Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 601

EU-voorstel: Richtlijn maritieme ruimtelijke
ordening COM (2013) 133

Nr. 6

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 24 juli 2013
De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu heeft op 4 juni 2013
overleg gevoerd met minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus van
Infrastructuur en Milieu over:
– het EU-voorstel d.d. 19 maart 2013 inzake de Richtlijn
maritieme ruimtelijke ordening COM (2013) 133;
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken van 12 april
2013 met betrekking tot de fiche inzake de Kaderrichtlijn
maritieme ruimtelijke ordening en geïntegreerd kustbeheer
(Kamerstuk 33 601, nr. 3).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand woordelijk verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
P. Jansen
De griffier van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Tijdink

kst-33601-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 601, nr. 6

1

Voorzitter: Van Gerven
Griffier: Blacquière
Aanwezig zijn drie leden der Kamer, te weten: Van Gerven, Houwers en
Albert de Vries,
en minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus van Infrastructuur en
Milieu die vergezeld is van enkele ambtenaren van haar ministerie.
Aanvang 18.32 uur
De voorzitter: Ik open de vergadering en heet de bewindslieden, hun
medewerkers, de leden van de Kamer en de belangstellenden op de
publieke tribune welkom bij dit algemeen overleg over het behandelvoorbehoud EU-richtlijn maritieme ruimtelijke ordening en geïntegreerd
kustbeheer. Dat is een mond vol. De fracties van de VVD en de SP zijn
aanwezig, zodat in ieder geval het hele politieke spectrum vertegenwoordigd is. Ik neem echter aan dat andere fracties nog wel zullen
aanschuiven gedurende het AO. Ik zie inderdaad ook de heer De Vries van
de PvdA binnenkomen. We hebben voldoende tijd voor ieders inbreng.
Interrupties laat ik in eerste instantie ook vrij.
De heer Houwers (VVD): Voorzitter. De Europese Commissie (EC) heeft
een voorstel gedaan voor een richtlijn tot vaststelling van een kader voor
maritieme ruimtelijke ordening en geïntegreerd kustbeheer. De VVD sprak
zich al eerder uit over het kustbeheer: dat is een bevoegdheid van de
nationale overheden, omdat er geen sprake is van gedeelde belangen met
andere landen. Daarnaast heeft de EU, in de visie van de VVD, geen
bevoegdheid met betrekking tot de ruimtelijke ordening in de lidstaten. De
rechtsgrondslag van het voorstel is derhalve niet goed onderbouwd, en
daarom heeft de VVD een negatief subsidiariteitsoordeel gegeven. Wij
vragen ons af of er niet al voldoende Europese en nationale regelgeving is
op het gebied van ruimtelijke ordening op zee. Wij hebben hierover
schriftelijke vragen gesteld. Het antwoord van de minister was bevestigend. Op nationaal niveau is er namelijk het Nationaal Waterplan, waarin
de ruimtelijke ordening van het Nederlandse deel van de Noordzee is
beschreven. Op Europees niveau hebben wij te maken met de Vogel- en
de Habitatrichtlijn uit Natura 2000 en de Kaderrichtlijn mariene strategie.
Deze richtlijnen bevatten artikelen die lidstaten verplichten om ruimtelijke
beschermingsmaatregelen te nemen als milieumaatregelen niet effectief
blijken te zijn. Ook de Kaderrichtlijn water, de Richtlijn hernieuwbare
energie en het Gemeenschappelijk visserijbeleid raken indirect het
ruimtelijk domein op zee. Deelt de minister deze opvatting? Zo ja, welke
actie kan zij dan nog ondernemen bij de EU? Wij vragen de minister in het
kader van dit behandelvoorbehoud of zij ons gedurende de onderhandelingen – niet alleen in de Raad, maar ook in de Raadswerkgroepen en in
het Comité van permanente vertegenwoordigers, het Coreper – schriftelijk
op de hoogte te houden van bewegingen die gevolgen hebben voor
Nederland en voor de Nederlandse inzet. Wij horen graag wat deze
gevolgen zijn en wanneer de onderhandelingen op specifieke punten in de
afrondende of beslissende fase zijn. De VVD wil in ieder geval op het
gebied van de volgende punten op de hoogte worden gehouden: de aan
de Commissie gedelegeerde bevoegdheden, de minimumeisen van
maritieme ruimtelijkeordeningsplannen en kustbeheerstrategieën, het
verzekeren van effectieve grensoverschrijdende samenwerking en het
identificeren van grensoverschrijdende effecten van de plannen en
strategieën in het betreffende zeegebied en gerelateerde kustzones. Wij
verzoeken de minister om een concept van het gemeenschappelijk
standpunt met een appreciatie naar de Kamer te sturen, voordat dit wordt
behandeld in de Raad. Dat is dus zowel na eerste als tweede lezing. Welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 601, nr. 6

