Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1169
Vragen van het lid Van Brenk (50PLUS) aan de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over het bericht «Pensioenfonds Zorg en Welzijn stapt na
miljardenverlies uit oliemarkt» (ingezonden 19 november 2020).
Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 18 december 2020).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht dat Pensioenfonds Zorg & Welzijn
(PFZW) abrupt uit de olietermijnmarkt is gestapt na een verlies van maar
liefst € 4 miljard op een portefeuille van € 8,6 miljard?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat PFZW met termijncontracten rechtstreeks heeft gespeculeerd op
een stijging van de olieprijs, dus zonder dat er sprake is geweest van het
afdekken van risico’s elders in de portefeuille?
Antwoord 2
Bij de beantwoording van deze vraag merk ik op dat ik verantwoordelijk ben
voor de pensioenwet- en regelgeving. Het beleggingsbeleid van de pensioenfondsen is aan hen, binnen de grenzen van de wet- en regelgeving. De
Nederlandsche Bank (hierna: DNB) houdt hier toezicht op. Na navraag bij
DNB kan ik in het algemeen stellen dat het de bedoeling is dat pensioenfondsen beleggingsbeleid voeren, waarbij sprake is van diversificatie. Dit betekent
dat de beleggingsportefeuille bestaat uit verschillende beleggingscategorieën,
die verschillen op het vlak van risico en rendement. Het fonds moet de
portefeuille zo samenstellen dat de veiligheid, kwaliteit, liquiditeit en
rendement van de beleggingsportefeuille als geheel worden gewaarborgd en
dat dit past bij het risicoprofiel van het fonds. Derivaten kunnen in het
beleggingsbeleid een rol spelen om risico’s af te dekken of omdat dit efficiënt
is in het portefeuillebeheer. In dat kader zijn derivaten geen speculatie. In het

1

ah-tk-20202021-1169
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

https://fd.nl/beurs/1364042/pensioenfonds-zorg-en-welzijn-na-miljardenverlies-uitolietermijnmarkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

jaarverslag merkt PFZW op dat de derivaten niet vanwege speculatieve
doeleinden zijn aangehouden.2
Vraag 3
Heeft u een standpunt over (de omvang van) beleggingen in termijncontracten door pensioenfondsen, wanneer deze beleggingen aantoonbaar niet zijn
bedoeld voor het afdekken van een risico maar voor rechtstreekse speculatie
op een hogere (of lagere) prijs?
Antwoord 3
Ook bij de beantwoording van deze vraag geldt dat ik verantwoordelijk ben
voor de pensioenwet- en regelgeving. Het beleggingsbeleid van de pensioenfondsen is aan hen, binnen de grenzen van de wet- en regelgeving. De
Nederlandsche Bank (hierna: DNB) voert het toezicht op deze wet- en
regelgeving uit. De lijn van DNB is dat pensioenfondsen derivaten mogen
inzetten om risico’s af te dekken of omdat dit efficiënt is in het portefeuillebeheer. Speculatieve inzet van derivaten mag niet. Het is volgens DNB
gebruikelijk om te beleggen in grondstoffen via termijncontracten. De
pensioenfondsen die hiervoor kiezen, moeten wel onderbouwen dat
grondstoffen een passende beleggingscategorie vormen binnen het strategisch beleggingsbeleid (artikel 13a Besluit FTK).
Vraag 4
Deelt u de mening dat termijncontracten voor pensioenfondsen kunnen
worden gebruikt om risico’s af te dekken maar dat het onwenselijk is als
pensioenfondsen meerdere procenten van hun totale vermogen ongedekt
investeren in risicovolle instrumenten waarvan de gehele hoofdsom op het
spel staat en in korte tijd verloren kan gaan?
Antwoord 4
Kortheidshalve verwijs ik naar mijn antwoord op vraag 3. In aanvulling hierop
geldt dat in de wet- en regelgeving is opgenomen dat het pensioenfonds haar
risico’s goed moet beheersen. Dit hoort bij de prudent person-regel die is
vastgelegd in artikel 135 Pensioenwet en lagere regelgeving. De prudent
person-regel ziet op het risico van de beleggingsportefeuille als geheel. De
lijn hierin van DNB is dat het risicobeheer passend dient te zijn bij de
complexiteit van de beleggingen. Als gebruik gemaakt wordt van derivaten, is
het belangrijk dat het pensioenfonds de onderliggende risico’s adequaat
beheerst.
Vraag 5
Welke wettelijke grenzen zijn er voor pensioenfondsen ten aanzien van de
omvang en het doel van speculatieve posities in termijncontracten en andere
extreem risicovolle afgeleide financiële producten?
Antwoord 5
In artikel 135 van de Pensioenwet wordt voorgeschreven dat een pensioenfonds een beleggingsbeleid voert dat in overeenstemming is met de
prudent-person regel. In het Besluit financieel toetsingskader is in artikel 13
lid 4 geregeld dat beleggingen in derivaten zijn toegestaan voor zover deze
bijdragen aan een vermindering van het risicoprofiel of een doeltreffend
portefeuillebeheer vergemakkelijken. Speculatieve posities met derivaten zijn
niet toegestaan. Het pensioenfonds dient een bovenmatig risico met
betrekking tot een en dezelfde tegenpartij en tot andere derivatenverrichtingen te vermijden. Deze voorschriften volgen uit artikel 19 lid 1 sub e en f uit
de IORP II-Richtlijn. In artikel 13a Besluit FTK is voorts geregeld dat het fonds
voor de langere termijn een strategisch beleggingsbeleid vaststelt dat
aansluit op de doelstellingen en beleidsuitgangspunten, waaronder de
risicohouding, van het fonds en is gebaseerd op gedegen onderzoek. Het
fonds onderbouwt dat het strategisch beleggingsbeleid en het beleggingsplan
passen binnen de prudent person-regel. Zoals hiervoor toegelicht, is de lijn

