Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2527

VERSLAG VAN DE RAPPORTEURS
Vastgesteld op 17 oktober 2022
Introductie
Tijdens de procedurevergadering van 20 mei 2021 heeft u besloten ons
namens de vaste commissie Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking aan te stellen als rapporteurs op het dossier EU-agenda voor
de hervorming van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en op 7 juli 2021
heeft u het mandaat voor ons rapporteurschap vastgesteld. De 12e Ministeriële Conferentie van de WTO, die van 12 t/m 17 juni jl. heeft plaatsgevonden in Genève, Zwitserland, werd voor het hervormingsproces van
groot belang beschouwd.
Wij brengen als volgt verslag uit over de activiteiten die wij tijdens het
rapporteurschap hebben ondernomen en geven u een aanbeveling voor
het vervolg.
Aanbeveling rapporteurs
Nu de 12e WTO Ministeriële Conferentie (MC12) – na herhaaldelijk uitstel
vanwege de COVID-19 pandemie – tot een succesvol einde is gekomen,
stellen wij voor het rapporteurschap te beëindigen. Momenteel zien wij
beperkte mogelijkheden voor concrete acties voor een vervolg van
bijzondere parlementaire betrokkenheid bij het hervormingsproces van de
WTO. Wel zouden wij de volgende aanbeveling willen doen aan de
commissie Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking:
Aanbeveling: De rapporteurs Klink (VVD) en Koekkoek (Volt)
afvaardigen naar de delegatie van de 13e Ministeriële Conferentie
van de WTO
U wordt vanwege het waarborgen van de continuïteit geadviseerd ons
opnieuw af te vaardigen voor de delegatie van de eerstvolgende
13e Ministeriële Conferentie van de WTO (MC13) en de Interparlementaire
Parlementaire Conferentie die naar verwachting en marge zal worden
georganiseerd door de Interparlementaire Unie (IPU). MC13 zal naar

kst-21501-02-2527
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2527

1

verwachting plaatsvinden vóór december 2023. Wij zullen verslag
uitbrengen aan de commissie over de deelname.
Doel van het rapporteurschap
De Europese Commissie heeft in 2021 een EU-agenda voor de hervorming
van de WTO gepresenteerd, als onderdeel van de evaluatie van het
Europese handelsbeleid («Een open, duurzaam en assertief handelsbeleid»).1 Met deze agenda wil de EU een voortrekkersrol spelen bij de
hervormingen. In dit kader hebben wij de politieke discussie in aanloop
naar de WTO Ministeriële Conferentie gevolgd, en gesproken met
vertegenwoordigers van de EU-instellingen en stakeholders.
Het doel van het rapporteurschap was de informatiepositie van de Kamer
versterken en daarmee tegelijkertijd te zorgen voor tijdige behandeling
van de (EU-agenda voor de) hervorming van de Wereldhandelsorganisatie.
Hieronder zullen wij ingaan op welke manier wij uitwerking hebben
gegeven aan deze doelstelling.
Deelname aan Nederlandse Koninkrijk delegatie bij 12e WTO
Ministeriële Conferentie
De 12e Ministeriële Conferentie van de WTO heeft plaatsgevonden van 12
t/m 17 juni 2022 in Genève, Zwitserland. Wij maakten deel uit van de
delegatie van Nederland bij deze conferentie, die onder leiding van de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking verder
bestond uit de Minister van Economische Ontwikkeling van Curaçao, de
gevolmachtigd Ministers van Curaçao en Sint Maarten, en vertegenwoordigers van VNO-NCW en BothEnds namens het maatschappelijk
middenveld.
Parlementaire betrokkenheid bij de conferentie was dit jaar redelijk uniek;
naast een delegatie van het Europees Parlement waren voor zover bekend
enkel leden van het Noorse parlement aanwezig.
Hieronder volgt een weergave van onze bezigheden tijdens de Ministeriële Conferentie.
Onderhandelingsrondes
Tijdens de onderhandelingsrondes van de Ministeriële Conferentie
bestond er een grote mate van consensus en bereidheid om naar de
verschillende standpunten van de WTO-leden te luisteren. Ook zorgde de
kundige WTO Directeur-Generaal Ngozi Okonjo-Iweala voor voldoende
luchtigheid in de vergadering, waardoor er een goede dynamiek kon
ontstaan, ondanks de grote omvang van de vergadering. Dit heeft er naar
onze indruk in grote mate toe geleid dat er voor het eerst sinds lange tijd
weer besluiten zijn genomen en concrete resultaten zijn geboekt tijdens
deze Ministeriële Conferentie.
Side-event over voedselzekerheid
Nederland heeft een bijeenkomst georganiseerd over voedselzekerheid,
waar op ministerieel niveau van gedachten werd gewisseld met
Bangladesh, Botswana en Curaçao. Dit evenement werd gemodereerd
1

