Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

30 139

Veteranenzorg

Nr. 104

VERSLAG VAN EEN NOTAOVERLEG
Vastgesteld 17 juli 2012
De vaste commissie voor Defensie heeft op 25 juni 2012 overleg gevoerd
met minister Hillen van Defensie over veteranen.
Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Defensie,
Van Beek
De griffier van de vaste commissie voor Defensie,
Roovers

kst-30139-104
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

1

Stenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste
commissie voor Defensie
Maandag 25 juni 2012
12.00 uur
Voorzitter: Van Beek
Aanwezig zijn 7 leden der Kamer, te weten:
Van Beek, Bosman, Jasper van Dijk, Eijsink, El Fassed, Hernandez en
Holtackers,
en de heer Hillen, minister van Defensie.
Aan de orde is de behandeling:
– de brief van de minister van Defensie d.d. 4 juni 2012 inzake de
Veteranennota 2011–2012 (30 139, nr. 98);
– de brief van de minister van Defensie d.d. 12 juni 2012 over de
Regeling ereschuld veteranen (30 139, nr. 100);
– de brief van de minister van Defensie d.d. 19 juni 2012 inzake een
aanvullend hoofdstuk in de Veteranennota over de veteranen van de
ISAF-missie in Uruzgan (30 139, nr. 101).
De voorzitter: Goedemiddag. Ik heet de minister, zijn staf, en de collega’s
welkom bij dit notaoverleg over de veteranen. Er is een buitengewoon
ruime spreektijdregeling, maar de leden hoeven hun spreektijd absoluut
niet helemaal te benutten.
Het woord is allereerst aan de heer Bosman van de VVD-fractie.
De heer Bosman (VVD): Voorzitter. We bespreken vandaag de Veteranennota. Zaterdag is het weer Veteranendag, een dag om de veteranen
landelijk onder de aandacht te brengen. Dat is nog steeds nodig. Ik wil
hier de woorden van onze minister-president Mark Rutte aanhalen, die
tijdens de laatste Veteranendag het volgende zei: «Té lang hebben we met
elkaar net gedaan alsof een militaire uitzending gewoon een baan is als
alle andere. Maar dat is natuurlijk niet zo. Veteranen hebben iets goeds en
iets bijzonders gedaan, en deze inzet voor vrede en veiligheid verdient
blijvend onze dank en ons grote respect.» En zo is dat.
In het afgelopen jaar zijn twee mijlpalen bereikt. De Veteranenwet is
aangenomen en dit kabinet heeft, ondanks de crisis, geld gevonden voor
de ereschuld. De minister en het kabinet verdienen hiervoor alle respect.
Ondanks de bezuinigingen is het benodigde bedrag alsnog gevonden. Dit
laat zien hoe belangrijk de veteranen zijn voor dit kabinet. Het heeft echter
wel tijd gekost, en dat is altijd jammer, zeker voor de betrokken veteranen.
Maar de inspanningen van vooral deze minister hebben tot positief
resultaat geleid, waarvoor dank.
De minister heeft aangekondigd, de uitwerking van de Veteranenwet nog
dit jaar naar de Kamer te sturen. De Algemene Maatregelen van Bestuur
laten wel lang op zich wachten. Ik begrijp dat er veel belangen van veel
betrokken organisaties zijn bij dit proces. Maar de VVD spreekt uit dat al
deze organisaties het belang van de veteraan laten prevaleren. De
uitvoering van de Veteranenwet duldt geen vertraging, juist voor die
veteranen. Kan de minister zeggen welk tijdpad hij in gedachten heeft
voor de toezending van de Algemene Maatregelen van Bestuur?
Verder is het goed dat militairen die deelnemen aan antiterreuracties in
eigen land na beoordeling door de minister als veteraan kunnen worden
aangewezen. Daarbij wil de VVD vooral kijken naar de militaire uitvoering
van de actie voor de militairen, los van de politieke context, want ook daar
heeft de VVD oog voor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

2

Het is positief dat er hard wordt gewerkt om de erkenning van en de
waardering voor veteranen te bevorderen. De veteranenpas wordt
automatisch uitgereikt, jonge veteranen worden meer betrokken bij
verschillende veteranenactiviteiten en er zal meer worden gedaan om de
beeldvorming over de veteranen te richten op het belang van hun inzet in
plaats van op de problemen van een kleine groep. Ook gaan de verschillende organisaties die zich voor erkenning en waardering inzetten, steeds
meer samenwerken. Dat vind ik zeer belangrijk, want hoe beter de
samenwerking, hoe beter de zorg. Inzicht in de besteding en de effectiviteit van het geld – de 9,8 mln. die besteed wordt aan erkenning en
waardering – zou het resultaat misschien nog wel kunnen verbeteren.
Wetenschappelijk onderzoek heeft uitgewezen dat soldaten met een
bepaalde biologische eigenschap en traumatische ervaringen meer kans
hebben op een posttraumatische stressstoornis (PTSS) na uitzending. Dit
onderzoek loopt tot 2015. Het is goed dat dit soort onderzoeken plaatsvindt en blijft plaatsvinden. Ik wil graag weten wat het vervolg zal zijn van
het onderzoek. Is het denkbaar dat selectieprocedures en keuringen
worden aangepast naar aanleiding van deze onderzoeken? De Raad voor
civiel-militaire Zorg en Onderzoek (RZO) heeft geconcludeerd dat er
middelen beschikbaar moeten komen en blijven voor verder wetenschappelijk onderzoek. Hoe is dit in de toekomst gegarandeerd?
De veteranenzorg ontwikkelt zich steeds beter en dat is goed nieuws.
Soms zijn alleen de wachttijden na herkeuringen van veteranen erg lang.
Zoals besproken bij de behandeling van de Veteranenwet is een snelle
interventie beter voor alle betrokkenen. Hoe eerder diagnose en behandeling plaatsvinden, des te eerder kunnen mensen weer het dagelijks
leven in. Dat is beter voor de veteranen, voor zijn of haar omgeving en
voor de samenleving. Ik wil weten wat de minister een fatsoenlijke tijd
vindt voordat de resultaten binnenkomen bij veteranen. Herkeuring brengt
veel onzekerheid. Als het nodig is, moet ernaar gestreefd worden, de
wachttijd te verkorten. Kan de minister zeggen of dit mogelijk is?
Verder heb ik begrepen dat veteranen die voor PTSS worden behandeld
bij instanties zoals Stichting Centrum ’45 in Oegstgeest, verschillende
verborgen kosten betalen, zoals dagkosten voor opvang. Zo worden zij
alsnog met een hoge rekening geconfronteerd en dat is onterecht. De
vraag is of deze kosten kunnen worden gedekt via de verzekering of dat de
minister hiervoor verantwoordelijk is.
Inmiddels is na onderzoek van het Universitair Medisch Centrum
Groningen (UMCG) bevestigd dat de nieuwe schattingsmethodiek van het
PTSS-protocol betrouwbaar is. Het is goed nieuws dat veteranen
betrouwbaar worden gekeurd, zodat er niet, zoals een paar jaar geleden,
sprake is van willekeur. Het nadeel is dat sommige veteranen met een
tijdelijke-invaliditeitspercentage bij herkeuring een lager percentage
krijgen toegekend, maar dat betekent vooral dat ze voorheen een te hoog
percentage hebben gekregen.
Tot slot wil ik aandacht vragen voor de veteranen in de samenleving.
Veteranendag is een mooi beeld van de landelijke erkenning en
waardering. Ik wil echter ook alle gemeenten vragen om aandacht te
schenken aan de veteranen in hun omgeving. Dat gebeurt al op veel
plekken, ook door lokaal georganiseerde veteranendagen. Dat is mooi. Het
zou echter nog mooier zijn als de veteranen die aandacht op allerlei
momenten zouden krijgen, bijvoorbeeld bij nieuwjaarstoespraken en
-bijeenkomsten, welkomstbijeenkomsten van nieuwe inwoners en wat
dies meer zij. Het is goed om de veteraan blijvend te benoemen als deel
van de samenleving en van de gemeente. Steeds meer veteranen maken
deel uit van die samenleving. Het beeld van de oude ijzervreter met snor
is aan verbetering toe. De veteraan van vandaag kan namelijk iedereen
zijn: man, vrouw, jong, oud, allochtoon of autochtoon. Te lang hebben we
met elkaar net gedaan alsof een militaire uitzending gewoon een baan is
als alle andere. Maar dat is natuurlijk niet zo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

3

De heer Hernandez (PVV): Voorzitter. Vandaag spreken we over
veteranen, in het bijzonder over de erkenning van en waardering voor
deze categorie Nederlanders, die zich op een bijzondere manier hebben
ingezet. Ook de Veteranenwet, die eind vorig jaar in de beide Kamers der
Staten-Generaal is aangenomen, is een belangrijke mijlpaal geweest.
Goede veteranenzorg is één, de verankering daarvan in de wet is twee.
Erkenning en waardering zijn nu geborgd. De PVV is het niet altijd met de
regering eens over het uitzenden van militairen naar bepaalde delen van
deze wereld, maar dat maakt hun werkzaamheden er niet minder
gevaarlijk op en laat onverlet dat onze fractie veel respect heeft voor de
vele militairen die de afgelopen jaren zijn uitgezonden. Bij dezen spreek ik
namens mijn hele fractie waardering en respect uit voor alle veteranen,
militairen en oud-militairen die momenteel een missie uitvoeren of in het
verleden een missie hebben uitgevoerd.
De minister streeft ernaar om dit jaar het Veteranenbesluit aan de Kamer
aan te bieden. Dit valt te lezen in zijn brief. Bij het Veteraneninstituut in
Doorn gaat men er echter van uit dat de Veteranenwet pas van kracht
wordt in 2013. Kan de minister specifieker aangeven wanneer hij verwacht
dat de Veteranenwet in werking treedt?
Daarnaast is de PVV blij dat de minister overeenstemming heeft bereikt
over de Regeling ereschuld veteranen. Ze vraagt zich echter wel af
waarom de veteranen, die veelal op hoge leeftijd zijn, zo lang moeten
wachten op de daadwerkelijke uitkering. Waarom zal die pas in het laatste
kwartaal van dit jaar worden uitbetaald?
Onze fractie vindt de Veteranennota 2011–2012 in vergelijking met de
rapportage van vorig jaar vrij beperkt. Vorig jaar kregen we bijvoorbeeld
de jaarlijkse Veteranenmonitor van het Veteraneninstituut als bijlage
toegezonden. Dit jaar niet. Helaas, want hier staan zeer interessante
gegevens in over het beeld dat de samenleving heeft van onze veteranen,
en erkenning van en waardering voor de veteranen. Kan de minister
aangeven waarom we dit jaar geen Veteranenmonitor hebben gekregen?
Kan wellicht worden aangegeven hoe de erkenning van en waardering
voor onze veteranen in de samenleving zich hebben ontwikkeld ten
opzichte van vorig jaar? Hoe staat het nu met de jonge veteranen en hun
veteranengevoel? Kan de minister toezeggen dat hij elk jaar een dergelijke
monitor meestuurt met zijn Veteranennota?
De PVV vindt dat Defensie met zijn veteranenbeleid naast de zorgplicht
voor veteranen ook als doel moet hebben om de zichtbaarheid van
Defensie in de samenleving en het patriottisme in Nederland te vergroten.
Net als vorig jaar wil ik mijn waardering uitspreken voor het onderwijsproject Verhalen van Veteranen, waarbij veteranen hun verhaal vertellen
voor de klas. Wij bevorderen graag dat alle basisscholen en middelbare
scholen in Nederland gebruikmaken van dit initiatief en vinden dat de
regering hierin een actieve, stimulerende rol kan vervullen. Dit project is
een absoluut succesverhaal en steeds meer leerlingen worden bereikt
door het toenemende aantal schoolbezoeken van veteranen. Dit bevordert
daarnaast de zo gewilde zichtbaarheid van Defensie in de samenleving. Is
de minister bereid om de bekendheid van dit onderwijsproject namens de
regering te vergroten op Nederlandse basisscholen en middelbare
scholen?
Om de zichtbaarheid van militairen in de maatschappij te vergroten heb ik
er vorig jaar ook voor gepleit om militairen verplicht in uniform te laten
reizen in het openbaar vervoer. De minister heeft toegezegd het reizen in
uniform binnen de krijgsmacht te promoten. Hoe is dit het afgelopen jaar
gepromoot?
Net als vorig jaar confronteer ik de minister vandaag met onze voorkeur
voor de regionale benadering van het veteranenbeleid. Wij willen het
veteranenbeleid regionaal benaderen. Ook het veteranenplatform en de
42 lidverenigingen met zo’n 70 000 veteranen zijn hier voorstander van.
Krijgsmachtdelen in de verschillende regio’s kunnen hierbij worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

4

gekoppeld aan de regionale veteranenorganisaties. Steeds meer
veteranen van oudere generaties ontvallen ons, waardoor steeds meer
besturen van regionale veteranenorganisaties wegvallen en individuele
veteranen ongeorganiseerd achterblijven. Daarmee gaan automatisch ook
de tradities verloren. Waarom zouden wij deze veteranenorganisaties niet
regionaal binden aan de krijgsmachtdelen om te voorkomen dat organisaties met alle tradities van dien een stille dood sterven?
Defensie moet zich meer inzetten voor het voortbestaan van regionale
veteranenorganisaties. Krijgsmachtdelen kunnen hier een essentiële rol in
spelen en initiatieven met veteranenorganisaties in de regio afstemmen.
De minister heeft aangegeven dat eind 2012 het symposium Toekomst
Veteranenland wordt georganiseerd over de samenstelling van het
veteranenlandschap over tien jaar. Is hij het met ons erover eens dat de
regionale benadering weleens het kader kan gaan vormen voor het
veteranenlandschap in de nabije toekomst?
De jaarlijkse Nederlandse Veteranendag is een nationaal evenement dat
elk jaar in Den Haag wordt georganiseerd. Welke toegevoegde waarde
geeft de minister aan het feit dat dit mooie evenement elk jaar in Den
Haag wordt georganiseerd? De PVV krijgt namelijk signalen van de
veteranenorganisaties dat oude veteranen uit het hele land vaak moeite
hebben om naar Den Haag af te reizen. Is het niet mooier om de jaarlijkse
Nederlandse Veteranendag wisselend te organiseren in bijvoorbeeld de
provinciale hoofdsteden of het hele gebeuren te verdelen over vier
Nederlandse regio’s? Hierbij valt te denken aan de regio’s noord, zuid,
oost en west. Ook hier kan voor een regionale insteek worden gekozen. De
spreiding van de organisatie van dit mooie evenement draagt ook bij aan
de zichtbaarheid van de krijgsmacht in heel Nederland. Dit zou nader
uitgewerkt moeten worden in een concreet voorstel. Graag een reactie
van de minister.
Het terugkijken op de zware missie in Afghanistan zal voor Nederlandse
veteranen de komende decennia een belangrijke positie innemen.
Duizenden Nederlandse militairen hebben een herinnering aan Afghanistan, onder wie ikzelf. Ik ben positief over de aanvulling op de veteranennota, waarin de evaluatie van het nazorgsysteem voor militairen die
hebben deelgenomen aan de ISAF-missie, centraal staat. De nazorg bij
Defensie is gewoon goed geregeld. Dat weet ik ook uit eigen ervaring. Het
grootste gedeelte van de uitgezonden militairen heeft geen behoefte aan
nazorg of steun na een uitzending. Het is echter geruststellend dat de
veteranen die het wel nodig hebben, van dit zeer goede nazorgsysteem
gebruik kunnen maken. Punten van aandacht zoals onduidelijke, niet
inzichtelijke of onvolledige registraties heeft de minister onderkend. In de
volgende veteranennota ziet de PVV graag eenzelfde hoofdstuk over
veteranen van de ISAF-missie verschijnen.
De heer Holtackers (CDA): Voorzitter. Wij bespreken vandaag de
veteranennota van de minister. Naar aanleiding van de nota wil ik namens
het CDA in chronologische volgorde zeven onderwerpen aan de orde
stellen die daarin aan bod komen. Voordat ik dat doe, wil ik de minister
feliciteren met het gevoerde beleid en de vele activiteiten die worden
ontplooid. Ik noem bijvoorbeeld het initiatief van de zilveren roos. Deze
onderscheiding komt nu weer beschikbaar voor partners van militairen
die uitgezonden zijn vóór 1994. Dat is een mooi eerbetoon aan het
thuisfront. Er is op het gebied van veteranenbeleid belangrijke
vooruitgang geboekt, maar er is nog veel werk aan de winkel.
Allereerst wil ik de aandacht vestigen op een grote en helaas vergeten
groep veteranen, waarbij ik achter de kwalificatie «veteranen» nog even
een vraagteken zet. Over anderhalf jaar is het 2014. Dan is het honderd
jaar geleden dat de Eerste Wereldoorlog begon. Een verschrikkelijke
oorlog. Een oorlog die de wereld vier jaar zou teisteren, een onwaarschijnlijk hoge human toll zou eisen en economische schade zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

