Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 196

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 december 2010
1. Inleiding
Afgelopen juni ontving uw Kamer de twaalfde voortgangsrapportage
terrorismebestrijding. Met deze brief bied ik u de dertiende voortgangsrapportage aan. De rapportage behandelt de voortgang die het afgelopen
half jaar is geboekt bij de ontwikkeling en uitvoering van de verschillende
onderdelen van het antiterrorismebeleid. Daarbij gaat het achtereenvolgens om het tegengaan van radicalisering, de internationale samenwerking, het creëren van slagvaardige instrumenten en organisatie,
mensenrechten en het treffen van veiligheidsmaatregelen. Net als in de
twaalfde rapportage, is ook nu een selectie gemaakt van thema’s die op
dit moment politiek, maatschappelijk of qua beleidsplanning relevant zijn
of anderszins in het oog springen. Dit betekent niet dat op andere thema’s
geen vooruitgang wordt geboekt, maar deze bevinden zich op een
rijdende trein.
De voortgangsrapportage begint zoals gebruikelijk met een samenvatting
van het meest recente Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN). Het
DTN wordt vier keer per jaar opgesteld door de Nationaal Coördinator
Terrorismebestrijding (NCTb) en valt onder zijn verantwoordelijkheid.
Ten slotte treft u als bijlage het derde monitorrapport van het WODC aan
inzake de Wet verruiming mogelijkheden opsporing en vervolging
terroristische misdrijven.1
2. Samenvatting Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland december
2010 (DTN-23)

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

In de afgelopen periode deden zich verschillende ontwikkelingen voor die
in het licht van het Nederlandse dreigingsbeeld zorgelijk zijn. Ten eerste is
Nederland enkele malen genoemd als potentieel doelwit van een aanslag,
door de leiders van zowel de Pakistaanse als de Afghaanse Tabilan en, in
een reeks van andere landen, in het Engelstalige jihadistische webmagazine «Inspire». Het bevestigt dat Nederland een hoog internationaal
profiel heeft: Nederland is in de ogen van jihadisten een legitiem doelwit

kst-29754-196
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 754, nr. 196

1

vanwege de vermeende discriminatie van moslims en gepercipieerde
belastering van de islam en de profeet Mohammed in ons land.
Ten tweede hebben jihadistische groepen en personen eens te meer laten
zien dat zij niet alleen de intentie hebben westerse doelen te treffen, maar
dat zij dit voornemen ook ten uitvoer willen brengen in westerse landen.
Zaterdag 11 december werd in Stockholm een auto tot ontploffing
gebracht en blies de vermoedelijke dader zichzelf op nabij een drukke
winkelstraat. Op 29 oktober werden in Dubai en het Verenigd Koninkrijk
twee bompakketten onderschept die door «Al Qa’ida op het Arabisch
Schiereiland» (AQAS) waren verzonden aan joodse instellingen in
Chicago. En in september probeerde een Tsjetsjeen in Kopenhagen een
bombrief te bezorgen aan de krant die in 2005 de bekende Mohammedcartoons publiceerde. Ook in België is recent een jihadistisch netwerk
opgerold met mogelijke vertakkingen naar Nederland. Vanuit deze laatste
groep ging overigens geen dreiging uit naar Nederland. Al in augustus
2010 werd in DTN22 erop gewezen dat diverse aan al Qa’ida gelieerde
jihadistische groepen hun activiteiten opvoeren en daarbij ook westerse
doelen op het oog hebben.
De genoemde ontwikkelingen spelen zich af tegen het decor van diverse,
soms verwarrende berichten over terroristische dreiging tegen diverse
Europese landen. Deze berichten, die veelal waren gebaseerd op
onbevestigde informatie, creëerden het beeld van een algemene, acute
dreiging. Verder deed zich een bijzondere ontwikkeling voor in
Griekenland. Begin november verzonden Griekse anarchisten veertien
bompakketten aan de regeringsleiders van Frankrijk, Duitsland en Italië,
aan diverse ambassades in Athene en aan enkele internationale organisaties, waaronder EUROPOL en EUROJUST in Den Haag. Een vijftiende
pakket, dat nooit is teruggevonden, was mogelijk gericht aan de Nederlandse ambassade in Athene. De meeste pakketten konden tijdig worden
onderschept. Enkele pakketten zijn geëxplodeerd maar hebben relatief
weinig schade aangericht omdat ze onvoldoende explosieven bevatten.
Hoewel de gekozen doelen duiden op een internationale oriëntatie moet
de campagne vooral in de nationale Griekse politieke context worden
bezien.
Een constante factor in het dreigingsbeeld is de geringe dreiging van
binnenlandse jihadistische netwerken. Daarnaast kent Nederland in
vergelijking met diverse andere Europese landen slechts weinig personen
die naar jihadistische strijdgebieden reizen. Van dreiging van teruggekeerde jihadreizigers is momenteel geen sprake. De weerstand in
Nederland tegen geweld uit ideologische motieven blijft onveranderd
hoog.
Het dreigingsniveau is de uitkomst van een afweging van diverse
nationale en internationale factoren die het niveau beïnvloeden. Deze
afweging leidt vooralsnog tot de conclusie dat het dreigingsniveau
«beperkt» blijft. Dit betekent dat de kans op een aanslag momenteel
relatief gering is, maar zeker niet geheel is uit te sluiten. De dynamiek
rond de geschetste ontwikkelingen is echter aanzienlijk. Verdere negatieve
ontwikkelingen in de nabije toekomst kunnen dan ook aanleiding zijn tot
een andere afweging en een aangepast dreigingsniveau.
Internationale context van jihadistische dreiging
Kern al Qa’ida verzwakt maar nog veerkrachtig
Kern al Qa’ida blijft door aanhoudende aanvallen op zijn positie een
organisatie die in bewegingsvrijheid en communicatiemogelijkheden sterk
beperkt is. In de afgelopen maanden werden opnieuw enkele prominente
leiders gedood. Daarnaast lijkt het moeilijker te zijn geworden om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 754, nr. 196