2

landen krijgen met deze voorstellen zeggenschap over bijvoorbeeld de
Noordzee? Gaat het alleen om landen die aan de Noordzee grenzen, of
ook om landen elders in de EU? Is de minister bereid om bij de behandeling van de voorstellen in ieder geval na te streven dat het alleen zal
gaan om landen rond de Noordzee? Is het daarnaast mogelijk dat de
Kamer per kwartaal een rapportage ontvangt over de onderhandelingen
en de eerdergenoemde zaken? Wij hebben recent ook gesproken over het
energielabel en je merkt dat door dingen los te laten, soms ontwikkelingen op gang komen waar je niet altijd vrolijk van wordt. Daarom willen
wij graag samen met de minister bekijken hoe zich dit verder ontwikkelt.
De heer Albert de Vries (PvdA): Voorzitter. De Partij van de Arbeid zit er
iets positiever in dan de VVD. Met een ruimtelijk plan op de Noordzee
krijgen investeerders de langjarige investeringszekerheid die nodig is. Zij
zijn daardoor niet langer afhankelijk van lokale ad-hocafwegingen. Keuzes
voor bijvoorbeeld zeevaartroutes en windparken moeten op elkaar
afgestemd worden om doorgaand verkeer mogelijk te maken en investeringen zoals een stopcontact op zee rendabel te maken.
In het kader van Natura 2000 moet rekening gehouden worden met de
natuurwaarden op zee. Die natuurwaarden houden niet op bij onze
landsgrenzen. Over grenzen heen vragen steeds meer economische
activiteiten op zee om ruimtelijke afweging en afstemming.
Het voorstel zelf interpreteren wij als volgt: het stelt vormvereisten, maar
geen inhoudelijke verplichtingen. Geen verplichtingen voor wat zou
moeten, geen verplichtingen voor waar iets moet. De verantwoordelijkheid voor de handhaving en eventuele vervolging bij overtreding van
de door lidstaten zelf neergelegde plannen, komt bij henzelf te liggen. Wij
achten dat ook juist; handhaving hoort bij de lidstaten. Het is onvermijdelijk dat dit tot een extra inspanning zal leiden. Het toestaan van nieuwe
economische activiteiten op de Noordzee vraagt om extra inzet van
regeringen en om handhaving. In de voorgestelde regeling zien wij meer
een poging tot afstemming en uniformering, dan tot inmenging in de
keuzes die wij als Nederland zelf willen en kunnen maken. Naar ons
oordeel staat in het stuk dat de concrete invulling aan de lidstaat is.
Je zou natuurlijk kunnen redeneren dat Europa zich er helemaal niet mee
moet bemoeien. Veel partijen volgen die redering. Ik begrijp dat ook de
regering kritisch is ten aanzien van Europese bemoeienis. De vraag is of
de voordelen van samenwerking en afstemming niet te veel over het
hoofd worden gezien, en of het anti-Europasentiment bij sommige
partijen niet te veel een rol speelt. De PvdA heeft wel een positief
subsidiariteitsoordeel gegeven over de voorgestelde richtlijn. Wij
beoordelen de proportionaliteit ook positief. Bij de stemmingen over de
subsidiariteitstoets is per abuis niet opgenomen dat de PvdA geacht wil
worden, tegen te hebben gestemd. Bij dezen wil ik die omissie graag
herstellen. Het lijkt ons niet voldoende als in de hele maritieme wereld
alleen Nederland zijn zaakjes goed geregeld heeft. Onderlinge afstemming
tussen aangrenzende lidstaten met aangrenzende zeegebieden is van
belang. Een Europese richtlijn lijkt ons ook van betekenis voor gebieden
waar op dit terrein nog nauwelijks gestuurd wordt, zoals in de ZuidEuropese landen. Ik ben het uiteraard wel met mijn collega van de VVD
eens dat Nederland al geruime tijd een goed werkende regelgeving heeft
voor kustbeheer en ruimtelijke ordening op zee. De minister heeft dat ook
overtuigend aangetoond met de brief, waarin de vragen van de VVD
beantwoord werden. Het is in de Nederlandse situatie ook goed mogelijk
om aan te sluiten bij de ruimtelijke ordening op het land, die via de
structuurvisies verloopt. Noodzakelijke aansluiting voor geïntegreerd
kustbeheer bij provinciale plannen kan hierin opgenomen worden. Wij
zien het zo: het Nederlandse beleid is weliswaar verder dan dat van
andere lidstaten, maar wij constateren dat het ons, ondanks pogingen
hiertoe, ook niet eerder gelukt is om een integraal plan te maken voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 601, nr. 6

