Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

28 638

Mensenhandel

Nr. 123

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 28 augustus 2014
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister en Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie
over de brieven van 13 mei 2014 en 23 juni 2014 inzake het rapport
«Mensenhandel in en uit beeld 2» van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (Kamerstuk 28 638, nrs. 114
en 120), de antwoorden op Kamervragen van de leden Berndsen-Jansen,
Segers, Kooiman, Van der Steur, Van Oosten, Oskam, Rebel, Van Laar,
Bontes en Jadnanansing over mensenhandel (Aanhangsel Handelingen II
2013/14, nr. 2336), de brief van 23 juni 2014 inzake een reactie op verzoek
van het lid Kooiman op het bericht «Nederland moet meer doen tegen
mensenhandel» (Kamerstuk 28 638, nr. 117), de brief van 23 juni 2014
inzake toezeggingen op het terrein van mensenhandel (Kamerstuk 28 638,
nr. 118), de brief van 23 juni 2014 inzake diverse toezeggingen op het
terrein van prostitutiebeleid en een reactie op twee rapporten en
bijbehorende resoluties van het Europees parlement en de Raad van
Europa (Kamerstuk 28 638, nr. 119), de brief van 23 juni 2014 inzake de
Doorlichting Verblijfsregeling Mensenhandel (Kamerstuk 28 638, nr. 121)
en de brief van 23 juni 2014 inzake Nationaal Verwijsmechanisme
Slachtoffers Mensenhandel (Kamerstuk 28 638, nr. 122).
De vragen en opmerkingen zijn op 8 juli 2014 aan de Minister en Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie voorgelegd. Bij brief van 27 augustus
2014 zijn ze door de Minister van Veiligheid en Justitie beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Jadnanansing
De adjunct-griffer van de commissie,
Van Doorn

kst-28638-123
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

1

Inhoudsopgave

blz.

I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

2

1.
2.
3.
4.

Inleiding
Rapport «Mensenhandel in en uit beeld 2»
Brief met antwoorden op Kamervragen
Brief inzake toezeggingen op het terrein van mensenhandel
Brief inzake diverse toezeggingen op het terrein van
prostitutiebeleid en een reactie op twee rapporten en
bijbehorende resoluties van het Europees parlement en de
Raad van Europa
Doorlichting Verblijfsregeling Mensenhandel
Nationaal Verwijzingsmechanisme Slachtoffers Mensenhandel

2
2
5

5.

6.
7.
II

Reactie van de Minister en Staatssecretaris van Veiligheid
en Justitie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

6

7
8
8
9

2

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
1. Inleiding
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brieven van de Minister van Veiligheid en Justitie (hierna: de
Minister) op het terrein van mensenhandel. Zij zijn verheugd over de
snelheid waarmee de aanbevelingen zijn opgepakt uit het rapport
«Mensenhandel in en uit beeld 2» van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen. Deze leden hebben een
aantal vragen die verderop in dit verslag aan de orde zullen komen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende
brieven inzake mensenhandel. Zij willen allereerst weten wat de Minister
doet om niet alleen de mensenhandelaren op te pakken, maar ook het
netwerk wat daar vaak aan vast zit op te rollen. Kan de Minister aangeven
wat er wordt gedaan om mensenhandel buiten de seksbranche aan te
pakken, zoals uitbuiting in de tuinbouw, horeca, binnenvaart, visserij en
bij diplomaten?
Regelmatig nemen deze leden met afschuw kennis van de vreselijke
berichten over de schendingen van arbeidsrechten bij de bouw van
stadions in Qatar, ten behoeve van het wereldkampioenschap voetbal in
2022, waar de hele (voetbal)wereld tegen die tijd van zal profiteren. Dit
zijn «slaafachtige omstandigheden». Wat is de reactie hierop van de
Minister? Heeft hij hier in internationaal verband stelling tegen genomen
en acties ondernomen om dit aan de orde te stellen of een bijdrage
geleverd aan het verbeteren van de mensonterende toestanden die
plaatsvinden? Welke mogelijkheden ziet hij hiertoe?
De leden van de SP-fractie vragen een reactie op de resultaten van het
project over de verbetering van ondersteuning aan slachtoffers van
mensenhandel bij vrijwillige terugkeer.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
brieven. Zij merken op dat de Minister alle vormen mensenhandel wil
aanpakken, dus niet alleen seksuele uitbuiting, maar ook arbeidsuitbuiting, gedwongen bedelarij en het gedwongen worden tot criminele
activiteiten. Hier is in eerste instantie goede informatie voor nodig, maar
deze leden constateren dat juist deze informatie ontbreekt. Hoe gaat de
Minister het zicht op uitbuiting buiten de seksindustrie vergroten,
bijvoorbeeld in de land- en tuinbouw, de binnen- en scheepvaart of
bedelarij? Hoe wordt de aanpak van deze soorten mensenhandel
verbeterd?
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van voorliggende brieven. Zij hebben met name nog enkele vragen over
de uitwerking van diverse toezeggingen met betrekking tot prostitutie.
2. Rapport «Mensenhandel in en uit beeld 2»
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de Minister van mening is
dat een meer gedetailleerde registratie niet direct ten goede komt aan de
informatie-gestuurde-aanpak van mensenhandel. De Minister geeft in zijn
reactie op het Rapport «Mensenhandel in en uit beeld 2» (hierna: het
rapport) aan eerder voor een diepteanalyse te kiezen dan voor een
gedetailleerde registratie. Op welke gebieden is hij voornemens een
diepteanalyse uit te voeren? Ook vragen deze leden hoe vaak de Minister
verwacht dit middel in te gaan zetten.
De aan het woord zijnde leden zijn van mening dat het percentage zaken
waarin ontnemingsmaatregelen worden getroffen erg laag is. Daarom is
het goed dat de Minister dit herkent en aangeeft dat de inzet op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

3

ontneming beter kan. Hoe gaat hij de inzet verbeteren en verhogen? Deze
leden vragen of er voldoende zicht bestaat op mensenhandelaren die
opereren in grote, vaak internationale netwerken. Zo ja, waar blijkt dit uit?
Heeft de politie voldoende zicht op netwerken die zich richten op
Nederlandse minderjarigen en die hier ook geronseld worden? Hoe wordt
de mensenhandel expertise gewaarborgd bij de politie? Hoe beziet de
Minister de rol van exploitanten en de aanpak tegen diegenen die
mensenhandel faciliteren? Deelt de Minister de mening dat deze groep
steviger mag worden aangepakt? Welke middelen kan de Minister
gebruiken om dit te bewerkstelligen?
Deze leden vragen voorts of er voldoende zicht op mannelijke slachtoffers
van mensenhandel, waaronder jongens die als prostituee worden
uitgebuit? Zo ja, waar blijkt dit uit? Zo nee, hoe wordt dit aangepakt en
verbeterd?
De leden van de PvdA-fractie vinden de aanpak van mensenhandel
voortvarend. Zij zien echter nog liever dat minder mensen slachtoffer
worden van mensenhandel. Ook moet worden gekeken naar de daders,
ofwel de mensenhandelaren zelf. Heeft de Minister voldoende zicht op
jongeren die dreigen mensenhandelaar te worden? Wordt er voldoende
ondernomen aan preventie op dit gebied? Kan hij aangeven welke
concrete maatregelen worden genomen om te voorkomen dat de leden
van deze groep mensenhandelaar worden?
De leden van de SP-fractie lezen in het rapport dat de politie werd
geconfronteerd met 200 aangiftes van Afrikaanse vrouwen. Deze aangiftes
zijn geseponeerd omdat er te weinig aanknopingspunten zouden zijn voor
een strafrechtelijk onderzoek. Klopt het dat deze aangiftes niet geregistreerd, gebundeld en geanalyseerd worden om te zien of er overeenkomsten en aanknopingspunten te vinden zijn ten behoeve van de
opsporing van mogelijke mensenhandelaren? Is de Minister bereid dit
alsnog te doen? Klopt het dat het ontbreken van een goede politieregistratie bovendien een informatie-gestuurde-opsporing in de weg staat?
Hoe gaat de Minister dit verbeteren?
De aan het woord zijnde leden constateren eveneens dat in ongeveer een
kwart van het door het Openbaar Ministerie (OM) gedagvaarde zaken voor
mensenhandel een onvoorwaardelijk sepot volgde. Een vijfde deel
daarvan betrof een beleidssepot. Dat is opmerkelijk te noemen. Kan de
Minister hierop reageren en is hij bereid ervoor te zorgen dat in de gehele
keten de mensenhandelzaken worden geregistreerd? De Immigratie- en
Naturalisatiedienst (IND) is daar mee bezig, maar het OM nog niet. Gaat
de Minister dit verbeteren?
De leden van de SP-fractie vinden voorkomen beter dan genezen en
wijzen erop dat voorlichting kan helpen als het gaat om uitbuiting. Het
Nederlands Jeugdinstituut houdt een database bij waarin wetenschappelijk erkende interventies rondom seksualiteit en seksuele weerbaarheid
zijn opgenomen. Hoewel er redelijk veel aandacht is voor preventie van
seksueel geweld tegen kinderen, is van veel preventieve maatregelen niet
bekend in hoeverre zij dergelijk geweld daadwerkelijk kunnen voorkomen
en wat werkt. Waarom wordt er geen onderzoek verricht naar de
voorlichtingsprogramma’s die scholen op dit moment hanteren?
Al eerder hebben de leden van de SP-fractie zorgen geuit over de opvang,
begeleiding en inzet van preventieve middelen als het gaat om jongens
die het slachtoffer zijn van mensenhandel. Kan worden aangegeven welke
specialistische zorg er voor deze groep jongens momenteel is? Is er
tevens categoriale opvang voor deze jongens?
De aan het woord zijnde leden stellen vast dat de politie en het OM
momenteel inzetten op ontneming, maar dat de Minister aangeeft dat dit
beter kan. Deze leden willen weten watbeter kan, waar de politie, het OM
en de rechtspraak volgens de Minister tegenaan lopen en hoe deze
knelpunten weggenomen kunnen worden. Er zijn op dit moment ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