2

mediaboodschappen te doen uitgaan. Er waren minder boodschappen
van de twee hoogste leiders, Osama Bin Laden en al-Zawahiri, dan in
eerdere perioden. Prominente websites zijn verdwenen of uit de lucht
gehaald. Hier staat tegenover dat uitgeschakelde leiders in sommige
gevallen snel opgevolgd worden door effectieve nieuwe krachten en dat
vanuit kern al Qa’ida nog steeds aansporing en ondersteuning aan andere
jihadisten wordt gegeven.
Gepercipieerde anti-islamhouding van westerse landen speelt jihadisten
in de kaart
Het debat over de positie van moslims en de islam werd in de afgelopen
maanden in verschillende westerse landen in vaak felle bewoordingen
gevoerd, zoals in Duitsland, de Verenigde Staten (de discussie over het
islamitisch centrum nabij «Ground Zero» in New York) en Frankrijk (onder
andere in het kader van het boerkaverbod). Bovendien is er in verschillende westerse landen sprake van de groei van populistische politieke
bewegingen, die zich verzetten tegen wat zij noemen de «islamisering»
van het Westen. De controverses over de positie van moslims en de islam
in diverse westerse landen krijgen ruime, veelal negatief getinte mediaaandacht in veel landen met een islamitische meerderheid. De berichtgeving over deze kwesties voedt het narratief van de jihadisten, die hun
acties plaatsen in een verbeelde bipolaire wereld, waar «het Westen» uit is
op verovering en vernietiging van «de islamitische wereld». De sfeer van
groeiend antagonisme en polarisatie kan leiden tot een grotere actiebereidheid van jihadisten om westerse doelen te treffen. In westerse landen
kan het leiden tot groeiende spanningen tussen bevolkingsgroepen.
Ontwikkelingen in voornaamste jihadistische strijdtonelen
Verhoogde activiteit van jihadistische groeperingen in Azië en Afrika
Jihadistische groepen voeren hun activiteiten in verschillende jihadistische strijdgebieden op. In enkele gevallen heeft dit geleid tot aanvallen
op westerse doelen en ontvoeringen van Europeanen. Afghanistan en
Pakistan blijven van groot belang voor jihadisten, die in delen van die
landen een veilig toevluchtsoord vinden. In het noorden en oosten van
Afghanistan heeft de NAVO steeds vaker te kampen met strijders uit het
Haqqani-netwerk. Dit netwerk heeft een sleutelrol omdat het in contact
staat met verschillende terroristische netwerken. Vooralsnog lijken de
Pakistaanse Taliban te profiteren van de omstandigheid dat het leger zich
sterk moet concentreren op het lenigen van de nood als gevolg van de
overstromingen in augustus 2010. Ondertussen groeien de spanningen
tussen de Verenigde Staten en Pakistan, omdat de VS de oorlog tegen
opstandelingen vaker op Pakistaans grondgebied uitvechten. Dit heeft
geleid tot slachtoffers onder Pakistaanse militairen en burgers. In Irak is
het geweld recent opgelaaid. Een wederopstanding van de Islamitische
Staat Irak, waarvan «Al Qa’ida in Irak» (AQI) deel uitmaakt, wordt
gevreesd. De beëindiging van de Amerikaanse militaire missie en de
moeizame politieke situatie waarin het land verkeert bieden extremisten
meer ruimte. In Noord-Afrika blijft «Al Qa’ida in de Islamitische Maghreb»
(AQIM) zeer actief. In september werden in Niger zeven personen
ontvoerd, onder wie vijf Franse staatsburgers. AQIM heeft, naast
gebruikelijke eisen als losgeld en vrijlating van gevangen medestrijders,
een politieke eis voor vrijlating van de gijzelaars gesteld: intrekking van
het voorgenomen boerkaverbod in Frankrijk. Verder breidt AQIM haar
activiteiten uit in zuidelijke richting en is het mogelijk betrokken bij de
strijd van de gewelddadige groepering Boko Haram in Nigeria. Jemen
wordt gezien als een van de belangrijkste jihadistische strijdtonelen. Het
daar actieve «Al Qa’ida op het Arabisch Schiereiland» (AQAS) zet de
aanslagen op overheidsdiensten en -functionarissen onverminderd voort.
Bovendien stijgt het aantal aanslagen op internationale doelen in Jemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 754, nr. 196

