Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

Jaarverslag 2020
Inspectie Militaire Gezondheidszorg

1

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

Inhoudsopgave
1

VOORWOORD .......................................................................................................................................... 1

2

REFLECTIE ................................................................................................................................................. 3
2.1
2.2

Terugblik op constateringen jaarverslag 2019 ...........................................................................................................3
Terugblik op het toezichtjaarplan 2020 ......................................................................................................................5

3

BELANGRIJKSTE CONSTATERINGEN EN AANDACHTSPUNTEN ............................................................. 6

4

ZORG EN COVID-19 .................................................................................................................................. 8
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5

5

ALGEMEEN TOEZICHT ............................................................................................................................. 14
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5
5.6

6

Inleiding ........................................................................................................................................................................37
Behandelde zaken ........................................................................................................................................................37
Onderwerpen ............................................................................................................................................................... 38
Uitgelichte problematiek ............................................................................................................................................ 38

SAMENWERKING MET ANDERE INSPECTIES ......................................................................................... 41
8.1
8.2

9

Kew-dossiers DTD ...................................................................................................................................................... 34
Patiëntinformatie eerste lijn ...................................................................................................................................... 34
Uitvoering verbeterplannen (SMART) eenduidig format ........................................................................................35
Infrastructuur EGB, DTD en Paresto .........................................................................................................................35
Thematisch onderzoek meerwaarde Human Performance Teams ....................................................................... 36

MELDINGEN EN INTERVENTIES ..............................................................................................................37
7.1
7.2
7.3
7.4

8

Inleiding ........................................................................................................................................................................ 14
Gesprekspartners ......................................................................................................................................................... 14
Operationele gezondheidszorg .................................................................................................................................. 21
Reguliere gezondheidszorg ........................................................................................................................................ 24
Stralingsbescherming ................................................................................................................................................. 30
Voedselveiligheid......................................................................................................................................................... 32

THEMATISCH TOEZICHT ........................................................................................................................ 34
6.1
6.2
6.3
6.4
6.5

7

Algemene introductie.................................................................................................................................................... 8
Invloed COVID-19 op het toezicht IMG ...................................................................................................................... 8
Invloed COVID-19 op reguliere MGZ.......................................................................................................................... 9
Invloed COVID-19 op operationele MGZ .................................................................................................................. 12
Inzet militair zorgpersoneel in civiele zorg ................................................................................................................ 13

Raakvlakken met andere toezichthouders binnen Defensie ................................................................................... 41
Raakvlakken met andere toezichthouders buiten Defensie .................................................................................. 42

ALGEMENE BESCHOUWING EN MEERJARENBEELD ............................................................................. 43
9.1
9.2

Algemene beschouwing.............................................................................................................................................. 43
Focus voor de komende jaren .................................................................................................................................... 44

BIJLAGEN ......................................................................................................................................................... 46
Toezicht in context....................................................................................................................................................................... 46
Afkortingen .................................................................................................................................................................................. 50

Foto omslag: UMC Utrecht. Voorbereidingen in het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMCU) van onze
militairen van de geneeskundige dienst ten behoeve van de inzet COVID-19 op de cohortafdeling.

2

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

3

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

1 Voorwoord
Dit is het jaarverslag 2020 van de Inspectie Militaire Gezondheidszorg (IMG). Nederland werd
in 2020 geconfronteerd met een pandemie, COVID-19. Deze pandemie heeft ook invloed
gehad op de werkzaamheden van de IMG en de totstandkoming van dit jaarverslag.
De werkwijze is tijdens de eerste golf aangepast. Fysieke inspecties werden zeer beperkt
uitgevoerd en het merendeel van de gesprekken vond middels digitale media plaats.
Voorgenomen inspecties van- en werkbezoeken aan oefeningen en missiegebieden vonden
geen doorgang. Na de zomer heeft de IMG de inspecties van het Eerstelijns Gezondheidszorg
Bedrijf (EGB) en de Defensie Tandheelkundige Dienst (DTD) weer opgepakt met inachtneming
van de COVID-19 maatregelen. Niet alle themaonderzoeken zoals beschreven in het jaarplan
konden (volledig) uitgevoerd worden. Enerzijds door de beperkte mogelijkheden en
risicobeperking gezien de COVID-19 anderzijds door het feit dat de capaciteit van de IMG ook
beperkt werd door langdurige afwezigheid van medewerkers door ziekte. Daar waar
themaonderzoeken afgerond zijn vindt u de resultaten terug in Hoofdstuk 6. De IMG heeft
gemeend een separaat hoofdstuk volledig te wijden aan de militaire gezondheidszorg en
COVID-19 (Hoofdstuk 4). Dit onderzoek was natuurlijk niet gepland, maar was en is voor de
IMG een belangrijk toezichtitem.
2020 Kenmerkte zich ook door verdere ontwikkelingen met betrekking tot het interne
toezicht binnen Defensie. Ook de afstemming en samenwerking met externe toezichthouders
is geïntensiveerd (Hoofdstuk 8).
De IMG heeft daarnaast kritisch haar eigen werkwijze onder de loep genomen en dit heeft
geresulteerd in een missie/visie document waarin het meerjarenbeleid van de IMG is
beschreven. Aandachtspunten voortkomend uit dit document vindt u terug in Hoofdstuk 9 en
“toezicht in context” in de bijlage. In dit hoofdstuk worden tevens de belangrijkste
constateringen van de laatste vijf jaarverslagen van de IMG en de ontwikkelingen die als
gevolg hiervan al dan niet hebben plaatsgevonden aangehaald.
Als laatste wil ik vermelden dat de IMG tijdens haar gesprekken, werkbezoeken en inspecties
ook gesproken heeft met operationele commandanten en vertegenwoordigers van de
medezeggenschapscommissies met als reden om een indruk te krijgen hoe de geneeskundige
ondersteuning zowel regulier als operationeel ervaren wordt door de “klant”.
Al met al heeft de IMG door de omstandigheden haar focus in 2020 moeten aanpassen
waarbij echter het hoofddoel het verbeteren van de kwaliteit van zorg en het stimuleren van
veiligheid zowel binnen de militaire gezondheidszorg, voedselveiligheid als
stralingsbescherming wel behaald is.

De Inspecteur Militaire Gezondheidszorg,
Kolonel drs. M.H.G.B. Heuts
Huisarts (niet praktiserend)

1

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

2

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

2 Reflectie
2.1

Terugblik op constateringen jaarverslag 2019
Voorafgaand aan het feitelijke verslag wordt in dit hoofdstuk stilgestaan bij de
ontwikkelingen naar aanleiding van de belangrijkste constateringen in het voorgaande
jaarverslag. Hiermee wordt beoogd een beter beeld te geven van afgesloten en eventueel nog
lopende zaken. De belangrijkste bevindingen worden ieder jaar gemeld in de “blauwe
katernen”.
Aanstellingskeuring behoeft verbetering qua inrichting en kwaliteitsborging
Op het gebied van de interne kwaliteitscontrole zijn bij Dienstencentrum Personeelslogistiek
(DC PL)/sectie Medische Keuringen (MK) vorderingen gemaakt. Zo is er een kwaliteitsmanager
en een extra kwaliteitsmedewerker aangesteld. Interne protocollen zijn in kaart gebracht en
aangepast. Het kwaliteitshandboek is geactualiseerd naar de nieuwe keuringssystematiek en
veel van de processen en werkinstructies zijn aangepast. Het kwaliteitsoverleg is beter
gestructureerd. Op de externe kwaliteitscontrole zijn eveneens vorderingen gemaakt. In juli
2020 heeft de sectie MK met goed gevolg het ISO-9001:2015 certificaat behaald. De auditor
maakte complimenten over de vooruitgang die, in korte tijd, op kwaliteitsgebied is bereikt. In
april 2021 vindt een reguliere externe her-audit plaats.
Militair geneeskundige opleidingen kampen met ontoereikende middelen & Personele
tekorten bij artsen en verpleegkundigen nog niet opgelost
Het Defensie Gezondheidszorg Opleidings- en Trainingscentrum (DGOTC) heeft steeds
ingezet op drie pijlers om de opgelegde doelstellingen te kunnen behalen. Met name
essentiële randvoorwaardelijke zaken op personeels- en Informatie en Communicatie
Technologie (ICT)-gebied vormen nog steeds een knelpunt. Om aan de klantvraag te voldoen
met het groeiend aantal Officieren artsen en officieren logistiek geneeskundige dienst (off log
gnkd) en Onderofficieren log gnkd en verpleegkundige dient het DGOTC adaptief te zijn,
waarbij de inrichting van de eerder genoemde randvoorwaarden essentieel is. De drie pijlers
zijn:
Onderwijsvernieuwing
Het DGOTC beschikt over een online leeromgeving, digitale leermiddelen zoals een iPad
voor elke lerende, Virtual Reality lesmateriaal en hybrid classrooms, de ICT infrastructuur
is echter niet berekend op intensief gebruik van deze moderne onderwijsleermiddelen. Het
DGOTC beschikt over wifi, maar niet over een vaste bekabeling en 4G waardoor alle
systemen stabiel kunnen draaien. Integrale grootschalige verbeteringen op het gebied van
ICT infra en IV/ICT architectuur zijn nog steeds noodzakelijk om de onderwijsvernieuwing
door te zetten teneinde zowel kwalitatief als kwantitatief hoogwaardige opleidingen,
trainingen en kennisproductie te kunnen leveren.
Strategische partners
Het DGOTC bouwt aan een flexibele schil met als doel om flexibel mee te bewegen met de
behoeften vanuit de Operationele Commando's (OpCo’s) ten behoeve van hun
inzetgereedheid. De afgelopen jaren is vanuit de visie van DGOTC, waarbij de eenheden
zich mede-eigenaar voelen, co-creatie tot stand gekomen. Diverse opleidingen worden
decentraal gegeven met capaciteit of geld van de OpCo’s onder toeziend oog van DGOTC
om de kwaliteit te bewaken. Het DGOTC beschikt structureel over onvoldoende budget
om de wendbaarheid te continueren.
Ophogen organisatietabel (OT)
De derde oplossingsrichting om te kunnen voldoen aan de klantvraag is het ophogen van
de formatie of OT zoals deze binnen Defensie wordt genoemd. DGOTC zit in een
reorganisatietraject voor doorontwikkeling Krijgsmacht (DOKM)-functies. De hierin
gevraagde capaciteitsophoging zal niet afdoende zijn om volledig aan de klantvraag te
kunnen voldoen.

3

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

Infra EGB laat verbetering zien – archiveringsvoorzieningen ontbreken echter
Met de invoering van Delight als nieuw digitaal elektronisch patiëntendossier komen er
binnen het EGB een zeer grote hoeveelheid dossiers vrij die op een verantwoorde manier
moeten worden opgeslagen. Het door de IMG al eerder geconstateerde probleem ten aanzien
van archivering is niet opgelost maar juist groter geworden. De capaciteit van het centrale
Defensie archief in Rijswijk is ontoereikend om alle EGB-dossiers op te gaan slaan. IMG zal
ook in 2021 aandacht houden op de ontwikkelingen op dit gebied.
Geneeskundige zorg Litouwen; aandacht voor voorbereiding en communicatie
Een deel van de in 2019 geconstateerde tekortkomingen bij voorbereidingen zijn aangepast.
Wel kwam in de gesprekken met de Nederlandse Vereniging van Algemeen Militair Artsen
(NV-AMA) naar voren dat de jonge net uit de opleiding zijnde AMA als Senior Medical Officer
(SMO) nog steeds zijn eigen weg moet vinden in de voorbereiding. Er is nog steeds geen
duidelijk uitgewerkt opwerktraject voor deze als SMO functionerende AMA.
Oefening Medic Diamond toont onvoldoende inzetgereedheid Role 2 Basic
De inzet van het bataljon is vorig jaar bepaald door COVID-19 en hierdoor is de gereedstelling
van Role 2-capaciteit stilgevallen. Deze inzet loopt van maart 2020 tot heden, met een korte
periode van relatieve rust tijdens de zomervakantieperiode.
De studie doorontwikkeling 400 Geneeskundig Bataljon (Gnkbat) is in okt 2020 bij Staf CLAS
besproken en wordt meegenomen in de marsroute Gnk. C-LAS heeft besloten het initiatief
voor de oprichting van een Geneeskundig Commando in de Landmacht verder uit te werken.
Tabletop oefening protocollering geneeskundige keten laat gebreken zien
Momenteel is er nog geen centraal document kwaliteitssysteem dat vanaf elke locatie
benaderbaar is en die alle handboeken en protocollen bevatten die nodig zijn voor de
uitvoering van zorg binnen de keten van de Militaire Gezondheidszorg (MGZ). DGOTC heeft
inmiddels wel via MULAN een hoeveelheid informatie beschikbaar gesteld, en er zijn
ontwikkelingen om de protocollen en handboeken via een app beschikbaar te stellen maar
die is nog in ontwikkeling.
Bewaring keuringsgegevens noodzakelijk voor kwaliteitsborging en toetsing
Het bewaren van de gegevens over de militaire aanstellingskeuring is door de Hoofddirectie
Personeel (HDP) ingestelde Adviescommissie Keuren en Selecteren, onder extern
voorzitterschap, besproken en uitvoerig in de adviesrapportage verwoord. Op deze plaats wil
ik mij daarom beperken tot de aanbeveling zoals die in de adviesrapportage is opgenomen.
De commissie adviseert haar opdrachtgevers de bewaartermijn van de
aanstellingskeuringsdossiers tot zes maanden na de keuringsuitslag te bewaren en daarna te
vernietigen, conform de reguliere wetgeving. Verder adviseert de commissie pogingen tot
wetswijzigingen voor het langer bewaren van de dossiers te staken.
Wel zou ingezet kunnen worden op een systeem van monitoring van de gezondheid van de
militair van opkomst tot vertrek. Een dergelijk instrument zou kunnen voorzien in de behoefte
aan informatie. Zo zou, relatief kort na de aanstelling van de militair, gedacht kunnen worden
aan een intredeonderzoek die als basismeting kan dienen voor periodieke
vervolgonderzoeken. Het op deze wijze kunnen signaleren van veranderingen in
belastbaarheid gekoppeld aan passende te ondernemen acties kan voorkomen dat personeel
onnodig verzuimt en/of op termijn uitvalt. Hiermee zou ook invulling gegeven kunnen
worden aan levensfasebewust personeelsbeleid.
Clusterindeling versus belasting bij KMar personeel veroorzaakt uitval
Naar aanleiding van eerder door IMG geconstateerde klachten is er nu een extern
onderzoeksbureau aangetrokken. Zij gaan een taakbelasting onderzoek (mentale en fysieke
belasting) uitvoeren. Rapportage wordt verwacht eind 2021. Hierna zal de clusterindeling
worden geëvalueerd.
Lange doorlooptijden bij Sociaal Medisch Onderzoek (SMO)-procedures vormen nog altijd
een groot probleem
Vorig jaar constateerde de IMG dat bij de periodieke herbeoordelingen van veteranen met een
militair invaliditeitspensioen door onvoldoende verzekeringsgeneeskundige capaciteit bij
SMO / Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP) grote achterstanden ontstaan. Tot op heden
heeft de IMG geen significante verbetering gezien.

4

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

Accreditatie EGB, CMH en DGOTC toont kwaliteitsbesef en procedure borging
In navolging van het EGB in 2019 hebben afgelopen jaar het Centraal Militair Hospitaal (CMH)
en de DTD hun certificering behaald. Door het behalen en vasthouden van de certificeringen
van de reguliere gezondheidsbedrijven van de MGZ is Defensie gegarandeerd van een in basis
goed functionerend gezondheidszorgsysteem op het gebied van kwaliteit en veiligheid.

2.2

Terugblik op het toezichtjaarplan 2020
In het toezichtjaarplan zijn middels een toezichtfilter de voor 2020 specifieke
toezichtonderwerpen vastgesteld. Deze onderwerpen komen voort uit de algemeen voor de
IMG bepaalde toezichtvelden, maar ook uit de ontvangen meldingen en eerdere bevindingen.
Deze toezichtonderwerpen zijn vervolgens geprioriteerd en in een kwartaalplanning
weggezet. Het jaarplan is in september aangeboden aan de plaatsvervangend SecretarisGeneraal (p-SG) en in het toezichthoudersoverleg afgestemd met de andere toezichthouders
van Defensie alvorens te worden vastgesteld.
De prioriteiten zoals aangegeven in het jaarplan waren:
Prioriteit I
Operationele inzet en kwaliteit geneeskundig personeel
Materieel operationele zorg: bewakingsapparatuur in de keten
Operationele radiologie/protocollen Kernenergiewet (Kew)-dossiers
stralingsbescherming/meting
Patiëntinformatie eerste lijn
Spoeduitrusting EGB
Samenwerking/taaktoedeling/inhuur-EGB
Uitvoering verbeterplannen via het eenduidige format Specifiek Meetbaar Acceptabel
Realistisch Tijdgebonden
Revalidatie en re-integratie in de eerste lijn
Patiëntveiligheid Militair Revalidatie Centrum (MRC) medicatie/medicatieverificatie
-

-

Prioriteit II
Voedselveiligheid operationele catering
Zelfhulp Kameradenhulp (ZHKH)
Kwaliteit en capaciteit geneeskundig personeel
Eenheid van zorgvisie EGB/DTD
E-learning EGB
Protocollering sterilisatie EGB
Infrastructuur EGB, DTD en Paresto
Afhandeling klachten/incidenten door zorginstellingen
CMH één balie concept synergie
CMH scopenreiniging Keel Neus Oren (KNO)/urologie
Aan de voornoemde onderwerpen is aandacht besteed verdeeld door middel van de volgende
inspectie-instrumenten: Algemeen Toezicht, Thematisch Toezicht, Speerpuntenonderzoek en
door middel van gesprekken met verantwoordelijke functionarissen. Nog niet afgeronde, of
doorlopende aandachtspunten staan ook in 2021 op de agenda.

5

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

3 Belangrijkste
constateringen en
aandachtspunten
COVID-19 impact
Inzet van militair zorgpersoneel in de civiele omgeving gedurende COVID-19
heeft een negatieve invloed op de beschikbaarheid en het trainingsniveau van dit
personeel voor de operationele taak en de training van operationele eenheden.

Beschikbaarheid operationeel geneeskundig personeel onvoldoende
Uit de rondgang en gesprekken bij de verschillende brigades van het CLAS en
MARNS blijkt dat de uitstroom van AMV onverminderd doorgaat zonder dat daar
adequate instroom tegenover staat. Hierdoor ontstaat er een kennis- en
ervaringslacune die deels wordt opgevuld met jongere collega’s die met name de
ervaringsopbouw voor de functie ontberen.

Zorgaanspraken reservisten niet duidelijk
De aanspraken van reservisten op het gebied van tandheelkundige zorg zijn nog
onvoldoende duidelijk. De omvang van het zorgpakket heeft consequenties voor
de benodigde tandheelkundige capaciteit.

Algemene kennis over de medische technologie van de MGZ schiet tekort
In de volle breedte is er een tekort aan kennis en inzicht op het gebied van de
toepassing van medische technologie qua regelgeving en goede belegging van
taken en verantwoordelijkheden.

KMS-MGZ deels doorgevoerd, commitment vraagt nog aandacht
Het ontwikkelen en implementeren van kwaliteitsmanagementsystemen voor de
reguliere en operationele zorginstellingen vordert langzaam, mede door onvoldoende
regelgeving en normen en het hanteren van verschillende certificeringsstandaarden.

Veilig Incidenten Melden behoeft nog verbetering.
De IMG constateert dat de medingscultuur binnen het EGB onvoldoende is. Er is
een systeem voor veilig incidentmelden, echter er wordt naar verhouding te
weinig gemeld. Door onvoldoende kennis van wat meldingswaardige
incidenten zijn, door onvoldoende kwaliteitsdenken. en door angst om op
fouten te worden afgerekend.

6

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

Patiëntinfo eerste lijn verbeterd
Zowel voor het EGB als de DTD geldt dat er op intranet voldoende
patiëntinformatie aanwezig is, maar deze is bij beide voor patiënten lastig te
vinden en deze vraagt nog te veel muisklikken. De DTD heeft gekozen om
informatie voornamelijk via intranet bekend te stellen, het EGB zowel op
intranet als met patiëntfolders. Het actueel houden is daarbij essentieel

Zicht op werkkleding eerste lijn ontbreekt nog steeds
Voor de EGB en de DTD zorgverleners zijn nog altijd geen werkkledingpakketten
beschikbaar. Ondanks toezeggingen vanuit KPU lijken ook in 2021 geen
pakketten geleverd te worden. Voldoen aan de hygiëne eisen staat hierdoor
steeds meer onder druk. De IMG heeft een aanwijzing gegeven om op korte
termijn in adequate werkkleding te voorzien.

Medische registratiesystemen en archivering vereisen aandacht
De ontwikkeling en implementatie van een nieuw eerstelijns registratiesysteem
is in volle gang. Daarbij vergt de inbedding van de bedrijfsgeneeskundige module
speciale aandacht. Dit geldt ook voor de archivering van papieren dossiers en een
adequate regeling van de toegankelijkheid na digitalisering.

Infra Gezondheidscentra en Paresto-voorzieningen nog altijd problematisch
9)Ondanks oplevering van enkele goede nieuwbouw en verbouw voorzieningen,
blijft de infra van de gezondheidscentra, de tandheelkundige centra en Paresto
ook de komende jaren een aandachtspunt.

Onvoldoende borging regelgeving bij aanschaf stralingsbronnen.
10)Uit onderzoek van de SBD blijkt dat de rol van de verwervingsautoriteit
(DMO) bij het verwerven van stralingsbronnen niet meer exclusief is. Er zijn
diverse verwervingstrajecten op eenheidsniveau die buiten de
verwervingsautoriteit om kunnen worden aangelopen, waardoor er bronnen
niet conform regelgeving worden aangeschaft. De regelgeving omtrent het
verwervingstraject dient te worden aangescherpt.

Samenwerking toezichthouders vordert langzaam
11)Intensivering van de samenwerking tussen de interne toezichthouders kan een
kwaliteitsverbetering opleveren; het proces daartoe verloopt echter zeer traag en
kost veel van de toch al schaarse capaciteit van de IMG.
7

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

4 Zorg en COVID-19
4.1

Algemene introductie
De COVID-19 pandemie en de daardoor aangewende maatregelen om die te bestrijden,
hebben binnen de militaire gezondheidszorg tot verschuivingen in de gezondheidszorg geleid.
Sommige zorg kwam geheel stil te liggen, soms werd ook zorg in aangepaste vorm gegeven,
zoals via de telefoon of via videobellen. Het uitstellen, aanpassen of door de militaire patiënt
vermijden van zorg zou kunnen leiden tot negatieve gevolgen voor de gezondheid. Het is aan
de IMG om zicht te houden op deze gevolgen en af te wegen of de kwaliteit van de geleverde
zorg in gevaar komt.