4

verschillende methodes die kunnen worden ingezet ten behoeve van de
financiële ontneming. Deze leden horen graag welke methodes dat zijn.
Kan worden toegelicht onder welke voorwaarden deze verschillende
methodes kunnen worden ingezet?
Voornoemde leden merken op dat de Minister het positief acht dat 95%
van de doorgelichte opsporingsonderzoeken gebaseerd is op verklaringen
van slachtoffers, gelet op het feit dat de aangiftebereid normaliter laag is.
Kan dit verband duidelijk worden toegelicht? Deelt de Minister de mening
dat juist meer moet worden gewerkt aan de aangiftebereidheid, aangezien
klaarblijkelijk bijna alle opsporingsonderzoeken zich puur baseren op
aangiftes en verklaringen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke manier
zal worden gewerkt aan de bereidheid van slachtoffers om aangifte te
doen? Kunnen slachtoffers ook anoniem aangifte doen en een verklaring
afleggen? Zo nee, waarom niet en op welke manier kunnen slachtoffers
dan wel veilig aangifte doen?
De leden van de SP-fractie vinden het goed dat wordt onderzocht of
alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s) die de beschermde
opvang verlaten langer begeleid kunnen worden. Amv’s worden pas uit
de beschermde opvang gelaten als zij voldoende weerbaar zijn. Deze
leden vragen wat er gebeurt als blijkt dat een 18-jarige nog onvoldoende
weerbaar is en deze toch vanwege zijn/haar leeftijd geen recht meer heeft
op opvang. De aan het woord zijnde leden vragen met betrekking tot het
afpakken van crimineel vermogen of het klopt dat dit maar in 3% van de
zaken gebeurt? Zo nee, in hoeveel zaken dan wel? Wordt er dan ook
gebruik gemaakt van de omkering van de bewijslast op grond van artikel
36e, derde lid, Wetboek van Strafrecht (Sr)? Tegen welke problemen loopt
het OM aan, ook als het gaat om het toepassen van de artikelen 33a en
36e Sr? Wordt er standaard in alle mensenhandelzaken financieel
onderzoek verricht na veroordeling? Zo nee, waarom niet? Klopt het dat
omkering van de bewijslast mogelijk is op grond van artikel 36e, derde lid,
Sr? Werkt dit in de praktijk goed of loopt het OM nog tegen problemen
aan? Zo ja, welke?
De leden van de D66-fractie vragen extra toelichting op de aanpak van
criminele samenwerkingsverbanden. Als de politie, de Koninklijke
Marechaussee (Kmar) en de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid
voldoende zicht hebben op criminele samenwerkingsverbanden, waarom
worden deze dan nauwelijks aangepakt? Wat zijn de knelpunten? Welke
oplossingen biedt de Minister hiervoor?
Voornoemde leden begrijpen uit het rapport dat bij mensenhandel
vonnissen het percentage van ontnemingen heel laag ligt (3%). Hoe
verklaart de Minister dit? Hoe kan ontneming van geld van mensenhandelaars worden bevorderd?
Deze leden maken zich zorgen over de amv’s die met onbekende
bestemming de beschermde opvang hebben verlaten. Hoe wordt
voorkomen dat deze kinderen weer in handen komen van mensenhandelaren? Welke specifieke maatregelen worden genomen voor de
bescherming van amv’s? Hoe wordt de verblijfsregeling mensenhandel
voor amv’s verbeterd zodat deze aansluit op de behoeften van slachtoffers?
3. Brief met antwoorden op Kamervragen
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van het train-detrainer event waar medewerkers van de Task Force Mensenhandel
getraind werden om slachtoffers van mensenhandel te signaleren. Zij
vragen of deze trainingen in verschillende sectoren wordt ingezet. Worden
er nog meer organisaties getraind om slachtoffers van mensenhandel te
herkennen buiten de organisaties die aangesloten zijn bij de Task Force

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

5

Mensenhandel? Zo ja, welke organisaties zijn dit? Zo nee, waarom niet, is
dit een bewuste beleidskeuze en welke middelen worden dan wel worden
ingezet om medewerkers uit verschillende sectoren te trainen? Op welke
termijn zal dit gebeuren?
De aan het woord zijnde leden constateren dat de regering in zijn
beantwoording aangeeft dat de Nederlandse politie niet op etniciteit
registreert. Hoewel deze leden hiervoor begrip kunnen opbrengen, vragen
zij of dit de politie niet belemmert in het uitwerken van een treffende
aanpak voor Roma-slachtoffers van mensenhandel. Hoe zetten zij de
meldingen door naar CoMensha? Heeft CoMensha behoefte aan meer
gedetailleerde informatie over de mogelijke slachtoffers? De leden van de
PvdA-fractie willen benadrukken dat ze niet om etnische registratie vragen
van iedereen die bij de politie terecht komt maar wel om een registratiesysteem waarin slachtoffers van mensenhandel zichtbaar zijn. Voor deze
leden staat namelijk voorop dat CoMensha, de politie en andere organisaties duidelijk zicht hebben op de slachtoffers. Zij hopen dat dit ten
goede komt aan de opsporing van de netwerken achter de slachtoffers.
Voornoemde leden zijn verheugd dat de meerwaarde van verhoorstudio’s
op locatie voldoende is om hiervoor een pilot op te starten. Zij kijken dan
ook uit naar de resultaten hiervan. Hoe wordt de mogelijkheid tot
inschrijving gecommuniceerd naar de opvanglocaties? Kunnen alle
opvanglocaties zich hier voor inschrijven? Wanneer wordt de Kamer
geïnformeerd over de uitkomsten?
De leden van de SP-fractie constateren dat er volop wordt samengewerkt
op Europees niveau. Heeft de Minister zicht op de concrete vorderingen
die hierdoor zijn geboekt in Bulgarije en Roemenië? Hoe wordt
gemonitord welke knelpunten er nog zijn bij de aanpak van mensenhandel
en de opvang en begeleiding van slachtoffers in deze landen? Tijdens het
werkbezoek aan deze landen is gebleken dat de opvang onvoldoende was
geregeld of alleen maar door niet-gouvernementele organisaties werd
opgepakt. Is de Minister van plan hier op korte termijn verbeteringen in
aan te brengen? Zullen er niet alleen vaste liaisons in Roemenië maar ook
in Bulgarije gestationeerd blijven? Zo nee, waarom niet? Zo ja, voor hoe
lang? Hoeveel liaisons zijn er op dit moment en is dit aantal voldoende?
4. Brief inzake toezeggingen op het terrein van mensenhandel
De leden van de SP-fractie staan positief tegenover een verhoorstudio in
de opvang en willen graag weten wanneer de pilot wordt geëvalueerd en
of de Kamer op de hoogte wordt gebracht van de resultaten hiervan.
Deze leden merken op dat rechercheurs mensenhandel op dit moment
een gespecialiseerde opleiding krijgen aangeboden. Zij vragen of er
voldoende rechercheurs mensenhandel zijn. Voorts vragen zij in hoeverre
er voldoende gespecialiseerde rechters zijn om mensenhandelzaken te
kunnen beoordelen?
De aan het woord zijnde leden willen graag nog een reactie ontvangen op
het idee om de loverboyproblematiek mee te nemen in de verplichte
meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Wat is het standpunt
van de Minister ter zake?
De leden van de SP-fractie merken op dat er fors wordt bezuinigd op de
zorg en de jeugdzorg. Binnenkort worden gemeentes verantwoordelijk
voor de uitvoering van de jeugdzorg. Hoe wordt voorkomen dat de nodige
kennis en capaciteit wordt wegbezuinigd omdat gemeentes onvoldoende
middelen krijgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

6

5. Brief inzake diverse toezeggingen op het terrein van prostitutiebeleid en
een reactie op twee rapporten en bijbehorende resoluties van het
Europees parlement en de Raad van Europa
De leden van de SP-fractie constateren dat er in een algemene maatregel
van bestuur nadere regels zullen worden gesteld over de voorwaarden
waar een prostitutiebedrijf aan moet voldoen. Wordt hierbij dan ook
rekening gehouden met de rol van andere belangrijke instanties, zoals het
OM, de politie en CoMensha? Zo ja, op welke manier? Zo nee, waarom
niet?
Voornoemde leden hebben kennisgenomen van het rapport van Geisha,
maar horen graag in hoeverre gemeentes door bijvoorbeeld de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) op de hoogte worden
gesteld van de inhoud van dit rapport en de rol die gemeentes kunnen
spelen bij het mogelijk maken van zelforganisatie voor prostituees. Zijn er
al gemeentes die op deze manier samenwerken met de in hun gemeente
werkzame prostituees en organisaties van belangenbehartigers? Zo ja,
welke gemeentes zijn dit?
Deze leden vragen, als er een vergunning wordt ingetrokken of een locatie
wordt gesloten, ook automatisch op grond van het strafrecht actie
ondernomen naar aanleiding van eventuele signalen van mensenhandel
en uitbuiting. Hoe wordt voorts voorkomen dat de prostituees in de
illegaliteit belanden door het sluiten van locaties?
De leden van de D66-fractie maken zich zorgen over minderjarige
slachtoffers van mensenhandel. Kinderen met een Roma achtergrond
zouden volgens de Group of Experts on Action against Trafficking in
Human Beings extra kwetsbaar zijn voor criminele uitbuiting, gedwongen
bedelen en zakkenrollen. Hoe pakt de Minister het specifiek probleem van
Roma kinderen aan?
De leden van de SGP-fractie vragen aandacht voor het belang van de
beschikbaarheid van uitstapprogramma’s. De Kamer heeft vorig jaar de
motie Van der Staaij/Segers (Kamerstuk 33 750 VI, nr. 80) ter zake
aangenomen. Deze leden zijn blij dat het geld hiervoor intussen in de
suppletoire begroting is opgenomen. Wel vragen zij wat de precieze stand
van zaken is van de uitvoering van deze motie. Welke stappen zijn
intussen gezet? Worden alle gemeentes benaderd met een aanbod om bij
te dragen in het aanbieden van uitstapprogramma’s? Is er meer zicht op
hoeveel organisaties gebruik maken van deze regeling, waarvan de
inschrijfdatum afloopt per 31 juli 2014? In hoeverre gaat het om nieuwe
programma’s en in hoeverre is er sprake van uitbreiding van bestaande
programma’s?
Voornoemde leden vinden het belangrijk dat ook de Kamers van
Koophandel nauwkeurig onderzoek verrichten en zeker bij signalen van
mogelijke dwang voorzichtig zijn met registratie. Deze leden vernemen
graag hoeveel prostituees zich op dit moment hebben ingeschreven als
zelfstandige. Hoe verhoudt zich dit tot het geschatte aantal zelfstandig
werkende prostituees (al dan niet onder invloed van dwang).
De leden van de SGP-fractie merken op dat het rapport «Prostitution,
trafficking and modern slavery in Europe» van de Raad van Europa onder
meer een aanbeveling bevat om het Zweedse model te overwegen als
meest effectieve model om de exploitatie van vrouwen als prostituee
tegen te gaan. Deze leden van vinden dat een aanbeveling die het
overwegen meer dan waard is. Kan de Minister aangeven welke maatregelen uit het Zweedse model in Nederland niet voorkomen en wat daar de
precieze argumenten voor zijn?
Voornoemde leden zijn ten slotte zeer benieuwd naar het onderzoek over
het invoeren van een pooierverbod. De Minister meldt dat dit onderzoek
in het najaar gereed is. Zij hopen dat de Minister snel tot een dergelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

7

verbod komt. Wanneer kan het onderzoek en het standpunt van het
kabinet verwacht worden?
6. Doorlichting Verblijfsregeling Mensenhandel
De leden van de SP-fractie constateren dat er niet alleen voldoende ruimte
is om de koppeling tussen het doen van aangifte en het recht op verblijf te
handhaven, maar dat er dus ook voldoende ruimte is om die los te laten.
Is deze constatering juist? Waaruit blijkt dat de aangiftebereidheid daalt op
het moment dat de koppeling wordt losgelaten? Zijn er geen andere
manieren om te bewerkstelligen dat iemand aangifte doet? Welke rol kan
het multidisciplinair kunnen vaststellen van slachtofferschap hierbij
spelen? Kan het bestaan van een dergelijk expertiseteam ertoe kunnen
leiden dat de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (hierna: de
Staatssecretaris) wel bereid is de genoemde koppeling los te laten? Zo
nee, waarom niet? Deze leden zijn in ieder geval blij dat de mogelijkheden
voor een multidisciplinair expertiseteam en het vaststellen van het
slachtofferschap worden onderzocht. In hoeverre gebeurt dit al in andere
landen? Wanneer komt hier meer duidelijkheid over?
De aan het woord zijnde leden horen van de partners van het Strategisch
Overleg Mensenhandel (SOM) dat er een sterke afname is in de
bereidheid van slachtoffers om aangifte te doen. Dit zou te maken hebben
met het feit dat slachtoffers niet juist worden geïnformeerd over de drie
maanden bedenktijd. Deze bedenktijd wordt door politie en Kmar steeds
minder vaak en korter aangeboden. Slachtoffers krijgen hun rechten
onvoldoende uitgelegd. Is de Staatssecretaris bereid dit probleem op te
pakken met de politie en de Kmar? Hoe flexibel wordt er omgegaan met
deze drie maanden bedenktijd? Kan het zijn dat als iemand bijvoorbeeld
na drie en een halve maand pas de moed heeft verzameld aangifte te
doen, deze persoon direct buiten de boot valt? Is het voorts waar dat veel
van de slachtoffers in hun periode van bedenktijd niet naar een specialistische opvang worden gebracht maar naar een noodbed in de regio? Hier
krijgen zij echter niet de juiste juridische ondersteuning (naast de
psychische ondersteuning). Hoe gaat de Staatssecretaris ervoor zorgen
dat slachtoffers altijd geplaatst worden in een gespecialiseerde opvang?
De leden van de D66-fractie hebben vernomen dat de partners van het
SOM-overleg zich ernstig zorgen maken over de sterke afname in de
bereidheid van slachtoffers om aangifte te doen. Volgens het
SOM-overleg is er in de afgelopen periode een verschuiving opgetreden
in de praktische toepassing van de wettelijke bedenktijd en de uitvoeringspraktijk van de B8/3-regeling. Hiermee komt de bescherming van
slachtoffers mensenhandel ernstig in het geding. Hoe zorgt de Minister
ervoor dat de bedenktijd daadwerkelijk wordt gerespecteerd en de
bescherming van de slachtoffer niet in het geding komt?
7. Nationaal Verwijzingsmechanisme Slachtoffers Mensenhandel
De leden van de PvdA-fractie zien veel mogelijkheden voor het Nationaal
Verwijzingsmechanisme Slachtoffers Mensenhandel (NVM). Zij kijken uit
naar de verdere uitwerking van het NVM, maar vragen wie te midden van
alle werkgroepen en projecten de rode draad in de gaten houdt. Kan de
Minister aangeven wanneer het NVM startklaar is en of er voldoende zicht
bestaat op de minderjarige slachtoffer in het NVM? Bestaat een aparte
aanpak voor minderjarige slachtoffers? Zo ja, betrekt de Minister ook
leerplichtambtenaren en Raad voor de Kinderbescherming in de aanpak?
Zo nee, waarom niet? De informatievoorziening naar slachtoffers wordt
ook door het NVM gezien als een knelpunt. Hoe worden gemeenten en
daarmee ook lokale diensten bewust gemaakt van de mogelijkheden en
regelingen die er voor slachtoffers bestaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