2

https://prestatiespfzw.nl/FbContent.ashx/pub_1000/downloads/v200514214925/
PFZW_Jaarverslag_2019.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

van DNB dat de prudent person-regel toeziet op het risico van de beleggingsportefeuille als geheel.
Vraag 6
Deelt u de mening dat PFZW ook kan speculeren op een stijging van de
olieprijs zonder gebruik te maken van termijncontracten of andere afgeleide
producten waarbij de gehele hoofdsom in korte tijd verloren kan gaan?
Antwoord 6
Ik verwijs voor de beantwoording van deze vraag naar mijn antwoord op
vraag 3.
Vraag 7
Deelt u de mening dat de zinsneden «PFZW verkoopt alle grondstofbeleggingen» en «PFZW stapt uit oliemarkt» een indruk opwekken die niet strookt met
de werkelijkheid?
Antwoord 7
Ik lees deze vraag aldus dat uit de genoemde citaten het beeld zou kunnen
ontstaan dat PFZW onlangs heeft besloten om uit de grondstofbeleggingen te
stappen. Dit heb ik nagevraagd bij PFZW. Uit de navraag en uit het jaarverslag van PFZW over het boekjaar 2019 blijkt dat PFZW al eerder voornemens
was om uit de grondstofbeleggingen te stappen en deze portefeuille ook in
het boekjaar 2019 aan het afbouwen was.
Vraag 8
Erkent u het risico dat de berichtgeving over PFZW het fonds in de toekomst
kan beperken in haar mogelijkheden om risico’s in de portefeuille adequaat af
te dekken, omdat nu wordt gesteld dat er helemaal niet meer in deze
producten zal worden gehandeld? Bent u bereid om hier navraag naar te
doen?
Antwoord 8
Dit heb ik nagevraagd bij PFZW. Zij stellen dat er ook zonder de grondstofbeleggingen in de toekomst nog sprake zal zijn van een voldoende gediversifieerde beleggingsportefeuille. Voor een nadere toelichting bij de volledige
beleggingsportefeuille wordt verwezen naar het jaarverslag van 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3