4.2

Invloed COVID-19 op het toezicht IMG
Op het moment dat in Nederland de eerste COVID-19 patiënten zich aandienden, startte de
beleidsmakers met het opstellen van maatregelen om verdere verspreiding te voorkomen.
Dat betekende ook dat de IMG een taak had om toezicht te blijven houden op de geleverde
zorg binnen de MGZ maar dat de uitvoering van dat toezicht moest passen binnen de
nationaal gestelde restricties. De IMG heeft er in eerste instantie voor gekozen om de fysieke
bezoeken tot een minimum te beperken. Gesprekken met commandanten en stakeholders
werden afhankelijk van de gestelde regels fysiek of via beeldbellen gevoerd.
De COVID-19 uitbraak in het eerste kwartaal van 2020 heeft ingrijpende gevolgen gehad voor
zowel de civiele gezondheidszorg als voor de militair gezondheidszorg. Enerzijds houdt dit
verband met de inzet van militair geneeskundig en verpleegkundig personeel in het kader van
steunverlening aan civiele instellingen, waardoor er capaciteit werd onttrokken aan de eigen
instellingen; anderzijds met bijzondere maatregelen benodigd voor een veilige zorg voor
militair en burger personeel. Vanuit toezichtoogpunt acht de IMG zowel de genoemde inzet
als de eigen militaire gezondheidszorg tijdens COVID-19 dermate belangrijk, dat besloten is
tot extra activiteiten waaronder een beperkt thematisch onderzoek (een zogeheten
speerpuntonderzoek) naar beide zaken.
Het speerpuntenonderzoek betreft de (eigen) reguliere gezondheidszorg tijdens COVID-19.
Het beoogt een beeld te genereren van de wijze waarop de reguliere zorg verleent door
militaire gezondheidszorginstellingen in Nederland is beïnvloed door (maatregelen in verband
met) COVID-19 en op welke wijze is zorggedragen voor de randvoorwaarden nodig voor
kwalitatief goede zorg.
Moeilijker was het om toezicht te houden op de inzet van medisch personeel in de
inzetgebieden. Doordat er een twee weken durende quarantaine gold voordat men naar een
inzetgebied mocht reizen, heeft de IMG gekozen om via beveiligde beeldverbindingen
gesprekken te voeren met de militaire zorgverleners en commandanten van uitgezonden
eenheden.
Tussen de eerste en de tweede golf heeft de IMG ook weer fysieke inspecties uitgevoerd bij de
reguliere MGZ dit alles om onder andere ook ter plaatse te kunnen zien hoe er omgegaan
wordt met de ingestelde maatregelen ter voorkoming van besmettingen. Het blijft voor de
IMG van belang naar te zoeken naar de balans tussen het uitvoeren van goed toezicht en de
gestelde beperkingen rondom COVID-19.

8

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

4.3

Invloed COVID-19 op reguliere MGZ
COVID-19 heeft in de volle breedte invloed gehad op de reguliere zorg van de MGZ. De IMG
heeft in navolging van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en Rijksinstituut voor
Volksgezondheid (RIVM) een data-analyse laten uitvoeren bij de onderdelen van de reguliere
MGZ. Deze analyse was vooral bedoeld om inzicht te krijgen hoe groot het effect was van alle
COVID-19-maatregelen op de hoeveelheid geleverde zorg. De cijfers van 2020 zijn vergeleken
met 2019, zodat verschillen die zichtbaar werden, door de verschillende commandanten
konden worden verklaard. Verder zijn de cijfers daar waar mogelijk vergeleken met het
landelijke gemiddelde civiel1.
EGB
Bedrijfsgeneeskundige zorg (BGZ)consulten en afname van
huisartsenzorg.
Tijdens de uitgevoerde inspecties
binnen de Gezondheidscentra (GC) heeft
de IMG extra aandacht gehad voor de
invloed van COVID-19 op zorg en op de
zorgverleners zelf. In gesprekken
kwamen een aantal zaken duidelijk naar
voren. Personeelsleden binnen de GC
gaven aan dat het zich veilig voelde bij
het werken met COVID-19 verdachte
patiënten: zij hadden voldoende
persoonlijke beschermingsmiddelen
(PBM) en de aanpassingen in de
werkwijzen waren goed. Zij gaven aan
dat binnen de GC snel is gereageerd op
de veranderde omstandigheden en dat
iedereen binnen het GC zijn
verantwoordelijkheid heeft genomen.

Bedrijfsartsen consulten

Huisartsen consulten

2019

2019

2020

2020

COVID-19 en de daaropvolgende
maatregelen hebben wel geleid tot een
daling van het aantal consulten bij
huisartsen en fysiotherapeuten van het
EGB. Het aantal BGZ- consulten steeg
fysiotherapeutische behandelingen
juist in 2020. Bij het EGB was de daling
2019
2020
van huisartsconsulten voor niet urgente
aandoeningen in april 66% dat is 5%
hoger ten opzichte van landelijkgemiddelde civiel van 61%. Het verschil
met landelijk was dat de huisartsenzorg
binnen het EGB het gehele jaar
achterbleef met het aantal
huisartsconsulten van 2019 terwijl
landelijk vanaf eind mei dit weer op het
niveau van 2019 zat. De eerstelijns
fysiotherapie heeft net als civiel een
terugval van zorg gekend van 77% in de maand april. Vanaf juni is het herstel weer ingetreden
en komen de aantallen behandelingen weer terug op het niveau van 2019.
Alles welbeschouwd zagen we binnen het EGB een afname van huisartsengeneeskunde. Dit is
voor de IMG niet verontrustend, omdat de afname binnen de benchmark civiel valt. Waar de
IMG zich wel zorgen om maakt is dat de thuiswerkende militair sneller een civiele huisarts in
zijn woonomgeving zal consulteren, waarbij het risico ontstaat dat extern gemaakte
afspraken onvoldoende zullen worden teruggekoppeld en het medisch dossier van de militair
niet meer compleet zal zijn.

1

RIVM kort-cyclische rapportage indirecte effecten COVID-19 op zorg en gezondheid

9

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

CMH
Daling in aantal verwijzingen en aanbod niet meer terug op het oude niveau.
Eerste golf
In maart 2020 is de reguliere zorg in het
Aantal klinische opnamens
CMH, zoals ook civiel, tot stilstand
2019
gekomen. In het CMH is er altijd ruimte
gebleven voor (militaire) spoedgevallen.
De medisch specialisten van het CMH
hebben aan de hand van de urgentielijst
van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)
de zorg in de loop van de eerste golf weer
opgestart. In juni 2020 is het ondanks de
COVID-19 maatregelen gelukt de zorg
weer volledig te hervatten.
Tweede golf
Tijdens de tweede golf is in 2020 de zorg
niet afgeschaald; wel is het aantal
zorgactiviteiten niet meer op hetzelfde
niveau gekomen als in 2019. Dit is
duidelijk te zien in de onderstaande drie
tabellen.
In vergelijking met het landelijk
gemiddelde scoort het CMH met een 21%
daling van eerste consulten gelijk aan de
civiele cijfers. Het verschil met civiel
ontstaat pas na juli 2020. Daar zien we
civiel een stijging van verwijzingen boven
het gemiddelde van de jaren daarvoor
(ziekenhuizen halen zorg in na de eerste
dip) terwijl het CMH, na een inhaalslag in
juni 2020 van de eerste dip, onder het
aantal verwijzingen, opnamen en
operaties van 2019 blijft. Dit is te verklaren
door de gezonde doelgroeppopulatie
(militairen), door het afzeggen van grote
intensieve oefeningen, waardoor
militairen minder fysiek belast worden en
dus minder blessures oplopen. Maar waar
de IMG zich wel zorgen over maakt is dat
de militair naar de civiele huisarts gaat en
via civiele verwijzing in de civiele
tweedelijnszorg terecht komt, wat bij
onvoldoende terugkoppeling als gevolg
heeft dat de MGZ het zicht op de zorg van
de militair kwijt raakt. Deze ongewenste
“civiele consumptie/weglek” wordt later in
dit hoofdstuk nog bekeken.

10

Aantal eerste consulten CMH

2020

2019

2020

2019

2020

Aantal herhalings consulten

Aantal uitgevoerde OK's

2019

2020

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

MGGZ
Er was in 2020 en terugval in het aantal verwijzingen maar het aantal behandelingen is
nagenoeg gelijk gebleven.
De Militaire Geestelijke Gezondheidszorg
(MGGZ) heeft net zoals de andere
2019
2020
Aantal verwijzingen MGGZ
bedrijven binnen de reguliere MGZ een
terugval gezien in het aanbod van
patiënten. Ten opzichte van 2019 is het
aantal verwijzingen in 2020 met 13%
gedaald. De daling was het sterkst
waarneembaar in de maanden maart,
april en mei hier is een daling te zien van
verwijzingen van 33% . In de maand april
was een terugval van 54%
waarneembaar dat is vergelijkbaar met
het landelijk gemiddelde van 51%. Kort
daarna begon de zomerperiode, een tijd die ieder jaar een daling van het aantal
aanmeldingen kent. In het laatste kwartaal van 2020 waren er minder aanmeldingen dan het
jaar ervoor, maar het voornaamste verschil in het aantal aanmeldingen tussen 2019 en 2020 is
opgetreden in de eerste COVID-19-periode. Dit past bij het landelijke beeld waarin
zorgvragers terughoudend waren.
aantal behandelingen

2019

2020

Het aantal geregistreerde behandelingen is
in de jaren 2019 en 2020 vrijwel gelijk. Hier
zijn geen duidelijke effecten van COVID-19
zichtbaar. Het lagere aantal verwijzingen in
2020 impliceert dat er per traject in 2019
meer is geregistreerd. De verschillen zijn
echter weer niet dusdanig, dat er een relatie
of effect toegeschreven kan worden aan de
COVID-19-periode.

Alle behandelaren kregen kort na de eerste
lockdown de beschikking over iPads. Deze
zijn gebruikt ten behoeve van beeldbeldsessies bij individuele behandelingen en
groepssessies. Zo is de productie van de MGGZ op peil gebleven. Omdat het aantal patiënten
in het 1e kwartaal hoger lag dan in 2019, is per patiënt in de periode april tot augustus in
verhouding minder therapie gegeven dan in 2019.
Nog steeds wordt gebruik gemaakt van iPads als hulpmiddelen en is uit een enquête onder de
cliënten van de MGGZ gebleken dat zij een combinatie van face-to-face gesprekken en
beeldbelsessies in veel gevallen acceptabel vinden.
DTD
Er was in 2020 een terugval van zorg in de eerste golf maar deze was weer snel boven het
oude niveau en zorg ingehaald.
In maart 2020 heeft de commandant DTD (C-DTD) in samenspraak met C-Defensie
Gezondheidszorg Organisatie (DGO) besloten dat Defensie het advies van de Koninklijke
Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde (KNMT) grotendeels
overneemt. Overname van KMNT-advies om per direct de tandheelkundige zorg verregaand
af te schalen en alleen nog patiënten te behandelen die niet met pijnstilling te onderdrukken
pijnklachten hadden en traumata was voor Defensie om operationele redenen niet mogelijk.
Alle DTD-regio’s zijn verantwoordelijk
gebleven voor het behandelen van
klachten van patiënten. Dit betrof niet
alleen spoedklachten zoals trauma, pijn,
zwelling maar ook afgebroken
elementen of vullingen, losse kronen
etc. Diagnoses werden gesteld door de
tandarts en niet via de telefoon. Ook
militairen die op korte termijn
daadwerkelijk ingezet werden, hebben

11

Omzet van DTD

2019

2020

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

de tandheelkundige zorg gekregen die nodig was om Dental Fit te blijven of te worden.
Landelijk is in de periode van maart, april en mei een totaal volumeverlies te zien met een
maximale dip van 81% in week 17. En waarbij landelijk civiel in augustus nog steeds 5% onder
het niveau zat in vergelijking met 2019. DTD heeft een vergelijkbare dip in april qua omzet 2
van 75%, maar zat in mei weer boven de omzet van 2019.
MRC
Daling van zorg in de gehele periode
Aantal eerste consulten
2019
2020
en levering van COVID-19
revalidatiezorg.
Gegeven de situatie heeft het MRC
ervoor gekozen om de organisatie
voor te bereiden op een realistisch
scenario, waarbij veel patiënten met
en/of na besmetting met COVID-19
zouden worden verwezen en
intensieve medisch specialistische
revalidatie voor een grote groep
mensen noodzakelijk zou kunnen zijn.
Wegingen vonden plaats op basis van
Totaal QS en RI
veiligheid personeel (onder andere
beschikbaarheid PBM's, protocollen)
en risico's voor revalidanten en
bezoekers. Alle zorg, die door de
medisch specialisten van MRC als nietuitstelbaar werd beoordeeld, werd
zoveel als mogelijk gecontinueerd. Dit
betrof bijvoorbeeld de
diagnosegroepen met klinische
behandelindicatie Cerebrovasculair
accident (CVA) en amputatiezorg.
De eerste consulten en intakes Quick
Scan / Revalidatie Intake QS/RI hebben
zoals in bijna elke MGZ-instelling
Aantal eerste consulten
2019
2020
hetzelfde verloop. Een initiële dip in
verwijzingen die licht herstelt maar
niet meer boven de totaal aantallen
van 2019 komt.
De klinische opnamen van
burgerrevalidanten binnen het
verpleegcentrum zijn nagenoeg gelijk
gebleven met aantal in 2019. We zien
echter wel een daling van klinisch
militair van 39%. In de dagbehandeling
is te zien dat voor zowel militair 19%
als burger een 29% daling is te zien in
het totaal aantal opgenomen
revalidanten ten opzichte van het jaar
ervoor. De daling in opnamen is onder andere ook beïnvloed door de daling in
behandelcapaciteit: veel therapeuten kregen klachten waardoor ze verplicht, volgens de
COVID-19 regels, in quarantaine gingen. De overgebleven capaciteit werd ingezet ten behoeve
van de al opgenomen revalidanten, waardoor er minder ruimte was voor opnames.

4.4

Invloed COVID-19 op operationele MGZ
Vanaf het moment dat duidelijk werd dat er vergaande maatregelen kwamen ter voorkoming
van verspreiding van COVID-19, zijn alle grote (internationale) oefeningen afgelast of beperkt
tot een kleine groep deelnemers. Wel zijn er oefeningen geweest in Nederland die op brigadeof op lager niveau werden geleid. De IMG heeft uitvraag gedaan bij de operationele eenheden

2

DTD heeft op verzoek IMG omzetcijfers aangeleverd en dus geen unieke aantal patiënten omdat deze niet beschikbaar waren.

12

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

over hoe zij de medische ondersteuning hadden georganiseerd en in het bijzonder hoe zij
zouden handelen bij verdenking van COVID-19 besmetting. Wat de IMG opviel was dat er
binnen Defensie, afgezien van de algemene richtlijnen, geen centrale aansturing was van het
COVID-19-beleid gedurende de verschillende oefeningen. Dit betekende dat oefenende
eenheden zelf konden beslissen over wanneer en hoe militairen met klachten getest werden
en hoe te handelen bij personeel dat uit de directe omgeving van een mogelijk besmet
persoon kwam. Dit bracht onduidelijkheid met zich mee en resulteerde erin dat mensen
onzeker werden over hun gezondheidssituatie. De IMG concludeert dat een niet centraal
aangestuurd beleid bijdraagt aan onduidelijkheid bij het personeel en willekeur van handelen
en interpretatie van de geldende richtlijnen, waardoor er een suboptimale situatie is ontstaan
in de zorg voor het personeel.
De uitzending naar inzetgebieden had beperkt te lijden onder de COVID-19 pandemie. De
voorzorgsmaatregelen zoals quarantaine verzwaarden de uitzendingen en zorgden voor extra
belasting bij het personeel. Tot nu toe heeft COVID-19 geen grote impact gehad op het
zorgsysteem in de inzetgebieden. Er zijn vanuit Litouwen een aantal militairen vanwege
COVID-19 besmetting gerepatrieerd. De voornamelijk gezonde jonge militair lijkt vooralsnog
niet te veel nadelige effecten te ondervinden van een COVID-19 besmetting en de mogelijke
overbelasting binnen de operationele zorgsystemen bleeft dus uit.

4.5

Inzet militair zorgpersoneel in civiele zorg
De IMG heeft een werkbezoek gebracht aan het UMCU. Hier had Defensie samen met
personeel van het UMCU twee COVID-19-afdelingen ingericht. Uit de evaluatie van de eerste
golf COVID-19 van maart tot mei 2020 was gebleken dat het zeer gefragmenteerd inzetten
van militair zorgpersoneel in diverse civiele instellingen een negatieve invloed had op goede
coördinatie, voorbereiding en begeleiding van dit zorgpersoneel. Ook werden vanuit de
diverse eenheden verschillende rechtspositionele keuzes gemaakt. Een steunverlener kon
daarom op andere rechtsvoorwaarden op een afdeling werken dan zijn collega van een
andere eenheid bij dezelfde ondersteuning.
Mede door deze ervaringen is bij de tweede golf aan steunverleningsaanvragen besloten
personeel veel meer geclusterd in te zetten.
Een van deze steunverleningen in de tweede golf was de inzet van 160 man Defensie
zorgpersoneel in het UMCU. In samenwerking met personeel van UMCU zijn 2 regio COVID-19
afdelingen geopend.
De ervaringen van de verschillende zorgverleners waren voornamelijk goed. Door de
intensieve samenwerking met de civiele collega’s ontstond wederzijds respect en begrip.
Civiel zorgpersoneel was verrast hoe adaptief de militaire collega’s waren en hoe zij omgingen
met de moeilijke omstandigheden. Aan de andere kant leerden de militair verpleegkundigen
van hun burgercollega’s over intensieve ziekenhuiszorg. Ook werd gebruik gemaakt van veel
ondersteunend personeel (niet Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (BIG)
geregistreerd) om de verpleegkundigen op de afdeling te ondersteunen. Zij zorgden dat de
logistiek op de afdeling geregeld werd en dat de verpleegkundige de volle aandacht kon
hebben voor de patiënt. De IMG stelt vast dat de lessen uit de eerste golf nog niet volledige
zijn verwerkt in een hernieuwde aanpak in de tweede besmettingsgolf.
Een nadeel van alle inzet van militair zorgpersoneel was dat zij nauwelijks toekwamen aan
hun eigen niveautrainingen. Daar waar de basisgeneeskundige taken in de ziekenhuizen goed
onderhouden werden, was er geen of nauwelijks ruimte voor niveau 2/3 trainingen en dus het
bijhouden van de skills en drills met de operationele eenheden. Inzet van militair
zorgpersoneel in de civiele omgeving gedurende COVID-19 heeft dus een negatieve invloed
op de beschikbaarheid en het trainingsniveau van dit personeel voor de operationele taak en
de training van operationele eenheden.

13

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

5 Algemeen toezicht
5.1

Inleiding
De gesprekken met stakeholders en ondertoezichtstaanden dragen voor een groot deel bij
aan het situationele bewustzijn van de IMG. Zij geven informatie die noodzakelijk is om op de
juiste wijze invulling te geven aan het toezichthouderschap.
In dit hoofdstuk komen allereerst de hoofdlijnen van de gevoerde kwartaal- en
jaargesprekken aan bod. Daarna volgt een weergave van de bevindingen gedaan bij
operationele inspecties en werkbezoeken, gevolgd door de uitkomsten van afgelegde
toezichtbezoeken aan instellingen voor reguliere zorg.

5.2

Gesprekspartners

Bovenstaand een overzicht van alle gesprekspartners van de IMG: zowel stakeholders als
ondertoezichtstaanden. Het is een schema waarin alle instanties waarmee de IMG periodiek
gesprekken voert zijn weergegeven. De frequentie varieert afhankelijk van de te bespreken
aandachtspunten en de urgentie van de knelpunten. De bij de inspecties opgedane
bevindingen waar de IMG oordeelt dat er actie dient te volgen, worden in deze gesprekken
getoetst en zo nodig geadresseerd. Uit de behandeling van meldingen kunnen ook
actiepunten voortkomen.
De gesprekspartners krijgen de gelegenheid de problemen en de successen binnen het gebied
waarvoor zij verantwoordelijk zijn of een belang bij hebben, aan te geven. Voor de IMG zijn
deze gesprekken een grote bron van informatie. Het geeft de IMG de mogelijkheid om met
verschillende niveaus tekortkomingen in de kwaliteit van zorg te bespreken op een
onafhankelijk objectieve wijze. Dit geldt ook voor de toezichtvelden voedselveiligheid en
stralingshygiëne.