8

De aan het woord zijnde leden constateren dat wordt gesproken over de
onbekendheid van CoMensha bij verschillende instanties. Kan de Minister
aangeven op welke manieren de rol van CoMensha duidelijk naar de
sector kan worden gecommuniceerd, naast de centrale website? Deze
leden vinden het belangrijk dat gemeenten hun rol in het signaleren van
slachtoffers van mensenhandel goed kunnen uitoefenen. Op welke termijn
start het traject voor kennisverbetering en -overdracht van de VNG?
Kan de Minister dieper ingaan op de wijze waarop de koppeling tussen
het NVM en het programma «Aanpak uitbuiting (Roma) kinderen» zal
worden gelegd?
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd tegen welke drempels partijen
oplopen door de verschillende regelingen en voorzieningen. Kan de
Minister hier uitgebreider op ingaan en voorbeelden geven?
Als het gaat om de zorg voor minderjarige slachtoffers willen deze leden
graag weten of er al concreet is nagedacht over de transitie van de
jeugdzorg en de consequenties voor de minderjarige slachtoffers van
mensenhandel en uitbuiting.
Voorts vragen de aan het woord zijnde leden op welke manier slachtoffers
worden geholpen bij het innen van hun schadevergoeding na toewijzing
door de civiele rechter. Welke knelpunten worden hierbij ervaren?
II Reactie van de Minister van Veiligheid en Justitie
Bij de beantwoording van de vragen is de volgorde van de vragen en
opmerkingen vanuit de fracties aangehouden.
1. Inleiding
Mensenhandel is een ernstig misdrijf en de bestrijding ervan is een
prioriteit van dit kabinet. Het belang hiervan blijkt ook uit de uitgebreide
reacties van de diverse fracties, waar ik hieronder nader op in zal gaan.
Zoals uit de beantwoording van de vragen wederom blijkt, worden
meerdere initiatieven ontplooid om de aanpak van mensenhandel verder
te verstevigen. Bij de beantwoording zijn de vragen waar mogelijk per
onderwerp gebundeld, ten behoeve van een zo overzichtelijk mogelijk
geheel.
Alvorens in te gaan op de vragen per brief en onderwerp, ga ik in op de
algemene vragen die de SP- en D66-fracties hebben gesteld over onder
andere de aanpak van de netwerken achter mensenhandelaren, en over
de aanpak van mensenhandel buiten de seksbranche.
Met betrekking tot de aanpak van de criminele samenwerkingsverbanden
die zich schuldig maken aan mensenhandel, kan ik aangeven dat de
integrale aanpak van mensenhandel zich zowel richt op individuele
mensenhandelaren, als op de criminele netwerken en faciliteerders die
mensenhandel mogelijk maken. Kern van de integrale aanpak is dat het
probleem zo volledig mogelijk wordt teruggedrongen, door middel van
het aanpakken van daders, het opwerpen van barrières en het afbreken
van de criminele infrastructuur. Om de problematiek effectief aan te
pakken wordt zowel ingezet op begeleiding en opvang van slachtoffers,
als op het opsporen en vervolgen van de daders, individueel en in
netwerkverband. Op de prioritaire aandachtsgebieden, binnen de
georganiseerde en ondermijnende criminaliteit, heb ik de doelstelling
geformuleerd om in 2014 twee keer zoveel criminele samenwerkingsverbanden aan te pakken als in 2009 het geval was. Hieronder valt ook de
aanpak van criminele samenwerkingsverbanden op het gebied van
mensenhandel. Bij de aanpak van mensenhandel is in 2013 al een
verdubbeling van het aantal projectmatige onderzoeken naar criminele
samenwerkingsverbanden gerealiseerd. Onder 2 ga ik meer in detail in op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

9

enkele elementen van de aanpak van criminele samenwerkingsverbanden
in het kader van mensenhandel.
Met betrekking tot de aanpak van mensenhandel buiten de seksbranche,
kan ik meedelen dat uitbuiting buiten de seksindustrie – waaronder
arbeidsuitbuiting – een specifiek aandachtsgebied is in de derde termijn
van de Taskforce Mensenhandel. De komende jaren wordt op verschillende manieren ingezet op het vergroten van het zicht op uitbuiting buiten
de seksindustrie. Zo wordt in opdracht van het Ministerie van SZW
onderzoek uitgevoerd met het doel meer zicht te krijgen op de aard en –
zo mogelijk – de omvang van uitbuiting buiten de seksindustrie, en vindt
een internationale (Europese) verkenning plaats naar nieuwe vormen van
uitbuiting, die zich mogelijk ook in Nederland kunnen gaan voordoen.
Daarnaast wordt ingezet op meer bewustwording. Er wordt geïnvesteerd
in kennisvergroting over uitbuiting buiten de seksindustrie bij gemeenten.
In vervolg op voorlichtingsbijeenkomsten wordt nu ingezet op handvatten
voor gemeenten om arbeidsuitbuiting effectief aan te pakken, door middel
van trainingen waarbij onder andere aandacht wordt gevraagd voor
fenomenen als uitbuiting van straatkrantverkopers en bedelaars. Ook start
de Inspectie SZW een apart programma arbeidsuitbuiting met extra focus
op samenwerkingsverbanden en het analyseren van doelgroepen en
indicatoren. Verder zijn er wat betreft in Nederland gestationeerde
buitenlandse diplomaten die bediendes uit landen buiten de EU willen
laten overkomen, reeds de nodige maatregelen getroffen. Zo moeten in
dit kader procedures worden gevolgd met het doel ervoor te zorgen dat
het Nederlands arbeidsrecht in acht wordt genomen.
De leden van de SP-fractie hebben verder een vraag gesteld naar
aanleiding van (pers)berichten over misstanden bij de bouw van
voetbalstadions in Qatar. Evenals in een aantal andere landen van de
Golfregio worden arbeidsmigranten die werkzaam zijn in de bouwsector
in Qatar geconfronteerd met slechte arbeidsomstandigheden. De bouw
van voetbalstadions ten behoeve van de wereldcup 2022 is daarbij een
belangrijk aandachtspunt. Mede dankzij Nederlandse inzet heeft Qatar een
aantal constructieve stappen gezet zoals het uitvaardigen van speciale
regels inzake de arbeidsomstandigheden voor de bouw van sportfaciliteiten, een verdubbeling van het aantal arbeidsinspecteurs en het
aanscherpen van tendercriteria. Dit duidt erop dat Qatar internationale
kritiek serieus neemt. Qatar moet nog wel meer doen om de situatie
wezenlijk te verbeteren. De International Labour Organization (ILO) is rond
deze thematiek de normstellende organisatie en is bij uitstek geschikt
landen te helpen verbeteringen aan te brengen. Nederland zal zowel
bilateraal via de ambassade in Doha en tijdens hoge bezoeken, zoals dat
van Minister Kamp in november 2013, als in multilateraal verband bij de
Qatarese autoriteiten aandacht blijven vragen voor de problematiek van
arbeidsmigranten.
Voorts vragen de leden van de SP-fractie een reactie op de resultaten van
het project over de verbetering van ondersteuning aan slachtoffers van
mensenhandel bij vrijwillige terugkeer. Hoewel ik uit de vraag niet kan
opmaken op welk specifiek project de SP-fractie doelt, kan ik in algemene
zin stellen dat terugkeer- en reïntegratieprogramma’s een belangrijke
toevoeging vormen aan het gehele aanbod van zorg- en hulpverlening
aan slachtoffers van mensenhandel. Op dit moment bestaan er verschillende terugkeerprojecten voor slachtoffers van mensenhandel. Deze zijn
te onderscheiden in programma’s voor slachtoffers vanuit specifieke
bronlanden, en programma’s voor specifieke doelgroepen. Voor een
uitgebreide toelichting verwijs ik u naar de antwoorden op de Kamervragen van 28 mei 2014 van de leden Berndsen-Jansen (D66), Segers
(ChristenUnie), Kooiman (SP), Van der Steur (VVD), Van Oosten (VVD),

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

10

Oskam (CDA), Rebel (PvdA), Van Laar (PvdA), Bontes (Groep Bontes/Van
Klaveren) en Jadnanansing (PvdA).1
2. Rapport «Mensenhandel in en uit beeld II»
Hieronder ga ik in op de vragen die de verschillende fracties gesteld
hebben, waarbij ik de antwoorden waar mogelijk per onderwerp heb
gebundeld.
Voorkomen en voorlichting
Net als de leden van de PvdA- en SP-fracties vind ik het van groot belang
dat mensenhandel allereerst zoveel als mogelijk wordt voorkomen.
Uiteraard is de inzet van diverse partijen bij de bestrijding van mensenhandel onder meer gericht op het voorkomen van mensenhandel, door
het opwerpen van barrières die het plegen van dit delict terugdringen.
Over de rol van exploitanten en de aanpak van diegenen die mensenhandel faciliteren, kan ik de leden van de PvdA-fractie dan ook meedelen
dat onder de vlag van de Taskforce mensenhandel, waarvan de derde
termijn dit jaar is aangevangen, tussen OM, opsporingsdiensten,
gemeenten en andere partners – waaronder de Kamer van Koophandel en
Jeugdzorg Nederland – wordt samengewerkt om barrières op te werpen
tegen verschillende vormen van mensenhandel. Onderdeel van het
barrièremodel is de focus op (bewuste) faciliteerders van mensenhandel.
Bewuste faciliteerders worden (strafrechtelijk) aangepakt, zoals blijkt uit
verschillende opsporingsonderzoeken. Daarnaast worden onbewuste
faciliteerders voorgelicht. Zo is er door Koninklijke Horeca Nederland, het
OM en de politie de film «Please disturb» ontwikkeld om hotelpersoneel
bewust te maken van signalen van mensenhandel en het belang van
melding van deze signalen.
In het kader van voorkoming kan ik voorts de leden van de SP-fractie
informeren over de voorlichting over uitbuiting aan jongeren. Op dit
moment zijn er diverse initiatieven die beogen jongeren bewust te maken
van grenzen rond seksualiteit, zoals de in opdracht van Veiligheid en
Justitie ontwikkelde voorlichtingsfilm «De mooiste chick van het web» en
bijbehorend lespakket. In de databank van het Nederlands Jeugdinstituut
(NJI) zijn diverse interventies rondom seksualiteit en seksuele
weerbaarheid opgenomen. Deze databank bevat ook veel erkende
interventies (voorlichtingsprogramma’s) die gebruikt worden door
scholen. Aan deze databank zijn recent nog de interventies «Lang leve de
liefde» en «Begrijp me goed» over o.a. grenzen rond seksualiteit toegevoegd. Hoewel de werkzaamheid van dergelijke preventieve interventies
vanwege het vaak verborgen karakter in de praktijk moeilijk te meten is,
heeft het NJI werkzame elementen van interventies benoemd. Welke dit
zijn is afhankelijk van het probleem en de doelgroep (bijvoorbeeld
pubermeisjes).
Scholen en docenten kunnen op basis van hun eigen professionele
inzichten en overtuigingen de kerndoel-onderdelen aangaande seksualiteit
en seksuele weerbaarheid uitwerken in concrete onderwijsprogramma’s
en kunnen daarbij hun eigen lesmaterialen kiezen. Vanwege het belang
van dit thema zal de Minister van OCW begin 2015 een landelijke
conferentie voor (aankomende) docenten organiseren. Deze conferentie is
gericht op de deskundigheidsbevordering bij het bespreekbaar maken van
thema’s op het terrein van sociale veiligheid, waaronder seksualiteit en
seksuele diversiteit.

