Jaarverslag 2020
Jaarbeeld van het Nederlandse Nationaal Preventie Mechanisme

Jaarverslag 2020

Inhoudsopgave

1

Toezicht
Medische zorg
Terroristenafdelingen
Arrestantenzorg
Levenslang gestraften
Forensische zorg
De Dienst Justitiële Inrichtingen en coronatijd
Justitiële Jeugdinrichtingen
Migratie

3
3
6
6
7
7
7
8
9

2

Over het Nationaal Preventie Mechanisme
Activiteiten 2020

10
11

Bijlagen
Matrix profielen deelnemers aan het NPM-overleg

12

2

Jaarverslag 2020

1

Toezicht

Niemand mag op een mensonterende of vernederende wijze worden behandeld. Dit
geldt ook voor mensen die in Nederland onder niet vrijwillige omstandigheden
worden verzorgd of behandeld, zijn gedetineerd of op welke andere manier dan ook
door de overheid in hun vrijheid zijn beperkt. In het kader van het Optional Protocol
to the Convention against Torture van de Verenigde Naties (OPCAT)1 vormen
organisaties die een toezichthoudende of adviserende rol vervullen bij personen die
in hun vrijheid zijn beperkt in Nederland gezamenlijk het ‘nationaal preventie
mechanisme‘ (NPM). In dit jaarverslag over 2020 rapporteert het NPM over de
omstandigheden en de behandeling van personen van wie hun vrijheid is beperkt of
ontnomen. Dit jaarverslag verschijnt later dan gebruikelijk, vanwege de verkenning
naar de invulling van het NPM.
Het jaarverslag maakt duidelijk dat de rechten van mensen die in Nederland in hun
vrijheid zijn beperkt worden gerespecteerd. Uit het toezicht van het NPM blijkt dat
mensen die in hun vrijheid zijn beperkt op een adequate en zorgvuldige wijze zorg
verleend krijgen. Wel zijn er in aanbevelingen gedaan gericht op een versterking
van mensenrechten in wetgeving, beleid en uitvoeringpraktijk.
In de volgende paragrafen staan de belangrijkste bevindingen uit het toezicht in
2020.

Medische zorg
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) houdt vanuit NPM toezicht op
onvrijwillige zorg voor cliënten/patiënten in de geestelijke gezondheidszorg,
verpleeghuiszorg, gehandicaptenzorg, jeugdhulp en op de medische zorgverlening in
asielzoekerscentra en voor ingeslotenen.
De zorg aan ingeslotenen moet dezelfde kwaliteit hebben als de zorg die mensen in
de vrije samenleving krijgen. Maar mensen in een gevangenis of tbs-kliniek kunnen
niet vrij kiezen voor een arts of behandelaar. Daarom is toezicht op de zorg aan
mensen in justitiële inrichtingen zo belangrijk.

1

Artikel 3 van OPCAT vereist lidstaten om ‘één of meerdere organen ter preventie van foltering en andere
wrede, onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing op te zetten, aan te wijzen of te
handhaven’. Deze organen die bezoeken binnen de eigen lidstaat afleggen, worden aangeduid als het NPM.