14

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

Driehoeksoverleg C-DGO H-cluster gezondheidskundig beleid en IMG
In 2020 heeft het driehoeksoverleg tussen C DGO/MGA, Hoofd Cluster Gezondheid van de
Hoofd Directie Personeel (HDP) en de IMG meerdere malen plaatsgevonden. Tijdens dit
informele overleg worden alle actuele zaken besproken die bij de verschillende deelnemers
aandacht heeft. Ook hier was COVID-19 een terugkerend onderwerp. De organisatie van de
ondersteuning civiel, de testmogelijkheden, de vaccinaties, de IC-capaciteit en de invloed op
gereedstelling zijn besproken. Daarnaast waren tuchtzaken, de Aanwijzingen Militaire
Gezondheidszorg van de HDP, de governance, de status van het Koninklijk Tehuis voor OudMilitairen en Museum (KTOMM) Bronbeek en de ontwikkelingen met betrekking tot
toezichthouders onderwerp van gesprek. Naast het driehoeksoverleg is er regelmatig contact
tussen de functionarissen om elkaar continu op de hoogte te houden van belangrijke zaken
die invloed hebben op de kwaliteit van de MGZ, zowel positief als negatief
Gesprekken met C-CMH, plv-C-CMH
Medio januari werd tijdens een bezoek aan het Centraal Militair Hospitaal gesproken met de
commandant, plaatsvervangend commandant en hoofd bedrijfsvoering. Belangrijk
onderwerp vormde de lopende Nederlands Instituut voor Accreditatie in de Zorg (NIAZ)certificering en alle daarvoor verrichte acties op het gebied van kwaliteitsborging,
gehanteerde normen en verdeling van verantwoordelijkheden. In het kader van dit laatste is
ook de governance-structuur aan de orde gesteld en met name het ontbreken van een Raad
van Toezicht,
Gesproken is ook over de bedrijfsvoering en het aantal klinische en poliklinische
verrichtingen, het wegvallen van de specialistische keuringsonderzoeken en de weglek van
zorg. Daarnaast zijn de klachten en calamiteitenmeldingen besproken, evenals de Veilig
Incident Melden (VIM)-meldingen en de daarop genomen verbeteracties. Een ander
onderwerp was privacy onder de Europees geldende Algemene Verordening
Gegevensbescherming (AVG), naast het patiëntenportaal, zorgmail en het elektronisch
voorschrijfsysteem.
Daarnaast is de implementatie van het Convenant Medische Technologie (CMT) aan de orde
gesteld, naast de verbetering van de klinische en poliklinische medicatieverificatie. De
personele bezetting op de operatieafdeling is besproken, de wenselijkheid van de
beschikbaarheid van een eigen cardioloog en het functioneren van intercollegiale toetsing.
Ten slotte is nog gesproken over de optimalisering van de tweedelijnszorg en de positie ten
opzichte van de geïntegreerde zorg in de militaire eerste lijn, naast de functie als
repatriëringscoördinator en hogere echelons zorgvoorziening in de operationele keten. De
periodieke gesprekken op directieniveau werden voortgezet, naast tussentijdse contacten bij
relevante vragen of ontwikkelingen dan wel eventuele (ernstige) incidenten.
Gesprekken met NV-AMA
In februari heeft de IMG gesproken met het bestuur van de NV-AMA. Afgelopen jaar zijn veel
AMA civiel ingezet. Deze inzet was voor een groot deel COVID-19 gerelateerd. Bij de AMA was
onvrede over de verschillende daarbij op het gebied van rechtspositie. Het kon betekenen dat
de ene Defensiemedewerker in hetzelfde ziekenhuis zijn overuren betaald kreeg en de andere
niet. De AMA hebben zich wel veilig gevoeld gedurende de COVID-19-inzet, waarbij
instellingen veel leunden op de AMA-groep om diensten in te vullen. Voor de AMA was het
niet duidelijk wie hen daarin kon ondersteunen, hierin hebben ze zich vanuit Defensie niet
gesteund gevoeld.
Inmiddels zijn de huisartsen van Defensie binnen het COVID-19 plan gevaccineerd maar de
AMA, die voor een deel hetzelfde werk doen en dezelfde risico’s lopen nog niet. Zij maken zich
ernstig zorgen over zichzelf als ze ingezet worden binnen COVID-19-zorg, vooral naar hun
patiënten met medische indicatie. De NV-AMA merkt bij de leden dat er onrust ontstaat over
het vaccinatiebeleid en de bijbehorende kwaliteit van zorg: Defensie zou minstens dezelfde
kwaliteit moeten leveren als civiel.
Senior Medical Officer-functies bij uitzendingen komen veelal bij jonge AMA terecht.
Voorbereiding is veel op eigen initiatief, er is geen centraal aangestuurde voorbereiding.
Verder wordt de AMA gebruikt als trainer van de eigen uit te zenden eenheid: dit maakt dat de
AMA zelf voor een deel zijn eigen training misloopt.

15

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

V&VN MV&V
Begin maart heeft een gesprek plaats gehad met een bestuursafvaardiging van
Verpleegkundigen & Verzorgenden Militaire Verpleegkunde en Verzorging (V&VN MV&V).
Een aantal bevindingen van het voorgaande jaar zijn nog niet opgelost; zoals onder andere de
onduidelijkheid in carrièremogelijkheden, het verschil in beleid per OpCo en de invulling van
de praktische tewerkstelling (PTW).
Werving van BIG-geregistreerde verpleegkundigen heeft de hoogste prioriteit voor de DGO.
De uitvoering van deze werving wordt gedaan door niet-verpleegkundigen, waardoor de
inhoudelijke voorlichting te wensen overlaat en er eerder een mismatch is. De
loopbaanmogelijkheden voor een Algemeen Militair Verpleegkundige (AMV) zijn nog steeds
niet helder of bekend onder de AMV. Binnen alle OpCo-onderdelen is een tekort aan AMV.
Helaas moet geconstateerd worden dat de uitstroom nog steeds groter is dan de instroom.
Het startniveau van de binnenkomende AMV is niet altijd conform de verwachting. Door
verschillende omstandigheden laat de begeleiding van de AMV te wensen over.
Ook de praktische tewerkstelling, zowel in de eerste- als in de tweedelijn, is niet zoals
gewenst. Ervaringsopbouw begint na startbekwaam zijn en moet leiden tot zelfstandig
kunnen werken.
Een ander al langer spelend probleem is dat van oefenmaterieel dat (nog) niet aansluit op de
geldende en aangeleerde protocollen of afwijkt van het in de praktijk gebruikte materieel.
Ook is het retentieonderwijs nog niet op orde.
Er zal meer samenwerking worden gezocht met de AMA-vereniging, die deels parallelle
belangen heeft. Tot slot wordt nog aangegeven dat er behoefte is aan verpleegkundige
vertegenwoordiging op stafniveau. De IMG zal dit meenemen bij zijn gesprekken met de
commandant DGO.
Gesprekken met C-DTD
Begin juni is gesproken met de net aangetreden commandant van de DTD. Gesproken is over
de op- en uitbouw van het kwaliteitsmanagementsysteem van de DTD, over de
implementatie daarvan en het opgaan voor de Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de
Zorgsector (HKZ)-certificering dit kalenderjaar. De weglek naar de civiele tandheelkundige
zorg is voor de C-DTD een aandachtspunt, waarbij het van belang is eerst duidelijk vast te
stellen waardoor de weglek wordt veroorzaakt.
Hoewel de DTD-formatie op papier goed gevuld is (inclusief de Datum Tot en Met (DTM)stoelen), blijkt de feitelijke beschikbaarheid van personeel op de werkplek beduidend minder
te zijn dan het papier doet vermoeden. De C-DTD geeft aan het leiderschap van de
regiomanagers verder te willen ontwikkelen middels trainingen. Verder geeft hij aan dat de
komende tijd de Risico Inventarisatie & Evaluatie (RI&E’s) van de DTD-praktijken afgerond
zullen worden. Gesproken is verder over de infrastructuur en de ICT-voorzieningen. De IMG
besprak tenslotte de voorgenomen thematische onderzoeken binnen de DTD: Kew-dossier,
beschikbaarheid van patiëntinformatie (waaronder intranet informatie) en de aandacht voor
het SMART-formuleren van verbeterplannen naar aanleiding van inspecties.
Gesprek met D-MGGZ en AD-Z
Eind juni is gesproken met de directeur en de adjunct-directeur Zorg van de Militaire
Geestelijke Gezondheidszorg. Het eerste onderwerp was zorg tijdens COVID-19, de invloed
daarvan op wachttijden, genomen beschermingsmaatregelen, vormen van aangeboden zorg,
zorginhoudelijke consequenties, reacties en welbevinden van zorgverleners en patiënten.
Over het geheel genomen was het beeld dat met name de klinische zorgverlening duidelijk
was beperkt en dat de poliklinische zorg in aangepaste vorm gewoon doorgang kon vinden.
Daarbij bleek beeldbellen in veel gevallen een redelijk alternatief voor fysiek contact. Waar
nodig werd gebruik gemaakt van de contacten in de Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen
(LZV)-keten.
Er is stilgestaan bij de doorgevoerde reorganisatie en functiewijzigingen en bij het
samenwerkingsproject met het EGB met betrekking tot geplaatste praktijkondersteuners
Geestelijke Gezondheidszorg (POH-GGZ). De ervaringen waren aan beide kanten zeer positief
en gedacht werd aan uitbreiding van het aantal functies. In hoeverre sprake was van
verschuiving van zorg bleek nog niet duidelijk.

16

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

Voor het technisch beheer van het elektronisch patiëntendossier was slechts een medewerker
beschikbaar; wel was er goede ondersteuning vanuit het Joint IV Commando (JIVC). Er waren
echter problemen met updates en met het functioneren van het systeem USER in de Cloud.
Ook de beperkingen van Mulan werden gevoeld. Het gebruikte elektronisch
voorschrijfsysteem had te maken met problemen wegens stoppen van de fabrikant.
Ontwikkelingen van eHealth werden gevolgd waar mogelijk.
Gesproken werd over de wenselijkheid van een uitgebreidere verwijzing door de huisartsen,
waaraan de beperkingen van het huidige Geneeskundig Informatiesysteem Defensie (GIDS)
echter in de weg staan. Wel functioneert er sinds een jaar een centraal aanmeldpunt.
Ten slotte zijn nog een aantal bij de Inspectie bekende individuele casus besproken en de
daarbij gehanteerde protocollen. Afgesproken is dat er korte lijnen zullen blijven en dat de
Inspectie altijd wordt betrokken waar de kwaliteit van zorg mogelijk in het geding is.
Gesprek met SCM DGO
Begin augustus en medio december zijn gesprekken gevoerd met de Senior Coördinerend
Kwaliteitsmanager (SCM) van DGO; de eerste maal in aanwezigheid van hoofd Infra ; de
tweede maal samen met de projectleider medische technologie. Besproken is onder andere
het project MGZ 2020 en de stand van zaken met betrekking tot de ontwikkeling van
kwaliteitsmanagementsystemen voor de verschillende delen van de militaire
gezondheidszorg. Aangegeven wordt dat er inmiddels grote vertraging is ontstaan. Inmiddels
is het streven naar een MGZ-breed kwaliteitsmanagementsysteem losgelaten en is
ingestoken op de ontwikkeling van deelsystemen met een centraal systeem voor de keten.
Er was een groot bedrag vrijgemaakt voor de kwaliteitsfunctie en voor benodigde opleiding
en scholing. Daarnaast was er veel effort gestopt in creditering van de systemen.
Complicerend was wel dat de verschillende zorgbedrijven verschillende
certificeringsstandaarden hanteerden. Ook voor de operationele zorg was een aantal
kwaliteitsaspecten onderscheiden waarop gestuurd kon worden. Probleem vormde vooral het
ontbreken van regelgeving en vastgestelde normen. Dit geldt in bijzonder voor de toepassing
van medische technologie.
Gewerkt werd aan twee beschrijvende projecten: mensen, manieren en middelen en opleiden,
toetsen en certificeren. Hiervoor vond eenmaal per maand een netwerkoverleg plaats tussen
alle kwaliteitsmanagers uit de keten. Daarnaast werd een MGZ-breed kwaliteitsbeleid
ontwikkeld en een dashboard ten behoeve van de Militair Geneeskundige Autoriteit. Als groot
probleem werd het gebrek aan doorzettingsmacht van de SCM gezien, gekoppeld aan
onvoldoende gevoel voor urgentie van compliance en risicomanagement. Wel was er
inmiddels een strategische kaart MGZ ontwikkeld, waarna concretisering in bedrijfsplannen
moest volgen. Driemaandelijks volgt een update.
Gesprek met C-DGOTC
Eind augustus heeft op diens verzoek een gesprek plaatsgehad met de commandant DGOTC.
Aanleiding was het recente IMG-themarapport over de kwaliteit van de geneeskundige
opleidingen.
Inmiddels waren meerdere autoriteiten, waaronder de Minister zelf, op bezoek gekomen om
de ontwikkelingen te beschouwen. Het IMG-rapport was gebruikt om de geconstateerde
knelpunten onder de aandacht te brengen, met name op het gebied van ICT en Personeel.
COVID-19 had, naar werd aangegeven, grote invloed gehad op de kwantiteit van opleidingen,
doch niet op de kwaliteit. Bij de AMA- en de AMV-opleiding waren buddyparen gevormd,
waarmee samen geoefend kon worden. Door regelmatig te testen werd beoogd een veilige
legering te borgen. Van de inzet van Lotus-slachtoffers werd gezien het besmettingsrisico
voorlopig geen gebruik meer gemaakt.
De personele capaciteit schoot nog altijd tekort; al was wel geïnvesteerd in flexibele
inzetbaarheid. Door extern en decentraal opleiden werd de capaciteit optimaal benut.
Gemeld werd dat er hard werd gewerkt aan de omzetting van de opleidingsvisie in concrete
plannen voor de verschillende opleidingstrajecten. Per april 2021 is er een overgang van de
Battlfield Advanced Trauma Life Support (BATLS) naar de Tactical Combat Casualty Care (TCCC
) doctrine gepland. Intern werden wijzigingen doorgevoerd in de organisatie van de
kwaliteitszorg.
De Inspectie zal worden betrokken bij de besprekingen met de MC.

17

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

Voorzitters Militaire Belangenverenigingen
Eind augustus en begin oktober was het jaarlijkse gesprek van de IMG met de voorzitters van
de vier grootste militaire belangenverenigingen. Aan de orde werd gesteld dat er dit jaar geen
gesprek over het jaarverslag was geweest met de Vaste Kamercommissie voor Defensie. Wel
was uitgebreid gesproken met de Staatssecretaris.
Gesproken werd over toezicht tijdens COVID-19 en militaire inzet in het kader van
steunverlening. Er was telefonisch navraag gedaan naar de effecten op de reguliere zorg en de
beschikbare beschermingsmiddelen en in latere instantie was ook een enquête hierover
gevolgd. Een van de belangenverenigingen had ook zelf enquêtes gehouden onder de eigen
leden, waarin werd gevraagd naar de ervaringen met werken en zorg tijdens CoVID-19.
Verder kwam het Inspectierapport Aanstellingskeuringen ter sprake en het belang van het
bewaren van keuringsgegevens in het kader van kwaliteitsbewaking en –toetsing, alsmede
eventuele pensioenaanspraken. Ook de wijze van keuren en de gehanteerde eisen kwamen
aan de orde. Ander punt was de geïntegreerde zorg, zoals vastgelegd in de wet- en
regelgeving, en de borging van een goede afscherming van het zorgdossier bij
diestongeschiktheidsbeoordeling.
Voorts werd gesproken over de bevindingen bij inspecties met betrekking tot de zorgkwaliteit
bij de gezondheidscentra van het EGB en de problemen met betrekking tot
bedrijfsgeneeskundige capaciteit en verouderde infrastructuur, archiveringsvoorzieningen en
dergelijke. Daarnaast kwamen de audits in het kader van certificering aan de orde en de
afhandeling van VIM-meldingen. De voorzitters gaven aan dat de evaluatie van EGB en DTD
te lang op zich liet wachten.
Met betrekking tot de operationele zorg werd het gebrek aan voldoende ervaren artsen
besproken, naast de materiële tekorten, onder andere qua geschikte gewondentransportmiddelen (GWT). Ook werd gesproken over de infrastructurele voorzieningen, de
voedselkwaliteit en de taalproblemen in Litouwen en over de opvang na missies. Ten slotte
werd nog gesproken over de samenwerking van de IMG met andere interne en externe
toezichthouders, waarbij het belang van een onafhankelijke positie met directe toegang tot
de ambtelijke en politieke leiding werd onderstreept.
Gesprekken met C-EGB
Medio september 2020 is gesproken met de commandant van het Eerstelijns
Gezondheidszorgbedrijf, waaronder circa 30 gezondheidscentra in Nederland, België en het
Caribisch gebied ressorteren. De geplande activiteiten rondom de formele overname van de
voorgaande commandant hebben door COVID-19 helaas geen doorgang kunnen vinden,
maar de huidige commandant meldde een goed draaiend zorgbedrijf te hebben
overgekregen, met locaties waarin professionele zorgverleners werkzaam zijn, zowel curatief
als bedrijfsgeneeskundig. Op een aantal locaties vormt het geïntegreerd werken een
probleem in relatie tot het voor registratiebehoud vereiste jaarlijkse aantal consulten.
Het lokaal leidinggeven vormt daarnaast een punt van aandacht, evenals de artsenbezetting.
De plaatsing van algemeen militair artsen wordt herzien, met betere en gerichtere planning
van de stages. De apotheekhoudend / beherend huisartsenfunctie behoeft goede scholing en
coaching vanuit de Defensie Farmaceutische Dienst. Het verschil van inschaling van
bedrijfsartsen zal opnieuw op redelijkheid worden bezien. In Den Haag loopt er een pilot om
bedrijfsgeneeskundige taken te delegeren aan een praktijkondersteuner. Voor de beoogde
overdracht van de verzuimbegeleiding van burgers naar het Coördinatiecentrum Expertise
Arbeidsomstandigheden en Gezondheid (CEAG) is een reorganisatie met voorafgaande
evaluatie nodig.
Er wordt uitgekeken naar de invoering van het nieuwe geneeskundige registratiesysteem
Delight ter vervanging van het verouderde GIDS. Dit huisartsinformatiesysteem met aparte
vaccinatie- en bedrijfsgeneeskundige modules zal het geïntegreerd werken moeten
verbeteren en ook operationeel goed moeten kunnen functioneren.
Er wordt een aantal infrastructurele punten besproken, die bij meerdere inspecties naar voren
zijn gekomen, zoals het ontbreken van archiefruimte in nieuwbouw met het oog op papiervrij
werken in de toekomst, onvoldoende vuil-schoonroutering in de sterilisatieruimtes en
ontbrekende alarmeringsvoorzieningen in de spreekkamers. Ook de toegang van koeriers van
civiele laboratoria tot de kazernes komen hierbij ter sprake. Waar mogelijk neemt de
commandant EGB actie, dan wel laat hij op deze punten actie nemen.

18

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

Gesprek met D-LZV
In oktober heeft het laatste gesprek plaats gevonden tussen D-LZV en IMG, vanaf januari 2021
zal een samenvoeging van zes organisaties, waaronder het LZV, door gaan als één organisatie,
het Nederlands Veteraneninstituut (NLVi). Afgelopen jaar heeft de zorg, geleverd door LZV,
onder invloed gestaan van de COVID-19 uitbraak. De invloed COVID-19 was wel beperkt, de
ketenregie en de continuïteit van zorg was gewaarborgd. Vooral de capaciteit werd minder en
de wachttijd is opgelopen. Het inlopen van de wachtlijst is beperkt, vooral bij Maatschappelijk
Werk is de capaciteit te laag en de ruimte bij de gespecialiseerde GGZ is beperkt. Er is geen
aantoonbaar beeld dat er een veranderde zorgvraag ontstaan is door COVID-19, of
bijvoorbeeld toename van het aantal (tentamen) suïcidi. COVID-19 heeft lichte invloed op de
aanlevering van de psychofarmaca uit de producerende landen, tot nu toe gaat het nog goed.
Gesprek met C-BMB
Medio oktober is gesproken met de commandant van Bijzondere Medische Beoordelingen
(BMB). De organisatie is goed gevuld met verzekeringsartsen, arbeidsdeskundigen, een
psychiater, een psycholoog en ondersteunend personeel. Het werk betreft met name militair
geneeskundige onderzoeken naar mogelijke blijvende dienstongeschiktheid en
pensioenkeuringen, naast rapporten van medische aangelegenheden en psychiatrische
beoordelingen. Sinds de invoering van de AVG is daarnaast het aantal verzoeken om inzage
van dossiers door post-actieve militairen toegenomen. Hiervoor is echter geen structurele
capaciteit toegekend.
Door COVID-19 is de locatie acht weken dicht geweest en zijn lopende dossiers zoveel
mogelijk thuis afgehandeld. Inmiddels werden er weer onderzoeken ter plaatse verricht, met
telefonische en fysieke screening, aangepaste routes en procedures, extra afstand in tijd en
plaats en persoonlijke beschermingsmiddelen. Het ontbreken van een digitaal systeem
vormde een extra reden om op locatie te werken; beeldbellen bleek slechts werkbaar bij
arbeidsdeskundige gesprekken.
BMB heeft geholpen bij het wegwerken van de achterstanden die waren ontstaan bij het
bureau SMO van het ABP, waar de gemiddelde doorlooptijd inmiddels meer dan de
afgesproken 6 maanden bedroeg. Dit was voornamelijk het gevolg van enkele bijzondere
dossiers die zeer lang duurden (onder andere postactieven woonachtig in buitenland
betreffend) en zo het gemiddelde van deze betrekkelijk kleine groep nadelig beïnvloedden.
Beoordeling van bezwaren tegen loonkorting na een jaar ziekte werd zo snel mogelijk
uitgevoerd, gezien de consequenties voor betrokkenen. Naar aanleiding van IMG-rapporten
zijn de medische aanstellings- en ontslagcriteria beter op elkaar afgestemd. De
mogelijkheden tot dispenseren met beperkingen moeten nog wel duidelijker worden
vastgelegd. Ook de clusterindeling van bepaalde functies vergt nog extra aandacht. Daarnaast
zal de procedure psychiatrische adviesrapporten naar aanleiding van een recent IMG-rapport
opnieuw worden bezien.
Een werkend kwaliteitsmanagementsysteem ontbrak tijdens het gesprek nog: de certificering
volgde op 1 december 2020. Ook was er nog geen assessment uitgevoerd van de
gegevensbescherming. Een digitaal registratie- en archiveringssysteem werd als zeer
noodzakelijk gezien.
Gesprekken met H-BGZ van het CEAG
Begin november is het hoofd bedrijfsgezondheidszorg van het CEAG uitgenodigd voor het
jaarlijkse gesprek.
Aangegeven werd dat de samenwerking met het eerstelijns gezondheidszorgbedrijf (EGB)
inmiddels heel goed was en dat gezamenlijk gebruik van voorzieningen en locaties voor
periodiek medisch onderzoek geen probleem meer was. De gewenste overdracht van taken
van CEAG naar EGB waar het ging om de verzuimbegeleiding van burgerwerknemers vergde
nog wel de nodige stappen gezien de daarmee gepaard gaande reorganisatie bij beide
organisaties. Het belang van blijvende goede onderlinge contacten in het kader van de
inbreng in de Sociaal Medische Teams (SMT’s) werd daarbij onderkend.
IV/ICT vormde een duidelijk aandachtsgebied. Trailers met audiomaten waren nog niet
inzetbaar in verband met software- en connectiviteitsproblemen en bij de geplande invoering
van het nieuwe geneeskundige registratiesysteem Delight was het Arbo-deel onvoldoende
meegenomen. Er werd daarom ook gekeken naar civiele systemen.
Het contract met Meditel ten behoeve van de uitvoering van de Preventief Medisch
Onderzoeken (PMO – onderzoek op initiatief van de werknemer zelf en altijd vrijwillig) was
aangevuld met een aantal kwaliteitsborgingsbepalingen ter zake van voorbereiding,
werkwijze, evaluatie, analyse en supervisie. Bloedafname zou uitsluitend nog plaatsvinden
door Saltro; voor toegang tot de kazerne werd zorggedragen.

