Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2609

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 juni 2018
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 10 fiches, die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: mededeling Een nieuwe Europese agenda voor cultuur
Fiche: Mededeling EU-samenwerkingskader jeugd (periode 2019–2027)
(Kamerstuk 22 112, nr. 2610)
Fiche: Aanbeveling automatische wederzijdse erkenning van diploma’s
(Kamerstuk 22 112, nr. 2611)
Fiche: Aanbeveling betreffende stelsels voor onderwijs en opvang van
hoge kwaliteit voor jonge kinderen (Kamerstuk 22 112, nr. 2612)
Fiche: Aanbeveling inzake een alomvattende benadering van het
onderwijzen en leren van talen (Kamerstuk 22 112, nr. 2613)
Fiche: Verordening Promotie mkb-groeimarkt (Kamerstuk 22 112, nr. 2614)
Fiche: Aanbeveling veiligheidsnormen kleine passagiersschepen
(Kamerstuk 22 112, nr. 2615)
Fiche: Wijziging Richtlijn 2009/103 inzake aansprakelijkheidsverzekering
voor Motorrijtuigen (Kamerstuk 22 112, nr. 2616)
Fiche: Richtlijn plastic wegwerpproducten & vistuig (Kamerstuk 22 112,
nr. 2617)
Fiche: Mededeling en aanbeveling over betere samenwerking bij de
bestrijding van door vaccinatie te voorkomen ziektes (Kamerstuk 22 112,
nr. 2618)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-22112-2609
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2609

1

Fiche: mededeling Een nieuwe Europese agenda voor cultuur
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Mededeling van de commissie aan het Europees Parlement, de Raad,
het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de
Regio’s: Een nieuwe Europese agenda voor cultuur
b) Datum ontvangst Commissiedocument
22 mei 2018
c) Nr. Commissiedocument
COM(2018)267
d) EUR-Lex
http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?qid=1527585390863&uri=CELEX:52018DC0267
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
n.v.t.
f) Behandelingstraject Raad
Raad voor Onderwijs, Jeugd, Cultuur en Sport
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en wetenschap
2. Essentie voorstel
In vervolg op de Sociale Top van Göteborg van november 2017
(Kamerstuk 21 501-31, nr. 470) en de Europese Raad van december 2017
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1281) heeft de Commissie op 22 mei jl. een
mededeling uitgebracht met een Europese strategie voor jongeren en een
mededeling met een nieuwe Europese agenda voor cultuur. Dit BNC-fiche
betreft het laatste onderwerp, over de andere initiatieven wordt de Kamer
geïnformeerd met afzonderlijke fiches.
De nieuwe Europese agenda beoogt het volledige potentieel van cultuur
te benutten om een inclusievere en rechtvaardigere Unie te helpen
opbouwen waarin innovatie, creativiteit en duurzame groei en werkgelegenheid worden bevorderd.
De nieuwe agenda heeft drie doelstellingen met een sociale, economische
en een externe dimensie.
De sociale dimensie richt zich op de mogelijkheden van cultuur en
culturele diversiteit voor sociale cohesie en welzijn. De economische
dimensie gaat over creativiteit, onderwijs en innovatie ter bevordering
van groei en werkgelegenheid. De externe dimensie is gericht op de inzet
van cultuur in de buitenlandse betrekkingen van de EU door de rol van de
EU-vertegenwoordigingen te versterken als aanjagers van culturele
samenwerking tussen lidstaten, Ngo’s en private en publieke partijen in
derde landen. Ook doet de Commissie voorstellen voor «transversale»
maatregelen op het gebied van cultureel erfgoed en digitale cultuur. De
inzet op erfgoed ligt op het beschermen en waarderen daarvan, en is een
vervolg op het Europees Jaar van het Cultureel Erfgoed, in het bijzonder
door het opstellen van een actieplan voor cultureel erfgoed, het werken
aan mogelijkheden voor integraal beleid in programma’s van de EU en het
cohesiebeleid en aandacht voor de bestrijding van de illegale handel in
cultuurgoederen. De inzet van de Commissie is ingedeeld in 10 hoofdthema’s voor vier kerndoelstellingen, betrokkenheid, duurzaamheid,
bescherming en innovatie, die aan het eind van dit jaar zal resulteren in
aanbevelingen en toolkits, en die zullen ook bijdragen aan de nieuwe
agenda.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2609

