSHEIDOFSTERFGEVALLEN%LKLIDVANDEFAMILIEWORDTDOORDEFAMILIEBESCHERMDENKANVOOR
het overleven zelfs afhankelijk zijn van de familie. Deze afhankelijkheid is in het westen veel
MINDERAANWEZIGOMDATDESTAATVEELVANDEZETAKENHEEFTOVERGENOMEN!LBRECHT  

Aard en omvang van gedwongen huwelijken

23

Naast deze afhankelijkheid van de familie geldt in eerculturen ook het omgekeerde: de
familie is afhankelijk van de individuele leden. Dit heeft te maken met eer. Families leven
INEENGEMEENSCHAPMETVERSCHILLENDEANDEREFAMILIES%ERISEENBELANGRIJKEVOORWAARDE
voor sociale acceptatie door de andere families in die gemeenschap (Ermers, 2007). Er
kunnen op hoofdlijnen twee soorten eer onderscheiden worden: de familie-eer en de perSOONLIJKEEER$EPERSOONLIJKEEERHEEFTBETREKKINGOPIEMANDALSPERSOON BIJVOORBEELD
op zijn karakter of zijn kennis. De familie-eer wordt ontleend aan de familie waartoe een
INDIVIDUBEHOORTALBRECHT  $EFAMILIE EERBESTAATUITENERZIJDSDESEKSUELEPRIMAIR
VROUWELIJKE EERENANDERZIJDSDENIET SEKSUELEEERMANNELIJKETROTS )NEERCULTURENBEZIT
elk persoon zowel persoonlijke als familie-eer. Deze vormen van eer staan niet geheel los
VANELKAARWANNEERIEMANDBIJVOORBEELDVEELAANZIENGENIETBINNENEENGEMEENSCHAPk
persoonlijke eer - dan delen de andere familieleden daar ook in (Van Eck, 2001).
Eerverdediging, eerverlies en eerherstel: eergerelateerd geweld
Voor de acceptatie van een individu en zijn familie door de sociale omgeving heeft met
NAMEDEFAMILIE EEREENCRUCIALEFUNCTIE$EFAMILIE EERWORDTALSEENCOLLECTIEFBEZITVAN
de hele familie gezien waar elk familielid zijn verantwoordelijkheid voor moet dragen. Ieder
LIDHEEFT MEDEAFHANKELIJKVANGESLACHT LEEFTIJDENPLAATSINDEHIÄRARCHIE ZIJNEIGENTAAK
BIJHETBESCHERMENENVERDEDIGENVANDEFAMILIE EER%RMERS  "IJWANGEDRAGVAN
een van de leden kan de familie-eer in het geding komen. Het is dan noodzakelijk dat de
familie hierop reageert om te voorkomen dat door het gedrag eerverlies voor de familie
ontstaat. De manier waarop er gereageerd wordt, is van een aantal factoren afhankelijk.
%ENVANDEBELANGRIJKSTEISOFDEGEMEENSCHAPBUITENDEFAMILIEOPDEHOOGTEISVANHET
WANGEDRAGENDREIGEND EERVERLIES7ANNEERDITNIETHETGEVALIS KANDE@HERSTEL ACTIE
OOKBINNENDEFAMILIEWORDENUITGEVOERD7ANNEERDEEERSCHENDINGOOKBEKENDISBIJ
LEDENBUITENDEFAMILIE ZALDEFAMILIEZICH@GENOODZAAKTVOELENOMDEEEROPZODANIGE
WIJZETEHERSTELLENDATOOKDEBUITENWERELDERVANOPDEHOOGTEIS!LBRECHT  "IJ
deze laatste actie is de kans groter dat er geweld aan te pas komt. Er wordt dan gesproken van eergerelateerd geweld. In 2005 is eergerelateerd geweld door Ferwerda en Van
Leiden omschreven als:
@ELKEVORMVANGEESTELIJKOFLICHAMELIJKGEWELDGEPLEEGDVANUITEENCOLLECTIEVEMENTALITEITIN
een reactie op een (dreiging van) schending van de eer van een man of vrouw en daarmee van
ZIJNOFHAARFAMILIEWAARVANDEBUITENWERELDOPDEHOOGTEISOFDREIGTTERAKEN&ERWERDAEN
Van Leiden, 2005).

Een gedwongen huwelijk kan het gevolg zijn van een eerschending of als oplossing voor
DREIGENDEERVERLIESINGEZETWORDEN$ITKANBIJVOORBEELDHETGEVALZIJNBIJEENMEISJEDAT
in het geheim een relatie heeft, totdat familieleden of leden van de gemeenschap erachter
GEKOMEN/MDEEERNIETVERDERTEBESCHADIGENWORDTHETMEISJEGEDWONGENTETROUWEN
met haar neef in Turkije. Geschonden eer hoeft echter niet het motief voor een gedwonGENHUWELIJKTEZIJN/OKANDERE BIJVOORBEELDÚNANCIÄLE MOTIEVENKUNNENDEREDENVOOR
het gedwongen huwelijk zijn. Een gedwongen huwelijk kan, maar hoeft dus geen vorm van
eergerelateerd geweld te zijn.

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

Het huwelijk in eerculturen
%ENHUWELIJKISINEERCULTURENSOCIAALGEZIENGEENVERBINTENISTUSSENTWEEPERSONENMAAR
EENVERBINTENISTUSSENTWEEFAMILIES$AAROMISHETERGBELANGRIJKOMEENGOEDE GESCHIKTEHUWELIJKSKANDIDAATTEKIEZEN DIEDEVERBINTENISTUSSENDEFAMILIESTENGOEDEKOMT
)NDITKADERVINDTUITHUWELIJKING OOKWELHETGEARRANGEERDEHUWELIJK PLAATS$ITBETEKENT
dat de oudere familieleden een huwelijkspartner zoeken en kiezen voor de jongere familieLEDEN"ARTELS  (ETGAATDUSOMEENBESLISSINGVANTWEEFAMILIESENNIET ZOALSINDE
7ESTERSESAMENLEVINGGEBRUIKELIJKIS OMEENBESLISSINGVANTWEEINDIVIDUEN$EFAMILIEBELANGENENDEBELANGENVANDEHUWELIJKSPARTNERSKUNNENBIJEENGEARRANGEERDHUWELIJK
SAMENGAAN MAARHETEEN VAAKHETINDIVIDUELEBELANG KANOOKONDERGESCHIKTZIJNAANHET
andere, zoals in de situatie dat een huwelijk gesloten wordt om een geschonden familieEERTEHERSTELLEN$EINDIVIDUELEBELANGENZIJNDANONDERGESCHIKTAANHETFAMILIEBELANG
5ITHUWELIJKINGKANVRIJWILLIGZIJNENINDATGEVALISERGEENSPRAKEVANGEWELDENDWANG0AS
WANNEEREENOFBEIDEPARTNERSNIETMETELKAAR WILLEN TROUWENENDEFAMILIEHETGEARrangeerde huwelijk toch doordrukt, is er sprake van huwelijksdwang. De Koning en Bartels
 ONDERSCHEIDENVIERTYPENGEARRANGEERDEHUWELIJKENWAARBIJDEMATEVANVRIJWILLIGheid varieert:
p Eigen initiatieftype: het kind neemt zelf initiatief tot het uitzoeken van een geschikte partner. Ouders wordt om toestemming gevraagd.
p 'EZAMENLIJKETYPEOUDERSENKINDZIJNSAMENACTIEFBETROKKENBIJDEPARTNERKEUZE
p Gedelegeerde type: de kinderen, met name jongens, mogen hun voorkeur voor
 TYPEPARTNERAANOUDERSDUIDELIJKMAKEN/UDERSPROBERENHIERREKENINGMEETE
houden.
p Geplande type: ouders plannen het hele huwelijk van partnerkeuze tot huwelijksvoltrekking. Relevante familiale en gemeenschapsfactoren zijn van doorslaggevend
 BELANG%RISWEINIGTOTGEENINTERACTIEMETDEHUWELIJKSPARTNERS
(ETGEARRANGEERDEHUWELIJKWAARBIJHETMEISJEOFDEJONGENEIGENINITIATIEFMAGNEMEN 
KOMTDICHTINDEBUURTVANHET@VRIJEHUWELIJKZOALSWEDATIN.EDERLANDKENNEN"IJHET
laatste type, het geplande, gearrangeerde huwelijk is er meestal sprake van dwang, hoewel het ook voorkomt dat een jongen of meisje instemt met het voorstel van de ouders.
(ETKOMTBIJVOORBEELDVOORDATKINDEREN ENVOORALMEISJES INSTEMMENMETEENGEARrangeerd huwelijk, omdat zij daarmee hopen wat vrijheid te verkrijgen of omdat zij graag
een gezin willen stichten (De Koning en Bartels, 2005).2/OKBIJHETGEDELEGEERDETYPE
kan sprake zijn van huwelijksdwang, wanneer ouders geen rekening met de voorkeuren
VANHUNKINDHEBBENGEHOUDEN(IERUITBLIJKT ZOCONCLUDERENOOK$E+ONINGEN"ARTELS
 DATERGEENSCHERPEAFBAKENINGISTUSSENDWANGENVRIJWILLIGHEID(ETISEENCONTINUÓMWAARBIJVRIJEHUWELIJKENAANDEENEKANTENGEPLANDEGEARRANGEERDEHUWELIJKENAAN
de andere kant de uiteinden vormen.

Aard en omvang van gedwongen huwelijken

25

2.2

De werkdefinitie

In dit onDERZOEKISDEDEÚNITIEDIEINDOORDE!DVIESCOMMISSIEVOOR6REEMDELINGENZAKEN!#6: B ISOPGESTELDALSUITGANGSPUNTGENOMEN6OLGENSDE!#6:ISEEN
gedwongen huwelijk:
@%ENHUWELIJKWAARBIJEENOFBEIDEHUWELIJKSPARTNERS GEENEIGENZEGGENSCHAPHEEFTHEBBEN OVERDESLUITINGVANDEHUWELIJKSVERBINTENISENDAARMEELIEVER NIETINSTEMT/NDERDEZE
SITUATIEWORDTMEDEBEGREPENHETWELMEEWERKENAANDEFORMELEWETTELIJKE HUWELIJKSHANDELINGENDOCHONDERLICHAMELIJKEOFGEESTELIJKEBEDREIGING

2.2.1 De werkdefinitie nader bekeken
"IJAANVANGVANDITONDERZOEKISNIETBEKENDINHOEVERREDEZEDEÚNITIEVOLLEDIGDELADING
van het fenomeen huwelijksdwang dekt. Hetzelfde geldt voor het draagvlak voor de geforMULEERDEDEÚNITIEBIJDEDESKUNDIGENVANUITDIVERSEDISCIPLINES$AAROMSPREKENWEINDIT
ONDERZOEKVANDEWERKDEÚNITIE6OORDEINKADERINGENAFBAKENINGVANHETBEGRIPENHET
BEANTWOORDENVANDEEERSTEONDERZOEKSVRAAGHEBBENWEDIVERSEEXPERTSGERAADPLEEGD 
ZOWELTIJDENSDEINDIVIDUELEINTERVIEWSALSINDEWERKCONFERENTIE$EOPBRENGSTENUITDEZE
ONDERZOEKSACTIVITEITENZULLENINDEZEPARAGRAAFPUNTSGEWIJSWORDENBESPROKEN$EVOLGENDEASPECTENVANDEWERKDEÚNITIEKOMENAANBOD
p Geen eigen zeggenschap;
p (Liever) niet instemmen;
p $ESLUITINGVANDEHUWELIJKSVERBINTENIS
p ,ICHAMELIJKEOFGEESTELIJKEBEDREIGING
(ETGAATHIERNIETOMEENJURIDISCHEDEÚNITIE MAAROMEENWERKDEÚNITIEDIEDOORBELANGHEBBENDEOFBETROKKENINSTANTIES ZOALSPOLITIE OPENBAARMINISTERIE VROUWENOPVANGEN
CULTUREEL ETNISCHEORGANISATIESGEDRAGENWORDT$EWERKDEÚNITIEZALDAAROMALGEMEENVAN
AARDMOETENZIJN6ERVOLGENSKANDEDEÚNITIEGEOPERATIONALISEERDWORDEN DOORDIVERSE
SUBVORMEN MOTIEVENENANDEREGEDETAILLEERDEASPECTENTEBENOEMEN%RKANDUS ZO
nodig, ook rekening gehouden worden met sociaal-maatschappelijke factoren. Met name
METHETOOGOPSIGNALERINGENPREVENTIEISHETVANBELANGDATOOKDEVORMENVANHUWELIJKSDWANGDIEVOLGENSDEWETNOG NIETSTRAFBAARZIJN INDEWERKDEÚNITIETOTUITINGKOMEN
Niet alleen omdat deze vormen op zichzelf al ernstig zijn, maar juist ook omdat deze een
OPMAATKUNNENVORMENVOORERNSTIGERESTRAFBARE VORMENVANHUWELIJKSDWANG
‘Geen eigen zeggenschap’
(ETASPECT@EIGENZEGGENSCHAPHEBBENGAATOVERHETRECHTOMOVERIETSTEBESLISSEN"IJ
EENGEDWONGENHUWELIJKISEREENGEBREKAANDITRECHT METANDEREWOORDENEENGEBREK
AANZELFBESCHIKKINGSRECHT)NDEWERKDEÚNITIEHEEFTDITRECHTBETREKKINGOPDESLUITINGVAN
DEHUWELIJKSVERBINTENIS$AARNAASTKANEIGENZEGGENSCHAPOOKBETREKKINGHEBBENOPDE
PARTNERKEUZE HETTIJDSTIPOFDEPLAATSVANDEHUWELIJKSSLUITING$ITKOMTINDEWERKDEÚNITIE
NIETHEELEXPLICIETNAARVOREN:ONDEREIGENZEGGENSCHAPHOEFTNIETPERDEÚNITIESPRAKE
te zijn van een gedwongen huwelijk. Ook zonder eigen zeggenschap kan iemand vrijwillig
met een ander trouwen.

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

g'EENEIGENZEGGENSCHAPHEBBEN ISVANSECUNDAIRBELANG"IJEENGEARRANGEERDHUWELIJK
BIJVOORBEELDHEEFTEENPERSOONGEENEIGENZEGGENSCHAPOVERZIJNOFHAARPARTNER MAARKAN
deze toch zonder dwang instemmen met het huwelijk. Andersom is altijd dwang in het spel:
BIJEENHUWELIJKWAARIEMANDWELEIGENZEGGENSCHAPHEEFTGEHAD MAARNIETMETHETHUWELIJK
instemt, gaat het om dwang.”

$AARBIJWORDTOPGEMERKTDATGEARRANGEERDEHUWELIJKENOOKGRADATIESKENNEN ZOALS
eerder al is aangehaald vanuit het onderzoek van De Koning en Bartels (2005).3 Iemand
KANOOKBEPERKTEZEGGENSCHAPHEBBENDOORZELFENKELEPARTNERSAANTEDRAGEN WAARNA
BIJVOORBEELDDEMOEDERUITEINDELIJKBESLIST%ENANDERVOORBEELDISDEOMSTANDIGHEIDDAT
iemand uit twee huwelijkspartners mag kiezen.
‘(Liever) niet instemmen’
%ENBELANGRIJKELEMENTVANGEDWONGENHUWELIJKENISDEWIJZEWAAROPHETHUWELIJKTOT
STANDKOMTOFISGEKOMEN!LLEREERSTGEBEURTDITTEGENDEVRIJEWILVANEENOFBEIDE
PARTNERS$EZEONVRIJWILLIGHEIDKANBETREKKINGHEBBENOPDEPARTNERKEUZE MAAROOKOP
DEBESLISSINGOMALDANNIETTETROUWEN.AASTHETGEBREKAANVRIJEKEUZEISEENTWEEDE
essentieel element van gedwongen huwelijken dat de totstandkoming geschiedt onder
PSYCHISCHEOFMORELEDRUKDANWELGEESTELIJKOFFYSIEKBEDREIGINGMET GEWELD)NHET
!#6: RAPPORT!#6: B WORDTGESPROKENVAN@ALLEVORMENVANGEDRAGINGEN HANDELINGEN INCLUSIEFBEDREIGINGENDIELEIDENTOTEENSITUATIEWAARBIJDEBETROKKENENKOMENTOT
EENHUWELIJKDATNIETINVRIJHEIDISGESLOTEN
@%RGENSMEEINSTEMMENBETEKENTIETSGOEDKEUREN ERGENSMEEAKKOORDGAAN)NDITGEVALBETREFT@INSTEMMENHETGOEDKEURENVANDESLUITINGVANDEHUWELIJKSVERBINTENIS(ET
WOORD@INSTEMMENISINCOMBINATIEMET@SLUITINGVANDEHUWELIJKSVERBINTENIS@ONGELUKKIG
(IERMEEWORDTDEINDRUKGEWEKTDATHETINSTEMMENENKELBETREKKINGHEEFTOPDEHANDEling waarmee een huwelijk wordt gesloten, het jawoord geven, terwijl het over de gehele
totstandkoming van het huwelijk gaat.
“Het gaat om de wijze waarop het huwelijk totstandkomt of is gekomen, maar om de vraag: is
HETHUWELIJKVRIJWILLIGOFNIET$EVRIJEWILVANBEIDEHUWELIJKSPARTNERSSPEELTEENCRUCIALEROLBIJ
de vraag of er sprake is van een gedwongen huwelijk.”

7ANNEERIEMANDNIETVRIJWILLIGINSTEMT DANISERBIJNAVANZELFSPREKENDSPRAKEVANOPZIJN
MINSTENIGEDRUKOMALSNOGINTESTEMMEN(ETASPECT@LIEVERNIETINSTEMMENGEEFTIMPLICIETWELAANDATIEMANDERGENSBIJVOORKEURNIETMEEAKKOORDGAAT MAARHETONVRIJWILLIGE
karakter van een gedwongen huwelijk komt niet expliciet naar voren. Deze onvrijwilligheid
WORDTINHETTWEEDEDEELVANDEWERKDEÚNITIEVIA@ONDERDEZESITUATIEWORDTMEDEBEgrepen het wel meewerken aan de formele (wettelijke) huwelijkshandelingen doch onder
LICHAMELIJKEOFGEESTELIJKEBEDREIGINGNADERTOEGELICHT

Aard en omvang van gedwongen huwelijken

27

“Deze zin geeft aan dat iemand wel kan instemmen met een huwelijk terwijl hij of zij het er
EIGENLIJKNIETMEEEENSISENALLEENONDERLICHAMELIJKEOFGEESTELIJKEBEDREIGINGHEEFTINGEstemd.”

%XPERTSNOEMENTWEEASPECTENDIEBETREKKINGHEBBENOPHETINSTEMMENDIEVANBELANG
ZIJN!LLEREERSTGAATHETOVERHETKENBAARMAKENDATHETHUWELIJKTEGENDEWILVANEEN
slachtoffer is.
g%ENJONGENOFMEISJEMOETWELOPEENOFANDEREMANIERKENBAARMAKENDATHIJZIJNIETWIL
TROUWEN7ANNEERDITNIETGEBEURT ISHETVOORDEGENENDIETEGOEDERTROUWHANDELEN ZOALS
OUDERSDIEDEBESTEHUWELIJKSKANDIDAATVOORHUNKINDHEBBENUITGEZOCHT NIETDUIDELIJKDATER
sprake is van dwang als zij het huwelijk doorzetten.”

(OEWELHETBOVENSTAANDESECGENOMENJUISTIS ISHETOOKBELANGRIJKOMDEZEOPMERKING
in het perspectief van de cultuur te zien waarin gearrangeerde huwelijken voorkomen. Het
is namelijk niet altijd mogelijk voor een kind om aan te geven dat hij/zij niet wil. Experts
BENADRUKKENDAAROMDAT HOEWELHETKENBAARMAKENEENBELANGRIJKONDERDEELISVANDE
DEÚNITIE DITNIETINDEDEÚNITIEOPGENOMENZOUMOETENWORDEN$AARMEEZOUERVEEL
VOLGENSSOMMIGENTEVEEL NADRUKGELEGDOPHETKENBAARMAKEN"OVENDIENWETENOUders vaak heel goed wanneer hun kind iets wel of niet wil, zonder dat dit uitgesproken of
OPEENANDEREWIJZEKENBAARGEMAAKTHOEFTTEZIJN4OTSLOTIS@ALDANNIETWILLENEENGRIJS
GEBIED ZOALSBIJHETMEISJEDATEIGENLIJKNIETWILTROUWEN MAARWELVRIJWILLIGINSTEMTOMDAT
ze daarmee hoopt op meer vrijheid of omdat ze weet hoeveel verdriet ze haar ouders doet
met een weigering.
(ETTWEEDEASPECTDATHIERVANBELANGIS ZIJNDEMOTIEVENVOORDEHUWELIJKSSLUITING.ADRUKKELIJKGAATHETINDELAATSTEQUOTEOVERHETKENBAARMAKENOMPERSONENDIETEGOEDER
trouw handelen. Er zijn ook mensen die te kwader trouw een huwelijk tot stand willen laten
komen.
g%RZIJNALLERLEIMOTIEVENOMEENHUWELIJKTELATENSLUITEN-OTIEVENKUNNENINENBUITENDE
huwelijksfeer liggen. Binnen de huwelijkssfeer kan een motief zijn dat ouders ervan overtuigd
ZIJNDATDEKANDIDAATDIEZIJAANDRAGENDEBESTEKEUZEISVOORHUNKIND-OTIEVENDIEBUITEN
DEHUWELIJKSFEERLIGGEN ZIJNBIJVOORBEELDEENVERBLIJFSVERGUNNINGOFDEBESCHERMINGVANDE
FAMILIE EERBIJDREIGENDEERVERLIESs

-OTIEVENVOOREENGEDWONGENHUWELIJKZIJNTALRIJKENBOVENDIENAFHANKELIJKVANDECONCRETESITUATIE(ETZOUTEVERVOERENOMALDEZEMOTIEVENINDEWERKDEÚNITIEOPTENEMEN
$EWERKDEÚNITIEMOET ZOALSALEERDERGESTELD OPEENHOGERGEAGGREGEERDNIVEAUGEFORmuleerd worden, met daaraan gekoppeld een concrete operationalisering. Het is vooral
BIJDEAANPAKBELANGRIJKOMOOKDEMOTIEVENERBIJTEBETREKKEN ZOWELVOORDEAANPAKIN
preventieve zin als voor een juridische aanpak. Omdat aan een huwelijkssluiting veel vooraf
gaat, kan een preventieve aanpak zinvol zijn, maar niet zonder de motieven te kennen.
Het te snel overgaan op een juridische aanpak kan de situatie namelijk juist verergeren.

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

$AAROMISHETBELANGRIJKOMOPDEHOOGTETEZIJNVANDEMOTIEVEN WANTDEZEKUNNENVOOR
EENEVENTUELESTRAFBAARSTELLINGGEBRUIKTWORDENBIJHETBEPALENVANSTRAFVERZWARENDEOF
kVERLICHTENDEOMSTANDIGHEDENERWORDTIMMERSEENBEOORDELINGGEMAAKTVANMENSELIJK
gedrag.
‘De sluiting van de huwelijksverbintenis’
/NDEREENHUWELIJKVERSTAANWEINDITRAPPORTZOWELEENBURGERLIJKOFWETTELIJKHUWELIJKALS
EENRELIGIEUSOFBUITENWETTELIJKHUWELIJK(ETRELIGIEUSHUWELIJKISVOORVEELCULTURENBELANGRIJKERDANHETBURGERLIJKHUWELIJK$ITGELDTEIGENLIJKVOORALLERELIGIES MAARBINNENEERCULTURENWORDTNOGMEERWAARDEGEHECHTAANTRADITIES WAARONDERDERELIGIEUZETRADITIESBIJDE
huwelijksvoltrekking.4 Pas als het religieus huwelijk gesloten én geconsummeerd is, wordt
MENALSGEHUWDBESCHOUWD
“Hoewel er duidelijke culturele verschillen zijn, is in veel culturen de consummatie van het
HUWELIJKHETBELANGRIJKSTEASPECTVANEENHUWELIJKSSLUITING(ETCEREMONIÄLEDEELVANDEHUWElijkssluiting is niet geldig zonder feest en huwelijksnacht.”

)NDEWERKDEÚNITIEWORDTGESPROKENVANDESLUITINGVANDEHUWELIJKSVERBINTENIS$EPERIODEVOORAFGAANDAANHETSLUITENVANDEVERBINTENISLIJKTDAARBIJNIETINBEGREPEN TERWIJLDE
WIJZEVANTOTSTANDKOMINGVANHETHUWELIJKVANCRUCIAALBELANGKANZIJN
‘Lichamelijke of geestelijke bedreiging’
$EDWANGCOMPONENTISINDEWERKDEÚNITIEBENOEMDALS@LICHAMELIJKEOFGEESTELIJKEBEDREIGING"EDREIGINGISEENJURIDISCHETERMUITHETSTRAFRECHTENISEENVERREGAANDEVORM
VANDWANG%RZIJNECHTEROOKSUBTIELEREVORMENVANDWANG
“Bij dreiging gaat het om dreigen met iets. Bij sociale en emotionele druk is dat vaak niet
HETGEVAL%RKANBIJVOORBEELDHEELERGOPEENMEISJEINGEPRAATWORDEN ZONDERTEDREIGEN
Morele druk heeft te maken met een gevoel van solidariteit en ook sociale controle is dwang,
ALLEENZIJNDITVORMENDIENIETJURIDISCHHARDTEMAKENZIJN$ENKBIJVOORBEELDAANDECONSTANT
GEPLAATSTEOPMERKING@OMAZOUHETZOÚJNVINDENOFEENMOEDERDIEZEGT@IKPLEEGNOGEENS
ZELFMOORD$EZEVORMENVANSUBTIELEDWANGVALLENNUNIETONDERDEDEÚNITIEs

$EEXPERTSBENADRUKKENDATHETBIJGEDWONGENHUWELIJKENNIETALLEENGAATOMDWANGEN
BEDREIGINGINJURIDISCHEZIN MAAROOKOMDEOVERIGEDWANGVORMEN ZOALSPSYCHOLOGISCHE
druk, affectieve chantage of een grote sociale en familiale druk. In dit onderzoek komen
DIVERSEVOORBEELDENVANGEDWONGENHUWELIJKENNAARVORENWAARBIJSUBTIELEENGEESTELIJKE
DWANGISUITGEOEFEND$ENIET STRAFBARE SUBTIELEVORMENVANDWANGSTAANAANDEENEKANT
van het spectrum. Aan de andere kant staat de meest extreme vorm van dwang, namelijk
FYSIEKGEWELD/OKDEZEDWANGVORMWORDTNIETGEÄXPLICITEERDINDEWERKDEÚNITIE

Aard en omvang van gedwongen huwelijken

29

2.2.2 De werkdefinitie als basis voor de aanpak?
5ITHETVOORGAANDEISGEBLEKENDATONDERDEEXPERTSDEMENINGBESTAATDATDEWERKDEÚNITIEAANPASSINGBEHOEFT%RISEENAANTALKANTTEKENINGENGEPLAATSTENERISGEWEZENOP
AANDACHTSPUNTEN/PENKELEASPECTENLIJKTDEWERKDEÚNITIEHETFENOMEENGEDWONGEN
huwelijk niet volledig te dekken:
p $EDWANGCOMPONENTWORDTINDEDEÚNITIETEBEPERKTBENOEMD&YSIEKEEN
 GEESTELIJKEDREIGINGISTESPECIÚEKENNIETALLESOMVATTEND
p )NDEDEÚNITIEONTBREKENDENIET STRAFBARE SUBTIELEVORMENVANDWANG ZOALS
 MORELEDRUK"IJEENGEDWONGENHUWELIJKISSPRAKEVAN@ENIGERLEIDWANG
p %ENGEDWONGENHUWELIJKGAATINTEGENDEVRIJEWILVANEENOFBEIDEHUWELIJKSPART
 NERS$ITFUNDAMENTELERECHT HETRECHTOMOVERHETEIGENLOTTEBESCHIKKEN KOMT
 NIETVOLDOENDETOTUITDRUKKINGINDEWERKDEÚNITIE
p Bij een gedwongen huwelijk gaat het over de wijze van totstandkoming van het
huwelijk. Daarmee wordt niet alleen de daadwerkelijke sluiting van de huwelijks VERBINTENISBEDOELD MAAROOKDEPERIODEDAARAANVOORAFGAAND
$EZEDOOREXPERTSAANGEDRAGENPUNTENMAKENDUIDELIJKDATEENWERKDEÚNITIEOOKVOORDE
MEERSUBTIELEVORMENVANGEDWONGENHUWELIJKENINDEPREVENTIEVESFEERBESTEMDMOET
ZIJN NIETALLEENVOOREENREPRESSIEVEAANPAK!LSWEDEBALANSVANHETCOMMENTAAROPDE
WERKDEÚNITIEOPMAKEN ZOUDEWERKDEÚNITIEERANNOINONZEOPTIEKALSVOLGTUITKUNnen zien:
%ENRELIGIEUSOFWETTELIJKHUWELIJKWAARBIJDEVOORBEREIDENDE HUWELIJKSHANDELINGENTEGENDE
VRIJEWILVANMINSTENSEENVANDEHUWELIJKSKANDIDATENHEBBENPLAATSGEVONDENENWAARONDER
EENBEPAALDEVORMVANDWANGMEEISINGESTEMD

2.3

Verschijningsvormen

Huwelijken, zowel vrijwillige als gedwongen, komen in diverse verschijningsvormen voor.
Zoals eerder in dit hoofdstuk uiteengezet, kan een gearrangeerd huwelijk uitmonden in
een gedwongen huwelijk. Het gearrangeerde gedwongen huwelijk is een van de verschijNINGSVORMEN$AARNAASTZIJNEROOKANDEREVORMENVANGEDWONGENHUWELIJKENWAARBIJ
ANDEREMOTIEVEN ZOALSHETREDDENOFHERSTELLENVANDEFAMILIE EER EENROLSPELENBIJDE
TOTSTANDKOMINGERVAN$ITISBIJVOORBEELDHETGEVALWANNEEROUDERSHUNKINDLATENTROUWENOMDAARMEEDELASTVANDEBESCHERMINGVANDEEERVANEENMEISJEOVERTEKUNNEN
DRAGENAANEENECHTGENOOT$ITGEBEURTMETENIGEREGELMAAT ZEKERWANNEERHETMEISJE
ZICH@VRIJGEDRAAGTENDAARDOORRISICOLOOPTOPEERSCHENDING5
De hiernavolgende opsomming geeft een overzicht van de meeste, in Nederland voorkomende, vormen van gedwongen huwelijken.6 De eerste vier genoemde vormen van
huwelijken kennen naast de gedwongen variant ook een vrijwillige.7)NBIJLAGEISEENLIJST
OPGENOMENMETALLESOORTENHUWELIJKENWAARBIJOOKDEZEVRIJWILLIGEVARIANTENZIJNWEERGEgeven.