19

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

COVID-19 had niet geleid tot veel extra verzuim. Wel waren de PMO’en tijdelijk stilgelegd,
waardoor wachtlijsten waren ontstaan. Ook waren spirometers niet COVID-19-proof
gebleken, zodat vervanging nodig was. Mogelijke problemen zouden worden gemeld bij de
IMG. Deelname aan de PMO’en bedroeg inmiddels ca 75% van de uitgenodigde militairen. Er
was voorzien in een klachtenprocedure en een Veilig Incident Meldingen procedure.
Gesprek met D-SZVK
Medio november heeft de IMG een informatief gesprek gehad met de directeur van de, de
Stichting ZiektekostenVerzekering Krijgsmacht (SZVK). Daarbij is zijn rol ten opzichte van de
civiele feitelijk uitvoerend verzekeraar (FUV), de onlangs gehouden periodieke Europese
Aanbestedingen voor een nieuwe FUV de beslissende rol van het SZVK bestuur bij de
zorgafspraken besproken. De Europese Aanbesteding heeft ertoe geleid dat er per 1 januari
2022 een nieuwe FUV is: RMA/DSW in plaats van Univé.
De inmiddels vrijwel geheel gedigitaliseerde wijze van declareren door de Defensiezorgbedrijven is aan de orde gekomen en de oorzaken van weglek van zorgconsumptie.
Daarbij is aangegeven dat er conform de polisvoorwaarden altijd een machtiging vereist is
voor vergoeding van civiele zorg, doch dat deze regelmatig achteraf wordt gegeven, waarbij
voorop staat dat te goeder trouw geleverde zorg vergoed dient te worden. De directeur SZVK
staat open voor gesprekken over weglekcijfers met het CMH en de MGGZ.
Zorg voor reservisten is een actueel dossier: op grond van de regelgeving is er recht op zorg
door of vanwege de MGD tijdens verblijf in werkelijke dienst. Aangegeven wordt dat niet op
alle vlakken duidelijk is hoever die zorg strekt. Dit geldt met name voor de omvang van het
tandheelkundige pakket. Deze dient beter te worden vastgelegd en ook de voorlichting
(bijvoorbeeld of de eigen zorgverzekering moet worden opgezegd) behoeft nadere
beschouwing. De SZVK heeft aangeboden daarover mee te denken met de Hoofddirectie
Personeel.
Voorts is gesproken over de zorgverzekering voor familieleden bij buitenlandplaatsing van de
militair, repatriëringskosten en kosten voor eventuele vliegreizen om een arts in Nederland te
bezoeken. Zowel in dit kader als daarbuiten zijn nog enkele cases besproken. Het overleg
werd beiderzijds als nuttig ervaren en zal periodiek worden vervolgd.
Gesprek met H-DMC
Half november is gesproken met het Hoofd Duikmedisch Centrum (H-DMC) in Den Helder.
Deze gaf aan dat er een COVID-19-board was ingesteld en dat hijzelf tijdelijk was belast met
de functie van hoofd Personeelszaken. De kritische activiteiten met betrekking tot hulp bij
duikongevallen en keuringen waren ondanks COVID-19 doorgegaan. Voor hoog-complexe
zorg vond doorverwijzing plaats naar het Amsterdam UMC, dat in verband met beperkte ICcapaciteit echter slechts beperkt beschikbaar was. Beleid na COVID-19-positief testen was een
duikverbod van een maand, waarna een longfunctietest en inspanningstest moest volgen en
vervolgens vrijgave of specialistische verwijzing.
Naar aanleiding van enkele recente duikongevallen is gesproken over de duikmedische
opleiding van de duikleiders en de duikziekenverplegers en de handelingen waartoe zij
bekwaam zijn. Ook de onderlinge samenwerking en de bereikbaarheid van het DMC voor
beoordeling door een duikerarts is aan de orde gekomen, naast de te hanteren protocollen en
mogelijke onduidelijkheden daarin, waarvoor inmiddels een flow-chart is ontwikkeld. Twee
onderzoeken van de Inspectie Veiligheid Defensie (IVD) zijn besproken (Duikongeval bij KCT
en duikongeval voor Belgische kust).
De rol van H-DMC als medisch adviseur van de recent ingestelde duikveiligheidsautoriteit, in
november 2020, is nader belicht en vervolgens is stilgestaan bij de vulling van de organisatie,
met meer capaciteit voor duikmedisch onderzoek. Ten slotte is nog aandacht besteed aan de
stagnerende invoering van het in 2019 vrijgegeven duikmedische registratiesysteem en de
beperkte bruikbaarheid van elders gehanteerde systemen zoals GIDS. Afgesproken is dat dit
eerst zou worden geagendeerd bij de Hoofd Geneeskundige en Personele Zorg (HGPZ), met
een escalatiemogelijkheid via de Inspectie.
Gesprek met H-ZDE
Eind november is een informatief gesprek gevoerd met het hoofd Zorginformatie en
Declaratie Expertise (ZDE). Gesproken is over de systematiek van declareren door de
zorgbedrijven en de verplichte jaarrekening bij Wet toelating zorginstellingen ( WTZi/a).
Daarnaast zijn een aantal voorheen niet declarabele kosten voor bepaalde vaccins declarabel
gemaakt. Personele wisselingen bij de SZVK en de Europese Aanbesteding voor een nieuwe
FUV vanaf 1 januari 2022 zijn aan de orde geweest, naast het ontbreken van een boeteclausule
voor niet-gecontracteerde zorg en het betalen zonder machtiging, waardoor weglek van
zorgconsumptie in de hand wordt gewerkt. Hierover volgen nog nieuwe besprekingen met de

20

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

SZVK. De zorg aan reservisten is een ander bekend onderwerp, waarbij afspraken over het
zorgpakket helaas nog op zich laten wachten. De geldstroom voor zorg verleend in KTOMM
Bronbeek zal nog nader worden onderzocht. Jaarlijks zal het periodieke overleg worden
voortgezet, met tussentijds contact waar nodig.
Netwerk klachtenfunctionarissen, Klachtencommissie Geneeskundige Dienst (KCGD) en
Geschillencommissie Defensie Geneeskundige Zorg (GDGZ)
Dit verslagjaar ontvingen de klachtenfunctionarissen 115 klachten. Dat is als gevolg van de
COVID-19 outbreak beduidend minder dan in 2019. Van deze klachten werden er 108
afgedaan. De meeste klachten gingen over de organisatie van de zorg, gevolgd door klachten
over informatie/communicatie. Bereikbaarheid van zorgverleners/centra is een
veelvoorkomend terugkerend thema bij klachten. 81% van de klachten is afgehandeld binnen
de wettelijk bepaalde termijn van zes weken. Gezien het feit dat geen enkele klager zich bij de
geschillencommissie gemeld heeft, mag de conclusie getrokken worden dat overschrijding
van de termijn in goed overleg met en met begrip van de klager heeft plaatsgevonden.
Aanvankelijk waren er meer klachten bij de DTD dan het jaar ervoor veroorzaakt door
problemen rond de bereikbaarheid. Naeen duidelijke verbetering van de telefonische
bereikbaarheid namen de klachten weer af.
Zeer positief is het feit dat er meer aandacht is gekomen voor het leren van klachten. Binnen
het EGB en de DTD krijgen klachten en de daaruit geïdentificeerde lessen meer aandacht en is
er meer aansluiting bij de ontwikkelingen van het kwaliteitsmanagementsysteem. De
informatie uit de klachtenafhandeling wordt meer en structureler benut.
De KCGD ontving in 2020 zes klachten waarvan over drie klachten door de KCGD een oordeel
werd geveld. De andere drie klachten werden door de klager ingetrokken voordat deze ter
zitting kwam. De GDGZ heeft in 2020 geen klachten behandeld.
Vermeldenswaardig is nog dat in 2020 een ketenbijeenkomst middels MS Teams heeft
plaatsgevonden waarbij verschillende klachtenfunctionarissen in de gelegenheid werden
gesteld kennis te maken met andere spelers binnen de klachtenketen (IMG, KCGD, GDGZ en
Centrum Arbeidsverhoudingen Overheidspersoneel (CAOP)). Tijdens dit overleg werd door
eenieder de behoefte uitgesproken deze bijeenkomst structureel in te plannen en dan ter
lering meer op de inhoud en de afhandeling van klachten in te gaan.

5.3

Operationele gezondheidszorg
Bij het toezicht op de operationele militaire gezondheidszorg worden de Nederlandse
kwaliteitsnormen en professionele standaarden weliswaar als uitgangspunt genomen, maar
vormen de omstandigheden in het inzetgebied vaak een beletsel om hieraan volledig te
kunnen voldoen. Het toetsingskader wordt dan ook primair gevormd door de North Atlantic
Treaty Organization (NATO)- en Verenigde Naties (VN)-normen en standaarden; zij het dat
deze als ondergrens worden beschouwd voor goede zorg. Afhankelijk van de setting waarin
de zorgverlening plaatsvindt moet worden gestreefd om het in Nederland gebruikelijke
zorgniveau zo dicht mogelijk te benaderen of, gelet op de bijzondere zorgplicht van Defensie
voor de uitgezonden militair, soms zelfs te overtreffen.
Gesprek met DOPS H-J4MED
Het gesprek is gevoerd met Hoofd Medische zaken J4. Directie Operatiën (DOPS) ondersteunt
op dit moment ongeveer twintig (kleine) missies. DOPS plant op dit moment twee nieuwe
missies:
- VN (Mali): luchttransport capaciteit (C130)
- CBMI (Irak): 100 pax ten behoeve van force protection
De medische keten in de missie in Mali is ook onderwerp van onderzoek. Op dit moment is
daar nog geen duidelijkheid over, verkenning moet hierover duidelijkheid bieden.
COVID-19
Speelt niet echt voor missies en/of missieplanning, wordt bij de planning vooral als hinderlijk
ervaren bij het in- en uitroteren van militairpersoneel.
Er heeft zich tot nu toe geen militair met ernstige klachten gepresenteerd op een van de
missies. Mocht zich dat scenario voordoen dan is er geen eigen luchttransport capaciteit om
deze patiënt terug te halen naar Nederland. Voor de missie Resolute Support (RS) Mazar e
Sharief (MeS) en Enhanced Forward Presence (eFP) (Rukla) valt men terug op Duitse medisch /

21

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

Intensive Care (IC) luchttransport. Dit verloopt case-by-case omdat er hieromtrent geen
afspraken zijn gemaakt in de Memorandum of Understanding ( MOU).
Resolute Support
De IMG heeft recent een video teleconferentie bezoek gebracht aan de Role 2 Mes (Camp
Marmal). Twee aspecten die opvielen worden genoemd in relatie tot DOPS J4MED:
- Er is sprake van taal-, culturele en professionele verschillen:
- Lagere rangen spreken onvoldoende Engels (speelt een rol bij communicatie met name
buiten de poort / medische konvooibegeleiding).
- Er is een ander gevoel voor (hiërarchische) verhoudingen tussen Nederlands personeel en
Duits personeel. Niet gehoord of dit tot problemen leidt.
- Er zijn verschillen in bevoegdheden van medisch personeel tussen Nederland, Duitsland
(en ander aanwezige nationaliteiten) voor wat betreft werkzaamheden: een Nederlandse AMV
mag veel meer zelfstandig uitvoeren dan zijn Duitse collega’s.
Bij de vraag of hier aandacht aan wordt besteed bij het opwerken van Nederlands GNKpersoneel bestemd voor RS is het antwoord dat dit nu niet gebeurt. Datzelfde geldt voor het
opgeleid zijn voor het te gebruiken geneeskundig apparatuur. Dit strookt niet met de annex 3
bij de MOU betreffende de medische samenwerking op de Duitse Role 2. Daarbij bleek dat
AMV zich degelijk bewust zijn van het risico. De IMG geeft aan bij J4MED dat hier meer
aandacht voor moet komen in het opwerken / samenwerken met een coalitiepartner.
SMO
De IMG heeft bij recente bezoeken geconstateerd dat de Senior Medical Officer (SMO),
ondanks eerder opmerkingen hierover, nog steeds regelmatig jonge relatief onervaren artsen
uitzend als SMO. De IMG ziet dit als ongewenst.
Relatie met staf DGO / MGA
De afdeling operationele militaire gezondheidszorg (OMG) is een afdeling van de staf van de
DGO en hoofd OMG valt daarbij rechtstreeks onder C-DGO. Aangegeven wordt dat de relatie
met de C-DGO goed is. In voorkomend geval spreekt H-OMG namens de MGA. Ter
beoordeling aan H-OMG escaleert deze naar C-DGO dan wel naar de MGA (afhankelijk van het
issue). Hoe H-OMG is gemandateerd namens C-DGO is niet duidelijk.
Risico onderzoek bij missies
H-OMG geeft aan dat er nu een speciale afdeling bij de J7 (bureau Mission Safety) in het leven
is geroepen die ten behoeve van missies een risico-analyse opstelt. Er is veel verbeterd bij het
vooraf beoordelen van ‘safety’ issues ten behoeve van een (geplande) missie. Er is echter ook
nog ruimte voor verbetering. Zo heeft het goed inregelen van een medische keten naar
oordeel van de IMG nog onvoldoende prioriteit.
IMG geeft aan dat het accepteren (door D-DOPS of Commandant Der Strijdkrachten (CDS))
van restrisico’s (bijvoorbeeld vanwege het karakter van een missie) mogelijk moet zijn, als
voor iedereen werkzaam in de medische keten het maar duidelijk is dat dat risico wordt
geaccepteerd. Op die manier weet je als medisch / verpleegkundig professional wat je kunt
verwachten en waar de grenzen voor wat betreft het medisch handelen liggen.
Gesprekken met brigadecommandanten, brigade-artsen en commandanten brigade
geneeskundige compagnieën CLAS
De brigade commandant bij CLAS is verantwoordelijk voor operationele gereedheid van zijn
eenheid. Gezondheidszorg is een van de elementen die een rol speelt bij de operationele
gereedheid van zijn eenheid. Om die reden heeft de IMG gemeend hen te bevragen over het
onderwerp gezondheidszorg om zodoende een beeld te krijgen van de manier waarop de
commandant, als 'afnemer' van de zorg, inzicht krijgt in de staat van gezondheid van de
militair in zijn eenheid.
Alle commandanten zijn goed op de hoogte van hun geneeskundige eenheden en er vindt een
structureel overleg plaats. Bij alle brigades is de uitstroom van, met name, AMV een punt van
zorg. Door het vertrek van de oudere en ervaren AMV is er een gebrek aan ervaringsopbouw,
temeer omdat de grote uitzendingen al weer ver achter ons liggen en het grootste deel van
het militair geneeskundig personeel nu werkzaam bij de brigade nog nooit een uitzending
heeft gedraaid. Bij exitgesprekken blijkt bij de vertrekkende AMV dat zowel salaris als de
mogelijkheid om civiel regelmatiger te kunnen werken daarbij de doorslag geven. Maar het
probleem is groter: ook materieel-technisch zijn er zorgen. Genoemd wordt onder meer het
tekort aan gewondentransportmiddelen (verouderd / niet inzetbaar) en de beschikbare
apparatuur. Door deze beperkingen wordt niet uitgesloten dat men niet in staat zal zijn om in
de toekomst alle oefeningen / inzet voorbereiding zal kunnen uitvoeren.
22

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

Alle commandanten ervaren een goede ondersteuning door hun brigade-artsen en
commandanten geneeskundige compagnieën en waarderen de samenwerking.
De zorg is hoe de geneeskundige pelotons op niveau drie geoefendheid te krijgen. Door de
COVID-19 pandemie zit een deel van het militair personeel verplicht thuis. Daarnaast is
militair geneeskundig personeel ingezet in de civiele zorg.
Specifiek wordt voor 43 GNKCIE genoemd dat met de samenwerking met Duitsland in het 414
bataljon (in het Duitse Panzer Division, PzDiv) geen extra ondersteuning ten behoeve van
combat service support (waaronder geneeskundige ondersteuning) beschikbaar is gesteld.
Daarmee kan C-43 GNKCIE het 414bat feitelijk niet geneeskundig ondersteunen.
Bij 11 GNKCIE wordt opgemerkt dat de geneeskundige eenheden niet getraind zijn op
pelotonsniveau (deels veroorzaakt door de restricties t.g.v. de COVID-19 pandemie). Het
materieel is niet op orde en deels ongeschikt voor het luchtmobiele optreden, deels omdat de
geneeskundige afvoerketen bij luchtmobiel optreden anders is dan bij de overige brigades.
Human performance vormt samen met het field-lab van Trainingsgeneeskunde en
Trainingsfysiologie (TGTF) een integraal team bij C-11GNKCIE. Commandanten worden goed
ondersteunt door dit integrale team wat heeft geleid tot de teamscan VTL (Vormen, Trainen
Luchtmobiel).
Gesprek met H-BME MARNS CZSK
In gesprek met H-Basis Medische Eenheid (BME) is het al langere tijd bestaande probleem dat
alle gewondentransportvoertuigen, in gebruik bij oefeningen in Schotland en Noorwegen,
oud zijn, steeds wisselende mankementen vertonen en eigenlijk deels niet meer voor hun
taak inzetbaar zijn. De voertuigen type Mercedes Benz, MB 290 GD (9x) en type Landrover
LARO ziekenauto (7x) zijn de wielvoertuigen die worden gebruikt in de medische afvoerketen.
Daarnaast beschikken de mariniers over 4x Viking (BV S10) en ligt er op dit moment nog een
behoefte voor de BV206. De voertuigen type Landrover hebben een “levensverlengend
onderhoud” gehad en vallen minder vaak uit.
Op basis van de zorgen die H-BME heeft geuit over de betrouwbaarheid van de Gewonden
Transport (GWT) voertuigen is er eind 2019 een schouw geweest van de GWT voertuigen.
Reden van zorg is dat er al vier jaar in vrijwel alle After Action reports wordt gesproken over de
onbetrouwbaarheid van de gewondentransportvoertuigen. En dan er tot op heden nauwelijks
actie is ondernomen.
H-BME heeft aangegeven dat er een onderhoudsplan is gemaakt. Bij de inzet van de
Landrovers zijn er sinds die tijd geen bijzonderheden geweest.
Op dit moment zijn twee van de vier BME’s inzetbaar. Dit heeft te maken met gebrek aan
vulling van (medisch) personeel. De artsenfuncties zijn wel gevuld, maar de AMV niet. Ook
binnen de afvoerploegen is er overigens een tekort aan AMV.
Gesprek stafartsen CLSK, CLAS en CZSK
In september heeft het jaarlijks gesprek plaats gevonden. Binnen alle OpCo’s is er een tekort
aan medisch personeel en bijbehorend materieel dat de eenheden kan ondersteunen. Voor
elk OpCo levert dit problemen op. Binnen de CLSK is men steeds meer afhankelijk van derden,
afvoercapaciteit is vaak inhuur en wat de CLSK wel heeft, is regelmatig niet beschikbaar
vanwege PTW of andere verplichtingen. Buiten de tekorten aan AMV heeft de CZSK en in het
bijzonder het Korps Mariniers problemen met het materieel. De GWT voertuigen van de
mariniers zijn in 2016 afgekeurd en zijn laatst toch weer inzetbaar verklaard. Dit levert zowel
intern als extern vragen op en zet de operationele ondersteuning onder druk door beperkte
beschikbaarheid. Ook bij CLAS is er onderbezetting bij medisch personeel. Er is onvoldoende
capaciteit om de operationele taak uit te voeren. De inzet van geneeskundig operationeel
personeel bij de reguliere (civiele) zorg, bijvoorbeeld COVID-19 inzet of PTW, zorgt ervoor dat
het niveau 1 van het betreffende medisch personeel wordt behouden, maar dat de
operationele kennis en training daar onder leiden.
Concluderend maakt de IMG zich grote zorgen over de beschikbaarheid van medisch
personeel en materieel. De IMG zal dit bij verschillende autoriteiten, die invloed hebben op dit
proces, bespreekbaar maken. Door beperkte beschikbaarheid hebben oefende
gevechtseenheden onvoldoende de beschikking over het medisch personeel, dit zorgt voor
onvoldoende integratie van het medisch personeel binnen de eenheid en heeft invloed op de
samenwerking. Operationele inzetbaarheid van zowel de eenheid als het medisch personeel
komt hierdoor in gevaar.

23

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

C-CLSK gaat de luchtmacht ombouwen naar een ‘5th generation air force’. Organisatie
decentraal naar de squadrons.
- C-CLSK verlegt taken en verantwoordelijkheden en bevoegdheden zo laag mogelijk. Er
ontstaat een drie lagen structuur; Staf-Command- squadron (SQN)
- Moderne middelen (alle airframes en grondgebonden wapensystemen worden vervangen
of krijgen een update)
- Specifieke focus op ‘space’ , ‘cyber’ en informatietechnologie
Het Centrum voor Mens en Luchtvaart (CML) komt op SQN niveau te liggen. CML behoudt de
huidige onderdelen (Luchtvaartgezondheidszorg, Hygiëne en Preventieve Gezondheidszorg
(HPG), Operationele zorg, Luchtvaart-psychologie en fysiologie, sport. De Afdeling
Gezondheidszorg Operaties (AGZO) wordt overgeheveld van staf CLSK. Ook komt er een
stukje preventieve zorg over van de staf. CML is daarmee het kennisinstituut van CLSK dat zich
richt op de menselijke factor. CML komt onder leiding van de staf-arts tevens commandant.
CML komt als squadron onder het Air Support Command (ASC; gereed in 2024). Het ASC
wordt geleid door een Cdre. Deze vertegenwoordigt dan de MGZ in het overleg met C-CLSK
Het domein MGZ zal nog steeds door stafarts CLSK en tevens C-CML worden
vertegenwoordigd.
De afdeling AGZO valt nu nog onder Directie Personeel & Bedrijfsvoering van staf CLSK.
Stafarts CLSK zou in de huidige organisatie het liefst gepositioneerd zijn onder de directie
Operatien- CLSK . Door de huidige ophanging zit MGZ bijvoorbeeld niet aan tafel als het gaat
om nieuw beleid waarin een belang voor het gezondheidszorgdomein bestaat. Voorbeeld:
beleid met betrekking tot de vervanging van airframes die als (neven)taak het vervoer van
gewonde militairen hebben.
De IMG deelt de zorg met stafarts CLSK over de borging in en na de reorganisatie CML m.b.t.
de rol van stafarts / commandant en de belangen van MGZ bij de top van CLSK.
Gesprek Stafarts KMar en plaatsvervangend Stafarts KMar
KMar loopt achter met duurzame inzetbaarheid: programma fit en vitaal wordt opgestart.
C-KMar heeft dit opgenomen in zijn commanders intent. Het programma gaat over de fysieke
en mentale fitheid met als doel om voor de individuele marechaussee inzicht te krijgen in
eigen fitheid. Hiervoor wordt het programma Duurzaam Gezond Inzetbaar (DGI) 1:1
overgenomen. De commandant kan zo inzicht te krijgen in de fitheid van zijn eenheid.
Daarvoor zijn interdisciplinair team voor signaleren en advies (ISA) teams opgericht voor de
brigades bestaande uit een psycholoog, een bewegingswetenschapper bij brigades OTC en
staf. Bij LTC gaat dat moeizamer.
Er zijn veel klachten bij het KMar personeel met betrekking tot het houding en
bewegingsapparaat ( dragen vesten, koppels in combinatie met lang staan, roostering, werken rusttijden).
Ziekteverzuim is laag (men wil collega’s niet afvallen) maar naar zeggen stafarts gebruikt 30%
van de marechaussee dagelijks pijnstillers. Human factors spelen hierbij een rol. Als voorbeeld
wordt het gebruik van het zware beschermingsvest genoemd, dat door zijn gewicht veel
klachten veroorzaakt. Er komt overigens een nieuw vest voor de KMar.
Specifiek over mentale klachten werd aangegeven dat veel medewerkers van de
marechaussee zich voor nachtdiensten laten inroosteren en dat levert ook
gezondheidsproblemen op. Is een issue binnen de KMar. Stafarts KMar is bezig met een
zorgconcept voor ingezette / uitgezonden KMar. Specifiek issue is dat het grootste deel van de
inzetten gebeurt door tussenkomst en in opdracht van Ministerie Veiligheid & Justitie.
Defensie heeft naar zeggen stafarts KMar geen bemoeienis.