3

In oktober werd voor de tweede maal dit jaar een konvooi van de Britse
ambassade aangevallen. Ook wordt AQAS gezien als de organisatie die
achter de op 29 oktober onderschepte postpakketten met explosieven zit.
De pakketten waren op weg naar joodse instellingen in Chicago. Verwacht
wordt dat het aantal kleinschalige aanvallen op westerse doelen verder zal
toenemen. In Somalië blijft de situatie uitermate instabiel. De jihadistische
organisatie al Shabaab sloeg in de afgelopen periode hard toe, zoals met
de aanslag op een hotel dat veel werd bezocht door parlementariërs en
ambtenaren, en aanvallen op de vredestroepen van de Afrikaanse Unie
(AMISON) en de overgangsregering.
Dreiging tegen westerse landen
Veel berichten over hoge terroristische dreiging in Europa
In de afgelopen periode waren er verschillende berichten over dreiging
tegen landen in Europa. Deze berichten waren niet steeds consistent en
wekten mede daarom verwarring. Veel van de berichten lijken te zijn
gebaseerd op de verhoren van Ahmed Wali Sidiqi, een Afghaanse Duitser,
die in juli 2010 is aangehouden in Afghanistan. Deze sprak over plannen
om in verschillende Europese hoofdsteden aanvallen uit te voeren.
Nederland is niet in de verhoren naar voren gekomen. Frankrijk meldde
dat de dreiging nog nooit zo hoog is geweest. Dit heeft vooral te maken
met de activiteiten van AQIM, dat in Frankrijk zijn grootste westerse vijand
ziet. Zweden verhoogde het dreigingsniveau in verband met het risico van
terugkerende jihadstrijders. De Duitse regering stelde medio november
over concrete aanwijzingen te beschikken voor een op handen zijnde
aanslag later die maand in Duitsland.
Terroristisch incident in Denemarken
Denemarken kreeg te maken met een terroristisch incident, toen op
10 september in een hotel in het centrum van Kopenhagen een explosie
plaats had. Oorzaak was de voortijdige ontploffing van een bom. De dader
was een in België woonachtige Tsjetsjeen, die contacten had met radicale
moslims in diverse Europese landen. Hij bekende een bombrief aan de
«Jyllands Posten» te willen sturen, de krant die in 2005 de bekende
Mohammed-cartoons publiceerde. Sindsdien zijn die krant, zijn werknemers en cartoonist Westergaard verschillende malen doelwit van
(voorgenomen) aanslagen geweest.
Dreiging tegen Nederland
Internationaal profiel van Nederland blijft hoog
Het internationaal profiel van Nederland is nog steeds hoog. Nederland is
in de ogen van jihadisten een legitiem doelwit in verband met de
vermeende discriminatie van moslims in Nederland en vanwege de vele
«belasteringen van de profeet», die in en vanuit ons land zouden
plaatsvinden. Ontwikkelingen in Nederland, zoals de kabinetsformatie en
activiteiten en uitlatingen van PVV-leider Wilders, hebben ruime belangstelling van mainstream-media in Arabische landen. Ook islamistische en
jihadistische websites besteden er aandacht aan. De toon van de
berichtgeving op die websites is veelal vijandig, maar concrete bedreigingen tegen Nederland of Nederlanders zijn daar in de afgelopen tijd niet
geregistreerd. Wel werd Nederland, in een reeks van landen, genoemd als
potentieel doelwit in de herfsteditie van het Engelstalige jihadistische
webmagazine «Inspire».
De betrokkenheid bij de oorlog in Afghanistan zal voorlopig ook blijven
bijdragen aan het hoge internationale profiel. De missie in Uruzgan is
weliswaar beëindigd, maar in beperkte mate zijn nog militairen aanwezig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 754, nr. 196

4

als instructeur of in staffuncties. Nederland blijft door jihadisten gepercipieerd als metgezel in de coalitie van «kruisvaarders» tegen de islam.
Nederland als doelwit genoemd
Nederland is in de afgelopen periode bij enkele gelegenheden genoemd
als mogelijk doelwit van een aanslag, bijvoorbeeld in een interview met
Wali ur Rehman, een leider van de Pakistaanse Taliban (Tehrik-i-Taliban
Pakistan, TTP). Die stelde dat zijn organisatie zal proberen ons land met
prioriteit «een lesje te leren» omdat Nederland steeds nieuwe wetten
tegen moslims zou maken en de islam belachelijk zou maken. Anders dan
de Afghaanse Taliban hebben de Pakistaanse Taliban internationale
ambities. De organisatie was betrokken bij de in januari 2008 ontmantelde
terroristische cel in Barcelona (met vertakkingen naar onder meer
Nederland) en de verijdelde aanslag op Times Square in New York op
1 mei 2010. Er zijn echter geen aanwijzingen dat de TTP voorbereidingen
treft voor een aanslag tegen Nederland of Nederlandse belangen.
Verder heeft een woordvoerder van de Afghaanse Taliban, Zabiullah
Mujahid, Nederland in een interview met «de Volkskrant» gewaarschuwd,
waarbij een directe link werd gelegd met de positie van PVV-leider Wilders
ten opzichte van het minderheidskabinet Rutte-Verhagen. Indien Wilders
erin zou slagen het parlement te manipuleren tot het aannemen van
«meer anti-islamitische wetgeving» zou Nederland in aanmerking komen
voor een aanslag. Ook een nieuwe bijdrage aan de NAVO-missie in
Afghanistan zou Nederland tot een vijandig land maken. Mujahid werd
expliciet naar zijn mening over Nederland gevraagd en kwam dus niet
spontaan tot zijn waarschuwing. Ook in het geval van de Afghaanse
Taliban zijn er geen indicaties die wijzen op voorbereidingen van een
aanslag tegen Nederland of zijn belangen in het buitenland.
Jihadreizigers
Behalve van internationaal opererende netwerken komt een potentiële
dreiging tegen Nederland voort uit de activiteiten van personen die naar
jihadistische strijdtonelen reizen en hun daar opgedane kennis inzetten
tegen Nederlandse doelen daar of, na terugkeer, in Nederland zelf. Het
gaat overigens om een zeer beperkt aantal «jihadreizigers», zeker in
vergelijking met landen als Verenigd koninkrijk, Duitsland en Zweden. Zij
hebben vooral deelname aan de jihadistische strijd in de gebieden
waarnaar ze reizen op het oog, niet het voeren van de jihad in Nederland.
Het aantal terugkeerders is eveneens erg klein. Van hen gaat op dit
moment geen dreiging uit.
Binnenlandse netwerken
Binnenlandse jihadistische netwerken zijn al langere tijd doelloos en
leiderloos. Van deze netwerken gaat momenteel geen dreiging uit.
Gewelddadige radicalisering en polarisatie
Geweldsincidenten bij gebedshuizen
In de afgelopen maanden is sprake geweest van bekladding, vernieling en
brandstichting bij diverse gebedshuizen in Nederland (Molukse kerken,
enkele moskeeën) waarbij in een enkel geval, in Dordrecht, met een
vuurwapen op een moskeedeur is geschoten. De daders en hun motieven
zijn in al deze gevallen onbekend zodat niet kan worden vastgesteld of
ideologische overwegingen een rol spelen.
Groeiende polarisatie
In de afgelopen DTN’s is geschreven dat polarisatie een groeiend
fenomeen is in Nederland. Daarbij speelt de discussie over moslims en de
positie van de islam in Nederland een belangrijke rol. Met name op
internet is in de afgelopen maanden soms fel over dit thema gediscus-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 754, nr. 196