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

p .EEF NICHT HUWELIJKGEDWONGENVARIANT HUWELIJKTUSSENFAMILIELEDEN WAARBIJHET
niet altijd gaat om neef of nicht uit de eerste lijn, maar in ieder geval familieleden.
p Schakingshuwelijk (gedwongen variant): huwelijk na een onvrijwillige schaking.
p 3CHIJNHUWELIJKGEDWONGENVARIANT HUWELIJKMETALSENIGEDOELEENVERBLIJFSVERGUNning te verkrijgen.8
p Gearrangeerd huwelijk (gedwongen variant): huwelijk opgelegd door vader (soms
MOEDER ENMEESTALZIJNFAMILIE$EOUDERSBESLISSENMETWIEZOONOFDOCHTER
trouwt.
p 'EBOORTEHUWELIJKEENGEARRANGEERDHUWELIJKDATALBIJDEGEBOORTEGEREGELDIS
p (ET@MOETJEOMWILLEVANHERSTELVANDESEKSUELEFAMILIE EERNAEENZOGENAAMDE
@FYSIEKEBEVLEKKINGONTMAAGDING VERKRACHTING SEKSUELERELATIE BUITENECHTELIJKE
zwangerschap, incest et cetera).
p 2UILHUWELIJKOMWEDERZIJDSDE@BRUIDSPRIJSOFTEWELKOOPPRIJSTEKUNNENOMZEILEN
p 6ERZOENINGSHUWELIJKALSONDERDEELVANHETBESLECHTENVANEENBLOEDVETE
p :WAGERHUWELIJKLEVIRAAT DEWEDUWEMOETTROUWENMETDEBROERVANHAAROVERLEden man.
p %CONOMISCHHUWELIJKHUWELIJKUITGELDZUCHTOFGELDNOODWAARBIJEENDOCHTERSOMS
op jonge leeftijd) door haar vader aan de latere echtgenoot verkocht wordt.
p +INDHUWELIJKHUWELIJKWAARBIJEENMINDERJARIGEBETROKKENIS VAAKDOORTOEDOEN
van de ouders geïnitieerd.

2.4

Omvang

Over de omvanGVANGEDWONGENHUWELIJKENIN.EDERLANDISWEINIGBEKEND/PZICHISDIT
GEENVERRASSENDRESULTAAT AANGEZIENDOORHETMINISTERIEVAN*USTITIETERVOORBEREIDINGOP
DITONDERZOEKALRONDVRAAGISGEDAANNAARKENNISBIJHET/PENBAAR-INISTERIE/- OVER
DEZEMATERIE$AARISUITGEKOMENDATERBIJHET/-GEENGEVALLENBEKENDZIJNVANHUWELIJKSDWANG$ITHEEFTERONDERANDEREMEETEMAKENDATDEZEPROBLEMATIEKZICHVEELAL
BINNENFAMILIESENBINNENSHUISAFSPEELT6ERDERISHET/-VOORDEVERVOLGINGNATUURLIJKOOK
afhankelijk van zaken die door de politie als opsporingsinstantie worden aangedragen.
5ITEENANDERONDERZOEKDATDOOR"UREAU"EKE+UPPENSETAL  ISUITGEVOERD BLIJKT
dat een groot deel van eergerelateerde kwesties waarmee ROC-leerlingen mee geconfronteerd worden te maken heeft met de dreiging om uitgehuwelijkt te worden.9 Dit onderzoek heeft een kwalitatief karakter en de gevonden casussen zeggen niets over de omvang
VANDEZEZAKENOPJAARBASIS$EREDENWAAROMDITONDERZOEKHIERWORDTAANGEHAALD ISOM
AANTEGEVENDATDREIGINGMET GEDWONGENHUWELIJKENONDERSCHOLIERENVAN2/#SSUBstantieel voorkomt.
/MTEKIJKENINHOEVERREANDEREPROFESSIONALSBEKENDZIJNMETDEZEPROBLEMATIEKISEEN
KORTEINVENTARISATIEUITGEVOERDBIJDEPOLITIEENBIJDE!3('S%RISDAARBIJGEVRAAGDNAAR
DEPREVALENTIEVANGEDWONGENHUWELIJKENINHETJAAR7ANNEERMENBEKENDISMET
ZAKENWAARBIJGEDWONGENHUWELIJKENAANDEORDEWAREN ISOOKNOGGEVRAAGDNAARDE
STREKKINGENDEAÛOOPVANDIEZAKEN

Aard en omvang van gedwongen huwelijken

31

2.4.1 Politie
!LLECOÍRDINATORENHUISELIJKGEWELDVANDEPOLITIEREGIOSIN.EDERLANDZIJNVOORDEZEINVENTARISATIEBENADERD%RZIJNTWAALFREGIOSDIEEENREACTIEOPDEVRAGENHEBBENGEGEVEN
(IERUITBLIJKTALLEREERSTDATDEPOLITIENIETREGISTREERTOPGEDWONGENHUWELIJK DUSDATHET
NIETMOGELIJKISOMOPBASISVANPOLITIECIJFERSEENUITSPRAAKTEDOENOVERDEOMVANGVAN
huwelijksdwang in Nederland. Een politie-expert geeft dit als volgt aan:
g0OLITIESYSTEMENREGISTRERENALLEENSTRAFBAREGEDRAGINGEN'EDWONGENHUWELIJKENVALLENDAAR
niet onder. Een query draaien op gedwongen huwelijken kan niet omdat deze zich in een
SOCIALECONTEXTAFSPELEN$AARZIJNBINNENDEPOLITIEREGISTRATIESGEENHERKENNINGSSYSTEMENOP
TEBOUWENs
Tabel 2.1:

Inventarisatie bij politie van zaken in 2007 waarbij sprake was van huwelijksdwang

Regio

Zaken
bekend?

Limburg-Noord

nee

Limburg-Zuid

nee

Noord- en Oost-Gelderland

nee

Utrecht

nee

Haaglanden

nee

Drenthe

nee

Hollands Midden

nee

IJsselland

nee

Zaanstreek-Waterland

nee

Brabant-Noord

nee

Twente

ja

Rotterdam-Rijnmond

nee

Toelichting

Wel een schijnhuwelijkzaak

7ELAANTALEERGERELATEERDGEWELDZAKENBEKEND

Geen concrete casus, mogelijk wel incidenteel met
gedwongen huwelijk in aanraking

Een gedwongen huwelijk door seks voor het huwelijk
en daarna verplicht huwen

5ITDEZEINVENTARISATIEKOMTNAARVORENDATDEPOLITIENAUWELIJKSTEMAKENKRIJGTMETZAKEN
waarin sprake is van huwelijksdwang of een dreiging daarvan. Dit zou mogelijk veroorzaakt
KUNNENWORDENDOORDATDESTAPNAARDEPOLITIE ZEKERBINNENSOMMIGECULTUREN GROOTIS
$ITBEVESTIGTOOKEENVANDEEXPERTS
“Aangifte doen is voor slachtoffers heel lastig. Op het moment dat je dat doet, zet je namelijk
de relatie met je familie op het spel.”

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

(ETGERINGEAANTALZAKENDATUITDEZEINVENTARISATIEBLIJKT KANECHTEROOKHETRESULTAATZIJN
VANONDESKUNDIGHEIDENONWETENDHEIDBIJDEPOLITIE7ANNEERPOLITIEFUNCTIONARISSENNIET
OVERKENNISOMTRENTHUWELIJKSDWANG EERGERELATEERDGEWELDENEERCULTURENBESCHIKKEN 
ZULLENZEDEPROBLEMATIEKOOKNIETKUNNENHERKENNEN
g3IGNALENVOOREERGERELATEERDGEWELDPROBLEMATIEKDIEBIJDEPOLITIEZICHTBAARZIJN MAARLANG
niet altijd worden herkend, zijn het weglopen van huis en het aangeven van vermissing van een
paspoort, soms ook een verhaal over een verkrachting. Vaak komen meiden of jongens regelMATIGBIJDEPOLITIEVOORNIETHEELBELANGRIJKEDINGEN/OKKOMENMEIDENOFJONGENSVAKERMET
EENVERHAALBIJDEPOLITIEOVEREENDREIGENDGEDWONGENHUWELIJK%RHOEFTINDEZEGEVALLEN
niet altijd ook sprake te zijn van een directe dreiging, maar het signaal is zeer ernstig. Dit wordt
VERTELDOMEENVOETTUSSENDEDEURTEKRIJGENBIJDEPOLITIEHETISEENSCHREEUWOMHULPs

%ENGEVOLGVANHETONTBREKENVANINFORMATIEBIJDEPOLITIEISDATERGEENINFORMATIEVERKREGENKANWORDENOVERDREMPELSBIJEVENTUELEAANGIFTEENVERANDERINGENINDEMELDINGSBEREIDHEID$AAROMLEVERTDITONDERZOEKGEENZICHOPDEAANGIFTE ENMELDINGSBEREIDHEID
2.4.2 Advies- en Steunpunten Huiselijk Geweld en Vrouwenopvang
/OKBIJDE!3('SISGEÈNVENTARISEERDINHOEVERREZIJBEKENDZIJNMETZAKENWAARINHUWELIJKSDWANGAANDEORDEIS$E!3('SZIJNVEELALONDERGEBRACHTBIJINSTELLINGENVOOR
VROUWENOPVANG/MDATONZEVRAAGVAAKISUITGEZETBIJDEMAATSCHAPPELIJKWERKERSINDEZE
INSTELLINGEN ZIJNDEREACTIESVANUITDE!3('SVAKERGEÈLLUSTREERDMETCONCRETECASUSSEN
dan in de politiereacties. Vanuit de 35 centrumgemeenten waar een ASHG is gevestigd,
HEBBENACHTTIEN!3('S10GEREAGEERD5ITDEREACTIESBLIJKTDATOOKBIJDE!3('SENDE
Vrouwenopvang niet op gedwongen huwelijken worden geregistreerd. Wel zijn er voorBEELDENBEKENDVANHUWELIJKSDWANG UITHUWELIJKINGENAANVERWANTEZAKENZIETABEL 
Tabel 2.2: Inventarisatie bij ASHG’s en Vrouwenopvang van zaken in 2007 waarbij sprake was van
huwelijksdwang
Regio

Zaken
bekend?

Toelichting

Amsterdam, Diemen, Alkmaar, Flevoland

ja

%NKELECONCRETECASUSSENWAARBIJSPRAKEISVANEEN
dreigende uithuwelijking.

Arnhem

ja

'EENCONCRETECASUS%RZIJNWELVERMOEDENS BIJVOORBEELDBIJENKELENEEF NICHTHUWELIJKEN

Den Haag

ja

Regelmatig zaken over vrouwen die niet vrij zijn om
zelf een huwelijkskandidaat te kiezen. Niet al deze
vrouwen verzetten zich passief dan wel actief tegen
het huwelijk.

Den Helder

nee

Drenthe

nee
Tabel gaat verder op de volgende pagina

Aard en omvang van gedwongen huwelijken

33

Ede

ONBEkend

Groningen

ja

'EENCONCRETECASUSSEN MAARBINNENDEHUISELIJK
geweldzaken zijn gedwongen huwelijken wel eens aan
de orde.

Kennemerland

ja

In ieder geval een concrete casus van een mogelijk
dreigende uithuwelijking.

Peelland

nee

Leiden

nee

Tilburg

ja

Met enige regelmaat zaken met gearrangeerde huwelijken. Ook meerdere casussen waarin met zekerheid
sprake is van huwelijksdwang.

Utrecht

ja

$IVERSEVOORBEELDENVANHUWELIJKSDWANG6EELZAKEN
van vrouwen die in het verleden gedwongen getrouwd
zijn.

Hilversum

nee

Zaanstad

nee

Ridderkerk

nee

:AKENWAARINHUWELIJKSDWANGSPEELT ZIJNBIJDE!3('SBETERBEKENDDANBIJDEPOLITIE
VANDEINSTANTIESDIEGEREAGEERDHEBBEN KANEENAANZIENLIJKDEELCONCRETECASUSSENGEVEN6EELVANDEZAKENDIEBIJDE!3('SENDE6ROUWENOPVANGBEKENDZIJN ZIJNNIETALS
ZODANIGBIJDEHULPVERLENINGTERECHTGEKOMEN(UWELIJKSDWANGBLIJKTVAAKPASACHTERAF ZO
LICHTENENKELERESPONDENTENTOE$EVROUWENKOMENVAAKBIJDE6ROUWENOPVANGTERECHT
OMDATZIJHETSLACHTOFFERZIJNVANHUISELIJKGEWELD0ASLATERKOMTDEPROBLEMATIEKRONDEEN
GEDWONGENHUWELIJKNAARVOREN(IERUITKANGECONCLUDEERDWORDENDATDEMELDINGSBEREIDHEIDVOORGEDWONGENHUWELIJKENZEKERNIETHOOGLIGT6OLGENSEENDESKUNDIGEBIJEEN
INSTELLINGVOORVROUWENOPVANGKOMTHUWELIJKSDWANGVOORALVAAKVOORINHETBUITENLAND
g)KKOMBIJDE6ROUWENOPVANGVEELVROUWENTEGENDIEINHETBUITENLANDONDERDWANGZIJNGEtrouwd. Zij zijn vervolgens naar Nederland gehaald en worden hier mishandeld door hun man.
7EGENSDEZEMISHANDELINGENKOMENZEUITEINDELIJKBIJDE6ROUWENOPVANGTERECHTs

$OORSOMMIGE!3('SISOOKACTIEFGEÈNTERVENIEERDINDEAANGEDRAGENZAAK BIJVOORBEELD
door het uitvoeren van een gezamenlijke interventie met de schoolmaatschappelijk werker
en de politie, waardoor het huwelijk (voorlopig) niet is doorgezet. Ook wordt er enkele
keren gesproken over het opstellen van een vluchtplan met het slachtoffer. Niet in alle
GEVALLENISDITEVENSUCCESVOLGEBLEKEN)NEENGEVALGEEFTEEN!3(' COÍRDINATORAANDAT
ZEVEELBEHOEFTEHEEFTAANKENNISOVERHOEOMTEGAANMETDEZEPROBLEMATIEK$EZAAK
WAARDIT!3('BIJBETROKKENIS ISTOCHUITDEHANDGELOPEN)NDEZEZAAKISHET!3('
SAMENMETDESCHOOLACTIEFBETROKKENBIJDEBEGELEIDINGVANEENGEZINWAARINDEVADER
 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

DREIGTOMZIJNDOCHTERUITTEHUWELIJKEN/NDANKSDEBEMOEIENISVANDEZEORGANISATIES IS
het meisje toch naar het land van herkomst gestuurd om daar onder dwang te trouwen. De
zaak is dus door de vingers van de hulpverleners heen geglipt.
g!LSHULPVERLENERSBALENWEHIERONTZETTENDVAN)KHOOPDATWEHIERALSORGANISATIESLERING
UITKUNNENTREKKENENZORGENVOOREENMEERGESTANDAARDISEERDPROTOCOLVANHANDELENBIJHET
vermoeden van huwelijksdwang.”

2.5

Resumé

Gedwongen huwelijken kunnen niet los gezien worden van eerculturen waarin huwelijken
vaak door ouders of andere familieleden gearrangeerd worden. Er kunnen verschillende
gradaties van gearrangeerde huwelijken worden onderscheiden, van vrijwillig tot gedwongen varianten. Naast het gedwongen gearrangeerde huwelijk zijn er ook andere uitingsvormen van gedwongen huwelijken. Ook kunnen er verschillende motieven aan ten grondslag
LIGGEN DIEZOWELBINNENALSBUITENDEHUWELIJKSSFEERKUNNENLIGGEN
$EESSENTIEVANEENGEDWONGENHUWELIJKISTWEEZIJDIGENERZIJDSHETONTBREKENVANDE
VRIJEKEUZEVOOREENOFBEIDETOEKOMSTIGE PARTNERSOMTEKIEZENVOORHETHUWELIJKEN
ANDERZIJDSHETGEBRUIKENVANENIGEVORMVANDWANGBIJDETOTSTANDKOMING-ETDWANG
WORDTNIETALLEENGEWELDENBEDREIGINGBEDOELD MAAROOKSUBTIELEDWANGVORMENZOALS
affectieve chantage of sociale druk. In de door de Adviescommissie voor VreemdelingenzaKENB OPGESTELDEWERKDEÚNITIEZIJNDEZESUBTIELEVORMENVANGEDWONGENHUWELIJKEN
ONDERBELICHT6OLGENSEXPERTSKOMENDEVOLGENDEASPECTENVANGEDWONGENHUWELIJKENIN
DEDEÚNITIENIETDUIDELIJKNAARVORENHETGEWELDSASPECT DEONVRIJWILLIGHEIDENDWANGIN
de fase voorafgaand in de huwelijkssluiting. Met inachtneming van dit commentaar op de
WERKDEÚNITIE ZOUDEWERKDEÚNITIEERANNOALSVOLGTUITKUNNENZIEN
%ENRELIGIEUSOFWETTELIJKHUWELIJKWAARBIJDEVOORBEREIDENDE HUWELIJKSHANDELINGENTEGENDE
VRIJEWILVANMINSTENSEENVANDEHUWELIJKSKANDIDATENHEBBENPLAATSGEVONDENENWAARONDER
EENBEPAALDEVORMVANDWANGMEEISINGESTEMD

/VERDEPREVALENTIEVANGEDWONGENHUWELIJKENIN.EDERLANDZIJNGEENBETROUWBAREUITSPRAKENTEDOEN$ATGEDWONGENHUWELIJKENVOORKOMENIN.EDERLANDBEVESTIGENDIVERSE
EXPERTS MAARORGANISATIESZIJNNOGNIETERGBEKENDMETHETFENOMEENHUWELIJKSDWANG
ZOWELDE!3('SALSHETOPENBAARMINISTERIEENDEPOLITIEHEBBENWEINIGTOTGEENERVARINGMETGEDWONGENHUWELIJKSZAKEN%ENGEVOLGHIERVANIS DATERGEENZICHTBESTAATOP
DEEVENTUEELVERANDERENDEAANGIFTE ENMELDINGSBEREIDHEIDRONDGEDWONGENHUWELIJKEN

Aard en omvang van gedwongen huwelijken

35

Noten
1. Het gaat te ver om in dit rapport in te gaan op eerculturen in een individualistische cultuur. In deze
CULTURENGAATHETOMEENANDEREVORMVANEERDANDATWAAROPEERGERELATEERDGEWELDBETREKKING
HEEFT6OORDEEENDUIDIGHEIDBESPREKENWEHIERALLEENDEEERCULTURENINEENGROEPSCULTUUR6OOR
meer informatie zie onder andere Ermers (2007).
 /OKOPDEWEBSITEwww.watiseer.nlGERAADPLEEGDOPSEPTEMBER OPGESTELDDOOR
Movisie voor jongeren, staat dat de hoop op meer vrijheid voor meisjes een reden kan zijn om
INTESTEMMENMETEENHUWELIJK$ITBLIJKTTEVENSOOKUITBESTUDEERDECASUÈSTIEKINHETKADER
VANHETDOOR"UREAU"EKEUITGEVOERDEONDERZOEK@,ERENVANEEROPSCHOLEN%ENONDERZOEK
NAARVROEGINDICATORENVANEERGERELATEERDGEWELDDATINOPDRACHTVANHET!LBEDA#OLLEGEIS
uitgevoerd (Kuppens et al., 2008).
3. Het handelt dan om het gezamenlijke en gedelegeerde type.
 4IJDENSDEWERKCONFERENTIEISDAAROMGESUGGEREERDOMTESPREKENVAN@HETHUWELIJKOFDAARAANGELIJKENDEACTIVITEITEN
5. Bron: www.eerwraak.info.
6. Bron: Ane Nauta. Met deze opsomming pretenderen we niet volledig en uitputtend te zijn. De
vele cultureel gerelateerde tradities leveren veel variaties op. Voor het gros van de gedwongen
huwelijken waar we in Nederland mee te maken kunnen krijgen, is de lijst compleet, aldus de
experts tijdens de werkconferentie.
 /OKWORDTERDOOREENEXPERTGEOPPERDDATENKELEANDEREVORMEN ZOALSHET@MOETJEENHET
VERZOENINGSHUWELIJKOOKEENVRIJWILLIGEVARIANTKENNEN(ETOORDEELHIEROVERVALTBUITENDESCOPE
van dit onderzoek.
8. De motieven voor een schijnhuwelijk zijn uiteenlopend: economische of zakelijke overwegingen
DIEHIERAANTENGRONDSLAGLIGGEN MAAROOKEMOTIONELE ZOALSDRUKVANHETFAMILIEBELANG$AARNAASTKOMENSCHIJNHUWELIJKENOOKVOORINDECONTEXTVANVROUWENHANDEL WAARBIJVROUWENVIAEEN
schijnhuwelijk naar Nederland worden gehaald om hier onder dwang in de prostitutie te werken.
 +UPPENS #ORNELISSENSEN&ERWERDA HEBBENINOPDRACHTVANHET!LBEDA#OLLEGEUIT
2OTTERDAMEENONDERZOEKUITNAARVROEGSIGNALENVOOREERGERELATEERDGEWELDOPTWEE2/#S
uitgevoerd.
 $E!3('SIN!MSTERDAM $IEMEN &LEVOLANDEN!LKMAARZIJNALLENONDERGEBRACHTBIJDE"LIJF
'ROEP:IJHEBBENEENGEZAMENLIJKEREACTIEGEGEVEN MAARBEHORENWELTOTVERSCHILLENDE
centrumgemeenten.

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

3 De aanpak van gedwongen
huwelijken

)NHEEFTDE!#6:INHAARRAPPORT@4OTHETHUWELIJKGEDWONGENADVIESGEGEVENOVER
DEAANPAKVANHUWELIJKSDWANG(ETADVIESBEVATEENOVERZICHTVANPREVENTIEVEENJURIDIsche maatregelen om huwelijksdwang te voorkomen. In vergelijking met de ontwikkelingen
OPHETGEBIEDVANEERGERELATEERDGEWELDISERBIJGEDWONGENHUWELIJKENAANZIENLIJKMINder veranderd in de afgelopen drie jaar. Ten aanzien van eergerelateerd geweld is er de afGELOPENJARENVEELEXPERTISEOPGEBOUWD:OZIJNERDIVERSEONDERZOEKENUITGEVOERDNAAR
eergerelateerd geweld in Nederland (Van der Torre en Schaap, 2005; Janssen et al., 2006
en Kuppens et al., 2007) en is in 2006 het interdepartementale Programma Eergerelateerd
'EWELDGESTART$ITPROGRAMMARICHTZICHOPZOWELHETBELEIDALSDEAANPAKVANEERGERELATEERDGEWELDENHEEFTEENBREDEINSTEEKVANPREVENTIETOTREPRESSIE1 Ook vanuit de
politie is er veel aandacht voor het fenomeen. Met name vanuit de politieregio Haaglanden is sinds 2004 veel onderzoek gedaan, wat in 2007 geresulteerd heeft in de oprichting
van het Landelijk Expertise Centrum Eer gerelateerd Geweld (LEC).2/PHETGEBIEDVAN
GEDWONGENHUWELIJKENHEBBENSOORTGELIJKONTWIKKELINGENZICHNIETVOORGEDAAN6OORALOP
HETJURIDISCHEVLAKISSPRAKEVANEENSTATUSQUO7ELHEBBENENKELELANDENOMONSHEEN 
WAARONDER.OORWEGENEN"ELGIÄ JURIDISCHEAANPASSINGENGEDAANZOALSEENAPARTESTRAFBAARSTELLINGVANGEDWONGENHUWELIJKENBIJSTELLINGENVANHET"URGERLIJK7ETBOEK
In dit hoofdstuk worden de huidige Nederlandse mogelijkheden voor de aanpak daarvan
OPEENRIJGEZET%ERSTZALDENIET JURIDISCHEAANPAKBESPROKENWORDEN DAARNAVOLGTDE
JURIDISCHEAANPAK WAARBIJACHTEREENVOLGENSGEKEKENZALWORDENNAARPRIVAATRECHT VREEMdelingenrecht en strafrecht. De gesprekken met experts en een deskresearch vormen de
BASISVANDITHOOFDSTUK-ETNAMEDEJURIDISCHEVOORSTUDIEVAN3CHMIDTEN2IJKEN 
DIEDOORDE!#6:VOORHETBOVENGENOEMDERAPPORTISGEBRUIKT ISVOORDITHOOFDSTUKALS
UITGANGSPUNTGEBRUIKT

3.1

Niet-juridische aanpak

Niet-juridische maatregeLENZIJNVANGROOTBELANGBIJDEAANPAKVANHUWELIJKSDWANG ZO
BENADRUKKENDIVERSEEXPERTS OMDATPREVENTIEENBESCHERMINGVANSLACHTOFFERSVOORAF 
gaand aan het sanctioneren van daders moet komen. Deze paragraaf gaat daarom over
zowel preventieve als curatieve aspecten van de aanpak van gedwongen huwelijken. We
ZULLENHIERBIJINGAANOPDEBEWUSTWORDINGVANHETPROBLEEM ZOWELBIJDEDOELGROEPALS
BIJPROFESSIONALS ENOPHETSIGNALERENENHETREAGERENOPSIGNALEN6ERVOLGENSWORDTDE
ROLVANENKELEBELANGRIJKEACTORENENBESTAANDEPROJECTENENINITIATIEVENBIJDEAANPAK
BELICHT
De aanpak van gedwongen huwelijken