3

Nederlandse deel van de Noordzee. Wij zien een kans dat hiertoe met
deze richtlijn een impuls wordt gegeven. Het zou goed zijn als dat ook
door andere landen wordt gedaan, met vergelijkbare instrumenten en met
gebruikmaking van de in Nederland ontwikkelde expertise.
Is alles dan goed in het voorstel? Wij zijn van mening dat ook de visserijactiviteiten, die nu nog gereguleerd worden via het gemeenschappelijk
Europees visserijbeleid, onder de jurisdictie van de lidstaten zouden
moeten vallen. Via die ruimtelijke plannen op zee zouden deze gereguleerd en afgestemd kunnen worden. Nederland steunt de voorstellen van
de Europese Commissie voor vernieuwing van het gemeenschappelijk
visserijbeleid, maar heeft aangegeven dat op sommige punten een
voortvarender aanpak gewenst is. Zo heeft het kabinet voorgesteld om
direct belanghebbenden meer te betrekken bij het opstellen van het
visserijbeleid. Dit zorgt voor een beter draagvlak. De PvdA wil ook meer
concrete voorstellen zien voor de regionalisering van het visserijbeleid.
Wij zijn van mening dat dit beter door de lidstaten kan gebeuren, en via de
Europese maritieme ordening op elkaar kan worden afgestemd. Met iets
meer Europese coördinatie kan zo een stukje minder doelmatige
bemoeienis van Europa teruggedraaid worden. Wij overwegen daarover
een motie in te dienen.
In de vereisten zijn regels opgenomen ten aanzien van publieksconsultatie. Wij kunnen ons voorstellen dat landen die deze traditie niet kennen,
hiertegen bezwaar zullen maken. In de ogen van de PvdA sluit dit wel
goed aan bij de Nederlandse traditie. Het gaat ons echter te ver om dit
dwingend aan andere lidstaten op te leggen. Daarom zou dit onderdeel
volgens de PvdA beter door lidstaten zelf geregeld kunnen worden.
Ik begrijp dat er aarzelingen zijn of kustbeheer onder de regeling zou
moeten vallen. De heer Houwers zei dit, en ik begrijp dat ook de minister
daarover aarzelt. Wat ons betreft is dat een punt waar over te praten is, en
dat ook weggelaten zou kunnen worden. Wij delen ook de kritiek op de
regel in de richtlijn dat elke zes jaar een nieuw plan gemaakt moet
worden. Deze regel is te zwaar.
Ik verzoek de minister om in haar reactie met name in te gaan op de
pluspunten die de PvdA ziet in Europese samenwerking op dit terrein,
inclusief ons voorstel over het teruggeven van het visserijbeleid aan de
lidstaten. Ziet zij effectievere mogelijkheden om de door ons genoemde
voorbeelden op een andere manier te regelen dan via de nu voorgestelde
Europese richtlijn?
De heer Houwers (VVD): Ik heb twee vragen aan de heer De Vries. Welk
probleem lost dit voorstel nu eigenlijk op? Het loopt volgens mij op het
moment toch alleszins redelijk.
Begrijp ik het nu goed dat de heer De Vries Europa minder zeggenschap
wil geven over het visserijbeleid, en dat hij dat wil uitruilen tegen meer
zeggenschap over ruimtelijke ordening op zee? Is dat kort samengevat het
voorstel van de PvdA?
De heer Albert de Vries (PvdA): Ik heb een aantal voordelen genoemd.
Een daarvan is dat wij zelf ook nog niet tot een geïntegreerd ruimtelijkeordeningsbeleid op zee gekomen zijn. We hebben wel allerlei deelplannen,
en die zijn ook uitputtend opgesomd in de beantwoording van de vragen.
Een echte afstemming tussen al die belangen zit echter ook in Nederland
niet in één plan. Ik heb meerdere voorbeelden genoemd, met name voor
het bedrijfsleven. Dat heeft meer zekerheid als er ook afstemming over
grenzen plaatsvindt, en als Nederland een integraal plan neerlegt. De
natuur houdt niet op bij de grenzen. Afstemming bij windmolenparken
zou echt voordelen hebben, het visserijbeleid zou afstemming behoeven.
Zo zijn er allerlei kwesties die niet ophouden bij de grens. Wat dat betreft
zien wij allerlei voordelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 601, nr. 6

4

Wat het visserijbeleid betreft denken wij dat een aantal elementen zoals
veiligheid, de relatie met pijpleidingen, bescherming van de natuur,
afstemming met windparken en booreilanden, echt wel op nationaal
niveau geregeld kunnen worden. De grensoverschrijdende afstemming
zou je dan via het maritieme ruimtelijkeordeningsbeleid tot stand kunnen
laten komen. Wij snappen natuurlijk dat quota en dergelijke op Europees
niveau geregeld moeten blijven, maar juist die ruimtelijke dingen kunnen
best bij de lidstaten blijven.
Voorzitter: Houwers
De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. De SP is een absoluut voorstander
van een maritiem beleid waarbij lidstaten samenwerken aan een
duurzaam beheer van zeeën en kustgebieden. In die lijn zetten wij het
debat in. De SP is positief over de inzet van de minister richting Europa.
Die is gericht op aanpassing van de richtlijn, zodat deze slechts voorschrijft dat er een effectief en wettelijk verankerd proces komt voor
ruimtelijke ordening op zee. Als we dat doen, komen we via een Brusselse
omweg alsnog tot de uitvoering van – jawel, daar komt hij weer – de
motie-Polderman over het rijksbestemmingsplan Noordzee. Wij vinden
het dus goed als dat verder vorm wordt gegeven.
Dit AO is vooral bedoeld om afspraken te maken over de verdere
behandeling van het voorstel richting Europa. De SP vraagt de minister
dan ook om de Kamer tijdig te informeren en ook de Nederlandse inzet te
bespreken voordat de onderhandelingen een beslissende of afrondende
fase ingaan. Dit geldt ook voor de opties die voorliggen ter besluitvorming
in de Raad en onderliggende overlegfora. De Kamer kan dan meedenken
en eventueel ook sturen als haar dat wenselijk lijkt. De SP wil vooral
geïnformeerd worden over de verplichtingen tot het opstellen van
maritieme ruimtelijkeordeningsplannen en plannen voor geïntegreerd
kustbeheer – ik geloof dat dat artikel 4 van het richtlijnvoorstel is – en over
de inhoudelijke doelstelling waar deze plannen aan moeten bijdragen.
Daarbij zal het met name gaan om het voorkomen van schadelijke
effecten van economische gebruiksfuncties, afgezet tegen ecologische,
cultuurhistorische en milieuwaarden van de Noordzee. Het is niet vreemd
dat de SP buitengewoon veel waarde hecht aan deze waarden, die nogal
eens het onderspit dreigen te delven ten opzichte van economische
waarden en belangen. Als puntje bij paaltje komt en het heel scherp komt
te liggen, vinden wij dat de ecologische, cultuurhistorische en milieuwaarden moeten prevaleren boven de economische.
De minister informeert de Kamer indien voorzien wordt dat er moet
worden afgeweken van het kabinetsstandpunt. Wij denken aan een
kwartaalrapportage, waarmee wij geïnformeerd worden over de
voortgang van de onderhandelingen over het richtlijnenvoorstel. Wij
doelen daarbij uiteraard op de voortgang in zowel de Raad als in het
Europese Parlement (EP). Dat laatste is ook van belang voor de
monitoring in de commissie Infrastructuur en Milieu.
Het is ons niet helemaal duidelijk welke bevoegdheden de EU bezit voor
ruimtelijke ordening op zee. Wat is volgens de minister de meerwaarde
van de Richtlijn maritieme ruimtelijke ordening voor grensoverschrijdende activiteiten met binnen de regio betrokken lidstaten? In planning en
ordening wordt eigenlijk al voorzien via de SEA- en EIA-richtlijn, dus de
richtlijn inzake de strategische milieubeoordeling en fish farming in
marine waters. Kan de minister op een rij zetten hoe het precies zit met
die bevoegdheden? Als de richtlijn een verplichtend karakter krijgt en de
lidstaten gevraagd wordt om iedere zes jaar maritieme ruimtelijkeordeningsplannen op te stellen en te komen tot geïntegreerd kustbeheer,
verandert er dan feitelijk iets in de planning en ordening? Zo ja, in welke
mate? De regering heeft gesteld dat het vastleggen van principes in een
kaderrichtlijn de flexibiliteit in ruimtelijkeordeningsprocessen negatief kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 601, nr. 6