5

aanrichten. Hoewel Nederland een neutrale positie innam, is die oorlog
niet zomaar aan ons voorbijgegaan. Uit NIOD-onderzoek is duidelijk
gebleken dat Nederland vanaf 1914 in crisis was. Vlak voor het uitbreken
van de oorlog is in Nederland de mobilisatie gestart. Onder commando
van luitenant-generaal Snijders werd een kleine 200 000 man van het
veldleger en van de landweer op de been gebracht. In de periode daarna
zijn op een bevolking van toen 6 miljoen mensen maar liefst 400 000
Nederlanders opgeroepen om hun land te verdedigen tegen eventuele
agressors. Ze werden uit hun normale leven, hun gezin en werk
weggerukt om maanden- of jarenlang grenzen te bewaken, vitale
infrastructuur te bewaken, vluchtelingenstromen te begeleiden en het
toezicht op krijgsgevangenen uit te voeren.
De druk op onze mensen was enorm. Het was namelijk allerminst zeker
dat Nederland niet bij de oorlog betrokken zou worden. Historici zeggen
dat het uiteindelijk een combinatie van een grote dosis wijsheid en een
grote dosis geluk is geweest dat dit niet is gebeurd. Ook de confrontatie
met diepmenselijk leed van krijgsgevangenen en 1 miljoen vluchtelingen
was indringend. Nederland was formeel niet in oorlog, maar werd wel
geconfronteerd met oorlogsomstandigheden. Het mag niet onvermeld
blijven dat er ook Nederlandse militairen gesneuveld zijn. Zo vermeldt het
marinemonument in Den Helder de namen van 58 omgekomen militairen
van de Koninklijke Marechaussee. Wat is de opvatting van de minister
over bijvoorbeeld de in mei 1918 omgekomen marinemensen van de
mijnenveger Frans Naerebout? Of over de marinemensen die in
november 1914 bij Westkapelle omkwamen tijdens het demonteren van
een aangespoelde zeemijn? Vallen zij misschien onder de definitie
«veteraan»?
Er speelde nog iets. Nederland was niet in staat om gemobiliseerde
landgenoten op een behoorlijke manier te huisvesten, te bewapenen of te
kleden. Uit alle hoeken van het land kwamen berichten over de buitengewoon deplorabele omstandigheden waaronder gemobiliseerden
langdurig werden gehuisvest. De bewapening was ver onder de maat.
Daarnaast waren het uniform en de persoonlijke uitrusting in de verste
verte niet geschikt om militairen te beschermen tegen regen en kou. Ook
dit eiste zijn tol. Honderden gemobiliseerde landgenoten verloren hun
leven of werden ernstig ziek met blijvende gevolgen. Bovendien leden
veel gezinnen van gemobiliseerde militairen bittere armoede door de
karige vergoedingen.
Het CDA ziet met lede ogen aan dat de inzet en de enorme offers van deze
groep oud-militairen vrijwel geheel aan de herinnering is onttrokken en
aan de vergetelheid is prijsgegeven. Het CDA staat pal voor de veteranen
en voor de burgers die met gevaar voor eigen leven het land hebben
gediend tijdens oorlogsomstandigheden. Veteranen verdienen erkenning
en waardering. Herinnering en herdenking zijn daar onlosmakelijk aan
verbonden, niet alleen de uiting van de nabestaanden of de veteranen
zelf, maar vooral van de samenleving. De veteranen zijn van ons. Daarom
wil ik de minister de volgende vragen voorleggen. Is hij bereid toe te
zeggen de erkenning en waardering van onze oud-militairen die gediend
hebben in de Eerste Wereldoorlog, te bevorderen en dit vanaf 2014
duidelijk tot uiting te brengen in een herdenkingsprogramma, al dan niet
gecombineerd met bestaande uitingen van eerbetoon aan onze
veteranen? Is de minister bereid de Kamer voor 1 maart 2013 te informeren over de wijze waarop hij invulling geeft aan dit verzoek, als hij
ermee instemt? Ziet de minister mogelijkheden om het NIOD en het
Nationaal Comité 4 en 5 mei actief te betrekken bij het levend houden van
de herinnering aan de inzet en ontberingen van Nederlandse burgers en
veteranen uit de Eerste Wereldoorlog? Zo ja, welke mogelijkheden ziet hij
dan? Zo nee, waarom niet?
Dit brengt mij bij mijn volgende punt: de ereschuld en de Veteranenwet. In
het afgelopen jaar zijn er verschillende mijlpalen bereikt in het veteranen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

6

beleid. Niet alleen werd de Veteranenwet aangenomen, maar werd er ook
financiële dekking gevonden voor de betaling van de ereschuld.
Nogmaals onze complimenten aan de minister en het kabinet, die dit nota
bene in deze tijden van crisis en bezuinigingen mogelijk hebben gemaakt.
Het is geen verrassing dat deze gebeurtenissen leidden tot opgetogenheid
bij onze veteranen en hun naasten. Tegelijkertijd werd het geduld van
deze mensen op de proef gesteld, omdat de uitwerking van beide
besluiten logischerwijs op zich liet wachten. Het CDA was dan ook
verheugd over de brief van 12 juni jongstleden waarin de minister
meedeelde, een akkoord bereikt te hebben met onder meer vakorganisaties. Als het goed is, ontvangen de veteranen die er recht op hebben
nog dit jaar de bijzondere uitkering, die netto wordt uitgekeerd. Het gaat
om een substantiële tegemoetkoming die wat het CDA betreft recht doet
aan het offer dat de veteranen hebben gebracht. Dat is goed nieuws, zo
vlak voor Veteranendag. Overigens benadruk ik dat de voor deze
doelgroep ook beschikbare immateriële vergoedingen en voorzieningen
minstens zo waardevol zijn. Zijn er nog uitvoeringsproblemen te
verwachten die spoedige betaling van de ereschuld in de weg staan en, zo
ja, welke zouden dat kunnen zijn?
De uitwerking van de Veteranenwet loopt gestaag. Ik zal daar kortheidshalve niet op ingaan, omdat collega’s er al een en ander over hebben
gezegd.
Met belangstelling heeft mijn fractie kennisgenomen van de opbrengsten
van de rondetafelconferentie veteranen, die plaatshad op 16 juni 2011 op
De Zwaluwenberg. Wij delen ten zeerste de visie dat de beeldvorming
over de krijgsmacht bepaald moet worden door de bereikte resultaten en
de formidabele inzet van onze mensen. Het zoeken van aansluiting bij
lokale of landelijke activiteiten is daarvoor een uitstekende strategie. Het
versterkt het collectieve bewustzijn van het belang van het werk van
veteranen. Tegelijk sterkt deze strategie het collectieve geheugen. In de
nota vermeldt de minister dat de conferentie leidde tot concrete aanpassingen in de strategie van het Comité Nederlandse Veteranendag. Kan de
minister hier wat explicieter in zijn? Wat zijn de concrete aanpassingen?
Het is verheugend om te zien dat er vanuit de samenleving steeds meer
initiatieven worden ontplooid voor veteranen. Ik noem er twee, allereerst
het initiatief waarbij kinderen van gesneuvelde militairen met elkaar in
contact treden om ervaringen te delen en te verwerken. Ook bestaat het
voornemen om naar Amerikaans voorbeeld een wielerronde door
Nederland te organiseren. Het gaat dan niet alleen om het fietsen, maar
ook om de loutering en de positieve effecten op het zelfrespect dat van
zo’n evenement uit kan gaan op veteranen, hun begeleiders en hun
naasten.
In het hoofdstuk zorg presenteert de minister een indrukwekkend
overzicht van het zorgaanbod voor onze militairen. Het is goed dat dit
aanbod beschikbaar is. Met de minister is het CDA van mening dat het
noodzakelijk is dat het zorgaanbod goed op elkaar moet worden
afgestemd. Ook valt het op dat er een evenwichtig aanbod lijkt te zijn
tussen voorzorg en nazorg. De kern is dat afstemming en coördinatie
moeten plaatsvinden tussen alle partijen. Kan de minister aangeven in
welke mate dit gebeurt? In de uitwerking van de Veteranenwet is dit een
van de echte succesfactoren. Ook wordt de zorg meermalen geuit door
mensen die betrokken zijn bij veteranenzorg dat de coördinatie hier en
daar misschien beter kan.
In een media-uiting slaat een van de militaire vakorganisaties, de AFMP,
alarm over gezondheidszorg voor militairen. Men stelt dat de bezuinigingen de medische zorg voor militairen zouden raken en dat die onder
druk komt te staan. Klopt dat bericht en, zo ja, in hoeverre raakt dit bericht
de zorg voor veteranen?
Ik dank de minister voor de beantwoording van mijn mondelinge vragen
en de uitwerking naar aanleiding daarvan over het gezondheidsonderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

7

van de universiteit van Boston naar het effect van de zogenoemde blasts
op onze mensen. Het is goed om te weten dat de krijgsmacht daar ook zelf
onderzoek naar doet. Toch wil ik dit punt preciseren. Het Amerikaanse
onderzoek is niet, of in ieder geval niet alleen een onderzoek naar de
gevolgen van blasts op de mens. De wetenschappers hebben een techniek
ontwikkeld om eventuele hersenbeschadigingen vroegtijdig zichtbaar te
maken. Men ontwikkelt apparatuur om succesvol preventief onderzoek te
doen. Mijn vragen vloeiden primair voort uit de zorg dat Defensie niet
over de best mogelijke medische technieken beschikt, terwijl zij dat wel
behoort te doen. Kan de minister toezeggen dat hij het Amerikaanse
onderzoek ook op dit aspect en op deze wijze betrekt bij de medische zorg
voor veteranen?
Mevrouw Eijsink (PvdA): Voorzitter. Deelnemen aan een gewapende
strijd of vredesmissies is een bijzondere ervaring in het leven van
degenen die het hebben meegemaakt. Vaak geldt dit voor de rest van hun
leven. De betekenis van die ervaring is voor velen positief, maar voor
enkelen negatief voor langere of kortere tijd. Dit gaat vaak ook op voor het
gezin, voor wat wij «het thuisfront» noemen. Wij denken vandaag ook aan
hen die gesneuveld zijn of gewond zijn, aan hun geliefden en aan allen die
gemist worden. De samenleving zendt militairen als instrument van
buitenlands beleid en ontwikkelingssamenwerking uit naar allerlei
gebieden over de gehele wereld. Op dit moment zijn er meer dan 1 000
militairen werkzaam in missies in opdracht van ons, van de politiek. De
regering en het parlement stemmen daarmee in, met alle consequenties
van dien.
Vandaag bespreken wij de achtste Veteranennota over de actieve
dienende en de gewezen militair. Er is in het afgelopen jaar veel bewerkstelligd. Dat verdient respect en complimenten. De militair en zijn relaties
staan centraal. Wat hebben wij voor die mensen bedacht? Werkt het voor
hen? Doet het recht aan de zorgen en de pijn? De PvdA-fractie is zeer
kritisch over de achtste Veteranennota. Ik kom hier zo meteen op terug.
Ik begin echter met een welgemeend compliment aan de minister voor
hetgeen hij deed op het vlak van de inlossing van de ereschuld. Hier is
jaren over gesproken. Het was een moeizaam proces. Er was veel geld
mee gemoeid. Het zijn bovendien moeilijke, ingewikkelde regelingen. Er
werd teruggekeken en toen werd het nog eens ingewikkelder. Dat is niet
gemakkelijk. Ik geef de minister ook een compliment voor zijn overleg met
de minister van Financiën. Ik wil dat gevecht niet voor mij zien, maar het
zal waarschijnlijk een bokswedstrijd geweest zijn. De minister kennende
heeft hij alles uit de kast gehaald en op die manier bewerkstelligd dat hij
die bokswedstrijd ging winnen. Dat is van groot belang. Dit meen ik echt.
Nu zijn de volgende stappen van belang. Hoe gaat het met de aanbetalingen? Hoe gaat het met de rapportage? Kan de minister de Kamer in
oktober wederom een rapportage sturen over de stand van zaken van de
uitbetaling en de regeling voor de inlossing van de ereschuld? Ik heb nog
een vraag over de brief over de nieuwe schadevergoedingsregeling. Over
deze regeling is namelijk ook overeenstemming bereikt. De vergoeding
van de restschade is voorzien in het Besluit Aanvullende
Arbeidsongeschiktheid- en invaliditeitsvoorzieningen militairen. Kunnen
wij in oktober in een brief een verdere uiteenzetting krijgen van deze
toezegging?
Op 19 december vorig jaar werd de Veteranenwet aangenomen in de
Eerste Kamer. De minister heeft in de Veteranennota destijds een
toezegging aan de Kamer gedaan over het mogelijke toekennen en
uitzoeken van een draaginsigne voor de BBE van 1977. Het is niet
ongemerkt gebleven dat dit een aantal vragen heeft opgeroepen in de
Molukse gemeenschap en pijn en verdriet heeft veroorzaakt. Heeft de
minister impliciet voorzien wat de uitwerking zou zijn? De minister valt in
dezen niets te verwijten. Hij heeft een toezegging gedaan en daarmee een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

8

verzoek van de Eerste Kamer horende bij de Veteranenwet ingewilligd. De
brief van de minister is op 4 juni naar de Kamer gestuurd en op 11 juni
vond de herdenking plaats van de gebeurtenissen 35 jaar geleden in De
Punt. Ik kan mij voorstellen dat men even verdrietig is. Kan de minister
hierop reageren? Is de minister in gesprek geweest of gaat hij in gesprek
met een afvaardiging van Molukse organisaties? Ik heb afgelopen vrijdag
een gesprek met hen gevoerd en dat was voor mij zeer verhelderend. Het
was plezierig en goed om erover te spreken. Als er een kink in de kabel
komt, is het namelijk van belang om de verzoening – de pogingen daartoe
die nu aan alle kanten zijn ingezet – verder voort te zetten en uit te dragen.
Dit is juist nu van belang gezien de situatie die nu heerst in de Molukse
gemeenschap. Wij delen dit alles immers samen. Wij delen al dat
indringende en indrukwekkende verleden. Graag krijg ik een reactie van
de minister hierop.
Ik ga nu verder met de nu voorliggende Veteranennota. De zevende
Veteranennota vorig jaar viel een beetje tussen wal en schip, want in juni
hadden wij de Veteranenwet ingediend. Vervolgens moest die behandeld
worden. Wij hebben de minister daarom toen zijn gang laten gaan. Op
27 oktober en 19 december werd de Veteranenwet aangenomen. Ik vraag
nu net zoals mijn collega’s waar de uitwerking van die wet blijft. Ik zeg
hier duidelijk bij dat ik begrip heb voor de reorganisatie, voor het feit dat
er heel hard gewerkt wordt en dat nog niet alles voor elkaar is. Wanneer
komen echter de Algemene Maatregelen van Bestuur naar de Kamer? Ik
heb namelijk tijdens een informeel gesprek begrepen dat die er al in
concept waren. Worden die op dit moment al besproken met de
vakbonden? Maakt de minister, juist vanwege het feit dat er een interne
reorganisatie plaatsvindt, ook gebruik van alle kennis van al die organisaties? De Veteranenwet is er gekomen door de veteranen en met de
veteranen. Het zou fijn als ook de Algemene Maatregelen van Bestuur tot
stand komen in samenwerking met al die mensen die hieraan gewerkt
hebben. Het gaat daarbij om het delen van kennis. Ik vraag de minister om
de Algemene Maatregelen van Bestuur in september naar de Kamer te
sturen, zodat wij daar zo snel mogelijk verder over kunnen spreken.
Ik zei het al, de nota is wel heel schraal. De heer Hernandez gebruikte het
woord beperkt. Ik heb de zes andere nota’s voor me liggen en ik heb enig
vergelijkend onderzoek gedaan. Deze nota gaat over het proces en niet
over de capaciteit, de kwaliteit, de geleerde lessen en de dingen die we
zouden moeten doen. De Kamer heeft een controlerende taak, maar ik kan
hier geen controle op toepassen. Wij willen weten hoe het met de
veteraan als mens gaat. In de afhandeling van de problemen moet de
veteraan centraal staan, niet de instantie of de procedures. Kortom, waar
is de warme deken over de veteraan?
Wij hebben achteraf nog om een hoofdstuk over Uruzgan moeten vragen.
Het is zeer beperkt en het is wederom een procesbeschrijving. Voor in
inga op de nota zelf, vraag ik de minister waarom niet is ingegaan op
zaken die normaal wel in de nota stonden. Waar is het hoofdstuk over het
thuisfront? Waarom is er geen aandacht voor de MGGZ en de
zorgmijders? Heeft de IGK de nota gezien? Hij is nota bene ook de
inspecteur van de veteranen! Hoe staat het met zorgmanagers en
casemanagers, kortom het ABP-onderdeel? Er staat niets over de
geestelijke verzorging en Beukbergen, terwijl wij gewend waren dat
hiervoor aandacht was in de nota. Dit is uitermate van belang. Hoe staat
het met het integrale zorgconcept? Dat is toegezegd in 2010. Bovendien
wil ik graag dat de kosten inzichtelijk worden gemaakt. Dat hoort bij de
nota. Ik lees niets over maatschappelijk werk en Stichting de Basis. Ook
niet onbelangrijk is een uitleg per missie. Wij hebben nu een overzicht
gekregen, een plaatje zonder praatje, maar ik wil graag het praatje erbij.
Wij hadden eerder afgesproken dat per missie een en ander zou worden
uitgelegd, vooral gericht op de toekomst en op de 20 000 militairen die in
Uruzgan zijn geweest. Normaal gesproken zat er een overzicht van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

9

uitstaande onderzoeken in het overzicht, maar dat hebben we nu niet.
Wanneer kan de Kamer dit overzicht verwachten en waar staan we nu? En
hoe zit het met de nazorg voor onze tolken?
Ik zal nu wat vragen over de nota zelf stellen. Ik zal daarbij de paginanummers noemen; dat is wellicht wat makkelijker voor de beantwoording.
Op pagina 3 lees ik: «Voor het uitdragen van deze positieve beelden doen
de deelnemers een beroep op alle betrokken partijen.» Dit gaat over het
effect van de inzet van militairen en de trots daarover. Ik begrijp deze zin
in het geheel niet. Uiteraard spreken we over alles wat goed gaat, maar
we mogen problemen niet reduceren of minimaliseren. Eerder hadden we
vaak een discussie omdat gezegd werd: het is maar 5% van de militairen.
Dat is veel! Deze mensen verdienen onze blijvende aandacht. Ik wil
daarom graag een toelichting op de betreffende zin.
Het Comité Nederlandse Veteranendag heeft een andere taakstelling
gekregen. Ik zou graag willen weten wat dit betekent.
Onder het kopje Uitvoering van het veteranenbeleid staat dat het
Veteraneninstituut tevens de loketfunctie naar de zorg vervult. Ik mis in dit
onderdeel de veteranencafés. De inloophuizen blijven volledig buiten
beeld, terwijl juist die instituten van groot belang zijn. Het gaat om de
niet-georganiseerde veteranen. Ook al zijn er 42 organisaties bij het
Veteranen Platform aangesloten, wij weten allemaal dat 80% van de
veteranen niet georganiseerd is. Deze inloophuizen kunnen een belangrijke rol spelen voor deze mensen. Ik heb hier een foldertje met twaalf
inloophuizen en er zijn er nog meer in opkomst, maar ze zitten in
moeilijkheden, terwijl ze een grote rol te vervullen hebben.
In het kader van de Open Militaire Kampioenschappen is het wellicht
aardig om na te denken over Paralympics voor veteranen. Die worden ook
in de VS gehouden.
In de nota wordt voor de uitgaven verwezen naar de Defensiebegroting.
Graag wil ik meer informatie over de kosten.
Het derde hoofdstuk, over de zorg, opent met het kopje Re-integratie. Ik
meen dat wij een toezegging over een evaluatie gekregen hadden. Graag
een reactie. Aan het eind van de alinea staat: «Wanneer dat niet mogelijk
is, worden de militairen overgedragen aan het DCR (Dienstencentrum
Re-integratie) om elders bij Defensie of bij een andere werkgever te
re-integreren.» Ik wil graag weten wat dit betekent. Is dit een resultaatsverplichting of een inspanningsverplichting? Ik mag aannemen dat het
een resultaatsverplichting is.
Onder het kopje Dienstverlaten staat: «Militairen zijn verplicht deel te
nemen aan dit onderzoek.» Ik zou graag van de minister vernemen of bij
de uitkering ook heel goed wordt gekeken naar de schokkende ervaringen
die militairen meemaken. Ik krijg signalen dat deze factor niet of onvoldoende wordt meegenomen.
Onder het kopje Nazorgvragenlijsten staat: «Na analyse van de gegevens
bleek dat uiteindelijk 5,4% van de respondenten zorg nodig had.» Dit
wordt gevolgd door een cruciale zin: «Dit percentage lijkt door de jaren
heen gelijk te blijven.» Dat is onmogelijk vast te stellen. In de brief over
Uruzgan staat dat maar 50% de lijsten invult. Hoe kunnen wij vaststellen
dat die 5,4% gelijk blijft? Ik vind dat nogal wat. Ik wil graag een uitleg van
de minister. We hebben eerder al discussies gehad over de zorgmijders en
over het onderzoek van de MGGZ, dat overigens nog naar de Kamer moet
komen. Wellicht is het goed om de vragenlijsten eens na te kijken. Ik heb
ze ook weleens mogen inkijken. Ze zijn door professionals opgesteld – dat
is prima – maar misschien is het goed om de doelgroep zelf eens te laten
meekijken naar wat er wordt gevraagd.
Het is prachtig dat er ondersteuning in de nulde lijn is. Daaronder valt het
buddy support-programma. Ik lees dat het vfonds en het Veteranen
Platform de regiefunctie en financiering van nuldelijnszorg bij het
Veteranen Platform willen onderbrengen. Ik kom dan terug op mijn
eerdere opmerking dat de private instellingen van de inloophuizen geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