3

inhou
dsop
gave

Jaarverslag 2020

Voor al deze sectoren waar toezicht op wordt gehouden, geldt dat dwang alleen
wordt toegepast als het niet anders kan (‘nee tenzij’). Dit kan bijvoorbeeld worden
bereikt door een goed preventiebeleid, persoonsgerichte zorg, goede vakbekwame
zorgverleners en sturen op kwaliteit door het management. De IGJ toetste bij een
groot aantal zorgaanbieders deze thema’s. De IGJ gaat ervan uit, dat wanneer de
normen bij deze thema’s in orde zijn, minder vrijheidsbeperking en dwang nodig zijn
en dat dit de kwaliteit van leven van een cliënt/patiënt ten goede komt. Op de
website www.igj.nl publiceerde de IGJ alle inspectierapporten. De hoofdlijnen van
haar bevindingen staan in het rapport: ‘2020 in vogelvlucht’. Hieronder wordt een
aantal bevindingen uit 2020 beschreven; met name die gaan over de preventie en
het terugdringen van dwang in de zorg.
Corona enorme impact op zorg
COVID-19 had in 2020 een enorme impact op de zorg. De Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) besteedde veel aandacht aan het toezicht op
bijvoorbeeld coronatesten en vaccins. Ook verzamelde de IGJ informatie over de
eerste coronagolf en publiceerde hierover in verschillende sectorrapporten. Zij hield
ook toezicht op goede coronazorg binnen penitentiaire inrichtingen en
detentiecentra, en jeugdigen in justitiële jeugdinrichtingen en tbs-gestelden in
forensisch psychiatrische centra. De genomen maatregelen beïnvloedden het
leefklimaat in de instellingen fors. Zowel onder personeel, als onder justitiabelen
was er behalve weerstand ook begrip voor de genomen maatregelen. De Dienst
Justitiële Inrichtingen en de justitiële inrichtingen zelf hebben snel en adequaat
gereageerd op de eerste golf van COVID-19. Er was sprake van een eenduidige
aanpak in de instellingen. De IGJ publiceerde hierover een rapport: ‘COVID-19 in
penitentiaire inrichtingen, detentiecentra, justitiële jeugdinrichtingen en forensisch
psychiatrische centra’.
Aandacht en ambities leiden tot minder vrijheidsbeperkende maatregelen in jeugdgeestelijke gezondheidszorg en orthopedische behandelcentra
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) bezocht in totaal 12 locaties bij zeven
orthopedagogische behandelcentra en vier instellingen voor jeugd-geestelijke
gezondheidszorg. De IGJ onderzocht hoe instellingen werken aan het terugdringen
van vrijheidsbeperking. Met oog voor de positieve ontwikkelingen: Wat gaat goed,
zijn er goede voorbeelden? Maar ook voor wat nog beter kan en waardoor het nog
niet lukt. Alle bezochte instellingen werken aan het verminderen van
vrijheidsbeperkende maatregelen. Toch wordt vrijheidsbeperking nog regelmatig
ingezet, soms ook onbewust. Dat is onwenselijk, zeker bij deze jonge en kwetsbare
mensen. Vrijheidsbeperkende maatregelen – zoals verplicht naar de eigen kamer
moeten of geplaatst worden in een afzonderingsruimte – mogen alleen worden
toegepast als er echt geen alternatieven zijn.
De IGJ zag dat de meeste instellingen een open behandelcultuur belangrijk vinden
bij het terugdringen van vrijheidsbeperkende maatregelen. Als binnen een goede
relatie tussen jeugdige en professionals maatwerk wordt toegepast lukt deze
behandeling vaak zonder vrijheidsbeperkende maatregelen. Instabiele teams met
wisselende professionals belemmeren juist het terugdringen van vrijheidsbeperking.
Dat komt omdat daardoor geen relatie ontstaat met de jeugdigen op de groep. Ook
de complexe problematiek is een steeds meer belemmerende factor. Dat geldt zowel
in de orthopedagogische behandelcentra als de jeugd-geestelijke gezondheidszorg.