37

3.1.1 Bewustwording
De allereerste stap die gezet moet worden in de aanpak van gedwongen huwelijken is
BEWUSTWORDING(ETGAATHIERBIJZOWELOMBEWUSTWORDINGBIJPROFESSIONALSALSBIJDEDOELGROEPZELF0ASALSBEIDENDEERNSTVANDEPROBLEMATIEKINZIEN KANERDRAAGVLAKZIJNVOOR
DEBESTRIJDINGERVAN
Voorlichting aan minderheidsgroepen
(ETISBIJGEDWONGENHUWELIJKENNOODZAKELIJKDATERAANBEWUSTWORDINGBIJDEDOELGROEPENZELFWORDTGEWERKT(ETGAATBIJGEDWONGENHUWELIJKENOMEENCULTUREELVERSCHIJNSEL 
dus de doelgroep zelf moet ervan overtuigd raken dat deze traditie voor het slachtoffer
ERNSTIGEGEVOLGENKANHEBBEN
"EWUSTWORDINGKANOPDIVERSEMANIERENTOTSTANDWORDENGEBRACHT6OORLICHTINGISEEN
BELANGRIJKEMETHODEOMBEWUSTWORDINGTECREÄRENBIJDEDOELGROEPEN3 Voorlichting kan
door vele organisaties uitgevoerd worden, zoals de overheid, gemeenten, hulpverlening,
POLITIEENJUSTITIE SCHOLEN ZELFORGANISATIESETCETERA5ITDEUITGEVOERDEINVENTARISATIEBIJ
!3('S POLITIEEN/-BLIJKTDATHETFENOMEENGEDWONGENHUWELIJKENNOGNIETALGEMEEN
BEKENDIS(ETISBIJDITONDERWERPBIJNAVANZELFSPREKENDDATEROOKAANSLUITINGGEZOCHT
WORDTBIJINSTELLINGENENORGANISATIESDIEDEGEMEENSCHAPPENVERTEGENWOORDIGENWAAR
gedwongen huwelijken voorkomen. Deze organisaties verstaan, vaak ook letterlijk, de
TAALVANDEDOELGROEPENKUNNENDAARDOORHETONDERWERPBETERBESPREEKBAARMAKEN:O
werkt Pharos4INDEAANPAKVANMEISJESBESNIJDENISOPHETVOORLICHTENDEVLAKVEELSAMEN
METSLEUTELPERSONENUITDEDOELGROEPZELF:IJSPELENEENCRUCIALEROLINHETBEREIKENVAN
de risicogroepen (Kooijman, 2008).
Deskundigheidsbevordering
"EWUSTWORDINGBIJPROFESSIONALSHEEFTVOORALBETREKKINGOPDESKUNDIGHEIDSBEVORDERING
+ENNISVANHETFENOMEENENHETPERGEVALGOEDINSCHATTENVANDERISICOSDOOREENDESKUNDIGEISEENCRUCIAALPUNTINDEBESTRIJDING"IJDESKUNDIGHEIDSBEVORDERINGGAATHETNIET
alleen om de hulpverlening, maar ook om het hele spectrum van personen en organisaties
DIEBETROKKENKUNNENZIJNBIJHETSIGNALERENENAANPAKKENVANGEDWONGENHUWELIJKEN
:ONDERVOLDOENDEKENNISBIJDEPROFESSIONALSOMDEPROBLEMATIEKTESIGNALEREN HEBBEN
wettelijke regels geen effect. Daarnaast is kennis over het fenomeen ook van essentieel
BELANGVOORPROFESSIONALSOMADEQUAATTEKUNNENREAGERENOPSIGNALEN"IJDEZEDOELGROEPKANEENJUISTEBENADERINGVANSLACHTOFFERENFAMILIEVANLEVENSBELANGZIJNENDAARvoor is kennis nodig over het fenomeen en de culturele achtergronden en tradities. Ook de
minister van Justitie geeft in de Tweede voortgangsrapportage Programma Eergerelateerd
Geweld5AANDATERVEELBELANGWORDTGEHECHTAANDESKUNDIGHEIDSBEVORDERING%XPERTS
DRINGENEROPAANOMVOORDESKUNDIGHEIDSBEVORDERENDEACTIVITEITENAANTESLUITENBIJBEstaande cursussen, studies en andere trajecten en om gezamenlijk op te trekken.6
3.1.2 Signaleren en reageren
)NHETVERLENGDEVANHETBEVORDERENVANDEDESKUNDIGHEIDLIGTDEPRIMAIRESIGNALERING
$EEXPERTSBENADRUKKENHETBELANGVANVROEGSIGNALERING7ANNEERSIGNALENINEENVROEG
 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

stadium herkend worden, zijn ook vroegtijdige interventies mogelijk, zodat escalatie
VOORKOMENKANWORDEN6OORHETVROEGTIJDIG SIGNALERENVANPROBLEMENKANEENGOEDE
REGISTRATIEEENBELANGRIJKHULPMIDDELZIJN5ITDEINVENTARISATIEBIJPOLITIE /-EN!3('SIS
GEBLEKENDATERWATREGISTRATIEBETREFTMOMENTEELGEENGESTRUCTUREERDREGISTRATIESYSTEEM
BESTAAT
Naast het herkennen van signalen gaat het ook om het goed kunnen inschatten van de
RISICOSOMDAARVERVOLGENSOPADEQUATEWIJZEOPTEREAGEREN6ANZELFSPREKENDKANNIET
iedere frontline-organisatie die met gedwongen huwelijken te maken kan krijgen op ieDERMOMENTVANDEDAGBESCHIKKENOVEREENDESKUNDIGEOPDITTERREIN/OKHIERISHET
BELANGRIJKOMBINNENBESTAANDESTRUCTURENENINSTANTIESTEKIJKENNAARMOGELIJKHEDENOM
GEBRUIKTEMAKENVANREEDSAANWEZIGEEXPERTISE(IERBIJWIJZENWETERILLUSTRATIEOPHET
,ANDELIJK%XPERTISE#ENTRUM,%# VANDEPOLITIEDATISONDERGEBRACHTBIJDEPOLITIEREGIO
Haaglanden en waar alle regiokorpsen in Nederland voor ondersteuning terecht kunnen.
Daarnaast wordt vroegsignalering en risicotaxatie uiteraard ook op diverse andere terreinen uitgevoerd en liggen ook daar mogelijkheden om mee te liften. Ferwerda en Van
Leiden (2005) stellen hierover het volgende:
@:OISERVANUITDEVROEGSIGNALERINGVANERNSTIGCRIMINEELGEDRAGBIJJONGEKINDERENOFBIJHET
HERKENNENVANSLACHTOFFERSCHAPBIJZEDENMISDRIJVENDEAFGELOPENJARENVEELVOORTGANGGEBOEKTOMEENBEROEPSGROEPBREEDTELERENOMOPBASISVANDEAANWEZIGHEIDVANEENAANTAL
BASALEKENMERKENCQSIGNALENCONTACTTEZOEKENMETEENDESKUNDIGE

3.1.3 Betrekken van belangrijke actoren
Eerder is aangegeven dat voor de preventieve en curatieve aanpak het hele spectrum van
ORGANISATIESENPERSONEN DIETEMAKENKUNNENKRIJGENMETHUWELIJKSDWANG BETROKKEN
MOETWORDEN%NKELEVANDEZESPELERSHEBBENEENBELANGRIJKEPOSITIEINHETVELDENKUNnen daarom een cruciale rol spelen in de aanpak. Hierna zal de rol van vijf spelers, te weten
scholen, online hulpverleners, vrouwenopvanginstellingen, imams7 en politie, toegelicht
WORDEN$EZESPELERSKUNNENEENBELANGRIJKEFUNCTIEVERVULLENBIJHETVOORKOMENENTEgengaan van gedwongen huwelijken.
Scholen en ROC’s
-IDDELBARESCHOLENEN2/#SZIJNBIJUITSTEKPLAATSENWAARSIGNALENVOORHUWELIJKSDWANG
vroegtijdig opgevangen kunnen worden. Vooral mentoren, schoolmaatschappelijk werkers
ENANDEREPERSONENMETEENBEGELEIDENDEOFHULPVERLENENDETAAKBINNENHETONDERWIJSsysteem zullen signalen kunnen opvangen. Het gaat hier nadrukkelijk niet alleen om strafBARE MAAROOKOMDENIET STRAFBAREVORMENVANGEDWONGENHUWELIJKEN)NHETONDERZOEK
NAARVROEGSIGNALERINGVANEERGERELATEERDGEWELDOP2/#SBLIJKTHETRELATIEFVAAKOMNIET
STRAFBAREVORMEN ZOALSEXTREMEVORMENVANSOCIALEDRUK ENOPHANDENZIJNDEGEDWONGEN
huwelijken te gaan.8 Wanneer de signalen van deze vormen van huwelijksdwang tijdig herKENDWORDEN ZIJNVROEGTIJDIGEINTERVENTIESNOGMOGELIJK(ETISBELANGRIJKDATMENTOREN 
SCHOOLMAATSCHAPPELIJKWERKERS TRAJECTBEGELEIDERSETCETERASIGNALENKUNNENDUIDENEN
weten wat zij daar mee moeten doen.

De aanpak van gedwongen huwelijken

39

5ITDEDESKRESEARCHENUITHETONDERZOEKOP2/#S+UPPENSETAL  KOMTNAARVOREN
dat het voor deze personen niet altijd duidelijk is waar zij melding kunnen doen van signalen en waar advies ingewonnen kan worden.
Online hulpdiensten
)NDEAMBULANTEENVRIJWILLIGEJEUGDHULPVERLENINGZIJNALLOCHTONEJONGERENONDERVERTEGENwoordigd. Voor niet-Westerse allochtone jongeren lijkt de stap naar een persoon of instanTIEBUITENDEFAMILIE OMMEERDEREREDENEN VAAKGROOTTEZIJN"ELLAARTEN!ZRAR  
3TICHTINGE HULPNLISDAAROMBEGINGESTARTMETEENWEBSITEGERICHTOPALLOCHTONE
jeugd waar hulpverleners van Bureau Jeugdzorg en GGz-instellingen gratis en anoniem
HULPBIEDEN3TICHTINGE HULPNLWERKTSAMENMETBELANGRIJKESITESVOORJONGERENVAN-Arokkaanse, Turkse en Hindoestaanse afkomst (Van Dorp, 2008). Ook Movisie maakt voor
HAARCAMPAGNEOMEERKWESTIESONDERJONGERENBESPREEKBAARTEMAKENGEBRUIKVANINTERNETENVANJONGERENUITDEDOELGROEPZELF"EIDEINSTANTIESBESCHIKKENOVEREENINGANGBIJ
de doelgroep die ook slachtoffer (of dader) van huwelijksdwang kan worden.
Vrouwenopvang
In de vrouwenopvanginstellingen komen ook slachtoffers van eergerelateerd geweld teRECHT%ENDEELVANDEZESLACHTOFFERSISVANHUISGEVLUCHTWEGENSPROBLEMATIEKRONDOM
(gedwongen) uithuwelijking of wegens een geheime relatie. De opvang van slachtoffers
VANEERGERELATEERDGEWELDVRAAGTOMEENSPECIÚEKEAANPAK INVERGELIJKINGMETANDERE
SLACHTOFFERSZOALSVANHUISELIJKGEWELDOFMENSENHANDEL%RZIJNOPDITVLAKBELANGRIJKE
STAPPENGEZET ZOBLIJKTUITDEVIERDE6OORTGANGSRAPPORTAGEVANHET0ROGRAMMABUREAU
Eergerelateerd geweld van juni 2008. Sinds een jaar lopen er twee pilots voor de opvang
VANMINDERJARIGEMEISJESDIEBEDREIGDWORDENMETEERGERELATEERDGEWELD%ENVANDE
DOELENVANDEPILOTSISOMSPECIÚEKEERVARINGOPTEDOENMETADEQUATEOPVANGVOOR
DEZEDOELGROEP$EEERSTERESULTATENVANDEPILOTSZIJNVEELBELOVEND$AARNAASTHEEFTDE
staatsecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in juni 2008 aangekondigd dat er
IN!MSTERDAM $EN(AAG 2OTTERDAMEN5TRECHTOOKOPVANGMOGELIJKHEDENKOMENVOOR
mannen die slachtoffer zijn geworden van eergerelateerd geweld. Per 1 juli 2008 zijn de
eerste opvangplaatsen operationeel.9%RWORDTDUSVOLOPGEWERKTAANHETOPBOUWENVAN
EXPERTISEBETREFFENDEDEOPVANGVANDEZESLACHTOFFERS6OORDEAANPAKENHULPVERLENING
AANSLACHTOFFERSVANHUWELIJKSDWANGISDEZEKENNISPOSITIEGOEDBRUIKBAAR
Imams
Voor het tegengaan van gedwongen huwelijken kunnen geestelijk leiders ingezet worden.
)NISLAMITISCHEGEMEENSCHAPPENZOUDENIMAMSDEZEROLKUNNENSPELEN/OKBIJANDERE
religies kan een geestelijk leider een rol speler, maar in dit verkennend onderzoek wordt
DEIMAMTERILLUSTRATIEOPGEVOERD:OWELINPREVENTIEVEZINALSBIJDEHUWELIJKSSLUITINGKAN
EENIMAMEENINVLOEDRIJKEROLHEBBEN-EERDEREEXPERTSWIJZENOPHETFEITDATDESHARIAH 
de islamitische wetgeving, een huwelijk onder dwang niet goedkeurt. Volgens de islam
MOETENBEIDEPARTNERSINSTEMMEN!LSEENVANBEIDENACHTERAFAANGEEFTNIETMEERTEWILlen, is een huwelijk volgens het islamitisch recht niet meer geldig. Dus ook als een meisje
tijdens de huwelijkssluiting niet nee durfde te zeggen, kan ze hier achteraf op terugkomen.
 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

(IERMOETWELEENKANTTEKENINGBIJGEPLAATSTWORDEN$ECONSUMMATIEVANHETHUWELIJK
NEEMTEENBELANGRIJKEPLAATSINALSEENHUWELIJKNOGNIETISGECONSUMMEERD ISHETRELATIEF
EENVOUDIGOMHETTELATENONTBINDENINDIENEENVANBEIDEPARTNERSAANGEEFTNIETVRIJWILLIG
INGESTEMDTEHEBBEN!LSEENHUWELIJKISGECONSUMMEERD ISHETLASTIGER MAARNIETONMOGELIJK OMHETTEONTBINDENWEGENS@NIET INSTEMMING%RBESTAATDUSRELIGIEUZESTEUN
tegen huwelijkdwang en daarom kan het inzetten van de islam en imams in de preventieve
sfeer een middel zijn.
“Je moet wel goed nadenken over hoe je dit gaat inzetten. Ga je dit als Nederlandse hulpverLENERZELFDOENOFLAATJEHETOVERAANEEN4URKSE-AROKKAANSE*EHEBTHIERBIJOOKEENPRINCIPIÄLEIMAMNODIGDIEBIJDESTANDPUNTENBLIJFTVANDESHARIAHENVANHETHUWELIJKs

Politie
$EPOLITIEHEEFTEENBELANGRIJKESIGNALERENDEFUNCTIE!LLEREERSTNATUURLIJKDEWIJKAGENT 
MAARBIJVOORBEELDOOKDEAGENTENDIEOPHETBUREAUAANGIFTENOPNEMEN%XPERTSWIJZEN
EROPDATHETBIJGEDWONGENHUWELIJKENENEERGERELATEERDGEWELDGEENUITZONDERINGIS
DATSLACHTOFFERS VAAKMEISJESOFVROUWEN BIJDEPOLITIEAANKLOPPENMETVAGEENMISLEIDENDEVERHALEN BIJVOORBEELDDOORVALSEAANGIFTENOFONSCHULDIGLIJKENDEMELDINGENTEDOEN
$ITKUNNENMANIERENZIJNWAAROPMENOMHULP@VRAAGTZONDERDATEXPLICIETTEMAKEN
$OOREXPERTSGENOEMDESIGNALENZIJNBIJVOORBEELDEENAANGIFTEVANEEN ZOBLIJKTLATER IN
scène gezette verkrachting of het opgeven van een vermist paspoort. Ook een melding
van een van huis weggelopen dochter kan een signaal voor een erekwestie zijn.
3.1.4 Aanhaken bij bestaande structuren en projecten
Tot slot sluiten we deze paragraaf over de niet-juridische mogelijkheden voor de aanpak
van gedwongen huwelijken af met een overzicht van enkele projecten en andere initiatieven die mogelijk relevant kunnen zijn. De achterliggende gedachte is dat er voor gedwonGENHUWELIJKENGEENAPARTEPROGRAMMASENPROJECTENONTWIKKELDENOPGEZETHOEVENTE
WORDEN MAARDATERJUISTGEBRUIKGEMAAKTKANWORDENVANBESTAANDEKENNISENSTRUCTUren. Voor de aanpak van huwelijksdwang zijn de ervaringen die hiermee zijn opgedaan en
de projecten die zijn gestart van grote waarde. Daarnaast zijn er ook andere initiatieven en
SAMENWERKINGSVERBANDENWAARDEAANPAKVANHUWELIJKSDWANGMOGELIJKONDERGEBRACHT
KANWORDEN$AARBIJKANGEDACHTWORDENAANDELOKALEKETENSAMENWERKINGINHETKADER
VANHUISELIJKGEWELDWAARBIJDE!3('SEENSPILFUNCTIEVERVULLEN MAAROOKAANSPECIÚEKE
HULPVERLENINGSVORMENVOORALLOCHTONEDOELGROEPEN4ABELGEEFTEENOVERZICHTVAN
enkele van deze projecten en initiatieven.10

De aanpak van gedwongen huwelijken

41

Tabel 3.1: Quickscan mogelijke relevante projecten voor de aanpak van huwelijksdwang
Project/initiatief

Omschrijving

Hand in hand tegen
huwelijksdwang

,OKAALGEORIÄNTEERDPROJECTVAN3TICHTING0LATFORM)SLAMITISCHE/RGAnisaties Rijnmond (SPIOR) tegen huwelijksdwang dat vooral gericht is
OPBEWUSTWORDINGBIJDEDOELGROEP-OMENTEELWORDTHETPROJECTIN
Europa uitgerold.

Rotterdamse Aanpak
van Eergerelateerd
Geweld

3AMENHANGENDEAANPAKVOORBESTRIJDINGVANEERGERELATEERDGEWELD
%ENBELANGRIJKONDERDEELISDEACTIEVEBETROKKENHEIDENINZETVAN
minderhedengemeenschappen. Het Kernteam Eergerelateerd Geweld
(KEG) vervult een spilfunctie.11

Landelijke aanpak meisjesbesnijdenis

$ELANDELIJKEAANPAKVANMEISJESBESNIJDENISBESTAATUITVOORLICHTING 
VROEGSIGNALERING REGISTRATIE STRAFBAARSTELLINGENOPSPORING0HAROS
COÍRDINEERTDEPREVENTIEVEACTIVITEITEN3LEUTELPERSONENUITDEDOELgroep zelf spelen een cruciale rol.

Handleiding eergerelateerd geweld voor
hulpverleners

Het Inspraakorgaan Turken (IOT) heeft een praktische handleiding ontwikkeld voor hulpverleners die op enigerlei wijze met eergerelateerd
geweld in aanraking komen.12

Fier Fryslân

6ROUWENOPVANGINSTELLING&IER&RYSL½NBEZITEXPERTISEOVERVROUWELIJKE
slachtoffers van eergerelateerd geweld.

Webkrant ‘Eergerelateerd geweld voor de
vrouwenopvang’

$E&EDERATIE/PVANGHEEFTEENONLINE KRANTOPHAARWEBSITE WAARIN
RELEVANTEBERICHTENSTAANVOORDEOPVANGVANSLACHTOFFERVANEERGERElateerd geweld.

Campagne respectEER

-OVISIE CAMPAGNEGERICHTOPBESPREEKBAARMAKENVANEERVOOREN
door jongeren via onderwijs en (migranten)jongerenorganisaties.
/NDERDEELVANDECAMPAGNEISDEWEBSITEWATISEERNL

Hulpmix.nl

7EBSITEVAN3TICHTINGE HULPNLWAARALLOCHTONEJEUGDGRATISENANOniem laagdrempelige hulp kan vragen.

3.1.5 Resumé
Voor de niet-juridische aanpak van gedwongen huwelijken zijn er tal van mogelijkheden.
/PDITMOMENTZIJNERWEINIGSPECIÚEKOPGEDWONGENHUWELIJKENTOEGESNEDENACTIVITEITEN%RWORDTNIETVEELVOORLICHTINGGEGEVENAANDEDOELGROEPOVERDEPROBLEMATIEKROND
GEDWONGENHUWELIJKEN/OKBIJDEORGANISATIESDIEBETROKKENKUNNENZIJNBIJGEDWONGEN
huwelijken is nog niet veel kennis aanwezig over het fenomeen en over hoe er mee om
TEGAAN6OORVROEG SIGNALERINGENRISICOTAXATIELIGGENBIJALDEZEORGANISATIESMOGELIJKHEDENOMVROEGTIJDIGTEINTERVENIÄREN MAARWEINIGVANDEZEMOGELIJKHEDENWORDENNU
ALBENUT7ELZIJNERACTOREN ZOALSSCHOLEN DEPOLITIEENIMAMSDIEVANWEGEHUNPOSITIE
TENOPZICHTEVANMOGELIJKESLACHTOFFERS DADERSENANDEREBETROKKENENEENBELANGRIJKEROL
kunnen spelen in de aanpak. Ook zijn er op aanverwante terreinen, zoals eergerelateerd en
HUISELIJKGEWELD INTERESSANTEPROJECTENENINITIATIEVENBEKENDDIEOOKEENVOORDEAANPAK
VANHUWELIJKSDWANGEENZINVOLLEBIJDRAGEKUNNENLEVEREN

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

3.2

Juridische aanpak

De aanpak van huwelijksdwang is complex. Dit komt niet alleen omdat gedwongen huwelijken een complex fenomeen is dat zich afspeelt in een context die voor veel Nederlandse
PROFESSIONALS ZOWELOPHULPVERLENENDENMAATSCHAPPELIJKVLAKALSPOLITIÄLE JUSTITIÄLEEN
JURIDISCHEBEROEPSKRACHTEN NOGRELATIEFONBEKENDTERREINIS$EAANPAKISOOKCOMPLEX
OMDATERVERSCHILLENDEJURIDISCHETERREINENBIJBETROKKENKUNNENZIJN$EJURIDISCHETERREInen die een rol kunnen spelen, zijn:
p 0RIVAATRECHT OMDATERSPRAKEKANZIJNVANEENBURGERRECHTELIJKEVERBINTENISTUSSEN
twee personen via een huwelijk;
p 6REEMDELINGENRECHT OMDATERSPRAKEKANZIJNVANEENHUWELIJKWAARBIJMINSTENS
een van de echtgenoten vreemdeling is;
p 3TRAFRECHT OMDATSPRAKEKANZIJNVANBIJVOORBEELDSTRAFBAREDWANG
6OOREENJURIDISCHEAANPAKVANHUWELIJKSDWANGISHETNOODZAKELIJKOMTEBEPALENWELKE
RECHTSGEBIEDENBIJDEAANPAKBETROKKENKUNNENWORDEN$AARVOORMOETBEPAALDWORDENMETWELK VANUITJURIDISCHOOGPUNTGEZIEN @TYPEGEDWONGENHUWELIJKMENTEMAKEN
HEEFT$EVOLGENDEVIJFVARIABELENZIJNDAARBIJVANBELANG
1. Afkomst huwelijkskandidaten
(UWELIJKTUSSENTWEEPERSONENDIERECHTMATIGIN.EDERLANDVERBLIJVENVERSUSHUWELIJKTUSSENEENPERSOONDIERECHTMATIGIN.EDERLANDVERBLIJFTENEENVREEMDELING
2. Land waar huwelijksvoltrekking plaatsvindt
)N.EDERLANDOFOPEEN.EDERLANDSCONSULAAT VERSUSBUITENLAND
3. Land waar dwanghandeling plaatsvindt
)N.EDERLANDOFOPEEN.EDERLANDSCONSULAAT VERSUSBUITENLAND
4. Grondslag huwelijk
Religieus huwelijk versus wettelijk huwelijk;
5. Moment van dwanghandeling ten opzichte van huwelijkssluiting
Voorafgaand aan huwelijk versus huwelijksvoltrekking heeft reeds plaatsgevonden.
In de volgende drie paragrafen zullen achtereenvolgens de privaatrechtelijke, de vreemdelingrechtelijke en de strafrechtelijke mogelijkheden voor de aanpak van huwelijksdwang
BESPROKENWORDEN%LKEPARAGRAAFWORDTAFGESLOTENMETEENOVERZICHTVANDEJURIDISCHE
TYPENGEDWONGENHUWELIJKENENDEBIJBEHORENDEMOGELIJKHEDENVOORDEAANPAKVANUIT
DATRECHTSGEBIED$AARBIJWORDTZOWELGEKEKENNAARDEMOGELIJKHEDENDIEERMOMENTEEL
IN.EDERLANDBESTAANALSNAARAANKNOPINGSPUNTENVOORAANPASSING

3.3

(Internationaal) Privaatrecht

Een wettelijk huwelijk is een pRIVAATRECHTELIJKEVERBINTENISTUSSENTWEEPERSONEN7ANNEER
ERSPRAKEISVANDWANGBIJDETOTSTANDKOMINGVANHETHUWELIJK KANERPRIVAATRECHTELIJK
TEGENOPGETREDENWORDEN)NDEZEPARAGRAAFWORDENDEMOGELIJKHEDENBESPROKENOMIN
Nederland via het privaatrecht gedwongen huwelijken aan te pakken. Een religieus huweLIJKHEEFTGEENRECHTSGELDIGHEIDENVALTDAAROMBUITENDEZESUBPARAGRAAF

De aanpak van gedwongen huwelijken

43

/OKBUITENBESCHOUWINGBLIJVENDEPRIVAATRECHTELIJKEMOGELIJKHEDENINHETBUITENLAND ZOALSEENHUWELIJKTUSSENEEN.EDERLANDSE4URKENEEN4URKDATVOLGENSHET4URKSBURGERLIJK
RECHTOFHETINTERNATIONAALPRIVAATRECHTIN4URKIJEWORDTONTBONDEN
Voor een privaatrechtelijke aanpak van huwelijksdwang is naast het Nederlands Burgerlijk
7ETBOEK13 ook het internationaal privaatrecht (IPR) van toepassing. Belangrijke wetgeving
STAATBESCHREVENINHET(AAGS(UWELIJKSVERDRAGENHET(AAGS%CHTSCHEIDINGSERKENNINGSVERDRAGDIERESPECTIEVELIJKZIJNUITGEWERKTINDE7ET#ONÛICTENRECHT(UWELIJKEN
7#( ENDE7ET#ONÛICTENRECHT%CHTSCHEIDINGEN7#% $ELAATSTETWEEWETTENZIJNVAN
toepassing indien minimaal een van de huwelijkskandidaten niet de Nederlandse nationaLITEITBEZIT$EMOGELIJKHEDENDIEHETPRIVAATRECHTBIEDTOMEENHUWELIJKDATONDERDWANG
GESLOTENISAANTEPAKKEN ZIJNNIETIGVERKLARINGENONTBINDING14)NBEIDEGEVALLENLIGTHET
INITIATIEFMEESTALBIJDEEENVAN DEECHTGENOTEN"IJEENHUWELIJKDATONDERDWANGGESLOten is, zal het het slachtoffer zijn, er van uitgaande dat het slachtoffer degene is die van het
huwelijk af wil, die dit initiatief moet nemen. Gezien de situatie is dit voor het slachtoffer
geen eenvoudige handeling.
Nietigverklaring
%RKUNNENTWEESOORTENNIETIGVERKLARINGONDERSCHEIDENWORDEN!LLEREERSTISERABSOLUTE
nietigheid. Wanneer een huwelijk niet aan de elementaire wettelijke eisen voldoet die aan
DEHUWELIJKSVOLTREKKINGWORDENGESTELD ISHETHUWELIJKABSOLUUTNIETIG$AARNAASTKANEEN
HUWELIJKOOKVOORNIETIGVERKLARINGVATBAARZIJNALSERANDEREGEBREKENAANDEVOLTREKKING
KLEVEN$EVOORGEDWONGENHUWELIJKENBELANGRIJKSTEGRONDENVOORNIETIGHEIDOFNIETIGVERKLARINGZIJNEENGEBREKAANVRIJETOESTEMMINGVANDEECHTGENOTENBIJDEHUWELIJKVOLTREKKINGENEENONRECHTMATIGERNSTIGEBEDREIGINGBIJDETOTSTANDKOMINGVANHETHUWELIJK15
Een nietigverklaring heeft terugwerkende kracht tot aan de datum van de huwelijksvoltrekKING(ETHUWELIJKHEEFTDAARMEEVOORDEWETNOOITBESTAAN"EIDEECHTGENOTENHEBBEN
daarmee geen verplichtingen maar ook geen rechten tegenover elkaar.
Ontbinding
.AASTDENIETIGVERKLARINGVANEENHUWELIJKISHETOOKMOGELIJKOMEENHUWELIJKTEONTBINDEN"IJDUURZAMEONTWRICHTINGVANHETHUWELIJKKANEENOFBEIDEECHTGENOTENVERZOEKEN
OMEENECHTSCHEIDINGART"7 %ENHUWELIJKDATINHETBUITENLANDGESLOTENIS KAN
OOKVOLGENSHET.EDERLANDSRECHTONTBONDENWORDEN16%ENONTBINDINGHEEFTGEENTERUGWERKENDEKRACHT$ITHEEFTTOTGEVOLGDATBIJEENECHTSCHEIDINGBEIDEPARTIJENAANSPRAAK
KUNNENMAKENOPHETGEZAGOVERKINDERENDIEINHETHUWELIJKGEBORENZIJN OPBOEDELmenging (als gevolg van het huwelijk) en op levensonderhoud.
Nietigverklaring versus ontbinding
(ETBELANGRIJKSTEJURIDISCHEVERSCHILTUSSENHETONTBINDENENHETNIETIGVERKLARENVANEEN
huwelijk is de terugwerkende kracht van de nietigverklaring, waardoor het huwelijk als nietBESTAANDBESCHOUWDWORDT$ITKANGROTEVERMOGENSRECHTELIJKEENVREEMDELINGRECHTELIJKE
GEVOLGENHEBBEN6ERMOGENSRECHTELIJKHEBBENDEPARTNERSGEENRECHTENENPLICHTENTEGENOVERELKAAR$EAANSPRAAKOPHETGEZAGOVERKINDERENDIEINHETHUWELIJKGEBORENZIJN 
 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