1

Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 2336

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

11

Registratie slachtoffers mensenhandel
De leden van de PvdA- en SP-fracties stellen enkele vragen met betrekking
tot de registratie van slachtoffers. Voorop staat dat zicht op de aard en
omvang van mensenhandel voor de aanpak van cruciaal belang is. In
aansluiting op de aanbeveling van de Nationaal Rapporteur wordt er dan
ook naar gestreefd om nog in 2015 de uitsplitsing van het soort mensenhandelzaken (seksuele uitbuiting, uitbuiting buiten de seksindustrie of
andere vormen van mensenhandel) binnen de registratie van het OM te
realiseren. Bovendien registreert de politie sinds april dit jaar mensenhandelzaken (273f Sr) en mensensmokkelzaken (197a Sr) met aparte feitencodes. Bij de registratie kan vermeld worden welke vorm van uitbuiting
het betreft. Bundeling van deze informatie kan gebruikt worden voor een
informatiegestuurde opsporing. Registratie moet gepaard gaan met een
goede (diepte) analyse van mensenhandelzaken. Het gaat uiteindelijk
immers om de duiding van de geregistreerde gegevens. In het kader van
de informatiegestuurde aanpak van mensenhandel vinden analyses naar
bijvoorbeeld slachtoffers, daders, faciliteerders en modus operandi plaats.
Door kritisch te bezien welke gegevens nodig zijn voor goede registratie
en analyse, wordt getracht het evenwicht tussen de administratieve last,
die (gedetailleerde) registratie met zich meebrengt, en de voordelen ervan
niet uit het oog te verliezen. Op deze wijze wordt gezocht naar verdere
verbetering van de informatiepositie op het terrein van mensenhandel,
waarbij overigens ook de onderzoeken van de Nationaal Rapporteur een
belangrijke rol spelen.
Aangiften
De leden van de SP-fractie vragen om verduidelijking van de opmerking
dat ik het positief acht dat 95% van de doorgelichte opsporingsonderzoeken gebaseerd is op verklaringen van slachtoffers, gelet op het feit dat
de aangiftebereid normaliter laag is. Zoals de Nationaal rapporteur in haar
rapport «Mensenhandel in en uit beeld II» opmerkt, heeft in bijna alle
mensenhandelonderzoeken ten minste één van de slachtoffers uiteindelijk
een verklaring afgelegd. In 78% van de onderzochte zaken hebben alle
slachtoffers meegewerkt aan het onderzoek. Dit is positief. Een belastende
verklaring, al dan niet in de vorm van een aangifte, vormt een belangrijk
onderdeel van opsporingsonderzoeken. Belastende verklaringen komen
immers ten goede aan de bewijsbaarheid van mensenhandelzaken.
Deze cijfers vallen in positieve zin op, gezien de aanname dat bij mensenhandel doorgaans geen sprake is van een hoge aangiftebereidheid,
vanwege de aard van het delict en van het slachtofferschap. In de aanpak
van mensenhandel wordt daarom met name de focus gelegd op het
verkrijgen van signalen van mensenhandel over de volle breedte, en het
gaandeweg tijdens een onderzoek winnen van het vertrouwen van de
slachtoffers. Ook kan de politie gebruik maken van verklaringen van
andere getuigen (niet-zijnde slachtoffers) en zijn er landelijke actiedagen
van onder meer politie en OM, waarbij actief op zoek wordt gegaan naar
mogelijke mensenhandelsituaties. De Nationaal Rapporteur geeft in haar
rapport aan dat informatie over mensenhandel via Bijzondere Opsporingsdiensten (BOD’en), controleteams en ander onderzoek ook als startinformatie bij de politie en de inspectie SZW terecht komt. Hiermee worden
andere informatiebronnen dan aangiften aangeboord en wordt ingezet op
een bredere informatiepositie ten aanzien van mensenhandel. En met
resultaat: in een groot deel van de onderzoeken vormde andere (opsporings)informatie de aanleiding tot de start van het onderzoek.
Dit laat echter onverlet dat er aan de aangiftebereidheid moet worden
blijven gewerkt. Aangiftes blijven dan ook een belangrijke bron van
informatie, waarop we moeten blijven investeren. Daarom is een
voortdurende investering in goede slachtofferbejegening van belang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

12

Binnen alle eenheden en bij de Inspectie SZW zijn voldoende
gekwalificeerde/gecertificeerde medewerkers die deskundig zijn om
slachtoffers van mensenhandel te woord te staan en te helpen. Ik kan de
leden van de SP-fractie meedelen dat er verschillende mogelijkheden zijn
tot het stimuleren van aangiftebereid bij slachtoffers in relatie tot
bijvoorbeeld gevoelens van onveiligheid of bedreiging. Het slachtoffer
moet de juiste combinatie van goede opvang, adequate begeleiding, en zo
nodig verdergaande veiligheidsmaatregelen kunnen worden aangeboden.
Zo kan bij aangifte of verhoor bij de politie een slachtoffer of getuige
domicilie op het politiebureau kiezen. Ook is het mogelijk aangifte onder
nummer te doen. Slachtoffers van mensenhandel kunnen verder anoniem
via Meld Misdaad Anoniem (NL Confidential) een melding doen. In
uitzonderlijke gevallen zijn er mogelijkheden om het slachtoffer als
bedreigde getuige aan te merken of anoniem door de rechter-commissaris
te laten horen.
De leden van de SP-fractie lezen verder in het rapport «Mensenhandel in
en uit beeld II» dat de politie werd geconfronteerd met 200 aangiftes van
met name West-Afrikaanse mannen en vrouwen en vragen om meer
informatie over deze aangiftes. Momenteel wordt in opdracht van de
programmamanager mensenhandel vanuit de Landelijke Eenheid een
onderzoek gedaan naar de aard en omvang van West-Afrikaanse
slachtoffers van mensenhandel. Het gaat om vermoedelijke slachtoffers
afkomstig uit de landen Nigeria, Guinee, Sierra Leone en Ghana. Voor
meer inzicht in de omvang en mogelijke trends en verbanden in de
verklaringen worden de aangiften van Nigeriaanse, Guineese, Sierra
Leoonse en Ghanese slachtoffers en hun eventuele asielaanvragen
geanalyseerd. Daarnaast worden interviews afgenomen met experts
vanuit verschillende organisaties.
Zicht op problematiek
De PvdA-leden vragen of de politie voldoende zicht heeft op netwerken
die zich richten op Nederlandse minderjarigen, die hier ook geronseld
worden. De bescherming (en opvang) van minderjarige Nederlandse
slachtoffers is een belangrijk aandachtsgebied van de Taskforce mensenhandel. Onlangs is Jeugdzorg Nederland aangesloten bij de Taskforce
mensenhandel om de verbinding tussen de zorg- en de strafrechtketen in
de Taskforce verder te versterken. Jeugdzorg Nederland zal in de
Taskforce casus inbrengen om zo met de diverse leden van de Taskforce
knelpunten te analyseren en oplossingen te zoeken. Ook wordt er
momenteel gewerkt aan een wetsvoorstel dat de inzet van de «lokpuber»
mogelijk maakt. Middels deze «lokpuber» kunnen politie en OM ronselaars, zoals loverboys, eenvoudiger opsporen.
Bij de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen
Kinderen wordt op dit moment onderzoek naar loverboys verricht. Naar
verwachting zal dit onderzoek een belangrijke bijdrage leveren aan een
meer (informatiegestuurde) dadergerichte aanpak van loverboyproblematiek. Er zijn signalen dat loverboys veelal (grotendeels) zelfstandig
opererende daders zijn. Zo worden er in de politie-eenheid Rotterdam op
jaarbasis ongeveer 40 minderjarigen uit het circuit gehaald waarbij geen
crimineel netwerk is vastgesteld. Het betreft hier nagenoeg zelfstandig
opererende daders die zo nu en dan gebruik maken van mededaders
zonder hiërarchie in de samenwerking. Naar verwachting zal dit
onderzoek meer duidelijkheid geven over de achtergrond en modus
operandi van loverboys. Aan de hand van de resultaten van dit onderzoek
en de eindrapportage in het kader van de huidige Rijksbrede Aanpak
Loverboyproblematiek dat eind 2014 afloopt, zal worden bezien hoe de
huidige aanpak verder kan worden versterkt. Zoals gemeld in mijn brief
d.d. 4 juli 2013 zal de eindrapportage in het kader van het actieplan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

13

Rijksbrede Aanpak loverboyproblematiek begin 2015 aan uw Kamer
worden toegezonden.2
De leden vragen voorts of er voldoende zicht is op mannelijke slachtoffers
van mensenhandel, waaronder jongens die als prostituee worden
uitgebuit. Veruit de meerderheid van de geregistreerde (mogelijke)
slachtoffers is vrouw. Dit neemt echter niet weg dat ook mannen
slachtoffer worden van uitbuiting (zowel seksuele als overige uitbuiting).
Voorkomen moet worden dat stereotypering ertoe leidt dat mannelijke
slachtoffers over het hoofd worden gezien. Binnen het Nationaal
Verwijsmechanisme is signalering dan ook een aandachtspunt, waarbij
tevens aandacht voor mannelijke slachtoffers is.
Op dit moment worden minderjarige loverboyslachtoffers niet als een
aparte categorie geregistreerd als zij in jeugdzorg worden behandeld. De
commissie Azough heeft het signaleren en registreren van deze slachtoffers als een aandachtspunt benoemd. In het najaar van 2014 presenteert
de commissie haar Actieplan, waarin dit punt ook specifiek zal worden
opgenomen. Een verbeterde signalering en registratie van slachtoffers
van loverboyproblematiek dient het zicht op minderjarige slachtoffers van
mensenhandel verder te verbeteren.
Aanpak netwerken
In reactie op de vragen van de leden van de SP-, D66- en PvdA-fractie over
het zicht op, en de aanpak van, (internationale) mensenhandelnetwerken,
kan ik u het volgende mededelen. De integrale aanpak van mensenhandel
richt zich op individuele mensenhandelaren, faciliteerders en criminele
netwerken. De aanpak van criminele samenwerkingsverbanden wordt in
algemene zin geïntensiveerd. Zoals eerder gemeld, is de doelstelling van
het OM en de politie om in 2014 twee maal zoveel criminele samenwerkingsverbanden aan te pakken als in 2009. In de periode na 2015 wordt
deze intensivering voortgezet, met de nadruk op het effectief ontregelen
van criminele samenwerkingsverbanden door inzet op sleutelfiguren
binnen de netwerken. Specifiek voor de aanpak van criminele samenwerkingsverbanden op het gebied van arbeidsuitbuiting, start de Inspectie
SZW een apart programma. De bestrijding van internationale mensenhandel netwerken heeft de aandacht van diverse partijen in binnen- en
buitenland. Om het zicht op dergelijke internationale netwerken verder te
vergroten wordt steeds meer internationaal samengewerkt met
bronlanden, bijvoorbeeld in het kader van het EMPACT-project Mensenhandel bij Europol. Ook zijn er in de afgelopen jaren samenwerkingsovereenkomsten (MoU’s) tussen bronlanden (Bulgarije en Roemenië) en
Nederland afgesloten die de aanpak van internationale netwerken
vergemakkelijken.
Opsporingsinstanties hebben steeds vaker zicht op de criminele samenwerkingsverbanden achter individuele daders. Bij de vervolging van
daders die onderdeel uitmaken van criminele netwerken beziet het OM
per geval voor welke feiten zij het beste tot een vervolging kunnen komen
en of een vorm van medeplegen daadwerkelijk bewijsbaar is. Maatwerk
staat bij de aanpak van daders en netwerken voorop. Het in georganiseerd
verband (twee of meer verenigde personen) plegen van mensenhandel is
een strafverzwarende omstandigheid (art. 273f Sr, lid 3, onder 1) en wordt
door het OM meegenomen in de bepaling van de strafeis. Echter, ook als
er mogelijk sprake is van een crimineel samenwerkingsverband hoeft niet
altijd art. 140 Sr ten laste te worden gelegd. Dat is een keuze die mede
afhankelijk is van het bewijs dat in een zaak voorhanden is.