10

lid zijn van het Veteranen Platform. Zij hebben momenteel de grootste
aanloop van niet-geregistreerde veteranen. Het is mij nu al gebleken dat
de inloophuizen niet kunnen rekenen op financiële steun van het
Veteranen Platform. Als het Veteranen Platform de regiefunctie krijgt voor
deze laagdrempelige ingang, vrees ik dat er een heel groot probleem
ontstaat. Wij hebben eerder gesteld dat de organisaties die we nu kennen,
veelal zijn voor de oudere veteranen. Vraag mij nu niet om een definitie
van «ouderen» te geven. Iedereen weet over het algemeen welke mensen
daarmee worden bedoeld. Graag krijg ik hierop een reactie van de
minister.
Ten aanzien van de RZO wil ik graag weten hoe het zit met het onderzoek
naar de consumer index. Dat is namelijk ook jaren geleden toegezegd. In
de RZO-evaluatie wordt verwezen naar het rapport van 5 december, maar
ik wil graag weten hoe het er nu voor staat. Er staat dat de nadruk ligt op
verdere professionalisering van de landelijke zorg voor veteranen. Ik wil
weten wat de wachtlijsten zijn. Dat is namelijk de controlerende taak van
de Kamer. Hoe zit het met de achttien à negentien instellingen? Hoe zit het
met de wachtlijsten? Hoe is de opvang door het land heen? Voldoen de
ggz-instellingen, de MGGZ, Centrum ’45, Sinai et cetera aan de verwachtingen? Die zijn namelijk cruciaal in de zorg en opvang. Ik mag hopen dat
de minister daarop in een volgende veteranennota uitvoeriger ingaat. Ik
vraag de minister daar bij dezen om. Dat is immers de controle van de
Kamer.
Collega Holtackers heeft al verwezen naar belastingincidenten. Ik had
diezelfde vraag. Graag krijg ik daarop een reactie.
Dan kom ik op de uitzendduur. Er staat dat er een uitzendduur is van vier
tot zes maanden. Kan dat ook korter zijn, als er sprake is van heel zware
belasting ten aanzien van de continuïteit en de intensiteit? Ik kan mij
voorstellen dat het soms wenselijk is om korter dan vier maanden te gaan.
Graag krijg ik hierop een reactie.
De titel van een heel klein hoofdstukje is: «Adaptatie, afwikkeling en
nazorg». Ik zou graag weten wat het verschil is tussen de disciplines
adaptatie en afwikkelzorg, want dat is mij onbekend. Wellicht is dit een
heel onnozele vraag, maar graag krijg ik daarover uitleg. In de nota staat:
«De inspanningen van de thuisfrontorganisatie zijn door de kleinschalige
en persoonlijke aanpak door deze groep als waardevol beoordeeld.» Ik
haal deze zin er even uit, omdat in de hele nota staat dat deze waardevol
zijn beoordeeld. Dat geldt ook voor een aantal andere punten. Dat is heel
fijn en dat waardeer ik, maar mag de Kamer weten wat de vooruitgang is
en op basis waarvan dit wordt geconcludeerd? Collega Hernandez
verwees eerder al naar de monitor. Ja, die mis ik ook, want die hoort bij
een notaoverleg geagendeerd te zijn.
Ik wil graag van de minister weten of het veteranenregistratiesysteem
gevuld is. Daarover is namelijk nog weleens wat onenigheid geweest. Is
iedereen werkelijk opgenomen en werkt het systeem adequaat? Toen wij
het in 2007–2008 instelden, was het een middel tot een doel. Ik heb nu af
en toe het idee dat het nog steeds een doel is, hoewel het ook voor
onderzoek gebruikt wordt na instemming van de mensen. Graag krijg ik
hierop een reactie.
Dan kom ik op de samenwerking met de politie op het gebied van
herkenning, waardering en zorg. Ik vind het prima dat die er is. Er staat
echter ook dat de diensten van Defensie daarvoor worden ingezet.
Daarover heb ik enige zorg. Ik vind het uiteraard prima dat er ervaring
wordt gedeeld – dat is uitstekend zelfs – maar er is een tekort aan
geestelijk verzorgers binnen alle takken van Defensie, of zij nu katholiek,
protestants of humanistisch zijn. De minister wil hen delen met andere
sectoren. Ik vraag mij af hoe de minister dat gaat doen. Graag krijg ik
daarop een reactie, want er is een tekort aan militaire verzorgers en aan
capaciteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

11

Het mag duidelijk zijn dat ik kritisch ben op deze achtste Veteranennota. Ik
zeg dat niet voor niets. Ik heb de zesde nog eens even doorgekeken. Ik
begrijp oprecht niet waarom de Kamer niet informatie krijgt waarop
controle mogelijk is. Ik vind het prima dat het proces wordt beschreven en
dat de minister de Kamer iedere keer bij de les houdt bij veranderingen.
Als ik echter niets hoor over het thuisfront, zorgmanagers, casemanagers
en de basis, kortom over alle zaken die in het afgelopen jaar gepasseerd
zijn, dan maak ik mij enigszins zorgen. De minister denkt vast: de
uitwerking van de Veteranennota bespreek ik later wel. De afspraak is dat
er iedere twee jaar een evaluatie is, maar dat er ieder jaar een veteranennota wordt opgesteld, tenzij we andere afspraken maken over de
inhoud en de controletaak van de Kamer in dezen. Ik hoop daarover zo
meteen meer van de minister te horen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. We spreken vandaag over
veteranen. In het afgelopen jaar is – de regering schrijft het ook al – een
mijlpaal bereikt met het aannemen van de Veteranenwet. Hiermee wordt
de nazorg voor veteranen geregeld.
Er is nog veel te doen in het kader van de positie van veteranen. Nu de
crisis om zich heen slaat, mag de zorg voor veteranen niet achteropraken.
Goede nazorg is te allen tijde van belang vanwege het gevaarlijke werk
dat veteranen hebben verricht. Daarom hebben veteranen het volste recht
op erkenning en waardering. Het verruimen van de mogelijkheden om
met andere veteranen ervaringen te delen, is daarom belangrijk. Minstens
zo belangrijk is het om ervaringen bespreekbaar te maken in de rest van
de maatschappij. Iedereen zou zich bewust moeten zijn van de keuze voor
een bepaalde politiek en wat dit betekent voor de inzet van onze jongens
en meiden in de krijgsmacht.
Het akkoord over de ereschuld aan veteranen is goed nieuws. Het heeft
wel lang geduurd. Ook wij ontvingen veel mails met de vraag wanneer dit
nu wordt geregeld. Na het advies van de Ombudsman, de oproep van de
Kamer, de toezegging dat er geld zou worden gevonden en de uitwerking
ervan met de bonden, zeiden betrokken veteranen steeds: het zou komen,
maar het komt niet. Er moesten steeds hobbels genomen worden, die
leidden tot vertraging. Het is dan ook begrijpelijk dat de Ombudsman nog
voor het akkoord via een brief aanspoorde tot snelle actie. Uitbetaling
staat nu gepland voor het derde kwartaal van dit jaar. Wij hopen dat het
nu echt geregeld zal worden. Ik wil graag een reactie op de brief van de
Ombudsman.
Bij de Veteranenwet ontvangen we soortgelijke reacties: wanneer wordt
deze ten volle uitgevoerd? De voorlichting over de Veteranenwet kan
daarom niet goed genoeg zijn. Niet alleen wat met de wet wordt geregeld,
moet duidelijk gemaakt worden, maar ook wat het verschil is met de
bestaande praktijk. Graag wil ik hierop een reactie. Met de wet worden
allerlei zaken geregeld, waarbij het zorgloket ons van groot belang lijkt.
Wordt er gestreefd naar volledige implementatie op één vaststaande
datum of is er kans op het eerder invoeren van bepaalde onderdelen?
De regering schrijft: «In 2011 was sprake van een lichte toename van het
aantal veteranen dat in behandeling is bij het LZV. De aanmeldingen bij
het CAP zijn steeds vaker afkomstig van veteranen van recente missies en
van dienstslachtoffers.» Dit kan veelbetekenend zijn. De ISAF-missie, een
van de meest omvangrijke missies ooit, zal nog leiden tot een lange
nasleep. Wat is de prognose van de ontwikkeling van dit cijfer?
De regering schrijft ook: «Bij de actief dienende militairen blijkt dat de
meeste oorlogs- en dienstslachtoffers willen re-integreren bij de eigen
eenheid. Commandanten spannen zich daarvoor in. Wanneer dat niet
mogelijk is, worden de militairen overgedragen aan het DCR om elders bij
Defensie of bij een andere werkgever te re-integreren.» In het licht van de
huidige omvangrijke reorganisatie, vragen wij ons af hoe het staat met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

12

mogelijkheid om bij de eigen eenheid te re-integreren. Worden de
mogelijkheden hiertoe beperkt?
Met de Partij van de Arbeid en de VVD heb ik eerder dit jaar schriftelijke
vragen gesteld over zelfdoding onder militairen en veteranen. De minister
heeft geantwoord dat hij bekijkt of dit kan worden geregistreerd op basis
van cijfers van het CBS. Hoe staat het hiermee? Wanneer krijgen we
hierover uitsluitsel? Het lijkt ons goed om dit in de Veteranennota op te
nemen.
In maart heeft de Kamer om een brief gevraagd over de risico’s van het
middel Lariam. Uit berichten blijkt dat onder Cambodjaveteranen veel
geweld wordt gebruikt. De minister ziet geen aanleiding tot onderzoek,
maar hij sluit een verband ook niet uit. Is het niet goed om hier wel
onderzoek naar te doen?
Hoe oordeelt de minister over de gang van zaken rond de uitreiking van
de insignes voor de militairen die betrokken waren bij de treinkaping bij
De Punt? Mevrouw Eijsink vroeg hier terecht ook al naar. Deelt de minister
de mening dat de timing ongelukkig was, gezien de herdenking van de
kaping? Is de minister bereid hierover in gesprek te gaan met de Molukse
gemeenschap? Wat is zijn reactie op de brief van de regering in ballingschap die we net binnen hebben gekregen?
Ik sluit af met een citaat uit Trouw over deze zaak, die volgens mij de
kwestie precies goed verwoordt. «Het pijnlijke gevolg van al deze
consternatie is dat het lintje niemand blij kan maken. Het verdeelt zelfs de
militairen onderling tot op het bod nu hun meest prominente lid generaal
b.d. Berlijn er openlijk afstand van neemt. Hij vindt dat een onderscheiding alleen passend is als ook het Molukse verdriet wordt erkend. De
militair die de beschieting leidde, weigert het insigne. Voor het doden van
mensen verdien je geen lintje, stelt hij. Als na zoveel jaar een gebaar
wordt gemaakt, geldt: als je het doet, doe het dan goed. Misschien wordt
het tijd, zoals Berlijn suggereert, om dan ook de Molukse vragen te
beantwoorden.»
De heer El Fassed (GroenLinks): Voorzitter. Het afgelopen jaar is eindelijk
de Veteranenwet op initiatief van deze Kamer van kracht geworden. Ook is
de regeling betreffende ereschuld veteranen eindelijk uitgewerkt. Defensie
staat onder druk en van haar medewerkers wordt veel gevraagd. Met
minder budget blijft de Kamer veel vragen van Defensie. Juist daarom is
het belangrijk dat zorgvuldig met onze veteranen wordt omgegaan.
De Veteranenwet regelt belangrijke zaken. De wet gaat uit van een bredere
definitie van veteranen. Iemand die op missie is geweest, heeft recht op
speciale zorg, ongeacht of betrokkene nog werkzaam is bij Defensie of
niet. Daarnaast betekent het een betere aansluiting op zorg tijdens
voorbereiding, uitvoering en achteraf. Waardering en erkenning zullen
actief door de minister worden bevorderd. Daarnaast regelt het initiatiefwetsvoorstel een proactieve en op re-integratie gerichte begeleiding van
veteranen. Er komt één loket voor veteranen en er komt een onafhankelijke klachtenafhandeling. Tot slot biedt de wet zekerheid en duidelijkheid,
doordat dit beleid verankerd is in een wet.
Bij de behandeling van deze wet in de Eerste Kamer is gesproken over
uitbreiding van de definitie van veteraan tot militairen die worden ingezet
tegen terroristische acties op Nederlands grondgebied. Immers, de
internationale rechtsorde kent geen grenzen. Ook wat mijn fractie betreft,
verdienen deze oud-militairen erkenning. Ik wil echter wel graag nog eens
benadrukken dat erkenning en waardering niet uitsluitend zitten in het
uitgeven van allerhande medailles, maar vooral in goede zorg en
ondersteuning. Dat is een belangrijke verantwoordelijkheid van de Staat.
Het is ook een belangrijke verantwoordelijkheid van de Staat om
zorgvuldig om te gaan met langslepende en moeizame kwesties uit het
verleden en gevoeligheden die leven in een gemeenschap, bijvoorbeeld in
Assen en Bovensmilde, waar slachtoffers, nabestaanden, de Molukse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

13

gemeenschap, militairen en hun families zich proberen te verzoenen met
het verleden. Dat staat hier, wat mij betreft, los van. Daar gaat de
Veteranenwet niet over, maar het was een onnodige handeling van de
minister om dit aspect te politiseren. Die twee zaken staan los van elkaar.
Dat laat echter onverlet dat ook dit een verantwoordelijkheid is van de
Staat.
Ik kom te spreken over de ereschuld. Ik begin met het uitspreken van mijn
waardering dat deze kwestie in overleg met de militaire vakbonden
eindelijk is geregeld. Maar het proces en vooral de duur ervan blijf ik
onzorgvuldig vinden. In juni 2010 is er een akkoord tot stand gekomen en
pas twee jaar later is de uitwerking rond. De druk die deze groep
veteranen, vakbonden, de Kamer en de Ombudsman hebben moeten
opvoeren totdat er uitsluitsel kwam, had niet nodig moeten hoeven zijn.
Ik hoor graag van de minister een toelichting op de reactie op de brief van
de ombudsman. Na een traject dat de minister volgens mij zelf ook geen
schoonheidsprijs zou geven, vind ik het niet gepast dat hij de
Ombudsman verwijt dat hij de klachten van veteranen overbrengt. De
Kamer heeft zelf ervaren dat de minister bij het vinden van budget voor de
regeling en het uitwerken van het akkoord, weinig communiceerde en
geen duidelijkheid bood over de gedane toezeggingen. Ook de
Ombudsman schrijft dat hij geen zicht kreeg op een termijn waarbinnen
dit dossier zou worden afgerond. Ik wil de minister meegeven dat
zorgvuldigheid op dit punt juist de waardering voor en erkenning van
veteranen zou moeten illustreren.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Volgens mij delen wij hier achter de tafel
allemaal de zorg dat het lang heeft geduurd. Heeft de heer El Fassed net
als ik de brieven gelezen van de minister, waarin hij ons heeft gerapporteerd over het moeizame proces met minister De Jager? De heer El Fassed
heeft natuurlijk gelijk als hij zegt: dat is een interne zaak van de regering.
Ik geloof echter niet dat zijn opmerkingen over de minister helemaal
terecht zijn. Ik heb namelijk wel de indruk – daarover verschillen we dan
misschien van mening – dat de minister veel heeft getrokken en geduwd.
Het was een moeizaam proces, maar hij heeft zijn best gedaan.
De heer El Fassed (GroenLinks): Het is natuurlijk een lang proces
geweest. Bij de behandeling van de Veteranenwet hebben wij druk
uitgeoefend en gewezen op de noodzaak van een regeling; wij zijn blij dat
die er is gekomen. Van de brieven van de Ombudsman en de reactie
daarop word ik echter niet heel erg blij.
Mevrouw Eijsink (PvdA): De Ombudsman afgelopen vrijdag nog een
brief gestuurd, cc aan de Kamer, waarin hij schrijft: de minister heeft er
wel iets aan gedaan, ik ben niet altijd van het proces op de hoogte
geweest. Dat is terecht, want als het goed is, gebeurt dat niet voor onze
ogen. Ik neem aan dat de heer El Fassed die brief ook heeft gelezen?
De heer El Fassed (GroenLinks): Ja.
Voorzitter. De evaluatie van het veteranenbeleid is overwegend positief.
Op de punten waardering en erkenning, registratie en zorg wordt
langzamerhand vooruitgang geboekt. De evaluatie van de nazorg levert
mijn fractie nog wel een aantal zorgen op. Zo komt naar voren dat de
informatieoverdracht sociaal-medische teams op papier goed in orde is,
maar in de praktijk blijkt die af te hangen van de personen in kwestie. Zo
lees ik dat verschillen in uitzendtermijnen zorgen voor verstoringen in de
informatieoverdracht en dat registraties onvoldoende inzichtelijk en
helder zijn. De beschrijving van de voorgestelde verbetering komt mij
enigszins summier over, namelijk dat er een richtlijn is uitgegeven. Op
welke wijze gaat deze richtlijn voor verbeteringen zorgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