4

inhou
dsop
gave

Jaarverslag 2020

Daarnaast is het na behandeling vaak lastig deze jeugdigen te laten doorstromen
naar een passende vervolgplek.
Sommige jeugdigen met een licht verstandelijke beperking lopen vast. Thuis, op
school of in de samenleving. Zij kunnen worden opgenomen in een
orthopedagogisch behandelcentrum. De jeugd-geestelijke gezondheidszorg
behandelt jeugdigen en jongvolwassenen met een psychische aandoening die leidt
tot ernstige beperkingen in hun functioneren of tot verhoogd risico op een
verstoorde ontwikkeling. Dit onderzoek is een vervolg op eerder toezicht in de
gesloten jeugdzorg, in de eerste helft van 2019. Daarover verscheen in 2019 deze
factsheet. Ook de komende jaren houdt de inspectie oog voor dit belangrijke thema.
Zie verder het rapport ‘Aandacht en ambities leiden tot minder vrijheidsbeperkende
maatregelen in jeugd-geestelijke gezondheidszorg en behandelcentra.’
Toezicht op nieuwe wetgeving
Op 1 januari 2020 traden de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang in werking. Een belangrijk doel van deze wetten is het versterken
van de rechtspositie van cliënt, familie en naasten. De Wet zorg en dwang richt zich
op het voorkomen van onvrijwillige zorg en het zo kort mogelijk toepassen ervan en
op het verhogen van de kwaliteit van de (onvrijwillige) zorg. De Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) koos hier voor toezicht met als uitgangspunt
signaleren, agenderen en stimuleren. Daarin is ruimte om de zorg aan te passen
aan de nieuwe wettelijke eisen. Bij het toezicht was de vraag leidend: is de kwaliteit
en veiligheid van zorg in het geding of is er sprake van onrechtmatige toepassing
van dwang?
Mede vanwege de coronapandemie is het beeld van de eerste drie maanden Wet
verplichte geestelijke gezondheidszorg en Wet zorg en dwang in 2020 beperkt. De
IGJ heeft wel een eerste indruk gegeven van haar toezichtbevindingen.
Als vervolg daarop is de publicatie verschenen die gaat over de periode van april tot
en met september 2020. In deze periode bezocht de IGJ 19 zorgaanbieders, en
richtte zich specifiek op het aspect dwang in de zorg. In deze periode ontving zij 50
meldingen en signalen en zo’n 300 uitspraken van de klachtencommissies. De focus
van de IGJ op de uitvoering van de twee wetten en de problemen bij het werken
met deze wetten. Ondanks alle extra inzet van het zorgveld zijn er bijna een jaar na
invoering nog een aantal knelpunten. Zoals de ervaren administratieve lasten voor
zorgverleners bij de uitvoering van deze wetten, de registratie van gedwongen zorg
en de deskundigheidsbevordering van de zorgverleners. Zorgverleners proberen
dwang zo veel mogelijk terug te dringen, maar het duurt te lang voordat belangrijke
zaken echt goed geregeld zijn. De coronamaatregelen in de zorg maken het soms
nog lastiger. Vooral op regionaal niveau moeten zorgkantoren, zorgverzekeraars en
zorgaanbieders in de geestelijke gezondheidszorg, de gehandicaptenzorg en de
ouderenzorg afspraken maken over de beschikbare crisisopvang en crisisbedden.

5

inhou
dsop
gave

Jaarverslag 2020

Terroristenafdelingen
In het verslagjaar zien de Commissies van Toezicht voor justitiële inrichtingen dat
met betrekking tot verdachten en veroordeelden van terroristische misdrijven een
aantal maatregelen is genomen. Zo is de capaciteit op de terroristenafdeling van de
penitentiaire inrichting Rotterdam locatie De Schie uitgebreid van zeven naar
veertien plekken. Hoewel er sprake is van een individueel regime worden sommige
activiteiten, in tegenstelling tot eerder beleid, in gezamenlijkheid uitgevoerd zoals
arbeid en sport. Het vrijdaggebed voor de islamitische gedetineerden vindt plaats
terwijl de imam zich achter glas bevindt.
Verder wordt in de Penitentiaire Inrichting Zwolle ruimte gemaakt voor vrouwen die
met name uit Syrië terugkeren en zich voor de Nederlandse rechter moeten
verantwoorden wegens verdenking van terreurmisdrijven.
Ten slotte is de capaciteit op de terroristenafdeling in Vught uitgebreid naar ruim 36
plaatsen. Daar zit ook de centrale inkomsten afdeling waar de persoonlijke profielen
worden gediagnosticeerd die benut worden bij de selectie en plaatsing.

Arrestantenzorg
Politie
De Commissies van Toezicht Arrestantenzorg (geografisch verdeeld over het land
zijn er tien commissies) houden toezicht op huisvesting, veiligheid, verzorging,
bejegening en vervoer van ingeslotenen, uitgevoerd door de politie. Dat gebeurt
zowel in cellencomplexen die voorzien in 24 uurs-zorg inclusief nachtverblijf, als in
locaties waar alleen dagverblijf mogelijk is. Daarvan is sprake in de zogenaamde
ophoudkamers waarover lokale politieteams beschikken en in ophoudkamers bij
gerechtsgebouwen, waar ingeslotenen verblijven die voor de rechter moeten
verschijnen.
Het door de commissies gehanteerde toetsingskader bestaat uiteraard uit
internationale en nationale wet- en regelgeving en voorts uit aanvullende regels of
instructies die de politie intern gesteld heeft, zoals het Landelijk Reglement
Arrestantenzorg. Jaarlijks spreken de commissies met elkaar af aan welke thema’s
zij bij hun toezicht in het bijzonder aandacht schenken. In 2020 betrof dat
bedrijfshulpverlening, medische zorg en zorg voor minderjarigen.
Over het algemeen is de door de politie uitgevoerde arrestantenzorg zonder meer
goed te noemen. De huisvesting is in orde, net als de medische zorg, praktische
zorg bij voeding, luchten/ontspanning en persoonlijke verzorging. De bejegening
van de arrestanten door de arrestantenverzorgers is zorgvuldig en respectvol.
Een terugkerend aandachtspunt betreft aspecten van bedrijfshulpverlening: de
actualiteit van en bekendheid met de ontruimingsplannen, het houden van
(ontruimings-)oefeningen en het evalueren daarvan. Om die reden was dit benoemd