2

Kamerstuk 31 839, nr. 306.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

14

Sepot
De SP-leden vragen een reactie op het aantal gedagvaarde zaken waarin
een onvoorwaardelijk sepot volgde. Waar mogelijk worden mensenhandelzaken door middel van een dagvaarding afgedaan. In het merendeel
van de mensenhandelzaken heeft het OM besloten te dagvaarden. De
officier van justitie kan, op gronden aan het algemeen belang ontleend,
beslissen af te zien van (verdere) vervolging. De zaak wordt dan geseponeerd. Er zijn verschillende soorten sepots: technische en beleidssepots.
De beleidssepots zijn weer onder te verdelen in voorwaardelijke en
onvoorwaardelijke sepots. Art. 167 lid 2 Sv geeft het Openbaar Ministerie
(OM) de mogelijkheid de vervolgingsbeslissing onder het stellen van
bepaalde voorwaarden uit te stellen; als de verdachte aan de
voorwaarden heeft voldaan, kan de zaak vervolgens onvoorwaardelijk
worden geseponeerd. De officier van justitie beslist ook over begeleidende maatregelen. Het aantal onvoorwaardelijke beleidssepots in
mensenhandelzaken betrof in de periode 2008–2012 vier procent. Het OM
gaat slechts in uitzonderingsituaties over tot beleidssepots. Een voorbeeld
is de situatie wanneer een zaak wordt overgedragen aan het buitenland
om daar afgedaan te worden.
Ontneming en schadevergoeding
Over het onderwerp schadevergoeding en ontneming kan ik de PvdA- en
SP-fractie meedelen dat het afpakken van wederrechtelijk verkregen
vermogen en het vergoeden van schade aan slachtoffers prioriteit krijgt
van de politie en het OM.
Dit is voor wat betreft schadevergoedingsmaatregelen onder meer te zien
in de CJIB-registraties die de Nationaal Rapporteur in haar rapport
Mensenhandel in en uit beeld II aanhaalt. In 2012 zijn twee-en-een-half
keer meer schadevergoedingsmaatregelen opgelegd dan in 2011 (150%
meer). Ten opzichte van 2011 zijn er 171% meer slachtoffers mensenhandel betrokken bij deze maatregelen. Deze stijgingen overtreffen de
stijging van het aantal afgehandelde mensenhandelzaken. Er zijn
bovendien meerdere voorbeelden van recente zaken waarin hoge
bedragen aan schadevergoeding zijn uitgekeerd. Zo is in de regio
Noord-Nederland vorig jaar door het Hof in een mensenhandelzaak een
schadevergoeding van 843.500 euro toegekend.
Bij ontneming staat het veiligstellen van een financiële vergoeding voor
het slachtoffer voorop. Momenteel wordt er door politie en OM al ingezet
op ontneming, gebaseerd op een bredere investering in ontneming,
waarbij in 2018 een stijging van het te ontnemen crimineel vermogen tot
100 miljoen euro moet zijn gerealiseerd. Er zijn diverse middelen
beschikbaar voor financiële ontneming. Zo kan er al naar gelang de zaak
worden gekozen voor een ontnemingsmaatregel (art. 36e WvSr),
verbeurdverklaring (art. 33a WvSr of art. 34 WvSr). Ter ondersteuning van
financiële ontneming kan conservatoir beslag op de vermogensbestanddelen van de verdachte worden gelegd (art. 94a WvSv). Vanaf 1 januari
2014 is het mogelijk om conservatoir beslag te leggen ten behoeve van de
schadevergoedingmaatregel aan slachtoffers.
Naast deze mogelijkheden kan de officier van Justitie, als leider van het
onderzoek, besluiten de informatie die de politie heeft, ter beschikking te
stellen aan andere instanties. Het komt voor dat ontneming van het
wederrechtelijk voordeel niet of zeer moeilijk te berekenen is, maar dat
fiscaal gezien vrij gemakkelijk een aanslag kan worden opgelegd. Dan kan
de officier besluiten om de Belastingdienst inzage te geven, in inbeslaggenomen documenten of in de bij de politie aanwezige onderzoeksinformatie. De officier kan ook een ontnemingsrapportage aan de Belastingdienst doen toekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

15

Het is in algemene zin ingewikkeld om in mensenhandelonderzoeken het
criminele vermogen te achterhalen. Zo wordt veel vermogen doorgesluisd
naar het buitenland. Er wordt daarom gekeken naar mogelijkheden van
het leggen van beslag op goederen in het herkomstland van de daders.
Ook richten onderzoeken zich op financiële facilitators, om via deze weg
de geldstromen in beeld te krijgen en te kunnen ontnemen. Internationale
financiële samenwerking is hierbij van groot belang. In het EMPACTproject Mensenhandel is dit één van de topprioriteiten.
Specifiek wordt nog gevraagd of er gebruik gemaakt wordt van de
omkering van de bewijslast op grond van artikel 36e, derde lid, Wetboek
van Strafrecht. Artikel 36e is in feite een codificatie van de bestaande
praktijk en jurisprudentie. Als uitgangspunt is hiermee in de wet
verankerd dat de veroordeelde bij wie vermogensbestanddelen zijn
aangetroffen waaraan geen legale bron van herkomst ten grondslag ligt,
in de gelegenheid wordt gesteld de legale herkomst daarvan aan te tonen.
Deze bewijslast houdt aannemelijk maken in en wordt in de praktijk
gebruikt. Het gaat daarbij niet zozeer om een omkering van de bewijslast,
maar om een «redelijke en billijke verdeling van de bewijslast».
Expertise
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de expertise mensenhandel
binnen de politie wordt gewaarborgd. Binnen de Nationale Politie zijn
Teams mensenhandel ingericht. De taak van de politie ten aanzien van de
aanpak van mensenhandel is daarmee geborgd. In iedere eenheid is
substantiële recherchecapaciteit beschikbaar (o.a. gespecialiseerde
rechercheurs). Dit garandeert flexibiliteit en slagkracht, waarbij de inzet
wordt afgestemd op wat landelijk, regionaal en lokaal nodig is. Het
Expertise Centrum Vreemdelingen Identificatie en Mensenhandel (EVIM)
vervult binnen de politie een coördinerende rol. Daarnaast kan ik met
enige trots vermelden dat er de afgelopen jaren 1300 reku’s (recherchekundigen) bijgekomen zijn (HBO+ niveau). Deze hoog opgeleide rechercheurs zullen de opsporing en de aanpak van criminaliteit over de gehele
linie versterken, en zullen specifiek ingezet worden binnen de geïntegreerde aanpak van de georganiseerde criminaliteit, met mensenhandel
als belangrijk aandachtsgebied.
Ook de vraag van de SP-fractie of er voldoende gespecialiseerde rechters
zijn om mensenhandelzaken te kunnen beoordelen, kan ik bevestigend
beantwoorden. Het belang van specialisatie van rechters wordt door de
Rechtspraak gedeeld. Het Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht (LOVS)
heeft eind 2012 hiertoe een doelstelling geformuleerd. Uit een inventarisatie van het LOVS is gebleken dat inmiddels alle elf rechtbanken en vier
gerechtshoven concreet invulling geven aan rechterlijke specialisatie op
het gebied van mensenhandel. De gespecialiseerde rechters (rechtbanken)
en raadsheren (gerechtshoven) worden ondersteund door gespecialiseerd
personeel. Ook biedt het opleidingsinstituut van de Rechtspraak (SSR) in
dit kader gespecialiseerde cursussen en trainingen voor rechters en
officieren van justitie. Verder heeft de Raad voor de rechtspraak een
handleiding gepubliceerd over het slachtoffer in relatie tot het strafrecht.
Deze handleiding geeft de ontwikkeling naar de versterking van de positie
van het slachtoffer in het strafproces weer. Het is een naslagwerk voor de
Rechtspraak en het is ontwikkeld voor praktische assistentie bij het
toekennen van specifieke rechten aan slachtoffers. Dit naslagwerk komt
ook slachtoffers van mensenhandel ten goede door te faciliteren bij de
toekenning van compensatie aan slachtoffers.
Opvang
De leden van de SP-fractie hebben verder hun zorgen geuit over de
opvang, begeleiding en inzet van preventieve middelen als het gaat om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

16

jongens die het slachtoffer zijn van mensenhandel. In het Algemeen
Overleg van 17 juni jl. heeft de Staatssecretaris van VWS uw Kamer reeds
toegezegd met de sector en met de Nationaal Rapporteur in overleg te
gaan over de zorg voor jongens die het slachtoffer zijn van mensenhandel. Er is geen categorale opvang voor jongens die het slachtoffer zijn
van mensenhandel. De professionals in de jeugdzorg bezien aan de hand
van de problematiek van de individuele jongen waar hij het beste kan
worden behandeld.
De leden van de SP-fractie vinden het verder goed dat wordt onderzocht
of alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s) die de beschermde
opvang verlaten langer begeleid kunnen worden. Daarbij hebben zij nog
wel vragen bij wat er gebeurt als blijkt dat een 18-jarige nog onvoldoende
weerbaar is en deze toch vanwege zijn/haar leeftijd geen recht meer heeft
op opvang. Asielzoekers hebben recht op opvang zolang zij nog in de
asielprocedure of in de rust- en voorbereidingstermijn zitten. In de
beschermde opvang kunnen amv’s blijven tot zij de leeftijd van 18 jaar
bereiken en de noodzaak van opvang in de beschermde opvang nog
aanwezig is. De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie beziet
momenteel de mogelijkheden om de begeleiding voort te zetten voor hen
die 18 jaar worden, nog begeleiding nodig hebben en recht hebben op
opvang.
De leden van de D66-fractie maken zich zorgen over de alleenstaande
minderjarige vreemdelingen (amv’s) die met onbekende bestemming de
beschermde opvang hebben verlaten en mogelijk weer in handen van
mensenhandelaren komen. Het komt echter nagenoeg niet voor dat amv’s
uit de beschermde opvang verdwijnen. De opvang en begeleiding in de
beschermde opvang is er op gericht amv’s die slachtoffer zijn van
mensenhandel en onder invloed staan van een netwerk hiervan los te
maken. De amv’s worden losgeweekt van de mensenhandelaar en krijgen
gaandeweg steeds meer vrijheden. In de beschermde opvang werken alle
partijen nauw samen: het COA, Nidos, de contractpartner en ook de
plaatselijke politie en het Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel (EMM). Als een amv verdwijnt uit de beschermde opvang wordt
er direct geschakeld tussen betrokken partijen en wordt er op basis van de
beschikbare informatie actie ondernomen om de amv op te sporen. Zoals
ik uw Kamer al vaker heb bericht, is van veel amv’s die uit de opvang
vertrekken bij de mentor of voogd bekend waar hij verblijft. En zoals
hierboven aangegeven zijn er voorzieningen die zich specifiek op deze
doelgroep richten. Zie hierover ook de brief over de doorlichting van de
verblijfsregeling mensenhandel.3 In de tweede helft van 2014 brengt de
Nationaal Rapporteur een rapport uit specifiek over de opvang van amv’s
in de beschermde opvang (BO). In dit rapport zal zij ook kijken naar de
verblijfsregeling mensenhandel, in combinatie met de bescherming van
slachtoffers van mensenhandel binnen de groep alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Ik wacht dit rapport van de Nationaal Rapporteur af,
waarna ik zal bezien of vervolgstappen noodzakelijk zijn voor deze
bijzondere groep slachtoffers.
3. Brief met antwoorden op Kamervragen
Naar aanleiding van vragen van de PvdA-fractie over het train-de-trainer
event waar medewerkers van de leden van de Taskforce Mensenhandel
aan deelnamen kan ik meedelen dat veel organisaties, zoals enkele
gemeenten, OM, KMar, politie, Inspectie SZW en de Kamers van
Koophandel, de afgelopen jaren werknemers hebben geïnformeerd en
getraind om signalen van mensenhandel te leren herkennen. Ik ben blij
met al deze genomen initiatieven. Het materiaal dat dient als praktische
3

