Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1530
Vragen van het lid Stoffer (SGP) aan de Minister van Financiën over de
ongewenste effecten van strengere regelgeving met betrekking tot het
tegengaan van fraude en witwassen (ingezonden 2 december 2021).
Antwoord van Minister Kaag (Financiën) (ontvangen 1 februari 2022). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1074.
Vraag 1, 2 en 3
Op welke wijze worden de gevolgen van wetgeving op het gebied van fraude
en witwassen integraal gemonitord?
Bent u bereid onderzoek te doen naar de ongewenste negatieve effecten van
de toegenomen regelgeving op het gebied van fraude en witwassen, en
daarbij opties in kaart te brengen hoe deze effecten verminderd kunnen
worden?
Hoe gaat u ervoor zorgen dat de toegang tot een bankrekening voor iedereen
(goede doelen, ondernemers, particulieren etc.) gewaarborgd blijft, zonder
onnodige zware toetsingscriteria?
Antwoord 1, 2 en 3
De implementatie, het beleid en de gevolgen van de Nederlandse maatregelen op het gebied van fraude en witwassen worden op verschillende niveaus
geëvalueerd en gemonitord. Nederland wordt in internationaal verband
periodiek geëvalueerd, waarvan in 2022 verschillende resultaten worden
opgeleverd. Naar verwachting zal de Europese Commissie in 2022 een
evaluatie over de implementatie van de anti-witwasrichtlijn door de lidstaten
opleveren. Daarnaast evalueert de Financial Action Taskforce de effectiviteit
en wetgeving van de systemen van de aangesloten landen periodiek. De
FATF-evaluatie van Nederland vindt op dit moment plaats. In het najaar van
2022 zal het rapport van Nederland door de FATF naar buiten worden
gebracht. Hierin worden ook aanbevelingen gedaan voor Nederland.
Daarnaast vinden evaluaties op nationaal niveau plaats. Specifiek over de
effecten van de maatregelen uit de implementatiewet van de vierde antiwitwasrichtlijn op instellingen die onder de Wet ter voorkoming van
witwassen en het financieren van terrorisme (Wwft) vallen heb ik een
onafhankelijk onderzoek laten uitvoeren. De resultaten van dit onderzoek
geven samen met de evaluatie door de Europese Commissie een beeld van
de effecten van deze wetgeving. Deze evaluatie wordt in de eerste helft van
2022 met beide Kamers gedeeld. Tot slot verricht de Algemene Rekenkamer
op dit moment onderzoek naar de opbrengsten van de meldketen. Naar