op gezamenlijke goederen en op levensonderhoud is in dat geval geregeld volgens het
HUWELIJKSVERMOGENSRECHT"IJEENINHETBUITENLANDGESLOTENHUWELIJKKANHETVERMOGENSrecht van dat land van toepassing zijn en dan kan dit voor het slachtoffer, met name voor
VROUWELIJKESLACHTOFFERS ZEERNADELIGEGEVOLGENHEBBEN6REEMDELINGRECHTELIJKKANEEN
NIETIGVERKLARINGBETEKENENDATEENVERBLIJFSVERGUNNINGDIEISAFGEGEVENVANWEGEHETBEstaan van het huwelijk, ingetrokken wordt.
%ENTWEEDEVERSCHILTUSSENONTBINDINGENNIETIGVERKLARINGVANEENGEDWONGENHUWELIJKIS
DATHETBIJONTBINDINGNIETNODIGISOMDWANGBIJDEHUWELIJKSSLUITINGTEBEWIJZEN OMDAT
ERANDEREGRONDENGELDENVOORHETONTBINDENVANEENHUWELIJK/OKGELDTERVOORONTBINding geen termijn zoals wel geldt voor een nietigverklaring wegens onrechtmatig ernstige
BEDREIGINGHIEROVERINMEER 
"IJDEMOGELIJKHEDENVOOREENNIETIGVERKLARINGOFONTBINDINGVANEENGEDWONGENHUWELIJK
ISHETBELANGRIJKOMONDERSCHEIDTEMAKENTUSSENEENHUWELIJKSSLUITINGINENBUITEN.EDERLAND)NDEVOLGENDETWEESUBPARAGRAFENWORDENDEPRIVAATRECHTELIJKEMOGELIJKHEDENEN
BEPERKINGENBESPROKENVANDEZETWEETYPENGEDWONGENHUWELIJKEN
3.3.1 Dwang bij de huwelijkssluiting in Nederland
Dwang voorafgaand aan of tijdens de huwelijksvoltrekking is volgens het Nederlands
"URGERLIJK7ETBOEKNIETTOEGESTAAN%ENHUWELIJKDATONDEREENONRECHTMATIGERNSTIGE
BEDREIGINGTOTSTANDISGEKOMEN KANNIETIGVERKLAARDWORDENART"7 /OKDE7ET
#ONÛICTENRECHT(UWELIJKEN7#( BEVATEENVOORGEDWONGENHUWELIJKENBELANGRIJKEBEpaling. Volgens artikel 3 WCH kan een huwelijk niet worden voltrokken wanneer de vrije
TOESTEMMINGVANEENDERAANSTAANDEECHTGENOTENBIJDEHUWELIJKSVOLTREKKINGONTBREEKT
$EZETWEEBEPALINGENZIJNECHTERNIETVANDEZELFDEORDE.AASTDATHETVERSCHILLENDEWETGEVINGBETREFT GAATHETBIJEENONRECHTMATIGERNSTIGEBEDREIGINGOMEENGRONDVOORNIETIGVERKLARINGENBIJHETONTBREKENVANVRIJETOESTEMMINGOMEENGELDIGHEIDSVOORWAARDE
BIJDETOTSTANDKOMINGVANHETHUWELIJK$AARNAASTLIJKTDEEERSTEBEPALINGZWAARDEREN
DAARMEELASTIGERBEWIJSBAARDANDETWEEDE)NDEZESUBPARAGRAAFWORDTOPBEIDEBEPALINgen ingegaan.
Onrechtmatig ernstige bedreiging
De nietigverklaring van een gedwongen huwelijk verloopt via een onrechtmatige ernstige
BEDREIGING!RTIKEL"7LIJKTSTRENGGEFORMULEERDOMDATEENGEDWONGENHUWELIJK
alleen nietigverklaard kan worden indien de echtgenoot kan aantonen dat er sprake is geWEESTVANONRECHTMATIGERNSTIGEBEDREIGING)NDEWEINIGAANWEZIGERECHTSPRAAKWAARIN
NIETIGVERKLARINGOPGRONDVANARTIKEL"7ISVERZOCHT STELTDERECHTER@ZEERSTRENGE
EISENAANHETBEWIJSVANDEAANWEZIGHEIDVANDIEONRECHTMATIGERNSTIGEBEDREIGING ALDUS
3CHMIDTEN2IJKEN .AASTDEBEWIJSPROBLEMEN KANEENECHTGENOOTOOKNIETTEALLEN
tijde aanspraak maken op deze grond. Het verzoek tot nietigverklaring is niet meer geldig
ALSDEBEDREIGINGOPHETMOMENTVANHETVERZOEKLANGERDANZESMAANDENGELEDENIS"UIten dat deze termijn kort is, emotioneel gezien vraagt het immers veel van een echtgenoot
OMNAERNSTIGEBEDREIGINGENDESTAPNAARDERECHTERTEZETTEN ISHETOOKLASTIGTEBEPALEN
WANNEERDEBEDREIGINGEXACTGESTOPTIS OMDATERVAAKEENGRIJSGEBIEDBESTAATTUSSEN
een gedwongen en vrij huwelijk.
De aanpak van gedwongen huwelijken

45

Er kan gesteld worden dat deze eis voor nietigverklaring erg streng geformuleerd is. De
VRAAGISDANOOKOPZIJNPLAATSOFDEZEEISNIETINSTRIJDISMETGRONDRECHTELIJKEBEPALINGEN
over het huwelijk en de totstandkoming daarvan, waarin de vrije en volledige toestemming
van de echtgenoten vereist is.17 Ook Schmidt en Rijken (2005) stellen de vraag of de eis
WELRECHTDOETAANDEZEGRONDBEGINSELEN
Vrije toestemming van beide echtgenoten
6OLGENSDE7ET#ONÛICTENRECHT(UWELIJKENKANEENHUWELIJKIN.EDERLANDNIETWORDEN
VOLTROKKENINDIENDEVRIJETOESTEMMINGVANEENDERAANSTAANDEECHTGENOTENONTBREEKT18
)NHET.EDERLANDS"URGERLIJK7ETBOEKSTAATDEZETOEVOEGINGNIET"IJDEPARLEMENTAIRE
BEHANDELINGVANBOEKVANHET"URGERLIJK7ETBOEKISWELOVERWOGENOMAANHETHUIDIGE
ARTIKEL"7DEZINSNEDE@DEVRIJETOESTEMMINGVANBEIDEECHTGENOTENISNOODZAKELIJK
toe te voegen. De toenmalige minister heeft dit afgewezen. De reden voor deze afwijzing
is gelegen in de mogelijke negatieve gevolgen voor het slachtoffer. Bij toevoeging van
DENOODZAKELIJKVRIJETOESTEMMING KUNNENBEIDEECHTGENOTEN DUSOOKDEDADERVANDE
DWANG OPGRONDVAN@IEDERESUBJECTIEVEONVRIJHEIDAANSPRAAKMAKENOPNIETIGVERKLARING
Voor het slachtoffer heeft de nietigverklaring verregaande gevolgen, waaronder vermogensrechtelijke. Een van de experts wijst op het volgende:
g7ANNEERHETSLACHTOFFERVANHUWELIJKSDWANGVOORZIJNOFHAARVERBLIJFSTITELAFHANKELIJKISVAN
DEANDEREECHTGENOOT KANEENAUTOMATISCHENIETIGVERKLARINGKWALIJKEGEVOLGENHEBBEN.A
DENIETIGVERKLARINGISERGEENHUWELIJKMEERENVERVALTOOKDEVERBLIJFSVERGUNNING$ITBETEkent dat het slachtoffer weer terug moet naar het land van herkomst, met alle gevolgen van
DIEN(ETSLACHTOFFER VAAKEENVROUW ZOUALSONEERVOLGEZIENKUNNENWORDENOMDATZIJNIETBIJ
HAARMANISGEBLEVENs

)N"ELGIÄISHET"URGERLIJK7ETBOEKINGEWIJZIGD19 Met de wetwijziging is artikel
146ter BW toegevoegd en daarmee zijn de middelen om een gedwongen huwelijk nietig
TEVERKLARENUITGEBREID)NDITARTIKELISBEPAALDDATEENHUWELIJKDATISAANGEGAAN@ZONDER
VRIJETOESTEMMINGVANBEIDEECHTGENOTENENDETOESTEMMINGVANMINSTENSEENVANDE
ECHTGENOTENWERDGEGEVENONDERGEWELDOFBEDREIGING20 niet geldig is. Om te voorkoMENDATHUWELIJKENOPGRONDVANSUBJECTIEVEONVRIJHEIDZOUDENKUNNENWORDENNIETIGVERKLAARD ISINARTIKEL"7BEPAALDDATALLEENDEECHTGENOO TEN WIENSTOESTEMMINGNIET
vrij geweest is, aanspraak kan (kunnen) maken op artikel 146ter BW.
3.3.2 Dwang bij de huwelijkssluiting in het buitenland
)SHETHUWELIJKINHETBUITENLANDONDERDWANGTOTSTANDGEKOMEN DANKANDITNIETINALLE
GEVALLENIN.EDERLANDNIETIGVERKLAARDWORDEN/OKONTBINDINGIN.EDERLANDISNIETZONDER
MEERMOGELIJK$EESSENTIEHIERBIJISOFHETHUWELIJKDOOR.EDERLANDERKENDWORDT:ONDER
ERKENNINGISEENBUITENLANDSHUWELIJKIN.EDERLANDNIETVATBAARVOORNIETIGVERKLARINGEN
KANHETNIETONTBONDENWORDEN
(ETUITGANGSPUNTVOORERKENNINGVANBUITENLANDSEHUWELIJKENVOLGENSDE7ET#ONÛICTENRECHT(UWELIJKENISDATINBEGINSELEENHUWELIJKDATINHETLANDVANSLUITINGALSGELDIGWORDT

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

BESCHOUWD IN.EDERLANDWORDTERKEND21%RKENNINGBLIJFTACHTERWEGEINDIENDITINSTRIJD
LIJKTTEZIJNMETDE.EDERLANDSEPRIVAATRECHTELIJKEOPENBAREORDEARTTEN7#( /NDER
DEPRIVAATRECHTELIJKOPENBAREORDEKANHETONTBREKENVANVRIJETOESTEMMINGVANBEIDE
echtgenoten vallen, maar dat is geen hard criterium.22
3CHMIDTEN2IJKEN WIJZENERINDITKADEROOKOPDATHETBEGRIPOPENBAREORDEZEER
RESTRICTIEFWORDTTOEGEPAST(ETUITGANGSPUNTVANDE7ET#ONÛICTENRECHT(UWELIJKEN
BRENGTMETZICHMEEDATEENBUITENLANDSHUWELIJKDATZONDERVRIJETOESTEMMINGGESLOTEN
IS IN.EDERLANDERKENDKANWORDEN OMDATINHETBETREFFENDELANDDEVRIJETOESTEMMING
geen noodzakelijke voorwaarde is voor de geldigheid van een huwelijk. Alleen wanneer de
.EDERLANDSEAUTORITEITENOORDELENDATHETHUWELIJKINSTRIJDMETDEOPENBAREORDEIS ZAL
het niet erkend worden. Een eerste reactie kan zijn dat Nederland uit principe nooit huwelijken zou moeten erkennen die onder dwang tot stand zijn gekomen. Experts wijzen er
ECHTEROPDATDITZEERVERSTREKKENDEGEVOLGENVOORHETSLACHTOFFERKANHEBBEN(ETNIET
ERKENNENLIJDTTOTEENABSOLUTENIETIGHEIDDANHEEFTERNOOITEENHUWELIJKBESTAAN METDE
eerdergenoemde vermogensrechtelijke gevolgen van dien.
3.3.3 Andere betrokken actoren
"IJDETOTNUTOEBESPROKENMOGELIJKHEDENOMTEGENEENGEDWONGENHUWELIJKOPTETREDEN ZIJNTELKENSDEBEIDEECHTGENOTENDEHOOFDROLSPELERS$ITBETEKENTINDEPRAKTIJKDAT
de gedwongen echtgenoot zelf de stap moet zetten om een verzoek tot nietigverklaring in
TEDIENENOFOMONTBINDINGAANTEVRAGEN$ITVRAAGTALLEREERSTVEELMOEDVANHETSLACHTOFFERENBOVENALVEELKENNISVANHET.EDERLANDSERECHTSSYSTEEM"UITENDEECHTGENOTEN
ENDEFAMILIEOM ZIJNEREVENWELOOKANDEREACTORENBIJDEHUWELIJKSSLUITINGBETROKKEN
)NIEDERGEVALISALTIJDEENAMBTENAARVANDEBURGERLIJKESTANDBETROKKEN5ITERAARDISDE
AMBTENAARBETROKKENBIJDEHUWELIJKSVOLTREKKING MAAROOKDAARAANVOORAFGAANDBIJDE
AANGIFTEVANHETHUWELIJK%ENAMBTENAARVANDEBURGERLIJKESTANDMAGNIETAANDEHUWElijksaangifte of –voltrekking meewerken indien hij kennis heeft van aanwezige huwelijksBELETSELENARTT  ARTENART"7 $WANGBIJDETOTSTANDKOMINGVANHET
HUWELIJKISNIETALSHUWELIJKSBELETSELOPGENOMEN MAAROPGRONDVANEENARTIKEL"KAN
EENAMBTENAARTOCHWEIGERENAANEENHUWELIJKMEETEWERKENINDIEN@HIJVANOORDEELIS
DATHETHUWELIJKINSTRIJDISMETDE.EDERLANDSEOPENBAREORDE3CHMIDTEN2IJKEN  
-ETANDEREWOORDENDEWETLAATVEELRUIMTEAANDEINTERPRETATIEVANDEAMBTENAARVAN
BURGERLIJKESTANDOMTEOORDELENOVERDEVRIJWILLIGHEID
.AASTDEAMBTENAARVANBURGERLIJKESTANDKANOOKEENCONSULAIREAMBTENAAROFEENKORPSCHEFBIJEENHUWELIJKBETROKKENZIJN$ITISHETGEVALBIJRESPECTIEVELIJKDELEGALISATIEVAN
BUITENLANDSEDOCUMENTENOFWANNEEREENVANDEHUWELIJKSKANDIDATENNIETDE.EDERLANDSENATIONALITEITBEZITENEENVERKLARINGVANRECHTMATIGVERBLIJFIN.EDERLANDNOODZAKELIJK
IS"IJEENAANVRAAGTOTLEGALISATIECONTROLEERTDECONSULAIREAMBTENAARDEECHTHEIDVANDE
documenten. Er wordt geen inhoudelijk onderzoek uitgevoerd naar de wijze waarop het
HUWELIJKTOTSTANDGEKOMENIS-OMENTEELKUNNENCONSULAIREAMBTENARENDUSGEENROL
SPELENBIJDEAANPAKVANGEDWONGENHUWELIJKEN$EKORPSCHEFHEEFTWELEENINHOUDELIJKE
ROLBIJHETAFGEVENVANDEVERKLARINGVANRECHTMATIGVERBLIJF(IJLETDAARBIJOPSIGNALENDIE
De aanpak van gedwongen huwelijken

47

KUNNENWIJZENOPEENSCHIJNHUWELIJK3CHMIDTEN2IJKEN STELLENDATHETNIETBEKEND
is of de korpschef ook aandacht heeft voor signalen van huwelijksdwang. Zowel voor de
CONSULAIREAMBTENAARALSDEKORPSCHEFZOUDENINHOUDELIJKEEISENGESTELDKUNNENWORDEN
aan deze controles gericht op het herkennen van signalen van gedwongen huwelijken. De
VRAAGISWELOFDEZEAANPASSINGEENNOEMENSWAARDIGEBIJDRAGEZALLEVERENAANDEAANPAK
VANGEDWONGENHUWELIJKEN(ETISNAMELIJKNIETBEKENDHOEVAAKDEZECONTROLESPLAATSVINDENENINHOEVERREDAARBIJSPRAKEISVANOPHANDENZIJNDE GEDWONGENHUWELIJKEN
Openbaar Ministerie
Een verzoek tot nietigverklaring kan op dit moment alleen gedaan worden door een van
DEECHTGENOTENENBINNENEENTERMIJNVANZESMAANDENNAHETBEÄINDIGENVANDEBEDREIGING "IJSCHIJNHUWELIJKENHEEFTOOKHET/-DEBEVOEGDHEIDOOKEENVERZOEKTOTNIETIGVERKLARINGTEDOENART!"7 )N"ELGIÄGAATMENNOGEENSTAPVERDERENISMETDE
EERDERBESPROKENWIJZIGINGVANHET"URGERLIJK7ETBOEKINGEVOERDDATHET"ELGISCHE/-
een vordering tot nietigverklaring op grond van artikel 146ter BW kan instellen (art. 184
"ELGISCH"URGERLIJK7ETBOEK $EVRAAGISWELOFEENSTRAFRECHTELIJKEVEROORDELINGVOORHUwelijksdwang aan de vordering van het OM ten grondslag moet liggen.23
3.3.4 Resumé
0RIVAATRECHTELIJKZIJNERTWEEBELANGRIJKEINSTRUMENTENOMGEDWONGENHUWELIJKENAANTE
PAKKENNIETIGVERKLARINGENONTBINDING$EZEINSTRUMENTENKUNNENALLEENINGEZETWORDEN
OPWETTELIJKEHUWELIJKEN(ETBELANGRIJKSTENADEELVANDEHUIDIGEMOGELIJKHEDENISDATHET
INITIATIEFGROTENDEELSBIJHETSLACHTOFFERLIGT4ABELGEEFTEENOVERZICHTVANDEBESCHIKBAREMOGELIJKHEDEN
Tabel 3.2: Privaatrechtelijke mogelijkheden naar type huwelijksdwang
Omschrijving

Zijn er mogelijkheden?

Toelichting

Gedwongen huwelijk tussen 2 personen die beiden rechtmatig in Nederland verblijven of waarvan
1 persoon niet rechtmatig in Nederland verblijft
in Nederland/wettelijk huwelijk

ja

in Nederland/religieus huwelijk

nee

Een religieus huwelijk heeft geen
privaatrechtelijke grondslag

INBUITENLANDWETTELIJKHUWELIJK

ja

Mits het huwelijk in Nederland
erkend is

INBUITENLANDRELIGIEUSHUWELIJK

nee

Een religieus huwelijk heeft geen
privaatrechtelijke grondslag

ja

Mits voorgenomen huwelijk een NeDERLANDSBURGERLIJKHUWELIJKBETREFT

Nog geen gesloten huwelijk, maar dwang
IN.EDERLANDENINBUITENLAND

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

3.4

Vreemdelingenrecht

Het vreemdelingenrecht is voornamelijk neergelegd in de Vreemdelingenwet (Vw) 2000,
6REEMDELINGENBESLUIT6B ENDE6REEMDELINGENCIRCULAIRE6C )NDEZEWETGEVINGISGEREGELDINWELKEGEVALLENEENVREEMDELINGEENRECHTMATIGVERBLIJFIN.EDERLAND
heeft. Het vreemdelingenrecht kan daarom naast het strafrecht mogelijkheden tegen geDWONGENHUWELIJKENBIEDENWANNEERMINSTENSEENVANBEIDEPARTNERSNIETDE.EDERLANDSENATIONALITEITBEZIT24:OWELDE.EDERLANDSEALSDENIET .EDERLANDSEPARTNERALSBEIDEN
kunnen het slachtoffer zijn van huwelijksdwang.25 In deze paragraaf komen vier aspecten
AANDEORDEWAARDEVREEMDELINGENWETGEVINGMOGELIJKHEDENBIEDTVOORDEAANPAKVAN
GEDWONGENHUWELIJKENOFWAARAANPASSINGENDENKBAARZIJN!CHTEREENVOLGENSKOMEN
AANBODDETOELATINGTOT.EDERLANDINHETKADERVANGEZINSVORMING DEBESCHERMINGVAN
SLACHTOFFERSMETEENAFHANKELIJKEVERBLIJFSTITEL HETONGEWENSTVERKLARENVANVREEMDELINGEN
die zich schuldig maken aan huwelijksdwang en de mogelijkheden tot verlenging van een
VERBLIJFSTITELBIJACHTERLATING
3.4.1 Beperkte toelating tot Nederland
Een vreemdeling die trouwt met een Nederlander of een rechtmatig in Nederland verBLIJVENDEVREEMDELINGKANINHETKADERVANGEZINSVORMINGEENVERBLIJFSVERGUNNINGVOOR
BEPAALDETIJDAANVRAGEN"IJEENGEDWONGENHUWELIJKKANZOWELDEAANVRAGERVANDE
VERBLIJFSVERGUNNINGALSDEREFERENTIN.EDERLANDALSOOKBEIDENHETSLACHTOFFERZIJN"IJDEZE
GEDWONGENHUWELIJKENKANERSPRAKEZIJNVANEENSCHIJNHUWELIJK WAARBIJHETHUWELIJKEEN
middel is om toegang te verkrijgen tot Nederland. Daarmee kan de aanpak van schijnHUWELIJKENEENINGANGBIEDENVOORDEAANPAKVANGEDWONGENVARIANTENBINNENDEZE
huwelijken. Maar ook andere motieven voor een gedwongen huwelijk over landgrenzen
HEENZIJNMOGELIJK DUSGEDWONGENHUWELIJKENENSCHIJNHUWELIJKENHEBBENLANGNIETALTIJD
overlap.
De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) hanteert een aantal criteria om te toetsen of
DEAANVRAAGGELDIGIS!LLEREERSTBEPAALTDE).$OFHETHUWELIJK DATHETUITGANGSPUNTVOOR
DEAANVRAAGIS RECHTSGELDIGIS$E).$HANTEERTHIERBIJDECRITERIADIEVANUITHETINTERNAtionaal privaatrecht (IPR) gelden voor de rechtsgeldigheid van een huwelijk. Hoewel een
ALDANNIETGEDWONGEN SCHIJNHUWELIJKINBEGINSELNIETRECHTSGELDIGIS ISDITINPRAKTIJKBIJ
DEAANVRAAGZEERMOEILIJKTEBEWIJZEN)NDIENEREENGELEGALISEERDEENEVENTUEELGEVERIÚEERDE HUWELIJKSAKTEWORDTOVERLEGDENERVERDERGEENAANTOONBAREINDICATORENZIJN WORDT
EENHUWELIJKDOORDE).$ALSRECHTSGELDIGBESCHOUWD%ENPROBLEEMMETDERGELIJKEHUWElijken is dat de niet-rechtsgeldigheid pas achteraf kan worden aangetoond.
(ETDWANGASPECTBIJGEDWONGENHUWELIJKENISALLEREERSTLASTIGAANTOONBAARENENTEN
tweede is het geen aspect waarin het vreemdelingenrecht voorziet. Als het huwelijk volGENSHET)02ALSRECHTSGELDIGWORDTBESCHOUWD ISHETHUWELIJKVOORDE).$EENFEIT ONGEACHTOFERDWANGBIJDETOTSTANDKOMINGISGEBRUIKT26 Dit lijkt in strijd met Nederlandse
GRONDWETTELIJKEBEPALINGENRONDDEVRIJHEIDVANPARTNERKEUZE%ENOPLOSSINGZOUKUNnen zijn een aanpassing van de vreemdelingenwet die gekoppeld is aan dwangaspecten
BINNENHETSTRAFRECHT%ENSUGGESTIEISOMINDEVREEMDELINGENWETSTRAFBAREDWANGALS
WEIGERINGSGRONDVOOREENVERBLIJFSAANVRAAGOPTENEMEN%RZIJNECHTERENKELEASPECTEN
De aanpak van gedwongen huwelijken

49

DIEDEUITVOERINGBEMOEILIJKEN4ENEERSTEKANHETWEIGERENVANEENVERBLIJFSAANVRAAGLEVENSBEDREIGENDEGEVOLGENHEBBENVOORZOWELDEAANVRAGERALSDE.EDERLANDSEPARTNER
$ITOMDATDEWEIGERINGKANLEIDENTOTGEWELDBINNENEENOFBEIDEFAMILIES27(ETBEWIJZEN
VANHUWELIJKSDWANGISTENTWEEDEEENHEELLASTIGEAANGELEGENHEID OMDATBEIDEHUWELIJKSPARTNERSERBELANGBIJHEBBENOMDEDWANGVERBORGENTEHOUDEN-ETHETTOEGEVEN
VANDWANGKUNNENBEIDEPARTIJENIMMERSHUNTOEKOMSTOPHETSPELZETTEN/OK3CHMIDT
EN2IJKEN WIJZENOPDITPROBLEEM)NIEDERGEVALZULLENZOWELDE).$IN.EDERLAND
ALSHET.EDERLANDSECONSULAATINHETLANDVANHERKOMSTBIJDEZEPROCEDUREBETROKKEN
DIENENTEWORDEN4OCHZALDWANGINZAKEEENHUWELIJKSSLUITINGVAAKNIETAANTOONBAARKUNNENWORDENGEMAAKT WANT ZOLICHTEENEXPERTTOE EENSUBJECTIEVEVRAAGALS@BENJEÂCHT
VERLIEFDOPJEPARTNERLIJKTVOORALVEELWINDOWDRESSING METMOGELIJKESTIGMATISERINGALS
BIJ EFFECT
/MEENSUCCESVOLLEENSNELLEINTEGRATIEINDE.EDERLANDSESAMENLEVINGTEBEVORDEREN 
HEEFTHETKABINET"ALKENENDE))INEENAANTALMAATREGELENVOORGEZINSVORMINGGENOMEN3INDSNOVEMBERGELDENEENINKOMENSEISENMINIMUMLEEFTIJDSGRENSVOOR.EDERLANDERSDIEEENECHTGENOOTVANBUITENDE%UROPESE5NIENAAR.EDERLANDWILLENHALEN
 De inwonende partner moet 120 procent van het minimumloon verdienen;
 "EIDEPARTNERSMOETENJAARZIJNOMEENVERBLIJFSVERGUNNINGAANTEVRAGEN
.AASTBOVENGENOEMDEREDENENGEEFTDEMINISTERVAN6REEMDELINGENZAKENOOKHETVOORKËMENVANHUWELIJKSDWANGALSMOTIEFAAN ZOISTELEZENINDETOELICHTINGOPHET/NTWERPBESLUITTOTWIJZIGINGVANHET6REEMDELINGENBESLUIT28 De minister (2004) geeft onder
andere de volgende reden voor het verhogen van de leeftijdsgrens naar 21 jaar:
g"IJDEZELEEFTIJDISMENINHETALGEMEENBETERINSTAATZICHDESGEWENSTTEONTTREKKENAAN
DEINVLOEDVANHETOUDERLIJKGEZAGENANDEREFAMILIALEOFTRADITIONELEBANDENDIEBIJJONGERE
LEEFTIJDDEBESLUITVORMINGVEELALNOGZALBEÈNVLOEDENs29

(OEWELSINDSDEINVOERINGVANDEBOVENGENOEMDEBEPERKINGENHETAANTAL@IMPORTHUWE
LIJKENISGEDAALD 30GEEFTDESTAATSSECRETARISVAN*USTITIE AANDATNIETBEKENDISIN
hoeverre het aantal gedwongen huwelijken met een partner uit het land van herkomst
afgenomen is:31
g6OORWATBETREFTDEHUWELIJKSDWANGOF DRUKMERKIKOPDATHETNIETMOGELIJKISMETZEKERHEIDVASTTESTELLENINHOEVERREDEMAATREGELENVANNOVEMBERHIERAANTOONBAARINVLOEDOPHEBBENGEHADs32

Over de genomen maatregelen en vooral de inkomenseis is niet iedereen tevreden. De
INKOMENSEISWORDENDOORSOMMIGENALSDISCRIMINERENDERVARENOMDATHETALLEENEENBEPERKINGOPLEGTAANALLOCHTONE.EDERLANDERSMETEENTE LAAGINKOMEN+LEIJBURG  
Toch oppert een expert dat een mogelijke preventieve maatregel kan zijn om de toelating
TOT.EDERLANDINHETKADERVANGEZINSVORMINGNOGVERDERTEBEPERKEN.AARONZEMENING
KANDITALLEENINZOVERREDE%UROPESERICHTLIJNENHIERMOGELIJKHEDENTOEBIEDEN