6

inhou
dsop
gave

Jaarverslag 2020

als thema voor 2020. Helaas blijkt dit nog steeds onvoldoende op orde, met name in
de ophoudkamers van de lokale politieteams. Daar wordt vaak onvoldoende
geoefend en is de bekendheid met ontruimingsplannen onvoldoende. De commissies
hebben bij de aanbieding van de jaarverslagen over 2020 daarvoor dan ook
specifiek aandacht gevraagd van de korpschef.
De Commissies van Toezicht Arrestantenzorg hebben zowel lokaal als landelijk
goede contacten met de politie. Lokaal worden bevindingen snel teruggekoppeld aan
de leidinggevenden arrestantenzorg. Kwesties die op meerdere locaties en in meer
politie-eenheden aandacht vragen worden op landelijk niveau door het Landelijk
Centrum Commissies van Toezicht Arrestantenzorg besproken met de landelijk
portefeuillehouder.
Koninklijke Marechaussee
De Commissie van Toezicht Detentieplaatsen Koninklijke Marechaussee is onderdeel
van het NPM. Zij houdt toezicht op de detentieplaatsen in beheer en gebruik bij de
Koninklijke Marechaussee en op de zorg die door de Marechaussee wordt gegeven
aan hen die daarin worden opgehouden of ingesloten. Uit haar jaarverslag blijkt dat
de commissie 12 locaties heeft bezocht in 2020, waardoor alle detentielocaties
zullen zijn bezocht in de periode 2018-2020.
In het algemeen is in de detentieplaatsen van de Koninklijke Marechaussee de
bejegening van en de zorg voor ingeslotenen correct. Uit de inspecties van 2020 zijn
geen schokkende zaken naar voren gekomen. De aanbevelingen die zijn gedaan
(zoals het periodiek oefenen van calamiteiten), zijn reeds of worden door de
desbetreffende brigadecommandanten opgepakt.

Levenslang gestraften
Met betrekking tot levenslang gestraften zien de Commissies van Toezicht voor
justitiële inrichtingen een toegenomen dynamiek.
De uitvoerende macht kan bij het nemen van bestuurlijke beslissingen een hogere
waarde toekennen aan de deskundige advisering van de speciale adviesinstanties
voor de overheid (de minister voor Rechtsbescherming). Dit is het gevolg van
jurisprudentie van het Europese hof in Straatsburg en nadere precisering van de
rechtspraak van de Hoge Raad.
Daardoor scheppen het Europese hof en de Hoge Raad de mogelijkheid dat sommige
veroordeelden na verloop van vele jaren toch het perspectief houden op vrijlating,
ook als de minister dat weigert.

Forensische zorg
In 2020 heeft de Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie JenV) onderzoek gedaan
naar forensisch psychiatrische centra. Dit zijn gesloten klinieken waar mensen