ah-tk-20212022-1530
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

verwachting presenteert de Algemene Rekenkamer haar rapport in het
voorjaar van 2022. Uiteraard zal ik ook de resultaten van deze evaluaties met
uw Kamer delen en aangeven welke lessen uit deze evaluaties kunnen
worden getrokken.
Naast deze evaluaties is het ministerie in voortdurend overleg met toezichthouders, opsporingsinstanties en vertegenwoordigers van financiële
instellingen om actuele onderwerpen op het gebied van witwassen en
betalingsverkeer te bespreken. In deze gesprekken komt ook de constatering
aan bod dat consumenten en rechtspersonen vaker geconfronteerd worden
met de gevolgen van de uitvoering van de Wwft. Door de toenemende
aandacht voor de uitvoering van de Wwft door poortwachters, in het
bijzonder door financiële instellingen, zie ik dat burgers en bedrijven vaker
worden geconfronteerd met de gevolgen van de uitvoering van de Wwft en
bijvoorbeeld gevraagd worden meer informatie en documentatie aan te
leveren dan zij eerder gewend waren. Ik kan mij voorstellen dat het ingrijpend
kan zijn wanneer een bank, na een reeds lange zakelijke relatie, om uitvoerige
documentatie verzoekt. Signalen die ik ontvang over onwenselijke gevolgen
van antiwitwaswetgeving neem ik serieus. Ik zie het als mijn taak om te
zorgen voor heldere en uitvoerbare regelgeving en om eventuele knelpunten
weg te nemen. Ik ben in gesprek met de Nederlandse Vereniging van Banken
(NVB) en de Nederlandsche Bank (DNB) om te bezien waarom er knelpunten
voor burgers ontstaan in de toepassing van de Wwft en welke groepen in de
samenleving hiervan negatieve effecten ondervinden. Vooralsnog blijkt dat
knelpunten van geval tot geval, afhankelijk van factoren zoals de sector en
rechtsvorm, dermate verschillen dat maatwerk vereist is. Ik bespreek
casus-specifieke knelpunten met de banken en de betreffende sector of
klantgroep.
Daarnaast werkt de NVB op dit moment aan een inventarisatie van de tot op
heden bekende knelpunten die hopelijk meer inzicht biedt in deze problematiek en handvatten biedt voor oplossingen. Mochten deze knelpunten
persisteren op de langere termijn dan is het op dat moment wellicht
opportuun een breder onderzoek in te stellen.
Tot slot neem ik waar dat er op Europees en mondiaal niveau in toenemende
mate aandacht is voor de ongewenste effecten van regelgeving op het gebied
van witwassen, aangezien dit onderwerp niet alleen aan Nederland is
voorbehouden. In het huidige voorstel van de Europese Commissie voor een
anti-witwasverordening wordt een documentatieplicht geïntroduceerd die
banken verplicht bij te houden indien zij een klant accepteren of weigeren. Ik
zet mij tijdens de onderhandelingen van de verordening in voor het wegnemen van onevenredige lasten en het verminderen van negatieve effecten van
de anti-witwasverplichtingen.
Vraag 4
Bent u bekend met het artikel «Strenge bank zit goede doelen dwars»?1
Antwoord 4
Ja.
Vraag 5 en 8
Herkent u de toenemende onmogelijkheid voor goede doelen en kerken om
een bankrekening te openen, en wat zijn hiervan de oorzaken?
In hoeverre werkt het financieringsbeleid van banken, waarbij (nieuwe)
klanten ingedeeld worden in risicoschalen, ongewenste effecten in de hand,
zoals de onmogelijkheid voor goede doelen en kerken om een bankrekening
te openen?
Antwoord 5 en 8
Vooralsnog heb ik geen signalen dat het voor goede doelen of kerken op dit
moment onmogelijk is om een bankrekening te openen. Ik herken wel dat dit
bewerkelijker is dan voorheen en dat het bij sommige banken op dit moment
niet mogelijk is voor specifieke rechtsvormen om direct een rekening te
openen. Zoals ik in het antwoord op vragen 1, 2 en 3 aangaf verplicht de
Wwft adequaat onderzoek te doen naar cliënten en de toenemende aandacht
1

De Volkskrant, «Strenge bank zit goede doelen dwars», 30 november 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

hiervoor betekent dat burgers en bedrijven geconfronteerd worden met meer
informatieverzoeken dan voorheen. Ik zie in het bijzonder dat onder andere
goede doelen en kerken vaker geconfronteerd worden met de gevolgen van
de Wwft en bijvoorbeeld gevraagd worden meer informatie en documentatie
aan te leveren dan eerder het geval was. Een mogelijke achterliggende
oorzaak hiervan is dat uit de laatste Nationale Risico Analyse witwassen bleek
dat stichtingen, vanwege hun ondoorzichtige eigendomsstructuur, een
verhoogd risico vormen op witwassen of het financieren van terrorisme. Dit
kan betekenen dat goede doelen onderworpen worden aan grondige
procedures om ervoor te zorgen dat goede doelen niet worden misbruikt om
crimineel geld het financiële systeem in brengen. Banken zijn daarbij
genoodzaakt aanvullende informatie op te vragen bij deze rechtsvormen,
hetgeen een arbeidsintensief en langdurig proces kan zijn, zoals sommige
banken in het artikel uit vraag 4 opmerken.
Voorts heeft DNB in 2021 aangegeven dat er nog onvoldoende naleving is in
een deel van de bancaire sector en dat de problemen omvangrijk en
persistent zijn. Banken hebben de zelfstandige verantwoordelijkheid om deze
achterstanden in te lopen en ik verwacht dat deze op termijn zullen zijn
weggewerkt. DNB noemt dat bij 28 banken (ongeveer een derde van alle
banken die onder Wwft-toezicht van DNB vallen) herstel- en verbetertrajecten
lopen.2 Dit is, samen met de teruglopende risicobereidheid van banken voor
Wwft-gerelateerde risico’s maar ook andere integriteitsrisico’s, een mogelijke
verklaring voor het feit dat sommige rechtsvormen niet direct een rekening
kunnen openen bij bepaalde banken. De omvang van een klant is niet van
doorslaggevende betekenis voor de mate van risico. Kleine organisaties
komen dan ook niet per se in aanmerking voor een lichtere beoordeling. Ik zal
in overleg treden met de NVB en DNB – en ook de branchevertegenwoordiging – om te bezien of er mogelijkheden zijn om voor kleinschalige lokale
liefdadigheidsorganisaties de Wwft-procedures beter toegankelijk te maken
door betere informatieverstrekking naar deze organisaties en duidelijker
onderscheid aan te brengen tussen rechtsvormen met een hoger en lager
risico.
Vraag 6 en 7
Wat is de gemiddelde wachttijd voor het openen van een zakelijke bankrekening voor stichtingen en verenigingen?
Bij welke banken is het voor een stichting op dit moment niet mogelijk om
een bankrekening te openen?
Antwoord 6 en 7
Het is niet mogelijk om aan te geven wat de gemiddelde wachttijd is voor het
openen van een zakelijke bankrekening voor stichtingen en verenigingen. De
wachttijd of de doorlooptijd bij opening van een zakelijke bankrekening hangt
namelijk af van diverse factoren. Aan de kant van de klant kan gedacht
worden aan factoren zoals de responstijd van de klant, de complexiteit van de
klant/situatie, en de kwaliteit van de informatie die wordt geleverd, maar ook
de sector waarin de klant actief is en de eventuele betrokkenheid van het
buitenland/hoogrisicogebieden. Aan de kant van de bank kan een factor zijn
de tijd die nodig is om een inschatting te maken van het risico van de klant
en eventueel daaraan gepaarde maatregelen om een risico te beperken. De
NVB geeft aan dat als er sprake is van een heldere structuur, geen buitenlandse elementen en een laag risico de rekening over het algemeen snel zou
kunnen worden geopend.
Ik heb geen signalen dat het geheel onmogelijk is voor stichtingen of
verenigingen om een bankrekening te openen. Wel begrijp ik – zoals het
artikel vermeldt – dat sommige banken beperkt deze rechtsvormen accepteren of een wachtlijst hanteren. Het beleid met betrekking tot acceptatie van
rechtspersonen, waaronder ook stichtingen en verenigingen, wordt door
iedere bank individueel bepaald. Dit gebeurt onder andere op basis van
risicoafwegingen en afwegingen op basis van Internationaal Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen. Aanvragen van (rechts)personen worden in de
regel individueel beoordeeld. Van de NVB begrijp ik dat een bank bij voorbaat