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

3.4.2 Afhankelijke verblijfstitel
%ENVREEMDELINGDIEOPBASISVANGEZINSVORMINGOFGEZINSHERENIGINGEENVERBLIJFSVERGUNNINGVOORBEPAALDETIJDHEEFTGEKREGEN ISDEEERSTEDRIEJAARVOORZIJNVERBLIJFSTITEL
afhankelijk van de Nederlandse partner.33 Daarna kan een vreemdeling een zelfstandige
VERBLIJFSVERGUNNINGAANVRAGEN7ANNEERHETHUWELIJKBINNENDEZEDRIEJAARBEÄINDIGD
WORDT VERVALTINBEGINSELDEVERBLIJFSTITEL6REEMDELINGENMETEENAFHANKELIJKEVERBLIJFSVERGUNNINGKUNNENBINNENDRIEJAARONDERMEERAANSPRAAKMAKENOPEENZELFSTANDIGEVERBLIJFSVERGUNNING HETZOGENAAMDEVOORTGEZETVERBLIJF INDIENERSPRAKEISVANKLEMMENDE
redenen van humanitaire aard. De Vreemdelingencirculaire 2000 (art B16/7 Vc 2000) licht
TOEDATERINIEDERGEVALSPRAKEISVANDEZEREDENENWANNEERHETHUWELIJKVERBROKENIS
@DOORAANTOONBAARSEKSUEEL GEWELDBINNENDEFAMILIE34 Hoewel een vreemdeling met
EENAFHANKELIJKEVERBLIJFSTITELDUSWELENIGEBESCHERMINGGENIET ISHETDEVRAAGINHOEVERRE
deze regeling ook voor slachtoffers van gedwongen huwelijken geldt. Allereerst vallen de
VORMENVANHUWELIJKSDWANGWAARBIJGEENSPRAKEISVANGEWELDNIETONDERDEZEREGELING
4ENTWEEDEKUNNENZICHDRIEVORMENVANBEWIJSPROBLEMENVOORDOEN ZOALSOOK3CHMIDT
EN2IJKEN BETOGEN ZOALSHETAANTOONBAARMAKENVANHETGEWELD6ERDERMOETDIT
GEWELDGELEIDHEBBENTOTHETBEÄINDIGENVANDERELATIE!#6: B 4ENSLOTTEGAATHET
OVERGEWELDBINNENDEFAMILIEENNIETSPECIÚEKOVERHUWELIJKSDWANG7ATDITLAATSTEASPECTBETREFTKANAANDEKLEMMENDEREDENENVANHUMANITAIREAARDDETERMHUWELIJKSDWANG
OFBIJVOORBEELDEERGERELATEERDGEWELDWORDENTOEGEVOEGD ZOALSINDE@2EGELINGVERSTREKKINGENBEPAALDECATEGORIEÄNVREEMDELINGEN2VB HETGEVALIS)NDE2VBISPEROKTOBER
EENWIJZIGINGDOORGEVOERD WAARDOORALSSPECIÚEKECATEGORIESLACHTOFFERSVANEERGErelateerd geweld genoemd worden.35
)NHETHUIDIGESTELSELMOETEENVREEMDELINGDIEEENAFHANKELIJKEVERBLIJFSVERGUNNINGHAD
ENNIETINAANMERKINGKOMTVOOREENZELFSTANDIGEVERBLIJFSVERGUNNING TERUGNAARHETLAND
van herkomst. Het zou kunnen dat zich in deze groep slachtoffers van huwelijksdwang
BEVINDENTERUGKEERZOUDANVERVELENDEGEVOLGENVOORHETSLACHTOFFERKUNNENHEBBEN36
6OORSLACHTOFFERSVANHUWELIJKSDWANGZOUJURIDISCHMEERBESCHERMINGWENSELIJKZIJN%EN
SUGGESTIEISOMTEONDERZOEKENOFHUWELIJKSDWANGALSBESCHERMENDEFACTORBINNENHET
vreemdelingrecht op te nemen is.37
3.4.3 Intrekken verblijfsvergunning
%ENVERBLIJFSVERGUNNINGZOWELVOORBEPAALDEALSONBEPAALDETIJDKANWORDENINGETROKKEN
INDIENDAARTOEREDENENZIJN7ANNEERDEPARTNERMETDEVERBLIJFSVERGUNNINGVERANTWOORDELIJKISVOORDEUITGEOEFENDEHUWELIJKSDWANG KANDITGEVOLGENHEBBENVOORDEVERBLIJFSTITEL"IJEENAFHANKELIJKEVERBLIJFSVERGUNNINGVERVALTINPRINCIPEALTIJDHETVERBLIJFSRECHT
WANNEERDERELATIEBINNENDRIEJAARNABINNENKOMSTBEÄINDIGDWORDT:IEHIEROVERDEVORIGESUBPARAGRAAF
6OORDEZELFSTANDIGEVERBLIJFSTITELVANEENVREEMDELINGDIEBETROKKENISGEWEESTBIJBEPAALDESTRAFBAREHANDELINGENKANMOMENTEELINEENAANTALGEVALLENDEVERGUNNINGINGETROKKEN
WORDEN/FHETSTRAFBAREFEITLEIDTTOTINTREKKINGVANDEVERBLIJFSVERGUNNINGHANGTMEDE
AFVANDEERNSTVANHETFEITENDEVERBLIJFSDUURVANDEVREEMDELINGIN.EDERLAND38 De
De aanpak van gedwongen huwelijken

51

6REEMDELINGENWETBIEDTDEMOGELIJKHEIDOMEENVERBLIJFSVERGUNNINGINTETREKKENINDIEN
een vreemdeling is veroordeeld voor een misdrijf waartegen een gevangenisstraf van drie
JAAROFMEERTOEGESTAANIS)NDIENDERDENBETROKKENZIJNGEWEESTBIJDITMISDRIJFENZIJZIJN
INHETBEZITVANEENVERBLIJFSVERGUNNING DANKANOOKHUNVERBLIJFSVERGUNNINGWORDENINGETROKKEN$ITISWEDEROMAFHANKELIJKVANDEERNSTVANHETSTRAFBAREFEITENDEVERBLIJFSDUUR
VANDEVREEMDELINGIN.EDERLAND"IJSTRAFBAREVORMENVANHUWELIJKSDWANGWAAROPEEN
GEVANGENISSTRAFVANDRIEJAAROFMEERSTAAT BIEDTDEVREEMDELINGENWETDUSMOGELIJKHEDEN
voor de aanpak. Echter, een veroordeling wegens dwang of eenvoudige mishandeling valt
NIETBINNENDITMINIMUMCRITERIUM%ENINTREKKINGVANEENZELFSTANDIGEVERBLIJFSVERGUNNING
WEGENSEENVEROORDELINGVANEENSTRAFBAARFEITDATAANHUWELIJKSDWANGKANWORDENVERBONDEN ISDUSNIETSNELREALISEERBAAR/VERWOGENKANDAAROMWORDENOMDEMINIMUMEIS
VOORHETINTREKKENVANEENZELFSTANDIGEVERBLIJFSVERGUNNINGTEVERLAGEN
3.4.4 Trouwen en achterlating
(ETKOMTVOORDATOUDERSHUNZOONOFDOCHTERDIEEENGELDIGEVERBLIJFSVERGUNNINGHEEFT 
meenemen naar het land van herkomst om daar te trouwen en vervolgens in het land
achterlaten.39)NDITGEVALLOOPTDEJONGENOFHETMEISJEHETRISICOOMHETVERBLIJFSRECHTIN
Nederland te verliezen. De Nederlandse vreemdelingenwet gaat er vanuit dat iemand die
LANGDURIGNIETIN.EDERLANDVERBLIJFT ZIJNHOOFDVERBLIJFNAARHETBUITENLANDHEEFTVERPLAATST
/NDEREENLANGDURIGVERBLIJFWORDTVERSTAAN
 6ERBLIJFVANMEERDANNEGENACHTEREENVOLGENDEMAANDENINHETBUITENLAND
 6ERBLIJFVANMEERDANZESACHTEREENVOLGENDEMAANDENINDRIEACHTEREENVOLGENDE
JARENINHETBUITENLAND
$E.EDERLANDSEVREEMDELINGENWETGEVINGKENTSPECIAALBELEID DEZOGENAAMDETERUGkeeroptie40 VOORJONGERENDIEIN.EDERLANDZIJNOPGEGROEIDENWAARVANHETVERBLIJFSRECHT
VERVALLENIS!LSHETHOOFDVERBLIJFISVERPLAATST KANDITREDENZIJNOMEENVERGUNNINGINTE
TREKKEN-AARALSDATAANTOONBAARBUITENDESCHULDVANDEVREEMDELINGGEBEURT BESTAAT
DEMOGELIJKHEIDTOTVOORTGEZETVERBLIJF$EMOGELIJKHEDENOMAANSPRAAKOPDEZEREGELING
TEMAKEN ZIJNBEPERKT"OVENDIENMOETMENAANEENVANDEVOLGENDECRITERIAVOLDOEN
 -INIMAALEENVERBLIJFVANTIENJAARIN.EDERLANDINDELEEFTIJDVAN JAAR
 4ENMINSTEEENVERBLIJFVANVIJFJAARIN.EDERLANDVËËRDELEEFTIJDVANJAARÂN.Ederland moet als het meest aangewezen land aan te merken zijn.41
.AASTDEBEPERKTEMOGELIJKHEDENOMAANSPRAAKOPDEZEREGELINGTEDOEN ZALEENJONGEREOOKMETDENODIGEBEWIJSPROBLEMENTEMAKENKRIJGENERZALONVERWIJLDMOETENWORDEN
gemeld dat men is achtergelaten.42"IJEENVERGUNNINGVOORBEPAALDETIJDMOETDEACHTERLATINGEERDERGEMELDWORDENDANBIJEENVERGUNNINGVOORONBEPAALDETIJD WANTANDERS
WORDTHETHOOFDVERBLIJFALSVERPLAATSTBESCHOUWD"IJDEBEOORDELINGVANDEVRAAGOFDE
VREEMDELINGHETHOOFDVERBLIJFHEEFTVERPLAATST WORDTREKENINGGEHOUDENMETDESITUATIE
VANVROUWENENHUNKINDEREN DIETEGENHUNWILENZONDERIDENTITEITS ENVERBLIJFSDOCUmenten in het land van herkomst zijn achtergelaten.43

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

3.4.5 Resumé
)NTABELWORDTEENOVERZICHTGEGEVENVANDEMOGELIJKHEDENDIEHETVREEMDELINGRECHT
BIEDTVOORDEAANPAKVANGEDWONGENHUWELIJKEN
Tabel 3.3: Vreemdelingenrechtelijke mogelijkheden naar type huwelijksdwang
Omschrijving

Zijn er mogelijkheden?

Toelichting

Gedwongen huwelijk tussen 2 personen die beiden rechtmatig in Nederland verblijven of waarvan
1 persoon niet rechtmatig in Nederland verblijft
in Nederland/wettelijk huwelijk

ja

In het geval van 2 rechtmatig in NederLANDVERBLIJVENDEPERSONENMITSDADER
EENZELFSTANDIGEVERBLIJFSVERGUNNINGHEEFT

in Nederland/religieus huwelijk

nee

Huwelijk heeft geen rechtsgeldigheid

INBUITENLANDWETTELIJKHUWELIJK

nee

Rechtsgeldigheid van huwelijk loopt via
internationaal privaatrecht

INBUITENLANDRELIGIEUSHUWELIJK

nee

Huwelijk heeft geen rechtsgeldigheid

nee

Tenzij dreiging is geuit door vreemdeling
en de dreiging een misdrijf is dat tot een
ongewenstverklaring leidt

Nog geen gesloten huwelijk, maar dwang
IN.EDERLANDENINBUITENLAND

3.5

Strafrecht

Hoewel het SieRRA,EONETRIBUNAALBEGINHEEFTBEPAALDDATGEDWONGENHUWELIJKEN
een afzonderlijke misdaad tegen de menselijkheid zijn, is in het Nederlandse strafrecht niet
VOORZIENINSPECIÚEKEWETGEVINGVOORGEDWONGENHUWELIJKEN44 In deze paragraaf gaan
we in op de mogelijkheden hiervoor en passeren andere strafrechtelijke mogelijkheden de
REVUE$AARVOORGRIJPENWEBASAALTERUGNAARHETONDERZOEKDATDOOR3CHMIDTEN2IJKEN
(2005) is uitgevoerd. Verder is gekeken welke strafrechtelijke ontwikkelingen er op het
GEBIEDVANVROUWENBESNIJDENISZIJNOPGETREDEN$ITFENOMEENKANNAMELIJKALSVOORLOPER
VANDESTRAFRECHTELIJKEONTWIKKELINGENVOORGEDWONGENHUWELIJKENBESCHOUWDWORDEN 
VANWEGEENKELEESSENTIÄLEOVEREENKOMSTENTUSSENVROUWENBESNIJDENISENHUWELIJKSDWANG
ZIEOOKHETKADERVERDEROPINDEZEPARAGRAAF /OKVOORVROUWENBESNIJDENISZIJNDESTRAFRECHTELIJKEUITBREIDINGSMOGELIJKHEDENBEOORDEELD$ITISZOWELDOORDE#OMMISSIE"ESTRIJDING6ROUWELIJKE'ENITALE6ERMINKINGALSHETKABINETGEDAAN4ENSLOTTEVORMTDEMENING
van strafrechtdeskundigen het derde kanaal waarlangs de strafrechtelijke mogelijkheden
ZIJNGEÄXPLOREERD
(ELDEREDEÚNITIE
6OORDATWEDIEPEROPDEMATERIEINGAAN ISHETVANBELANGOMTERUGTEGRIJPENNAARHET
OPSTELLENVANEENDEÚNITIEVANGEDWONGENHUWELIJKEN/MHUWELIJKSDWANGVIAHETSTRAF-

De aanpak van gedwongen huwelijken

53

RECHTAANTEPAKKEN ISHETBELANGRIJKOMZOVEELMOGELIJKDUIDELIJKHEIDTESCHEPPENINWAT
PRECIESONDERDEDEÚNITIEWORDTVERSTAAN%ENHELDERE ALLESOMVATTENDEDEÚNITIEISDAAROM
ZEERWENSELIJK4OCHMOETMENERVOORWAKENDATDEDEÚNITIENIETTESPECIÚEKIS-ETEEN
TESPECIÚEKEDEÚNITIE BESTAATDEKANSDATBEPAALDEVORMENERBUITENVALLEN"OVENDIEN
staan ontwikkelingen niet stil, waardoor er mogelijk andere uitingsvormen van gedwongen
HUWELIJKONTSTAAN DIEOOKONDERDEDEÚNITIEMOETVALLEN
$EVALKUILBESTAATDATEENDEÚNITIEKWESTIENOOITOPHOUDTOMDATEENGRIJSGEBIEDROND
GEDWONGENHUWELIJKENALTIJDZALBESTAAN"INNENGEDWONGENHUWELIJKENZIJNBIJVOORBEELD
DIVERSEVORMENVANDRANGENDWANGTEONDERKENNEN(ETBENOEMENVANALLESUBTIELE
verschijningsvormen lijkt daarmee niet uitputtend.45 Zoals we al in hoofdstuk 2 opmerkten,
DIENTEENDEÚNITIEVANALGEMENEAARDTEZIJN6ERVOLGENSKANDEZEWORDENGEOPERATIONALISEERDINSUBVORMEN
-ETNAMEVOORHETSTRAFRECHTKANEENTENAUWEDEÚNITIECONTRAPRODUCTIEFWERKEN)NHET
rapport van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken uit 2005 wordt geopperd dat
@BIJSTRAFBAARSTELLINGVANHUWELIJKSDWANGZOUDIENENTEWORDENGEDACHTAANALLEVORMEN
VANGEDRAGINGEN HANDELINGEN INCLUSIEFBEDREIGINGENDIELEIDENTOTEENSITUATIEWAARBIJDE
BETROKKENEKOMTTOTEENHUWELIJKDATNIETINVRIJHEIDISGESLOTEN/OKEENPOGINGDAARTOE
ZOUINDITVERBANDSTRAFBAARMOETENWORDENGESTELD!#6: B 
3CHMIDTEN2IJKEN CONCLUDERENOOKDAT@EENDUIDELIJKEJURIDISCHEDEÚNITIEu NIETTE
GEVENVALT)NHUNRAPPORTHEBBENZIJDAAROMZOBREEDMOGELIJKGEKEKENNAARWETGEVING
DIEENIGERLEIVERBANDZOUKUNNENHEBBENMETHUWELIJKSDWANG$ITBETEKENTDATBIJVOORBEELDHUWELIJKENDIEDOORMISLEIDINGTOTSTANDZIJNGEKOMENOOKZIJNMEEGENOMEN(ET
eindresultaat is 25 strafrechtsartikelen met een meer of minder aanwezige link met geDWONGENHUWELIJKENZIEBIJLAGE 46
$EZEARTIKELENGEVENEENDIFFUUSBEELDVANMOGELIJKECONNECTIESMETGEDWONGENHUWELIJKEN3CHMIDTEN2IJKEN GEVENECHTERNIETSPECIÚEKAANWELKESTRAFRECHTARTIKELENAAN
gedwongen huwelijken gekoppeld moeten worden. Ook geven zij geen criteria voor de
artikelen die hiervoor het meest in aanmerking komen. Als er al een artikel in aanmerking
zou kunnen komen, dan geven de experts, maar ook Schmidt en Rijken, de voorkeur aan
DEBEPALINGENWAARINDWANGENBEDREIGINGEENBELANGRIJKELEMENTVORMEN4OCHGEVEN
DELAATSTENAANDAT@GEENVANDIEBEPALINGENSPECIÚEKOPGEDWONGENHUWELIJKENISGERICHTENDATZIJDAAROMNIETRICHTINGGEVENDKUNNENZIJNVOOREENDEÚNIÄRINGVANGEDWONGENHUWELIJKEN$ESTRAFRECHTSDESKUNDIGENMERKENOPHUNBEURTOPDATHETOPNEMEN
VANGEDWONGENHUWELIJKENINDEARTIKELENDIEHIERMEEMOGELIJKVERBANDZOUDENKUNNEN
houden ook te diffuus is. Dit heeft dan ook niet hun voorkeur.

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

Vrouwenbesnijdenis als voorbeeld
Ter verduidelijking van de achterliggende processen waarmee men te maken krijgt
BIJHETAANPASSENVANDESTRAFWET BESCHRIJVENWEDESTRAFRECHTELIJKEONTWIKKELINGEN
DIEZICHRECENTELIJKHEBBENVOORGEDAAN6ROUWENBESNIJDENISENGEDWONGENHUWELIJKENVERTONENOVEREENKOMSTENDIE STRAFRECHTELIJKGEZIEN VANGROOTBELANGZIJN
6ROUWENBESNIJDENISKANNETALSHUWELIJKSDWANGGEZIENWORDENALSEENCULTUREEL
VERSCHIJNSELDATZICHVAAKINHETBUITENLANDAFSPEELTENWATDIKWIJLSINHETLANDVAN
HERKOMSTNIETSTRAFBAARIS
6ROUWELIJKEGENITALEVERMINKING OFTEWELVROUWENBESNIJDENIS ISIN.EDERLANDSTRAFBAARALSMISHANDELINGMETEENLEEFTIJDSGRENSVANJAARARTTEV3R OFONDER
HETONBEVOEGDUITOEFENENVANDEGENEESKUNSTARTIKEL7ETBOEKVAN3TRAFRECHT .AASTDEGENEDIEDEBESNIJDENISUITVOERT ZIJNOOKSTRAFBAARDEPERSONENDIE
deze handelingen mede plegen of uitlokken of medeplichtig zijn (opdracht geven,
ERVOORBETALENOFDEMIDDELENERVOORVERSTREKKEN (ET.EDERLANDSESTRAFRECHT
geldt ook voor Nederlanders en vreemdelingen die in Nederland wonen en zich in
HETBUITENLANDSCHULDIGMAKENAANVROUWENBESNIJDENIS OOKALSDEZEISUITGEVOERD
INEENLANDWAARDATNIETSTRAFBAARIS(ETVEREISTEVANDUBBELESTRAFBAARHEIDVOOR
vrouwelijke genitale verminking is hiermee dus opgeheven (Inspectie voor de Gezondheidszorg, 2008).
In 2005 adviseerde de Commissie Bestrijding Vrouwelijke Genitale Verminking aan
DEMINISTERVAN6OLKSGEZONDHEID 7ELZIJNEN3PORTINOM@MEISJESBESNIJDENIS
ALSGEKWALIÚCEERDEVORMVANMISHANDELINGSTRAFBAARTESTELLENDOOREENLIDTOETE
VOEGENAANHETBETREFFENDEWETSARTIKEL#OMMISSIE"ESTRIJDING6ROUWELIJKE'ENITALE6ERMINKING  $ITISECHTERNIETGEBEURD OMDATHETKABINETNIETVERWACHT
@VROUWELIJKEGENITALEVERMINKINGOPDEZEWIJZEUITTEBANNENIN.EDERLAND!NDERE
MAATREGELENBIEDENVOLDOENDESOELAAS"OVENDIENACHTHETKABINETDIT@EVENMIN
NODIGALSMIDDELVOORHELDEREPUBLIEKENORMSTELLINGDUIDELIJKMAKENDATVROUWELIJKEGENITALEVERMINKINGVERBODENENSTRAFBAARIS$IESIGNAALWERKINGKANOOKEN
EVENGOEDLANGSANDEREWEGWORDENVERZEKERD NAMELIJKDOORu HETVEREISTEVAN
DUBBELESTRAFBAARHEIDVOORVROUWELIJKEGENITALEVERMINKINGOPTEHEFFEN@47 Het
advies van de Commissie Bestrijding Vrouwelijke Genitale Verminking en de reactie
VANHETKABINETBEVATTENEENAANTALASPECTENDATVOORGEDWONGENHUWELIJKENRELEvant kan zijn. Deze aspecten worden in de hiernavolgende tekst toegelicht.

3.5.1 Dubbele strafbaarheid
"IJDUBBELESTRAFBAARHEIDGAATHETOMEENVEREISTEDATSTRAFBAREFEITENVOORVEROORDELING
ZOWELIN.EDERLANDALSINHETLANDVANHERKOMSTSTRAFBAARMOETENZIJN$E.EDERLANDSE
STRAFWETISALLEENVANTOEPASSINGOPIEDEREENDIEIN.EDERLANDEENSTRAFBAARFEITBEGAAT 
INCLUISDEINHETBUITENLANDVERBLIJVENDELUCHT VAARTUIGEN$EUITZONDERINGHIEROPVORMEN
FEITENDIEINDEARTIKELENENA3RZIJNBESCHREVEN6OORGEDWONGENHUWELIJKENZIJNHIERIN
De aanpak van gedwongen huwelijken

55

ENKELEBESCHREVENFEITENRELEVANT WANTDAARINBETREFTHETZEDENMISDRIJVENARTTBTOT
ENMET3R ENMENSENHANDELARTA3R 3CHMIDTEN2IJKEN NOEMENHET@OPMERKELIJKDATVREEMDELINGENDIEIN.EDERLANDEENVASTEWOON OFVERBLIJFPLAATSHEBBEN 
niet op dezelfde wijze als Nederlanders in Nederland kunnen worden vervolgd voor een
FEITDATZIJBUITEN.EDERLANDHEBBENBEGAANWANNEERDATFEITIN.EDERLANDEENMISDRIJFIS
ENINHETLANDVANPLEGENSTRAFBAARISGESTELD:IJHEBBENHIERECHTERGEENVERKLARINGVOOR
#ONCREETBETEKENTHETVOORGEDWONGENHUWELIJKENDATONDERANDEREONTVOERING MISHANDELINGENBEDREIGINGDOORIN.EDERLANDWONENDEVREEMDELINGENINHETLANDVANHERKOMST
gepleegd niet in Nederland vervolgd kunnen worden.
De minister van Justitie heeft via het wetsvoorstel herijking strafmaxima48 de rechtsmacht
VOORMEISJESBESNIJDENISINUITGEBREIDNUGELDTDITZOWELVOOR.EDERLANDERSALS
vreemdelingen die in Nederland wonen.49$EZEUITBREIDINGVANDERECHTSMACHTBIJVROUWENBESNIJDENISISOOKBEDOELDALSSIGNAALWERKINGDAARMEEGEEFTDEWETGEVERNAMELIJKTE
KENNENDATVROUWELIJKEGENITALEVERMINKINGSTRAFBAARISENDATDEZEVORMVANMISHANDELING
extra voorzieningen vergt.
Een van de geraadpleegde juridische experts geeft aan dat voordat er overwogen wordt
OMDEDUBBELESTRAFBAARSTELLINGLOSTELATEN HETZINVOLISOMZICHTTEKRIJGENOPDEOMVANG
ENAARDVANGEDWONGENHUWELIJKENWAARBIJDEDWANGHANDELINGINHETBUITENLANDPLAATSVINDT(ETISNAMELIJKDEVRAAGOFHETOPHEFFENVANDUBBELESTRAFBAARHEIDZINHEEFTALSER
GEENCONCREETZICHTISOPHETFENOMEENINHETBUITENLAND6EELEXPERTSZIENHETTHEORETISCHENUTVANHETLOSLATENVANDEDUBBELESTRAFBAARHEIDVOORGEDWONGENHUWELIJKEN MAAR
VRAGENZICHBOVENDIENAFOFDITINDEPRAKTIJKWERKT/OKISERDOORDEEXPERTSEENAANTAL
BELEMMERINGENGENOEMD
 6OORHETVINDENVANBEWIJSLASTINHETLANDVANHERKOMSTZALNOGSTEEDSTOESTEMming van de (lokale) autoriteiten nodig zijn;
 !LSHETLANDVANHERKOMSTDEHANDELINGENNIETSTRAFBAARACHT ZALMEDEWERKINGAAN
het onderzoek moeilijker worden;
 Veel landen zullen niet meewerken aan een uitlevering aan Nederland, ondanks dat
ERVOLGENSDE.EDERLANDSEWETEENSTRAFBAARFEITGEPLEEGDIS$AARDOORKAN.EDERLANDINFEITEALLEENVERVOLGENALSDEBETREFFENDEPERSOONOP.EDERLANDSGRONDGEBIEDVERBLIJFT
3.5.2 Specifieke strafbaarstelling
"IJSPECIÚEKESTRAFBAARSTELLINGWORDENBIJZONDERESTRAFBEPALINGENINHETLEVENGEROEPEN AL
DANNIETINREEDSBESTAANDEWETGEVINGGEÈNTEGREERD+OOLETAL DIEDEBASISHEBBENGELEGDVOORHETADVIESVANDE#OMMISSIE"ESTRIJDING6ROUWELIJKE'ENITALE6ERMINKING 
noemen verschillende voor- en nadelen. Eén van de nadelen, ook door experts genoemd,
KANZIJNDATSPECIÚEKESTRAFBAARSTELLINGERTOELEIDTDATHETSTRAFRECHTVERDERUITDIJT NOGLOS
VANDEVRAAGOFHETMOGELIJKISALLEBESTAANDESTRAFBEPALINGENTEHANDHAVEN"OVENDIEN
KUNNENNIEUWERECHTSREGELSGESCHAPENWORDEN MAARDEZESTAANOFVALLENBIJEENACTIEVE
HANDHAVINGERVAN:OUDITBIJVOORBEELDINHETGEVALVANGEDWONGENHUWELIJKENNIET
GEBEUREN DANWORDTDEZESTRAFBEPALINGEEN@PAPIERENTIJGER%ENANDERNADEELWORDT
 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

verwoord door de vraag of dergelijke wetgeving nodig is voor gedwongen huwelijken,
AANGEZIENDEZEWETEENMINDERHEIDVANDEBEVOLKINGBETREFT$ITZOUVERVOLGENSOOK
kunnen leiden tot een fragmentarisering van de samenleving, door voor verschillende culTUURUITINGENAPARTEWETGEVINGTECREÄREN+ERNVANDEZAAKVOORDESTRAFWETISENBLIJFTHET
VASTSTELLENVANDEON VRIJWILLIGHEIDISERDAADWERKELIJKSPRAKEGEWEESTVANDWANG
!NDERZIJDSZIJNERDOOR+OOLETAL ARGUMENTENVËËRSPECIÚEKESTRAFBAARSTELLING
aangedragen. Het eerste is dat het eventueel voor kan komen dat ouders ervan overtuigd
ZIJNDATHETGEDWONGENHUWELIJKALSVORMVANCULTURELEUITINGNIETSTRAFBAARIS$ITZOU
EENBEROEPOPDWALINGRECHTVAARDIGEN HOEWELDITEENGRIJSGEBIEDIS"OVENDIENWORDT
IEDEREENGEACHTDEWETTEKENNEN$OORTEVOORZIENINSPECIÚEKESTRAFBAARSTELLINGVOOR
TOENTERTIJDVROUWENBESNIJDENISENEVENTUEELNUGEDWONGENHUWELIJKENKANDEONBEKENDHEIDHIERMEEWORDENTERUGGEDRONGEN$EZESTRAFBAARSTELLINGLEIDTNAMELIJKTOTEENHOGER
RECHTSBEWUSTZIJNBIJDEDOELGROEP/UDERSKUNNENZICHMINDERSNELBEROEPENOPJURIDISCHE
ONWETENDHEID DOORTESTELLENDATZIJNIETWISTENDATBESNIJDENISSTRAFBAARWAS OMDATZIJ
DITGEBRUIKVANUITHUNACHTERGRONDNIETALSMISHANDELINGERVAREN$AARNAASTKANEENSPECIÚEKESTRAFBAARSTELLINGINPREVENTIEVEZINEENSIGNAALFUNCTIEHEBBEN
6ERDERWORDTBEARGUMENTEERDDATGENERALESTRAFBAARSTELLINGHETSTRAFBAARSTELLENVIAEEN
commuun delict) te algemeen zou zijn voor minderheidsgroepen; de wil van de meerderHEIDWORDTZOOPDEMINDERHEIDOPGELEGD)NDATGEVALZOUSPECIÚEKESTRAFBAARSTELLING
JUISTEENUITKOMSTZIJN WANTDITZWAKTDEGENERALESTRAFBAARSTELLINGJUISTAF"OVENDIENKAN
ERDOORSPECIÚEKESTRAFBAARSTELLINGGEKOZENWORDENVOOR@VERGELDINGOPMAAT$ITBIEDT
OOKRUIMTEVOORVERWEEROPBASISVANCULTURELEAFWEGINGEN4ENSLOTTEDRAGEN+OOLETAL
 DEINTERNATIONALEONTWIKKELINGENAAN)NBIJVOORBEELD"ELGIÄZIJNGEDWONGENHUWELIJKENINSPECIÚEKESTRAFBAARSTELLINGGEGOTEN+ENNELIJKISDAARBEHOEFTEAANEENDUIDELIJKE
normstelling. De vraag is of dit voor Nederland ook zou moeten.
4OCHADVISEREN+OOLETAL AANDE4WEEDE+AMERUITEINDELIJKTEGENEENSPECIÚEKE
STRAFBAARSTELLINGVANVROUWENBESNIJDENIS50 Zij geven er de voorkeur aan vrouwelijke geniTALEVERMINKINGALSSTRAFVERZWARENDEOMSTANDIGHEIDTOETEVOEGENAANDESTRAFBEPALINGEN
rond mishandeling. Dit doet recht aan de strafwaardigheid van vrouwelijke genitale verMINKINGENBOVENDIENBLIJFTHIERDOORDEWETSSYSTEMATIEKINTACT7ELDENKENDEAUTEURSDAT
MEISJESBESNIJDENISWELSPECIÚEKSTRAFBAARZOUMOETENWORDENGESTELD-EISJESBESNIJDENISISNAMELIJKEEN@OVERTUIGINGSDELICTENDAAROMHELPTEENGOEDAFGEBAKENDENORMOM
BETROKKENENERVANTEOVERTUIGENDATHUNTRADITIEINONSLANDSTRAFBAARIS$ITZOUOOKVOOR
gedwongen huwelijken kunnen gelden.
(ETKABINETHEEFTBESLOTENOMZOWELVROUWEN ALSMEISJESBESNIJDENISNIETSPECIÚEKSTRAFBAARTESTELLEN OMDATDEWETGEVINGRONDMISHANDELINGARTIKELENTOTENMET3R 
ZOUVOLSTAAN7ELWIJSTHETKABINETEROPDATSPECIÚEKESTRAFBAARSTELLINGPREVENTIEFZOUKUNNENWERKEN MAARGEEFTOPHETGEBIEDVANPREVENTIEDEVOORKEURAANANDEREVORMENVAN
BEWUSTWORDINGRONDENVOORLICHTINGOVERHETPROBLEEM(ETGAATERVOLGENSHETKABINET
OMDAT@NAARDEDOELGROEPENDUIDELIJKWORDTGECOMMUNICEERDDATMEISJESBESNIJDENIS IN
WELKEVORMDANOOK IN.EDERLANDVERBODENIS
De aanpak van gedwongen huwelijken