5

beïnvloeden. Dat zou mede afhankelijk zijn van de wijze waarop en het
detail waarin richtinggevende principes worden omschreven en
vastgelegd. Kan de minister uitleggen wat precies bedoeld wordt met die
beperking van de flexibiliteit?
Voorzitter: Van Gerven
De voorzitter: Ik schors de vergadering voor vijf minuten voor het
voorbereiden van de beantwoording door de minister.
De vergadering wordt van 18.51 uur tot 18.55 uur geschorst.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Voorzitter. Ik zit
grotendeels op dezelfde lijn als de Kamerleden, al is er bij hen wel
diversiteit in de beoordeling. De regering heeft altijd een vrij kritische
houding gehad richting de EU bij deze regelgeving. Wij staan wel
procedurele afspraken voor, maar geen te inhoudelijke verplichtingen. Wij
hebben gekeken naar de subsidiariteit en de proportionaliteit, maar ook
de naar de rechtsgrondslagen. Wat betreft de subsidiariteit zijn wij
negatief ten aanzien van het kustbeheer en mogelijk positief voor
samenwerking op zee, maar wel onder voorwaarden. Wat de rechtsgrondslagen betreft hebben wij een aantal vragen. De Commissie geeft aan dat
er gekozen wordt voor afstemming tussen functies via ruimtelijke
planning, maar zegt ook dat dit niet leidt tot allerlei inhoudelijke verplichtingen. Door de wijze waarop dit wordt opgesteld zien wij echter dat er
uiteindelijk een heleboel inhoudelijke verplichtingen achter weg komen en
daar maken wij ons zorgen om. Sommige zaken wil je gewoon niet op
Europees niveau vastleggen. Door deze wijze van opstellen is de andere
zorg dat er een kans is dat er een directe Europese bemoeienis met
ruimtelijkeordeningsprocessen van de lidstaten komt. Ook daarin willen
wij terughoudend zijn. De grootste bezwaren liggen eigenlijk bij de
proportionaliteit. Het voorstel wil heel veel regelen op het gebied van
energievoorziening, visserij en natuurdoelen. Het geeft ook prioriteit aan
sommige zaken boven andere zaken, zoals zandwinning en -suppletie, en
het gebruik van de zee voor militaire doeleinden. U weet allemaal dat
Nederland voor zijn voortbestaan afhankelijk is van zandwinning en
-suppletie. Dat zijn natuurlijk wel zaken die ik als lidstaat liever zelf wil
regelen in plaats van in Europees verband. Dit even in algemene zin. Wij
zijn altijd kritisch geweest. Wij zijn wel voorstander van een samenwerking op het vlak van ruimtelijke ordening, maar wel op vrijwillige
basis. Dat heeft het uiteindelijk niet gehaald. Er ligt nu een richtlijn,
waarvan ik zou willen dat die uiteindelijk evolueert een tot zo veel
mogelijk procedurele afstemming en zo min mogelijk tot een inhoudelijke
verplichting om afstemmingen ook invulling te geven.
Ik ga nu in op de specifieke vragen van de fracties om daarmee extra
helderheid te realiseren. Allereerst is gevraagd of er niet al voldoende
Europese en nationale regelgeving is op het gebied van ruimtelijke
ordening op zee. Daar ben ik het mee eens; er is heel veel geregeld. Er
bestaat nu echter geen bindende afspraak om cross-sectoraal ook
grensoverschrijdend vroeg samen te werken, terwijl daar wel behoefte
aan is. Daarom ben ik wel voor procedurele afspraken. Het is belangrijk
dat je niet achteraf geconfronteerd wordt met de acties van je buren, als je
het bijvoorbeeld hebt over de realisatie van windmolenparken of andere
elementen op zee. Dit soort belangen, of het nu om scheepvaart of
windmolens gaat, moeten we vroegtijdig met elkaar bespreken. Wij doen
dat wel; wij zien dat als good governance. Er zijn echter lidstaten die
alleen werken vanuit de verplichtingen die de EU stelt. Die verplichtingen
zijn er alleen maar op het gebied van milieueffecten, terwijl bereikbaarheid en economische effecten natuurlijk ook van belang kunnen zijn.
Een instrument dat regelt dat lidstaten een plan maken wanneer er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 601, nr. 6