2

Kamerstuk 31 789, nr. 102.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

hierover communiceert, bijvoorbeeld op diens website, of daarover in
gesprek gaat met de aanvragende partij.
Vraag 9
Bent u van mening dat het wettelijk verplicht moet zijn dat verenigingen en
stichtingen, waaronder veel goede doelen en kerken, de mogelijkheid hebben
een bankrekening te openen bij elke bank (tenzij er evident sprake is van
terrorismefinanciering, fraude en dergelijke)?
Antwoord 9
In principe zijn banken vrij om zelf hun ondernemingsstrategie te vast te
stellen en mogen zij zelf bepalen aan wie zij hun producten aanbieden. Op dit
moment bestaat alleen voor particulieren het recht op een basisbetaalrekening omdat het beschikken over een betaalrekening essentieel is om te
kunnen deelnemen aan het maatschappelijk verkeer. Bovendien mag een
basisbetaalrekening geweigerd worden indien er sprake is van aantoonbare
risico’s op witwassen of terrorismefinanciering. Daarbij zij opgemerkt dat
rechtsvormen zoals verenigingen en stichtingen divers van aard zijn en
uiteenlopende activiteiten kunnen ontplooien anders dan liefdadigheidswerk.
Zoals in antwoord op vragen 5 en 8 is aangegeven zijn er bovendien
bepaalde hoge risico’s geïdentificeerd die samenhangen met deze rechtsvormen, dan wel de activiteiten die zij ontplooien. Een generieke verplichting tot
het aanbieden van een basisbetaalrekening sluit mijns inziens daarom niet
aan op de specifieke problematiek van de genoemde rechtsvormen. Wel zal
Nederland zich in internationaal en EU-verband inzetten om de verhouding
tussen de toegang tot het betalingsverkeer en anti-witwasregelgeving te
verduidelijken. Dit zal ik onder andere doen bij de evaluatie van de richtlijn
betaalrekeningen.
Vraag 10 en 11
Klopt het dat de implementatiewet van de vierde EU-antiwitwasrichtlijn (Wet
ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme – Wwft) op dit
moment geëvalueerd wordt?
Worden daarin ook de ongewenste gevolgen van de aanscherpte regels rond
politiek prominente personen (PEP’s) en hun omgeving meegenomen?
Antwoord 10 en 11
Ja. In die evaluatie is er specifiek aandacht voor de gevolgen van de
aanscherpte regels voor een Wwft-instelling om een zakelijke relatie aan te
gaan met PEP’s en de persoonlijke ervaringen van PEP’s. Zoals in antwoord
op vragen 1,2 en 3 is aangegeven zal deze evaluatie in de eerste helft van
2022 aan beide Kamers worden aangeboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4