5.4

Reguliere gezondheidszorg
Bij het toezicht op de reguliere militaire gezondheidszorg vormen de Nederlandse
kwaliteitsnormen en professionele standaarden het toetsingskader. Op sommige aspecten
worden daarbij nog aanvullende eisen gehanteerd met het oog op bewaking, bevordering en
herstel van de militaire inzetbaarheid. Dit betreft onder meer de prompte beschikbaarheid en
het geïntegreerde karakter van de zorg, maar ook de vastlegging en uitwisseling van gegevens

24

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

en de samenwerking in de keten. Het afgelopen jaar zijn twee onderwerpen in beeld gekomen
die extra aandacht behoeven:
Governance
De IMG kijkt naar de manier waarop de reguliere zorg is georganiseerd: voldoet de organisatie
aan de normen van goed bestuur? Zeker de inrichting van de governance is hierbij een
aandachtspunt. De governance in de militaire gezondheidszorg staat al lang op de agenda van
de ambtelijke leiding en heeft ook bijzondere aandacht van VWS en IGJ waar het de zorg in
Nederland betreft. Enerzijds gaat het om de afbakening van de terreinen beleid, uitvoering en
toezicht en hun onderlinge relatie, anderzijds om de inrichting van deze terreinen, de
verantwoordelijkheidstoedeling en regievoering, mede gezien in het licht van de geldende
wet- en regelgeving. De IMG heeft besloten hiernaar (ook) zelf onderzoek te doen.
Doel van het onderzoek is de governance MGZ, zoals vastgelegd in de (concept) aanwijzing
HDP G/02 te bezien, de knelpunten te benoemen en vanuit de vigerende wet- en regelgeving
en het oogpunt van kwaliteitsborging vast te stellen welke zaken nog verder geregeld dienen
te worden.
Archivering
Op grond van een goede zorgverlening en voorschriften in wet- en regelgeving dient er
binnen de MGZ voor militaire zorggebruikers een medisch dossier te worden gevoerd en
beheerd met relevante gegevens over gezondheidstoestand en uitgevoerde verrichtingen. Op
grond van eerdere bevindingen is de IMG gebleken dat met name het beheer van het dossier,
zowel tijdens de periode in werkelijke dienst als daarna, regelmatig te wensen overlaat. Dit
betreft de archiveringssystemen en –middelen, maar ook de interne regelgeving die niet altijd
consistent en duidelijk is of lacunes bevat. Voor de IMG is dit reden voor een onderzoek.
Doel is het in kaart brengen van de middelen en procedures voor archivering van militair
geneeskundige gegevens om te beoordelen in hoeverre deze een goed beheer daarvan
borgen en waar nodig verbetering te laten bewerkstelligen.

5.4.1

Eerstelijns Gezondheidszorg Bedrijf
In het verslagjaar heeft de IMG zes EGB-gezondheidscentra bezocht in het kader van een
(her-)inspectie. De IMG heeft bij alle centra goede medewerking ervaren en openheid over de
wijze van zorgverlening en de daarbij eventueel ervaren problemen.
De inspecteurs maken gebruik van de inspectietool voor EGB en DTD. Deze is onderverdeeld
in zes toezichtonderwerpen: organisatie van de zorg, personeel, materieel, infrastructuur,
medische apparatuur en kwaliteitsborging. In het inspectierapport zijn deze onderwerpen
weergegeven. Elk rapport bevat aan het eind een algemene conclusie en
verbetermaatregelen, die deels door de centra kunnen worden opgelost en deels op een
hoger (staf)niveau besproken moeten worden. De verbetermaatregelen zijn per
toezichtonderwerp in te delen.

Percentage verbetermaatregelen voor de
gezondheidscentra onderwerp
organisatie van zorg

11%

20%

18%

personeel
materieel

15%
6%

30%

infrastructuur
apparatuur
kwaliteitsborging

De tabel geeft de verhoudingen weer van het totaal aantal geconstateerde bevindingen, op de bezochte
centra, die zijn omgezet naar verbetermaatregelen, per genoemde rubriek.
25

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

Algemeen
De IMG ziet steeds meer resultaat van de ontwikkelingen binnen het EGB op het gebied van
patiëntveiligheid en het kwaliteitssysteem. Zeker het positieve effect die interne audits
hebben op de verschillende GC om de Plan-Do-Check-Act (PDCA)-cyclus van leren en
verbeteren zijn te zien. Wat achterblijft is de ontwikkeling van een goed dashboard dat aan de
hand van prestatie indicatoren inzicht geeft in zowel de kwaliteit van zorg als productie. De
verwachting is dat met het overstappen op een nieuw gedigitaliseerd Elektronisch Patiënten
Dossier (EPD) hierin een grote stap gaat worden gemaakt.
Organisatie van de zorg
Door de GC onder te brengen in een bedrijf, het EGB, is de verbinding met de eenheden van
het adherentiegebied kleiner geworden of zelfs gestopt. Dit maakt dat GC moeite moeten
doen om alle informatie vanuit de directe omgeving te halen om voorbereid te kunnen zijn op
eventuele risico’s die invloed hebben op de zorgverlening door de GC. Dit is niet structureel
ingeregeld en maakt het HGC afhankelijk of dit wel of niet gebeurt. Zo kan het zijn dat door
het voorbijrijden van een civiele ambulance met zwaailicht op het kazerneterrein het GC weet
dat er een incident is op hun locatie. De IMG is van mening dat er duidelijkheid moet komen
hoe deze, nu vaak informele, lijnen geformaliseerd gaan worden.
Personeel
Het EGB heeft structureel op verschillende functies problemen om de vacatures te vullen.
Overal binnen de EGB geeft personeel aan dat ze moeite hebben om de bezetting over de
week rond te krijgen. Het gebruik van AMA binnen de huisartsenzorg kan een oplossing zijn
echter de betrouwbaarheid van de inzet van de AMA, omdat deze ook met de operationele
eenheden mee moeten, is niet goed. Er worden te vaak AMA bij de EGB weggehaald wat
resulteert in afzegging van of verplaatsing van zorg.
Praktijkondersteuner Huisarts (POH)-GGZ en somatiek zijn een aanwinst voor de zorg
geleverd door de EGB. Zij voorzien in een stukje zorg en aandacht die niet of moeilijk door de
HA gegeven kan worden. De IMG maakt zich echter zorgen over de beschikbare formatie en
de continuïteit. Er is maar beperkte formatie beschikbaar en op verschillende locaties zijn er
vacatures. Gezien de grote meerwaarde van deze functionarissen pleit de IMG ervoor om in
elk GC structureel de beschikking te hebben voor een POH GGZ /SOM.
Materieel
Zeker in het afgelopen jaar met COVID-19 en is gebleken dat de beschikbaarheid van de
benodigde PBM per GC wisselde. Belangrijk was dat in het zuiden waar de eerste golf COVID19 het hardst om zich heen greep voldoende middelen aanwezig waren. Echte schaarste heeft
de IMG niet kunnen constateren.
Onderhoud van materiaal is gemiddeld op orde. Het assortimentsgewijs werken zorgt ervoor
dat onderhoudscontracten soms niet in eigen beheer zijn van het EGB en DGO. Dit maakt dat
bijvoorbeeld de gebruikte fitnessapparatuur binnen het medisch domein een verlopen
onderhoudscontract heeft en er dus langdurig geen onderhoud is gepleegd. Centraliseren van
contractbeheer en assortimenten geeft dan wel volumevoordelen, echter dit maakt sturen op
veiligheid en stellen van prioriteiten om te voorkomen dat er een normoverschrijding is bijna
onmogelijk.
Net als bij de DTD beschikt het EGB nog steeds niet over geschikte uniforme werkkleding die
in voldoende mate voorhanden is om aan de hygiëne eisen te kunnen voldoen. Daarnaast
ontbreekt ook vaak een passende was-regeling waardoor kleding door de medewerkers vaak
thuis gewassen wordt.
Medische apparatuur
De IMG ziet een verbetering in de kwaliteit van de beschikbare apparatuur. Onderhoud van de
medisch apparatuur is goed. Er zijn wel verschillen per centrum, waar de een alle nieuwe
middelen al heeft, constateert de IMG bij de andere nog apparaten die al lang hadden moeten
worden vervangen.
De overall kennis van de individuele verantwoordelijkheid bij gebruik van medische
apparatuur is onvoldoende. Het zorgpersoneel is zich niet bewust dat men ook zelf een rol
heeft bij het in gebruik nemen van nieuw medische apparatuur en dat bij gebruik ook normen
zijn waaraan zij moeten voldoen. Dit kan leiden tot onjuist gebruik of afwijkende waarden.

26

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

Het komende jaar zal de IMG in de hele zorgketen aandacht hebben voor CMT en de hieruit
afgeleide normen voor de eerstelijn.
Infrastructuur
Op verschillende locaties binnen het EGB is er achterstallig onderhoud en/of uitstel van
nieuwbouw. De IMG maakt zich zorgen dat in het huidige systeem van vastgoedbeheer de
EGB en DGO onvoldoende kan sturen op investeringen en het stellen van prioriteiten. De
afhankelijkheid van derden zoals Rijksvastgoed Bedrijf (RVB) is hier groot en volgens de IMG
onwenselijk omdat de DGO moet wedijveren met alle andere vastgoedprojecten. Het maakt
dat op verschillende locaties GC inmiddels aan de ondergrens van de norm zitten en het is een
kwestie van tijd dat deze gedwongen gesloten moeten gaan worden. Er is echter ook positief
nieuws in deze te noemen, dat er zowel op de locatie Garderen als Ermelo, twee nieuwe
gezondheidscentra in gebruik genomen zijn.
Kwaliteitsborging
Zoals eerder aangegeven is binnen het EGB een ontwikkeling gestart die een positieve invloed
heeft op de kwaliteit van zorg en de eenduidigheid van werken. De IMG waardeert deze
positieve ontwikkelingen en kijkt uit naar de volgende stappen die het EGB gaat nemen op
het gebied van kwaliteitszorg.
Naar aanleiding van onze inspecties zijn er ook nog een aantal aandachtspunten. Er is
inmiddels een meldingssysteem voor Veilig incidenten melden (VIM). Echter de IMG
constateert dat er een onvoldoende meldingscultuur is, het aantal gedane meldingen is lager
dan wat men statistisch mag verwachten. Deels veroorzaakt door onvoldoende kennis bij het
personeel wat meldingswaardige incidenten zijn en deels doordat men er onvoldoende van
bewust is dat dit een kwaliteitstool is om de zorg te verbeteren. Enkele zorgmedewerkers
geven aan dat zij bang zijn dat dit systeem ook gebruikt wordt als tool om tekortkomingen bij
individuen in beeld te brengen. De IMG heeft niet kunnen constateren dat dit ook het geval is.
Wel is de IMG van mening dat het potentieel van gebruik van incidentmeldingen nog
onvoldoende wordt gebruikt. Het komende jaar zal de IMG in de volle breedte van de
zorgketen 1e en 2e lijn aandacht hebben voor de incidentmeldingen. Verder zal de IMG ook de
meldingsdata gaan gebruiken ter ondersteuning van het toezicht.

27

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

5.4.2

Defensie Tandheelkundige Dienst
In het verslagjaar heeft de IMG twee tandheelkundige centra bezocht in het kader van een
reguliere inspectie. Bij beide centra was sprake van een goede medewerking
De inspecteurs maakten gebruik van de inspectietool voor EGB en DTD. De verdeling in
toezichtonderwerpen en de opzet van het rapport zijn al eerder besproken. Wederom zijn de
verbetermaatregelen grafisch weergegeven per toezichtonderwerp. Deze kunnen niet worden
vergeleken met het vorig jaar omdat het aantal bezochte centra aanzienlijk lager ligt dan 2019.

Percentage verbetermaatregelen voor de
tandheelkundige centra per onderwerp

16%

organisatie van zorg

15%

personeel

6%
16%

materieel
infrastructuur

6%
41%

apparatuur
kwaliteitsborging

De tabel geeft de verhoudingen weer van het totaal aantal geconstateerde bevindingen, op de bezochte
centra, die zijn omgezet naar verbetermaatregelen, per genoemde rubriek.
Algemeen
Vanwege COVID-19 heeft de IMG het afgelopen jaar maar twee DTD-locaties kunnen
bezoeken. De DTD heeft aan de hand van de richtlijnen van de KNMT een COVID-19
bestendige werkwijze ontwikkeld die garantie bleef bieden aan de behoefte van Defensie om
ook tijdens deze periode de tandheelkundige zorg beschikbaar te houden. Geen van de beide
bezochte locaties hebben aangegeven dat ze zich onveilig voelen bij de huidige
werkmethoden tijdens COVID-19.
De DTD heeft dit jaar gewerkt aan het verder opbouwen, inrichten en implementeren van het
eigen kwaliteitsmanagementsysteem (KMS) op basis van de HKZ-norm. Aan de
certificeringaudit ging een proces van begeleiding en interne audits van de centra vooraf. Ook
dit was aanleiding om reguliere inspecties dit jaar te beperken tot twee locaties.
Wel heeft de IMG het Kew-dossier en de beschikbare patiëntinformatie als themaonderzoek
op afstand onderzocht (zie voor de uitkomsten H6.1. en 6.2).
Organisatie van de zorg
De aansluiting van de staf DTD en de regiomanagers verdient blijvend aandacht. Zeker in de
COVID-19 periode is gebruik van mail voor de hand liggend, maar de regiomanagers zien dat
niet als de optimale manier van communiceren voor de langere termijn. De medewerkers
geven aan waardering te hebben voor de staf over de manier van communiceren over COVID19. De nieuwsbrieven vanuit de staf worden weer erg gewaardeerd.
De taakverdelingen binnen de centra zijn goed op elkaar afgestemd. De centra voelen vrijwel
allemaal het gemis aan een baliemedewerker. De militaire medewerkers geven aan de
operationele inzet en oefeningen te missen. Dit komt deels door de drukke werkzaamheden,
maar ook door het geringe aantal grotere oefeningen en daadwerkelijke inzet waarbij
tandheelkundige capaciteit gewenst is

28

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

Personeel
De bezetting van de DTD is, zoals ook in 2019, een punt van aandacht. De feitelijke
beschikbaarheid van medewerkers is en blijft een probleem dat direct invloed heeft op de
oplopende wachttijden. Deze zijn bij de twee bezochte instellingen te hoog en IMG heeft hen
ook opdracht gegeven hier een plan van aanpak voor te schrijven. De beperkte feitelijke
beschikbaarheid van medewerkers bij een op papier gevulde organisatie wordt onder andere
veroorzaakt door bijzondere verlofregelingen, langdurige opleidingen, onderhouden van
verworven vaardigheden en meer dan verwachte management werkzaamheden van de
regiomanagers.
Materieel
Net als bij het EGB beschikt de DTD nog steeds niet over geschikte uniforme werkkleding die
in voldoende mate voorhanden is om aan de hygiëne eisen te kunnen voldoen. Daarnaast
ontbreekt ook vaak een passende was-regeling waardoor kleding door de medewerkers vaak
thuis gewassen wordt. De IMG is zich ervan bewust dat op DGO-niveau al sinds twee jaar
gewerkt wordt aan een centraal te werven kledingpakket. Ondanks toezeggingen vanuit KPU
lijkt ook nu weer sprake te zijn van verdere vertraging in de verwerving van geschikte
werkkleding voor de zorgverleners.
PBM in verband met COVID-19 zijn voldoende aanwezig op de verschillende locaties.
Medische apparatuur
Kew- dossiers die zijn ingekeken, zijn compleet en actueel. De verwachting is dat binnenkort
een centraal digitaal systeem beschikbaar komt waarin de Kew-dossiers kunnen worden
bijgehouden. De IMG ziet dit als een grote stap voorwaarts in de kwaliteit van de registratie
van de in gebruik zijnde stralingsbronnen.
De twee bezochte centra hebben aandachtspunten ten aanzien van de sterilisatieruimtes
waarbij de infrastructuur de beperkende factor is. Binnen de infrastructurele mogelijkheden
zijn de sterilisatieruimten zo optimaal mogelijk ingericht. Binnen de bestaande gebouwen zijn
structurele aanpassingen echter moeizaam te realiseren.
Infrastructuur
Ook al lijkt in het overzicht het aandeel infra met 41% een groot probleem te zijn, waren de
problemen op het gebied van infrastructuur in de bezochte tandheelkundige centra relatief
gering. Problemen waren vooral de onvoldoende schoonmaakregelingen voor de locatie en
de mogelijkheid om de locatie zelfstandig als centrum af te kunnen sluiten.
Naast de reguliere inspecties maken de centra ook deel uit van de in H6.4 beschreven infrainspecties EGB, DTD en Paresto. Hierbij kwam naar voren dat de bouwplannen voor ’t Harde
vanwege de stikstofproblematiek voor onbepaalde tijd waren uitgesteld. Hierdoor was het
noodzakelijk in te grijpen in het centrum qua inrichting van de röntgenruimte en de
gekoppelde sterilisatieruimte.
De IMG is zich ervan bewust dat ondanks de oplevering van twee fraaie nieuwe centra
(Garderen en Schiphol) andere locaties nog de nodige aandacht vragen qua infrastructuur.
Hierbij zijn de afhankelijkheid van derden zoals het RVB en de infra- prioriteiten die Defensie
stelt, voor zowel C-DTD als C-DGO een probleem om te blijven voldoen aan de
infrastructurele eisen die worden gesteld aan tandheelkundige centra.
Kwaliteitsborging
Zoals aangeven is het KMS in volle ontwikkeling en is de HKZ-certificering is inmiddels in zeer
korte tijd behaald. Een keurige prestatie waar de DTD en haar medewerkers trots op kunnen
zijn. Logischerwijs volgt nu een periode van de daadwerkelijke implementatie en het tot op de
werkvloer laten doordringen van kwaliteitsdenken. Veilig incidenten melden is binnen de DTD
in het KMS beschreven en vastgelegd, maar het aantal meldingen en de meldingsbereidheid
blijken echter gering. Bovendien lijken beide per regio of centrum te verschillen. Hier meer lijn
in brengen zal bijdragen aan verdere kwaliteitsborging en verbetering binnen de DTD.

5.4.3 Sociaal Medische Dienst
Eind augustus is een werkbezoek gebracht aan de Sociaal Medische Dienst (SMD) op de
Korporaal van Oudheusdenkazerne in Hilversum, waarbij uitgebreid is gesproken met het
hoofd SMD en daarna een korte rondgang is gemaakt door de nieuwe locatie. Aan de orde
kwam onder meer de spanning die soms werd ervaren tussen de commandantenrol en die
van zorgverlener van de SMD geplaatste militairen en de daarvoor gevonden oplossingen in
de vorm van verschuiving van bepaalde verantwoordelijkheden naar het hoofd
29

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

begeleidingsofficieren en naar de locatiecommandant. Gezien de detacheringsstatus is daarbij
niet geheel duidelijk wie rechtspositioneel de tot straffen bevoegde meerdere is.
Voor de medische begeleiding van de geplaatste militairen (waarvan maximaal 40 intern) is
naast het hoofd, tevens bedrijfsarts, ook een bedrijfsarts in opleiding beschikbaar. De
curatieve zorgverlening geschiedt in beginsel door een gezondheidscentrum nabij de
woonplaats. Met de verhuizing vanuit Amsterdam naar Hilversum is de psychiater wel veel
verder weg komen te zitten, hetgeen casuïstiekoverleg bemoeilijkt. De vulling van functies is
goed, maar de formatie is krap, waardoor er wel wachttijden zijn ontstaan en de in de Wet
verbetering poortwachter bepaalde termijnen niet altijd worden gehaald. De kwaliteit van
zorg en begeleiding wordt echter voorop gesteld. Een senior bedrijfsarts bij Staf DGO verzorgt
het up to date houden van de bedrijfsgeneeskundige protocollen. Er is periodiek overleg met
fysiotherapie en sport.
Er zijn voldoende faciliteiten op / nabij de kazerne beschikbaar in de vorm van een
atletiekbaan, zwembad, sportzaal, touw- en hindernisbaan en eetfaciliteiten. Ook is er een
goede samenwerking met het MRC in Doorn. Na aanpassingen van de nieuwbouw op
aanwijzing van de IMG is de infrastructuur thans naar tevredenheid; met uitzondering van de
klimaatbeheersing bij de sportafdeling en de gehorigheid van de (spreek)kamers. Ook
ontbreekt een afscherming van het buitenzitje en een pad naar de sportfaciliteiten.
Door COVID-19 zijn de zorgprocessen met maanden vertraagd, wat nadelig heeft gewerkt
voor de revalidatie van een aantal militairen. In de zomer heeft met name de sport extra
doorgewerkt en er waren goede contacten met civiele fysiotherapeuten. Persoonlijke
beschermingsmiddelen zijn in voldoende mate aanwezig, maar nauwelijks nodig. Wel vormt
de legering met twee militairen op een kleine kamer op de kazerne daarbij volgens het hoofd
SMD een probleem.