6

cross-sectoraal grensoverschrijdende belangen in het geding zijn, en
daarover in een vroeg stadium afstemming zoeken met andere betrokken
lidstaten, heeft voor mij dan ook meerwaarde. Dat ontbreekt eigenlijk nog
in alle plannen die de heer Houwers daarnet noemde.
Welke acties kan ik ondernemen richting de EC omdat ik dit wel wil, maar
niet een zeer vergaande inhoudelijke invulling? De Commissie heeft geen
gehoor gegeven aan ons pleidooi om te komen tot een vrijwillig
instrument. Samen met gelijkgestemde lidstaten en met het Europees
Parlement (EP) zal ik inzetten op in ieder geval een kader dat procedureel
dergelijke cross-sectorale en grensoverschrijdende samenwerking regelt,
maar dan wel op procedurele basis. Als het niet lukt om de inhoud
zodanig te wijzigen, zal ik er samen met de landen die ons steunen op
inzetten om het voorstel tegen te houden. Het belangrijkste is nu
natuurlijk om invloed uit te oefenen, om te proberen te regelen wat het
beste bij ons past.
Natuurlijk wil ik de Kamer op de hoogte houden van de onderhandelingen
in de Raad, de raadswerkgroep en het Coreper. Ik zal de Kamer informeren
als er een voorstel in de Raad van Ministers besproken gaat worden. Dat
is ook overeengekomen bij de discussie die de Kamer onlangs voerde
over het behandelvoorbehoud inzake het vierde spoorpakket. We kunnen
dit op dezelfde manier vormgeven.
Er is om kwartaalrapportages gevraagd. Ik heb niet zo’n goed beeld bij het
tempo dat Litouwen als voorzitter van de Unie wil gaan maken, maar ik
denk dat het belangrijker is dat ik beloof om de Kamer over belangrijke
ontwikkelingen te informeren, zoals bij het innemen van een standpunt
door de Raad. Dat lijkt mij adequater dan het maken van specifieke
kwartaalrapportages, daar die voor de Kamer te vroeg of te laat kunnen
komen.
Gevraagd werd welke landen met deze voorstellen zeggenschap krijgen
over de Noordzee, en of het alleen om landen gaat die grenzen aan de
Noordzee of ook om landen elders. Volgens de EC gaat het om landen
rond een regionale zee. De zeggenschap blijft bij de lidstaten en op die
manier lees ik het voorstel ook. Voor Nederland gaat het om de Noorzeelanden Frankrijk, Engeland, Schotland, IJsland, Noorwegen, Zweden,
Denemarken, Duitsland en België. Dat betekent natuurlijk niet dat je voor
elke activiteit meteen met al die landen een discussie moet aangaan; dat
moet vooral gebeuren met de landen waarvoor eventuele effecten van
belang zijn. Dat maakt het wel eens moeilijk, want dan moet je gaan
onderzoeken voor welke landen het allemaal effecten heeft. Zo ziet u dat
het regelen in een richtlijn toch meteen tot veel meer werkzaamheden
leidt dan wanneer je dat vrijwillig zou opzetten.
De PvdA vroeg mij wat nu precies de pluspunten zijn. Dat zijn natuurlijk
betere afstemming van economische belangen over de grenzen heen,
vereenvoudiging van implementatie van de ruimtelijke maatregelen zoals,
eenduidige afstanden tussen windparken en scheepvaartroutes, zodat je
niet achteraf { Een tijdje terug heb ik met mijn Belgische collega’s moeten
dreigen met een juridische procedure. Dat doe je natuurlijk liever niet. Het
is veel beter om er van tevoren met elkaar uit te komen en gelukkig zijn
we er uiteindelijk ook uit gekomen. Dat zijn dus de voordelen van zo’n
samenwerkingsconstructie.
Er is expliciet gevraagd naar mijn beeld van het visserijbeleid. Ik zeg tegen
de heer De Vries dat de inkt van de herziening net droog is. De discussie
daarover laat ik graag aan de staatssecretaris van EZ.
Gevraagd werd naar de invloed die andere landen kunnen uitoefenen in
onze exclusieve economische zone (EEZ) op grond van de richtlijn. Er
staat eigenlijk in dat ze moeten samenwerken om coherentie en coördinatie te regelen. De verplichting leidt ertoe dat lidstaten ook invloed
krijgen op elkaars plannen en strategieën. Ook moeten lidstaten die
effecten kunnen verwachten erbij betrokken worden. Meestal betreft dat
dus de buren. Zij zullen wel invloed hebben op de plannen en strategieën,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 601, nr. 6