14

Een andere zorg is de methodiek van vragenlijsten. Er blijkt een respons te
zijn van 50% en de respons van het thuisfront is slechts 20%. Vanzelfsprekend zie ik het probleem dat mensen niet gedwongen kunnen worden
om deze vragenlijsten in te vullen, maar ik maak me wel zorgen over het
grote gedeelte veteranen dat op deze manier onder de radar van de
nazorg verdwijnt. Ik ga ervan uit dat dit grotendeels veteranen zijn zonder
zorgvraag, maar ook de groepen met het grootste risico zullen mogelijk
niet reageren. Graag krijg ik een toelichting van de minister op de
maatregelen om de respons te verhogen.
De vergadering wordt van 12.55 uur tot 13.30 uur geschorst.
Minister Hillen: Voorzitter. Ik dank de Kamer zeer voor de inbreng in
eerste termijn. Ik begin met een puntje van orde. Dit betreft het overleg
dat hierna komt, met name over de verklaring van geen bezwaar. Ik ben
zwanger van een brief maar ik ben nog niet bevallen. Ik hoop dat de brief
tijdens dit overleg afgerond wordt. Als wij klaar zijn met dit overleg,
moeten wij een korte pauze hebben, denk ik. Dan kunnen de leden de brief
hebben.
Mevrouw Eijsink (PvdA): De brief voor het overleg hierna hebben wij al
gehad, voorzitter.
De voorzitter: Nee, deze brief gaat over een ander onderwerp, namelijk
de berichten van het afgelopen weekend. Hij betreft de vgb’s.
Minister Hillen: Voorzitter. Vandaag spreken wij over de Veteranennota.
Mevrouw Eijsink stelde vragen over de omvang van deze nota. Wat moet
daar precies in staan? In de afgelopen twee jaar is veel gebeurd met
betrekking tot veteranen. Toen heeft er ook veel in de nota gestaan, omdat
er allerlei zaken aan de orde waren die werden opgebouwd. Dit jaar
hebben wij ervoor gekozen om terug te kijken op wat er is gebeurd. Je
kunt natuurlijk van alles herhalen, bijvoorbeeld over de zorg, maar dit jaar
hebben wij ervoor gekozen om met een soort afvinkschema na te gaan
wat er allemaal is gebeurd en of wij op tempo zijn. Dat is een keuze. Dat
wil niet zeggen dat de nota volgend jaar nog minder zal omvatten. Het wil
alleen zeggen dat wij dit jaar, terugkijkend, tot de conclusie kwamen dat er
eigenlijk heel veel gebeurd was en dat wij de vraag of wij nog op schema
liggen, de kern van de nota vonden.
Ik noem de punten die in verband hiermee werden aangesneden. Het
eerste betreft de Algemene Maatregel van Bestuur. De wet is al een jaar
geleden aangenomen. Waarom duurt het dan zo lang voordat de AMvB
klaar is? De belangrijkste reden daarvoor is capaciteit. Wij zijn aan de
grenzen van onze mogelijkheden. Er moest ook nog een aantal andere
zaken geregeld worden, zoals het Sociaal Beleidskader en de cao met de
bonden. Wij zijn voortdurend met een toch onderbezette groep bezig om
heel veel tegelijk te doen. Het is dus een kwestie van capaciteit. Er is
ontzettend hard aan gewerkt. De teksten voor de AMvB zijn klaar. Eerst
bespreken wij de AMvB in het kabinet. Vervolgens hopen wij binnen niet
al te lange tijd overleg met bonden te hebben. Daarna zal de AMvB naar
de Kamer komen. Wij hopen dat wij dit met stoom en kokend water in de
loop van het najaar gereed kunnen hebben. Dat wil zeggen dat de AMvB
als alles goed gaat, in het begin van het volgend jaar, per 1 januari of zo
kort mogelijk daarna, volledig ingevoerd kan worden. Materieel maakt dat
niet veel uit. Wij handelen immers nu al alsof de wet van kracht is, in de
geest van de wet. De paar maanden plus of min maken daarvoor niet uit.
Wij proberen het proces zo zorgvuldig mogelijk te doen. Wij denken ook
dat het in ieders belang is dat deze teksten goed geformuleerd zijn, want
bij dit soort teksten luistert het meestal nauw. Ook is het van belang dat
het overleg met het veld goed is gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

15

Ik ga over tot de ereschuld.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Bouwt de minister zijn betoog op aan de hand
van een inleiding, of gaan wij thema’s langs? Ik ken de minister namelijk.
Voor je het weet, hebben wij alles gehad, en ben ik het al kwijt.
Minister Hillen: Ik begin met twee of drie algemene punten: de AMvB, de
ereschuld en het punt van De Punt. Vervolgens ga ik de vragen van de
geachte afgevaardigden langs.
Mevrouw Eijsink (PvdA): De Algemene Maatregel van Bestuur bij de
Veteranenwet is hiermee dus al besproken?
Minister Hillen: Ja.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Mag ik daar een vraag over stellen, voorzitter?
De voorzitter: Eentje.
Mevrouw Eijsink (PvdA): De minister zei dat er een gebrek aan capaciteit
is. In mijn inbreng heb ik gezegd dat ik begrip heb voor de reorganisatie.
In hoeverre maakt de minister gebruik van kennis bij de organisaties? In
hoeverre worden Algemene Maatregelen van Bestuur samen met hen
geschreven? De Veteranennota is samen met de veteranen tot stand
gekomen; door, voor en met veteranen. In hoeverre is het voor de
minister mogelijk om gebruik te maken van de expertise die overal in die
organisaties aanwezig is, tot juristen aan toe uiteraard, zodat het proces
versneld kan worden?
Minister Hillen: Dat is al gebeurd. Er is overleg geweest, niet formeel en
iedereen afvinkend, maar hier en daar. We zijn nu bijna toe aan
toezending aan het kabinet. Daarna kan het formeel nog in overleg met de
bonden aan de orde komen. Vanwege onze capaciteit en het tempo
waarin gewerkt moest worden, was er minder tijd voor heel breed overleg
dan normaal gesproken het geval is.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Als ik zo vrij mag zijn, de ervaring binnen
veteranenland leert dat als u zo veel mogelijk vooraf overlegd, dit
productiever is dan als alles al dichtgebeiteld is door het departement.
Minister Hillen: Ik illustreerde al dat de uitvoerders van de wet bij de
vormgeving van de AMvB betrokken geweest.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Mag ik ervan uitgaan dat het Veteraneninstituut,
de Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht, Inspecteur der Veteranen, en
organisaties als UNIFIL betrokken zijn geweest? Dat maakt namelijk dat de
uitwerking van de AMvB veel beter ontvangen wordt dan als het
dichtgebeiteld zit.
Minister Hillen: Niet uitputtend. Misschien is er hier of daar iemand
gemist. We hebben geen afvinklijst. In principe zijn of worden die
organisaties erbij betrokken. Maar we willen wel zo gauw mogelijk naar
het kabinet en de Raad van State toe, opdat we op enig moment de
wetgeving met de Kamer kunnen afronden. Het scharniert dus allemaal op
elkaar.
Voorzitter. De ereschuld is heel snel geregeld. De Ombudsman heeft daar
wat op gemopperd. Ik heb een kritische brief naar hem teruggestuurd. Die
brief had voornamelijk als ondertoon: ja, door de veteranen wordt wel
kritiek geuit, maar als je die een-op-een doorgeeft – de Ombudsman is
toch een instituut met groot gezag in de samenleving – onderlijnt dat dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

16

het kabinet kennelijk niet hard werkt. Als je weet hoeveel werk verzet
moest worden om het op tijd klaar te krijgen, kun je dat gewoon niet
staande houden.
Allereerst was het heel moeilijk om de 100 mln. te regelen. We hebben het
er met elkaar over gehad. We hebben geprobeerd om het via de Kamer te
doen. We hebben geprobeerd om het op andere manieren te doen. Het
was echt moeizaam. Vorig jaar rond deze tijd, toen Veteranendag nog
moest komen en we met de Veteranenwet bezig waren, zaten we elkaar
aan te kijken en heb ik de inspanningsverplichting op mij genomen om
eruit te komen. Ik heb uiteindelijk in december afgelopen jaar de
toezegging kunnen krijgen dat het geld beschikbaar kwam. Tegen de
klippen op heb ik het in het kabinet kunnen regelen, tegen alle financiële
zorgen in en buiten mijn begroting, want die is geteisterd. Ik zal niet
precies verslag doen van hoe het gegaan is, maar neemt u allen van mij
aan dat er een zekere overredingskracht voor nodig was. Vervolgens kreeg
ik het probleem van de toedeling. Op welke manier doe je dat? We hadden
het idee om het forfaitair te doen volgens een bepaald systeem. Daarover
moesten we met de bonden overleggen. Vervolgens kwam natuurlijk de
discussie met het ministerie van Financiën over de fiscalisering. Het heeft
best de nodige voeten in de aarde gehad voordat het op een fatsoenlijke
manier geregeld was. Als je het van week tot week bekijkt, kun je het
tempo waarin gewerkt is zelfs uitzonderlijk hoog noemen.
Ik kan mij best voorstellen dat elke week wachten een week te lang is als
je betrokkene bent en erop zit te wachten. Maar ik vind dat er in de
anderhalf jaar dat ik nu minister ben, erg veel bereikt is voor de veteranen.
Toen ik binnenkwam, trof ik twee wetsvoorstellen aan, een van de
regering en een van de Kamer, die ten opzichte van elkaar in een impasse
zaten. Dat hebben we met elkaar kunnen oplossen. Ik heb voorrang
gegeven aan het wetsvoorstel van de Tweede Kamer. Dat is gelukkig
voortvarend met algemene stemmen aangenomen en in het Staatsblad
gekomen. Alle andere punten die er nog lagen, zijn ook opgeruimd.
Daarom was ik wat bedroefd dat de Ombudsman toch vond dat hij het
beeld moest geven dat ik achter mijn broek gezeten moest worden, terwijl
ik juist in volle vaart bezig was. Ik heb ontzettend veel dingen tegelijk
omhoog, maar de veteranen hebben bij mij altijd boven alles nog
voorrang gehad. Binnen anderhalf jaar tijd – tegenwoordig de normale
zittingsperiode van een kabinet – is het geregeld. Dat is behoorlijk snel.
Hoe het ook zij, de ereschuld wordt in het najaar uitgekeerd, voor het
einde van het jaar. Mevrouw Eijsink heeft op dat punt gevraagd om een
rapportage ergens in oktober. Ik denk dat het verstandiger is om een
rapportage te geven over de uitvoering daarvan, want als de rapportage
waar mevrouw Eijsink nu om vraagt, zou komen, dan staat er hetzelfde in
als wat ik vandaag weet, namelijk dat we in het najaar gaan uitkeren. De
afgesproken verdeelsleutel is duidelijk en dus zullen we volgens de
ingediende aanvragen uitkeren. Ik kan me voorstellen dat ik een
rapportage stuur over hoe het allemaal is gegaan. Dat geldt voor meer
dingen die dan nog te melden zijn. Het meest logische lijkt mij dat hiervan
in de volgende Veteranennota verslag wordt gedaan. Dan kunnen we
uitgebreid met elkaar bespreken hoe het is gegaan. De uitkering is in ieder
geval voor het eind van het jaar afgerond.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Ik vraag de minister toch om in oktober met een
rapportage te komen, met een soort stand van zaken. Meer dan 1 000
mensen wachten hierop. De minister zei zelf al: de verdeelsleutel is
duidelijk. Dat wil echter nog niet zeggen dat voor iedereen duidelijk is wat
de verdeelsleutel betekent voor het eigen dossier. Gezien de vragen die
wij als Kamerleden hierover krijgen en de verontrusting die nog bij
sommige mensen heerst, stel ik de minister daarom voor om de Kamer
met een stand-van-zakenbrief in oktober op de hoogte te stellen van hoe
ver hij is, hoeveel dossiers zijn afgehandeld, hoeveel mensen hij dan al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

17

blij heeft kunnen maken en voor hoeveel mensen het mogelijk nog even
duurt. Dat is goed voor beide kanten, zowel voor de regering als voor de
Kamer.
Minister Hillen: Ik ben nooit te beroerd om een brief te sturen, maar allen
die er recht op hebben, worden individueel op de hoogte gesteld en
hoeven zelf niet meer te reclameren. Allen die op tijd hun aanvraag
hebben ingediend, krijgen van ons te horen hoe, wanneer en om welke
bedragen het gaat. Ik kan mevrouw Eijsink alleen in het algemeen melden
wat ons tijdschema dan definitief zal zijn. Ik wil best een brief toezeggen,
maar ik weet niet of daar veel meer in zal staan dan we vandaag weten.
Ik kom nu op het draaginsigne voor BBE’ers uit 1977. In de eerste plaats is
de datum ongunstig gekozen. Ik denk dat elke datum ongunstig is, zeker
als het om gevoelige onderwerpen gaat. In de Veteranennota moest een
en ander vermeld worden. De Veteranennota verschijnt omstreeks deze
tijd. Dus dat dit daarin een plaats zou krijgen, is daarvan de weerslag.
Vorig jaar is in de Eerste Kamer de openbare positie daarin ingenomen.
Dit heeft nu meer publiciteit gekregen dan vorig jaar, maar vorig jaar is dit
in de Eerste Kamer in een openbaar debat behandeld. Toen heeft de
Kamer daarom gevraagd. Ik heb toen de toezegging gedaan om ernaar te
kijken in de geest waarin de Eerste Kamer dat gevraagd heeft. Dat heeft
zijn weerslag gekregen in de Veteranennota.
Het is nooit mijn bedoeling geweest om de Molukse gemeenschap te
provoceren en evenmin is het mijn bedoeling geweest om bijvoorbeeld
een bepaalde groep veteranen extra te contenteren. Het is mijn bedoeling
geweest om uitvoering te geven aan een verzoek dat mij redelijk lijkt. Ik
begrijp de gevoelens van de Molukse gemeenschap wel degelijk. Ik ben
ook bereid tot een gesprek daarover met de Molukse gemeenschap.
Voor mij als minister van Defensie is het echter mijn eerste taak om, als
dat kan, een draaginsigne toe te kennen aan veteranen, aan militairen,
voor de uitvoering van de hun opgedragen taak. De manier waarop dat
gaat, zal nog nader bekend worden gemaakt. Ik heb eerst ook nog een
gesprek met de Molukse gemeenschap. Ik begrijp heel goed de gevoelens
van die kant, maar als het gaat om de militaire uitvoering van een
opdracht, kun je niet de verschillende gevoelens van de betrokkenen
raadplegen. Het gaat om de uitvoering van de militaire opdracht. Als een
aantal militairen of gewezen militairen daar met terugwerkende kracht een
negatief oordeel over heeft, laten we er dan alsjeblieft voor oppassen dat
de oordelen over militaire acties achteraf politiek of anderszins worden
ingekleurd. Dat probleem hebben we ook met Indië, en er zijn nog wel
meer voorbeelden te geven. Ik wil die dingen strikt van elkaar scheiden.
Datgene wat maatschappelijk gebeurt en wat er maatschappelijk aan
waardering voor prestaties bestaat, moet in de samenleving en in de
politiek zijn weerslag krijgen. Maar militairen moet je niet achteraf zelf
voorwerp laten worden van twijfel over wat ze toen hebben gedaan, ook
niet als militairen daar zelf aan doen. Als iemand zoiets namelijk in het
openbaar zegt, zegt hij dat ook tegen zijn collega’s van toen. Dat luistert
heel nauwkeurig. Veteranen staan bij mij altijd in hoog aanzien. Ik zal hen
altijd door dik en dun verdedigen en proberen maximale maatschappelijke
steun voor hen te verwerven, omdat zij vaak onder heel moeilijke
omstandigheden militaire opdrachten van de politiek hebben moeten
uitvoeren. Zij zitten in een positie waarin zij vrijgesteld moeten worden
van kritiek achteraf, anders dan kritiek die op de politiek van toepassing is.
De heer El Fassed (GroenLinks): In mijn inbreng heb ik die twee zaken
ook los van elkaar gezien, maar ik heb daar wel bij gezegd dat het in beide
gevallen gaat om de verantwoordelijkheid van de Staat. De minister zegt
dat hij een gesprek heeft met de Molukse gemeenschap. Kan daarbij
misschien een ander kabinetslid aanwezig zijn om kenbaar te maken dat
dit twee losse zaken zijn? Enerzijds gaat het over (de rol van) militairen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

18

Anderzijds gaat het over een langslepende, moeizame kwestie die vraagt
om verzoening van nabestaanden, slachtoffers en de Molukse gemeenschap. Dat is ook een verantwoordelijkheid van de Staat. Dat zou ik een
mooi gebaar vinden.
Minister Hillen: Ik vind dat een goed idee.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik ben het zeer eens met die suggestie van
de heer El Fassed. De zaak heeft heel duidelijk twee kanten. Kan de
minister nog eens precies aangeven wat hij precies gaat doen? Gaat hij
eerst een gesprek voeren met de Molukse gemeenschap en dan een
besluit nemen over de uitreiking? Of gaat hij het anders doen? En hoe
gaat hij om met de mensen die hebben gezegd dat ze helemaal geen
insigne willen hebben?
Minister Hillen: Als het zo ver is, zal ik de Tweede Kamer op de hoogte
stellen over de uitwerking: hoe een en ander zal gaan en in welke omvang
en onder welke voorwaarden dat zal zijn. Ik ben er nu nog niet aan toe om
daar nadere mededelingen te doen.
Dat waren de drie algemene opmerkingen die ik wilde maken in het begin.
Ik wil nu alle woordvoerders langslopen om te kijken welke vragen er nog
zijn. Ik probeer ze zo goed mogelijk te beantwoorden.
De heer Bosman heeft gevraagd naar de biologische geconditioneerdheid,
de biologische en genetische oorzaken van PTSS. Op die manier zou je
PTSS kunnen voorspellen. Dat zou behulpzaam kunnen zijn bij de selectie.
Ondersteuning van het Prospectie in Stressgerelateerd Militair Onderzoek
(PRISMO) door Defensie loopt in 2015 af. Dat onderzoek loopt tot 2018.
Daarin worden militairen langere tijd gevolgd. Als dit onderzoek interessante gegevens oplevert, is het mogelijk om breder onderzoek te doen bij
een grotere groep. Ik kan niet garanderen dat al het geld beschikbaar blijft,
omdat elke volgende minister zijn eigen prioriteiten stelt. Wij vinden dat
onderzoek echter van grote waarde. De kans dat wij nieuw onderzoek
zullen volgen als dat eruit voortkomt, acht ik dus erg groot.
De heer Bosman (VVD): Ik vind onderzoek prima, maar wordt er ook iets
omgezet naar wat in de realiteit is te gebruiken? Onderzoek, na onderzoek,
na onderzoek tot 2018, 2025 en verder is prima, maar wordt op een
gegeven moment gezegd: nu ga ik het gebruiken?
Minister Hillen: Ja, al vind ik het nu nog te vroeg om daar iets over te
zeggen. De indicaties zijn dat dat waardevol is en dat wij dat ook kunnen
gaan toepassen.
De heer Bosman merkte op dat de doorlooptijd van de herkeuringen nogal
lang is. In 2011 was de gemiddelde doorlooptijd bij herkeuringen
inderdaad veel te lang. Dat kwam mede door de onzekerheid over het
overgangsrecht met betrekking tot de invoering van de keuringsprotocollen. In 2012 is de gemiddelde doorlooptijd aanzienlijk korter. We gaan
dus weer de goede kant op. We zitten nu binnen de afgesproken norm van
180 dagen. We zaten in 2011 op 239 dagen. Dat was er dus ruim overheen.
We zitten nu op 156 dagen. Dat is nog steeds lang, maar valt wel binnen
de norm die ervoor staat.
Dan kom ik op de verborgen kosten. Als die er zijn en er samenhang is
met PTSS en als er een dienstverband is aangetoond, dan worden de
bijkomende kosten vergoed.
De heer Bosman (VVD): Dat is mooi, maar is die informatie ook bekend
bij de mensen die het betreft? Kennen de mensen die in behandeling zijn
deze mogelijkheden voor de betaling van dit soort kosten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