57

/OKDESTRAFRECHTSEXPERTSZIJNINHETALGEMEENBIJHUWELIJKSDWANGNIETVOORSPECIÚEKE
wetgeving. Men vreest zelfs voor juridische chaos, omdat dit de deur open zet voor aanvullende wetgeving voor ieder strafrechtelijk verschijnsel. Hoewel zij wel wijzen op het
VOORDEELDATSPECIÚEKEWETGEVINGBIEDTVOORDEVERVOLGING VINDENZEDATHETHUIDIGE
STRAFRECHTVOLDOENDEMOGELIJKHEDENVOORVERVOLGINGVANHUWELIJKSDWANGBEVAT3OMMIGE
gevallen van huwelijksdwang zijn ook evident; daar volstaan de artikelen die verwijzen
NAARCOMMUNEDELICTEN ZOALSBEDREIGING%RZITVOLGENSDEEXPERTSWELEENGRENSAANDE
artikelen die kunnen refereren naar huwelijksdwang, aangezien teveel artikelen ook een
VERBREDINGVANDEDEÚNITIETEWEEGBRENGEN%ENENKELEEXPERTMERKTOPDATERVOORHUWELIJKSDWANGOOKVOLDOENDESTRAFRECHTSARTIKELENBESTAAN4OCHGEEFTEENANDEREEXPERTAAN
DATSPECIÚEKEWETGEVINGINDERDAADEENSIGNAALAFGEEFTENBOVENDIENEENSTEVIGERHANDvat voor vervolging oplevert.
3.5.3 Zwaarder strafmaximum
+OOLETAL ADVISERENEVENEENSOMVROUWENBESNIJDENISALSSTRAFVERZWARENDEOMSTANDIGHEIDTOETEVOEGENAANDEMISHANDELINGBEPALINGEN TOTHOOGUITEENDERDEVANHET
STRAFMAXIMUM/OKHIERVANERKENTHETKABINETDESIGNAALWERKING MAARTOCHNEEMTZEDIT
ADVIESNIETOVER-ENZIETNAMELIJKGEENGRONDENOMDESTRAFWAARDIGHEIDVANVROUWENBEsnijdenis in het algemeen groter te achten dan alle andere vormen van (kinder)mishandeLINGMETBLIJVENDLETSEL (ETKABINETGEEFTNAMELIJKDEVOORKEURAANHETOPHEFFENVANDE
DUBBELESTRAFBAARSTELLINGENACHTDITVOLDOENDE51
)NHETGEVALVANGEDWONGENHUWELIJKENVALTBIJVOORBEELDVOORARTIKEL3RTEDENKENAAN
HETTOEVOEGENVANEENEXTRALID@BEDREIGINGMETHETDOELEENHUWELIJKSSLUITINGTEBEWERKSTELLIGEN$ITZOUVERVOLGENSAANLEIDINGKUNNENGEVENTOTEENZWAARDERSTRAFMAXIMUM
4OCHZIJNDEGERAADPLEEGDEEXPERTSVANWEGEDEZELFDEREDENENALSHETKABINETTEGENEEN
verzwaring van het strafmaximum.
3.5.4 Verlagen bewijslast
)NHUNRAPPORTGEVEN+OOLETAL AANDATERINIEDERGEVALVOORVROUWENBESNIJDENIS
EENAANTALBEWIJSVERWERENTEBENOEMENIS
 HETONTBREKENVANDERATIOLEGISERMOETMINIMAALSPRAKEZIJNVANBEWUSTEOPZET
 TOESTEMMINGISESSENTIEELHEEFTHETSLACHTOFFERTOEGESTEMDINDEBESNIJDENIS
 KANDEEVENTUELEVERDACHTEZICHBEROEPENOPEENNOODTOESTANDART3R 
$EZWAARTEVANDEBEWIJSLASTLIGTBIJVROUWENBESNIJDENIS ENWAARSCHIJNLIJKOOKBIJHUWELIJKSDWANG HOOG%NWANNEEREENFEITBEWEZENIS BESTAATOOKNOGEENTWEETALSCHULDUITSLUITINGSGRONDEN DIEINTEGENSTELLINGTOTVOORGAANDEDRIEBEWIJSVERWERENPERSOONLIJK
doorwerken:
 psychische overmacht: verdachte is door externe omstandigheden onder psychische druk gesteld;
 AFWEZIGHEIDVANALLESCHULDDOORDWALINGBUITENWETTELIJKESCHULDUITSLUITINGSGROND 
omtrent feiten (het zou natuurlijk kunnen dat de verdachte niet weet dat zijn toeKOMSTIGEPARTNERNIETWILHUWEN OFOMTRENTHETRECHTGEENWEETVANDESTRAFBAARstelling).
 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

/OK3CHMIDTEN2IJKEN GEVENAANDATDEBEWIJSLASTRONDGEDWONGENHUWELIJKEN
ZWAARIS VOORALALSFEITENINHETBUITENLANDZIJNGEPLEEGDOFWANNEERHETFEITISGEPLEEGD
door meer dan een persoon. Automatisch komt men dan op de vraag van het verlichten
VANDEBEWIJSLAST MAARDEAUTEURSZIENHIERVOORGEENMOGELIJKHEDEN OMDATBIJVOORBEELD
art. 284 Sr. al ruim is geformuleerd. Het nieuwe artikel 273a Sr. (mensenhandel) geeft al
ENKELE@LICHTEREVORMENNAASTDWANGWORDTDAARIN@EENANDERDWINGENOFBEWEGENOF
@EENANDERERTOEBRENGENGENOEMD MAAROOKDAARMOETHETFEITONOMSTOTELIJKBEWEZEN
ZIJN/VERIGENSNOEMEN3CHMIDTEN2IJKENDITLAATSTEARTIKELEENBETREKKELIJKZWAARMIDDEL
tegen gedwongen huwelijken in de familiesfeer.
$ESTRAFRECHTSDESKUNDIGENZIJNNIETVOORHETVERLAGENVANDEBEWIJSLASTALSEENZAAKNIET
BEWEZENKANWORDEN ISERGEWOONGEENZAAK$ERECHTENVANDEVERDACHTEMOETENNAMELIJKOOKGEWAARBORGDBLIJVEN'EDWONGENHUWELIJKENSPELENZICHVEELALAFINDEPRIVÂsfeer, met soms veel meer verdachten op de achtergrond. Dit maakt het extra lastig om te
BEWIJZENWIEDEDADERIS%ENEXPERTVERWOORDTHETALDUS
g$EDEÚNITIEKWESTIESPEELTOOKHIERWEERMEEWANNEERVALTEENINCIDENTONDEREENGEDWONGENHUWELIJK5ITANTROPOLOGISCHONDERZOEKBLIJKTDATHETVAAKGAATOMSUBJECTIEVEVORMEN
VANDWANGENWEINIGFYSIEKEENOBJECTIEFWAARNEEMBAREDWANG$ITMOETJEHELEMAALNIETIN
het strafrecht willen trekken.”

3.5.5 Vereenvoudigen vervolging
Artikel 160 Sv. voorziet in een voor iedereen geldende aangifteplicht voor de meer ernSTIGEMISDRIJVEN WAARONDERVERKRACHTING!ANGIFTEDOENBIJEENJUSTITIÄLEAUTORITEITINHET
GEVALVANHUWELIJKSDWANGBETEKENTVAAKDATMENAANGIFTEDOETTEGENLEDENVANDEEIGEN
FAMILIE3OCIALEDRUKENANGSTVOORREPERCUSSIESVORMENVAAKEENOBSTAKELVOORDEAANGEVER DATZOWELHETSLACHTOFFERZELFALSEENANDEREBETROKKENEKANZIJN"ETROKKENENZULLEN
DAAROMNIETSNELOVERGAANOPAANGIFTEDOEN!#6: B %ENMOGELIJKHEIDOMZAKEN
waarin sprake is van huwelijksdwang, die vallen onder de algemene aangifteplicht uit artikel 160 Sv., gemakkelijker te kunnen vervolgen, is door, naast een aangifte van het slachtoffer, ook aangiften van getuige-aangevers als zodanig te accepteren. Omdat verwacht
kan worden dat een verdachte en diens familie aangiften van getuigen eenvoudig kunnen
weerleggen, wordt door een expert getwijfeld aan de effectiviteit van een dergelijke verBREDINGVANDEAANGIFTEMOGELIJKHEID
Een andere mogelijkheid om de vervolging van gedwongen huwelijken te stimuleren, is
EENMEERPROCESMATIGEBENADERINGVANUITHETOPENBAARMINISTERIE(ET/-KANACTIEF
BELEIDVOERENGERICHTOPHETOPSPORENENVERVOLGENVANSTRAFBAREVORMENVANHUWELIJKSDWANG ZODATERMEERAANDACHTONTSTAATVOORGEDWONGENHUWELIJKENBIJDE/- FUNCTIONARISSEN(IERBIJKANGEDACHTWORDENAANHETOPSTELLENVANEEN!ANWIJZING'EDWONGEN
Huwelijken door het College van procureurs-generaal, zoals ook voor de aanpak van huiselijk geweld is gedaan. Ook een mogelijkheid om meer aandacht te krijgen voor de opSPORINGENVERVOLGINGVANGEDWONGENHUWELIJKENISHETBIJSCHOLENVANPOLITIEENJUSTITIEOP
dit terrein. Een positief neveneffect van het opstellen van een aanwijzing is dat daarmee

De aanpak van gedwongen huwelijken

59

een signaal naar de samenleving wordt afgegeven dat huwelijksdwang niet geaccepteerd
wordt en dat de strafrechtelijke aanpak van huwelijksdwang prioriteit heeft. Er moet echter
WELGEWAAKTWORDENVOOR ZOALSOOKALSARGUMENTTEGENEENSPECIÚEKESTRAFBAARSTELLING
ISAANGEDRAGEN HETMAKENVANSPECIÚEKBELEIDVOORIEDERSTRAFRECHTELIJKVERSCHIJNSEL$E
noodzaak daartoe moet duidelijk aanwezig zijn. Zo is de Aanwijzing Huiselijk Geweld opGESTELDNADATUITONDERZOEKWASGEBLEKENDATHUISELIJKGEWELDOPGROTESCHAALVOORKOMT
Daarom is het zinnig om eerst zicht te krijgen op de omvang van gedwongen huwelijken in
Nederland.
3.5.6 Verjaringstermijn
(ETKABINETHEEFTDEVERVOLGINGSKANSENVOORVROUWENBESNIJDENISVERGROOTDOORDEVERJARINGSTERMIJNVANVROUWENBESNIJDENISOPTEREKKEN)NNAVOLGINGVANHETADVIESVANDE
Commissie Bestrijding Vrouwelijke Genitale Verminking gaat de verjaringstermijn voor
VROUWENBESNIJDENISINOPHETMOMENTDATHETSLACHTOFFERJAARISGEWORDEN$AARDOOR
krijgt het slachtoffer meer kans om als volwassene nog aangifte te doen.
6ROUWENBESNIJDENISISEENZEERSPECIÚEKESTRAFRECHTELIJKEHANDELINGDIEREGELMATIGJUIST
BIJMINDERJARIGENVOORKOMT$EZESITUATIEISDUSNIETZONDERMEERTEVERGELIJKENMETGEDWONGENHUWELIJKEN4OCHISHETVOLLEDIGHEIDSHALVEVANBELANGOMDEVERJARINGSTERMIJN
OOKVOORDITLAATSTEFENOMEENTEBESPREKEN$EVRAAGIS OFDEVERJARINGSTERMIJNVOLSTAAT
voor gevallen waarin sprake is van gedwongen huwelijken. Artikel 70 Sr. geeft het criteRIUMWAARLANGSDEVERJARINGSTERMIJNKANWORDENBEPAALD(ETUITGANGSPUNTHIERBIJISHET
strafmaximum dat is opgenomen in de delictsomschrijving. De verjaringstermijn is aldus
AFHANKELIJKVANHETTENLASTEGELEGDEFEIT!LLEENINDIENERSPECIÚEKSTRAFWETGEVINGVOOR
GEDWONGENHUWELIJKENKOMT ZALDEVERJARINGSTERMIJNOPNIEUWOPBASISVANDEMAXIMUMSTRAFMAATBEOORDEELDWORDEN
!RTIKEL3RBEPAALTDATDETERMIJNVANVERJARINGGAATLOPENOPDEDAGNADATHETFEITGEPLEEGDIS$ITARTIKELHEEFTCONSEQUENTIESVOORGEDWONGENHUWELIJKEN OMDATDITARTIKELBIJ
uitstek aangeeft dat niet alleen de gedwongen huwelijkshandeling, maar ook de dreiging
DAARTOE VANBELANGIS
3.5.7 Enkele aandachtspunten
%ENPUNTDATVOORIEDEREPROCEDURESOORTGELDT ISDEBEWIJSLAST2ONDGEDWONGENHUwelijken is er strafrechtelijk weinig jurisprudentie waardoor het doen van uitspraken over
DEBEWIJSLASTLASTIGIS-OGELIJKBESTAATEREENVERBANDTUSSENDEHOGEBEWIJSLASTENHET
GERINGEAANTALPROCEDURES3OMMIGEMISDRIJVEN BIJVOORBEELDVALSHEIDINGESCHRIFTEARTIKEL
3R LIJKENOOKGEMAKKELIJKERBEWIJSBAARDANDWANGENBEDREIGINGARTIKELEN3REN
VERDER (ETVERLAGENVANDEBEWIJSLASTISVOORDEEXPERTSGEENOPTIEDITZOUEENTEGROTE
AANTASTINGBETEKENENVANDERECHTENVANEENVERDACHTE
6ERDERHOEFTDEPLAATSWAAREENSTRAFBAARFEITGEPLEEGDWORDTNIETDEZELFDEPLAATSTEZIJN
waar het huwelijk plaatsvindt. De (strafrechtelijke) feiten voorafgaand aan een huwelijk in
HETBUITENLANDKUNNENIN.EDERLANDGEPLEEGDZIJN6ANDEOMGEKEERDESITUATIEKANOOK
sprake zijn.
 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

Eerder is al opgemerkt dat artikel 273a Sr. (mensenhandel) een te zwaar middel kan zijn
BIJHETVERVOLGENVANGEDWONGENHUWELIJKEN DIEZICHVAAKINDEFAMILIESFEERAFSPELEN$E
DWANG ENBEDREIGINGSARTIKELENWORDENINDELITERATUURENDOOREXPERTSVOORNAMELIJKGENOEMDBIJDESTRAFRECHTELIJKEINZETTEGENGEDWONGENHUWELIJKEN
$EEISVANDUBBELESTRAFBAARHEIDBEPERKTDEVERVOLGINGSKANSENVANGEDWONGENHUWELIJKEN'EVALLENVANONTVOERING MISHANDELINGENBEDREIGINGDOORIN.EDERLANDWONENDE
vreemdelingen en in het land van herkomst gepleegd, kunnen niet in Nederland vervolgd
worden.
3.5.8 Resumé
Net als de vorige paragrafen worden aan het eind van deze paragraaf de strafrechtelijke
opties voor de typen huwelijksdwang schematisch weergegeven.
Tabel 3.4: Strafrechtelijke mogelijkheden naar type huwelijksdwang
Omschrijving

Zijn er mogelijkheden?

Toelichting

Gedwongen huwelijk tussen 2 personen die beiden rechtmatig in Nederland verblijven of waarvan
1 niet rechtmatig in Nederland verblijft
pin Nederland/wettelijk huwelijk

ja

Voornamelijk via art. 284 Sr. e.v.

pin Nederland/religieus huwelijk

ja

Voornamelijk via art. 284 Sr. e.v.

pINBUITENLANDWETTELIJKHUWELIJK

nee

!FSCHAFFENDUBBELESTRAFBAARHEIDBIEDT
mogelijkheden

pINBUITENLANDRELIGIEUSHUWELIJK

nee

!FSCHAFFENDUBBELESTRAFBAARHEIDBIEDT
mogelijkheden

pin Nederland

Ja

Voornamelijk via art. 284 Sr. e.v.

pINBUITENLAND

nee

!FSCHAFFENDUBBELESTRAFBAARHEIDBIEDT
mogelijkheden

Nog geen gesloten huwelijk, maar dwang

De aard van het huwelijk, wettelijk danwel religieus, maakt voor het strafrecht geen verschil. Ook de omstandigheid of al sprake is van een gesloten huwelijk of niet is niet van
BELANG$AARENTEGENISHETLANDWAARHETDELICTPLAATSVINDTESSENTIEELGEBEURTDITIN.EDERLANDOFDAARBUITEN(ETAFSCHAFFENVANHETVEREISTEVANDEDUBBELESTRAFBAARHEIDMAAKT
dat er voor de strafrechtelijke aanpak van gedwongen huwelijken meer mogelijkheden
zullen zijn.

De aanpak van gedwongen huwelijken

61

Noten
1. Bron: ministerie van Justitie, 2007.
2. Bron: minster van Justitie, 2007.
 "EWUSTWORDINGKANOOKONTSTAANVIAEENSPECIÚEKESTRAFBAARSTELLING OMDATSTRAFBAARSTELLINGOOK
EENSIGNAALFUNCTIEKANHEBBEN"IJVROUWEN ENMEISJESBESNIJDENISHEEFTHETKABINETERECHTER
VOORGEKOZENOMVOORBEWUSTWORDINGANDEREVORMENDANHETSTRAFRECHTINTEZETTEN(IERVOOR
verwijzen we naar paragraaf 3.5.
4. Pharos is het kennis- en adviescentrum voor gezondheid van vluchtelingen en nieuwkomers.
5. Bron: minister van Justitie, 2007.
 /OK&ERWERDAEN6AN,EIDENHEBBENDEAANBEVELINGGEDAANOMDESKUNDIGHEIDSBEVORDERINGOP
het terrein van eergerelateerd geweld gezamenlijk op te pakken. Zij spreken van het gezamenlijk
ontwikkelen van een risicotaxatie-instrument (Ferwerda en Van Leiden, 2005).
 $EIMAMWORDTHIERALSVOORBEELDGENOEMDVANEENGEESTELIJKLEIDERDIEBETROKKENKANWORDEN
BIJDEAANPAKVANHUWELIJKSDWANG5ITERAARDKANOOKBINNENANDERERELIGIESGEESTELIJKLEIDERS
worden ingezet. Voor deze verkenning voert het te ver om op elke religie in te gaan.
 (ETONDERZOEKNAARVROEGSIGNALERINGVANEERGERELATEERDGEWELDOP2/#SISDOOR"UREAU"EKE
UITGEVOERD+UPPENSETAL  INOPDRACHTVANHET!LBEDA#OLLEGETE2OTTERDAM
9. Bron: minister van Justitie, 2008.
 )NVENTARISATIEVANNIET JURIDISCHEMAATREGELENVALTBUITENDESCOPEVANDITONDERZOEK$AAROM
BETREFTHETEENNIET UITPUTTENDEQUICK SCANVANDEMEESTINHETOOGSPRINGENDEINSTRUMENTENEN
projecten.
11. Bron: COT & GGD Rotterdam, 2006.
12. Bron: Simsek, 2002.
 "OEKVANHET"URGERLIJK7ETBOEK TITEL(ETHUWELIJK ARTT 
14. Daarnaast is het ook privaatrechtelijk mogelijk om een voorgenomen huwelijk tegen te houden,
oftewel stuiting van huwelijk. Een van de gronden waaronder stuiting mogelijk is, is een vermoeDELIJKSCHIJNHUWELIJK(OEWELHETDOELVANDEWETGEVERHIERBIJISOMSCHIJNHUWELIJKENTEGENTE
gaan en niet gedwongen huwelijken, kan een schijnhuwelijk dat onder dwang tot stand komt wel
op deze wijze worden tegengegaan.
 $AARNAASTKANBIJVOORBEELDDEMINIMUMLEEFTIJDVOORHUWELIJKSKANDIDATENOOKBIJGEDWONGEN
huwelijken een grond voor nietigverklaring zijn.
 )NARTIKELVANDE7ET#ONÛICTENRECHT%CHTSCHEIDINGENISBESCHREVENINWELKEGEVALLENHET
.EDERLANDSRECHTVANTOEPASSINGISOPEENVORDERINGOFVERZOEKTOTONTBINDING$ITKANHETGEVAL
ZIJNALSBEIDEECHTGENOTENNIETEENANDEREGEMEENSCHAPPELIJKNATIONAALRECHTHEBBENOFWANNEER
EENVANBEIDENEENDUBBELENATIONALITEITHEEFT
 /NDERANDEREARTIKELLID 5NIVERSELE6ERKLARINGVANDE2ECHTENVANDE-ENS562- ENARTIKEL
LID )NTERNATIONAAL6ERDRAGINZAKE"URGERRECHTENEN0OLITIEKE2ECHTEN"50/ /OKINDE
.EDERLANDSEGRONDBEGINSELENVANHETFAMILIERECHTISDEZEBEPALINGOPGENOMEN
18. Ook lid 1a, waarin staat dat de aanstaande echtgenoten minimaal de leeftijd van vijftien jaren
BEREIKTMOETENHEBBEN KANBIJEENGEDWONGENHUWELIJKEENROLSPELEN
 )N"ELGIÄZIJNHET7ETBOEKVAN3TRAFRECHTENHET"URGERLIJK7ETBOEKTEGELIJKERTIJDAANGEPAST
(IERBIJISBEOOGDOMOPZOWELSTRAFRECHTELIJKALSOPBURGERLIJKVLAKVIAEENMEEREFFECTIEVEWIJZE
op te treden tegen gedwongen huwelijken. Bron: Belgische Senaat, 2007.
 !RTIKELTERBOEKVANHET"ELGISCHE"URGERLIJK7ETBOEK
 6ASTSTELLENOFEENHUWELIJKAANHETINHETBETREFFENDELANDGELDENDERECHTVOLDOETISLASTIG$AAROM
WORDTEENHUWELIJKALSVERMOEDELIJKRECHTSGELDIGBESCHOUW WANNEEREENHUWELIJKSVERKLARINGIS
AFGEGEVENDOOREENBEVOEGDEAUTORITEITINHETLANDVANHERKOMSTISART LID7#( 

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

22. Bron: Minister van Wonen, Wijken en Integratie, 2007.
23. Bron: Belgische Senaat, 2008.
 /OKVREEMDELINGENMETEENVERBLIJFSVERGUNNINGKUNNENEENVREEMDELINGINHETKADERVAN
gezinsvorming en –hereniging naar Nederland halen.
 "IJHUWELIJKSKANDIDATENDIEBEIDENVLUCHTELINGZIJNENASIELAANVRAGEN HEEFTZELFSGEENVANBEIDEN
de Nederlandse nationaliteit. Een gedwongen huwelijk kan ook een reden voor vluchtelingschap
ZIJN$ITVALTECHTERBUITENDEREIKWIJDTEVANDITONDERZOEK
 6OORDEERKENNINGVANINBUITENLANDGESLOTENHUWELIJKENZIEPARAGRAAG DEPRIVAATRECHTELIJKE
aanpak van huwelijksdwang.
 $E!#6:B HEEFTHIERUITGEBREIDAANDACHTAANBESTEED
28. Bron: minister van Vreemdelingenzaken en Integratie, 2004.
29. Bron: minister van Vreemdelingenzaken en Integratie, 2004.
 /NDANKSDEBEPERKINGENBLIJVENERLEGALEENILLEGALEMOGELIJKHEDENOMDEWETTELIJKEREGELSTE
OMZEILEN"IJVOORBEELDVIADEZOGENAAMDE"ELGIÄROUTEWAARLANGSEENBUITENLANDSEPARTNERNAZES
MAANDENIN"ELGIÄTEVERBLIJVENEENVERBLIJFSVERGUNNINGKANKRIJGENENZICHDAARMEEVRIJIN%UROPA
KANBEWEGEN+LEIJBURG -INISTERVAN6REEMDELINGENZAKENEN)NTEGRATIE  /OKZIJNER
MALAÚDEWERKGEVERSDIEBEREIDZIJNOMSPOOKBANENTECREÄRENWAARMEEEENBUITENLANDSEPARTNER
naar Nederland gehaald kan komen (Minister van Vreemdelingenzaken en Integratie, 2005a en
B 
31. Bron: Movisie, www.eerwraak.info.
32. Bron: staatsecretaris van Justitie, 2008.
 /FEENRECHTMATIGIN.EDERLANDVERBLIJVENDEVREEMDELING
34. Hieronder wordt ook huiselijk geweld verstaan.
35. Bron: minister van Justitie, 2007.
 (ETISNIETONDENKBAARDATEENVREEMDELINGBIJTERUGKOMSTDOORZIJNFAMILIEALSONEERVOLWORDT
BESCHOUWDENWORDTVERSTOTEN
 .ADATHUWELIJKSDWANGALSBESCHERMENDEFACTORBINNENHETVREEMDELINGENRECHTISOPGENOMEN 
KANEVENTUEELGEKEKENWORDENNAARBESCHERMINGDIEDEZOGENAAMDE" REGELINGAAN
SLACHTOFFERSVANMENSENHANDELBIEDT$EZEREGELINGMAAKTHETVREEMDELINGENDIESLACHTOFFEROF
getuige zijn van mensenhandel mogelijk om gedurende de opsporing en vervolging in Nederland
TEBLIJVEN6OORDEVOLLEDIGEUITLEGOVERDE" REGELING ZIEDEVIJFDERAPPORTAGEVANDE.ATIONAAL
Rapporteur Mensenhandel (Dettmeijer-Vermeulen et al., 2007)
 (ETBETREFTEENGLIJDENDESCHAAL:OWORDENOPENBAREORDEDELICTENALLEENINDEEERSTETERMIJNVAN
VERBLIJFMEEGENOMEN
 (ET!#6:HEEFTINEENADVIESGEPUBLICEERDOVERHETACHTERLATENVANVROUWENENKINDERENIN
HETLANDVANHERKOMST!#6: A $E+ONINGEN"ARTELS HEBBENEENANTROPOLOGISCHE
voorstudie naar het fenomeen verricht. Beiden concluderen dat achterlating veelal plaatsvindt
BINNENRELATIESWAARSPRAKEISVANECHTELIJKEENOPVOEDKUNDIGEPROBLEMEN'EDWONGEN
HUWELIJKENOMVATTENSLECHTSEENDEELVANDEPROBLEMATIEKVANACHTERLATING
40. Dit is geregeld in hoofdstuk B4 Wedertoelating van de Vreemdelingencirculaire 2000.
 !RTIKEL6B
 6OORANDEREMAATREGELENOMACHTERLATINGTEGENTEGAAN ZIEHET!#6: RAPPORT@4EGENDEWIL
ACHTERGELATEN!#6: A 
43. Artikel B1/7.1.3 Vc 2000.
 "RONWWWWERELDOMROEPNLACTUAREGIOAFRIKA SIERRA LEONE)NDITVERBANDISHET
gedwongen huwelijk een afgeleide van seksuele slavernij.
 %ENVERDEREVERDIEPINGINDETERM@DWANGLEVERTVOLGENS,INDENBERG NAASTPSYCHISCHE

De aanpak van gedwongen huwelijken

63

ENFYSIEKEDWANGENKELEPERIFEREDWANGSOORTENOP$ITZIJN@DWANGDOORATYPISCHEMIDDELENEN
@DWANGZONDERWEERSTANDBREKENDOFkVOORKOMENDMIDDEL
 .AVRAAGBIJEXPERTSLEVERDEOOKOPDATWANNEERGEDWONGENHUWELIJKENINEENECONOMISCHLICHT
WORDENBESCHOUWD ERZELFSGEDACHTKANWORDENAANOPLICHTINGART3R VOORALALSERSPRAKE
ISVANEENBRUIDSSCHAT
47. Bron: minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2005.
48. Bron: minister van Justitie, 2005.
 $EWIJZIGINGGELDTALLEENVOORDIEGEVALLENVANVROUWELIJKEGENITALEVERMINKINGDIEHEBBENPLAATSgevonden nadat de nieuwe wet in werking trad. Van terugwerkende kracht is dus geen sprake.
50. Bron: minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2005.
 $AARNAASTPASTHETKABINETDEVERJARINGSTERMIJNVOORVROUWENBESNIJDENISAANDOORDEZETERMIJN
pas te laten ingaan op het moment dat het slachtoffer achttien jaar is geworden. Hier komen we
verderop in deze paragraaf terug.