7

want als je overlegt en daar vervolgens niks mee doet, dan zal dat
natuurlijk consequenties hebben.
Welke verplichtingen zitten er in het voorstel van de Commissie? De
lidstaten moeten op grond van artikel 4 een ruimtelijkeordeningsplan
maken voor de zee en een integrale strategie voor het management van
kustgebieden opstellen en uitvoeren. Het plan en de strategie moeten
gericht zijn op het behalen van de in artikel 5 genoemde doelstellingen,
zoals groei van de visserij. Artikel 5 bepaalt dat zowel in het ruimtelijkeordeningsplan als in de kuststrategie de ecosysteembenadering toegepast
moet worden om het samengaan van concurrerende activiteiten te
vergemakkelijken. Ook moeten de plannen gericht zijn op bijdragen aan
zeer breed geformuleerde doelstellingen voor energie, scheepvaart,
visserij, milieu en klimaatadaptatie. Dat zijn de belangrijkste verplichtingen. Er zijn nog een heleboel kleinere artikelen, maar ik wil het u niet
aandoen om die allemaal voor te lezen.
Moeten wij nu ook een nieuw integraal plan voor het Nederlandse deel
van de Noordzee gaan opstellen? Nederland heeft zo’n plan: de structuurvisiekaart in het Nationaal Waterplan. Daarmee voldoen wij aan de vraag
van de Commissie.
Is er een andere mogelijkheid dan de richtlijn? Wij vinden van wel. In
eerste instantie hebben wij ingezet op vrijwillige samenwerking; er staan
namelijk ook niet-bindende EU-instrumenten ter beschikking. Je kunt
denken aan een specifiek programma om ervaren lidstaten met minder
ervaren lidstaten te laten samenwerken, of je kunt strategische richtsnoeren in een aanbeveling van de Commissie zetten. Er zijn dus meer
mogelijkheden. Dat pleidooi heeft tot nu toe echter niet geresulteerd in
het door ons gewenste resultaat. Er ligt nu een voorstel voor een richtlijn,
en ik ga er in de onderhandelingen natuurlijk vooral op inzetten om die
voor Nederland zo goed mogelijk passend te laten worden. Als dat
uiteindelijk niet het gewenste resultaat heeft komen we bij de volgende
stap: wat gaan we er dan wel of niet mee doen?
De SP vroeg welke bevoegdheden de EU heeft voor ruimtelijke ordening
op zee. Dat is op dit moment niet duidelijk, omdat er geen zelfstandige
bevoegdheid is voor ruimtelijke ordening. Daarover is nog discussie met
de juridische dienst van de Raad. Er is nog steeds verschil van mening
tussen de Commissie en ons over de vraag hoe verder dit nu eigenlijk
gaat. Wij interpreteren het als veel verdergaand dan de Commissie
aangeeft.
Er werd gevraagd naar het verschil met de reeds bestaande SEA- en
EIA-richtlijn. Die richten zich alleen op de milieueffecten. Deze richtlijn
richt zich ook op andere effecten, zoals economische en sociale effecten,
bijvoorbeeld op havens en op cultureel erfgoed. De werkingssfeer is in de
praktijk beperkt tot zaken die net over de zeegrenzen spelen, dus bij
Engeland, Duitsland en België. Door een breder kader zal Nederland
nadrukkelijker aan de voorkant bij plannen betrokken raken, bijvoorbeeld
bij de Deense wateren, of plannen van Frankrijk en Engeland voor het
Kanaal. Je krijgt een wat bredere invloed dan in de SEA- en de EIArichtlijn.
Wat is de beperking van de flexibiliteit? Het voorstel kan dwingen tot een
restrictief bestemmingsplan. Ik sta echter een ontwikkelingsgerichte vorm
van omgaan met de zee voor. Het beste voorbeeld is dat in dit voorstel
militair gebruik moet wijken voor windmolens. Dat vind ik iets waarover je
als lidstaat zelf moet kunnen oordelen, afhankelijk van het moment. Dat
moet niet als een soort fait accompli gebracht worden. Een ander
voorbeeld is zandsuppletie. Dat is voor ons een heel belangrijke vorm om
de kust veilig te houden. Ik vind dat ook dat niet zomaar ondergeschikt
aan andere belangen gemaakt moet worden.
Verandert er iets in de praktijk als het verplichtend wordt? Nederland zal in
dat geval verantwoordelijk gehouden worden voor doelen in het plan. Als
die doelen niet gehaald worden, kan dat leiden tot een ingebrekestelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 601, nr. 6

8

Mogelijk krijgen bepaalde stakeholders meer rechten. Visserij is nu
bijvoorbeeld geen nationaal belang, maar met de richtlijn wordt de
visserij dat wel. Dat betekent dat ook daar veranderingen plaatsvinden als
het verplichtend is geworden.
Volgens mij heb ik de vragen van de drie fracties beantwoord.
De voorzitter: Ik kijk of dat het geval is. Er is behoefte aan een korte
tweede termijn.
De heer Houwers (VVD): Voorzitter. Ik reageer kort op een paar antwoorden van de minister. Ik kan met haar meegaan wat die kwartaalrapportages betreft. Het is voor ons natuurlijk belangrijk dat wij informatie
krijgen als die te geven is, als er beslismomenten zijn. Dat is klip-en-klaar
toegezegd en dat is voor mij voldoende. Het is zinloos als wij alleen maar
rapportages krijgen om het rapporteren. Daar is de VVD niet van. Wij
kunnen heel goed leven met de toezegging over het blijven betrekken en
informeren van de Kamer. Wij zijn blij met de constatering dat er al
voldoende integraliteit is over de Noordzee. Wij zien dat ook zo. Ik deel de
mening van de minister dat wij daarvan al voldoende hebben, zeker als
wij dit pad op gaan. Wij zijn buitengewoon terughoudend. Terughoudender dan de minister, zo proef ik een beetje. Anderen kijken misschien
met iets meer vertrouwen naar deze zaak. De minister heeft daar
misschien wel het middenspoor in gevonden. Ik geef haar in ieder geval
mee dat wij het kritisch zullen blijven volgen.
De heer Albert de Vries (PvdA): Voorzitter. Ik concludeer uit de inbreng
van de collega’s en van de minister dat de meningen minder ver uit elkaar
lopen dan het leek. Het is een beetje verontrustend dat de minister in de
teksten veel verdergaande maatregelen leest dan de EU overbrengt, en
ook zoals wij deze lezen. Het is de moeite waard om daarover eens met de
Commissie in discussie te gaan. Wij moeten natuurlijk wel weten waar we
voor tekenen. Als dat helder is, zegt de VVD eigenlijk: nee, tenzij. Er is dus
bij de VVD ruimte om mee te denken. Bij de PvdA is het andersom. Wij
zeggen: ja, mits een aantal dingen die wij als voordeel zien worden
binnengehaald. Een daarvan is de visserij. De minister gaat daar niet heel
erg diep op in; ik snap dat dat voor een deel bij de staatssecretaris ligt. De
voorbeelden die ik noemde van zaken die toch echt op nationaal niveau
geregeld kunnen worden, en waarvoor coördinatie nodig is die via deze
maritieme ruimtelijke ordening wordt afgestemd, lijken ons echter
gewoon winst. Wij zijn namelijk helemaal niet een partij die vindt dat alles
door Europa moet worden geregeld. Dingen die leiden tot betere
afstemming en coördinatie moeten door Europa geregeld worden. Het is
belangrijk dat daar wat meer helderheid in komt. Ik snap dat de minister
zegt dat het best kan gaan over hoe je die ruimtelijke ordening regelt, dus
over het instrumentarium, zodat alle landen dat ongeveer op dezelfde
manier benaderen, zodat je geen discussie krijgt omdat er allerlei
verschillende normen, technieken enzovoorts gebruikt worden. Daarover
zijn we het eens. Wij vinden dat de richtlijn inderdaad niet moet bepalen
wát landen moeten regelen. Volgens mij zitten we vrijwel op één lijn.
Ik snap niet dat zo’n richtlijn tot meer gedoe leidt dan wanneer je tot
samenwerking overgaat. Ik neem aan dat je, als je serieus wilt samenwerken, ook flink wat inspanningen moet doen en met andere landen
moet praten en onderhandelen om tot afstemming te komen. Dat
argument vind ik wat minder sterk. Misschien zit dan het feit dat het moet
je dwars. De minister zegt echter zelf dat ze het wel netjes vindt en het ook
wil. Ik zie daar niet zo’n groot verschil in.
De heer Houwers (VVD): De heer De Vries geeft aan dat mijn mening is:
nee, tenzij. De VVD is een realistische partij. Wij zeggen op zich nee. Wij
hebben aangegeven waarom we dat zeggen. Maar als je in Europees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 601, nr. 6