Brief doorlichtingverblijfsregeling mensenhandel (Kamerstuk 28 638, nr. 121)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

17

handleiding om signalen van mensenhandel te herkennen is bedoeld als
een extra stimulans om dit soort trainingen verder in deze – en ook andere
– organisaties te verspreiden. Het materiaal zorgt ervoor dat in de basis
gebruik gemaakt wordt van een vast informatiepakket voor het herkennen
van signalen van mensenhandel.
Naast de organisaties die zijn aangesloten bij de Taskforce hebben ook
andere gemeenten, RIECs, Veiligheidshuizen, GGD’s en NGO’s deelgenomen aan de train-de-trainerbijeenkomst in juni. De komende periode zal
het CCV monitoren welke organisaties de trainingen naar aanleiding van
de bijeenkomst hebben opgepakt. Bovendien is het CCV in 2013 een
voorlichtingscampagne gestart in opdracht van SZW en in samenwerking
met de Inspectie SZW, om gemeenten bewuster te maken van het bestaan
van uitbuiting buiten de seksindustrie.
De leden van de D66- en PvdA-fracties vragen naar de aanpak van het
probleem van Roma-slachtoffers van mensenhandel. Voor de aanpak van
de specifieke problematiek van Roma kinderen en van multiprobleemgezinnen met een Roma achtergrond werd in 2011 het programma
«Aanpak uitbuiting Roma kinderen» gestart. Op drie belangrijke terreinen
werd samengewerkt om uitbuiting van kinderen tegen te gaan: zo werd
ingezet op kennisvergroting over Roma-specifieke problematiek onder
professionals. Daarnaast werden in vier proeftuinen (de gemeenten Ede,
Lelystad, Nieuwegein en Veldhoven) maatregelen en instrumenten
ontwikkeld om uitbuiting tegen te gaan. Via het derde spoor werd ook in
Europa aandacht gevraagd voor uitbuiting van Roma-kinderen en
criminaliteit. De resultaten van het programma zijn beschreven in een
brief aan uw Kamer. Het programma is verlengd tot 2017. Voor het
vervolgprogramma blijft het uitgangspunt dat enerzijds perspectief moet
worden geboden en anderzijds regels moeten worden gehandhaafd. Het
bieden van perspectief moet leiden tot een volwaardige deelname aan de
Nederlandse samenleving. In de praktijk gaat het er om kinderen de kans
te geven om zich te ontwikkelen en een opleiding te volgen en af te
ronden. Op deze manier wordt geprobeerd de kwetsbaarheid van de
kinderen te verminderen en hen een toekomstperspectief te bieden.
Steeds duidelijker wordt dat een lange adem (vastberaden zijn om te
blijven investeren in de Roma kinderen) en een goede samenwerking in
de zorg- en veiligheidsketen noodzakelijk zijn om resultaten te bereiken.
Hier zet het programma de komende jaren stevig op in, zodat uitvoerende
professionals zich bewust zijn van de problematiek, en effectief kunnen
handelen waar zij Roma kinderen aantreffen die risico lopen om uitgebuit
te worden. De leden van de PvdA-fractie merken terecht op dat de
Nederlandse politie niet op etniciteit registreert, dit is echter geen
voorwaarde voor een doeltreffende aanpak. Bepaalde factoren dragen bij
aan de kwetsbaarheid voor slachtofferschap van mensenhandel, zoals
armoede en een lage sociale status. Een deel van de Roma-kinderen
bevindt zich in een dergelijke kwetsbare positie. Belangrijk is dat
(politie-)functionarissen specifieke kennis en competenties hebben die
nodig zijn om slachtoffers van mensenhandel te signaleren en delicten in
de juiste context te plaatsen. Zo kan een winkeldiefstal of een woninginbraak door een kind een vorm van mensenhandel zijn. Bewustwording
van deze specifieke aspecten draagt bij aan de aanpak, zonder de
noodzaak van registratie op etniciteit.
De leden van de PvdA-fractie en de SP-fractie vragen naar details over de
verhoorstudio’s op locatie. Momenteel wordt hiervoor een plan van
aanpak opgesteld. Dit plan zal medio september 2014 gereed zijn. Met
betrekking tot de uitwerking verwijs ik verder naar de uitkomst van de
verkenning die plaats heeft gevonden naar de mogelijke wenselijkheid
van het inrichten van een verhoorstudio op de opvanglocaties slachtoffers
mensenhandel, en die is opgenomen in mijn brief toezeggingen mensen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

18

handel van 23 juni jl.4 In deze brief staat aangegeven welke opvanglocaties in aanmerking kunnen komen voor deelname voor de pilot.
De leden van de SP-fractie constateren dat er volop wordt samengewerkt
binnen de Europees Unie, onder andere met Roemenië en Bulgarije en
vragen naar vorderingen rondom de samenwerking. Zoals ook is
aangegeven in het antwoord op de vragen van de leden Berndsen-Jansen
(D66), Segers (ChristenUnie), Kooiman (SP), Van der Steur (VVD), Van
Oosten (VVD), Oskam (CDA), Rebel (PvdA), Van Laar (PvdA), Bontes
(Groep Bontes/Van Klaveren) en Jadnanansing (PvdA) over mensenhandel5 werkt Nederland volop samen met bronlanden als Roemenië en
Bulgarije, onder andere bij voorlichting over arbeidsmigratie, opsporing
en vervolging van mensenhandel en terugkeer en re-integratie van
slachtoffers. De Nederlandse overheid is betrokken bij of financiert – zoals
beschreven in het genoemde antwoord – meerdere projecten op het
gebied van opvang, terugkeer en re-integratie en levert daarmee een
bijdrage aan de opvang en ondersteuning van slachtoffers in Roemenië
en Bulgarije. Het voorzien in – en zo nodig verbeteren van – de opvang
van slachtoffers is primair een verantwoordelijkheid van de Roemeense
en Bulgaarse overheden zelf. In Bulgarije en Roemenië leveren NGO’s
inderdaad een waardevolle bijdrage aan de opvang van slachtoffers. Het
is evenwel niet zo dat de opvang in deze landen uitsluitend door NGO’s
wordt opgepakt. Beide landen hebben ook opvangfaciliteiten («shelters»)
die van overheidswege zijn opgericht. Nederland blijft op de hoogte van
ontwikkelingen in deze landen door middel van de bilaterale samenwerking, deelname aan EU-projecten en -overleggen, internationale
rapportages, contacten met (Nederlandse) NGOs en via de ambassades.
Mede dankzij de diverse vormen van assistentie die Nederland in de loop
der jaren aan Bulgarije en Roemenië heeft gegeven, ontwikkelen deze
landen zich tot steeds effectievere samenwerkingspartners bij de aanpak
van mensenhandel. Omwille van de samenwerking worden er op dit
moment ook geen vaste liaisons uit Europa teruggetrokken. De functie
van politieliaison officers in Boekarest is in de zomer van 2013 met 2 jaar
verlengd. Het huidige plaatsingsplan voor de politieliaison officers van de
nationale politie loopt af in 2015. Op dit moment wordt door mijn
ministerie samen met de politie en het Landelijk Parket van het Openbaar
Ministerie gewerkt aan een nieuw plan. Eind 2014 zal ik uw Kamer –
conform toezegging – informeren over het nieuwe plaatsingsplan.
4. Brief inzake toezeggingen op het terrein van mensenhandel
De vragen van de SP-fractie met betrekking tot expertise bij politie en
rechterlijke macht, en over verhoorstudio’s heb ik onder respectievelijk 2
en 3 reeds beantwoord.
Graag geef ik de leden van de SP-fractie een reactie op het idee om
loverboyproblematiek (mensenhandel) mee te nemen in de verplichte
meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Hulpverlening bij
geweld in huiselijke kring heeft een ander uitgangspunt dan de hulpverlening bij mensenhandel. Na het stoppen van huiselijk geweld is er
dikwijls nog steeds contact tussen dader en slachtoffer. De hulpverlening
gaat daarom uit van een systeemgerichte benadering, waarbij (waar
mogelijk) het hele gezin bij de hulpverlening wordt betrokken. Op die
manier kan, indien gewenst, worden gewerkt aan het herstel van de
relatie. Bij mensenhandel is dit niet aan de orde. Daarbij komt dat de Wet
verplichte meldcode huiselijke geweld en kindermishandeling geen
meldplicht bevat. Een melding kan achterwege blijven als professionals in
staat zijn zelf hulp te organiseren. Het opnemen van mensenhandel in de
wet meldcode levert daardoor geen goed zicht op het aantal minderjarige
4
5

Brief «toezeggingen mensenhandel» d.d. 23 juni 2014 (Kamerstuk 28 638, nr. 118)
Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 2185