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

 #ONCLUSIESENNABESCHOUWING

Onderhavig onderzoek naar aard, omvang en aanpak van gedwongen huwelijken vloeit
voort uit de wens van de Tweede Kamer om de (strafrechtelijke) mogelijkheden tegen geDWONGENHUWELIJKENTEEXPLOREREN$AARBIJSTAANDEVOLGENDEONDERZOEKSVRAGENCENTRAAL
p 7ATWORDTVERSTAANONDEREENGEDWONGENHUWELIJK
p )NWELKEVORMEN KOMTDITFENOMEENIN.EDERLANDVOOR
p :IJNERAFDOENDESTRAFRECHTELIJKE INSTRUMENTENOMHIERTEGENOPTETREDEN
6OORDATWEDEONDERZOEKSVRAGENACHTEREENVOLGENSTOELICHTEN ISOPBASISVANDITONDERZOEKEENAANTALALGEMENEOPMERKINGENTEMAKEN4ENEERSTEISEENBIJPRODUCTVAN
DITONDERZOEKDATERZICHTISVERKREGENOPDEONTWIKKELINGENDIEZICHSINDSHEBBEN
voorgedaan. Dit is het jaar waarin in opdracht van de Adviescommissie voor VreemdelinGENZAKENDEWERKDEÚNITIEISOPGESTELDENDEJURIDISCHEMOGELIJKHEDENVANGEDWONGEN
huwelijken zijn onderzocht. Sindsdien is vanuit juridisch oogpunt sprake van een status quo
rond gedwongen huwelijken.
Ten tweede heeft dit onderzoek gezien de korte tijdspanne het karakter van een quick
SCAN:OWELVOORDEVERDIEPINGRONDDEWERKDEÚNITIE DEOMVANGVANGEDWONGENHUWELIJKENALSDESCANOPDEJURIDISCHE MOGELIJKHEDENISEENBEPERKTAANTALEXPERTSGEVRAAGD
NAARHUNMENING MEDEOPBASISVANDEVOORLIGGENDELITERATUUR(OEWELNAARZOVOLLEDIG
MOGELIJKEINFORMATIEISGESTREEFD VALTNIETUITTESLUITENDATOOKANDEREVISIESBESTAANOVER
aard, omvang en aanpak van gedwongen huwelijken.

4.1

Reikwijdte van het fenomeen gedwongen huwelijken

"IJHETBEANTWOORDENVANDEEERSTEONDERZOEKSVRAAG@7ATWORDTVERSTAANONDEREEN
GEDWONGENHUWELIJKISDEWERKDEÚNITIEDIEINDOORDE!#6:ISOPGESTELDALSUITGANGSPUNTGENOMEN$EELEMENTENWAARUITDEZEDEÚNITIEISOPGEBOUWDZIJNAANEXPERTS
VOORGELEGD/NDERSTAANDESUBVRAAGSTONDDAARBIJCENTRAAL
p K a n m e n z i c h v i n d e n i n d e u i t g a n g s p u n t e n v a n d e w e r k d e f i n i t i e o f
moet het fenomeen smaller of juist breder worden omschreven?
De meningen zijn verdeeld over de vraag wat er onder gedwongen huwelijk verstaan kan
worden, omdat het fenomeen zeer divers is en vanuit verschillende motieven gepleegd
KANZIJN%ENBELANGRIJKECONSTATERINGISDATEXPERTSDEWERKDEÚNITIENOGEENSNADERBESCHOUWDWILLENZIEN/PDEMEESTEAFZONDERLIJKEONDERDELENVANDEWERKDEÚNITIEISINDIT
RAPPORTCOMMENTAARGELEVERD ZODATDITEENMOGELIJKEBASISVOORVERDEREUITWERKINGHIER-

#ONCLUSIESENNABESCHOUWING 









































van kan zijn. Hoewel dit geen direct onderwerp van onderzoek is, heeft de mening van de
EXPERTSGELEIDTOTEENEERSTESUGGESTIEVOORAANPASSINGVANDEWERKDEÚNITIE
@%ENRELIGIEUSOFWETTELIJKHUWELIJKWAARBIJDEVOORBEREIDENDE HUWELIJKSHANDELINGENTEGENDE
VRIJEWILVANMINSTENSEENVANDEHUWELIJKSKANDIDATENHEBBENPLAATSGEVONDENENWAARONDER
EENBEPAALDEVORMVANDWANGMEEISINGESTEMD

/MDATDEZEDEÚNITIEHETKARAKTERHEEFTVANEENEERSTEAANZETDOORDEONDERZOEKERS IS
HETVANBELANGINAANVULLENDONDERZOEKTEWERKENNAAREENDEÚNITIEVEDEÚNITIE7ATHIERBIJESSENTIEELIS ISHETVERSCHILTUSSENDEWERKDEÚNITIEENDEOPERATIONALISERINGERVAN"IJ
VOORKEURDIENTDEWERKDEÚNITIEALLEJURIDISCHE TERREINENTEBESLAAN$ITBRENGTMETZICH
MEE DATDEWERKDEÚNITIEALGEMEENVANAARDZALZIJN WANTEENSOCIAAL MAATSCHAPPELIJKE
KIJKOPGEDWONGENHUWELIJKENISVANEENANDEREORDEDANEENSTRAFRECHTELIJKE$ESPECIÚciteit op alle terreinen kan vervolgens worden uitgewerkt in de operationalisering.

4.2

Omvang en verschijningsvormen van gedwongen huwelijken

$EONDERZOEKSVRAAGOVEROMVANGENVERSCHIJNINGSVORMENISINEENBREDERECONTEXTGEPLAATST OMDATNAASTDEVRAAGVANDEVERSCHIJNINGSVORMENBIJDE!DVIES EN3TEUNPUNTEN
(UISELIJK'EWELD!3('S ENDEPOLITIEISGEVRAAGDNAARZAAKS ENREGISTRATIEKENNIS
p K a n e e n i n s c h a t t i n g w o r d e n g e g e v e n v a n h e t v ó ó r k o m e n v a n
gedwongen huwelijken in Nederland?
"IJVERSCHILLENDEPOLITIEREGIOSENDE!3('SISNAVRAAGGEDAANOVERHETVOORKOMENVAN
ZAKENOMTRENTGEDWONGENHUWELIJKEN%ERDERISVIAEENINVENTARISATIEBIJHETMINISTERIEVAN
*USTITIEALGEBLEKENDATBIJHETOPENBAARMINISTERIE/- GEENGEDWONGENHUWELIJKZAKEN
BEKENDZIJN"IJDEPOLITIEENHET/-ONTBREEKTDESKUNDIGHEIDRONDGEDWONGENHUWELIJKEN6ERDERWORDENBIJDEZEINSTANTIESGEDWONGENHUWELIJKENNIETGEREGISTREERD WATOVERIGENSNIETHOEFTTEBETEKENENDATMENNIETOPDEHOOGTEISVANDERGELIJKEZAKEN3LECHTS
EENVANDEBEVRAAGDEPOLITIECOÍRDINATORENKANEENCONCREETOPSPORINGSONDERZOEKNOEMENWAARINSPRAKEISVANEENGEDWONGENHUWELIJK6EELEERISERSPRAKEVANHETONTBREKEN
VANCONCRETEHANDVATTENVOORHET/-ENDEPOLITIEOMACTIETEONDERNEMEN!3('SHEBBENIETSMEERZICHTOPZAKEN OOKOMDATZESOMSZELFACTIEFINTERVENIÄRENBIJPROBLEMEN
VANWEGEGEDWONGENHUWELIJKEN-AAROOKBIJDEZEORGANISATIESISNOGVEELTERREINWINSTTE
BOEKENALSHETGAATOMHETSIGNALERENENVERVOLGENSAANPAKKENVANGEDWONGENHUWELIJken. Kortom, de gegevens die deze inventarisatie heeft opgeleverd, zijn onvoldoende om
EENBETROUWBARESCHATTINGTEGEVENVANDEOMVANGVANGEDWONGENHUWELIJKENIN.EDERland.
p K a n e r i e t s g e z e g d w o r d e n o v e r d e m e l d i n g s b e r e i d h e i d e n h o u d i n g
ten aanzien van de problematiek rond gedwongen huwelijken?
.AASTDEVRAAGOVERHETVËËRKOMENVANGEDWONGENHUWELIJKENINHUNREGIO ISAANDE
COÍRDINATORENVAN!3('SENPOLITIEGEVRAAGDNAARHUNKENNISOVERMELDINGSBEREIDHEID
/OKAANENKELEEXPERTSZIJNVRAGENGESTELDOVERDEMELDINGSBEREIDHEIDENMOGELIJK
DREMPELSTENAANZIENVANHETMELDENENDOENVANAANGIFTE!ANGEZIENBIJDEPOLITIEEN

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

DE!3('DEBEKENDHEIDMETZAKENGERINGIS KUNNENZIJSLECHTSSPORADISCHANTWOORDGEGEVENOPDEVRAAGNAARMELDINGSBEREIDHEID/OKDEGEÈNTERVIEWDEEXPERTSKUNNENGEEN
GEFUNDEERDEUITSPRAKENDOENOVERDEMELDINGSBEREIDHEID$EBEANTWOORDINGVANDE
VRAAGKANDAAROMMETDEONDERZOEKSRESULTATENNIETONDERBOUWDWORDEN
p I n w e l k e v o r m ( e n ) k o m e n g e d w o n g e n h u w e l i j k e n i n N e d e r l a n d v o o r ?
7ATBETREFTDEVERSCHIJNINGSVORMENISDOORDEEXPERTSEENTIENTALUITINGSVORMENVANGEdwongen huwelijken onderscheiden. Het gaat om de volgende vormen:
p Neef-nicht-huwelijk (gedwongen variant);
p Schakingshuwelijk (gedwongen variant);
p Schijnhuwelijk (gedwongen variant);
p Gearrangeerd huwelijk (gedwongen variant);
p 'EBOORTEHUWELIJK
p (ET@MOETJE
p Ruilhuwelijk;
p Verzoeningshuwelijk;
p Zwagerhuwelijk (leviraat);
p Economisch huwelijk;
p Kindhuwelijk.

4.3

Bestaande instrumenten en mogelijkheden voor aanpassing

In deze paragrAAFWORDTANTWOORDGEGEVENOPDEDERDEONDERZOEKSVRAAG@:IJNERAFDOENDESTRAFRECHTELIJKE INSTRUMENTENOMTEGENGEDWONGENHUWELIJKENOPTETREDEN(IERBIJIS
zowel gekeken naar de huidige maatregelen en instrumenten als naar toekomstige mogelijkheden.
p Z i j n e r a f d o e n d e ( s t r a f r e c h t e l i j k e ) i n s t r u m e n t e n o m t e g e n g e d w o n g en huwelijken op te treden?
6OORDATWEAANHETBEANTWOORDENVANDEZEVRAAGTOEKOMEN PLAATSENWEDEZEINEEN
relativerend perspectief. Er valt te concluderen dat (de aanpak van) gedwongen huwelijken
VOORVEELBETROKKENPROFESSIONALSNOGEENRELATIEFONBEKENDTERREINIS$AARNAASTBEMOEIlijken enkele aspecten die met het fenomeen gedwongen huwelijken samenhangen de
aanpak. Een van die aspecten is dat huwelijksdwang van een grensoverschrijdend karakter
heeft. Verder vergroot het feit dat huwelijkdwang vanuit verschillende (juridische) terreinen
aangepakt kan worden, de complexiteit. Of er voor deze complexiteit afdoende instrumenTENZIJN HANGTOOKAFVANHETDOELDATBEOOGDWORDTMETHETINSTRUMENT3OMSHEEFTHET
DEVOORKEUROMVIABUITENWETTELIJKEMAATREGELENEENOPLOSSINGTEVINDENVOOREENSITUatie waarin gedwongen huwelijken spelen, in andere gevallen zal een juridische maatregel
UITKOMSTMOETENBIEDEN)NDITRAPPORTZIJNZOWELNIET JURIDISCHEMAATREGELENALSPRIVAAT 
VREEMDELINGEN ENSTRAFRECHTELIJKEINSTRUMENTENAANDEORDEGEKOMEN%ENBELANGRIJK
DOELDATSTEEDSTERUGKOMTBIJHETBESTRIJDENVANGEDWONGENHUWELIJKENISHETAFGEVENVAN
een signaal; iemand dwingen tot een huwelijk wordt in Nederland niet getolereerd.
%RSTAANOPDEVERSCHILLENDEONDERSCHEIDENTERREINENINSTRUMENTENTERBESCHIKKINGOM

#ONCLUSIESENNABESCHOUWING 









































GEDWONGENHUWELIJKENAANTEPAKKEN%ENMULTIDISCIPLINAIREAANPAKVERDIENTDAARBIJ
AANBEVELINGHETSIGNAALDIENTBREEDUITGEZETTEWORDEN"IJVOORKEURWORDENALLENIET
juridische mogelijkheden daarvoor ingezet. In het hiernavolgende schetsen we wat met de
huidige instrumenten mogelijk is. Daarna wordt aangegeven welke aanpassingen wenseLIJKDANWELHAALBAARZIJNENWELKESUGGESTIESVOORAANPASSINGENVOORALSNOG TEAMBITIEUS
lijken.
p Wa t i s m o g e l i j k m e t d e h u i d i g e i n s t r u m e n t e n ?
Op niet-juridisch vlak is voor gedwongen huwelijken veel mogelijk, maar heel concreet geBEURTERNOGNIETVEEL-ETNAMEOPHETGEBIEDVANDESKUNDIGHEIDSBEVORDERING VROEG
signalering en het reageren op signalen door professionals, zowel uit de hulpverlening als
UITHETPOLITIÄLEENJUSTITIÄLECIRCUIT ISERNOGVEELWINSTTEBEHALEN%RISMOMENTEELGEEN
GESTRUCTUREERDSIGNALERINGSSYSTEEM NOCHVEELDESKUNDIGHEIDBIJDIVERSEHULPVERLENINGS 
opsporings- en vervolgingsinstanties.
3TRIKTGENOMENBIEDTDWANGINHETPRIVAATRECHTDEMOGELIJKHEIDOMEENHUWELIJKDOORDE
rechter nietig te verklaren. Aangezien dit vermogens- en vreemdelingrechtelijk grote geVOLGENVOORHETSLACHTOFFERKANHEBBEN BIEDTDEONTBINDINGVANHETHUWELIJKEENREDELIJK
alternatief. Internationaal-privaatrechtelijk is de vrije toestemming van aanstaande echtgeNOTENWELGEREGELDINDE7ET#ONÛICTENRECHT(UWELIJKEN
(ETVREEMDELINGENRECHTBIEDTENKELEMOGELIJKHEDENTEGENGEDWONGENHUWELIJKEN MAAR
VAAKHEBBENDEZEEENINDIRECTKARAKTER7ANNEEREENVANDEPARTNERSBIJVOORBEELDGEEN
.EDERLANDSENATIONALITEITBEZIT GELDTHETINTERNATIONAALPRIVAATRECHTALSLEIDRAAD!LSVIA
DITPRIVAATRECHTISAANGETOONDDATHETHUWELIJKNIETRECHTSGELDIGIS BIJVOORBEELDVANWEGE
EENGEDWONGEN SCHIJNHUWELIJK WORDTGEENVERBLIJFSVERGUNNINGAFGEGEVEN%ENTWEEDE
MOGELIJKHEIDISHETBEROEPOPEENZOGENAAMDVOORTGEZETVERBLIJFOPBASISVANKLEMMENDE
REDENENVANHUMANITAIREAARD VANWEGEAANTOONBAARSEKSUEEL GEWELDBINNENDEFAMILIE
(ETINTREKKENVANEENZELFSTANDIGEVERBLIJFSVERGUNNINGISDEVOLGENDEMOGELIJKHEID MAAR
dit geldt alleen als er sprake is van aan huwelijksdwang gerelateerde misdrijven waartegen
een gevangenisstraf van minimaal drie jaar toegestaan is. Een laatste optie is de mogelijkHEIDTOTVOORGEZETVERBLIJFBIJACHTERLATING INDIENHETVERPLAATSENVANHETHOOFDVERBLIJF
AANTOONBAARBUITENDESCHULDVANDEVREEMDELINGISGEBEURD
De experts wijzen erop dat de huidige strafwetgeving al voldoende ingangen voor het teGENGAANVANGEDWONGENHUWELIJKENHEEFT6OORALDEWETSARTIKELENRONDBEDREIGINGARTT
3RENVERDER HEBBENDEBESTEVERVOLGINGSKANSEN
p We l k e a a n p a s s i n g e n o p d e h u i d i g e i n s t r u m e n t e n z i j n w e n s e l i j k e n
haalbaar?
Op niet-juridisch terrein is al een aantal projecten en initiatieven ontwikkeld voor de hulpVERLENINGAANALLOCHTONEDOELGROEPEN)NDEZEPROJECTENWORDTVEELAANDACHTBESTEED
AANHETVOORLICHTENENOPVANGENVANPERSONENDIETEMAKENHEBBENMETEERGERELATEERD
geweld. Voor de niet-juridische aanpak van huwelijksdwang zijn de ervaringen die met
 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

EERGERELATEERDGEWELDPROJECTENZIJNOPGEDAANINTERESSANT5ITZOWELDESUCCESFACTOREN
als de knelpunten in deze projecten kan lering worden getrokken. Bovendien kan worden
GEKEKENINHOEVERREDEBESTAANDEEERGERELATEERDGEWELDPROJECTENHETTOELATENOMHUWELIJKSDWANGTEINTEGREREN6ANDEREEDSBESTAANDEPROJECTENRONDGEDWONGENHUWELIJKEN
KUNNENDELEERMOMENTENBIJVOORBEELDWORDENGEDEELDVIAEENCENTRAALKENNISCENTRUM1
6ERDERKUNNENSCHOLENEENCRUCIALEROLSPELENBIJOPMERKENVANDEEERSTESIGNALENVAN
huwelijksdwang. Initiatieven hiervoor worden op dit moment al genomen. Ook zelforganiSATIESKUNNENOPHETPREVENTIEVEENCURATIEVEVLAKVEELBETEKENEN-ETNAMEVOORLICHTING
DOORERVARINGSDESKUNDIGENUITDEEIGENCULTURELEGROEPBIEDTMOGELIJKHEDEN$AARNAAST
moet de rol van jongeren onderling en ook van de geestelijke niet onderschat worden; zij
KUNNENVEELBETEKENENINDEREGULERENDEAANPAKVANGEDWONGENHUWELIJKEN
Binnen het privaatrecht kan overwogen worden om de huwelijksvereisten aan te vullen met
DETOEVOEGINGDAT@DEVRIJETOESTEMMINGVANBEIDEECHTGENOTENNOODZAKELIJKIS)NHET
verleden is dit voorstel door de minister van Justitie afgewezen vanwege mogelijk nadelige
gevolgen voor juist het slachtoffer. Daarom is het noodzakelijk dat alleen de persoon wiens
toestemming niet vrij is geweest, aanspraak op dit artikel kan maken. Deze toevoeging is
conform de gang van zaken in het Belgisch privaatrecht.
Bij privaatrechtelijk nieuwe maatregelen kan ook gedacht worden aan de inzet van overHEIDSPERSONEEL:OKUNNENGEMEENTEAMBTENARENOPGRONDVANOPENBAREORDEWEIGEREN
aan een huwelijk mee te werken. Dit legt op dit moment (te) veel eigen verantwoordeLIJKHEIDBIJDEZEAMBTENAAR!LSDWANGSPECIÚEKALSHUWELIJKSBELETSELINHET"URGERLIJK
7ETBOEKWORDTOPGENOMEN KANDEZEAMBTENARENEENCONCRETERRECHTSMIDDELGEBODEN
WORDEN$AARNAASTKANOOKEENCONSULAIREAMBTENAARINGEVALLENVANHUWELIJKENMET
BUITENLANDERS OFEENKORPSCHEFBIJEENVERKLARINGVANRECHTMATIGVERBLIJF BIJEENHUWELIJKBETROKKENZIJN6OORDEZEFUNCTIESKUNNENINHOUDELIJKEEISENAANDECONTROLESWORDEN
gesteld gericht op het signaleren van gedwongen huwelijken, daar deze op het moment
ONTBREKEN$AARBIJISHETNATUURLIJKWELDEVRAAGOFHETDOELDEMIDDELENHEILIGT AANGEZIEN
onduidelijk is hoe vaak dergelijke controles voorkomen.
/MDEVREEMDELINGENWETMEERINTEKUNNENZETTENBIJDEAANPAKVANHUWELIJKSDWANG IS
HETEENMOGELIJKHEIDOMHUWELIJKSDWANGALSBESCHERMENDEFACTORBINNENHETVREEMDELINGENRECHTOPTENEMEN"IJGEDWONGENHUWELIJKENZIJNSLACHTOFFERSMETEENVERBLIJFSVERGUNNINGDEEERSTEDRIEJAARVERBLIJFSTECHNISCHVAAKAFHANKELIJKVANDE.EDERLANDSEPARTNER
7ANNEERZICHPROBLEMENINHETHUWELIJKVOORDOEN ISEENBEROEPOPVOORTGEZETVERBLIJFOP
GRONDVANAANTOONBAARSEKSUEEL GEWELDBINNENDEFAMILIEMOGELIJK MAARHETAANTONEN
VANGEWELDkALSDAARALSPRAKEVANIS BIJEENGEDWONGENHUWELIJKISLASTIG%ENMOGELIJKHEIDOMDITBEWIJSVEREISTETEVERLAGENISOMINDE6REEMDELINGENCIRCULAIRECONFORMDE
@2EGELINGVERSTREKKINGENBEPAALDECATEGORIEÄNVREEMDELINGEN2VB OOKEERGERELATEERD
geweld en huwelijksdwang op te nemen.2
'EZIENDEERVARINGENDIEMETDEWETWIJZIGINGRONDVROUWENBESNIJDENISZIJNOPGEDAAN LIGT

#ONCLUSIESENNABESCHOUWING 









































HETVOORDEHANDOMBINNENDESTRAFWETGEVINGINEERSTEINSTANTIEHETAFSCHAFFENVANHET
VEREISTEVANDEDUBBELESTRAFBAARHEIDVOORGEDWONGENHUWELIJKENTEOVERWEGEN6ERDER
KANEENMEERPROCESMATIGEBENADERINGVANUITHETOPENBAARMINISTERIE BIJVOORBEELDVIA
EEN!ANWIJZING'EDWONGEN(UWELIJKENOFEENANDEREVORMVANBELEID UITKOMSTBIEDEN
$ITVERGROOTDEAANDACHTVOORGEDWONGENHUWELIJKENBIJDE/- FUNCTIONARISSEN
p We l k e i n s t r u m e n t e l e a a n p a s s i n g e n l i j k e n ( n o g ) t e a m b i t i e u s ?
7EBESCHOUWENAANPASSINGENINDEVOLGENDEGEVALLENALSTEAMBITIEUS
p de wetsintentie wordt te zeer aangetast door dergelijke nieuwe aanpassingen;
p het is lastig en tijdrovend om de aanpassingen te implementeren;
p INHETVERLEDENISGEBLEKENDATAANPASSINGENBIJVERWANTEFENOMENENOOKNIETZIJN
geïmplementeerd.
"INNENHETPRIVAATRECHTZOUDENDIVERSEACTORENEENROLKUNNENSPELENBIJHETBESTRIJDEN
van gedwongen huwelijken. Analoog aan de Belgische wetgeving kan de wet zo worden
aangepast dat het OM op eigen initiatief vernietiging van een gedwongen huwelijk kan
vorderen. Een nadeel hiervan is wel dat dit proces het strafrechtelijk traject kan doorkruiSEN"IJSCHIJNHUWELIJKENHEEFTHET/PENBAAR-INISTERIEDEZEBEVOEGDHEIDALWEL
In het vreemdelingenrecht is huwelijksdwang niet apart vermeld, maar het vreemdelinGENRECHTISBIJUITSTEKRECHTDATRECENTEMAATSCHAPPELIJKEONTWIKKELINGENVOLGT GETUIGE
de veranderingen in de laatste tien jaar. Daarom is het overwegenswaardig om ook strafBAREVORMENVANHUWELIJKS DWANGALSWEIGERINGSGRONDVOOREENVERBLIJFSVERGUNNINGIN
de Vreemdelingencirculaire op te nemen. Met inachtneming van deze mogelijke nadelige
gevolgen voor een weigering, zou dit vanuit mensenrechtelijk perspectief te verantwoorden zijn. Toch zal een dergelijke aanpassing vooral het karakter van het afgeven van een
SIGNAALBETEKENENENNIETEENEFFECTIEFMIDDELINDESTRIJDTEGENGEDWONGENHUWELIJKEN
$EBEWIJSLASTZALNAMELIJKDEELSINHETLANDVANHERKOMSTLIGGENALSHUWELIJKSPARTNERSGEEN
openheid van zaken geven. Ten tweede kan overwogen worden om de minimumeis voor
HETINTREKKENVANEENZELFSTANDIGEVERBLIJFSVERGUNNINGTEVERLAGEN.UISDITMOGELIJKWANneer een vreemdeling veroordeeld is voor een misdrijf waartegen minimaal een gevangeNISSTRAFVANDRIEJAARTOEGESTAANIS$ITBETEKENTDATDWANGOFEENVOUDIGEMISHANDELING
niet aan deze minimumeis voldoet.
3PECIÚEKESTRAFWETGEVINGVOORGEDWONGENHUWELIJKENLIJKTVANWEGEMEERDEREREDENEN
EENBRUGTEVER(ETBELANGRIJKSTEARGUMENTTEGENSPECIÚEKESTRAFBAARSTELLINGISALLEREERST
DEANGSTVOORHETDICHTSLIBBENVANDESTRAFWETALSVOORIEDERFENOMEENAPARTEWETGEVING
ONTSTAAT"OVENDIENISDEESSENTIEVANRECHTSREGELSDATZEGEBRUIKTWORDENHETMOETEN
GEENPAPIERENTIJGERSWORDEN4ENTWEEDEZOUDEZESPECIÚEKEWETGEVINGWORDENGECREEERDVOOREENKLEINDEELVANDEBEVOLKING(OEWELHIERDOORRUIMTEONTSTAATVOORVERWEER
OPBASISVANCULTURELEAFWEGINGEN ACHTENVERSCHILLENDEEXPERTSHETNIETWENSELIJKOMWETgeving voor een minderheidsgroep te maken. Daarentegen wijzen experts ook op posiTIEVEEFFECTENVANSPECIÚEKESTRAFWETGEVING BIJVOORBEELDALSHETGAATOMDEPREVENTIEVE 
SIGNAALWERKINGVANEENDERGELIJKEWET(ETBEWUSTZIJNBIJOUDERSDATHUWELIJKSDWANGNIET
 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