5

sieerd. Ook de politieke constellatie tijdens en na de kabinetsformatie leidt
tot veel reacties op internet, maar grootschalige demonstraties en
protestacties zijn achterwege gebleven. Nieuw is dat door radicale
christenen anti-islamitische uitlatingen zijn gedaan en flyers zijn bezorgd
bij verschillende moskeeën in het land. Verder werd de Arabisch-Europese
Liga (AEL) in augustus 2010 in hoger beroep veroordeeld voor het
publiceren van een cartoon die suggereert dat de Holocaust een joods
verzinsel is. De veroordeling leidde tot verongelijkte reacties bij onder
andere AEL zelf en de Hizb ut-Tahrir (HuT). In dezelfde periode besliste het
Openbaar Ministerie om niet over te gaan tot vervolging van de cartoonist
Gregorius Nekschot wegens discriminatie. AEL en HuT, maar ook veel
anderen, getuige reacties op internet, zien hierin ongelijke behandeling en
discriminatie van moslims.
Weerstand
Hoge weerstand tegen geweld uit ideologische motieven
Hoewel er in beperkte mate extremistische geweldsincidenten voorkomen
blijft in algemene zin de weerstand van de Nederlandse bevolking tegen
geweld uit ideologische motieven hoog. Dat geldt ook voor Nederlandse
moslimgemeenschappen. Dit werd bevestigd in een studie van de
Universiteit van Amsterdam naar het salafisme in Nederland. Het verband
tussen streng orthodoxe islamitische opvattingen en de legitimering van
ideologisch getint geweld is zwak tot matig, waarbij verder de constatering past dat er een kloof gaapt tussen het legitimeren en het toepassen
van geweld. De studie bevestigt de visie van AIVD en NCTb, dat de
salafistische gemeenschap in Nederland geen voedingsbodem voor
jihadistisch terrorisme vormt.
Gelaten reacties op regeer- en gedoogakkoord
Op islamitische websites is vrij gelaten en gematigd gereageerd op het
regeerakkoord van CDA en VVD en het gedoogakkoord van beide partijen
met de PVV. De Haagse As Soennahmoskee, die in het verleden in beeld
kwam vanwege opruiende en radicale uitspraken, toonde zich uitermate
bedaard. Men uitte bezorgdheid omdat «anti-islamitische denkbeelden»
een onderdeel zullen gaan vormen van het regeringsbeleid, maar stelde
dat de islamitische gemeenschap zich «ondanks alle tegenwerking» moet
blijven inzetten voor een vreedzame samenleving en wederzijds respect
en begrip. De verklaring verleidde sommige «posters» op salafistische
websites tot kritiek op de gematigde koers van de As Soennah.
Nieuwe revisies van de jihadistische leerstellingen
De afgelopen periode werd een aantal opmerkelijke revisies van de
jihadistische ideologie gepubliceerd. De voornaamste in nationale context
was die van Jason Walters, het tot vijftien jaar celstraf veroordeelde lid
van de Hofstadgroep. In een brief in «de Volkskrant» van 16 oktober 2010
zegt hij dat hij tot het inzicht is gekomen dat zijn idealen teloor zijn gegaan
en «moreel bankroet zijn». Hij keert zich tegen het willekeurige geweld en
het simplistische wereldbeeld van islamisten. Hij roept hen op de wapens
neer te leggen en over te gaan tot het oprichten van sociale organisaties
en politieke partijen. Het ideaal van een islamitische staat op basis van de
sharia noemt hij niet meer in overeenstemming met de huidige tijd.
Revisies van de jihadistische leer kunnen een belangrijke rol spelen bij de
preventie van radicalisering en het tot inkeer komen van reeds geradicaliseerde mensen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 754, nr. 196