5.4.4 Trainingsgeneeskunde en Trainingsfysiologie
Eind januari is een werkbezoek gebracht aan het expertisecentrum Trainingsgeneeskunde en
Trainingsfysiologie (TGTF) op de Kromhoutkazerne in Utrecht. Gesproken is met het
waarnemend hoofd en vervolgens is een rondgang gemaakt door de locatie.
Gespreksonderwerp was de lopende transitie van TGTF naar een expertcentre voor extreme
omstandigheden en het voor onderzoek beschikbare budget. Daarnaast is de vergroting van
de personele capaciteit ten behoeve van staftaken en onderzoek aan de orden gekomen en de
inzet van fieldlabs met het oog op het terugdringen van verloop in de opleidingen door een
andere wijze van belasten. Voorts is aandacht besteed aan de curatieve zorgtaak van het
centrum en de preventieve zorginspanningen gericht op het voorkomen van hitteletsel. Ook
het belang van goede samenwerking tussen gezondheidszorg en sport, Human Performance
Teams en SMT is naar voren gebracht.
Vervolgens is gekeken naar de huisvesting en de beschikbare apparatuur, die deels vervangen
moet worden. Het ontbreken van een elektronisch patiëntendossier en adequate
archiveringsmiddelen vormt daarnaast een probleem waarvoor op korte termijn een
oplossing noodzakelijk is. Bij een vervolgbezoek zal de stand van zaken daarvan worden
bezien.

5.5

Stralingsbescherming
De Inspectie houdt op grond van haar wettelijke taak toezicht op stralingstoepassingen bij de
krijgsmacht. Voor een deel - met name voor medische en tandheelkundige röntgentoestellen
in gebruik voor de reguliere militaire gezondheidszorg - vallen deze onder een civiele
vergunning, melding of registratie. Operationele gerubriceerde toepassingen van
stralingsbronnen, zowel in een medische of medisch-juridische setting als in richt-, detectieen wapensystemen, zijn uitgezonderd van de vergunningsplicht en vallen onder een interne
autorisatie.
In beide gevallen vindt een toetsing van de rechtvaardiging van het gebruik plaats bij de
verlening van de vergunning of autorisatie en worden voorschriften gesteld met betrekking
tot onder meer de stralingsbescherming; de Inspectie ziet er vervolgens op toe dat binnen de
toegestane toepassingen en conform de geldende voorschriften wordt gewerkt. Dit gebeurt
primair bij reguliere inspecties van zorgvoorzieningen, waarbij aan de hand van het Kewdossier de registratie van de aanwezige röntgenapparatuur en het onderhoud daarvan wordt
gecontroleerd, maar ook de genomen stalingsbeschermingsmaatregelen, de bekwaam- en
30

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

bevoegdheden en de regeling van eventuele taakdelegatie. Daarnaast kan bij signalen of
melding van incidenten onderzoek worden ingesteld naar de wijze waarop er met
stralingsbronnen wordt gewerkt. Dit gebeurt in nauw overleg met de
Stalingsbeschermingsdienst van de Stralingsbeschermingseenheid Defensie.
Zowel de beleids- en uitvoeringsinstanties op het gebied van straling als de toezichthouders
van de verschillende ministeries hebben sinds een aantal jaren een
samenwerkingsovereenkomst met de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming
(ANVS) als coördinerende instantie. Dit geldt ook voor de verantwoordelijke Defensieorganisatiedelen en de IMG.
Bij de afwikkeling van een Apache helikoptercrash enkele jaren geleden, waarbij een lens met
thoriumcoating was beschadigd en delen ervan in een weiland waren neergekomen, bleek dat
er behoefte was aan aanvulling van de overeenkomst met nadere werkafspraken. Daarin zou
onder andere moeten worden vastgelegd wanneer en hoe er melding moet worden gedaan
van incidenten met gerubriceerde stralingstoepassingen met mogelijke implicaties voor de
civiele stralingsbescherming. Na uitgebreid ambtelijk overleg is dit addendum uiteindelijk
eind 2020 door de secretaris-generaal en de bestuursvoorzitter ANVS ondertekend. In het
komende verslagjaar zal de noodzaak van eventuele nadere afstemming van de vigerende
wet- en regelgeving nog worden beschouwd.

5.5.1

Melding van mogelijke radioactieve besmetting door een beschadigde stralingsbron
In september werd via de Stralingsbeschermingsdienst een melding ontvangen van een
beschadigde gerubriceerde stralingsbron met mogelijke radioactieve besmetting als gevolg.
Na uitvoering van de daarvoor bestemde tests bleek van dit laatste geen sprake. Wel werd
echter duidelijk dat het personeel ter plaatse onvoldoende op de hoogte was van de bij een
dergelijk incident te nemen maatregelen, de te informeren functionarissen en de te volgen
meldingsprocedures. Hierop zijn de vereiste verbeteracties gevolgd, waarna het incident is
afgesloten.

5.5.2

Adviescommissie Stralingshygiëne Defensie
De adviescommissie stralingshygiëne Defensie (ACSD) is in het verslagjaar tweemaal formeel
bijeen geweest, waarvan eenmaal via MS-Teams. In de bijeenkomsten heeft afstemming
plaatsgevonden tussen de toezichthoudende, beleidsverantwoordelijke en uitvoerende
instanties op het gebied van stralingsbescherming bij Defensie, met inbreng van de ANVS en
onder extern voorzitterschap. Dit betrof onder meer berging van vliegtuigwrakken uit de
tweede wereldoorlog, autorisaties, overgang naar een elektronisch kernenergiewetdossier, de
aangevraagde complexvergunning en het samenwerkingsconvenant met de ANVS. Daarnaast
is gesproken over een aantal concrete vragen en incidenten en zijn afspraken gemaakt over de
daarin te nemen acties. Ook is er tussentijds een e-mailconsultatie gehouden met betrekking
tot het updaten van autorisaties in relatie tot herziening van het beschreven
stralingszorgsysteem.

5.5.3

Afstemmingsoverleg samenwerking stralingsbescherming
Medio december heeft er een interdepartementaal afstemmingsoverleg plaatsgevonden ter
voorbereiding van de formele evaluatie van de samenwerkingsovereenkomst tussen de ANVS
en andere toezichthouders op het gebied van stralingsbescherming.
Naast uitwisseling van informatie over de lopende toezichtactiviteiten en -plannen zijn ook
(opnieuw) afspraken gemaakt over afstemming en mogelijkheden voor samenwerking vanuit
de eigen taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Dit zal onder meer nog een vervolg
krijgen in bilaterale contacten met de Inspectie Sociale Zaken en Welzijn (SZW).

5.5.4

Regelgeving verwerving
Uit onderzoek van de Stralingsbeschermingsdienst Defensie (SBD) blijkt dat de rol van de
verwervingsautoriteit (DMO) bij het verwerven van stralingsbronnen niet meer exclusief is. Er
zijn diverse verwervingstrajecten op eenheidsniveau die buiten de verwervingsautoriteit om
kunnen worden aangelopen. Op deze wijze kunnen er bronnen niet conform regelgeving
worden aangeschaft zoals dat het geval was in 2018 (zie 4.5.1 IMG jaarverslag 2019). In 2020
heeft dat weliswaar niet plaatsgevonden maar om herhaling te voorkomen verdient het de
aanbeveling om de regelgeving omtrent het verwervingstraject nader bekend te stellen dan
wel te borgen.

31

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

5.5.5

Kew-dossier DTD
Bij het schrijven van het jaarverslag is duidelijk geworden dat er nieuwe ontwikkelingen zijn
op het gebied van digitalisering van de Kew-dossiers. Het CEAG heeft inmiddels een
projectleider aangesteld en er is een start gemaakt met de digitalisering van de dossiers.
Afgelopen jaar heeft de IMG extra aandacht besteed aan de Kew-dossiers. Een kort verslag
met de bevindingen is terug te vinden in paragraaf 6.1.

5.6

Voedselveiligheid
Op aangeven van het Hoofd Directie Bedrijfsvoering (HDBV) in haar rol als proceseigenaar is
het CEAG als procesmodelhouder belast met opzetten en uitwerken van het
voedselveiligheidsmanagementsysteem (food safety management system FSMS) conform de
huidige ISO 22.000 norm, voor Defensie. Het CEAG heeft hiervoor ondersteuning gekregen
van een extern bureau en heeft bij de ontwikkeling met regelmaat de regiegroep
voedselveiligheid geïnformeerd en om inbreng gevraagd. Door COVID-19 maatregelen
hebben de regiegroepbijeenkomsten voornamelijk digitaal plaatsgevonden. Alle deelnemers
hebben hun inbreng kunnen aanleveren, hoewel de online overlegvorm beperkingen kent en
de drukke agenda van de deelnemers (waarbij deelname aan de regiegroep vaak een
neventaak is) noopt tot het maken van keuzes waar zij de prioriteit leggen binnen hun
takenpakket. De ontwikkeling van het FSMS is afgerond en heeft geleid tot een herzien versie
van de Instructie Voedselveiligheid Defensie (IVD). Volledige implementatie is voorzien voor
2021. Hierbij zullen de Defensieonderdelen ook hun rol dienen te nemen. C-DFLB zal
verantwoordelijk zijn voor het opstellen van de Defensiebrede voedselveiligheid management
review. De Defensieonderdelen zijn verantwoordelijk voor de uitvoering en de implementatie
van de IVD en beschikken over een coördinerend proces manager (CPM) voedselveiligheid.
Een duidelijk implementatieplan en –strategie zijn van belang om voedselveiligheid als
aandachtsgebied op de juiste plaatsen te laten landen.

5.6.1

Paresto
COVID-19 heeft veel invloed gehad op de openstelling en werkwijze van de Parestovoorzieningen in het land. Op veel plaatsen werd in eerste instantie het restaurantdeel voor
zover mogelijk gesloten, waarbij uitsluitend “take away” en opvoer van voeding mogelijk
waren. Gaandeweg zijn de locaties zo aangepast dat de COVID-19 regelgeving gehandhaafd
kon worden. Het aantal gasten is gedurende het verslagjaar met gemiddeld meer dan 50%
afgenomen, voor de kantoorlocaties lag dit percentage beduidend hoger. Voor de
operationeel noodzakelijke ondersteuning is meer gebruik gemaakts van de mogelijkheid om
voeding te laten opvoeren (voedingspakketten).
Binnen de staf van Paresto heeft de belegging van voedselveiligheid de juiste aandacht
gekregen en zijn twee medewerkers aangesteld om voedselveiligheid binnen Paresto de
noodzakelijke aandacht te geven.
Het onderzoek naar de infraproblemen bij Paresto-voorzieningen loopt nog door in 2021,
hierin gaat de IMG op zoek naar de belangrijkste onvolkomenheden. Dit doet de IMG niet
alleen bij Paresto maar ook bij de gezondheidscentra en tandheelkundige centra. Eind 2020 is
op de locatie Assen een nieuwe Paresto-voorziening gereed gekomen en zal medio februari
2021 in gebruik worden genomen.

5.6.2

CZSK
De sluiting in 2019 (na een inspectie van de IMG en de Nederlandse Voedsel en Waren
Autoriteit (NVWA)) kombuis van de van Braam Houckgeest Kazerne te Doorn, heeft
geresulteerd in een versnelde verbouwing van deze kombuis. De IMG heeft in 2020 het
verzoek ontvangen een advies op te stellen over de bouw- en inrichtingsplannen van het RVB
met betrekking tot de Van Braam Houckgeest Kazerne te Doorn. Gevraagd was om deze
plannen te toetsen op voedselveiligheidseisen, zodat bij het in gebruik nemen van de keuken
voldaan kan worden aan de IVD en daarmee aan wet- en regelgeving op het gebied van
voedselveiligheid. In december, vlak voor de oplevering van de gerenoveerde kombuis heeft
de toetsing plaatsgevonden. Ondanks een aantal bemerkingen met betrekking tot de keuken
zelf, heeft de IMG geen essentiële zaken aangetroffen die de voedselveiligheid(borging)
zodanig bedreigen dat dit in de weg zou staan aan de beoogde ingebruikname in januari. De
bemerkingen zijn kort na de toetsing alsnog opgelost.

32

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

5.6.3

Verbouwingen
Nog steeds maakt de IMG zich zorgen over het niet goed meenemen van de adviezen van
deskundigen binnen Defensie op het gebied van keukeninrichting en voedselveiligheid bij
verbouw- en nieuwbouwprojecten. De keuzes worden vaak op basis van budgetten of op
basis van hergebruik van oude apparatuur (het circulair werken) gemaakt wat uiteindelijk kan
leiden tot het niet voldoen aan normeringen van voedselveiligheid.

33

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

6 Thematisch toezicht
Naast het eerder beschreven algemeen toezicht past de IMG ook andere toezichtmethoden
toe. Zo kan op basis van ontvangen signalen of gedane bevindingen worden besloten tot een
thematisch onderzoek. Hierbij wordt diepgaander gekeken naar specifieke zorgaspecten of
zorgprocessen. Het onderzoek strekt zich meestal uit over een langere periode en vindt soms
plaats bij meerdere betrokken instanties, veelal met gebruikmaking van meerdere
instrumenten.
In het jaarplan 2020 zijn de toezichtonderwerpen benoemd. (Zie ook hoofdstuk 2.2)
Hieronder volgen de conclusies/bevindingen van de in het verslagjaar afgeronde thematische
onderzoeken.

6.1

Kew-dossiers DTD
Aanleiding voor dit thematisch onderzoek is de constatering van de IMG dat het digitaliseren
van de Kew-dossiers vooralsnog niet van de grond is gekomen. Hierdoor is het actualiseren
en samenbrengen van de Kew-dossiers niet van start gegaan. Dit terwijl bij eerdere inspecties
al is gebleken dat de inhoud van de Kew-dossier vaak niet compleet is en datdeze niet is
aangepast aan het nieuwe Besluit Basisveiligheidsnormen Stralingsbescherming. Daarnaast is
gebleken dat bij met name nieuwe apparatuur de juiste documenten ontbreken in het Kewdossier. Tijdens de onderzoeksperiode was Nederland in de greep van de COVID-19
pandemie. Reizen en inspectiebezoeken afleggen beperkte zich tot het strikt noodzakelijke.
Om toch voort te kunnen met dit onderzoek is gekozen voor een bevraging van de regio
centra van de DTD op afstand middels een vragenlijst. De centra hebben na het
beantwoorden van de vragen zelf al direct verbeteringen doorgevoerd. De C-DTD heeft na
ontvangst van het rapport naar aanleiding van dit onderzoek (in september) met daarin
enkele verbeter- en aandachtspunten, de nieuwe richtlijn tandheelkundige radiologie (RL 425)
uitgegeven en geïmplementeerd. Hierin zijn ook de verbeterpunten uit het rapport
geadresseerd. De IMG zal in 2021 tijdens reguliere inspecties de aangebrachte verbeteringen
in het Kew-dossier beoordelen.

6.2

Patiëntinformatie eerste lijn
Inleiding
In het jaarverslag 2019 stelt de IMG vast dat het regelmatig voorkomt dat de
patiëntinformatie, zoals de praktijkfolder en/of de intranetpagina verouderde informatie
bevat. Daarnaast viel op dat de tandheelkundige centra geen adequate patiëntinformatie
beschikbaar was. Dit was aanleiding voor de IMG om in 2020 een thematisch onderzoek te
doen naar de beschikbaarheid van patiëntinformatie in de eerstelijn.
Gezien de aard van het onderzoek en de beperkte mogelijkheden door COVID-19 om
locatiebezoeken uit te voeren, is gekozen om dit onderzoek op afstand in enquêtevorm uit te
voeren.
Conclusie
EGB
Patiëntinformatie voor ieder GC is op intranet te vinden. Op de intranet site zijn uitgebreide
generieke en GC specifieke mededelingen te vinden. Vaak met veel muisklikken bereikbaar.
Daarnaast beschikt bijna ieder GC over een praktijkfolder, met alle relevante informatie.
Desondanks vindt ruim 20% van de medewerkers dat de informatie matig of moeilijk te
vinden is voor de patiënt.
Van buitenaf zichtbare patiëntinformatie is in 62% bij de GC aanwezig. 61% van de GC is van
mening dat de patiënt op de hoogte is welke disciplines er op het GC werkzaam zijn. De
medewerkers geven aan dat de verschillende patiëntengroepen ook verschillende
34

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

informatiebehoeften hebben. De patiëntinformatie biedt het EGB aan op een manier die niet
voor iedere patiëntengroep evengoed benaderbaar is.
Een aantal GC geeft aan dat patiënten liever bellen met vragen, dan zelf de informatie op te
zoeken. Ten slotte valt te signaleren dat sinds dit jaar de nodige structuur en verbeteringen
zijn aangebracht in de praktijkfolder 2020.
Hieruit vloeit een aantal verbetermaatregelen voort. Zoals een communicatieplan
patiëntinformatie opstellen, de toegankelijkheid en vindbaarheid op intranet vergroten, het
opnemen van relevante informatie over de zorgverlener op het GC en het zekerstellen van de
bekendheid welke zorgverleners op het GC werkzaam zijn. Het EGB dient nog een plan van
aanpak op te stellen om deze verbetermaatregelen in kaart te brengen en een SMART
stappenplan hierop te maken.
DTD
Doordat alle centra gereageerd hebben, is een compleet overzicht te geven van de
beschikbare informatie die de DTD-centra de patiënten aanbieden.
De DTD heeft gekozen om de informatie vooral via intranet aan te bieden. Het is hierdoor
extra storend dat (volgens de helft van de eigen DTD-medewerkers) de online informatie
slechts met de nodige moeite te vinden is. De informatie bevat naast de namen en functies
van de medewerkers vooral de contactgegevens van de centra. Daarnaast is aangegeven hoe
patiënten een afspraak kunnen maken en hoe te handelen bij pijnklachten, zowel binnen als
buiten de reguliere openingstijden van de centra. Verder verwijst de site naar de
klachtenfunctionaris en de klachtenregeling. Een toelichting over het militaire en bijzondere
karakter van de dental fitness ontbreekt echter. Hetzelfde geldt voor beschrijving van het
verstrekkingenpakket. Wel is een link naar de SZVK site opgenomen waar de
polisvoorwaarden te vinden zijn. Enkele centra hebben de namen en functies van de
medewerkers binnen het centrum opgehangen. Het voornemen om dit via beeldschermen in
de wachtruimtes te doen hapert (ondanks de beschikbaarheid van de hardware) door
technische problemen. Ten tijde van het verschijnen van het rapport heeft de DTD al de
nodige verbeteringen van vooral de intranetsite doorgevoerd. Hierdoor is een forse
verbetering van de toegankelijkheid van de site gerealiseerd en is de inhoudelijke informatie
geactualiseerd.

6.3

Uitvoering verbeterplannen (SMART) eenduidig format
In samenwerking met de bedrijven van de MGZ heeft de IMG een format ontwikkeld om
verbeterplannen daadwerkelijk SMART te formuleren. Dit format is bij de inspecties van dit
verslagjaar gebruikt. Het gebruikte format maakt het mogelijk overzichtelijk en SMART de
activiteiten voortkomend uit de inspectierapporten van de IMG te beschrijven, de voortgang
en resultaten te bewaken en terug te rapporteren aan de IMG.

6.4

Infrastructuur EGB, DTD en Paresto
Op grond van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) en de Hazard Analysis
Critical Control Points (HACCP)-richtlijnen dienen gezondheidszorginstellingen en
bedrijfsrestaurants op kazernes in Nederland te beschikken over een adequate infrastructuur,
die niet in de weg staat aan het leveren van goede en veilige zorg. Mede op grond van bij
inspecties gedane bevindingen heeft de IMG besloten hiernaar een thematisch onderzoek in
te stellen.
Doel van het onderzoek is vast te kunnen stellen in hoeverre de infra van gezondheidscentra
en Paresto-voorzieningen op Nederlandse kazernes voldoet aan de daaraan op grond van
wet- en regelgeving te stellen eisen.
Het onderzoek betreft de infrastructuur van gezondheidscentra, tandheelkundige centra en
bedrijfsrestaurants op Nederlandse kazerneterreinen.

35

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

6.5

Thematisch onderzoek meerwaarde Human Performance Teams
Dit jaar heeft de IMG een student van het Defensity College de kans geboden een
themaonderzoek uit te voeren met als onderwerp de meerwaarde van Human Performance
Teams (HPTs). De IMG heeft geconstateerd dat er meerdere goed bedoelde initiatieven zijn
op het gebied van preventieve gezondheidszorg. De vraag rijst hoe de teams samengesteld
zijn, wat de werkwijze is en of er al effecten van de inzet zichtbaar zijn.
Het onderzoek heeft plaatsgevonden middels literatuuronderzoek en gesprekken met de
verschillende sleutelfunctionarissen binnen de HPTs, maar ook daarbuiten (stafartsen,
C-DGO, DGI functionaris en de verantwoordelijke binnen TGTF).
Om de effectiviteit en de kwaliteit van het project HPTs te verhogen en te borgen doet de IMG
de volgende aanbevelingen.
Zorg voor:
Centrale regie
Structureel overleg tussen EGB, Stafartsen OpCo's, DGI en TGTF
Wetenschappelijk onderzoek naar effectiviteit van HPT's met een duidelijk einddoel en
tussentijdse evaluaties
Het structureel beschikbaar stellen van budget(voornamelijk voor beschikbaarheid
(medisch) personeel daar het nu nog vaak een neventaak is en vooral bij het EGB voor een
verhoging van de werkdruk zorgt met de toch al beperkte capaciteit)
Over de in de titel genoemde meerwaarde van de HPT’s kan de IMG geen goed onderbouwde
uitspraak doen. Hiervoor is verder wetenschappelijk onderzoek nodig zoals genoemd in de
derde bullit.

36

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

7 Meldingen en
interventies
7.1

Inleiding
Vanuit haar toezichthoudende taak onderzocht de Inspectie meldingen van zorggebruikers
over ervaren ernstig of structureel tekortschieten van de militaire gezondheidszorg. Daarnaast
kunnen ook zorgverleners melding doen van problemen en misstanden die in de weg staan
aan een goede zorgverlening. Ten slotte kunnen ook andere betrokken instanties en
functionarissen zaken melden. Op basis van het Reglement Meldingen kunnen de meldingen
worden onderzocht en beoordeeld, waarna een uitspraak wordt gedaan over de
zorgvuldigheid van handelen, respectievelijk de adequaatheid van verleende zorg. Waar nodig
kunnen hierbij ook aanbevelingen of aanwijzingen worden gegeven ter verbetering.
De inspectie kan bij tekortschietende zorg ook direct interveniëren om ongewenste situaties
weg te nemen en goede zorg mogelijk te maken. Daarbij moet dan wel sprake zijn van nog
lopende zorgverlening. Naar aanleiding van acute vragen van zorggebruikers of zorgverleners
wordt daarnaast ook regelmatig formeel of informeel geadviseerd over binnen de geldende
regelgeving te nemen stappen in probleemsituaties.