7

inhou
dsop
gave

Jaarverslag 2020

gedwongen worden opgenomen die veroordeeld zijn tot tbs met dwangverpleging.
De Inspectie JenV concludeert in dit onderzoek dat het tbs-systeem vastloopt
zonder extra investeringen. De regie van Forensisch Psychiatrische Centra op de
resocialisatie van tbs-ers staat namelijk door diverse factoren onder te grote druk.
De uitvoering van de tbs-maatregel vraagt om het telkens zoeken naar een delicate
balans: namelijk die tussen de maatschappelijke opdracht om de maatschappij
veilig te houden en het stapsgewijs uitbreiden van verlof voor de tbs-gestelde voor
diens stapsgewijze terugkeer in de maatschappij. Volgens de Inspectie JenV dreigt
het vinden van die balans niet langer te kunnen worden gewaarborgd. Die balans
moet altijd leidend zijn in de keuzes die Forensisch Psychiatrische Centra maken in
het resocialisatietraject. Maar dat is niet altijd het geval, constateerde de Inspectie.
Dit komt onder meer door te weinig personeel, te weinig behandelplekken in
klinieken, maar ook door een gebrek aan vervolgvoorzieningen (doorstroomplekken)
bij behandelafdelingen met een lichter regime. Een Forensisch Psychiatrische
Centrum moet meer maatwerk kunnen leveren, zonder belemmeringen als
onvoldoende tijd, ruimte of geld.
Naast dit overkoepelende onderzoek heeft de Inspectie JenV ook het
resocialisatietraject in een specifieke casus onderzocht. Hierbij gaat het om een tbsgestelde die tijdens zijn proefverlof werd verdacht van betrokkenheid bij de dood
van een ex-tbs’er. Uit dit onderzoek blijkt dat het betrokken Forensisch
Psychiatrisch Centrum onvoldoende regie heeft gevoerd op het resocialisatietraject
van een tbs-gestelde tijdens diens proefverlof. Ook had het Forensisch Psychiatrisch
Centrum geen zicht op de mensen met wie hij privé omging.

De Dienst Justitiële Inrichtingen en coronatijd
Toezicht houdt meer in dan alleen het doen van onderzoek. Het is voor de Inspectie
Justitie en Veiligheid (Inspectie JenV) belangrijk om inzicht te hebben in de stand
van zaken bij uitvoeringsinstanties. Dit gebeurt onder meer door gesprekken,
locatiebezoeken en aansluiting op datastromen (bijvoorbeeld in de vorm van
incidentmeldingen of rapportages). Hiermee krijgt de Inspectie JenV een beter beeld
van de gang van zaken van de organisaties of instellingen die haar toezicht
ondervinden en versterkt zij het contact met haar stakeholders.
In coronatijd heeft de Inspectie JenV minder fysieke bezoeken kunnen brengen aan
de verschillende locaties/onderdelen van de Dienst Justitiële Inrichtingen. Bezoeken
en contacten vonden zoveel mogelijk digitaal plaats. Zo heeft de zij digitaal een
‘bezoek’ gebracht aan verschillende onderdelen van de Dienst Vervoer &
Ondersteuning (onder andere verantwoordelijk voor het vervoer van arrestanten,
gedetineerden en vreemdelingen). Om zicht te houden op wat er speelde op de
verschillende locaties/onderdelen sloot de Inspectie JenV aan op datastromen van
de Dienst Justitiële inrichtingen. Daarnaast heeft de zij met alle penitentiaire
inrichtingen en detentiecentra telefonisch of digitaal gesprekken gevoerd over de
impact van corona en maatregelen die werden getroffen om verspreiding tegen te
gaan op hun locatie. Ook in gesprekken met bijvoorbeeld het hoofdkantoor en
landelijke diensten van de Dienst Justitiële Inrichtingen was er steeds expliciet
aandacht voor dit onderwerp.

8

inhou
dsop
gave

Jaarverslag 2020

Justitiële Jeugdinrichtingen
Het toezicht op de Justitiële Jeugdinrichtingen vindt integraal plaats door
samenwerking van vier inspecties; Inspectie Justitie en Veiligheid, de Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd, de Nederlandse Arbeidsinspectie en de Inspectie van het
Onderwijs. Omdat de inspecties door corona fysiek op afstand kwamen te staan, is
het reguliere toezicht op de Justitiële Jeugdinrichtingen in 2020 veranderd. De
inspecties hebben hun interne informatiepositie verder versterkt door waar mogelijk
aan te sluiten op bestaande datastromen en door op structurele basis
sturingsinformatie van de instellingen en de Dienst Justitiële Inrichtingen te
ontvangen. Tegelijkertijd intensiveerden de inspecties het contact met de
inrichtingen, bijbehorende scholen en alliantiepartners. Bijvoorbeeld door met grote
regelmaat (digitale) gespreksrondes te houden met bestuurders,
Ondernemingsraden en commissie van toezicht. Zo konden zij knelpunten en goede
voorbeelden signaleren en met elkaar delen. Indien nodig brachten de inspecties
een fysiek bezoek aan de inrichtingen.
Daarnaast is het toezicht op de Justitiële Jeugdinrichtingen zich in deze periode
meer gaan richten op knelpunten in het stelsel; de zorgen rondom randvoorwaarden
zoals capaciteits- en personeelstekorten. Deze zorgen hebben de inspecties bij de
opdrachtgever en opdrachtnemer geagendeerd. In 2021 hebben de inspecties
diverse keren gerapporteerd over de voortgang.