6

Tegenmaatregelen
Tegengaan terrorismefinanciering en uitzetting vreemdelingen in de
praktijk complex
Op het gebied van de tegenmaatregelen blijkt in de afgelopen periode dat
zowel het tegengaan van terrorismefinanciering als het uitzetten van
vreemdelingen die in verband kunnen worden gebracht met terrorisme, in
de praktijk complex is. De juridische complexiteit en de motivering van
plaatsingen op de zogeheten EU-bevriezingslijst heeft in de afgelopen
jaren de aandacht gekregen door diverse uitspraken van het Hof van
Justitie van de Europese Unie. Die was kritisch over de wijze waarop
plaatsing plaatsvond en rekening werd gehouden met de rechten van de
organisaties of personen die op de lijst waren geplaatst. Onlangs
verklaarde het Gerecht van de Europese Unie een aantal besluiten van de
Raad van de Europese Unie tot bevriezing van de tegoeden van de
Nederlandse Stichting Al Aqsa nietig. Al Aqsa werd in 2003 op de
EU-bevriezingslijst geplaatst. Nederland stelt hoger beroep in tegen de
uitspraak. In geval van een andere organisatie, de IHH (Stichting voor
Humanitaire Hulp), blijkt dat Europese landen verschillend oordelen over
die organisatie. De Duitse autoriteiten hebben een kantoor van IHH
gesloten wegens de financiële steun aan Hamas. Duitsland ziet Hamas als
een koepelorganisatie waar humanitaire activiteiten niet los kunnen
worden gezien van terroristische en politieke activiteiten. Sommige
andere landen zien dat onderscheid wel.
Het uitzetten van aan terrorisme gerelateerde vreemdelingen stuit in
sommige gevallen op juridische bezwaren die betrekking hebben op
artikel 3 van het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van
de Mens en de Fundamentele Vrijheden (EVRM). Indien er substantiële
redenen zijn om aan te nemen dat een vreemdeling in zijn herkomstland
blootgesteld wordt aan het reëel risico van foltering of onmenselijke of
vernederende behandeling of bestraffing, is uitzetting op grond van dit
artikel niet mogelijk. In juli verbood het Europees Hof voor de Rechten van
de Mens de uitzetting door Nederland van een Libische staatsburger, die
verdacht werd van terroristische activiteiten en die zich beriep op artikel 3.
In de uitspraak onderstreepte het Hof dat het zich zeer bewust is van de
moeilijkheden waarmee die staten worden geconfronteerd bij het
beschermen van hun onderdanen tegen terroristisch geweld. Echter, ook
onder de meest moeilijke omstandigheden, zoals de bestrijding van
terrorisme, geldt artikel 3 van het EVRM onverkort, conform de vaste
jurisprudentie van het Hof.
Ontwikkelingen in diverse processen
In oktober werd het proces inzake de Hofstadgroep hervat. Het
gerechtshof moet opnieuw beoordelen of er sprake is van een organisatie
met een terroristisch oogmerk. Op 3 november eiste het Openbaar
Ministerie straffen tot zeventien jaar cel (in het geval van Jason Walters).
De Irakese Nederlander Wesam al Delaema kwam vrij na een uitspraak
van de rechtbank Rotterdam. Deze zette de straf van 25 jaar die Al
Delaema in de VS had gekregen om naar Nederlandse maatstaven.
Delaema werd veroordeeld voor het voorbereiden van aanslagen tegen
Amerikaanse troepen in Irak. De rechtbank kwam uit op 8 jaar, waarbij
rekening werd gehouden met de slechte omstandigheden tijdens diens
detentie in de VS. Gezien de duur van voorarrest en detentie kwam Al
Delaema direct vrij. Het Amerikaanse Ministerie van Justitie toonde zich
zeer teleurgesteld over de uitspraak. Het OM legde zich bij de uitspraak
neer. Ten slotte seponeerde het OM, wegens gebrek aan bewijs, de zaak
tegen vier jongeren uit Den Haag die in juli 2009 werden aangehouden in
Kenia. De jongeren waren op weg naar Somalië. Zij werden door de
Nederlandse autoriteiten verdacht van deelname aan een terroristische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 754, nr. 196

7

organisatie en het voorbereiden van een terroristisch misdrijf. Eén van
hen, die het bezwaar tegen zijn uitzetting naar Marokko van de rechter
mocht afwachten in Nederland, heeft Nederland inmiddels vrijwillig
verlaten.
3. Tegengaan gewelddadige radicalisering
3.1. Internet
De kwetsbaarheden voor cyberaanvallen tegen en via het internet zijn
toegenomen en raken steeds breder bekend. Onder meer met het oog op
het mogelijke gebruik door terroristen van het internet als wapen of
doelwit wordt in samenwerking tussen de meestbetrokken ministeries een
Nationale Cyber Security Strategie ontwikkeld.
Nieuwe ICT-mogelijkheden bieden niet alleen bedreigingen, maar ook
kansen. In opdracht van de NCTb is begin 2010 een Landelijk programma
herkenning digitale informatie en fingerprinting (HDIeF) gestart. Doel van
dit programma is om bestaande en nieuwe initiatieven te inventariseren
die de toepassing van fingerprinting-technieken helpen verbeteren.
Fingerprinting is een verzamelbegrip voor technieken voor het geautomatiseerd herkennen van (bewegende) plaatjes, achtergronden en het
matchen van gegevens op het internet. Dergelijke technieken kunnen ook
nuttig zijn in de strijd tegen cybercrime en terrorisme. De looptijd van dit
programma is tot medio 2012.
3.2. Onderzoek
Maatschappelijke trends rond radicaliseringsprocessen
In de periode oktober 2009 tot juli 2010 is het onderzoek Een toekomstverkenning van de invloed van brede maatschappelijke trends op radicaliseringsprocessen uitgevoerd door prof. drs. P. Rademaker van de Universiteit van Amsterdam en drs. E. van de Linde van Erik van de Linde
Innovatie Advies. Doel van het onderzoek is om aan de hand van een
startnotitie en een gestructureerde bevraging van een groep deskundigen
(Delphi methode) de relatie te verkennen tussen (mogelijke) toekomstbepalende trends en radicalisering en terrorisme. Van het grote aantal
aangedragen trends achten de deskundigen slechts een klein deel relevant
voor radicalisering en terrorisme. De volgende trends worden door de
deskundigen als belangrijkste gezien: toegenomen haat tegen Israël,
politisering van de islam, groei van jihadistische netwerken, demografische explosie, tekort aan grondstoffen, failed states en disfunctionerende
overheden. Veel van de door de deskundigen toegevoegde trends sluiten
aan bij, of zijn een gevolg van, snelle en ingrijpende mondiale verschuivingen: «verweesde staten», antiwesters denken in nieuwe wereldmachten, onderschatting van de kracht van religie, technologie, ecomigratie en schaarste van drinkwater als gevolg van milieudegradatie.
Het onderzoek is een bevestiging van de trends die op de langere termijn
van invloed kunnen zijn op de terroristische dreiging. Zo vraagt het
onderzoek terecht aandacht voor de rol van de media bij terrorisme(bestrijding), de gevaren van toenemende polarisatie, diverse demografische
ontwikkelingen, een dreigend tekort aan grondstoffen en de veiligheidsrisico’s die zogenaamde failed states met zich meebrengen. Opvallend is de
aandacht die uitgaat naar nieuwe technologieën als kans én als bedreiging bij terrorismebestrijding. Technologie kan enerzijds worden gebruikt
als wapen of bij de keuze van doelwitten. Anderzijds kan technologie
worden aangewend om op een geavanceerde manier terroristische
dreigingen het hoofd te bieden. Technologische ontwikkelingen worden
nu al in toenemende mate betrokken bij het CT-beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 754, nr. 196