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

19

slachtoffers van mensenhandel. Zoals vermeld in mijn toezeggingenbrief
d.d. 23 juni 20146 is het om loverboyslachtoffers te kunnen registreren
allereerst nodig om deze slachtoffers te signaleren. De commissie Azough
heeft uw Kamer op 10 april jl. geïnformeerd over haar samenstelling en
aandachtspunten (waaronder goede signalering en duidelijke registratie).
De commissie komt in het najaar met een actieplan, maar is al bezig met
een aanpak voor het signaleren van loverboyslachtoffers in jeugdzorg.
De leden van de SP-fractie merken verder op dat er fors wordt bezuinigd
op de zorg en de jeugdzorg en vragen hoe wordt voorkomen dat de
nodige kennis en capaciteit wordt wegbezuinigd omdat gemeentes
onvoldoende middelen krijgen. Hiervoor verwijs ik u naar de beantwoording van de eerder door de leden Berndsen-Jansen en Segers
gestelde Kamervragen.7 Hierin is aangegeven dat de beschikbaarheid van
speciaal voor slachtoffers van loverboys ingestelde opvangplaatsen nu en
in de toekomst geborgd blijft. Daar waar knelpunten ontstaan voor
instellingen, bijvoorbeeld omdat er van tevoren onvoldoende wordt
ingekocht, kunnen deze instellingen terecht bij Transitieautoriteit Jeugd
(TAJ). Deze kan bemiddelen, gemeenten adviseren, eventueel de
staatssecretarissen adviseren een aanwijzing aan gemeenten te geven
en/of adviseren een vergoeding toe te kennen aan de instelling.
5. Brief inzake diverse toezeggingen op het terrein van prostitutiebeleid en
een reactie op twee rapporten en bijbehorende resoluties van het
Europees parlement en de Raad van Europa
De leden van de SP-fractie constateren dat er in een algemene maatregel
van bestuur nadere regels zullen worden gesteld over de voorwaarden
waar een prostitutiebedrijf aan moet voldoen en vragen of dan ook
rekening gehouden wordt met de rol van andere belangrijke instanties.
Artikel 24 van de Wrp bepaalt dat de exploitant bij het aanvragen van een
vergunning een bedrijfsplan moet overleggen, zodat vooraf kan worden
beoordeeld of de exploitant voldoende oog heeft voor de positie van de
prostituee en zorg draagt voor goede arbeidsomstandigheden.
Uitgangspunt is dat ook de exploitant een verantwoordelijkheid heeft en
dat hij in zijn bedrijfsplan in ieder geval aangeeft welke maatregelen de
exploitant treft ter bescherming van de gezondheid, de veiligheid en het
zelfbeschikkingsrecht van de prostituees en algemeen op het gebied van
hygiëne. In de amvb worden nadere regels gesteld met betrekking tot
deze maatregelen, zodat er landelijk aan minimumvoorwaarden wordt
voldaan. Daarmee levert iedere vergunde exploitant een bijdrage aan het
tegengaan van misstanden. In geval zich strafbare feiten voordoen is het
uiteraard een taak van politie en OM om hierin op te treden.
Voornoemde leden hebben tevens kennisgenomen van het rapport van
Geisha, maar horen graag in hoeverre gemeentes door bijvoorbeeld de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) op de hoogte worden
gesteld van de inhoud van dit rapport en de rol die gemeentes kunnen
spelen bij het mogelijk maken van zelforganisatie voor prostituees. Ik werk
zoals u weet nauw samen met (middel) grote gemeenten en de VNG in
het landelijk programma prostitutie. De geschetste beleidslijn in mijn brief
met betrekking tot belangenorganisaties van prostituees is vanzelfsprekend besproken in dit programma. Dit geldt ook voor het rapport
«Mobilisatie sekswerkers» van Stichting Geisha. Onder meer de
gemeenten Amsterdam en Utrecht hebben inmiddels enige ervaring met
het betrekken van prostituees en organisaties van belangenbehartigers.
De leden van de SP-fractie vragen verder of, als er een vergunning wordt
ingetrokken of een locatie wordt gesloten, er ook automatisch op grond

6
7

Brief «toezeggingen mensenhandel», 23 juni 2014 (Kamerstuk 28 638, nr. 118)
Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 2185

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

20

van het strafrecht actie ondernomen wordt en hoe voorkomen wordt dat
prostitués in de illegaliteit belanden.
De geïntegreerde aanpak maakt het mogelijk om, conform het barrièremodel, over de hele linie signalen van mensenhandel op te pakken, er zo
veel mogelijk drempels tegen op te werpen en strafrechtelijke, bestuursrechtelijke en/of fiscale interventies te plegen. Binnen de geïntegreerde
aanpak wordt dan ook de beste samenstelling van maatregelen gekozen.
De integrale aanpak vindt onder andere plaats in RIEC-verband. Er zijn al
goede ervaringen opgedaan in de aanpak van mensenhandel binnen de
verschillende RIEC’s in onder meer Den Haag, Rotterdam en Amsterdam.
Signalen van mensenhandel moeten in alle gevallen worden opgepakt.
Dat betekent dat wordt bekeken of er voldoende relevante aanknopingspunten voor opsporing zijn. Als dat het geval is dienen deze, in overleg
met de officier van justitie, te worden onderzocht. Afhankelijk van de
plaats waar en het niveau waarop mensenhandel zich voordoet, kan de
opsporing van mensenhandel geschieden door de politie, de bijzondere
opsporingsdiensten (zoals de directie opsporing van de Inspectie SZW) en
de KMar, of door een combinatie daarvan. Middels landelijke actiedagen
van onder meer politie en OM, wordt ook onderzoek gedaan naar
mensenhandel buiten de vergunde sector. De politie heeft de plicht ieder
(mogelijk) slachtoffer aan te melden bij CoMensha, zodat elke slachtoffer
passende opvang kan krijgen.
De leden van de SGP-fractie vragen aandacht voor het belang van de
beschikbaarheid van uitstapprogramma’s. De Regeling uitstapprogramma’s prostituees II is op 9 mei jl. in de Staatscourant gepubliceerd.
Via het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (het CCV) en de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is bekendheid gegeven
aan de regeling en zijn alle gemeenten hierover geïnformeerd. Bovendien
is aandacht aan de regeling besteed in het Landelijk Programma prostitutie. De deadline voor het indienen van aanvragen is gesteld op 31 juli
2014. Ik heb 12 reacties ontvangen. Een deel hiervan betreft gecombineerde aanvragen. Dat wil zeggen dat meerdere organisaties in samenwerking 1 aanvraag hebben ingediend voor een regio. Voor 1 oktober
2014 neem ik een besluit over de aanvragen. Gelet op een zorgvuldige
afhandeling doe ik over de inhoud van de aanvragen thans geen
mededelingen.
De leden van de SGP-fractie vinden het belangrijk dat ook de Kamers van
Koophandel nauwkeurig onderzoek verrichten en zeker bij signalen van
mogelijke dwang voorzichtig met registratie zijn. Deze leden vernemen
graag hoeveel prostituees zich op dit moment hebben ingeschreven als
zelfstandige en hoe dit zich verhoudt tot het geschatte aantal zelfstandig
werkende prostituees (al dan niet onder invloed van dwang). De Kamer
van Koophandel heeft geen gegevens beschikbaar over het aantal
prostituees dat is ingeschreven als zelfstandige. Dit komt mede doordat
prostituees niet langer onder deze omschrijving worden opgenomen in
het handelsregister. Mij zijn geen actuele betrouwbare cijfers bekend van
het geschatte aantal zelfstandig werkende prostituees. De Kamer van
Koophandel geeft wel signalen die kunnen duiden op mensenhandel door
aan het Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel. In bepaalde
gevallen kan de Kamer van Koophandel via toetsing op zelfstandig
ondernemerschap besluiten om de in de context van vermoedens van
mensenhandel (schijnzelfstandigheid) niet tot inschrijving over te gaan.
De leden van de SGP-fractie vragen voorts of ik kan aangeven welke
maatregelen uit het Zweedse model in Nederland niet voorkomen en wat
daar de precieze argumenten voor zijn. Bij de totstandkoming van de Wrp
zijn ook andere prostitutiemodellen dan het regulerende model
overwogen. Het Nederlands prostitutiebeleid valt onder de regulerende
benadering van prostitutie terwijl het Zweeds model uitgaat van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

21

abolitionistische benadering. Hieronder ga ik in op de uitgangspunten en
bijbehorende maatregelen van het Zweeds prostitutiebeleid in relatie tot
het Nederlands prostitutiebeleid.
Het Zweeds prostitutiemodel kent een aantal uitgangspunten.8 Het model
beschouwt prostitutie als een schending van vrouwenrechten die
voortkomt uit een achtergestelde economische positie van vrouwen (die
seks verkopen) ten opzichte van mannen (die seks kopen) en uit seksueel
geweld tegen vrouwen in de maatschappij. Dit maakt het verschil tussen
vrijwillige en niet- vrijwillige prostitutie volgens het Zweeds model
irrelevant. De focus van het Zweeds model ligt op het terugdringen van de
vraag, en daarmee op de klant, in plaats van op het aanbod van prostitutie. Als gevolg van deze uitgangspunten wordt het kopen van seksuele
diensten beboet of heeft het een maximale gevangenisstraf van 1 jaar als
gevolg. Prostitutie is geen illegale activiteit en prostituees worden niet
gestraft. Prostitutie gerelateerde activiteiten zoals de exploitatie van een
seksbedrijf zijn verboden.
Prostitutie is in ons land geen illegale activiteit en prostituees zijn niet
strafbaar. De exploitatie van prostitutie is in Nederland aan regels
gebonden en daarom in beginsel een legale economische activiteit. Het is
een recht van meerderjarige vrouwen en mannen om te kiezen voor het
verlenen van seksuele diensten tegen betaling. Het onderscheid tussen
vrijwillige prostitutie en uitbuiting is hierbij essentieel. Om deze individuele keuze goed te kunnen maken, zet dit kabinet zich in om onderliggende oorzaken van geweld tegen vrouwen en ongelijkheid tussen
mannen en vrouwen te adresseren. Het kabinet zet bijvoorbeeld met de
«WE CAN Young»-campagne in op het vergroten van het bewustzijn van
ongelijkheid en machtsverschillen tussen mannen en vrouwen en het
vergroten van de seksuele weerbaarheid van jongeren. Ook voor
prostituees die al werkzaam zijn in de prostitutie zet dit kabinet zich in
door maatregelen te treffen ter verbetering van hun sociale positie. Voor
degenen die willen uitstappen zijn uitstapprogramma’s beschikbaar.
Voornoemde leden zijn ten slotte zeer benieuwd naar het onderzoek over
het invoeren van een pooierverbod. Zoals vermeld is dit onderzoek in het
najaar gereed. Indien de inventarisatie die thans door het WODC wordt
uitgevoerd geen vertraging oploopt, verwacht ik begin volgend jaar het
onderzoek vergezeld van een standpunt naar de Tweede Kamer te zenden.
6. Doorlichting Verblijfsregeling Mensenhandel
De leden van de SP-fractie stellen enkele vragen over de koppeling tussen
het doen van aangifte en het recht op verblijf. Voor deze koppeling wordt
in Nederland bewust gekozen, omdat deze bijdraagt aan het kunnen
vervolgen van de daders van mensenhandel en daarmee tevens aan het
voorkomen van nieuwe slachtoffers. Daarom is medewerking aan de
opsporing en vervolging van de daders het uitgangspunt. Ik voel mij
hierin gesteund door de Nationaal Rapporteur. De Nationaal Rapporteur
geeft aan dat de bescherming van slachtoffers en de opsporing en
veroordeling van daders twee kanten van dezelfde medaille vormen. Ik
deel deze visie.
De Verblijfsregeling Mensenhandel biedt echter ook de mogelijkheid voor
slachtoffers om een tijdelijke verblijfsvergunning te verkrijgen zonder
medewerking aan het strafproces. Deze mogelijkheid is er voor het
slachtoffer dat wegens een ernstige medische beperking of bedreiging
niet mee kán werken aan het strafrechtelijk onderzoek. Daarnaast bestaat
de mogelijkheid om een verblijfsvergunning aan te vragen op
niet-tijdelijke humanitaire gronden wanneer het strafproces is afgerond of
8

Volgens het rapport «Sexual exploitation and prostitution and its impact on gender equality»
http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/etudes/join/2014/493040/IPOLFEMM_ET(2014)493040_EN.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

