Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

29 325

Maatschappelijke Opvang

Nr. 32

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 januari 2009
In 2008 heb ik, in nauwe samenwerking met de VNG, een traject gestart
om te komen tot een nieuwe verdeelsleutel voor de specifieke uitkering
maatschappelijke opvang, OGGz en verslavingsbeleid. Van de voortgang
van dat traject heb ik u op de hoogte gehouden.1 De verwachting was dat
ik u in januari 2009 zou kunnen informeren over een voorgenomen
besluit. Ik verwacht nu dat dat in februari 2009 zal gebeuren. Dat geeft de
ruimte om de besluitvorming op een zorgvuldige wijze af te ronden, wat
de kans op een breed draagvlak voor een besluit ten goede komt. De VNG
heeft mij recent laten weten dat het proces tot nu toe zorgvuldig is
verlopen.
Het bureau Cebeon, dat VWS en de VNG gezamenlijk hebben gekozen om
de besluitvorming voor te bereiden, heeft inmiddels een verdeelmodel
ontwikkeld. Het bureau rondt momenteel het rapport af. De komende
weken vindt hierover overleg plaats. Eerst vindt er bestuurlijk overleg
plaats tussen de 43 centrumgemeenten. Daarna overleg ik met de VNG.
Over de uitkomst daarvan zal ik u informeren, zodat de Kamer hierover
nog met mij van gedachten kan wisselen. Er worden de komende weken,
zoals door u verzocht, geen onomkeerbare besluiten genomen.
De gezamenlijke opdracht van VWS en VNG aan Cebeon was om een
vraaggestuurd verdeelmodel op te stellen dat niet uitgaat van open eind
financiering en aandacht heeft voor preventie en het belonen van goed
gedrag. Bovendien moeten de gevolgen van het model per gemeente uit
te leggen zijn. Centraal in het overleg van eerst de gemeenten en daarna
het overleg tussen VWS en de VNG staat of Cebeon hierin geslaagd is. In
dat geval is ook tegemoet gekomen aan voorwaarden die de Tweede
Kamer genoemd heeft in het Algemeen Overleg van 7 juni 2007.2

1
2

Kamerstukken II, 29 325, nrs. 25, 28 en 31.
Kamerstukken II, 29 325, nr. 21.

KST127112
0809tkkst29325-32
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Ik ga hieronder kort in op de betekenis van de elementen van het model,
waarvoor Cebeon de opdracht heeft gekregen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 32

1

Afgesproken is dat het model niet mag uitgaan van open eind financiering, ofwel het gaat om een herverdeling van het bestaande budget van
de specifieke uitkering. Het gaat dus niet om de vraag of de uitkering alle
kosten van een gemeente dekt die zij maakt voor maatschappelijke
opvang, OGGz en verslavingsbeleid. Die kosten zijn in bijna alle
gemeenten hoger, omdat de specifieke uitkering niet als kostendekkend
bedoeld is. In bovengenoemd overleg met de Kamer heb ik erop gewezen
dat gemeenten de instroom in opvangvoorzieningen door eigen beleid
kunnen beïnvloeden. Bovendien is het zo dat de effecten van het beleid
voor maatschappelijke opvang niet beperkt blijven tot de cliënten van de
opvanginstellingen. Een effectief beleid draagt bij aan een veiliger samenleving.
Er zijn nu grote verschillen in de mate waarin centrumgemeenten de
kosten voor maatschappelijke opvang, OGGz en verslavingsbeleid dekken
met eigen middelen naast de specifieke uitkering. Hoofddoel van de
herverdeling is een eerlijker verdeling van de specifieke uitkering. Een
onvermijdelijk gevolg is daarom dat er gemeenten zijn die, als het model
wordt ingevoerd, een lagere uitkering zullen krijgen. Dat valt te rechtvaardigen als hierdoor vooral gemeenten, die de afgelopen jaren bovengemiddeld eigen middelen ingezet hebben, een hogere uitkering gaan
krijgen. Hierdoor krijgen die gemeenten een beloning voor goed gedrag.
Dat laat onverlet dat ook deze gemeenten hierna nog steeds de nodige
eigen middelen zullen moeten inzetten wanneer zij hun huidig capaciteitsniveau willen handhaven. Het eindresultaat moet zijn dat grosso modo
alle 43 centrumgemeenten op vergelijkbare wijze eigen middelen inzetten
naast de specifieke uitkering. Ik vraag met andere woorden om een solidaire opstelling van gemeenten om te komen tot een zo evenwichtig
mogelijke verdeling van het bestaande budget.
Aan dat budget zijn vanaf 2009 ook de middelen (€ 30 mln.) toegevoegd
die de centrumgemeenten hebben gekregen als compensatie voor het
schrappen van de grondslag psychosicale problematiek in de AWBZ. Deze
middelen zijn ook betrokken bij het verdeelmodel. Bij de invoering zal ik
rekening houden met het gegeven dat ook deze middelen niet evenwichtig verdeeld waren in de AWBZ.
Naast de vraag of het model tot resultaat heeft dat het bestaande budget
eerlijker verdeeld wordt, moet ook bezien worden of het model voldoet
aan de gestelde inhoudelijke eisen: vraaggestuurd en aandacht voor
preventie en goed gedrag. Vraaggestuurd wil zeggen dat de verdeling
recht doet aan de opgaven van de 43 centrumgemeenten. Daarbij moet
goed bezien worden of de kosten die gemeenten maken relevant zijn voor
het doel van de specifieke uitkering.
Aandacht voor preventie betekent dat het model moet bevorderen dat
centrumgemeenten gestimuleerd worden te voorkomen dat mensen
(weer) dakloos worden. Het voorkomen dat mensen dakloos worden is
een taak voor elke gemeente. Maar de verdeling van de specifieke uitkering moet eraan bijdragen dat centrumgemeenten de doorstroom van
cliënten uit de opvangvoorzieningen naar uiteindelijk weer meedoen in de
samenleving bevorderen, inclusief preventief beleid om te voorkomen dat
er een terugval plaatsvindt. Het verdient aanbeveling dat een centrumgemeente een dergelijk preventiebeleid afstemt met de regiogemeenten.
Het belonen van goed gedrag komt er op neer, zoals hierboven al aangegeven, dat vooral gemeenten, die de afgelopen jaren bovengemiddeld
eigen middelen ingezet hebben, een hogere uitkering gaan krijgen.
Zoals hiervoor gezegd, eerst is de komende weken de vraag aan de orde
of Cebeon met het nu gepresenteerde model aan de opdracht heeft
voldaan. Gegeven de te verwachten effecten voor veel gemeenten hecht
ik alsdan aan een zorgvuldige overgangsregeling bij de invoering van dat
model. Daarvoor is € 21 mln. beschikbaar dat over meerdere jaren ingezet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 32

2

kan worden. Dit kan een deel van de negatieve effecten redresseren. Deze
periode moet erop gericht zijn dat cliënten de opvang en ondersteuning
die zij nodig hebben nu en in de toekomst kunnen blijven krijgen. Maar
dat kan alleen als gemeenten solidair en onder dezelfde financiële condities de opvang en ondersteuning organiseren.
Ik ga ervanuit u op dit moment afdoende geïnformeerd te hebben. Vooralsnog ben ik in afwachting van de opstelling van gemeenten. Over de
uitkomst van het overleg met de VNG dat daarna zal volgen, zal ik u zo
spoedig informeren. Ik hoop dat te doen in de Voortgangsrapportage
maatschappelijke opvang 2008, die ik in februari 2008 aan de Kamer zal
sturen.
De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 32

3