8

Salafisme in Nederland
Het recent verschenen onderzoek Salafisme in Nederland: Aard, omvang
en dreiging uitgevoerd door I. Roex, S. van Stiphout en J. Tillie van het
Instituut voor Migratie en Etnische Studie (IMES) van de Universiteit van
Amsterdam schetst de grote diversiteit in de salafistische gemeenschappen in Nederland. Het salafisme wordt getypeerd als een «gewone»
orthodoxe beweging. De aanhangers hebben een rigide kijk op de wereld
en hanteren strikte leefregels. Daarbij nemen zij elkaar voortdurend de
maat en er is weinig ruimte voor andersdenkenden. Er zijn problemen met
maatschappelijke participatie, maar niet bij allen; sommige salafisten
tonen juist veel binding met de samenleving, politieke participatie en
kritisch vermogen. Er is bovendien weerstand in de salafistische gemeenschappen tegen een te extreme naleving en beleving van het salafisme in
de Nederlandse context. Alle predikers die verbonden zijn aan salafistische organisaties keuren geweld af en weerleggen de ideologie van het
jihadisme. Radicalisering in de zin van actieve bereidheid om geweld te
gebruiken vindt dan ook plaats buiten de salafistische organisaties. Het
onderzoek strookt met de visie van de NCTb en AIVD, dat de salafistische
centra momenteel geen voedingsbodem voor jihadistisch terrorisme
vormen.
Zoals gemeld in de brief Salafisme in Nederland van de toenmalige
ministers van BZK, Justitie en voor WWI aan uw Kamer dd. 22 januari
2010 , betekent dit dat het georganiseerde salafisme in Nederland niet
langer vanuit het oogmerk van terrorismebestrijding onderwerp hoeft te
zijn van actief overheidsbeleid. Het blijft van belang, zoals gemeld in de
aanbiedingsbrief van dit onderzoek aan de Tweede Kamer van
24 september 2010 , om binnen het salafistisch spectrum te differentiëren
en niet het geheel als veiligheidprobleem te beschouwen. Aan de andere
kant bevestigt het onderzoek de noodzaak om de marges en ontwikkelingen binnen dit orthodoxe spectrum goed in de gaten te blijven houden
en in te grijpen als grenzen overschreden worden. Het Rijk ondersteunt
lokale autoriteiten in de aanpak van radicalisering in die marges. De lokale
aanpak bestaat uit zowel repressieve, preventieve als curatieve maatregelen. Bovendien doet de AIVD onderzoek naar organisaties of personen
over wie het ernstige vermoeden bestaat dat deze een gevaar vormen
voor het voortbestaan van de democratische rechtsorde, de veiligheid of
andere gewichtige belangen van de staat.
4. Internationale ontwikkelingen
4.1. Europese samenwerking
Eind juli kwam de Europese Commissie met de Mededeling over het
terrorismebestrijdingsbeleid van de EU, waarin zij vooral terugkijkt op de
resultaten die de afgelopen jaren in Europees kader op het terrein van
terrorismebestrijding zijn bereikt als het gaat om wet- en regelgeving en
beleid.
Behalve terugkijkend, blikt de Mededeling ook vooruit. De Commissie
kondigt weliswaar aan om aankomende periode op een aantal terreinen
nieuwe wet- en regelgeving voor te willen stellen, maar houdt zich daarbij
op de vlakte als het gaat om de concrete uitwerking.
Het kabinet verwelkomt deze Mededeling en (in beginsel) een groot aantal
van de in de Mededeling opgenomen beleidsinitiatieven en voornemens.
Het onderschrijft het horizontale belang dat in de Mededeling wordt
toegeschreven aan bescherming van mensenrechten als neergelegd in het
EU Handvest voor de Grondrechten.
In de Mededeling ontbreekt een aantal onderwerpen waarvan de Regering
meent dat zij in EU-verband in de komende tijd hoog op de agenda
zouden moeten staan. De Regering zou graag zien dat in Europees kader

