Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

27 858

Gewasbeschermingsbeleid

Nr. 80

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 januari 2010
Op 26 januari jl. heeft de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit mij vragen gestuurd1 ten aanzien van regels en beleid
met betrekking tot tegemoetkoming in de schade bij maatregelen bij het
constateren van een schadelijk organisme bij planten of plantaardige
producten, de zogenaamde plantenziekten. Daarbij geeft de commissie
aan geïnteresseerd te zijn in een vergelijking met ruiming in de dierlijke
sector, de nationale en EU achtergrond ten aanzien van de regels en het
beleid en tevens of er aanleiding is het beleid op elkaar af te stemmen.
Tegemoetkoming bij maatregelen t.a.v. plantenziekten
Eerder2 heb ik uw Kamer een brief gestuurd met betrekking tot de regelgeving en beleid rondom de tegemoetkoming in de schade bij maatregelen genomen in verband met plantenziekten. Ook ben ik hierop ingegaan in het Algemeen Overleg van 11 april 20073 met genoemde vaste
commissie.
De basis voor een tegemoetkoming bij maatregelen gelegen in artikel 4
van de Plantenziektenwet (hierna: Pzw). Artikel 4 Pzw geeft mij een
bevoegdheid om in geval waar maatregelen zijn opgelegd en de schade
als gevolg van die maatregelen onevenredig zwaar op één of meer
personen drukken, een tegemoetkoming te verlenen in de geleden
schade.

1

Kenmerk: 2010Z00214/2010D04013.
Kamerstukken II, 2006/07, 21 501-32,
nr. 206.
3
Kamerstukken II, 2006/07, 21 501-32,
nr. 214.
4
MvT Bijlage Handelingen II, 1949/50,
nr. 1791.
2

KST140549
0910tkkst27858-80
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Bij behandeling van de Pzw in het parlement is dit artikel nader
besproken. Uit de Memorie van Toelichting4 blijkt dat «de schade,
ontstaan door het toepassen van verplichte werings- of bestrijdingsmiddelen, niet wordt vergoed. De maatregelen zijn noodzakelijk voor het in
stand houden van de teelt van planten en zouden uit een oogpunt van
goede bedrijfsvoering en gemeenschapszin, ook zonder dat daartoe een
wettelijke verplichting bestaat, genomen behoren te worden. Bovendien
zal de schade die ontstaat, wanneer de ziekte of het schadelijk dier wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 858, nr. 80

1

ingevoerd of ongehinderd de gewassen kan aantasten, veelal groter zijn
dan de kosten van de bestrijding».
Zoals uit bovengeschrevene mag blijken is de schade ten gevolge van
opgelegde maatregelen (zoals ruiming) dus voor rekening van de ondernemer, aangezien het veelal onder het zgn. ondernemersrisico valt. Dit
beleid wordt in de toepassing van artikel 4 Pzw, en in het verlengde
daarvan artikel 5 Pzw, waarin het om de kosten van het toepassen van de
maatregelen zelf gaat, consequent toegepast.
Dit beleid is meerdere malen aan het oordeel van het College van Beroep
voor het bedrijfsleven (hierna: CBb) onderworpen geweest, waarbij het
CBb1 telkens oordeelt, dat «blijkt uit de geschiedenis van de totstandkoming van artikel 4 Pzw dat met de introductie van dit artikel niet is beoogd
een algemene schadevergoedingsplicht voor verweerder in het leven te
roepen».
Slechts in geval er sprake is van schade die onevenredig zwaar op een
ondernemer rust en welke dus niet redelijkerwijs tot het ondernemersrisico kan worden gerekend, wordt overgegaan tot het toekennen tot een
tegemoetkoming. Bij eerder genoemde behandeling van de Plantenziektenwet is ook de invulling van de woorden onevenredig zwaar aan de
orde geweest. Duidelijk is geworden dat daarvan slechts in uitzonderlijke
gevallen sprake van kan zijn. «Dit zou alleen gelden bij het optreden van
een nieuwe ziekte of plaag waarbij getracht wordt deze uit te roeien en
deze plaag slechts op één of enkele bedrijven optreedt. De uitroeiing kan
dan voor een dergelijk bedrijf een te zware last betekenen, terwijl andere
bedrijven hiervan nog geen hinder ondervinden».
Daarnaast is mijn beleid, zoals in eerder genoemd AO aan de orde is
gekomen, er al langere tijd op gericht dat de sector zelf verantwoordelijkheid neemt voor het voorkómen van schade en het afdekken van ondernemersrisico. De verantwoordelijk hiervoor ligt echter bij de sector niet bij
de overheid.
Risico is inherent aan ondernemen. Ik hecht er aan dat ondernemers
kunnen kiezen op welke manier zij met risico’s omgaan.
De vergelijking tot de dierlijke sector
De Gezondheids- en welzijnswet voor dieren (hierna GWWD) bevat een
regeling aangaande de tegemoetkomingen in de schade die wordt
geleden door maatregelen ter preventie of bestrijding van een besmettelijke dierziekte. Artikel 86 van de GWWD bepaalt dat aan de eigenaar een
tegemoetkoming in de schade wordt uitgekeerd indien bepaalde maatregelen worden genomen, waaronder het ruimen van zieke of verdachte
dieren. Schade waarvoor op grond van de GWWD geen verplichting
bestaat tot vergoeding, wordt gerekend tot normale bedrijfsrisico.
Uit de Memorie van Toelichting bij de GWWD2 blijkt dat de term «tegemoetkomingen in de schade» is gehanteerd om aan te geven dat de bepalingen van de betreffende afdeling niet alleen betrekking hebben op integrale schadevergoeding, maar ook op gedeeltelijke tegemoetkomingen in
de schade. Dit komt te meer tot uidrukking doordat in de GWWD exact is
bepaald ter compensatie van welke maatregelen er een tegemoetkoming
in de schade kan worden verkregen.
1