19

Minister Hillen: Dat zal ik nagaan. Als we op dat punt tekortschieten, zal ik
ervoor zorgen dat er nadere voorlichting zal plaatsvinden.
Verschillende leden hebben gevraagd naar de concrete aanpassingen die
het Comité Nederlandse Veteranendag voornemens is te plegen. Het
comité houdt uiteraard rekening met de diversiteit onder de veteranen.
Ook wordt de publiekscampagne niet langer alleen in juni, maar
gedurende het gehele jaar ingezet. Tijdens de Veteranendag zal meer
aandacht gegeven worden aan de publieksfunctie van onder meer het
defilé en de ceremonie in de Ridderzaal. De regierol van educatie is
versterkt. Voor scholen heeft Defensie € 150 000 extra beschikbaar gesteld
om een grotere inspanning te verrichten.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Houdt dit ook een aanpassing in van de statuten
van het Comité Nederlandse Veteranendag? De Kamer heeft bij de
oprichting van het comité de statuten gezien. Worden die nu aangepast?
Minister Hillen: Nee. De beleidsdoelstelling wordt aangepast, niet de
statuten. De statuten bieden hiervoor voldoende ruimte.
De heer Hernandez vroeg of ik militairen weer verplicht in uniform te gaan
reizen. Ik heb vorige keer niet gezegd dat ik dat planmatig zou promoten,
maar wel dat ik er enthousiast over ben. Ik vind het prachtig als het
gebeurt. Hoe meer de militair zichtbaar is in de straat, hoe groter de
acceptatie van en het draagvlak voor militairen zal zijn. Ik heb dat ook
intern verkondigd. Ik weet ook dat de OPCO’s daarin geïnteresseerd zijn. Ik
kan niet zeggen dat het planmatig gebeurt, want we kunnen de mensen er
niet toe verplichten. Vroeger kon dat wel. Ik kan op dit moment nog geen
resultaten laten zien, maar ik blijf bezig met verkondigen dat het goed is
als het gebeurt.
Dan kom ik op de regionale veteranenbenadering. Defensie heeft het
initiatief genomen voor periodiek overleg met het campagneteam van het
Comité Nederlandse Veteranendag, het Nationaal Comité 4 en 5 mei, het
Nationaal Comité Herdenking Capitulaties 1945 Wageningen, de Oorlogsgravenstichting, de Stichting Veteranen Platform, het Veteraneninstituut
en het vfonds. Daaronder opereren vier werkgroepen, waaronder één die
zich specifiek bezighoudt met de regionale benadering. De Stichting
Veteranen Platform heeft het voorzitterschap van deze werkgroep en zal
na de zomer voor de eerste keer bij elkaar komen. Dan komt die regionalisering dus aan bod. Wat daar de weerslag van is, moeten we afwachten.
De heer Hernandez (PVV): Dat klinkt op zich goed. Kan de minister de
Kamer op de hoogte houden van wat er uit dat regionaliseringsoverleg
komt?
Minister Hillen: Dat zal ik doen, zeker ook in de volgende Veteranennota,
maar daar loop ik op dit moment nog niet op vooruit.
De heer Hernandez heeft ook gevraagd waarom de Veteranendag altijd in
Den Haag wordt gehouden, zoals Koninginnedag vroeger altijd
plaatsvond op Soestdijk. Hij heeft gevraagd of we de dag niet kunnen
regionaliseren. Dat zou wel kunnen, maar we hebben er indertijd voor
gekozen om het zo te doen. Ik heb op het ogenblik nog geen aandrift tot
verandering, maar ik zal erover nadenken of er een aanleiding is om dat te
doen. Het Malieveld in Den Haag is een bijna ideale plaats om het te doen.
Een aantal deelveteranendagen zie ik niet zitten. Er is één Veteranendag,
nationaal en met de kroonprins erbij. We moeten dat als instituut zo
houden. Ik ga ernaar kijken of dit ooit ergens anders gehouden kan
worden.
De heer Hernandez heeft gevraagd naar de nazorg voor ISAF. Ik heb geen
enkel gegeven dat die niet goed verzorgd zou zijn. De aandacht voor
mensen die aan ISAF hebben deelgenomen is even intensief als bij andere
missies. Mevrouw Eijsink vroeg om extra aandacht in de veteranennota in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

20

dit kader. Voor alle duidelijkheid, ik heb vorig jaar toegezegd dat dit op de
Veteranendag extra aan de orde zou komen. Ik heb de organisatie van
Veteranendag gevraagd om daaraan extra aandacht te geven in de
Ridderzaal. Dat gaat ook gebeuren. Daarnaast staat er een en ander over
vermeld in de veteranennota. Aanstaande zaterdag zal er op de Veteranendag met name voor Uruzgan extra aandacht zijn.
De heer Hernandez (PVV): Het was niet zozeer mijn punt dat ik mij daar
zorgen over maak. Ik heb volgens mij heel duidelijk uitgesproken dat de
nazorg voornamelijk met betrekking tot de ISAF-missie wel goed zit. Er
wordt standaard echter niets over vermeld in de veteranennota. Dat is
mijn punt van zorg. Ik zou dat graag in de volgende nota wel standaard
willen zien verschijnen.
Minister Hillen: Dat is goed. Ik zal zorgen dat dit gebeurt.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Even een feitelijke opmerking. De minister
verwijst naar een toezegging rondom Veteranendag, maar hij heeft een
toezegging gedaan bij het uren durende overleg over de evaluatie van de
ISAF. Daarbij is door mij met ondersteuning van collega’s het verzoek
gedaan om in de veteranennota een apart hoofdstuk over nazorg Uruzgan
op te nemen en dat op te bouwen aan de hand van kwaliteit, capaciteit en
cijfers. Het verzoek is om dat de komende jaren als inzet te hebben omdat
dit een grote groep veteranen betreft waar we wellicht nog eens naar
moeten kijken in de komende jaren.
Minister Hillen: Mij stond bij dat het voornamelijk van toepassing was op
de Veteranendag. Ik heb dat ook onmiddellijk uitgevoerd. Waarvan akte.
Voorzitter. De heer Holtackers heeft iets gezegd over de Eerste Wereldoorlog. Ik heb het al eens in ander verband gezegd dat de Eerste Wereldoorlog vooral een soldatenoorlog is geweest, net zoals de Tweede
Wereldoorlog een oorlog is geweest waarin veel meer burgers het
slachtoffer zijn geworden. In Nederland is de aandacht voor veteranen
eigenlijk pas laat op gang gekomen. Ten eerste hebben wij niet deelgenomen aan die oorlog en bovendien, ten tweede, is de impact van de
Eerste Wereldoorlog in de staten die wel hebben deelgenomen, extreem
geweest. Er zijn hele jaargangen jonge mannen verdwenen. In Nederland
hebben wij die impact niet zo gekend. Daarom zijn de tradities in andere
landen veel emotioneler en veel betrokkener. Bij ons is het later op gang
gekomen. Even los van Nederlandse veteranen of Nederlandse militairen
die op een of andere manier met de Eerste Wereldoorlog te maken
hebben gemaakt, zijn kennis van en inzicht in de Eerste Wereldoorlog voor
Nederland van het grootst mogelijke belang. Er zijn vaak zinloze offers
gebracht. De loopgravenoorlog is verschrikkelijk geweest. De meest
bittere en cynische constatering die je kunt doen is dat de oorlog indertijd
gestopt is omdat de militairen op waren. Dat geeft aan, juist vanuit het
ministerschap van Defensie, dat de Eerste Wereldoorlog een speciale
plaats heeft. Ik heb daarom dit jaar bij de 4 en 5 mei-herdenking en met
name op de erebegraafplaats in Loenen het accent gelegd op de Eerste
Wereldoorlog. Deze oorlog verdient namelijk echt de aandacht.
Er zijn Nederlanders bij betrokken geweest. De heer Holtackers heeft
gesproken over de vele honderdduizenden die gemobiliseerd zijn geweest
en die alle ellende daarvan hebben gemaakt. Natuurlijk zijn er ook
slachtoffers gevallen, zoals marechaussees en anderen. In 2014, het jaar
waarin het 100 jaar geleden is dat de Eerste Wereldoorlog uitbrak, zal in
Checkpoint apart aandacht hieraan worden gegeven. Bij de eeuwherdenking komt dit dus al behoorlijk in beeld. Wij kunnen in dit kader niet
met terugwerkende kracht de veteranenstatus aan iemand verlenen. Ik
ben er echter zeer mee bezig om de Eerste Wereldoorlog onder de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

21

aandacht van de Nederlandse samenleving en de Nederlandse politiek te
houden.
De heer Holtackers heeft ook gevraagd hoe het staat met de afstemming
van het zorgaanbod. Hij vroeg in hoeverre er coördinatie plaatsvindt
tussen de zorgaanbieders. Het zorgaanbod voor een veteraan wordt altijd
multidisciplinair aangepakt. De zorgvraag en de wijze waarop daarmee
wordt omgegaan, worden besproken in een speciaal daarvoor ingesteld
coördinatieoverleg van het LZV. Tussen het LZV en het Zorgloket zijn
afspraken gemaakt over de doorverwijzing en de afstemming van
zorgvragen. De zorg voor veteranen is met andere woorden altijd een
bezigheid waarbij een behoorlijk zorgvuldige afstemming plaatsvindt
tussen de verschillende instanties.
De vakbond AFMP heeft een alarm afgegeven over de gezondheidszorg
voor militairen. De vakbond vroeg of de medische zorg voor militairen
door de bezuinigingen onder druk komt te staan en of de veteranen
hierdoor geraakt worden. De militaire zorg staat echter niet onder druk
van de bezuinigingen. De zorg wordt hier en daar wel op een andere
manier georganiseerd. De AFMP doelt op het verwijsbeleid, maar dat
heeft te maken met de militairen. Er is geen verband met de zorg voor de
veteranen.
De heer Holtackers en mevrouw Eijsink hebben aandacht gevraagd voor
de blast-incidenten en voor het onderzoek daarover dat op dit moment in
de VS loopt. De eerste resultaten daarvan zijn beschikbaar. Defensie volgt
dit onderzoek. Wij vinden dit ook van belang. Wij hopen dat er een
techniek of een apparaat beschikbaar komt voor de vroege detectie van dit
soort problemen, maar dat is nog zeer de vraag. Zover zijn wij dus nog
niet. Er wordt bovendien bekeken of enzymen in dit verband een
voorspellende waarde kunnen hebben.
De heer Holtackers (CDA): Het gaat om twee dingen. Ten eerste zijn er de
effecten van blast op mensen. Binnen onze krijgsmacht besteden wij daar
gelukkig aandacht aan. Ten tweede is het Amerikaanse onderzoek
belangrijk omdat men kennelijk medische technieken heeft die zeer
behulpzaam kunnen zijn bij het onderzoek naar blast. Begrijp ik het goed
dat de minister zal bekijken of dat instrument geschikt is voor Nederland
en of het sowieso geschikt is? Zo ja, zal dit dan deel gaan uitmaken van
het instrumentarium van de militaire gezondheidszorg?
Minister Hillen: Wij erkennen sowieso de potentiële effecten van blast op
het lichaam. Wij vinden dit een serieus probleem en kijken daar dus naar.
Alles wat daarbij kan helpen, zullen wij proberen in te zetten. Als er
technieken beschikbaar komen, zullen wij die inzetten. Wij houden dat
Amerikaanse onderzoek dus in de gaten. Bovendien proberen wij zelf te
bezien wat er op dat punt gevonden kan worden. Alles wat daarbij kan
helpen, is meegenomen.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Welk onderzoek wordt er op dit terrein dan zelf
gedaan?
Minister Hillen: Wij volgen het Amerikaanse onderzoek. Ik dacht aan het
Gronings onderzoek, maar dat is een ander onderzoek. Wij volgen dus het
Amerikaanse onderzoek.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Ik vraag dit omdat de minister tijdens het
vragenuur, toen collega Holtackers hierover vragen stelde, verwees naar
een onderzoek. Ik had gehoopt dat onderzoek in de lijst van de Veteranennota aan te treffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

22

Minister Hillen: Op de een of andere manier heb ik mij een Gronings
onderzoek in het hoofd gezet. Dat zal dan wel de blast zijn waar ik last van
heb.
Mevrouw Eijsink heeft een heleboel vragen gesteld over elementen die
wat haar betreft in de nota ontbraken. Ik heb al gezegd dat dit te maken
heeft met de opzet waarvoor wij dit jaar gekozen hebben. Er had een
aantal onderwerpen bij kunnen komen dat dan voor een belangrijk
gedeelte een herhaling van zetten zou zijn geweest. Volgend jaar zal de
opzet van de nota weer wat breder zijn. Dan is de Veteranenwet inmiddels
in werking getreden en zijn er weer punten waarop wij kunnen
doorwerken. Dit was een terugkijknota.
Ik kom nu bij de tolken. Bij de ISAF-missie in Afghanistan is gebruikgemaakt van de diensten van Afghaanse tolken. Het persoonlijk verleden
van de tolken, die meestal gevlucht waren uit Afghanistan, de beperkte
voorbereiding op intensieve uitzendingen – dat waren ze immers – de
hoge uitzenddruk, de incidentele betrokkenheid bij gevechtshandelingen
en het feit dat de Afghaanse gemeenschap hun lang niet altijd accepteerde, hebben bij zestien tolken tot langdurig ziekteverzuim geleid, met
vooral psychische klachten. De tolken zijn aangesteld als militair. Defensie
heeft dan ook een zorgplicht voor deze tolken. Vanwege deze zorgplicht
zijn sommige tolken, die eerder uit dienst zijn getreden, opnieuw als
militair aangesteld. De tolken worden nader medisch onderzocht,
ondergaan passende behandelingen en worden intensief begeleid bij hun
re-integratie. In september 2012, over twee maanden, wordt voor de
tolken een lotgenotendag georganiseerd. Enkele tolken hebben melding
gemaakt van mogelijk strafbare handelingen die door Nederlandse
militairen zouden zijn verricht tijdens de ISAF-missie. Deze mededelingen
worden onderzocht. Wanneer daartoe aanleiding is, zal aangifte worden
gedaan.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Vorig jaar hebben collega Ten Broeke en ik hier
afzonderlijk vragen over gesteld. De minister zegt nu dat er meldingen zijn
gedaan van strafbare handelingen. Kan de minister toezeggen dat hij de
Kamer hierover zo snel mogelijk zal informeren? Zoals de minister zegt,
hebben wij inderdaad een zorgplicht voor deze tolken. Wij spreken er nu
over, maar ik zou graag zien dat de minister de Kamer hierover een brief
stuurt. Is het mogelijk om dat nog deze week te doen?
Minister Hillen: Nee, dat is niet mogelijk. Ik zou dat wel willen, want hoe
sneller dit tot het verleden behoort, hoe mooier het is. Zorgvuldigheid
gaat hier echter boven snelheid. Hier spelen twee dingen. Ten eerste zijn
er de psychische gevolgen en de ziektebeelden die de tolken kunnen
vertonen als gevolg van hun uitzending, met alle ellende die erbij hoort.
Ten tweede is het mogelijk dat er door Nederlandse militairen strafbare
handelingen zijn verricht. Die kunnen ook een psychisch effect hebben
gehad, maar los daarvan zijn het strafbare handelingen, als die zich
tenminste hebben voorgedaan. Wij onderzoeken dit nu. Daarop ga ik niet
vooruitlopen, want dan zou ik speculeren. Zodra dit voldoende onderzocht
is en ik weet of ik hiervan aangifte moet doen of niet, zal ik de Kamer op
de hoogte stellen en mijn appreciatie daarvan geven. Ik kan nog niet
zeggen op welke termijn dat zal zijn.
Mevrouw Eijsink (PvdA): De minister heeft het over strafbare handelingen die door de tolken zijn waargenomen en kenbaar zijn gemaakt. Hij
zal de Kamer daarover informeren. Wij hebben hier diverse malen
overlegd om de missie in Afghanistan te evalueren. Toen is geen melding
gemaakt van deze strafbare handelingen. Mag ik ervan uitgaan dat de
minister daarvan toen niet op de hoogte was?
Minister Hillen: Dat is correct.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