9

verband samenwerkend iets wilt en anderen willen in meerderheid wat
anders, dan moet je die realiteit op enig moment onder ogen zien en
kijken wat er uiteindelijk uitkomt. De minister heeft het wel goed geformuleerd. Ik wil dat «nee, tenzij» wat nuanceren. Het is wat ons betreft nee,
maar als het er toch van komt, dan gaan we het gewoon beoordelen. Als
het onvoldoende de richting op gaat die wij als Nederland willen, dan
kunnen we altijd nog kunnen proberen om een meerderheid tegen te
krijgen.
De heer Albert de Vries (PvdA): Een aantal dingen, zoals ook de VVD die
aandraagt, gaan ons te ver. We moeten proberen om bij elkaar te komen.
Dat integraal kustbeheer hoeft van ons dus niet in de richtlijn. De verplichting om elke zes jaar een plan te maken lijkt ons een te overdreven eis.
Daarom formuleer ik het voor ons als: ja, mits. De meningen lopen minder
ver uit elkaar dan we dachten. Dat lijkt me een goede manier om verder te
komen.
Voorzitter: Houwers
De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. Ik heb nog twee punten. Ten eerste:
de minister informeert de Kamer indien voorzien wordt dat er moet
worden afgeweken van het kabinetsstandpunt. Zij heeft gezegd dat zij
belangrijke veranderingen gaat melden en liever niet elk kwartaal
rapporteert. Indien wij het ook te horen krijgen en zo nodig kunnen
bespreken als de minister bijvoorbeeld een standpunt moet innemen dat
heel nadrukkelijk afwijkt van wat wij van haar verwachten, kan de SP
daarmee leven.
Ten tweede noem ik het dilemma ecologie en milieu versus economie. Die
zaken zijn soms strijdig met elkaar. Kan de minister daarop ingaan? Hoe
gaat zij met dat vraagstuk om?
Voorzitter: Van Gerven
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Voorzitter. Ik zeg
nogmaals dat het de houding van het kabinet is dat het er voorstander
van is om meer ruimtelijke afstemming te hebben met nationale en
internationale stakeholders, processen, plannen, afstemming. Dat is
prima. Het is echter mijn bevinding dat het voorstel van de Commissie
veel verder gaat dan dat. Ik reageer daarmee op de PvdA: het verplicht
echt tot een aantal doelen dat bereikt moet worden, ook al bestrijdt de
Commissie dit. Heel veel andere lidstaten zien dat ook zo. Wij hebben
daarom in Europees verband nog wel een tekstexegese te maken. Net als
Nederland staan die andere lidstaten open voor een procedureel kader
voor meer coherente samenwerking. In de onderhandelingen zet ik dan
ook in op dit doel. Dat betekent concreet dat alle inhoudelijke verplichtingen en uitvoeringshandelingen van tafel moeten, maar dat het
procedurele kader goed geregeld moet worden.
Voorts bevat het voorstel veelomvattende verplichtingen voor geïntegreerd management van de kust. Dat gaat tot heel veel bestuurlijke drukte
leiden. De vraag is dan namelijk ook tot precies hoe diep de kust reikt en
waar de EC over moet kunnen meepraten. Ik voorzie daar nauwelijks een
EU-dimensie, dus daarop is het mijn inzet dat die verplichting gewoon
komt te vervallen. Deze punten heeft Nederland ook in Brussel aan de
orde gesteld. Ik zal mij daar ook voor inzetten, samen met mijn collega
van Buitenlandse Zaken, want die zal daarover in de Algemene Raad de
discussie voeren en proberen een brede coalitie voor die lijn te vinden.
Gevraagd werd waarom de richtlijn tot meer gedoe leidt. Er zit bijvoorbeeld een doelstelling in met betrekking tot energie, terwijl er al een
Richtlijn hernieuwbare energie is. Je moet daarover dus op twee plekken
gaan rapporteren. Hetzelfde geldt voor visserij. Ik heb de voorbeelden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 601, nr. 6