EU-agenda voor de hervorming van de WTO: «Naar een duurzaam en doeltreffend multilateraal handelsstelsel» (COM(2021)66 annex).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2527

2

door Gerda Verburg, adjunct secretaris-generaal van de VN en coördinator
van Scaling Up Nutrition (SUN). De Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking heeft tijdens deze bijeenkomst het grote
belang van voedselzekerheid en het voorkomen van ongerechtvaardigde
exportbeperkingen benadrukt. In het verlengde hiervan hebben de andere
aanwezige Ministers aandacht gevraagd voor de problemen van grote
afhankelijkheid van de import van voedsel, en de gevolgen daarvan voor
voedselzekerheid.
Side-event over e-commerce
Tijdens de Ministeriële Conferentie heeft Nederland in samenwerking met
het International Trade Center (ITC) een high-level event georganiseerd
getiteld «Small business, big in e-commerce». Er werd tijdens deze
bijeenkomst stilgestaan bij het belang van e-commerce voor kleine
ondernemingen en met name voor vrouwelijke ondernemers. De Minister
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking benadrukte de
waarde van het luisteren naar ondernemers in ontwikkelingslanden in het
overbruggen van de digital divide, het belang van een internationaal
regelgevend kader voor e-commerce en het toewerken naar een inclusieve en duurzame digitale toekomst. De aanwezige panelleden noemden
e-commerce het nieuwe handelsparadigma: e-commerce werd minder
hard geraakt tijdens de COVID-19 pandemie en kan om die reden ook
worden gebruikt bij het herstel uit de pandemie.
Gesprekken UNCTDAD
Tijdens ons bezoek aan Genève hebben wij gesproken met vertegenwoordigers van UNCTAD, de VN-Conferentie inzake Handel en Ontwikkeling.
Tijdens deze gesprekken kwam aan de orde dat de economie snel aan het
veranderen is door digitalisering en dat e-commerce kansen biedt, onder
meer voor ontwikkelingslanden. Daarbij is het belangrijk om oog te
houden voor het feit dat nieuwe technologieën sneller worden ontwikkeld
dan de bijbehorende regulering kan navolgen.
Tenslotte heeft de COVID-19 pandemie negatieve gevolgen met zich mee
gebracht voor de investeringskloof. De conclusie van UNCTAD is dat de
wereldwijde verschillen in het herstel na de pandemie groter zijn
geworden, ten nadele van ontwikkelingslanden.
Resultaten van de Conferentie
De WTO-leden hebben zich unaniem gecommitteerd aan het outcome
document van de Ministeriële Conferentie. De WTO-leden bevestigden dat
voortgang moet worden geboekt ten aanzien van de hervorming van de
WTO in aanloop naar de volgende Conferentie. Aangenomen wordt echter
dat een lange adem nodig is voor het hervormingsproces. WTO DirecteurGeneraal Ngozi Okonjo-Iweala waarschuwde dat de WTO-leden niet
moeten wachten tot MC13 om concrete resultaten te boeken ten aanzien
van de noodzakelijke institutionele hervormingen. De WTO-leden zijn het
erover eens dat de uitdagingen van de WTO moeten worden geadresseerd om de goede werking van de WTO te kunnen waarborgen. Hierdoor
moet de WTO nog beter als geloofwaardig forum voor onderhandelingen
kunnen fungeren en moet het de ontwikkelingen op het gebied van het
mondiale handelsbeleid beter kunnen monitoren. Volgens de WTO-leden
moeten de hervormingen gericht zijn op de lidstaten, open, transparant en
inclusief zijn, en de belangen van alle WTO-leden adresseren, inclusief
ontwikkelingsproblemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2527