23

Ik heb mevrouw Eijsink al gezegd dat de inloophuizen wel degelijk
betrokken moeten kunnen worden bij de veteranenzorg. Dat is mogelijk,
want daarvoor is geld beschikbaar. Op welke manier dit precies georganiseerd wordt, is niet alleen aan Defensie, maar vooral aan het Veteraneninstituut en de andere organisaties daaromheen. Het is vanzelfsprekend dat
wij op de werkvloer gefocust moeten blijven.
Wij proberen te promoten dat veteranen deelnemen aan militaire
kampioenschappen. Sport is altijd goed. Zowel over Paralympics als over
militaire kampioenschappen zijn wij in gesprek met NOC*NSF om te
bekijken wat wij kunnen organiseren en op welke manier wij een en ander
kunnen bevorderen. Als veteranen die invalide zijn geworden, kunnen
deelnemen aan de Paralympics, kan door Defensie/ABP worden bijgedragen om dit mogelijk te maken.
Mevrouw Eijsink heeft gevraagd of re-integratie een taakstelling of een
inspanningsverplichting is. In principe is het een inspanningsverplichting.
Re-integratie kan nooit taakstellend zijn. Iemand is pas gere-integreerd als
hij echt gere-integreerd is. Dat wil niet zeggen dat ik mij op voorhand
excuseer of zeg dat de inspanning minder zal zijn. Ik wil dit geen seconde
bagatelliseren. Toch is dit een inspanningsverplichting. Wij halen alles uit
de kast. Voor de militaire oorlogs- en dienstslachtoffers gaan wij zo ver
mogelijk. Zij hebben daarbij de garantie dat er bij de aard van de
beperkingen passende arbeid komt. De reorganisatie beperkt de mogelijkheden bij de eigen eenheden, dat wel. De cavalerie bijvoorbeeld wordt
ingekrompen. Dit beperkt echter niet de zorgplicht van Defensie als
geheel. De MOD’ers hebben een absolute voorrangspositie bij het
vervullen van functies en vacatures. Volledige re-integratie blijft een
inspanningsverplichting die door ons zeer serieus wordt genomen.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Dat vind ik niet voldoende. Hier staat dat zij bij
Defensie of bij een andere werkgever re-integreren. Als de minister dat zo
schrijft aan de Kamer, betekent dat wat mij betreft een resultaatsverplichting. Het is mogelijk dat iemand binnen de organisatie niet meer een
herplaatsing kan vinden. Wij hebben het het afgelopen jaar telkens gehad
over samenwerking met organisaties, het bedrijfsleven en noem maar op.
Het is dan toch een resultaatsverplichting? Iemand die gewond is geraakt
tijdens een missie kan toch uiteindelijk niet vertrekken bij de overheid
zonder dat hij een baan heeft? Wij bespreken hier van alles over veteranen
en nazorg. Dan kunnen wij het toch niet hebben over een inspanningsverplichting? Kortom, wij hebben alles gedaan wat wij konden doen. Wat mij
betreft is het een resultaatsverplichting.
Minister Hillen: Ik begrijp dat mevrouw Eijsink dat zegt. Ik denk dat de
instelling waarmee zij de vraag stelt en die waarmee ik antwoord geef,
hetzelfde zijn. Bij iemand die bijvoorbeeld volledig arbeidsongeschikt is –
dat blijkt gaandeweg in het proces – loop je op een gegeven moment aan
tegen een onmogelijkheid. Wij hebben wel onze zorgplicht, maar
re-integratie is dan niet haalbaar. Wij halen alles uit de kast, het
maximum, om iedereen te re-integreren. Praktisch gesproken leidt dat
altijd tot resultaat, maar het blijft een inspanningsverplichting.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Er is nu een wetsvoorstel dat heet Wet werken
naar vermogen. Dat is op dit moment even op de plank gelegd. Als dit
wetsvoorstel in werking wordt gesteld, voor iedereen en ook voor de
gewezen, gewonde militairen, betekent dit dat zij verplicht zijn om te
werken. Als een dergelijk wetsvoorstel mogelijk in werking treedt,
betekent dat dat de overheid – ik kijk dan niet alleen naar Defensie – een
resultaatsverplichting heeft. Het kan niet zo zijn dat deze mensen met al
onze mooie wetgeving tussen wal en schip vallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

24

Minister Hillen: Laten wij met elkaar afspreken dat wij niemand tussen
wal en schip laten vallen. Met mensen die geen werkvermogen meer
hebben ga je aan de slag, maar gaandeweg kan blijken dat je op een
gegeven moment moet passen. Dat wil niet zeggen dat je geen
inspanning meer levert, maar het kan zijn dat het resultaat niet kan
worden bereikt. Die uitzondering genoemd hebbend, komt er voor alle
overigen resultaat.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Ik begrijp wat de minister zegt. Ik kan mij ermee
verenigen, als wij afspreken dat wij gezamenlijk de verantwoordelijkheid
hebben dat niemand tussen wal en schip valt. Defensie moet niet apart
staan en kijken naar re-integratie voor deze mensen, terwijl er vervolgens
een andere wet is die bepaalt dat deze mensen toch aan het werk moeten.
Dan vallen zij weer tussen wal en schip. Met die harde afspraak kan ik mij
verenigen, anders niet.
Minister Hillen: Ja, ik denk dat het daarop neerkomt. Ik denk dat wij
dezelfde taal spreken.
Ik wil nog even iets uitgebreider ingaan op de inloophuizen, omdat wat ik
net zei misschien een beetje kort door de bocht was. Ik lees nu keurig een
tekst voor. Naast het netwerk van relaties, vrienden en lotgenoten vormen
inloophuizen, veteranencafés, ontmoetingscentra, verenigingen van het
Veteranen Platform en de bonden het nuldelijnsondersteuningssysteem.
Een belangrijk kenmerk en succes van dit initiatief is dat dit plaatsvindt
door en voor veteranen. Er is een studiegroep buddy support waar het
Veteranen Platform, BNMO en het Veteraneninstituut deel van uitmaken
en dat zich inspant om structuur aan te brengen in de nuldelijnsinitiatieven en om de kwaliteit daarvan te borgen. Het vfonds heeft het
Veteranen Platform gevraagd om een coördinerende rol te spelen in de
besteding van de financiering van het vfonds. Daarom betrekt het
Veteranen Platform alle partijen. Daarnaast heb ik onlangs besloten om
voor 2012 voor het Veteraneninstituut € 150 000 te reserveren voor het
nuldelijnsondersteuningssysteem om een goede basis te vormen voor het
initiatief van het vfonds en het Veteranen Platform.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Ik hoor wat de minister zegt, maar ik begrijp het
nog niet. Ik heb inmiddels begrepen dat het moeizaam is om geld te halen
uit de reservering voor met name de inloophuizen, want de inloophuizen
zijn gewoon de informele kanalen. De vraag is welke verdeelsleutel er is
en hoe de samenwerking verloopt, als dat geld er is. Wat de minister zei,
weet ik al. Die samenwerking staat namelijk gewoon in het instellingsbesluit van buddy support in 2010. Dat valt echter wel onder het VI en het
BNMO, maar niet onder het Veteranen Platform.
Minister Hillen: We hebben geen regie op hoe zich dat verder naar
beneden toe doorvertaalt. Het Veteraneninstituut en het Veteranen
Platform zullen vervolgens daarmee «wirtschaften» en zullen proberen
iedereen recht te doen. We kunnen navragen hoe dat gaat, maar in
principe sturen wij niet tot in de haarwortels mee.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Ik zeg nogmaals dat deze nota schraal is. De
minister heeft een en ander aan de Kamer geschreven, maar we weten
allemaal dat zo’n 80% in de informele zorg zit. Het is hartstikke goed dat
42 organisaties zijn aangesloten bij het Veteranen Platform, maar 80% van
de veteranen moet het hebben van inloophuizen en veteranenontmoetingsplekken. Het gaat om de organisaties waarvan ik nu de foldertjes in
mijn hand houd. Mensen gaan bij die plekken naar binnen. Ze komen daar
niet voor het invullen van een vragenlijst maar voor een pilsje en een
babbeltje. Dat is de nuldelijnsopvang. De Kamer moet die opvang in beeld
krijgen. We kennen allemaal het geïnstitutionaliseerde en het formele,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

25

maar het gaat de komende jaren om het informele. Ik maak mij grote
zorgen als de minister zegt: ik schrijf het wel in de nota, maar ik weet er
eigenlijk niet zo veel van. Dat kan, maar dan vraag ik hem om samen te
werken met desbetreffende organisaties, opdat daarover wel in de
Veteranennota wordt geschreven. Ik begrijp dat de minister heeft gemeld
wat andere organisaties doen in de tweede en derde lijn.
Minister Hillen: Dat is het grote probleem dat je altijd zult houden bij de
vraag wat particulier initiatief is, wat de overheid regisseert en wat de
grensgevallen daartussen zijn. Als particuliere initiatieven proberen tot
samenwerking te komen, kunnen wij helpen door bijvoorbeeld geld
beschikbaar te stellen of kaderregelgeving op te stellen of wat dan ook. In
principe is het dan echter aan de particuliere sector om een en ander uit te
voeren en er inhoud aan te geven. Als ik precies zou melden wat er
gebeurt, is het alsof het ministerie van Defensie er verantwoordelijk voor
is. Het is echter aan de particuliere sector om dit te doen.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Dat begrijp ik. Ik heb hier de nota inzake buddy
support van 2010 voor me liggen, waarin de voorwaarden staan waaraan
moet worden voldaan. Wat kan de Kamer controleren als 80% gebruikmaakt van informele kanalen? Daar krijgen we dan geen zicht op. Ik lever
geen kritiek, maar ik probeer met de minister te overleggen over de vraag
hoe de Kamer controle kan krijgen op alles wat er gebeurt rond onze
veteranen. De Veteranenwet kan namelijk geen invulling krijgen als 70%
tot 80% gebruikmaakt van informele kanalen. Ik doe hier hardop de
volgende suggestie: de minister vraagt aan de organisaties of ze ons
jaarlijks willen rapporteren en publiceert deze gegevens als bijlage bij de
Veteranennota, zodat wij inzicht krijgen in wat er door het jaar heen
gebeurt. Deze folders gaan over die twaalf organisaties. Zij hebben af en
toe geld nodig. Dat is niet zo veel; ze vragen om een paar duizend euro.
Die organisaties vangen mensen op met een kop koffie en een pilsje. Daar
vinden de gesprekken plaats. Als wij het hier allemaal mee eens zijn –
volgens mij is de minister het hier ook mee eens – dan moet de Kamer
daar de komende jaren inzicht in krijgen. We moeten dus een soort
rapportage ontvangen, een gesprek voeren of iets dergelijks, want anders
heeft het bespreken van een hoofdstuk over zorg helemaal niet zo veel zin.
Minister Hillen: Ik ben het niet met eens met de laatste conclusie van
mevrouw Eijsink, want die is wel heel pessimistisch.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Dat is een bal voor open doel.
Minister Hillen: Natuurlijk, als er meer informatie is, kun je een bredere
kijk hierop krijgen. Ik zeg toe dat ik in de volgende Veteranennota een
caleidoscopisch overzicht geef van wat er op het ogenblik allemaal aan
zorg beschikbaar is, ook in de particuliere sfeer, de manier waarop zich dit
ontwikkelt, wat ons beeld daarvan is en wat de posities daarin zijn, ook
financieel. We bekijken dus of het financieel gezond is wat daar gebeurt. Ik
zal een dwarsdoorsnede geven van wat daar op het ogenblik te zien is.
Dan doen wij wat we moeten doen. Ik zal eveneens inzichtelijk maken wat
Defensie eraan bijdraagt.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Dat is een belangrijke toezegging. Ik dank de
minister daarvoor. Het is echter niet alleen van belang om een overzicht te
geven. Dat is prima, maar het moet ook duidelijk zijn wat daar gebeurt. Ik
heb gehoord dat de Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht, de heer
Oostendorp, bij verrassing diverse keren veteranencafés heeft bezocht en
daar een pilsje met veteranen heeft gedronken. Dat is zeer positief. Dat
betekent dat juist informele contacten van groot belang zijn en dat we veel
meer inzicht moeten krijgen in wat daaruit voortkomt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

26

Minister Hillen: Ik heb mevrouw Eijsink goed verstaan.
Mevrouw Eijsink vroeg of schokkende ervaringen worden meegenomen
bij de uitkering. Ja, de essentie van de keuring is de verklaring van de
militair zelf. Daar begint de hele keuring mee. Schokkende ervaringen
maken daar uiteraard deel van uit. Als het percentage van 5,4 gelijk blijft,
wil dat niet zeggen dat wij iets proberen te relativeren of wat dan ook. Er
zijn natuurlijk zorgmijders. Wij denken echter dat de constructie zodanig is
dat we zo langzamerhand een vrij goed overzicht hebben gekregen van de
verschillende categorieën. Natuurlijk zal er best wel eens iemand tussen
wal en schip vallen, maar de getallen blijven redelijk hetzelfde. Als die
5,4% hetzelfde blijft, gaat het om 5,4% van het totaal. Dat verandert niet.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Ik had graag gezien dat er meer in de nota had
gestaan. De minister geeft aan dat ongeveer 50% van de zorglijsten
ingevuld wordt, maar trekt wel de conclusie dat 5,4% van de respondenten betekent dat het percentage gelijk is gebleven. Ik begrijp wetenschappelijk gezien niet hoe de minister die redenering gestand kan
houden. Als je kijkt naar die 5,4%, dan gaat het dus blijvend gewoon om
veel gevallen. Ik heb begrepen dat hier ook de nazorg van onze Uruzganmensen in zit. Daar moeten we nu juist zicht op krijgen. Ik vind het nogal
wat om te zeggen: 50% vult de lijst in en 50% niet. Dan hebben we toch
een heel grote zorg? Ik zeg meteen de minister na dat het waanzinnig
moeilijk is om ervoor te zorgen dat die zorglijsten goed ingevuld worden.
Maar dan zullen we misschien met hem moeten nadenken over een
andere en betere manier van benaderen. Ik noem weer de inloophuizen, ik
noem weer de contacten. Dat is voor de komende jaren van essentieel
belang. Als wij bij deze cijfers wegkijken, dan hebben wij over een paar
jaar gewoon een groot probleem. Dan hebben we volgend jaar weer
hetzelfde verhaal. Wij zijn ook als Kamer – ik kijk ook naar mezelf –
verantwoordelijk voor een verbetering hiervan.
Minister Hillen: Als het verbeterd kan worden, zal ik dat niet nalaten. Tot
nu toe hebben wij echter geen indicatie dat we verkeerd zitten. Als
hiermee wordt versluierd dat ergens nog een groter probleem zit, dan
zouden de zorgen van mevrouw Eijsink onmiddellijk de mijne zijn. Dat
idee hebben wij echter niet. Wij hebben de indruk dat de informatie uit
onze monitoring betrouwbaar is en dat die door haar statistische
«voorspelbaarheid» ook echt op ervaringen is gebaseerd. Het zou erg
opvallend zijn als er forse afwijkingen zouden ontstaan. Dat zou inderdaad
onmiddellijk aanleiding geven tot ingrijpen. Tot nu toe is dat echter niet
het geval. Dat geldt ook voor de mensen die zich aanmelden of al zorg
ontvangen. Die percentages zijn al jaren hetzelfde. Wat dat betreft, hebben
we het gevoel dat we de doelgroep goed in de vingers beginnen te
krijgen. We hebben het gevoel dat we adequate zorg kunnen bieden.
De heer El Fassed (GroenLinks): In de brief staat dat uit het
non-responsonderzoek blijkt dat militairen te kennen geven dat zij te vaak
worden gevraagd om deel te nemen aan onderzoeken door middel van
vragenlijsten. Er staat echter niet bij welke lessen daaruit getrokken
worden. Op welke manier kunnen we die andere 50% ertoe brengen om in
ieder geval aan te geven of zij wel of geen problemen hebben?
Minister Hillen: Dat is best moeilijk. Natuurlijk kun je daar nog wel
verschillende technieken voor ontwikkelen, maar we moeten er ook voor
oppassen dat we niet bezig zijn met het opdringen van zorg. We moeten
niet met alle geweld iedereen maar de hele tijd in onze aandacht willen
hebben. Er zijn een heleboel militairen die met iets anders bezig zijn. Die
vinden het gewoon gezeur dat ze de hele tijd vragenlijsten moeten
invullen. Die mening respecteer ik evenzeer als de mening van degenen
die de vragenlijst wel invullen of die heel direct zorg aanvragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

27

De heer El Fassed (GroenLinks): Misschien moet er gekeken worden naar
het aantal vragenlijstonderzoeken en naar de vraag welke daarvan
prioriteit hebben. Ik mag toch aannemen dat dit soort vragen wel prioriteit
hebben.
Minister Hillen: De vragenlijsten zijn geen doel op zich. Ons doel is om te
proberen optimale zorg te geven. Dat gebeurt in het belang van de
betrokkenen. Op het moment dat we dat niet zouden doen, zou dat ook
snel genoeg blijken. Dat zouden wij heel vervelend vinden, niet alleen
voor degenen die de zorg missen maar ook gezien het beeld dat zou
kunnen ontstaan dat het niet goed genoeg is. Veteranen moeten er staat
op kunnen maken dat wij goede zorg geven. Wij denken dat datgene wat
wij nu toepassen en wat wij ook geleidelijk door ervaring hebben
opgebouwd, behoorlijk dekkend is. Als het nog beter kan, zullen wij dat
niet nalaten. Wij denken echter dat het op het ogenblik voldoende
dekkend is. Laten we gewoon voortgaan en in een goede gedachtewisseling met de Kamer voortdurend de vinger aan de pols houden om te
kijken of we ergens tekort komen. We hebben de bonden en ook de
verschillende organisaties die ook als een bok op de haverkist zitten. Ik
denk dat we met elkaar bezig zijn om een heel goede begeleiding van
veteranen te organiseren of al georganiseerd hebben. Ik ben op dat punt
niet zorgeloos, want dat mag je hier nooit zijn, maar ik heb wel het gevoel
dat we de zaak goed in de vingers hebben.
De heer El Fassed (GroenLinks): Is bij het non-responsonderzoek bezien
op welke alternatieve wijze hiernaar gevraagd kan worden?
Minister Hillen: Als een militair steeds niet reageert, dan wordt
nagevraagd bij hem waarom hij geen antwoord geeft. Meestal blijkt dan
dat hij er geen behoefte aan heeft.
Mevrouw Eijsink heeft ook gevraagd naar de politie. Ik vat het kort door de
bocht samen: er is een tekort aan geestelijke verzorging bij de krijgsmacht
en als de politie erbij komt, wordt het wel heel veel. Het gaat veel meer
om het uitwisselen van ervaring met traumatische ervaringen, wat kan nu
onze geestelijke zorg ook beschikbaar is voor de politie. Er is dus een
andere bedoeling.
Is het Veteranenregistratiesysteem nu gevuld? Ja. En werkt het? Ja. Kan
de uitzendduur ook korter dan vier maanden zijn? In principe kan alles,
maar we gaan ervan uit dat heel zware uitzendingen voor vier maanden
zijn en standaarduitzendingen voor zes maanden. In een voorkomend
geval – tot nu toe is dat nog niet nodig geweest – kan het natuurlijk korter.
Dit staat los van de individuele waardering. Het kan heel goed zijn dat
iemand eerder wordt teruggehaald omdat hij de stress van een uitzending
niet kan verwerken. Vier maanden blijft in principe de termijn voor
zwaardere uitzendingen. Dit hangt samen met de operationele eisen, de
opgedane ervaring, het samen trainen, kortom alles wat te maken heeft
met die uitzending. Vier maanden blijft in dat licht het standaardrecept.
Mevrouw Eijsink heeft veel vragen gesteld, maar ik ben nu volgens mij
een heel eind. Daarmee kom ik bij de heer Van Dijk. Hij vroeg naar de
registratie van zelfdoding. Het Amerikaanse onderzoek waarnaar in
krantenberichten wordt verwezen, kennen wij niet. De berichten kennen
wij uiteraard wel, maar het originele artikel niet. Van onze operationele
commando’s zijn geen signalen bekend over bijzonderheden op het
gebied van zelfdoding. De studie naar de haalbaarheid van onderzoek
naar zelfdoding bij veteranen – aangekondigd in antwoord op Kamervragen hierover – wordt over enkele weken voltooid. Deze studie heeft
betrekking op het combineren van gegevens uit het Veteranenregistratiesysteem met gegevens inzake overlijdensoorzaken bij het CBS. Indien dit
juridisch en financieel mogelijk is, wordt het onderzoek ondergebracht bij
het Veteraneninstituut.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