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 754, nr. 196

9

de vergroting van de «security awareness» en performance bij professionals wordt opgepakt, zoals in Nederland in het kader van de Alerteringssysteem Terrorismebestrijding. De Regering zal daar dan ook op
inzetten, alsook op de evaluatie van Europese wet- en regelgeving.
4.2. VN Contraterrorisme strategie
In september 2010 herbevestigden de lidstaten van de Verenigde Naties
(VN) tijdens de tweede Review-conferentie de VN-contraterrorismestrategie. Deze VN-strategie werd in 2006 unaniem aangenomen door de
Algemene Vergadering van de VN en vormt een belangrijk kader voor het
werk van de VN-lidstaten en de VN zelf op het gebied van terrorismebestrijding.
In zijn rapport over de uitvoering van de VN Contraterrorismestrategie
geeft de Secretaris-Generaal van de VN een goed inzicht in de implementatie van alle facetten van deze strategie. De SG stelt vast dat de VN de
multilaterale samenwerking bij de bestrijding van terrorisme aanzienlijk
heeft versterkt, maar dat deze nog verdere verbetering behoeft. Het
rapport bevat in grote lijnen drie aanbevelingen. Ten eerste moet de
kennis van de strategie onder VN-lidstaten en de VN-instellingen verder
worden versterkt. Daarnaast breekt het rapport een lans voor de
versterking van partnerschappen tussen de VN enerzijds en lidstaten,
relevante internationale, regionale en subregionale organisaties anderzijds. Tot slot stelt het rapport dat een alomvattende aanpak van terrorisme cruciaal blijft en dat de vier pijlers van de strategie gelijkelijk
moeten worden geïmplementeerd. Sluitstuk van deze alomvattende
aanpak zou de totstandkoming zijn van het Alomvattend VN-verdrag
tegen internationaal terrorisme. De SG roept alle lidstaten op alles in het
werk te stellen om dit verdrag te sluiten.
4.3. Terrorismelijsten
Nationaal
Bij aanwijzingsbesluiten van 8 juni 2010 zijn de tegoeden bevroren van zes
personen die ervan worden verdacht lid te zijn van de Liberation Tigers of
Tamil Eelam (LTTE c.q. Tamil Tijgers). De LTTE staat op de EU-terrorismelijst. De zes personen worden in het bijzonder verdacht van deelname aan
een criminele organisatie, deelname aan een terroristische organisatie en
overtreding van de Sanctiewet 1977. Daarnaast worden vier van hen
verdacht van overtreding van de Wet op de kansspelen, witwassen en
internationale misdrijven zoals het ronselen van kindsoldaten.
Herziening van de VN-VR-sanctielijsten
In overeenstemming met resolutie 1822 van de VN-Veiligheidsraad heeft
het Al Qaeda- en Taliban-Comité (het 1267-Comité) van de VN-Veiligheidsraad alle namen op de geconsolideerde lijst getoetst. Resultaat van de
toetsing was dat 45 namen van de lijst zijn verwijderd.
Op basis van resolutie 1904 zullen de namen op de sanctielijst voortaan
jaarlijks worden herzien. Daarnaast zal op basis van deze resolutie elke zes
maanden zo goed mogelijk worden onderzocht of er personen op de lijst
staan die inmiddels overleden zijn.
Voorts zijn de procedurele waarborgen rond de sanctielijsten versterkt. Zo
is op grond van resolutie 1904 de Ombudspersoon, de Canadese Kimberly
Prost, op 12 juli 2010 met haar taken gestart. Zij heeft inmiddels haar
eerste zaak op zich genomen. De Ombudspersoon heeft inmiddels een
website: www.un.org/en/sc/ombudsperson.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 754, nr. 196

10

5. Instrumenten en organisatie
5.1. Security Awareness & Performance
Door middel van het programma Security Awareness & Performance
(SA&P) helpt de NCTb bedrijven en instellingen die een vitale functie
hebben voor de Nederlandse samenleving, bij het versterken van
veiligheidsbewustzijn, zowel op de werkvloer als op het niveau van het
management. Naast de noodzakelijke fysieke beveiligingsmaatregelen
zoals toegangspasjes, camera’s en sloten, leveren alerte medewerkers
namelijk ook een grote bijdrage aan de veiligheid. Hiermee kan
voorkomen worden dat er verstoringen van de bedrijfsvoering plaatsvinden door acties van bijvoorbeeld criminelen, vandalen, extremisten of
terroristen. Om het veiligheidsbewustzijn van medewerkers te stimuleren,
is de workshop Zeker van je Zaak ontwikkeld in samenwerking met de
Politieacademie en de TU Delft. In deze voortgangsrapportage is
bijzondere aandacht voor de resultaten van dit project.
Leidinggevenden hebben met de workshop Zeker van je Zaak een effectief
instrument in handen om hun personeel aan de hand van divers lesmateriaal te leren waar ze op moeten letten en hoe ze bij afwijkend gedrag
moeten handelen. Zeker van je Zaak is door middel van vier «train de
trainer» sessies onder de aandacht gebracht van veiligheidsprofessionals.
Zij krijgen handvatten aangereikt waarmee de workshop uitgerold kan
worden binnen de eigen organisatie. Vervolgens geeft de veiligheidsprofessional de workshop intern aan de eigen medewerkers.
Aan de «train de trainer» sessies hebben in totaal 386 trainers van 217
bedrijven deelgenomen. Deze bedrijven zijn afkomstig uit uiteenlopende
sectoren, zoals chemie, gas, nucleair, elektriciteit, telecom, drinkwater,
financieel, luchthavens, zeehavens, stads- en streekvervoer, tunnels en
waterkeringen, hotels, publieksevenementen en de overheid.
Om de workshop Zeker van je Zaak structureel te kunnen blijven
aanbieden, wordt een e-learning module voor veiligheidsprofessionals
ontwikkeld, waarvoor het materiaal te downloaden zal zijn vanaf een
website. Begin 2011 zullen de e-learning module en het digitale lesmateriaal beschikbaar zijn.
Naar aanleiding van de workshop Zeker van je Zaak is een effectmeting
uitgevoerd. Door de ogen van de veiligheidsprofessionals is gemeten wat
het security awareness-niveau was van het bedrijf, de medewerkers en de
veiligheidsprofessionals vóór de uitrol van de workshop (de zogenaamde
nulmeting). Uit deze nulmeting blijkt onder meer dat medewerkers zich
niet vaak betrokken voelen bij Security Awareness en dat veiligheidsprofessionals onvoldoende voorlichtingsmateriaal tot hun beschikking
hebben. Momenteel wordt gemeten wat het security awareness-niveau is
ná de uitrol van de workshop Zeker van je Zaak (de zogenaamde
éénmeting). De resultaten van deze effectmeting zijn begin 2011
beschikbaar.
5.2. Beveiliging burgerluchtvaart
Eind oktober hebben zich in het buitenland beveiligingsincidenten
voorgedaan op vrachtvliegtuigen met verzendingen uit Jemen. In reactie
heeft Nederland als voorzorgsmaatregel afgekondigd dat het voorlopig
niet is toegestaan om vracht en post afkomstig uit Jemen naar Nederland
te vervoeren of vanuit Nederland te verzenden. In Europees verband
wordt thans gesproken over een gezamenlijke Europese aanpak. Uw
Kamer wordt hierover via de geijkte kanalen geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 754, nr. 196