7.2

Behandelde zaken
In het verslagjaar 2020 zijn 60 bij de IMG gedane meldingen behandeld, waarvan er 16 reeds
het jaar ervoor waren binnengekomen. In 34 gevallen ging het om meldingen gedaan door
gebruikers van de zorg; in 16 gevallen om meldingen door zorgverleners en in 10 gevallen om
meldingen door overigen.
Daarnaast vonden 8 interventies plaats op basis van door de IMG gedane bevindingen,
waarbij sprake was van ongewenste situaties met implicaties voor de zorg.
In tabelvorm:
Totaal meldingen
Gebruikers van de zorg
Zorgverleners
Overigen
Interventies op basis van zorgbelang

37

60
34
16
10
8

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

7.3

Onderwerpen
Hoewel de meldingen zeer divers waren en vaak meerdere items betroffen, kan er wel een
zeker beeld worden gegeven van de belangrijkste daarbij aangegeven onderwerpen.
Meldingen door gebruikers van de zorg:
 9 x m.b.t. kwaliteit van diagnostiek
 15 x m.b.t. behandeling, waarvan
3 x i.r.t. een operatie en
7 x i.r.t. psychiatrische problematiek;
 1 x tandheelkundige zorg;
 5 x bedrijfsgeneeskundige begeleiding;
 11 x medische beoordeling (7 x
inhoudelijk en 4 x procedureel);
 5 x wachttijden;
 6 x dossiervoering;
 13 x bejegening en/of communicatie.

Meldingen door zorgverleners:
 7 x medisch handelen;
 2 x kwaliteit(sborging);
 5 x beschikbare voorzieningen;
 2 x privacy.

Overige meldingen: afkomstig van andere
toezichthouders, de Inspecteur-Generaal
der Krijgsmacht (IGK), civiele instanties en
het systeem melding voorvallen;
 3 x procedurele kwesties;
 7 x zorginhoudelijke zaken.

Interventies door de Inspectie:
 4 x ontoereikende zorg / procedures;
 4 x tekortschietende materiele
voorzieningen;

Op de uitgebrachte rapporten en gepleegde interventies zijn waar daartoe aanleiding was
incidentele en / of structurele maatregelen ter verbetering geïnitieerd; daarbij moet wel
worden aangetekend dat een aantal geconstateerde tekortkomingen samenhangt met
onvoldoende capaciteit of kwaliteit van beschikbare middelen die niet direct kan worden
opgeheven. Ook hebben sommige zaken herhaalde aandacht nodig alvorens er structurele
verbetering kan worden bewerkstelligd. Dit neemt niet weg dat er in alle sectoren van de
militaire gezondheidszorg wel een voortdurende toename van professionaliteit en
kwaliteitsbewustzijn waarneembaar is. In hoeverre het afgenomen aantal meldingen (60
tegenover 69 in 2019) hiervan een positief gevolg is, is niet duidelijk.

7.4

Uitgelichte problematiek
Zorgcommunicatie in de keten
Zowel in de operationele als de reguliere zorgketen en in de overgang tussen beide ketens
blijkt de communicatie tussen de zorgverleners en zorginstellingen in de verschillende
echelons nogal eens te wensen over te laten. In de operationele keten komt de complicerende
factor van internationale samenwerking daar nog bij; in de reguliere keten die van de
overdracht naar en van civiele zorginstellingen. Tekortschietende communicatie- en
informatieoverdracht is van directe invloed op de zorgkwaliteit in de zin van tijdigheid,
continuïteit en effectiviteit van behandeling, maar ook op de wijze waarop de zorg door de
patiënt zelf ervaren wordt. Het relatief grote aantal meldingen waarbij communicatie en
bejegening een rol speelt benadrukt dit nog. De Inspectie vraagt om extra aandacht voor het
belang van goede informatieoverdracht, niet alleen binnen de eigen zorgsetting, maar ook
naar ketenpartners en natuurlijk ook naar de militaire patiënt zelf.
Empathie en rolneming
Regelmatig wordt de Inspectie geconfronteerd met zorgverleners die blijk geven van een
grote gedrevenheid in hun werk en een groot verantwoordelijkheidsbesef, maar daarbij naar
de beleving van de patiënt of cliënt onvoldoende blijk geven van empathie met hun
problematiek of situatie. Ook het omgekeerde komt echter voor, waarbij juist sprake is van
grote betrokkenheid, maar de rolneming daarbij niet altijd duidelijk is, respectievelijk te
wensen overlaat. Vanuit het oogpunt van goede zorg en professionaliteit van handelen is een
goed evenwicht tussen – het tonen van – invoelend vermogen en adequate rolneming

38

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

conform de eigen functie en verantwoordelijkheid essentieel. Daarbij vormt het geïntegreerde
karakter van de militaire eerstelijnszorg weliswaar een extra uitdaging, maar zowel de
militaire patiënt als de binnen een medisch zorgteam werkzame arts behoort hiervan op de
hoogte te zijn en bereid te zijn dienovereenkomstig te handelen. Daarbij dient er in beginsel
een open informatie-uitwisseling te zijn binnen het Medisch Zorgteam (MZT), maar slechts
een beperkte ten opzichte van de verzekeringsgeneeskundige instanties.
Vastlegging zorg tijdens uitzending
Helaas raken er regelmatig militairen gewond tijdens een uitzending. Vaak volgt hiervoor
behandeling ter plaatse; soms gevolgd door een repatriëring. In het kader van de latere
vaststelling van een mogelijke dienstverbandinvaliditeit is het essentieel dat het moment en
de wijze van gewond raken, met het verdere beloop, goed wordt vastgelegd, Een medische
verklaring over de waargenomen verwondingen maakt hier essentieel deel van uit. Soms
ontbreekt een Proces-Verbaal van Ongeval (PVO) echter in het dossier. Daarnaast ontbreekt
er, met name waar er niet direct professionele hulp geboden kon worden, ook nogal eens een
goed overzicht van de initiële traumabeoordeling en de daarop verleende zorg door
Nederlandse of buitenlandse geneeskundige neventakers.
Bij meerdere meldingen moest door Bijzondere Medische Beoordelingen achteraf een
Rapport van Medische Aangelegenheden worden opgemaakt om het gemis van een PVO of
compleet behandeloverzicht te repareren. Naarmate er minder gegevens voorhanden zijn en
er meer tijd verstreken is, kan er met minder zekerheid een medische reconstructie worden
gemaakt. Dat geldt ook bij IMG-onderzoek naar aanleiding van meldingen. Benadrukt wordt
dan ook dat er naast het zorgbelang ook andere belangen (recht op voorzieningen en
eventueel invaliditeitspensioen) zijn die maken dat de zorg na ongevallen en incidenten
tijdens uitzending zo snel en zo goed mogelijk wordt vastgelegd.
Zorgvuldigheid bij vaccineren
Bij onderzoek naar aanleiding van meerdere gemelde onjuistheden bij vaccinatie in verband
met een individuele uitzending bleek dat de voorgeschreven procedures niet altijd gevolgd
werden, omdat de vaccins op de poli bewaard werden in plaats van op de apotheek, waar
betere controle mogelijk was. Hierdoor was een opgetreden verwisseling van vaccins niet
(direct) opgemerkt. Daarnaast bleek het vaccinatie-overzicht van de melder niet volledig te
zijn en had de communicatie tussen betrokken gezondheidscentra te wensen overgelaten.
Ook de communicatie met het laboratorium had tekort geschoten, waardoor de uitslag van
een titerbepaling was uitgebleven. Door het ontbreken van een signaleringsfunctie in het
geneeskundig registratiesysteem was dit vervolgens niet opgemerkt.
De IMG heeft het belang benadrukt van het werken volgens vastgestelde richtlijnen en
procedures. Daarnaast is juist bij individuele uitzendingen extra oplettendheid nodig met
betrekking tot de in casu noodzakelijke preventieve zorg en de verslaglegging daarvan. Ten
slotte is nogmaals nadrukkelijk aanbevolen om in het nieuwe geneeskundig
registratiesysteem voor de eerste lijn een signaleringsfunctie in te bouwen voor uitgezet
laboratoriumonderzoek.
Archiveringsmiddelen
Periodieke inspecties van gezondheidszorgvoorzieningen richten zich primair op de in
wetgeving en standaarden gestelde eisen ten aanzien van organisatie, kwaliteit en kwantiteit
van personeel, materieel, apparatuur en infrastructuur en kwaliteitsborging. Deze eisen
beogen de noodzakelijke randvoorwaarden te scheppen voor het leveren van goede zorg. Een
belangrijk aspect daarvan is patiëntveiligheid, niet alleen in fysieke zin, maar ook in de zin van
privacy. Op grond van de geldende privacyregels moeten medische gegevens worden
bewaard in een adequaat beveiligde omgeving. In het verleden ging het hierbij veelal om
papieren dossiers; tegenwoordig worden de meeste gegevens in digitale vorm geregistreerd
en opgeslagen. Met het oog daarop is in – helaas nog mondjesmaat – gerealiseerde
nieuwbouwvoorzieningen voor gezondheidscentra geen ruimte meer ingeruimd voor
papieren dossiers. Vastgesteld moet echter worden dat deze op veel locaties nog wel in ruime
mate aanwezig zijn, met name op het gebied van de bedrijfsgeneeskundige begeleiding.
Zolang deze dossiers nog niet volledig zijn gescand en nog (gedeeltelijk) in papieren vorm
aanwezig zijn, dient te worden voorzien in een adequaat beveiligd fysiek archief. Waar dit met
het oog op goede zorg noodzakelijk is, dient dit ter plaatse aanwezig te zijn en te blijven.
Daarnaast is de IMG gebleken, dat er geen goede regeling is getroffen met betrekking tot het
bewaren of vernietigen van wel gescande dossiers, alsmede de toegang van het semistatisch
archiefbeheer tot de gedigitaliseerde gegevens na dienstverlating. In het komende jaar zal
hieraan, in samenwerking met de functionaris gegevensbescherming speciale aandacht aan
worden gegeven.

39

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

Zorgaanspraken reservisten
In het verslagjaar is langs meerdere wegen aandacht gevraagd voor de vraag welke
zorgaanspraken er bestaan voor reservisten die voor kortere of langere tijd in werkelijke
dienst verblijven. De IMG heeft geconstateerd dat deze op grond van de wet- en regelgeving
recht hebben op zorg door of vanwege de militair geneeskundige dienst, doch dat de omvang
van het zorgpakket – voor zover niet reeds expliciet vastgelegd – nader kan worden bepaald
in daarover te maken afspraken. Geneeskundig zou in ieder geval hetgeen onder de
basisverzekering valt daaronder moeten vallen; tandheelkundig zou dit met het ontbreken
daarvan wellicht anders kunnen liggen en zou er sprake kunnen zijn van een beperkt
zorgpakket.
Dit laatste is niet alleen van belang voor de reservisten zelf, maar ook voor de DTD.
Regelmatig worden daar nu discussies aan de balie gemeld met betrekking tot de aan
reservisten te leveren zorg. Vanuit de DTD zelf wordt aangegeven dat de beschikbare
tandheelkundige capaciteit niet is berekend op uitgebreide behandeling van grotere aantallen
reservisten.

40

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

8 Samenwerking met
andere Inspecties
8.1

Raakvlakken met andere toezichthouders binnen Defensie
In dit verslagjaar is regelmatig contact geweest met de andere toezichthouders binnen
Defensie. Met de IGK heeft de IMG verschillende individuele meldingen onderzocht. Met de
IVD is een begin gemaakt met het gezamenlijk uitvoeren van systeemgericht toezicht
(voorbereiding missie EMASOH). Daar waar medische informatie en verslaglegging aan de
orde was werd zowel de Beveilingsautoriteit (BA) als de functionaris gegevensbescherming
geconsulteerd.
Het voormalige toezichthoudersoverleg is omgedoopt tot het toezichtberaad met de IG IVD
als coördinerend toezichthouder. De toezichthouders zijn met ondersteuning van het
adviesbureau Andersson Elffers Felix frequent bij elkaar geweest met als doel dat toezicht op
korte termijn een volwaardige plaats inneemt in het besturingsmodel binnen Defensie. Door
alle toezichthouders is de bereidheid uitgesproken elkaar te willen versterken door meer
samen te werken. Om dit te kunnen bereiken is eerst geïnventariseerd wat de toegevoegde
waarde is van de afzonderlijke toezichthouders en vervolgens is bekeken wat de toegevoegde
waarde van het toezichtberaad is. Om tot een verbeterde samenhang te komen in activiteiten
en rapportages is het toezichtberaad tot de conclusie gekomen dat ondersteuning
noodzakelijk is om de doelen te kunnen bereiken. Dit heeft geresulteerd in een
behoeftestelling voor een ondersteuningsteam. Taken van dit team zijn onder andere
methodologische ondersteuning, communicatie en redactionele ondersteuning en
coördinatie van opleiding- en kennisontwikkeling. Daarnaast heeft het een taak in het
voorbereiden en ondersteunen van het toezichtberaad.
De IMG voorziet met de afspraken over intensievere samenwerking een kwaliteitsverbetering
van het toezicht. Deze samenwerking zal gericht moeten zijn op het respecteren van elkaars
toezichtdomeinen en het gebruik maken van elkaars expertise.
Het toezichtberaad, de voorbereidingen daarop en de eruit voortkomende taken hebben
echter ook de nodige energie en tijd gekost en heeft in 2020 eerder tot een verhoging van de
werkdruk geleid dan tot een verlichting. Daarnaast heeft de IMG het als een zeer traag
verlopend proces ervaren. Aan de individuele behoeftestelling van de IMG voor uitbreiding
met één officier inspecteur operationele gezondheidszorg is (nog) geen gehoor gegeven. Deze
aanvraag staat los van de ontwikkelingen van het algemeen toezicht doch wordt hier
genoemd daar als argument gebruikt wordt dat eerst bezien moet worden of het
ondersteuningsteam een verlichting van de werkdruk oplevert. Dit ligt niet in de lijn der
verwachting daar de uitbreiding van de capaciteit van de IMG geen invloed heeft op de
werkwijze en het effectiever toezicht houden. Het betreft hier een vraag naar expliciete
inhoudelijke expertise om het toezicht op de operationele gezondheidszorg meer vorm te
kunnen geven.

41

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

8.2

Raakvlakken met andere toezichthouders buiten Defensie
In 2020 heeft ook het kwartaaloverleg met de IGJ plaatsgevonden. Terugkerend
gespreksonderwerp was de COVID-19 pandemie in Nederland. De IGJ en de IMG hebben
elkaar op de hoogte gehouden van de activiteiten die door beide inspecties in het kader van
toezicht op zorg rond COVID-19 ondernomen werden. Aandachtspunt was onder andere de
inzet van militairen ter ondersteuning van civiele instanties door zowel medisch BIGgeregistreerd personeel als ander personeel. Denk hierbij aan bijvoorbeeld logistieke
ondersteuning met personeel en materieel als wel de inbreng van planningscapaciteit vanuit
Defensie. Over het algemeen wordt er met lof gesproken over de inzet van Defensie. Door
beide inspecties is het belang van het borgen van de kennis en ervaringen voor eventuele
toekomstige outbreaks onderkend.
De samenwerking met de NVWA is inmiddels in een concept overeenkomst opgesteld, die
nog door beide partijen zal moeten worden getekend. Door COVID-19 hebben er dit jaar geen
gezamenlijke inspecties plaatsgevonden.
Met de ANVS is een addendum van de Samenwerkingsovereenkomst Stralingsbescherming
2017 opgesteld en ondertekend. Hierin staat een nadere uitwerking van de samenwerking
beschreven in de vorm van werkafspraken. Het betreft hier een gedetailleerde beschrijving
van bijvoorbeeld de melding bij stralingsincidenten (procedure en inhoud), screening en
toegang tot Defensieterreinen en taken/verantwoordelijkheden bij incidenten buiten
Defensielocaties.

42

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

9 Algemene beschouwing
en meerjarenbeeld
9.1

Algemene beschouwing
Dit jaarverslag is het laatste jaarverslag van de huidige inspecteur militaire gezondheidszorg.
De IMG streeft er naar de ontwikkelingen in het toezicht te volgen. In dit verslag zijn de
ontwikkelingen van het toezichtberaad en de samenwerking met het civiele toezicht aan de
orde geweest. Hoe kan de effectiviteit van toezicht verbeterd worden? Dat was niet alleen een
algemene vraag voor alle toezichthouders binnen Defensie, maar de IMG heeft in 2020 ook
kritisch gekeken naar eigen functioneren en werkwijze. Dit heeft geresulteerd in een missie
visie document dat in de volgende paragraaf beknopt weergegeven wordt.
In deze paragraaf wil de IMG stilstaan bij de constateringen en aandachtspunten in de
jaarverslagen 2015-2020. De afgelopen vijf jaren hebben zich gekenmerkt door schaarste.
Daar waar er sprake was van kwantitatieve tekortkomingen op het gebied van personeel en
materieel zijn wel verbeteringen doorgevoerd doch door de traagheid in het proces heeft dat
niet geleid tot een volledig herstel en uitbreiding van personele en materiele capaciteit. Dit
heeft vooral zijn weerslag gehad op de inzetmogelijkheden binnen het operationele
gezondheidszorg domein. Samenwerking met partnerlanden of terugvallen op Host Nation
Support hebben naar de mening van de IMG nieuwe knelpunten laten zien die een negatief
effect hadden op de kwaliteit van zorg tijdens bepaalde oefeningen en missies.
Het ontwikkelen van een kwaliteitsmanagementsysteem bleek een bewerkelijke en
moeizame taak die tot op heden nog niet volledig afgerond is. Het kwaliteitsbesef in zijn
algemeen is gedurende de jaren duidelijk verbeterd en toegenomen. Dit is ook zichtbaar door
de vele certificeringen die geneeskundige Defensie-onderdelen succesvol behaald hebben.
Ook op het gebied van borging voedselveiligheid zijn belangrijke stappen gezet.
Infrastructurele problemen blijven zich voordoen, maar nieuw- en verbouw hebben een
kwaliteitsverbetering laten zien met een hogere veiligheid voor de medewerker en de
patiënt/cliënt.
De IMG heeft middels themaonderzoeken kritische uitspraken gedaan over bijvoorbeeld
geneeskundige opleidingen en de nieuwe aannamekeuring. Het doet de IMG deugd dat
aanbevelingen opgepakt worden en de IMG realiseert zich dat er tekortkomingen zijn die niet
binnen een kort tijdsbestek opgelost kunnen worden.
Bepaalde constateringen komen in meerdere jaarverslagen terug. Zo lijkt het alsof niet
gereageerd wordt of er geen actie ondernomen wordt. Dit is echter niet het geval. De IMG
heeft naast de taak om verbeteringen te signaleren, ook de taak om continu te wijzen op de
nog bestaande tekortkomingen en deze ook in rapportages en verslagen te vermelden.

43

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

9.2

Focus voor de komende jaren
Focusgebieden toezicht
Kijkende naar alle ontwikkelingen in de maatschappij, bij andere rijksinspecties, Defensie en
een eigen risico-inventarisatie heeft de IMG gemeend om voor de komende vijf jaar te
moeten focussen op de navolgende toezichtgebieden;
Kwaliteit van de operationele medische keten (pre, per, post)
Defensie heeft een eigen geneeskundige keten. Deze keten bestaat voor een deel uit een
operationele- en reguliere geneeskundige zorgketen. Met de inrichting van MGZ 2020 zal ook
aan deze keten standaarden en normen worden gehangen die toezicht vragen. Deze toezichtgebieden zijn op te splitsen in:
Ontwikkeling MGZ 2020
De aansluiting op reguliere standaarden.
Voorkoming van differentiatie/variatie in de keten.
Aandacht voor de ketenzorg in zijn geheel.
Ontwikkeling beleid op het gebied van positie van de IMG binnen internationale
samenwerking en deze borgen.
Afstemming van materieel binnen de keten.
De zorgcommunicatie aan de hand van standaarden en normen.
Kwaliteit en tijdigheid van communicatie.
Operationele geneeskundige ondersteuning bij oefeningen
De prospectieve risico-analyses van de operationele commandanten bij planning van
operationele inzet GNK inzet.
Het borgen van verantwoordelijkheden in de besluitvorming.
Continuïteit van zorg
Binnen de operationele MGZ is beperkte beschikbaarheid van zorgpersoneel, achterstallig
onderhoud van materiaal en onvoldoende beschikbare middelen van grote negatieve invloed
op de continuïteit en van zorg en dit ondermijnt de kwaliteit van zorg. De IMG zal de komende
jaren extra aandacht hebben voor deze drie pijlers.
Aandachtspunten zijn:
Beschikbaarheid en opleiding zorgpersoneel
Toezicht op de inzetbaarheid van operationele eenheden die onder invloed staan van een
tekort aan zorgpersoneel.
Toezicht op de door Defensie uitgevoerde scholing van zorgpersoneel.
Onderhoud infra, materieel en voldoende en kwalitatief goed materiaal
Bezuinigingen hebben ervoor gezorgd dat er achterstallig onderhoud is van gebouwen van
Defensie. Door uitstel van onderhoud en investeringen in nieuwbouw kan de
infrastructuur van de zorginstellingen en Paresto-voorzieningen van Defensie onder een
acceptabel niveau zakken. Zowel de operationele als reguliere zorg heeft te lijden gehad
onder de bezuinigingen binnen Defensie, inzetbaarheid van materiaal door een tekort aan
reserveonderdelen en uitgestelde vervangingscyclussen zijn voor de continuïteit en
inzetbaarheid van zorg een bedreiging.
Toezicht op de staat van de infra waarin zorg wordt geleverd.
Toezicht op de inzetbaarheid van eenheden.
Toezicht op bruikbaarheid en onderhoud van zorguitrusting.
Technologische vernieuwingen in de zorg
In een hoog tempo worden binnen Defensie vernieuwingen doorgevoerd op het gebied van
E-Health en M-Health. Het betreft hier bijvoorbeeld wearables die al vanaf de nuldelijn
informatie verzamelen over de gezondheid van medewerkers. En zorginformatiesystemen die
binnen de reguliere zorg steeds vaker ondersteuning geven aan de zorgverlener. Dit vraagt
om extra toezicht vanuit de IMG op:
Implementatie trajecten zorginformatiesystemen (ZiS)
Uitvoering en mitigerende maatregelen ter voorkoming dataverlies.
Continuïteit van zorg onder invloed van implementatie.
Toetsing wet en regelgeving gericht op ZiS.
E-Health en M-Health ontwikkelingen
De nieuwe ontwikkelingen binnen de zorg waarbij zowel implementatie als gebruik zullen
worden getoetst.