3

De meest dringende kwestie en prioriteit in het kader van de hervorming
van de WTO is het herstel van een functionerend stelsel voor geschillenbeslechting en voor de benoeming van leden van de Beroepsinstantie. De
Ministeriële Conferentie heeft uitgesproken dat het systeem voor
geschillenbeslechting in 2024 weer volledig moet functioneren voor alle
WTO-leden.
Daarnaast erkent het outcome document onder meer het belang van het
adresseren van de uitdagingen op het gebied van milieu en klimaatverandering in de WTO. Tot slot heeft de Conferentie ook een Ministeriële
Verklaring aangenomen over de WTO-respons op de COVID-19 pandemie,
en paraatheid voor toekomstige pandemieën.2
Reacties EU-instellingen op uitkomsten WTO Ministeriële
Conferentie3
Europese Commissie
De Europese Commissie is tevreden met de resultaten die zijn bereikt
tijdens de 12eMinisteriële Conferentie van de WTO, mede in de context
van de toegenomen spanningen in de wereldhandel en de voedselzekerheidscrisis als gevolg van de Russische oorlog in Oekraïne. De
hervorming van de WTO is een prioriteit voor de EU, aangezien deze van
cruciaal belang is voor stabiliteit en het bevorderen van een op regels
gebaseerde aanpak van de internationale handel. Om die reden heeft de
EU het voortouw genomen bij de hervorming van de WTO, en zal zij dit
ook blijven doen naarmate de besprekingen in Genève richting MC13
vorderen.
In een verklaring naar aanleiding van MC12 herinnerde uitvoerend
vicevoorzitter Dombrovskis aan de agenda die de EU vorig jaar heeft
gepresenteerd voor de volgende stappen in de hervorming van de WTO.
Dombrovskis benadrukte dat de WTO in staat moet zijn om geschillen
effectief te kunnen oplossen, en een constructief forum moet zijn voor
onderhandelingen.
Raad
De Raad heeft zich aangesloten bij de consensus die de 12eMinisteriële
Conferentie heeft bereikt. De Raad heeft zich niet expliciet uitgesproken
over de hervorming van de WTO, maar volgens het kabinet steunen veel
EU-lidstaten deze hervorming, veelal wel zonder in detail te treden.
Het kabinet is verheugd met de uitkomsten van MC12. Het kabinet acht de
sterke onderhandelingsresultaten een goede basis voor verdere
hervorming van de WTO. Daarbij zal Nederland aandacht blijven vragen
voor het belang van het versterken van de regels voor het borgen van een
mondiaal gelijk speelveld, waarover geen overeenstemming kon worden
bereikt binnen de WTO. Nederland heeft zich ook uitgesproken voor de
inzet van plurilaterale samenwerking tussen een bepaald aantal
WTO-leden, in het geval multilaterale samenwerking niets oplevert.

2

Een overzicht van alle uitkomsten van de 12e WTO Ministeriële Conferentie is te vinden via:
WTO | Ministerial conferences – Twelfth WTO Ministerial Conference – Geneva Switzerland.
3
De Europese Unie vertegenwoordigt alle EU-lidstaten, waaronder Nederland, bij de WTO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2527