Migratie
Gedwongen terugkeer
Het rapport Toezicht op terugkeer in 2019 (gepubliceerd in 2020) van de Inspectie
Justitie en Veiligheid laat zien dat de begeleide terugkeer van vreemdelingen in de
regel veilig, zorgvuldig en humaan verloopt. Alleen de informatie-uitwisseling tussen
betrokken partijen blijft een zorgpunt, al is die de afgelopen jaren enigszins
verbeterd. Het toezicht in 2020 (Jaarbrief Terugkeer vreemdelingen 2020) bevestigt
dit beeld.

9

inhou
dsop
gave

Jaarverslag 2020

2

Over het Nationaal
Preventie Mechanisme

Het Nederlandse NPM wordt gevormd door alle organisaties die een
toezichthoudende of adviserende rol vervullen bij personen die in hun vrijheid zijn
beperkt. Gezamenlijk beschikken de deelnemers aan het NPM over alle
bevoegdheden waarover NPM’s op grond van het VN-Verdrag tegen foltering en
andere wrede, onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing van de
Verenigde Naties (OPCAT) dienen te beschikken2. Elke deelnemer heeft daarbij zijn
eigen, in wet- en regelgeving vastgelegde, taken, verantwoordelijkheden en
bevoegdheden. Niet alle organisaties nemen deel aan het periodieke overleg van het
Nationaal Preventie Mechanisme.
Aan het NPM-overleg nemen de volgende organisaties deel:

Inspectie Justitie en Veiligheid (tevens coördinator van het NPM-netwerk)

Inspectie voor de Gezondheidszorg en Jeugd

Commissies van Toezicht voor justitiële inrichtingen3

Commissies van Toezicht Arrestantenzorg4

Commissie van Toezicht Detentieplaatsen Koninklijke Marechaussee 5
In bijlage I is een overzicht opgenomen van de bevoegdheden van de afzonderlijke
organisaties.
Waar de domeinen van de toezichthouders overlappen, werken de organisaties
samen. Bij hun toezicht maken de organisaties in het NPM gebruik van vooraf
opgestelde toetsingskaders. De principes ter preventie van foltering en andere
wrede, onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing maken standaard
onderdeel uit van deze toetsingskaders.
Verkenning invulling NPM
In het jaarverslag over 2019 is aangegeven dat een verkenning loopt naar de vraag
of de huidige invulling van het NPM nog steeds de beste invulling is. Het NPM levert
zijn bijdrage aan deze verkenning door de ervaringen te delen die zijn opgedaan als
2

Kamerstukken TK 33826 nr. 18.
De Klankbordgroep van de Commissies van Toezicht justitiële inrichtingen vertegenwoordigt de
Commissies van Toezicht tijdens de NPM-bijeenkomsten.
4
Het Landelijk Centrum Commissies van Toezicht Arrestantenzorg vertegenwoordigt de Commissies van
Toezicht tijdens de NPM-bijeenkomsten.
3

5

Deze commissie heeft eind 2017 met drie nieuwe leden een herstart gemaakt. Begin 2019 is een vierde lid
toegevoegd.

10

inhou
dsop
gave

Jaarverslag 2020

samengesteld NPM. En daarnaast door mee te denken over alternatieve vormen
voor de inrichting van het NPM die nog meer recht kunnen doen aan het OPCAT. Het
Ministerie van Justitie en Veiligheid heeft gesproken met de betrokkenen voor een
alternatieve invulling, maar dit heeft nog niet geleid tot een wijziging door de
minister voor Rechtsbescherming in de vormgeving van het NPM. De organisaties
die deel uitmaken van het NPM continueren in de tussentijd hun toezicht en
adviestaken.