onder meer de uitspraak van 8 juni 2000,
AWB 98/312, LJN: AU1256.
2
Kamerstukken II, 16 447, 1980–81, nr. 3.
3
Kamerstukken II, 16 447, 1980–81, nr. 3.

In de Memorie van Toelichting van de GWWD3 is bepaald dat de achtergrond van het verstrekken van een tegemoetkoming in de schade bij
ruimingen is dat hiermee bevorderd wordt dat veehouders alles doen om
het optreden van een besmettelijke dierziekte op hun bedrijf te voor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 858, nr. 80

2

komen, de eigen verantwoordelijkheid van de veehouders voor de
gezondheid van de veestapel te benadrukken en om de financiële consequenties van het optreden van besmettelijke dierziekten binnen de perken
te houden.
Uit de rechtspraak die is ontstaan naar aanleiding van verzoeken tot
vergoeding van gevolgschade als gevolg van maatregelen bij uitbraken
van dierziekten blijkt dat de overheid in beginsel niet gehouden is tot
vergoeding van gevolgschade. Deze schade behoort tot het normale
bedrijfsrisico. Dit is anders indien er sprake is van onevenredig nadelige
gevolgen van een overheidshandeling of besluit die redelijkerwijs niet ten
laste van een beperkte groep behoren te komen, maar gelijkelijk over de
gemeenschap dienen te worden verdeeld.
Onder onevenredige nadelige gevolgen wordt verstaan: buiten het
normale maatschappelijke risico of het normale bedrijfsrisico vallende
gevolgen.
Het betreft toepassing van het zgn. égalité-beginsel.
Tot nu toe is enkel in de zaak Harrida1 aangenomen dat het égalitébeginsel is geschonden. In de meeste gevallen kan de bewuste schadelijdende onderneming of groepen ondernemingen niet aantonen dat zij in
vergelijking met de (juiste) referentiegroep van gelijk getroffenen
dusdanig zwaar getroffen zijn dat zij redelijkerwijs die schade niet zouden
hoeven dragen.
Het EU-kader in vergelijking
EU-regelgeving voorziet niet in een tegemoetkoming of vergoeding voor
getroffenen met betrekking tot plantenziekten. Op grond van de Europese
bestrijdingsregelgeving bestaat er geen verplichting tot het vergoeden
van schade geleden ten gevolge van genomen bestrijdingsmaatregelen
bij dierziekten. Wel biedt de Europese regelgeving de mogelijkheid dat
lidstaten een bijdrage van de gemeenschap vragen teneinde bepaalde
bestrijdingmaatregelen bij dierziekten mede te financieren.
De aantasting van gewassen als gevolg van een plantenziekte is, volgens
de EU staatssteunkaders, evenals het kwijtraken van dieren als gevolg van
een dierziekte, een ondernemersrisico. Dit betekent dat vergoeding van de
overheid voor verliezen die hierdoor bij ondernemers ontstaan op grond
van het Europees recht moet worden aangemerkt als staatssteun. Dergelijke steun kan uitsluitend worden verstrekt binnen de communautaire
randvoorwaarden.
Voor de tegemoetkoming in de schade geleden als gevolg van ruimingen
van planten en dieren bestaan twee afzonderlijke nationale wettelijke
kaders. Bij de totstandkoming hiervan heeft de wetgever geoordeeld over
de wijze waarop en de mate waarin tegemoetkomingen in de schade
vorm moet krijgen.
De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
G. Verburg

1

HR 20 juni 2003, NJ 2005, 189.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 858, nr. 80

3