4

Europees Parlement
Voorafgaand aan de WTO Ministeriële Conferentie heeft het Europees
Parlement een resolutie4 aangenomen met haar positie. Het Europees
Parlement is van mening dat institutionele hervormingen van de WTO
noodzakelijk zijn voor de toekomst van het multilaterale handelssysteem.
In het bijzonder vraagt het Europees Parlement aandacht voor een
volledig functionerend systeem voor geschillenbeslechting, en betreurt
het dat de beroepsinstantie van de WTO in een impasse is geraakt,
waardoor het wereldwijde handelsstelsel geen afdwingbaar systeem heeft
voor geschillenbeslechting en in feite tandeloos is. De WTO moet worden
gemoderniseerd om de handelsuitdagingen van de 21e eeuw aan te
pakken, en uiterlijk tijdens MC13 moeten concrete resultaten worden
bereikt. Tenslotte pleit het Europees Parlement ook voor de mogelijkheid
om – met een bepaald minimumaantal WTO-leden – pluritalerale
overeenkomsten te kunnen sluiten binnen de multilaterale architectuur
van de WTO, zodat vooruitgang kan worden geboekt.
Overige activiteiten rapporteurs
Gesprek commissie met Chief Trade Enforcement Officer (CTEO)
Op 17 mei 2021 heeft de commissie BuHa-OS een digitaal gesprek
gevoerd met de CTEO van de Europese Commissie, de heer Denis
Redonnet, over de uitvoering van de EU-agenda voor de hervorming van
de Wereldhandelsorganisatie.
Gesprek commissie met uitvoerend vicevoorzitter Europese Commissie
Dombrovskis
Op 5 juli 2021 heeft de commissie BuHa-OS gesproken met uitvoerend
vicevoorzitter van de Europese Commissie, de heer Valdis Dombrovskis,
over de politieke inzet van de EU voor de WTO-hervorming.
Werkbezoek Brussel
De rapporteurs hebben een werkbezoek gebracht aan Brussel op
6 september 2021, alwaar zij gesproken hebben met de vertegenwoordigers van de EU-instellingen, de Europese Commissie, het Europees
Parlement en de Permante Vertegenwoordiging van Nederland bij de
Europese Unie.5
Klink
Koekkoek

4

Resolutie van het Europees Parlement, Aangenomen teksten – Multilaterale onderhandelingen
met het oog op de 12e Ministeriële Conferentie van de WTO in Genève, van 30 november tot
en met 3 december 2021 – Donderdag 25 november 2021 (europa.eu).
5
Kamerstuk 21501-02-2411 Verslag van de rapporteurs voor de EU-agenda voor de hervorming
van de Wereldhandelsorganisatie (WTO).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2527

5

Bijlage

– Gesprekspartners
Tijdens het rapporteurschap hebben wij onder andere gesproken met:
– Directoraat-Generaal Handel van de Europese Commissie, hoofd en
plaatsvervangend hoofd van de afdeling Multilaterale Zaken en WTO,
Antonio Fernandez-Martos en Eoin OMalley.
– De EU-delegatie bij de WTO in Geneve, plaatsvervangend hoofd,
Hiddo Houben.
– De voorzitter van de INTA-commissie voor Internationale Handel in het
Europees Parlement, Bernd Lange (S&D, Duitsland) en adviseur bij het
INTA-secretariaat in het Europees Parlement, Oliver Krentz.
– Nederlandse leden van de INTA-commissie in het Europees Parlement,
Agnes Jongerius (PvdA/S&D) en Michiel Hoogeveen (JA21/ECR).
– De Permanent Vertegenwoordiger van Nederland bij de EU, de heer
Robert de Groot en de heer Meyndert van der Kolk, handelsattaché.
– De plaatsvervangende Permanent Vertegenwoordiger van Nederland
bij de WTO in Geneve, Marcel Vernooij.
– Eerste Secretaris bij de Permanente Vertegenwoordiging van Nederland bij de VN, Thomas Nauta.
– Hoofd Digitale Economie bij UNCTAD, Torbjorn Fredriksson.
– Directeur Onderzoek Investeringen bij UNCTAD, Richard Bolwijn.
– BothEnds, Burghard Ilge.
– Beleidssecretaris VNO-NCW, Marhijn Visser.
– Deelnemende Europarlementariërs en Noorse parlementsleden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2527

6