28

De heer Jasper van Dijk (SP): Mijn vraag was of het ook wordt
opgenomen in de Veteranennota. De minister houdt die mogelijkheid ook
open in antwoord op vraag 8: «Indien de studie leidt tot inzicht in de mate
waarin zelfdoding voorkomt onder veteranen, kan deze informatie vanaf
2013 in de Veteranennota worden opgenomen.» Gaat de minister dat ook
doen?
Minister Hillen: Indien dat inzicht er komt, zullen we dat inderdaad doen.
De heer Jasper van Dijk (SP): En wanneer horen we dat?
Minister Hillen: Dat wordt duidelijk zodra het onderzoek uit is. Zoals ik
heb gezegd, wordt dat binnen enkele weken voltooid. Indien blijkt dat het
mogelijk is, zal het voortaan worden opgenomen in de Veteranennota.
De heer Van Dijk heeft ook vragen gesteld over het antimalariamiddel
Lariam. Ik bedacht me dat ik het zelf ook weleens heb geslikt, dus als ik
wat gewelddadig word ... Er zijn geen aanwijzingen dat bij Nederlandse
militairen sprake is van langdurige, ongewenste effecten op psyche en
gedrag ten gevolge van het gebruik van Lariam. Wanneer in het verleden
bijverschijnselen optraden, werd er een alternatief geboden. Tegenwoordig kan Lariam in een incidenteel geval nog steeds worden voorgeschreven, maar het is geen middel van eerste keuze, en het zal alleen
worden voorgeschreven na zeer zorgvuldige afweging.
De heer El Fassed vroeg hoe de informatieoverdracht van sociaalmedische teams plaatsvindt. Is die onvoldoende? Zijn daar richtlijnen
voor? Wat ons betreft, is daar een goed protocol voor en werkt dat goed.
Op dat punt hebben wij dus geen verbeteringen of suggesties in voorbereiding. Voor ons werkt het goed.
Ik denk dat ik hiermee de meeste vragen beantwoord heb.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Ik zou graag nog mijn vragen over het integraal
zorgconcept en over de wachtlijsten bij het Landelijke Zorgsysteem voor
Veteranen en over de reactie van de RZO beantwoord krijgen. Daarnaast
heb ik gevraagd wat de zin die begint met «Voor het uitdragen van
positieve beelden» op pag. 3 van de nota betekent. Bij het integraal
zorgconcept doel ik op de toezegging over re-integratie uit de evaluatie
van 2010. Met de wachtlijsten doel ik op de achttien, negentien instellingen van het Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen. De veteranenzorgorganisatie RZO legt de nadruk op professionalisering van het LZV. De
RZO verwijst daarbij naar het rapport van december 2010. Volgens mij
zouden er dan nu al stappen moeten worden gezet.
Minister Hillen: Mede voor haar nauwgezetheid heeft mevrouw Eijsink
erkenning gekregen van de Bond van Wapenbroeders. Met die onderscheiding feliciteer ik haar van harte.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Charmant! En nu het antwoord.
Minister Hillen: Het integraal zorgconcept is bijna gereed. De Kamer krijgt
daarover nog voor het reces een brief. Dat zal dus volgende week zijn. Wat
betreft de wachtlijsten: er zijn wachtlijsten in de ggz, maar specifiek voor
Defensie zijn daarvan op het ogenblik geen bijzonderheden bekend.
Mevrouw Eijsink verwees naar de «positieve beelden» waarover
gesproken wordt in de nota. Het is helemaal niet de bedoeling om
daarmee iets te bagatelliseren. Misschien las zij dat erin. Op pag. 3 staat:
«Volgens de deelnemers wordt de beeldvorming over veteranen nog te
veel gekleurd door de problemen van een kleine groep en de zorgvraag
van deze groep.» De problemen van die groep proberen wij daarmee niet
te bagatelliseren. De volgende zin begint als volgt: «De beeldvorming over
de veteraan zou zich volgens de deelnemers meer moeten richten op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

29

effect van de inzet van militairen.» Dit is niet om de groep die problemen
heeft, wat weg te drukken. Als mevrouw Eijsink dat erachter leest, is mijn
reactie dat dit niet de bedoeling van de nota is. Of heb ik haar verkeerd
begrepen?
Mevrouw Eijsink (PvdA): Ik begrijp heel goed wat de minister zegt, maar
ik vind het, na zo veel jaar, toch opmerkelijk. Dit was de discussie van
jaren geleden. De realiteit is dat er mensen zijn die problemen hebben,
hetzij incidenteel, hetzij structureel. Daar gaat dit over. Hopelijk zijn wij in
2012 toch op een punt beland waarop dit verschil kan worden gemaakt.
Het is anders dan tien of vijf jaar geleden. Ik zou zo graag willen dat dit in
de nota weerspiegeld werd. Deze opmerking zet mij dus, misschien niet
op een verkeerd, maar in ieder geval wel op een ander been.
Minister Hillen: Dat was niet de bedoeling. De nota gaat over het
algemeen over de mensen die problemen hebben. Dit is een weerslag van
de discussie die wij op De Zwaluwenberg hebben gehad.
De voorzitter: Wij gaan nu over naar de tweede ronde. Ik kijk even naar
de collega’s en ik constateer dat daaraan behoefte bestaat.
De heer Bosman (VVD): Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn beantwoording.
Het is belangrijk dat we spreken over veteranen in het kader van
erkenning en waardering. In dat licht bezie ik ook de laatste opmerking
van de minister over de beeldvorming over de veteranen. Zoals ik al in
mijn inbreng heb gememoreerd, zijn veteranen meer dan een groep die
alleen zorg nodig heeft. Het is een groep die geïntegreerd is in de
samenleving. Zij doen aan allerlei dingen actief mee in de samenleving en
zouden daarbij herkenbaar benoemd kunnen en moeten worden.
Ik dank de minister voor de toezegging dat we begin 2013 volledig aan de
slag gaan met de AMvB. Het is goed te horen dat al in de geest van de wet
gehandeld wordt. Het is echter verstandig en goed voor de beeldvorming
als alle participerende organisaties eensgezind tot de AMvB komen en in
de verantwoordelijkheid kunnen delen, zodat de zorg voor de veteranen
zo goed mogelijk geregeld wordt.
Ik kom op de ereschuld. Het beeld dat mensen oproepen dat deze minister
een vuurtje nodig had, vond ik niet overtuigend. Ik denk dat de minister
uitstekend het vuur op verschillende plekken aangestoken heeft om
vooruitgang te boeken, waarvoor dank.
Voorzitter. Het is goed dat we dit jaar weer gesproken hebben over de
veteranen. Ik kijk uit naar Veteranendag komende zaterdag.
De heer Hernandez (PVV): Voorzitter. Ook ik kijk daarnaar uit. Het is altijd
een heugelijk moment.
Ik wil de minister ook bedanken voor zijn antwoorden. Ik denk dat de
lange schorsing geholpen heeft. Het gebeurt wel eens dat niet alle vragen
in een keer goed beantwoord worden. In dit geval wel.
Ik ben erg enthousiast over het project Verhalen van Veteranen. De
minister zegt dat hij daar € 150 000 voor beschikbaar stelt en zelfs denkt
aan vte’s om er een nog betere invulling aan te geven. Dat was echter niet
helemaal zoals ik het bedoeld had. Waar het mij om gaat, is dat de
bekendheid onder de basisscholen en middelbare scholen vergroot wordt,
zodat de vraag van die scholen toeneemt en daarmee dus ook de
bekendheid met en de zichtbaarheid van de krijgsmacht in de samenleving. Ik wil de minister daarin steunen. Ik dien daarom de volgende
motie in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

30

Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het onderwijsproject «Verhalen van Veteranen» erg
succesvol blijkt te zijn en steeds meer leerlingen worden bereikt door het
toenemend aantal schoolbezoeken van veteranen;
overwegende dat de koppeling van veteranen aan scholen een welkome
aanvulling is op het onderwijsprogramma op basisscholen en middelbare
scholen, alsmede de zichtbaarheid van Defensie bevordert in de
samenleving;
overwegende dat kennisvergroting van ons militaire verleden onder de
jeugd begint in het onderwijs en veteranen voor de klas hier een enorme
bijdrage aan kunnen leveren;
overwegende dat er in Nederland nog vele basisscholen en middelbare
scholen niet bekend zijn met dit onderwijsproject en gestreefd moet
worden om zo veel mogelijk scholen deel te laten nemen aan dit project;
verzoekt de regering, de bekendheid van het onderwijsproject «Verhalen
van Veteranen» te vergroten onder Nederlandse basisscholen en
middelbare scholen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Hernandez. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 102 (30 139).
De heer Hernandez (PVV): De minister zegt dat hij in beginsel niet
negatief staat tegenover de spreiding van Veteranendag over een aantal
regio’s in het land. Even voor de duidelijkheid: het was niet mijn
bedoeling om Veteranendag op te knippen. Het moet een landelijk iets
blijven. Het is een mooi evenement, dat we er zeker in moeten houden.
Mijn punt is dat het alleen in Den Haag is. In het kader van een stukje
bekendheid wil ik voorstellen om regio’s in het leven te roepen en
Veteranendag dan wisselend het ene jaar hier en andere jaar daar te
organiseren. Ik wil de minister hierin steunen met de volgende motie.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de jaarlijkse Nederlandse Veteranendag ieder jaar in
Den Haag plaatsvindt;
overwegende dat spreiding van de organisatie van dit nationale
evenement over de gehele natie bijdraagt aan de zichtbaarheid van de
krijgsmacht in Nederland;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

31

overwegende dat veel oudere veteranen woonachtig door het hele land
vaak moeite hebben om helemaal naar Den Haag af te reizen;
verzoekt de regering, de jaarlijkse Veteranendag wisselend te organiseren
in provinciale steden verdeeld over vier Nederlandse regio’s (Noord, Zuid,
Oost, West) en om de Kamer hierover met een concreet voorstel nader in
te lichten,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Hernandez. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 103 (30 139).
De heer Bosman (VVD): Het klinkt sympathiek, maar ik maak mij toch
zorgen. Er zijn nu veel lokale initiatieven. Er is een Zeeuwse veteranendag.
Drenthe heeft een grote veteranendag. Als je het grote evenement laat
circuleren, loop je dan niet het risico dat die lokale initiatieven teniet
worden gedaan? Dat circuleren zou dan een averechts effect hebben op
datgene wat je wilt bereiken, namelijk het bekend zijn van veteranen
overal in de haarvaten van de samenleving, niet één keer per jaar of één
keer in de drie jaar, maar op ieder moment van de dag.
De heer Hernandez (PVV): Ik zeg ook niet dat dit in plaats van die
initiatieven moet worden gedaan. Ik stel alleen voor de nationale
Veteranendag, die ieder jaar in Den Haag plaatsvindt, te laten rouleren
over het land en die niet alleen in Den Haag te laten plaatsvinden, om zo
meer recht te doen aan het nationale karakter ervan. Ik wil helemaal geen
afbreuk doen aan lokale initiatieven. Sterker nog, misschien kunnen ze
elkaar ondersteunen.
De heer Holtackers (CDA): Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn
antwoorden op mijn vragen. Ik heb de minister horen zeggen dat hij in
2014 aandacht zal besteden aan de prestaties en het leed van Nederlandse
militairen in de Eerste Wereldoorlog en de honderdduizenden burgers die
daarbij betrokken waren. Ik weet dat dit misschien wordt overvleugeld
door de miljoenen dodelijke slachtoffers in andere landen, maar ook deze
categorie mensen verdient erkenning en waardering. Daarom zijn
herinnering en herdenking op zijn plaats.
Ik had voor de tweede termijn nog een vraag over de «vragenlijstenmoeheid», maar daarover heeft collega El Fassed al het nodige gezegd.
Ik kom op mijn laatste vraag in dit notaoverleg. In de nota is te lezen dat er
ontzettend veel dingen op de rit zijn gezet. Onze minister heeft daarin een
heel prominente rol vervuld. In de boom van het veteranenbeleid is de
jaarring van minister Hillen een heel grote. Maar laten we nu nog even
naar de toekomst kijken. Als we nu een conclusie trekken uit wat er de
laatste jaren is gebeurd en een doorkijk maken naar de komende jaren,
wat zouden dan de trends in het veteranenbeleid zijn? Ik krijg graag daar
graag een kort overzicht van.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn inbreng
in eerste termijn. Sorry, ik bedoel: voor zijn beantwoording van de vragen.
Wij leveren immers de inbreng, de minister de antwoorden.
Ik onderstreep graag wat de minister zelf heeft ingebracht over de
ereschuld. Hij heeft veel moeite gedaan. Die inzet waardeert de
PvdA-fractie zeer. Wel heb ik nog een vraag over de brief van de minister
over de nieuwe schadevergoedingsregeling. Ik had de minister gevraagd
de Kamer daarover te informeren. Ik krijg daarop graag nog een reactie.
Ik blijf met de minister van mening verschillen over de appreciatie van de
Veteranennota. Wij appreciëren die verschillend. De minister zegt: de nota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

32

is omvangrijk, er staat veel in, hij is opgebouwd uit veel elementen van
wat gebeurd is en we gaan terugkijken. Als je terugkijkt, moet je ook
weten op basis van welke criteria je terugkijkt. Dat vind ik er niet in terug.
Laat ik nog een keer gezegd hebben dat ik begrip heb voor de reorganisatie en voor mensen in de organisatie die overbelast zijn door wat van
hen wordt gevraagd. Dat kan en mag echter niet wegnemen dat we een
Veteranennota moeten hebben waarin alle bits and pieces benoemd
worden. Ik vraag de minister om gebruik te maken van de inzet van de
organisaties zelf. Ik zou bijna zeggen: zij kunnen de minister de bijlagen 1,
2, 3 en 4 gewoon aanleveren. Ik noem het voorbeeld van de inloophuizen,
van de buddy support. Als de minister de nuldelijnsgroep, de buddy
support-groep, vraagt om een rapportage te maken van wat die groep het
afgelopen jaar heeft gedaan – ik heb het verslag hier zelfs bij me – laat de
minister die dan zijn eigen rapportage sturen, laat de minister dan de
vruchten plukken van wat hij door de jaren heen zelf heeft gezaaid.
Datzelfde geldt voor andere organisaties, zoals – ik zal geen uitputtende rij
noemen – de organisatie die zich bezighoudt met de UNIFILbetrokkenheid. Dat zou veel meer zicht geven op de informele groepen,
waarop we nu te weinig zicht hebben. Daarover maak ik me zorgen. Ik
krijg daarop graag een reactie.
Over de brief over Uruzgan die we hebben gehad, verschillen we van
mening. De toezegging aan de Kamer om een apart hoofdstuk over
Uruzgan in te brengen, was wel duidelijk. Ik vraag de minister met klem
om dat volgend jaar wel te doen. Het gaat niet om de aantallen pagina’s,
maar wel om capaciteit, kwaliteit en de antwoorden op de vraag wat er
aan zorg is geboden en – ik spreek collega Holtackers na – de vraag welke
trends zijn onderzocht, welke trends de minister in dat jaar heeft opgepakt
en welke moeilijkheden hij is tegengekomen. In de brief die de minister
nagezonden heeft, lees ik dat 50% reageert op de vragenlijst en dat de
respons van het thuisfront lager is, namelijk 20%. Over dat laatste hebben
wij het niet eens gehad. Ik ben ambtenaar genoeg geweest om te weten
dat, als hij schrijft «ongeveer 50%», het lager is dan 50%. Anders staat er
«meer dan 50%». Als de vragenlijsten niet voldoen, als mensen daar
gewoon geen behoefte aan hebben, dan vraag ik de minister met ons mee
te denken om naar een andere, nieuwe manier te zoeken. Dat kan. Daar
hebben wij door de jaren heen vaker over gesproken. Ik ben ervan
overtuigd dat de minister daar uitputtend aan werkt. Het is geen kritiek
van mij, maar het kan zo zijn dat mensen het niet willen, niet kunnen, er
geen behoefte aan hebben en denken: weer zo’n vragenlijst. Laten wij dan
kijken naar andere mogelijkheden.
Ik lees in diezelfde brief dat er voorts plannen zijn om de taken van de
commandant uit te breiden en deze een nog nadrukkelijkere rol te geven.
Hoe kan dat? Wij hebben immers al eerder in de Kamer gesproken over de
taken van de commandant. Dat zijn er te veel. Commandanten hebben
heel veel op hun bordje. En als je weet dat je in een reorganisatietraject zit
en dat je baan er misschien aangaat, dan ga je toch niet naar je eigen
commandant toe om te vertellen: ik heb het heel erg lastig, ik zit niet zo
lekker in mijn vel? Graag een reactie daarop.
Ik hoop dat de minister in de volgende nota wel weer ingaat op het
thuisfront, waar wij eerder wel altijd over hebben kunnen lezen. Ik vraag
hem met klem weer uitvoerig in te gaan op wat de Kamer nodig heeft om
controle te kunnen uitoefenen op kwaliteit, capaciteit en lessons learned.
Het volgende zeg ik in mijn woorden en ik hoop daarmee recht te doen
aan de woorden van de minister. Ik ben blij dat de overheid een resultaatsverplichting heeft bij de re-integratie van onze gewonde militairen en
burgers bij Defensie en dat wij mensen straks niet tussen wal en schip
laten vallen.
Ik wil graag in de volgende nota uitvoerig informatie over de inloophuizen. Dat kan ook in de vierde bijlage, met een fantastische rapportage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