TOEGESTAANIS KANMETSPECIÚEKEWETGEVINGVERGROOTWORDEN/OKONTSTAATERRUIMTEVOOR 
ZOALSHIERBOVENGEZEGD CULTUURGERELATEERDEARGUMENTENENDAARMEEVOORVERGELDINGOP
MAAT4ENSLOTTEBIEDTSPECIÚEKEWETGEVINGHANDVATTENVOORHET/-VOORDEVERVOLGING 
maar dit kan ook op een andere wijze gestimuleerd worden, zoals door het opstellen van
SPECIÚEKEBELEIDSREGELSBIJHET/-
.AASTEENSPECIÚEKESTRAFBAARSTELLINGWORDENOOKENKELEANDEREBESPROKENAANPASSINGEN
VANDESTRAFRECHTELIJKEMOGELIJKHEDENVOORDEAANPAK DOOREXPERTSALSTEAMBITIEUSCQ
ONWENSELIJKBEOORDEELD:OVINDENEXPERTSHETTOEVOEGENVANHUWELIJKSDWANGALSSTRAFVERZWARENDEOMSTANDIGHEIDAANSTRAFRECHTSBEPALINGENDIEOPGEDWONGENHUWELIJKENVAN
TOEPASSINGKUNNENZIJN NIETWENSELIJK(ETBELANGRIJKSTEARGUMENTTEGENDEZEAANPASSING
ISDATMENDESTRAFWAARDIGHEIDVANBIJVOORBEELDDREIGINGMET@EENGEDWONGENHUWELIJK
niet groter acht dan andere vormen van dreiging. Een tweede aanpassing die experts als
NIETHAALBAARENNIETWENSELIJKBESCHOUWENISHETVERLAGENVANDEBEWIJSLASTDERECHTEN
VANDEVERDACHTEMOETENGEWAARBORGDBLIJVEN4OTSLOTBEOORDELENDESTRAFRECHTSDESKUNDIGENHETVEREENVOUDIGENVANDEVERVOLGINGDOOROOKVERVOLGINGINTESTELLENBIJENKEL
EENAANGIFTEVANEENGETUIGE ALSDISCUTABEL(IERMEEZOUEENSITUATIEONTSTAANWAARBIJ
SNELLEVEROORDELINGENLOUTEROPBASISVANEENAANGIFTEGESTIMULEERDWORDEN

4.4

Nabeschouwing

In deze rapportage worden de huidige mogelijkheden in de aanpak van gedwongen
weergegeven. Daarnaast worden suggesties voor aanpassingen gedaan. Voordat er naar
NIEUWEMAATREGELENWORDTGEKEKEN KANHETZINVOLZIJNOMTEBEPALENOMHOEVEELZAKEN
HETJAARLIJKSGAAT7ANNEERBLIJKTDATHETOMEENGERINGAANTALINCIDENTENGAAT ZIJNWELLICHT
NIETALLENIEUWEMAATREGELENNODIG)NDITKADERBIEDENENKELEONDERZOEKENNAAREERGERElateerd geweld ingangen (Janssen, 2005; Kuppens et al., 2007).
Bij de aanpak van gedwongen huwelijken moet niet alleen aandacht zijn voor repressieve
MAATREGELEN/OKDEPREVENTIEVEENCURATIEVEAANPAKISVANGROOTBELANG6OORKOMENIS
BETERDANGENEZEN DAAROMMOETENBESCHERMINGENPREVENTIEVOORRANGKRIJGENOPSANCTIONEREN$ITBETEKENTDATDEAANPAKZICHOOKMOETRICHTENOPHETTRAJECTVOORAFGAANDAAN
de huwelijksvoltrekking.
7ATBELANGRIJKIS ISDATERAANDACHTKOMTVOORHETSIGNALERENVANGEDWONGENHUWELIJKEN
$ITWILNIETDIRECTZEGGENDATERBIJDEPOLITIEBIJVOORBEELDEENPROJECTCODE ANALOOGAAN
die voor huiselijk geweld, moet komen. De huidige aanpak van eergerelateerd geweld
DOORPOLITIEREGIO(AAGLANDENKANEVENTUEELALSVOORBEELDGELDENVOORKENNISVERBREDING
BIJDEPOLITIEOVERGEDWONGENHUWELIJKEN/OKBIJEERGERELATEERDGEWELDISNIETGEKOZEN
VOOREENSPECIÚEKEPROJECTCODE MAARVOOREENSCANOPPOLITIEREGISTRATIESWAARINMOGELIJK
sprake is van eergerelateerd geweld. Een analoge werkwijze zou ook voor gedwongen
huwelijken interessant kunnen zijn.
Alle juridische mogelijkheden overziend, lijkt er op dit moment sprake van legio instrumenten om gedwongen huwelijken via wettelijke kanalen aan te pakken.
4OCHKUNNENZOWELHETVREEMDELINGENRECHTALSHETSTRAFRECHTENHETPRIVAATRECHTOPBE#ONCLUSIESENNABESCHOUWING 









































TREKKELIJKEENVOUDIGEWIJZEAANGEPASTWORDENOMGEDWONGENHUWELIJKENNOGBETERTE
BESTRIJDEN$AARNAASTISEENAANTALAANVULLENDEMAATREGELENAANGEDRAGENDIEVANWEGE
VOORNAMELIJKVERREGAANDECONSEQUENTIESMINDERDEVOORKEURHEBBEN
)NDITONDERZOEKZIJNHETOPENBAARMINISTERIE DEPOLITIEENDE!3('SAANDEORDEGEKOMEN6OOREENADEQUATEAANPAKVANGEDWONGENHUWELIJKENISHETVANBELANGVERDER
TEKIJKENDANDEZEORGANISATIESALLEEN"ELANGRIJKEORGANISATIESZIJNBIJVOORBEELDDEVROUWENOPVANGINSTELLINGEN HULPVERLENING ZELFORGANISATIESMIDDELBARESCHOLENEN2/#S(OE
MEERORGANISATIESBETROKKENWORDENINHETTRAJECTVANVROEG SIGNALERENENAANPAKKEN DES
TEMEERMENOOKBETROKKENISOMHETFENOMEENTEGENTEGAAN

Noten
1. Te denken valt aan Movisie.
 :IEHIERVOOROOKHETADVIES@4OTHETHUWELIJKGEDWONGEN!#6:  

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

Geraadpleegde literatuur

Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken
Tegen de wil achtergelaten. Een advies over in herkomstlanden achtergelaten vrouwen en
kinderen. Den Haag: ACVZ, 2005a.
Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken
Tot het huwelijk gedwongen. Een advies over preventie, correctieve en repressieve maatregelen ter voorkoming van huwelijksdwang.$EN(AAG!#6: B
Albrecht, M.
Huwelijksdwang en eer. In M.H. Vorthoren (Ed.), Hand in hand tegen huwelijksdwang (pp.
41-50). Rotterdam: SPIOR, 2007.
Bartels, E.
'EDWONGENUITHUWELIJKINGDEÚNITIE PRAKTIJKENCULTURELEACHTERGRONDEN)N-(6ORTHOREN
(Ed.), Hand in hand tegen huwelijksdwang (pp. 27-33). Rotterdam: SPIOR, 2007.
Bartels, E.
Onderzoeksnotitie over migrantenvrouwen en kinderen die gedwongen zijn achtergelaten
in landen van herkomst. Den Haag: ACVZ, 2005.
Bellaart, H. en Azrar, F.
Jeugdzorg zonder drempels. Eindverslag van een project over de toegankelijkheid en de
kwaliteit van de jeugdzorg voor allochtone cliënten5TRECHT&/25- 
Commissie Bestrijding Vrouwelijke Genitale Verminking
Bestrijding vrouwelijke genitale verminking. Beleidsadvies. Zoetermeer: Commissie Bestrijding Vrouwelijke Genitale Verminking, 2005.
COT Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement/GGD Rotterdam e.o.
Het Rotterdamse Plan van Aanpak Eergerelateerd Geweld. Den Haag/Rotterdam, 2006.
Dettmeijer-Vermeulen, C.E., Boot-Matthijssen, M., van Dijk, E.M.H., de Jonge van Ellemeet, H., Koster, D.A.C. en Smit, M.
Mensenhandel. Vijfde rapportage van de Nationaal Rapporteur. Den Haag: Bureau Nationaal Rapporteur Mensenhandel, 2007.

Geraadpleegde literatuur

73

Dorp, M. van
!NDERSWERVENOFTRANSCULTUREELWERKEN*EUGDZORGZOEKTNIEUWEBENADERINGVANALLOCHTOnen. JeugdenCo, jrg 2(4), p. 6-10, 2008.
Eck, C. van
Door bloed gezuiverd. Eerwraak bij Turken in Nederland. Amsterdam, 2001.
Ermers R.
%ERENEERWRAAK$EÚNITIEENANALYSE. Amsterdam: Bulaaq, 2007.
Ferwerda, H. en Van Leiden, I.
%ERWRAAK OF EERGERELATEERD GEWELD .AAR EEN WERKDEÚNITIE Arnhem: Advies- en Onderzoeksgroep Beke, 2005.
Inspectie voor de gezondheidszorg
Bulletin vrouwelijke genitale verminking. Den Haag: Inspectie voor de gezondheidszorg,
2008.
Janssen, J.
Je eer of je leven? Een verkenning van eerzaken voor politieambtenaren en andere professionals. Den Haag: Elsevier Overheid, 2006.
Kleijburg, H.
6ERBODOPIMPORTHUWELIJKWERKTNIET/VERDEGRENSTROUWENWORDTMINDER MAARNIETVEEL
Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken, p. 14-17, 2006.
Koning, M. de, en Bartels, E.
Over het huwelijk gesproken: partnerkeuze en gedwongen huwelijken onder Marokkaanse,
Turkse en Hindostaanse Nederlanders. Den Haag: ACVZ, 2005.
Kooijman, H.
"ESNEDENUITLIEFDE-EISJESBESNIJDENISLANDELIJKAANGEPAKTJeugdenCo, jrg 2(4), p. 22-23,
2008.
Kool, R.S.B., Beijer, A., Drumpt, C.F. van, Eelman, J.M. en Knoops, G.G.J.
Vrouwelijke genitale verminking in juridisch perspectief. (Rechtsvergelijkend) onderzoek
naar de juridische mogelijkheden ter voorkoming en bestrijding van vrouwelijke genitale
verminking. 5TRECHT7ILLEM0OMPE)NSTITUUT SECTIE3TRAFRECHT 
Kuppens, J., Cornelissens, A. en Ferwerda, H.
Leren van eer op scholen. Een onderzoek naar vroegsignalen van eergerelateerd geweld.
Arnhem: Advies- en Onderzoeksgroep Beke, 2008.

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

Kuppens, J. Cornelissens, A., Koeman, N., Ferwerda, H. en Torre, E. van der
Omwille van de eer. Een onderzoek naar aard en omvang van eergerelateerd geweld in
Amsterdam. Arnhem: Advies- en Onderzoeksgroep Beke, 2007.
Lindenberg, K.
Strafbare dwang. Over het bestanddeel ‘dwingen’ en strafbaarstellingen van dwang, in het
bijzonder art. 284 Sr. Apeldoorn/Antwerpen: Maklu, 2007.
Schmidt. G.E. en Rijken C.R.J.J.
Juridische aspecten van gedwongen huwelijken. Onderzoek voor de Adviescommissie voor
Vreemdelingenzaken. Den Haag: Asser Instituut, 2005.
Simsek, J.
Alle ogen op haar gericht. Eerwraak. Traditioneel geweld tegen Turkse vrouwen en meisjes.
Een handleiding voor hulpverleners. 5TRECHTSTICHTING)NSPRAAKORGAAN4URKENIN.EDERLAND
(IOT), 2002.
UNHCR
Update of the Situation in Afghanistan and International Protection Considerations.
.AIROBI)2). 

Geraadpleegde literatuur

75

Geraadpleegde wetgevingsen kamerstukken

Belgische Senaat - 7ETSONTWERPVOORWIJZIGINGEN3TRAFWETBOEKEN"URGERLIJK7ETBOEKMET
HETOOGOPDESTRAFBAARSTELLINGENHETUITBREIDENVANDEMIDDELENTOTNIETIGVERKLARINGVAN
het gedwongen huwelijk. Evocatieprocedure. Wetgevingsstuk nr. 3-2129/2. Belgische Senaat, 2007.
Belgische Senaat - Wetvoorstel tot wijziging wetgeving tot nietigverklaring van het huwelijk
INHETKADERVANSTRAFRECHTELIJKBETEUGELINGVANEENGEDWONGENHUWELIJKOFEENSCHIJNHUWElijk. Zitting 2007-2008. Belgische Senaat, 2008.
Minister van Justitie 'EWIJZIGDVOORSTELVANWET7IJZIGINGVANHET7ETBOEKVAN3TRAFRECHT
ENDE7EGENVERKEERSWET INVERBANDMETDEHERIJKINGVANEENAANTALWETTELIJKESTRAFmaxima. Kamerstuk 2004-2005, 28 484, A. Den Haag, 2005.
Minister van Justitie - Tweede voortgangsrapportage Programma Eergerelateerd Geweld.
Kenmerk: 5486890/07. Den Haag, 2007.
Minister van Justitie - Derde Voortgangsrapportage Programma Eergerelateerd Geweld.
Kenmerk:5518241/07. Den Haag, 2007.
Minister van justitie - Vierde voortgangsrapportage Programma Eergerelateerd Geweld.
Kenmerk: 5549797/08. Den Haag, 2008.
Ministerie van justitie – Factsheet Eergerelateerd geweld. Den Haag, 2007.
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sportk"RIEFMINISTERMETKABINETSSTANDPUNTOP
26: ADVIES BESTRIJDING VROUWELIJKE GENITALE VERMINKING +AMERSTUKKEN     
nr. 66. Den Haag, 2005.
Minister van Vreemdelingenzaken en Integratiek/NTWERPBESLUITTOTWIJZIGINGVANHET
6REEMDELINGENBESLUITIVMIMPLEMENTATIE2ICHTLIJN%'INZAKEHETRECHTOP
GEZINSHERENIGING"IJLAGEBIJ NR$EN(AAG 
Minister van Vreemdelingenzaken en Integratie 6REEMDELINGENBELEID6ERSLAGALGEMEENOVERLEGOVERONDERMEERDEINKOMENSGRENSENDELEEFTIJDSGRENSBIJHUWELIJKSMIGRAtie. Kamerstuk 2004-2005, 19637, nr. 873. Den Haag, 2004.

Geraadpleegde wetgevings- en kamerstukken

77

Minister van Vreemdelingenzaken en Integratie - Brief minister over het oneigenlijk geBRUIK VAN HET GEMEENSCHAPSRECHT  DE ZOGENAAMDE "ELGIÄ ROUTE +AMERSTUK   
29700, nr. 31. Den Haag, 2005.
Minister van Vreemdelingenzaken en Integratie - Antwoord op de vragen over het frauderen met de regels van gezinsvorming. Kamervragen met antwoord 2004-2005, nr. 2175.
Den Haag, 2005a.
Minister van Vreemdelingenzaken en Integratie !NTWOORDOPDEVRAGENOVERHETCREÄREN
VANhNEPBANENtVOORHETNAAR.EDERLANDHALENVANEENBUITENLANDSEPARTNER+AMERVRAGEN
METANTWOORD  NR$EN(AAG B
Minister van Wonen, Wijken en Integratie - Brief minister over wijziging van de VreemDELINGENWETINVERBANDMETHETSTELLENVANEENINBURGERINGSVEREISTEBIJHETTOELATEN VAN BEPAALDE CATEGORIEÄN VREEMDELINGEN 7ET INBURGERING IN HET BUITENLAND 
Kamerstuk 2006-2007, 29700, nr. 46, Den Haag, 2007.
Tweede Kamer der Staten-Generaal 6ERSLAGSCHRIFTELIJKOVERLEGOVERBRIEFVANFEBRUARI
 OVER OPZET EVALUATIE GEZINSMIGRATIEBELEID +AMERSTUK      NR  $EN
Haag, 2008.
Tweede Kamer der Staten-Generaal - Motie over onderzoek naar achtergronden en omvang van huwelijksdwang in Nederland. Vergaderjaar 2006-2007, 30388, nr. 11. Den Haag,
2007.
Raad van de Europese Unie  2ESOLUTIE VAN DE 2AAD VAN  DECEMBER BETREFFENDE
MAATREGELENTERBESTRIJDINGVANSCHIJNHUWELIJKEN0UBLICATIEBLAD.R#VAN
BLZk"RUSSEL 

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

Lijst met afkortingen

ACVZ
ASHG
"50/
"7 
GGD
GGz
IND
IOT
IPR
KEG
LEC
/- 
2VB 
ROC
RVZ
SPIOR
3R  
3V  
5.(#2
562-
6B 
Vc
Vw
7#( 
7#% 
WODC

Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken
Advies- en Steunpunt Huiselijk Geweld
)NTERNATIONAAL6ERDRAGINZAKE"URGERRECHTENEN0OLITIEKE2ECHTEN
"URGERLIJK7ETBOEK
Gemeentelijke Gezondheidsdienst
Geestelijke Gezondheidszorg
Immigratie- en Naturalisatiedienst
stichting Inspraakorgaan Turken in Nederland
Internationaal Privaatrecht
Kernteam Eergerelateerd Geweld
Landelijk Expertise Centrum
/PENBAAR-INISTERIE
2EGELINGVERSTREKKINGENBEPAALDECATEGORIEÄNVREEMDELINGEN
Regionaal Opleidingscentrum
Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
Stichting Platform Islamitische Organisatie Rijnmond
7ETBOEKVAN3TRAFRECHT
7ETBOEKVAN3TRAFVORDERING
5NITED.ATIONS(IGH#OMMISSIONERFOR2EFUGEES
5NIVERSELE6ERKLARINGVANDE2ECHTENVANDE-ENS
6REEMDELINGENBESLUIT
Vreemdelingencirculaire
Vreemdelingenwet
7ET#ONÛICTENRECHT(UWELIJKEN
7ET#ONÛICTENRECHT%CHTSCHEIDINGEN
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Lijst met afkortingen

79

Bijlage 1 – Geraadpleegde experts
INTERVIEWS
Naam

Organisatie

Mevr. E. Bartels

6RIJE5NIVERSITEIT!MSTERDAM ONDERZOEKER

Dhr. W. Timmer

Multi-Etnisch Politiewerk, politieregio Haaglanden, teamleider

Dhr. R. Ermers

!RABISTENTURKOLOOG

Dhr. G.J. Knoops

Knoops & partners advocaten, advocaat en hoogleraar

Mevr. M. Bhaggan

6IE*A5TRECHT

-EVR-!LBRECHT

Kernteam Eergerelateerd Geweld, projectleider

Mevr. A. Bouman

Politie Amsterdam-Amstelland, onderzoeker

Dhr. N. Barut

Politie Zuid-Holland-Zuid

Mevr. A. Kramer

/PENBAAR-INISTERIE OFÚCIERVANJUSTITIE

Mevr. C. Rijken

5NIVERSITEITVAN4ILBURG $EPARTEMENT%UROPEESEN)NTERNATIONAAL
0UBLIEKSRECHT UNIVERSITAIRHOOFDDOCENT

Maartje Craemer

)MMIGRATIE EN.ATURALISATIEDIENST BELEIDSMEDEWERKER

Nicole Jansen

)MMIGRATIE EN.ATURALISATIEDIENST BELEIDSMEDEWERKER

WERKCONFERENTIE
-EVR,INIBULAK

Movisie, projectleider huiselijk en seksueel geweld

Dhr. A. Nauta

Turkoloog

Mevr. F. Özgümüs

Vluchtelingen Organisaties Nederland, directeur

Mevr. A. Bouman

Politieregio Amsterdam-Amstelland, onderzoeker

Mevr. B Hamasaid

Bureau Jeugdzorg Amsterdam, consulent

Mevr. E. Bereket

3TICHTING6LUCHTELINGENWERK!MSTERDAM PROJECTONTWIKKELAARENCOÍRDINAtor vrouwenprojecten

Mevr. M. Creamer

).$ AFDELINGUITVOERINGSBELEID SENIORBELEIDSMEDEWERKER

Mevr. N. Jansen

).$ AFDELINGUITVOERINGSBELEID BELEIDSMEDEWERKER

Mevr. O. Storms

65!MSTERDAM ONDERZOEKER

Mevr. N. Belserang

!DVIESCOMMISSIEVOOR6REEMDELINGENZAKEN SENIORBELEIDSMEDEWERKER

Mevr. J. Meijering

'EMEENTE!MSTERDAM DIENST:ORGEN3AMENLEVING BELEIDSMEDEWERKER

Bijlage 1

81

Bijlage 2 – Overzicht van soorten huwelijk
%ENHUWELIJKKANVRIJWILLIGOFTEGENDEWILVANEENOFBEIDEHUWELIJKSPARTNERSINGESLOTEN
WORDEN6ANBEIDEVORMENKUNNENVERSCHILLENDEVERSCHIJNINGSVORMENONDERSCHEIDENWORden.
Vrijwillig gesloten huwelijk:
-

(UWELIJKMETVRIJEPARTNERKEUZEWAARBIJUITLIEFDEOFUITECONOMISCHEOVERWEGINGENWORDTGEtrouwd:

-

Gearrangeerd huwelijk: men wordt aan elkaar gekoppeld zonder dat men elkaar goed kent. Er
wordt geacht dat liefde op den duur vanzelf komt;

-

Neef-nicht huwelijk I: vrijwillig huwelijk tussen neef en nicht (voor de onvrijwillige variant, zie:
Neef-nicht huwelijk II);

-

Schakingshuwelijk I: een huwelijk na een vrijwillige schaking;

-

3CHIJNHUWELIJK)HUWELIJK METALSDOELOMEENVERBLIJFSVERGUNNINGTEVERKRIJGENVOORDEONVRIJWILlige variant, zie: Schijnhuwelijk II).

Gedwongen huwelijk:
-

'EBOORTEHUWELIJKHUWELIJKGEREGELDBIJDEGEBOORTE

-

2UILHUWELIJKHUWELIJKOMWEDERZIJDSDE@BRUIDSPRIJSOFTEWELKOOPPRIJSTEKUNNENOMZEILEN

-

6ERZOENINGSHUWELIJKALSONDERDEELVANHETBESLECHTENVANEENBLOEDVETE

-

:WAGERHUWELIJKOFTEWELLEVIRAATHUWELIJKWAARBIJDEWEDUWEMOETTROUWENMETDEBROERVAN
haar overleden man;

-

-OETJEHUWELIJKOMWILLEVANHERSTELVANDESEKSUELEFAMILIE EERNAEENZGN@FYSIEKEBEVLEKKING
ONTMAAGDING VERKRACHTING SEKSUELERELATIE BUITENECHTELIJKEZWANGERSCHAP INCESTETC 

-

Neef-nicht huwelijk II: huwelijk onder dwang tussen neef en nicht;

-

Schakingshuwelijk II: huwelijk na een onvrijwillige schaking;

-

3CHIJNHUWELIJK))ONDERDRUKVANHETFAMILIEBELANG BIJVEENVERBLIJFSVERGUNNING MAAROOKINDE
context van vrouwenhandel: vrouw wordt naar Nederland gehaald om hier in de prostitutie te
WERKEN/MEENVERBLIJFSVERGUNNINGTEKRIJGEN WORDTERGETROUWD

-

%CONOMISCHHUWELIJKHUWELIJKUITGELDZUCHTOFGELDNOODWAARBIJEENDOCHTERSOMSOPJONGE
leeftijd) door haar vader aan de latere echtgenoot verkocht wordt;

-

+INDHUWELIJKHUWELIJKWAARBIJEENMINDERJARIGEBETROKKENIS VAAKDOORTOEDOENVANDEOUDERS
geïnitieerd.

 































(UWELIJKSDWANGEENVERBINTENISVOORHETLEVEN

Bijlage 3 – Lijst van aan gedwongen huwelijken
gerelateerde strafrechtsartikelen
Onderstaande opsomming van strafrechtsartikelen is opgesteld door Schmidt en Rijken
  "IJ DEZE OPSOMMING HEBBEN ZIJ GEKEKEN NAAR STRAFRECHTSWETGEVING DIE ENIGERLEI
VERBANDZOUKUNNENHEBBENMETHUWELIJKSDWANG
Strafrechtsartikel

Bijlage 3

Omschrijving

225

Valsheid in geschrifte

226

6ALSHEIDINBIJZONDEREGESCHRIFTEN

227

Valse opgave in authentieke akte

242

Verkrachting

243

'EMEENSCHAPMETWILSONBEKWAME

244

'EMEENSCHAPMETEENPERSOONBENEDENJAAR

245

'EMEENSCHAPMETEENPERSOONBENEDENJAAR

246

&EITELIJKEAANRANDINGVANDEEERBAARHEID

247

/NTUCHTMETWILSONBEKWAME

248a

Verleiding van minderjarige tot ontucht

249

/NTUCHTMETMISBRUIKVANGEZAG

250

Koppelarij

273a

Mensensmokkel en -handel

279

Onttrekking aan het wettig gezag

281

Schaking

282

7EDERRECHTELIJKEVRIJHEIDSBEROVING

283

6RIJHEIDSBEROVINGDOORSCHULD

284

Dwang

285

"EDREIGINGMETGEWELDSCHRIFTELIJKEBEDREIGING

285a

Intimidatie

285b

Stalking

300

Eenvoudige mishandeling

301

-ISHANDELINGMETVOORBEDACHTENRADE

302

Zware mishandeling

303

:WAREMISHANDELINGMETVOORBEDACHTERADE

83

Eerder verschenen in de Bekereeks
2008
Ambtscriminaliteit aangegeven?
Een onderzoek naar het opvolgen van en kennis over de wettelijke verplichting tot aangifte
van artikel 162 Sv misdrijven
Verborgen problemen
Een onderzoek naar (de aanpak van) criminaliteit onder Antillianen in Nederland
Bont en Blauw
%ENONDERZOEKNAARDESTRAFRECHTELIJKEBEHANDELINGVANGEWELDSZAKENTEGEN
POLITIEAMBTENARENENDEBEJEGENINGVANSLACHTOFFERSDAARVANDOORDEPOLITIEEN
HETOPENBAARMINISTERIE
Uitstel van behandeling?
Een verkennend onderzoek naar TBS-gestelden met en zonder
EENCOMBINATIEVONNISENDEMOGELIJKEEFFECTENVANDETENTIE

Zie voor meer informatie over de uitgaven in deze reeks: www.beke.nl

Volgens de in 2005 opgestelde werkdefinitie gaat het bij een gedwongen
huwelijk om ‘een huwelijk waarbij een of beide huwelijkspartner(s) geen eigen
zeggenschap heeft (hebben) over de sluiting van de huwelijksverbintenis en
daarmee (liever) niet instemt. Onder deze situatie wordt mede begrepen het
wel meewerken aan de formele (wettelijke) huwelijkshandelingen doch onder
lichamelijke of geestelijke bedreiging’. Het definiëren van het fenomeen heeft
nog niet geleid tot een grootschalige en gestructureerde aanpak van gedwongen
huwelijken. Sterker nog: slechts enkele politieregio’s en hulpverleningsinstanties
zijn op de hoogte van het fenomeen. En van deze instanties weet niet meer dan
een fractie hoe ze het daadwerkelijk aan kunnen pakken.
e
Mede daarom geven experts in het rapport ‘Huwelijksdwang. Een verbintenis
voor het leven?’ aan wat zij exact verstaan onder gedwongen huwelijken en in
welke vormen dit fenomeen voorkomt in Nederland. Tevens biedt het rapport
zowel juridische als niet-juridische handvatten om gedwongen huwelijken
tegen te gaan. Dit resulteert in een pakket aan mogelijkheden voor zowel
hulpverleningsinstanties als experts op het gebied van het privaat-, straf- en
vreemdelingenrecht.
Dat het niet bij deze maatregelen eindigt, blijkt uit de suggesties die experts
doen om de definitie te heroverwegen. Kennelijk is de aandacht voor gedwongen
huwelijken in Nederland nog dermate recent dat de discussie over de definitie en
de aanpak van het fenomeen nog niet geheel is uitgekristalliseerd. Dit onderzoek
biedt hiervoor een eerste aanzet.

ISBN 978-90-75116-41-0