22

geseponeerd en er van medewerking geen sprake meer is. Nederland kent
dus verschillende mogelijkheden voor rechtmatig verblijf voor slachtoffers
mensenhandel.
Er wordt verder gevraagd naar de impact van het loslaten van de
koppeling op de aangiftebereidheid. De koppeling tussen verblijfsrecht en
aangifte is mede ingegeven door het belang van aangifte door het
slachtoffer voor het onderzoek en uiteindelijk veroordeling van de dader.
Veroordeling van de dader is van wezenlijk belang om deze zijn straf niet
te laten ontlopen en om nieuwe slachtoffers te voorkomen. Uit het laatste
rapport van de Nationaal Rapporteur, «In en uit beeld II», blijkt dat voor
het grootste deel van de opsporingsonderzoeken geldt dat er sprake is
van minimaal één aangifte dan wel andere belastende verklaring. Juist
omdat ik wil voorkomen dat de bereidheid om aangifte te doen daalt,
wordt de koppeling tussen het doen van aangifte en de verblijfsvergunning mensenhandel gehandhaafd.
In reactie op vragen van de SP-fractie over het belang van het multidisciplinair vaststellen van slachtofferschap, kan ik u het volgende meedelen.
In de huidige praktijk bekijken de opsporingsdiensten en het OM of er
voldoende opsporingsindicaties zijn. Andere partijen, zoals bijvoorbeeld
de IND of zorgverleners hebben hierin nauwelijks een rol. Er bestaat dan
ook geen multidisciplinaire, formele identificatie van het slachtofferschap.
Door professionals wordt aangegeven dat bij hen wel de behoefte bestaat
om op deze wijze slachtofferschap vast te stellen. Tijdens verschillende
expertmeetings en werkbezoeken is echter gebleken dat dit niet
eenvoudig is. Het denkproces hierover is reeds gestart en wordt uitgevoerd door de door mij ingestelde projectgroep in het kader van het
Nationaal Verwijsmechanisme Mensenhandel, die gaat onderzoeken of en
op welke wijze identificatie van slachtofferschap mogelijk is. Hierbij
worden ook de internationale ervaringen betrokken. Raadpleging van de
landenrapporten van de Group of Experts on Action against Trafficking in
Human Beings (GRETA) van de Raad van Europa leert dat landen de
identificatie van slachtoffers mensenhandel verschillend hebben
georganiseerd. In een aantal landen zijn een of meer overheidsinstanties
aangewezen om het slachtofferschap formeel vast te stellen. Soms
worden daarbij ook specifieke procedures voorgeschreven, onder andere
betreffende de betrokkenheid van NGOs. De aangewezen instanties en
voorgeschreven procedures vertonen evenwel een grote mate van
diversiteit. Vanuit Nederland zijn er al werkbezoeken gebracht aan België
en het Verenigd Koninkrijk om meer informatie te verkrijgen over hun
identificatieproces. Deze informatie wordt betrokken bij de werkgroep
multidisciplinaire identificatie. Ik zal uw Kamer begin 2015 informeren
over de resultaten van deze projectgroep. Ik wil niet vooruit lopen op de
uitkomsten van deze werkgroep, maar ik zie momenteel in de mogelijkheden van multidisciplinaire identificatie van slachtofferschap geen reden
de koppeling tussen het doen van aangifte en het verblijfsrecht los te
laten.
De leden van de SP-fractie en de leden van de D66-fractie vragen of de
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie bereid is problemen rondom de
bedenktijd aan te pakken: slachtoffers zouden hun rechten onvoldoende
uitgelegd krijgen. Voorop staat dat slachtoffers recht hebben op de volle
bedenktijd van drie maanden. Alleen op initiatief van het slachtoffer zelf
kan de bedenktijd korter uitvallen, bijvoorbeeld doordat het slachtoffer
besluit reeds voor afloop van de drie maanden aangifte te doen. Nadat
aangifte is gedaan, wordt de bedenktijd, zoals bekend, omgezet in een
tijdelijke verblijfsvergunning voor de duur van de strafrechtelijke
vervolging van de daders. Slachtoffers moeten over hun rechten
geïnformeerd worden. Dit is reeds een vast onderdeel van de werkwijze
van politie, Inspectie SZW en KMar.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie heeft bovendien in zijn brief
over de doorlichting van de verblijfsregeling mensenhandel nogmaals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

23

benadrukt dat bij de geringste aanwijzing van mensenhandel de
bedenktijd moet worden aangeboden en informatie over de rechten
moeten worden verstrekt. Op de vraag van de SP-fractie hoe flexibel
wordt omgegaan met de drie maanden bedenktijd, kan ik u aangeven dat
officieel de bedenktijd van maximaal drie maanden niet kan worden
verlengd. In de praktijk gebeurt het echter een enkele keer dat slachtoffers
langer in de bedenktijdfase zitten. Dit kan om uiteenlopende redenen zijn,
bijvoorbeeld vanwege onvoldoende beschikbaarheid van gecertificeerd
personeel (bv tolken).
Ook vraagt de SP-fractie of het waar is dat veel van de slachtoffers in hun
periode van bedenktijd niet naar een specialistische opvang worden
gebracht, maar naar een noodbed in de regio. Het gebruik van een
noodbed gebeurt alleen in bepaalde gevallen en voor één tot maximaal
drie nachten. Alle slachtoffers die opvang nodig hebben worden gemeld
bij Comensha en door Comensha geplaatst in de specialistische opvang.
Het is mogelijk dat plaatsing niet direct mogelijk is. Het is dan echter
wenselijk om die slachtoffers wel direct een veilige opvangplek te bieden.
Een noodbed in de regio is dan een goede voorziening.
7. Nationaal Verwijsmechanisme Slachtoffer Mensenhandel
De leden van de PvdA-fractie zien veel mogelijkheden voor het Nationaal
Verwijsmechanisme Slachtoffers Mensenhandel (NVM) en vragen wie de
rode draad in de gaten houdt. Het NVM is een interdepartementale
samenwerking en het is van belang dat dit zo blijft. Als coördinerend
bewindspersoon op het mensenhandeldossier zal ik het eerste
aanspreekpunt zijn. De interdepartementale stuur- en werkgroep komen
regelmatig bijeen om alle projecten en activiteiten in het kader van het
NVM actueel te houden.
Eind 2014 zal de eerste opzet van de website van het NVM gereed zijn.
Deze website zal doorlopend aangepast en verbeterd worden om op die
manier voor elk slachtoffer van mensenhandel maatwerk te kunnen
leveren. Voor de minderjarige slachtoffers zijn verschillende acties
uitgezet. Zo zullen de resultaten van de Commissie Azough worden
meegenomen in het NVM. Ook worden er in het kader van het NVM
afspraken over taakafbakening en rolvastheid gemaakt met en tussen
uitvoeringsorganisaties. De taakafbakening tussen CoMensha en de
Jeugdzorg voor wat betreft de coördinatie van opvang en zorg voor
minderjarige slachtoffers zal nader tegen het licht worden gehouden.
Het NVM beoogt ook de verbinding tussen verschillende organisaties
verder te verbeteren om zo meer maatwerk voor slachtoffers (waaronder
minderjarigen) te kunnen leveren. Het uitgangspunt is dat instanties die
met (minderjarige) slachtoffers in aanraking kunnen komen, waaronder de
Raad voor de Kinderbescherming en leerplichtambtenaren, deze kunnen
signaleren en hen hulp kunnen bieden of door kunnen verwijzen. Hierbij
staat maatwerk voorop. Het Rotterdamse voorbeeld van samenwerken in
een zorgtafel en andere good practices worden daarnaast bezien en zullen
worden uitgewerkt tot een raamwerk voor casusoverleggen.
De website, die als onderdeel van het NVM zal worden ontwikkeld, geeft
een duidelijk hulp- en ondersteuningsaanbod en is voor alle hulpverleners
toegankelijk. De website plaatst het slachtoffer op de middenstip en
neemt mogelijke behoeften van het slachtoffer als uitgangspunt. Via het
NVM kunnen gemeente en lokale diensten goed inzichtelijk krijgen welke
mogelijkheden en regelingen er voor elke individuele slachtoffer aanwezig
is.
Het kennistraject van de VNG is inmiddels gestart. Er is een commissie
ingesteld onder leiding van burgermeester Lenferink van Leiden. De VNG
en de Federatie Opvang hebben zitting in deze commissie. De opdracht
van de Commissie is te komen tot een analyse van de knelpunten ten
aanzien van de opvang van de slachtoffers van mensenhandel, waar het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

24

de gemeentelijke verantwoordelijkheid betreft en ten tweede te komen tot
een voorstel voor oplossingen en de daarbij behorende financiering,
rekening houdend met de brede verantwoordelijkheid van de gemeenten
voor het sociale domein.
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd tegen welke drempels partijen
oplopen door de verschillende regelingen en voorzieningen. Zoals in de
brief over het «Nationaal Verwijzingsmechanisme Slachtoffers Mensenhandel» aangegeven, sluiten de bestaande kaders en regelingen van de
verschillende uitvoerende diensten op het gebied van mensenhandel niet
altijd voldoende op elkaar aan. Ten behoeve van de slachtoffers van
mensenhandel worden hier momenteel nadere afspraken over gemaakt.
Zo worden er nadere afspraken gemaakt tussen Comensha en Jeugdzorg
en tussen Comensha en Slachtofferhulp Nederland.
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af op welke wijze de koppeling
tussen het NVM en het programma «Aanpak uitbuiting (Roma) kinderen»
zal worden gelegd. Binnen de lokale ketens zorg en handhaving begint
enig besef te ontstaan dat het inzetten van (Roma) kinderen in de
criminaliteit of bedelarij kan wijzen op mensenhandel. Om dit te bevorderen werkt het programma Aanpak uitbuiting Roma kinderen aan
kennisopbouw onder professionals. Er worden instrumenten ontwikkeld
om de aanpak op lokaal niveau te faciliteren. De kennis die vanuit het
programma «Aanpak uitbuiting Roma kinderen» wordt opgedaan zal
worden gedeeld met het project Nationaal Verwijzingsmechanisme
Slachtoffers Mensenhandel. Indien blijkt dat er een leemte is in het hulpen ondersteuningsaanbod voor minderjarige Roma slachtoffers van
mensenhandel dan zal er in gezamenlijkheid tot een concrete aanvulling
gekomen worden.
De SP-fractie vraagt naar de transitie van de jeugdzorg en de consequenties voor de minderjarige slachtoffers van mensenhandel en
uitbuiting. Ik verwijs hiervoor naar de beantwoording van de eerder
gestelde Kamervragen door de leden Berndsen-Jansen en Segers over dit
onderwerp d.d. 11 juni 2014.9 Hierin is aangegeven dat de beschikbaarheid van speciaal voor de slachtoffers van loverboys ingestelde
opvangplaatsen nu en in de toekomst geborgd blijft.
Tot slot vraagt de SP-fractie op welke manier slachtoffers worden
geholpen bij het innen van hun schadevergoeding na toewijzing door de
civiele rechter en welke knelpunten hierbij worden ervaren. Er zijn
verschillende wegen waarlangs een slachtoffer een schadevergoeding
toegewezen kan krijgen. Dit kan om te beginnen door een civiele voeging
in het strafproces. In de regel wordt het geheel of gedeeltelijk toewijzen
van de vordering benadeelde partij gecombineerd met het opleggen van
een schadevergoedingsmaatregel. In dat geval int het CJIB de schadevergoeding bij de dader en keert deze aan het slachtoffer uit. Voor slachtoffers van onder andere gewelds- en zedenmisdrijven en mensenhandel
geldt, dat wanneer de veroordeelde niet (alles) binnen acht maanden
heeft betaald, het CJIB het (restant van het) bedrag aan het slachtoffer
uitkeert, conform de voorschotregeling.
Wanneer een slachtoffer hier niet voor kiest of wanneer de civiele voeging
geheel of gedeeltelijk niet-ontvankelijk wordt verklaard, dan kan het
slachtoffer zich met een civiele vordering wenden tot de civiele rechter of
de kantonrechter. In dat geval kan er geen schadevergoedingsmaatregel
worden opgelegd en is het slachtoffer zelf verantwoordelijk voor het innen
van de toegewezen schadergoeding, bijvoorbeeld door het inschakelen
van een deurwaarder. Uit onderzoek blijkt dat dit voor particulieren vaak
een moeilijk begaanbare weg is. Als potentiële knelpunten worden daarbij
genoemd: de hoge kosten en lange duur van de procedure, onbekendheid
met civiel procederen en niet-gespecialiseerde rechtsbijstand in complexe
9

Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 2185

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

25

letselschadezaken. Recent is de laatste van een serie van drie onderzoeken
afgerond naar civiel schadeverhaal door slachtoffers. Deze wordt eind
september aangeboden aan de Kamer, met een beleidsreactie op alle drie
onderzoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 123

26