33

vanuit die ontmoetingscentra. Die denken en schrijven heel graag met de
minister mee.
Er zit zo ongelooflijk veel energie in de organisatie van de minister, als ik
het zo mag verwoorden. Zijn mensen helpen en ondersteunen hem graag
bij het uitbreiden van de Veteranennota. Dat is voor de Kamer van belang.
Dat helpt ook bij het probleem van de minister dat hij onvoldoende
capaciteit heeft. Misschien is dat zo aan de overkant op Plein 2, maar die
capaciteit zit in zijn organisatie. Afgelopen zaterdag heb ik mogen spreken
op de Heemsteedse Veteranendag, de zaterdag daarvoor in NaardenBussum. Gelet op de energie in de organisatie bij de nuldelijn en bij de
buddy support, zou ik zeggen: gebruik het. Use it, you’re not gonna lose it.
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Dank voor de antwoorden, de
toezegging over de kwestie van de insignes en het feit dat de minister
hierover in gesprek gaat met de Molukse gemeenschap. Hierbij is een
zorgvuldige afweging van groot belang. Ik zie dan ook uit naar de brief
hierover.
Verder wens ik de minister en de volgende regering veel steun toe bij een
adequate uitvoering van de Veteranenwet.
De heer El Fassed (GroenLinks): Voorzitter. Ik dank de minister voor de
beantwoording van de vragen. Er zijn toezeggingen gedaan om in gesprek
te gaan om die twee losse delen en de verantwoordelijkheid van de Staat
te bespreken. Er is toegezegd daarbij een collega-minister mee te nemen.
Bij voorkeur zou dat de minister van VWS kunnen zijn. Je ziet dat het bij
de uitvoering van de wet – we hebben dat al vaker besproken als het om
veteranenbeleid ging – ook gaat om leren en lessen trekken uit onderzoeken. Ik hoop dat we in de toekomst zullen zien wat bijvoorbeeld zo’n
non-responsonderzoek kan doen en dat we mensen niet moeten vergeten
of onder de radar laten verdwijnen. We moeten dat zorgvuldig doen.
Ik sluit me verder aan bij de vragen die mevrouw Eijsink gesteld heeft.
Minister Hillen: Voorzitter. Ik dank de Kamer voor haar inbreng in tweede
termijn. De heer Bosman vroeg of alle betrokkenen bij de AMvB betrokken
zullen worden. Ja, dat zullen we zo veel als mogelijk doen.
Mevrouw Eijsink breekt een lans voor de betrokkenheid van de hele
sector. In de verschillende facetten van het veteranenbeleid zullen wij dat
ook optimaal proberen. Ik zal in de volgende nota een validatie geven van
de vele bloemen die bloeien aan het front. Ik zal die beschrijven en een
oordeel geven over hoe het allemaal loopt. Overigens is de gevraagde
monitor vorig jaar strikt genomen ook niet meegezonden. Die is door het
Veteraneninstituut gezonden en dat is dit jaar niet gebeurd. Misschien zal
de monitor de Kamer nog bereiken, maar dat weet ik verder niet. Zij staat
in ieder geval op de website. De Kamer kan haar volgend jaar ook weer
krijgen.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Dat over die duizend bloemen klinkt goed. Ik
weet van diverse organisaties, bijvoorbeeld rond buddy support of
nuldelijnszorg, dat zij hun eigen rapportages hebben. Het lijkt me dat het
de minister werk uit handen neemt, op zijn validatie na dan, als hij
daarnaar verwijst. Hij kan het als bijlage meesturen of op welke andere
manier dan ook doen. Dat vergemakkelijkt het gesprek. Dat is heel dicht
bij de veteraan en heel dicht bij de militair. Dan kunnen we zelf door de
jaren heen zien hoe het verloop is.
Minister Hillen: Ik zie dat punt wel, maar ik kan alleen verantwoording
afleggen voor wat er gebeurt. Dat is de essentie. Mevrouw Eijsink wil
allerlei informatie over zaken waarvoor ik niet verantwoordelijk ben. Zij
mag van mij alles weten, maar als mijn handtekening eronder staat,
betekent dat ook dat ik me verantwoordelijk verklaar voor wat ik de Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

34

stuur. Het is goed dat we dit even met elkaar uitpraten. Mevrouw Eijsink
kan van mij, bij wijze van spreken, best een aantal bijlagen krijgen met
wat er zoal verschenen is, maar dat is niet onder mijn verantwoordelijkheid gebeurd. Ik probeer de Kamer zo veel mogelijk te informeren over
zaken waarop zij mij kan aanspreken.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Daar wil ik nog wel even verder over discussiëren. De minister zegt onder verwijzing naar het vfonds tegen ons dat hij
niet kan rapporteren over de inloophuizen. Maar waarom zet hij het dan in
zijn nota, terwijl hij zegt dat de nota een terugblik is? Dan weet ik niet op
basis van welke criteria en welke verantwoordelijkheid we hier spreken.
De minister stuurt de Kamer dus informatie toe waarvan hij nu zegt: ik ben
er niet verantwoordelijk voor. Het is one way or the other: we kunnen
controleren of niet. Als ik doorvraag op een onderdeel uit de Veteranennota zegt de minister dat ik bij de Stichting Veteranen Platform moet
zijn. Of die bijlage moet erbij. Als ik doorvraag, blijkt de minister bij nader
inzien niet verantwoordelijk voor zijn appreciatie. Ik snap dat niet.
Minister Hillen: Het is ook een moeilijk leerstuk. Ook als er kleinere
bedragen worden neergezet, wil de Kamer natuurlijk controleren hoe die
bedragen besteed worden. Een overheid moet particuliere initiatieven niet
willen reguleren. Misschien bedoelen we hetzelfde of misschien zit er
verschil, maar ik denk dat het van groot gewicht is om vast te stellen dat
we hier doen wat van de overheid is. Al het andere wat erbij georganiseerd wordt en waarvoor ik grote belangstelling heb en grote warmte
voel, is niet per definitie iets waarop de minister van Defensie kan worden
aangesproken, ook een volgende minister niet. Als er een aantal verslagen
zou zijn van het werk van al die instanties, dan zou ons inzicht gegeven
worden in de manier waarop dingen gaan. Het inzicht kan ook zijn dat er
hiaten of wat dan ook zijn. Daar kan de Kamer mij vervolgens op
aanspreken. Hoe de instellingen hun werk doen, is echter hun zaak.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Ik probeer toch even de verbinding te leggen
met de Veteranenwet. Daarin staat heel duidelijk dat er een connectie
moet komen met inloophuizen en veteranencafés. Kortom, dat gaat om de
80% die nu in het informele circuit een zorg kan uiten bij een kop koffie of
een pilsje. Het gat mij er niet om dat we dat geld kunnen controleren. Het
gaat erom welke zorg aangeboden wordt. Hoe krijgen we zicht op de
nuldelijnszorg en de buddy support? Dat is immers ons gezamenlijke
belang. Ik begrijp heel goed wat de minister zegt. We proberen elkaar te
naderen. Maar volgens mij is dat toch een zorgpunt dat uit de Veteranenwet voortkomt, want de minister en de Kamer moeten zicht krijgen op
de zorg die nodig is voor de veteraan die risicomijdend is, die bij de
nuldelijnszorg zit et cetera. Daarover moeten we nadenken. Dat is wel
controle van de regering.
Minister Hillen: Daarom heb ik ook gezegd dat ik caleidoscopisch zal
aangeven wat in het veld al is gebeurd en dat ik er een appreciatie van zal
geven of wat wij als zorg zien, voldoende gedekt is. Dat is evenwel iets
anders dan dat ik verantwoordelijk word voor alle particuliere organisaties
of daarin kan ingrijpen. Dat is vaak niet het geval; hoogstens kan ik zelf
aanvullend beleid presenteren. Het onderscheid zal heel subtiel blijven,
maar is niet onbelangrijk.
Voorzitter. De heer Hernandez heeft nogmaals het belang onderstreept
van verhalen van veteranen voor de klas. Zijn eerste motie, die op stuk nr.
102, heeft mijn hartelijke steun, maar ik mag niet stemmen. Ik ben het er
geheel mee eens en zou de motie niet eens nodig hebben als aansporing
voor het beleid.
De tweede motie van de heer Hernandez, die op stuk nr. 103, over
Veteranendag is een ander verhaal. Ik heb gezegd dat ik best eens wil

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

35

kijken of regionalisering een mogelijkheid is. Den Haag is echter niet voor
niets ingesteld met alle faciliteiten zo die erbij horen. Ik neem kennis van
deze motie en ontraad haar op dit moment. Ik denk namelijk dat we eerst
maar eens moeten nadenken of dat nodig zou zijn voordat we de
samenleving het gevoel geven dat dit op handen is. Wat dat betreft vind ik
de motie enigszins voortijdig.
De heer Holtackers heeft gevraagd naar de trend in het veteranenbeleid in
de komende jaren. Ik denk dat deze voor de hand ligt. Ik denk dat de trend
voornamelijk jonge veteranen betreft, de overgang van de kort naoorlogse
generatie naar de generatie van de veteranen van deze tijd. Die zal op tal
van punten onze aandacht vragen.
Mevrouw Eijsink heeft gevraagd naar de restschade. De Kamer krijgt
daarover een brief.
Ik zeg toe dat er volgend jaar een hoofdstuk over ISAF komt. Dat komt niet
apart per brief, maar wordt in de totale nota opgenomen. Ik zeg niet dat
dit elk jaar is, maar volgend jaar wel. Gaandeweg zullen we moeten kijken
of dit een speciale categorie is. Voor volgend jaar zeg ik dit echter toe.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Er is een eerdere toezegging dat we sowieso
per missie wat meer informatie zouden krijgen om zicht te blijven houden
op het verloop van de mensen die zorg nodig hebben vanuit de verschillende missies. Ik vraag de minister juist wel om dat opnieuw op te nemen,
net zoals in de nota’s waarin dat wel gedaan werd.
Minister Hillen: U doelt op alle verschillende missies?
Mevrouw Eijsink (PvdA): Hierover is eerder gesproken in de Kamer. Het is
eerder toegezegd. Ik heb ze hier voor mij liggen. Voorheen kon dat wel.
Volgens mij is het verstandig voor beide partijen, zowel voor de minister
als voor ons, om zicht te houden op het verloop, niet alleen op de cijfers,
maar ook op de problemen. We hebben eerder gesproken over de
Indiëgangers, die met name als zij boven de 80 zijn meer zorg nodig
hebben. Dat blijkt ook uit de cijfers. Ik noem het even praatje-plaatje; ik
zou behalve het plaatje ook graag het praatje weer terugzien.
Minister Hillen: Sommige missies zijn ook niet zo verschrikkelijk groot,
maar ik zal in ieder geval een geannoteerde tabel proberen te presenteren.
Dat is praatje-plaatje. Over heel grote missies, zoals ISAF, zal ik in ieder
geval een paragraaf opnemen. Ik zal kijken of dat voor een aantal andere
ook nodig is.
Ik kom nu op de vragenlijsten die niet voldoen, omdat zij geweigerd
worden of iets dergelijks. Wij zullen die vragenlijsten zelf voortdurend
onder schot houden. Wij zullen nogmaals met de verschillende organisaties in het veld bekijken of wij op dat punt nog tot verbetering moeten
komen.
Ik doe nu alweer een toezegging; dit keer over het thuisfront. Volgend jaar
zal ik in de Veteranennota ook een paragraaf wijden aan het thuisfront.
Mijns inziens hebben wij voldoende van gedachten gewisseld over
re-integratie. Wij zitten daar volgens mij hetzelfde in. Zodra er echt geen
arbeidsvermogen meer is, probeer je misschien wel te beginnen, maar zul
je niet eindigen. In de regel krijgt de te re-integreren militair echter
voorrang op allen. In principe eindigt hij dus op een functie.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Ik ga nog even in op de vragenlijsten. Als
minder dan 20% van het thuisfront die invult en van de rest ongeveer
50%, wat gaan wij daar dan mee doen? Door de jaren heen is hier van de
kant van de minister veel aan gedaan. Ik heb ook verwezen naar de rol van
de commandant die de minister blijkbaar wil vergroten, want hij wil hem
een nadrukkelijkere rol geven. Volgens mij betekent dit dat wij een nieuw
proces in moeten en moeten bekijken op welke manier de minister dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

36

wel de informatie krijgt. Die informatie is immers leidend voor de diverse
onderzoeken, voor de maatregelen en voor de trends. Wij halen die
informatie er onvoldoende uit. 50% is natuurlijk niet veel. Slechts 20% van
het thuisfront is al helemaal niet veel. Dat is eigenlijk onder de maat, zeker
omdat wij door de jaren heen gezegd hebben dat het belang van het
thuisfront steeds groter wordt. Dat hebben wij steeds gezegd. Als wij er
aan de hand van deze cijfers geen verdieping uit halen, hebben wij de
komende periode een probleem. Wij kunnen dit op basis van deze cijfers
toch niet herhalen?
Minister Hillen: Ik begrijp best wat mevrouw Eijsink heeft gezegd over de
commandanten. Tegelijkertijd proberen wij de verantwoordelijkheid van
de commandanten steeds meer in beeld te brengen, niet alleen bij de
verwerking, maar ook bij de voorkoming. Zij moeten echt een goed beeld
hebben van hun mensen.
Wij ervaren de uitval van de invulling van de vragenlijsten op dit ogenblik
niet als een heel dringend probleem. Ik zeg toe dat ik daar nog eens heel
goed naar zal kijken. Bovendien zal ik in de volgende Veteranennota
verantwoording afleggen over de manier waarop wij omgaan met de
vragenlijsten. Ik zal bekijken of wij op dat vlak problemen zien en op welke
wijze die getackeld zijn. Ik zeg echter niet iets toe, voordat ik zelf nog eens
goed daarover heb kunnen nadenken en heb kunnen bekijken waar het
precies misgaat en of ik het erg vind dat het misgaat.
Mevrouw Eijsink (PvdA): Dat begrijp ik heel goed. Die toezegging is
prima. Het gaat mij meer om die 50% militairen van wie wij het niet
weten. Onder hen zal een percentage zorgmijders zitten. Hoe krijgen wij
dit alles op tafel? Misschien kan de minister daarover nadenken.
Ik koppel hier ook een vraag aan. Er komt weer een symposium. Wellicht
is het goed als de Kamerleden in voorbereiding op de volgende Veteranennota hierbij uitgenodigd worden, puur voor onze eigen informatie en
voor ons eigen denken en misschien meedenken.
Minister Hillen: Ik stel dat zeer op prijs.
Je zou kunnen zeggen dat de zorgmijders nooit in beeld komen, omdat zij
geen vragenlijsten indienen. Dat is echter niet waar. Als er zich bij hen een
zorgvraag ontwikkelt, komen zij bijvoorbeeld via de particuliere zorg of
wat dan ook uiteindelijk wel in beeld en kunnen de links wel degelijk
gelegd worden. Het is dus niet zo dat je per definitie nooit zicht op hen
hebt. Via allerlei kanalen kunnen zij weer in beeld komen. Wij ervaren dit
bovendien op dit ogenblik niet als een heel relevant probleem. Ik zal
echter uitzoeken of dit wel zo is. In de volgende nota zal ik daar inzicht in
geven met een verantwoording van de manier waarop wij op het ogenblik
de vragen stellen en waarom wij denken dat wij met de antwoorden de
hele doelgroep voldoende kunnen bedienen.
De voorzitter: Nu echt de laatste keer, mevrouw Eijsink.
Mevrouw Eijsink (PvdA): U bent heel coulant geweest. Dank u wel,
voorzitter.
Het gaat erom dat de minister daarin ook de achttien of negentien
instellingen van het Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen meeneemt.
Daar komt namelijk voor een deel een inzicht in de werkelijke problematiek terug. Wat is de wachtlijst? Hoeveel mensen maken gebruik van de
zorg? Hoe lang maken zij daar gebruik van? Volgens mij krijgen wij dan
een beter inzicht en overzicht van de trends voor de komende jaren, waar
de minister naar vraagt.
Minister Hillen: Dat noem ik een «open deur»; dat is dan logisch.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

37

Mevrouw Eijsink (PvdA): De minister heeft ze echter niet meegenomen in
de nu voorliggende nota, sorry.
De voorzitter: Nee, dat was de laatste keer, mevrouw Eijsink.
Minister Hillen: De vragen van de heer El Fassed en de heer Van Dijk heb
ik impliciet al beantwoord tijdens de behandeling van alle punten die aan
de orde zijn gekomen.
Ik zal uiteraard verslag doen van mijn gesprek met de Molukse gemeenschap. Ik weet nu nog niet wanneer dat zal plaatsvinden, want het is nog
niet geagendeerd. Ik weet ook nog niet wie ik zal meenemen. Wellicht is
dat staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten, de verantwoordelijke
bewindpersoon. Het kan ook zijn dat ik minister Leers vraag. Ik zal nog
bekijken in welke samenstelling dat gesprek zal plaatsvinden.
De voorzitter: Ik bedank de minister voor zijn beantwoording in tweede
termijn. Er zijn acht toezeggingen gedaan.
– De minister zal de Kamer in oktober 2012 een brief sturen over de
stand van zaken omtrent de uitwerking van een regeling ereschuld
veteranen.
– De minister zal de Kamer te zijner tijd informeren over de uitkomsten
van de gesprekken met de Molukse gemeenschap over het draaginsigne voor militairen naar aanleiding van het ingrijpen bij De Punt in
1977.
– De minister zegt toe dat hij de Kamer in de Veteranennota 2013 zal
informeren over het overleg over regionalisering van de Veteranendag.
– De minister zal de Kamer te zijner tijd informeren over de nazorg
jegens de tolken die in Uruzgan voor de Nederlandse militairen
hebben gewerkt, ook in relatie tot mogelijke strafbare handelingen
door militairen waarvan de tolken al dan niet ooggetuigen zijn
geweest.
– De minister zal in de Veteranennota 2013 caleidoscopisch ingaan op de
particuliere zorgverlening aan veteranen.
– De Kamer ontvangt voor 5 juli 2012 een brief over een integraal
zorgconcept.
– De Kamer ontvangt een brief over de restschade. Ik begrijp nu van de
minister dat die voor 1 september 2012 verstuurd zal worden.
– De Veteranennota 2013 bevat een passage over de invulling van de
vragenlijsten door veteranen.
Sluiting 15.10 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 139, nr. 104

38