Activiteiten 2020
De activiteiten op het terrein van vrijheidsbeperking en vrijheidsontneming voeren
de deelnemers mede in het kader van de taak als NPM uit. In de afzonderlijke
jaarverslagen van de verschillende organisaties is meer informatie te vinden over de
activiteiten naast de hiervoor genoemde hoofdthema’s.
Tabel a. Activiteiten bij vrijheidsbeperking en vrijheidsbeneming

Inspectie Justitie en Veiligheid

Jaarbericht 2020

Inspectie Gezondheidszorg en
Jeugd

Jaarverslag 2020

Commissies van Toezicht voor
justitiële inrichtingen




Commissies van Toezicht
Arrestantenzorg
Commissie van Toezicht
Detentieplaatsen Koninklijke
Marechaussee

Jaarverslag Klankbordgroep
Jaarverslagen 2020 afzonderlijke
commissies
Jaarverslagen 2020 afzonderlijke commissies en
Landelijk Centrum
Jaarverslag 2020

11

inhou
dsop
gave

inhou
dsop
gave

Jaarverslag 2020

I

V
V
V
V
V
V

V14

V
v14
v14
V

V
V
V
V
V
V
V
v16
V

V

V

Noot: voor voetnoten, zie volgende bladzijde.

12

V
V

v14
v14

V

v14
V
V

Commissie van
Toezicht
Detentieplaatsen
Koninklijke
Marechaussee

V
V
V
V
V

Commissie van
Toezicht
Arrestantenzorg

V
V
V

Gevangeniswezen
Justitiële jeugdinrichtingen
Forensische zorginstellingen strafrechtelijke titel
Forensische zorginstellingen civiel rechtelijke titel
Detentiecentra vreemdelingen
Nazorg instellingen gedetineerden
Arrestantenzorg politie 15
Detentieplaatsen Koninklijke Marechaussee
Militaire detentie plaatsen (Stroe)
Gesloten plaatsen geestelijke gezondheidszorginstellingen strafrechtelijke titel
Gesloten plaatsen geestelijke gezondheidszorginstellingen
civiel rechtelijke titel
Gesloten jeugdzorg (Jeugdzorg Plus)
civiel rechtelijke titel
Transport binnenland politie
Transport binnenland Dienst Vervoer en
Ondersteuning
Transport buitenland (vluchten)
Gesloten plaatsen in bejaardentehuizen
Gesloten plaatsen Gehandicaptenzorg
Internationaal strafhof Den Haag 19

Commissie van
Toezicht voor justitiële
inrichtingen13

Inspectie
Gezondheidszorg en
Jeugd

Locatie12

Inspectie Justitie en
Veiligheid

Bijlage
Matrix profielen
deelnemers aan het
NPM-overleg

V
v17-18

Jaarverslag 2020

12

‘plaats van detentie’/‘plaatsen waar personen van hun vrijheid zijn benomen’ betreft niet slechts fysieke
locaties/gebouwen, maar elke plek vanaf het moment van aanhouding van de persoon.
13
De Commissie van Toezicht heeft tevens een rechtsprekende taak.
14
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd houdt toezicht op plaatsen waar zorg wordt gegeven of
onthouden.
15
Inclusief ophoudlocaties Parketpolitie en Spoorwegpolitie en mobiele cellencomplexen van politie.
16
De Commissie van Toezicht Detentieplaatsen Koninklijke Marechaussee houdt toezicht op alle
detentieplaatsen die in beheer en gebruik zijn bij de Marechaussee. Conform nieuwe werkafspraken van
oktober 2018 houdt deze commissie toezicht op het cellengedeelte dat de Marechaussee huurt
bij het Justitieel Complex Schiphol en de wachtruimtes van het rechtbankgedeelte van dit complex waar
de Koninklijke Marechaussee fungeert als parketpolitie. De Commissie van Toezicht Detentieplaatsen
handelt geen klachten af. Klachten over handelingen van medewerkers van de Koninklijke Marechaussee
worden behandeld door de Klachtencommissie Defensie.
17
Er is een speciale Commissie van Toezicht voor Dienst Vervoer en Ondersteuning. Deze commissie houdt
toezicht en geeft advies, maar doet geen klachtenafhandeling. Klachten worden behandeld door de
Commissie van Toezicht van de betreffende penitentiaire inrichting.
18
De Commissie van Toezicht voor Dienst Vervoer en Ondersteuning houdt geen toezicht op het
Transferium.
19
Het Rode Kruis is verantwoordelijk voor het monitoren van de detentieomstandigheden en behandeling.

13

inhou
dsop
gave

Aan deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend.
Vermenigvuldigen van informatie uit deze publicatie is toegestaan,
mits deze uitgave als bron wordt vermeld.