2

Ten slotte stelt de Commissie voor bij de uitvoering van de agenda, met
de lidstaten en intergouvernementele organisaties (m.n. Raad van Europa)
te werken aan medebestuur («participative governance»/verdrag van
Faro), kwaliteitsbeginselen voor erfgoed restauratie, evenals opschaling
van EU-programma’s op het gebied van cultuur en erfgoed.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Het kabinet vindt het belangrijk dat Nederland zich inzet – zonder afbreuk
te doen aan het subsidiariteitsbeginsel – voor cultuur. Het cultuurbeleid
verdient een stevige plaats in het Europese beleid. Het kabinet beschouwt
de Europese Unie vooral als een gemeenschap van waarden. Cultuur
geeft uitdrukking aan essentiële waarden als vrijheid van meningsuiting,
tolerantie en culturele diversiteit.
Het kabinet heeft in februari van dit jaar het nieuwe cultuurbeleid in de
brief «Cultuur in een open samenleving» uiteengezet.1 Het kabinet
investeert vanaf 2020 structureel € 80 miljoen in cultuur. Voor erfgoed en
monumenten wordt in de jaren 2018 tot en met 2.020 jaren in totaal € 325
miljoen extra beschikbaar gesteld.
In de brief komen de volgende thema’s terug:
1. Cultuur maakt nieuwsgierig
2. Ruimte voor nieuwe cultuur en makers
3. Een leefomgeving met karakter
4. Cultuur is grenzeloos
5. Een sterke culturele sector
Ad. 1. Het is belangrijk dat zoveel mogelijk mensen van jongs af aan
meedoen aan cultuur. Waar je ook woont, welke culturele achtergrond,
ongeacht leeftijd, geslacht, handicap of opleiding. Het kabinet investeert
daarom in museumbezoek en in muziekonderwijs. Om in een open
samenleving te kunnen slagen is het ontwikkelen van creativiteit en
nieuwsgierigheid een vereiste. Kunst en cultuur zijn dan ook belangrijke
elementen in het vernieuwde curriculum van het primair en voortgezet
onderwijs waar momenteel aan wordt gewerkt.2
Ad.2. Het kabinet geeft in het nieuwe cultuurbeleid ruimte voor
vernieuwing en experiment. Zo krijgen talentvolle makers de ruimte om
verder te groeien door onder meer een nieuw gezamenlijk talentprogramma bij de cultuurfondsen.
Ad.3. Voor het erfgoed is de komende jaren € 325 miljoen extra
beschikbaar, zodat ook toekomstige generaties van het erfgoed blijven
genieten en het erfgoed blijven beleven. Het kabinet zet dan ook in op
toegankelijkheid van erfgoed.
Ad. 4. Het Internationaal Cultuur Beleid (ICB) richt zich enerzijds op
samenwerking in multilaterale fora als UNESCO en de Raad van Europa
en anderzijds op bilaterale samenwerking met een beperkt aantal landen.
Ad.5. In Nederland kan het verbeteren van de onderhandelingspositie van
de maker al langer op grote maatschappelijke belangstelling rekenen,
waarover veel algemene en sectorspecifieke dialogen plaats vinden in de
creatieve sector zelf en tussen deze sector en de overheid.
1

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2018/03/12/cultuur-in-een-opensamenleving.
2
https://curriculum.nu.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2609