10

natuurlijk niet bij de hand, maar ook daar zitten dubbelingen in met
andere regelgeving. Het gaat mij om die dubbelingen, maar ook hierom:
bij vrijwillige samenwerking maak je een inschatting van het effect dat iets
heeft en stel je de vraag of je je buren daarbij zult betrekken. Als je dat
juridiseert – en dat doe je natuurlijk als je het in een richtlijn vastlegt – zul
je veel vaker de automatische reactie hebben dat er onderzoek gedaan
moet worden: we denken wel dat het geen effect heeft, maar we moeten
wel een onderzoek doen om later te kunnen aantonen dat we alles hebben
gedaan zoals het moest. Soms kun je echter met gewoon een gezonde
inschatting ook heel ver komen. Dat bedoelde ik met meer onderzoek
doen en met mijn verwachting dat je dat bij een vrijwillige samenwerking
minder zult hebben.
De SP vroeg naar de ecologische en sociale waarden. Er zijn drie pijlers in
het Nationaal Waterplan: people, planet en profit. Ik denk niet dat het
richtlijnvoorstel uiteindelijk aanleiding is om dat waterplan ter discussie te
stellen, en dus de verhoudingen tussen die drie zaken in dat plan. Bij een
windmolenpark worden bijvoorbeeld de gevolgen voor de ecologie
onderzocht en daar worden oplossingen voor gezocht. Het heeft een
natuurlijk een economisch effect en afhankelijk van waar je het gaat
realiseren, heeft het een uitzichteffect. Zit het in de buurt van cultureel
erfgoed? Dat komt er allemaal bij kijken. Het is altijd een expliciete
bestuurlijke afweging die aan mij is of aan een kustgemeente, afhankelijk
van waar het wordt gerealiseerd. Natuurlijk moeten wij ook voldoen aan
onze Europese verplichtingen. Zo zullen uiteindelijk al die belangen wel in
beeld komen en tegen elkaar moeten worden afgewogen.
Ik ben blij dat de Kamer zegt: stel mij op de hoogte als er werkelijk iets
speelt. Het is niet zo dat ik niet vaker wil rapporteren; ik wil rapporteren
als zich belangrijke zaken voordoen en daar zal ik mij ook hard voor
maken. Dat zou overigens best vaker kunnen zijn dan eens per kwartaal.
Volgens mij heb ik alle vragen beantwoord.
De voorzitter: Ik heb een aanvullende vraag over wat de minister als
laatste zei. Houdt het tijdig informeren in dat er geen onomkeerbare
stappen worden gezet bij majeure kwesties, eerder dan dat de Kamer
daarvan verwittigd is of deze met de Kamer zijn besproken?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik ken de mening
van de Kamer. We zitten inderdaad allemaal min of meer op dezelfde lijn,
met de nuances daarbij. De Kamer kent mijn inzet. Op het moment dat ik
mij daarop moet gaan beraden, ofwel omdat ik geen steun krijg ofwel
omdat ik meer steun krijg dan verwacht en misschien nog wel een stuk
verder kom, is het van belang de Kamer daar tevoren van op de hoogte te
stellen. Dit soort overleggen verloopt natuurlijk steeds op korte termijn.
Het is aan de Kamer om te bepalen of zij daar dan met spoed een
bijeenkomst over wil organiseren. Geen omkeerbare stappen zetten maakt
mij helemaal afhankelijk van de agendering van de Kamer, en dat is
complex. Ik snap echter heel goed dat ik niet iets moet gaan doen waar de
Kamer geen boodschap aan heeft.
De voorzitter: Als het moet kan de Kamer best snel zijn. De minister kan
ervan op aan dat wij dat doen als het nodig is.
Ik vat de conclusies van dit AO samen en geef het vervolg aan dat
parlementair gebruikelijk is bij dit behandelvoorbehoud.
Ik heb de volgende toezeggingen genoteerd:
– de minister zal de Kamer informeren over belangrijke ontwikkelingen
in de Raad en onderliggende overlegfora en daarnaast bij het innemen
van standpunten door de Raad;
– de minister zal de Kamer op de hoogte stellen bij majeure aanpassingen in het kabinetsstandpunt zoals gewisseld met de Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 601, nr. 6

11

Bij dezen wordt vastgesteld dat dit de afspraken zijn. Ik neem aan dat er
geen VAO gewenst is?
De heer Albert de Vries (PvdA): De heer De Vries (PvdA): Ik had het
over een motie, maar ik begrijp dat we nog een aantal keren over dit
onderwerp zullen spreken. Ik houd die motie nog even in portefeuille.
De voorzitter: Ik vat het samen. Als iedereen met de uitleg en de
samenvatting kan leven, kunnen we dit definitief afronden. Het is dus
belangrijk dat die afspraken duidelijk worden vastgelegd, want na afloop
van dit AO gaat er een brief naar de Kamer. Die moet plenair worden
vastgesteld. Ik zeg dat tegen u, omdat u dat als woordvoerders ook een
beetje moet bewaken. Als de Kamer over de brief gestemd heeft, is het
behandelvoorbehoud dat we als Kamer gemaakt hebben, van tafel. De
tegenprestatie van de minister is dat zij zich houdt aan de gemaakte
afspraken. Op die manier is dan het behandelvoorbehoud weg en heeft de
minister vrijheid van handelen onder de condities zoals hier afgesproken.
Dat is de koninklijke gang van zaken. Ik neem aan dat iedereen hiermee
kan leven? Dat wordt allemaal genoteerd en we zien een brief verschijnen
in de Kamer.
Ik dank de minister voor haar inbreng. Ik dank de Kamerleden, de
aanwezigen op de publieke tribune en de ambtenaren. Ik sluit hierbij dit
AO.
Sluiting 19.24 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 601, nr. 6

12