44

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

De eigen organisatie
De IMG zal in de toekomst moeten moderniseren in haar toezicht. De IMG beweegt mee met
de onder toezichtstaande organisaties, om steeds meer systeemgericht toezicht te houden.
Omdat steeds meer data beschikbaar komt, kan dit ook een kans zijn voor de IMG om hier zijn
voordeel mee te doen. Het toezicht is en blijft risicogestuurd: daar waar het risico het grootst
is houdt de IMG toezicht. Dat wil niet zeggen dat onderwerpen met een laag risico geen
aandacht krijgen, maar met beperkte capaciteit moet de IMG keuzes maken.
Om deze keuzes te kunnen onderbouwen heeft de IMG een aantal ambities geformuleerd die
moeten leiden tot een nog beter inzicht in de risico’s binnen de MGZ.
-

-

Ambitie data-opslag
Uit de verschillende primaire werkprocessen van de IMG komen verschillende soorten
verslagen en rapporten die, mits goed opgeslagen en gelabeld, data bevatten voor
toekomstige analyse. De ambitie is om deze, nu nog voornamelijk analoge gegevens,
digitaal te verwerken zodat deze in de toekomst verwerkt kunnen worden.
Ambitie data verwerking
Voor de medische data wil de IMG de mogelijkheid hebben bronbestanden te kunnen
verwerken. Medische data zijn niet alleen eigen verslagen, onderzoeken of rapporten maar
bestaan ook uit indicatoren van zorg aangeleverd door de zorgbedrijven van MGZ.

Ambitie kwalitatieve analyse
Het trainen van algoritmen (door document reviewing) voor effectief en efficiënt
doorzoeken en analyseren van bulkdata.
Het identificeren van causale en contextuele risicofactoren in digitale informatie
(voorvalonderzoeken, CvO-dossiers, Xpost Web berichtenverkeer, toezichtverslagen).
Bijvoorbeeld: een analyse van aanbevelingen en evaluaties maakt inzichtelijk waar en hoe
risicomanagement in de praktijk functioneert.
Het onderzoeken en analyseren van kwaliteitsindicatoren aangeleverd door zorgbedrijven
en gekoppeld aan landelijke uitvraag en benchmark.
-

-

Ambitie kwantitatieve analyse
Het ontsluiten en analyseren van kwantitatieve gegevens voor het vaststellen en
trendmatig volgen van relevante kritische prestatie indicatoren voor onveiligheid (zoals
(bijna) incidenten, klachten, complicatiegegevens, klantentevredenheidsgegevens, het
veiligheidsmanagement-systeem van de zorgbedrijven, de veiligheidscultuur,
normafwijkingen bij certificering.

45

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

Bijlagen
Toezicht in context
Historie
Het toezicht op de gezondheidszorg is voor Nederland in de Gezondheidswet opgedragen aan
het Staatstoezicht op de Volksgezondheid. In een aantal specifieke wetten zijn
handhavingstaken toebedeeld aan Inspecties die deel uitmaken van het Staatstoezicht,
waaronder de IGJ. De militaire gezondheidszorg is in het verre verleden grotendeels
onttrokken geweest aan het directe toezicht door (de voorloper(s) van) de IGJ. Dit kwam
vooral door uitzonderingen in de regelgeving of eigen bijzondere regelgeving van Defensie.
Verder was sprake van een afwijkende structuur en uitvoering van de militaire
gezondheidszorg (MGZ) waarop de civiele toezichthouder weinig grip had en het feit dat MGZ
ook buiten de grenzen van het Nederlands grondgebied wordt verleend. Vanaf het midden
van de tachtiger jaren van de vorige eeuw heeft deze dan ook aangedrongen op de instelling
van een interne toezichthouder voor de militaire gezondheidszorg, die het toezicht op de
verschillende terreinen van het Staatstoezicht daar gestalte zou kunnen geven. In 1989 is dit
verzoek door de Minister van Defensie gehonoreerd in de vorm van de instelling van de IMG,
die de toezichtstaken van de IGJ en van de andere betrokken Staatstoezicht-Inspecties
gedelegeerd kreeg. De IMG verantwoordt zich jaarlijks en waar nodig tussentijds tegenover de
Minister van Defensie en de Inspecteur-generaal Gezondheidszorg en Jeugd. In 2018 zijn de
samenwerkingsafspraken opnieuw vastgelegd in een door beide Inspecties bekrachtigd
geactualiseerd convenant.
Elke militair die binnen Defensie een zorginstelling of een operationele
gezondheidszorginstallatie bezoekt, moet ervan kunnen uitgaan dat de zorg die daar geleverd
wordt voldoet aan de geldende eisen. De IMG handelt vanuit het belang van deze militair en
het recht dat hij heeft op goede gezondheidszorg.
Dit doet de IMG transparant en in samenwerking met de betrokken partijen maar altijd vanuit
een onafhankelijke positie. Het handelen van de IMG wordt gestuurd door het beoogd effect
en wij hebben een gezond vertrouwen in de professionaliteit van zorgverleners en hun
streven naar kwaliteit.
Missie
De IMG draagt door adequaat toezicht bij aan:
vertrouwen van de militair en verwanten in een goede MGZ, zowel regulier als
operationeel;
vertrouwen van de Defensie organisatie in een duurzaam gezonde, inzetbare krijgsmacht.
Visie
De IMG houdt toezicht op de naleving van zowel civiele als Defensie wet- en regelgeving,
bekend en rekening houdend met het bijzondere karakter van de MGZ.
De IMG is zich bewust van haar omgeving en volgt de ontwikkelingen en activiteiten van de
onder toezicht staande. De IMG streeft naar het borgen en waar nodig verbeteren van de
kwaliteit van zorg door het stimuleren en ondersteunen van de intrinsieke motivatie hiervoor
van medewerkers en organisatie.
De IMG staat voor patiëntveiligheid en kwaliteit van zorg. Onafhankelijkheid en
zorgvuldigheid zijn hierbij leidend met verantwoording van de conclusies en aanbevelingen.
De IMG heeft een intern kwaliteitssysteem en is innovatief als het gaat om de wijze van
toezicht houden.
Het proces van het toezicht is inzichtelijk en bestaat uit systeem-, thematisch- en
zorgtoezicht. Waar nodig is de IMG adaptief in het verkrijgen van de noodzakelijke informatie.
Belangrijk doel is beter inzicht krijgen en houden in de effectiviteit van de verschillende

46

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

militaire zorgvoorzieningen teneinde te kunnen rapporteren en adviseren over de mate
waarin wordt voorzien in de reële zorgbehoefte van de militair.
Wettelijk kader
Het toezicht op de militaire gezondheidszorg wordt uitgeoefend voor de IGJ, respectievelijk
de Minister van Defensie op basis van een daartoe strekkende ministeriële beschikking. Er is
dus sprake van een afgeleide bevoegdheid. Hiermee kan het militaire toezicht de lacunes
opvullen die bestaan door de wettelijke uitsluiting van de toepasselijkheid van civiele
regelingen en op de beperkende territoriale werking van de meeste (gezondheidszorg)wetten. De bevoegdheid van de IGJ geldt slechts voor het Nederlandse grondgebied (art. 36
Gezondheidswet). Deze laat de taakuitvoering ook daar in beginsel echter over aan de
militaire toezichthouder IMG.
Verder geldt voor een aantal zaken nog een bevoegdheid met een eigen wettelijke basis. Dit
betreft dan het militaire toezicht op de geneesmiddelenvoorziening (art. 100-3
Geneesmiddelenwet) en het militaire toezicht op de stralingshygiëne (art. 75 Kernenergiewet).
Op basis van de aangegeven gemandateerde, gedelegeerde en geattribueerde bevoegdheden
handhaaft de IMG 23 wetten (met bijbehorende uitvoeringsregelingen).
Toetsingskader
De IMG toetst vooral of de kwaliteit van de zorg onder de specifieke militaire (vaak
operationele) omstandigheden verantwoord kan worden geacht. De Wkkgz definieert dit als
zorg die van goede kwaliteit en goed niveau is, veilig, doeltreffend, doelmatig, cliëntgericht,
tijdig en afgestemd op diens reële behoefte. De IMG houdt rekening met de specifieke
militaire setting waarin de zorg moet worden verleend en ziet ook toe op de hiermee
samenhangende bijzondere zorgplicht voor de militaire patiënt.
Bij de toetsing van de structuur en waarborging van de zorg wordt bezien of de organisatie,
personele en materiële middelen, kwaliteitsbewaking en verantwoordelijkheidstoedeling een
verantwoorde zorgverlening redelijkerwijs garanderen. Bij de toetsing van het handelen
wordt beoordeeld of dit voldoet aan de zorg die men (als redelijk handelend
beroepsbeoefenaar) behoort te bieden en of deze strookt met het belang van een goede
uitoefening van individuele gezondheidszorg (tuchtnorm Wet BIG).
Instrumenten
De IMG heeft een aantal instrumenten voor het uitvoeren van de opgedragen taken:
1. Algemeen Toezicht
Algemeen Toezicht betreft het handhaven van wettelijke en overige normen door formele
inspecties en informele werkbezoeken;
2. Thematisch Toezicht
Thematisch Toezicht betreft diepgaander onderzoek naar meer specifieke zorgaspecten;
3. Gefaseerd Toezicht
Gefaseerd Toezicht betreft risico-inventarisatie op grond van ontvangen rapportages,
waar nodig gevolgd door inspectiebezoeken;
4. Meldingen en interventies
Onderzoek naar aanleiding van signalen van patiënten en van professionals en
leidinggevenden, of op basis van eigen waarnemingen of op basis van gegevens uit de
literatuur en overige publicaties;
Handhaving
Handhaving geschiedt met de “toezichtescalatieladder”. Dit betekent dat op grond van de
ernst van de bevindingen en de grootte van het risico na een vastgestelde termijn, een op
maat gesneden interventie wordt gekozen middels een directe horizontale of getrapte
verticale benadering. De IMG onderscheidt:
- Advies
Een informele terugkoppeling naar een zorgverlener dan wel instelling. Dit kan
mondeling, maar ook per brief gebeuren;
- Aanbevelingen
Een formele terugkoppeling naar de zorgverlener, waarin naast een oordeel ook
aanbevelingen worden vermeld. Een aanbeveling wordt na een vastgestelde termijn
gevolgd door een verificatie om na te gaan wat met de aanbeveling is gedaan;
- Aanbevelingen en informeren van het hogere niveau
In ernstige of risicovolle gevallen gaat een dergelijk bericht ook naar het naast hogere
niveau in de organisatie om nakoming van de aanbevelingen te borgen;

47

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

-

-

Bericht met verzoek om interventie door het hogere niveau met verificatie
Een dergelijk bericht wordt gezonden naar het naast hogere niveau als de IMG geen
vertrouwen heeft in een goede aanpak op het niveau van de geconstateerde
tekortkoming;
Verscherpt toezicht met richtlijnen voor te nemen verbeteractie
In geval richtlijnen worden gegeven wordt ook een termijn gesteld. Van verscherpt
toezicht wordt melding gedaan op het niveau van de Operationele Commandanten;
Bericht aan de ambtelijke/politieke leiding en zo nodig het Staatstoezicht plus het
eventueel initiëren van tuchtrechtelijke toetsing. Dit in geval van zeer ernstige
tekortkomingen dan wel hardnekkig negeren van aanbevelingen en richtlijnen van de
IMG.

Inzetperspectief
De inzet van de IMG wordt vooral bepaald door de specifieke verantwoordelijkheid van de
Minister van Defensie in politieke zin en in diens rol van werkgever met het daaraan
gekoppelde belang van een actueel inzicht in de kwaliteit van de militaire gezondheidszorg.
Verder gelden de eisen en wensen die de IGJ als externe toezichthouder heeft voor de
invulling van het interne Defensietoezicht.
Via periodieke bezoeken en gesprekken met verschillende zorgverlenende disciplines tracht
de IMG een goed overzicht te houden van de zorginstellingen, zorgverleners en andere zaken
die een risico kunnen vormen voor verantwoorde zorg. Verder kunnen zorgverleners en
ontvangers van zorg meldingen doen over het mogelijk tekortschieten van de zorg. Deze
worden dan geregistreerd en onderzocht. Ten slotte worden de politieke en
beleidsontwikkelingen op relevantie bezien.
Als toezichthouder heeft de IMG directe toegang tot de militaire zorginstellingen. Zij is ook
direct toegankelijk voor militaire zorgverleners en ontvangers van zorg. Verder is de IMG in
staat om relevante bevindingen rechtstreeks te bespreken op het juiste niveau en om daarbij
een inschatting te maken van potentiële politieke en ambtelijke (afbreuk)risico’s. Zo nodig
kan de IMG in een vroeg stadium intern informeren en interveniëren om eventuele schade te
voorkomen en te beperken. Ten slotte kan de IMG, complementair aan de externe
toezichthouder IGJ, wiens toezichttaak zich beperkt tot het Nederlandse grondgebied, ook bij
extraterritoriaal optreden, de kwaliteit blijven handhaven in de geest van de in beginsel
territoriaal georiënteerde wet- en regelgeving.
De doelstelling van toezicht is om de (zorg)verantwoordelijken te stimuleren en om zorg te
(blijven) dragen voor een verantwoorde kwaliteit van zorg. De IMG doet dit primair met steun
en advies en door rapportage van de problemen. Pas daarna betreedt de IMG de wegen van
drang en dwang, zo nodig met het initiëren van (tuchtrechtelijke) sancties.
Professionaliteit
De IMG streeft, conform de aan het toezichtveld gestelde eisen, naar een professionele
invulling van haar taak. Daartoe beschikt zij over een aantal interne
kwaliteitsborginginstrumenten, waaronder:
Intern:
Interne werkprotocollen voor inspecties
Vooral de formele inspecties zijn gestandaardiseerd en geprotocolleerd. Deze regels zijn
vastgelegd in een inspectieprotocol;
Intercollegiaal overleg
De oordeelsvorming, de prioritering en de risicoanalyse geschiedt in intercollegiaal
overleg;
Intercollegiale toetsing
Rapporten met oordelen en aanbevelingen worden door alle inspecteurs getoetst;
Gecertificeerd opgeleide inspecteurs
Alle inspecteurs volgen de opleiding tot Inspecteur voor de Gezondheidszorg op de IGJacademie. Bij plaatsing van een nieuwe inspecteur wordt een dergelijk opleidingstraject
gestart.
Extern:
Consultering van externe deskundigen
Adviezen worden zo nodig bij externe deskundigen ingewonnen: IGJ-academie, IGJ, bij
diverse ziekenhuizen, specialisten en wetenschappelijke verenigingen;

48

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

-

Intervisie met externe toezichtinstanties
De Inspecteurs zijn lid van een intervisiegroep met inspecteurs van andere Inspecties (IGJ
en Inspectie Openbare Orde en Veiligheid);
Periodiek Toezichtberaad
Dit is een ingesteld overlegforum van toezichthouders binnen Defensie onder
voorzitterschap van de IG IVD;
Extern inspectieoverleg over relevante casuïstiek
Overleg met vaste contactpersonen binnen de IGJ;
Extern handhavingsoverleg
Periodieke afstemming met externe toezichthouders op specifieke toezichtterreinen
(operationeel voor de kernenergiewet);
Periodieke verantwoording in- en extern
Schriftelijk middels een jaarverslag en een werkplan. Mondeling middels rapportage aan
de IGJ en de SG;
Onderzoek en onderwijs
Onderwijs op individuele basis dan wel thematisch met alle toezichthouders van de
Inspectie.
Vernieuwd toezicht
In het kader van het streven naar een effectiever toezicht met meer samenwerking tussen de
verschillende toezichthouders binnen en buiten Defensie neemt de IMG deel aan
verschillende overlegfora, waaronder het Toezichtberaad Defensie. Vanuit de in dit overleg
gemaakte afspraken worden de onderzoeksactiviteiten in onderlinge afstemming planmatig
aangepakt.
Organieke ophanging
De IMG valt wat betreft haar functioneren rechtstreeks onder de Minister van Defensie.
Organisatorisch ressorteert de IMG als Bijzondere Organisatie Eenheid onder de Bestuursstaf.
Personeel
Bij de IMG waren gedurende het verslagjaar werkzaam:

-

Kolonel-arts drs. M.H.G.B. Heuts
Dhr. Mr. E. Kloos
LtKol-tandarts drs. F.J.G. van Silfhout
Lkol-apotheker drs. R. van der Linden
(tot augustus 2020)
Lkol J.J.M. van de Ven
(vanaf augustus 2020)
Kol-apotheker drs. M.L. Vervelde*
Dhr. P.L.G.W. van Rijn arbovplk. bc
Dhr. J.J. van Wezel

Inspecteur Militaire Gezondheidszorg
Inspecteur, tevens plaatsvervangend IMG
Inspecteur Tandarts
Inspecteur Gezondheidsbescherming
Inspecteur Gezondheidsbescherming
Inspecteur Ketenzorg
Toezichthoudend Kwaliteitsdeskundige
Hoofd Inwendige Dienst/Secretaris

* op basis van TTW
Locatie en adresgegevens
De IMG is gehuisvest op het landgoed “De Zwaluwenberg”, Utrechtseweg 225 gebouw D2,
1213 TR Hilversum, MPC 51R.
Zij is bereikbaar onder:
Telefoonnummer
Fax
E-mail
Website
Intranet

035-5776699 (*06-558-76699)
035-5776690 (*06-558-76690)
IMG@mindef.nl
https://www.rijksoverheid.nl/ zoekterm: inspectie-militaire-gezondheidszorg
https://intranet.mindef.nl/bs/organisatie/Directies/IMG/Index.aspx

49

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

Afkortingen
ABP
ACSD
AMA
AMV
ANVS
AVG
BA
BIG
BGZ
BMB
BME
BS
CAOP
CDS
CEAG
CLAS
CLSK
CMH
CML
CZSK
DC PL
DGI
DGO
DGOTC
DMC
DOKM
DOPS
DOSCO
DTD
EFP
EGB
EMPIC®
EPD
GC
GDGZ
GGZ
Gnkbat
GIDS
GWT
HACCP
H-AGZO
HDBV
HDP
HGPZ
HKZ
HPG
HPT
ICT
IGK
IGJ
IMG
ISA

Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds
Adviescommissie Stralingshygiëne Defensie
Algemeen Militair Arts
Algemeen Militair Verpleegkundige
Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming
Algemene Verordening Gegevensbescherming
Beveilingsautoriteit
Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg
Bedrijfsgeneeskundige zorg
Bijzondere Medische Beoordelingen
Basis Medische Eenheid
Bestuursstaf
Centrum Arbeidsverhoudingen Overheidspersoneel
Commandant Der Strijdkrachten
Coördinatiecentrum Expertise Arbeidsomstandigheden en Gezondheid
Commando Landstrijdkrachten
Commando Luchtstrijdkrachten
Centraal Militair Hospitaal
Centrum voor Mens en Luchtvaart
Commando Zeestrijdkrachten
Dienstencentrum Personeelslogistiek
Duurzaam Gezond Inzetbaar
Defensie Gezondheidszorg Organisatie
Defensie Gezondheidszorg Opleidings- en Trainingscentrum
Duikmedisch Centrum
Doorontwikkeling Krijgsmacht
Directie Operatiën
Defensie Ondersteuningscommando
Defensie Tandheelkundige Dienst
Enhanced Forward Presence
Eerstelijns Gezondheidszorg Bedrijf
Modulair luchtvaart management systeem
Elektronisch Patiënten Dossier
Gezondheidscentrum
Geschillencommissie Defensie Geneeskundige Zorg
Geestelijke Gezondheidszorg
Geneeskundig Bataljon
Geneeskundig Informatiesysteem Defensie
Gewonden Transport
Hazard Analysis Critical Control Points
Hoofd Afdeling Gezondheidszorg Operaties
Hoofddirectie Bedrijfsvoering
Hoofddirectie Personeel
Hoofd Geneeskundige en Personele Zorg
Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector
Hygiëne en Preventieve Gezondheidszorg
Human Performance Teams
Informatie en Communicatie Technologie
Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
Inspectie Militaire Gezondheidszorg
Interdisciplinair team voor signaleren en advies
50

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

IVD
IVD
JIVC
KCGD
Kew
KMar
KMS-MGZ
KMSGD
KNMT
KNO
KTOMM
LZV
MGA
MGGZ
MGLC
MGZ
MK
MOU
MRC
MZT
NATO
NIAZ
NLVi
NVAMA
NVWA
Off log GNKD
OpCo's
OT
PBM
PDCA
PMO
POH
pSG
PTW
RI&E
RIVM
RVB
SBD
SCM
SMART
SMO
SMO
SMT
SQN
SZVK
SZW
TGTF
UMCU
V&VN MV&V
VIM
VN
Wkkgz
Wvp
WTZi/a

Inspectie Veiligheid Defensie
Instructie Voedselveiligheid Defensie
Joint IV Commando
Klachtencommissie Gezondheidszorg Defensie
Kernenergiewet
Koninklijke Marechaussee
Kwaliteitsmanagement systeem Militaire gezondheidszorg
Kwaliteitsmanagement Systeem Geneeskundige Dienst
Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde
Keel Neus Oor(polikliniek)
Koninklijk Militair Tehuis voor Oud-Militairen en Museum
Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen
Militair Geneeskundige Autoriteit
Militaire Geestelijke Gezondheidszorg
Militair Geneeskundig Logistiek Centrum
Militaire Gezondheidszorg
Medische Keuringen
Memorandum of Understanding
Militair Revalidatie Centrum
Medisch Zorgteam
North Atlantic Treaty Organization
Nederlands Instituut voor Accreditatie in de Zorg
Nederlands Veteraneninstituut
Nederlandse Vereniging Algemeen Militair Artsen
Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit
officieren logistiek geneeskundige dienst
Operationele Commando's
Organisatie Tabel
persoonlijke beschermingsmiddelen
Plan Do Check Act cyclus
Preventief Medisch Onderzoek
Praktijkondersteuner Huisarts
plaatsvervangend Secretaris-Generaal
Praktische Tewerk Stelling
Risico Inventarisatie & Evaluatie
Rijksinstituut voor Volksgezondheid
Rijksvastgoed Beheer
Stralingsbeschermingsdienst
Senior Coördinerend Kwaliteitsmanager
Specifiek Meetbaar Acceptabel Realistisch Tijdgebonden
Senior Medical Officer
Sociaal Medisch Onderzoek
Sociaal Medisch Team
squdron
Stichting Ziektekosten Verzekering Krijgsmacht
Sociale Zaken en Welzijn
Trainingsgeneeskunde en Trainingsfysiologie
Universitair Medisch Centrum Utrecht
Verpleegkundigen & Verzorgenden Militaire Verpleegkunde en Verzorging
Veilig Incident Melden
Verenigde Naties
Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg
Wet verbetering poortwachter
Wet Toelating Zorginstellingen

51

Inspectie Militaire Gezondheidszorg | Jaarverslag 2020

ZDE
ZHKH
Zis

Zorginformatie en Declaratie
Zelfhulp Kameradenhulp
Zorg informatie Systeem

52