3

De arbeidsmarktagenda cultuur en creatieve sector 2017–2023 voor de
culturele en creatieve sector vormt de basis voor deze maatregelen.3
De creatieve industrie krijgt in Nederland aandacht via het cultuurbeleid,
maar ook vanuit het zogenaamde topsectorenbeleid waarin het Ministerie
van Economische Zaken en Klimaat samenwerkt met het Ministerie van
OCW en het Ministerie van Buitenlandse Zaken. In het kader van het
topsectorenbeleid zijn een aantal agenda’s ontwikkeld waaronder een
internationaliseringsagenda (gericht op export); een kennis- en innovatieagenda (gericht op het verbinden van onderzoek en creatief bedrijfsleven
om innovatie te stimuleren); en een human capital-agenda (gericht op
onderwijs en een Leven Lang Ontwikkelen). De thema’s van deze agenda’s
en de hierboven vijf genoemde thema’s van het cultuurbeleid houden
verband met elkaar en liggen in elkaars verlengde.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Algemeen
Er is groeiende aandacht in Europa voor de relatie tussen cultuur en
andere maatschappelijke domeinen en voor de verbindende rol die
cultuur kan spelen bij het bevorderen van sociale cohesie en het
versterken van culturele diversiteit. Nederland steunt deze inzet via
uitwisseling van goede praktijken tussen lidstaten. Nederland is daarbij
van mening dat verbindingen tussen cultuurparticipatie, volkscultuur en
historisch besef in de zin van (immaterieel) erfgoed een positieve invloed
kunnen uitoefenen op een gevoel van gemeenschapszin en verbondenheid in Europa. Globalisering en digitalisering hebben het culturele
speelveld vergroot en veranderd. Ook urgente opgaven, zoals klimaatverandering, verstedelijking en energietransitie overschrijden landsgrenzen
en vragen om creatieve oplossingen door onder meer het versterken van
de creatieve industrie.
Het kabinet heeft zich in zijn reactie op de eerder dit jaar gepresenteerde
mededeling over de versterking van de Europese identiteit via onderwijs
en cultuur positief uitgelaten over de verhoogde belangstelling van de
regeringsleiders voor de inzet van cultuur en onderwijs in Europa.4 Het
kabinet verwijst naar deze reactie alsmede naar de kabinetsinzet zoals
verwoord in de Kamerbrief inzake de Sociale Top in Göteborg van
17 november 2017.5 Beide gelden als basis voor de beoordeling van deze
mededeling en de daarin gesuggereerde maatregelen.
Het kabinet waardeert de brede uitleg van cultuur die de Commissie in de
mededeling hanteert in tegenstelling tot de eerder gepresenteerde
mededeling over het versterken van de Europese identiteit via onderwijs
en cultuur.6
Sociale dimensie
Nederland is voorstander van een sterkere inzet op cultuureducatie en het
bevorderen van sociale cohesie in Europa om die waarden als vrijheid van
meningsuiting, tolerantie en vrijheid van culturele expressie in Europa te
bevorderen.
Nederland steunt de voorstellen binnen de sociale dimensie gericht op het
vergroten van de cultuurparticipatie, door meer inclusieve benaderingen
3

https://www.kunsten92.nl/wp-content/uploads/2017/11/Arbeidsmarktagenda-culturele-encreatieve-sector-2017-2023.pdf.
Kamerstuk 22 112, nr. 2443.
5
Kamerstuk 21 501-31, nr. 470.
6
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:52017DC0673.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2609

4

en meer aandacht voor cross-sectorale initiatieven. Ook de voorstellen
gericht op het vergroten van de mobiliteit van kunstenaars en cultuurprofessionals ondersteunt Nederland.
Het is belangrijk dat kunstenaars in Europa elkaar kunnen inspireren, niet
alleen voor vernieuwing in en de kwaliteit van de cultuursector, maar ook
voor het bevorderen van een hechtere gemeenschap gebaseerd op
gedeelde waarden. Het belang van internationale samenwerking en
uitwisseling komt nadrukkelijk terug in het Nederlandse Internationaal
Cultuur Beleid (ICB). Voor wat betreft de pilot regeling voor mobiliteit
vraagt Nederland aandacht voor monitoring van deze regeling zodat een
eventuele continuering goed onderbouwd kan worden. Daarnaast moet
goed gekeken worden naar de mogelijkheden die het Erasmus+programma biedt voor lerenden in de cultuursector.
Het kabinet adviseert daarnaast de aandacht voor ondernemerschaps- en
digitale vaardigheden niet tot het onderwijs te beperken maar mede in
relatie tot de voorgestelde mobiliteitsregeling voor kunstenaars te bezien.
Voor wat betreft de voorstellen die geëffectueerd worden in het kader van
het Creative Europe Programma, verwijst het kabinet naar het fiche dat
volgt als reactie op de verordening over het Creative Europe Programma.
Nederland maakt wel een kanttekening bij het verzoek van de Commissie
om administratieve en fiscale obstakels voor mobiliteit in aanzienlijke
mate uit de weg te ruimen. Hierbij gebruikt de Commissie expliciet het
voorbeeld van mogelijke dubbele belastingheffing. Naar de mening van
het kabinet mag dit verzoek geen inbreuk betekenen op de bevoegdheid
van lidstaten om eigen belastingstelsels vast te stellen. Wel zou de
Commissie kunnen faciliteren in de informatievoorziening om transparantie te bevorderen over regelgeving van de lidstaten die gerelateerd zijn
aan de mobiliteit van kunstenaars. Wat betreft het genoemde risico op
dubbele belastingheffing kent Nederland overigens een uitgebreid
bilateraal fiscaal verdragennetwerk met andere EU-lidstaten met als doel
om dubbele belastingheffing te voorkomen.
Economische dimensie
Nederland herkent de innovatieve kracht en de economische meerwaarde
van cultuurmakers en van de creatieve sector zoals die ook in de nieuwe
cultuuragenda naar voren komt. Voorstellen die toezien op het vergroten
van deze innovatiekracht door faciliteren van cross-sectorale verbindingen, zoals betere verbindingen tussen cultuur en wetenschap zijn in
lijn met het Nederlandse beleid.
Vernieuwing is noodzakelijk, niet alleen vanuit een economische drijfveer
maar ook om tot een meer aansprekend cultuuraanbod te komen voor een
divers publiek. Deze meer sociale dimensie van de (meer)waarde van
vernieuwing en experiment in de cultuursector lijkt in de agenda van de
Commissie onderbelicht.
Nederland staat positief tegenover de voorstellen gericht op de groei van
de werkgelegenheid in de creatieve en culturele sector. Het streven naar
een eerlijker beloning voor makers en het stimuleren van innovatie in de
sector ligt in het verlengde van maatregelen die Nederland op dit terrein
neemt. Het sluit bovendien aan bij de strategie voor een digitale eengemaakte markt.
Net als de Commissie ziet Nederland de steden en regio’s als belangrijke
spelers in het stimuleren van cultuur en vernieuwing binnen cultuur. Zij
investeren in cultuur, bieden ruimte aan nieuwe generaties door
werkplaatsen, ateliers en platformen beschikbaar te stellen en weten
welke verhalen en kunstuitingen inspelen op de samenstelling van de
bevolking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2609

5

Investering in cultuur doet meer dan het aantrekken van menselijk
kapitaal; het biedt ook gelegenheid om het reeds aanwezige menselijk
kapitaal te ontwikkelen, onder andere door creatieve vaardigheden en
verhoging van de participatiegraad, en de waarde van het culturele
kapitaal te verzilveren.
Externe dimensie
Vanuit de gedachte van cultuurdiplomatie bevordert de EU culturele
samenwerking met derde landen. Nederland staat positief tegenover de
inzet van de Europese Commissie om cultuur een nadrukkelijke positie te
laten innemen in het internationale beleid van de Commissie. Grondhouding is dat cultuurbeleid primair bij de lidstaten ligt. Nederland
verwelkomt echter voorstellen die «crossovers» met de bestaande
bilaterale inzet en samenwerkingen in multilaterale fora als UNESCO en
de Raad van Europa mogelijk maken. De agenda biedt kansen om via
cultuur Europese waarden, zoals rechtsstatelijkheid en vrijheid van
meningsuiting, uit te dragen. Ook kan via culturele programma’s van de
EU een gezamenlijke bijdrage worden geleverd aan dialoog in landen
rondom de EU. Voorts kan via Europese cultuurprogramma’s Nederland
cultureel vertegenwoordigd zijn in landen waar Nederland niet bilateraal
actief is.
Nederland steunt de mededeling daar waar het leidt tot integratie en
samenwerking binnen bestaande programma’s zoals Creative Europe.
Nederland staat echter gereserveerd tegenover voorstellen om een nieuw
netwerk op te bouwen ter ondersteuning van de internationale culturele
betrekkingen van de Europese Commissie of maatregelen te nemen om
de internationale positie van bestaande culturele instellingen te versterken
die drukken op de begroting van de Commissie. Het kabinet staat
terughoudend tegenover de gedachte om «Europese Huizen voor
Cultuur» te openen in derde (partner-)landen.
Transversale maatregelen
Nederland werkt bij de uitwerking van de agenda graag met de lidstaten
en de Commissie aan de «participatieve governance». Bij de verruiming
van de dialoog met de culturele en creatieve sector en het maatschappelijk middenveld vraagt het kabinet doorlopende communicatie naar de
lidstaten toe.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
De vergrote belangstelling voor cultuur in EU context wordt door alle
lidstaten algemeen toegejuicht en thema’s die de Commissie agendeert
vinden ook veel weerklank.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de bevoegdheid is
positief. Op grond van het EU-Werkingsverdrag is de Unie bevoegd de
lidstaten te ondersteunen, te coördineren of aan te vullen op het terrein
van onderwijs en cultuur, met als doel de ontplooiing van de culturen van
de lidstaten, waarbij de nationale en regionale verscheidenheid van die
culturen geëerbiedigd wordt. Het gemeenschappelijk cultureel erfgoed is
daarbij benadrukt. (art. 6, sub c en e, en art 167 VWEU).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2609

6

b) Subsidiariteit
De Nederlandse grondhouding ten aanzien van subsidiariteit is positief,
omdat de maatregelen die de Commissie voorstelt op EU niveau leiden
tot een meer efficiënte aanpak op lidstatenniveau en ondersteuning van
mobiliteit van cultuurbeoefenaren en kunstenaars. De voorgestelde
agenda respecteert de nationale beleidsvrijheid op het terrein van cultuur.
c) Proportionaliteit
De grondhouding ten aanzien van de proportionaliteit is positief. De
mededeling roept op tot maatregelen die passen binnen de geformuleerde ambities van de Raadsconclusies naar aanleiding van Sociale Top
in Göteborg. De agenda wordt uitgevoerd door de lidstaten goedgekeurde
werkprogramma’s en werkmethoden. De voorstellen uit de agenda zijn
deels verkennend en deels gericht op onderwerpen die samenwerking en
kennisuitwisseling binnen de EU bevorderen. De maatregelen worden
overwegend binnen bestaande programma’s zoals Creative Europe en
Erasmus+ geïncorporeerd. Het kabinet staat terughoudend tegenover
initiatieven die een investering in harde infrastructuur impliceren, zoals
het voornemen «Europese Huizen voor cultuur» in derde (partner-)landen
te openen.
d) Financiële gevolgen
Nederland is van mening dat de benodigde EU-middelen gevonden
dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders van
de EU-begroting 2014–2020 en dat deze moeten passen bij een prudente
ontwikkeling van de jaarbegroting. De kabinetsinzet voor het volgende
MFK is leidend voor een integrale afweging van middelen voor de periode
na 2020; Nederland wil niet vooruitlopen op de besluitvorming over het
volgende MFK.
e) Gevolgen voor regeldruk, administratieve lasten en concurrentiekracht
De mededeling zal voor zover bekend geen verzwaring van de administratieve lastendruk tot gevolg hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2609

7