11

5.3. CBRN-terrorisme
De in vorige Voortgangsrapportages gemelde gecoördineerde inspanningen op nationaal niveau om de kans op CBRN-terrorisme te minimaliseren lopen conform planning. Het betreft onder andere weerstandsverhoging bij risicovolle CBRN-onderzoeksinstellingen (2008–2013), de
realisatie van één loket voor zowel security als safety van biologische
agentia (medio 2011) en een internationale (wereldwijde) bioterrorisme
oefening van INTERPOL en NCTb (zie hieronder). Tot slot heeft Nederland
zich kandidaat gesteld voor het Voorzitterschap van de Toetsingsconferentie van het Biologische en Toxine Wapensverdrag (BTWC) in 2011.
Formele besluitvorming vindt in december a.s. plaats op de bijeenkomst
van statenpartijen.
5.4. Oefeningen
De NCTb en INTERPOL organiseren in november 2010 een wereldwijde
oefening BIOSHIELD GLOBAL gericht op (het voorkomen van) biologisch
terrorisme. Deelnemers uit verschillende disciplines (bijvoorbeeld
gezondheidszorg, politie en veiligheidsdiensten) beoefenen de internationale samenwerkingsverbanden en informatieuitwisseling ter voorkoming van misbruik van biologische agentia. De voorbereidingen lopen
conform planning: 17 landen en 6 internationale organisatie hebben
deelname bevestigd. Deze oefening past in een reeks van internationale
CBRN/E-oefeningen waarmee op internationaal niveau aan trusted
communities wordt gewerkt: Cobalt 2009 op het terrein van radiologisch/
nucleair terrorisme (in het kader van het zogenoemde Global Initiative to
Combat Nuclear Terrorism (GICNT)) en de mogelijkheden voor een
nieuwe oefening in 2011 worden reeds verkend. In het kader van het
programma Security Awareness & Performance wordt de mate van
weerstand van locaties van het Alerteringssysteem Terrorismebestrijding
en CBRN-instellingen in de praktijk getest.
5.5. (Zelfgemaakte) explosieven
Terroristische en andere criminele organisaties hebben de potentie en
onverminderde intentie om explosieven in te zetten. Bij vrijwel alle
terroristische aanslagen in West-Europa is gebruik gemaakt van zelfgemaakte explosieven, die zeer ernstige gevolgen kunnen veroorzaken.
Zelfgemaakte explosieven worden gezien als hét wapen van keuze
vanwege de vrije verkrijgbaarheid van grondstoffen (bepaalde chemische
stoffen) en de beschikbare kennis. Recente voorbeelden zijn bijvoorbeeld
de (pogingen tot) aanslagen in Oslo, New York, Detriot en de Sauerland
Gruppe. Ter voorkoming van aanslagen met zelfgemaakte explosieven
werken NCTb, AIVD, MIVD, KLPD, het Ministerie van Infrastructuur en
Milieu (MIM), de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD), de Joint
Taskforce Counter-IED van Defensie, het Nederlands Forensisch Instituut
(NFI) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) nauw
samen met verschillende andere overheidspartijen als bijvoorbeeld de
Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD). Tevens wordt samengewerkt met samenwerkingsverband van (vertegenwoordigers van) het
bedrijfsleven.
In september 2010 presenteerde de Europese Commissie een conceptverordening die de beschikbaarheid voor particulieren van chemische stoffen
met een groot risico dient te beperken. Dit door de verkoop aan particulieren van bepaalde chemische stoffen boven bepaalde concentraties te
bemoeilijken en de verplichting verdachte transacties te melden. De
regelgeving en implementatie ervan worden in nauwe samenwerking met
genoemde (vertegenwoordigers van) het bedrijfsleven besproken en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 754, nr. 196

12

vormgegeven op Europees en nationaal niveau. De voorgestelde
wetgevingsmaatregel zal vergezeld gaan van vrijwillige maatregelen van
de industrie en de retail met het oog op het verbeteren van de beveiliging
en betere bewustwording in de hele keten. De voorgenomen verordening
stelt ook de realisatie van een meldpunt voor (mogelijk) verdachte handel
in chemicaliën verplicht. Nederland is hier al in 2009 mee gestart en het
Ministerie van MIM en de NCTb hebben de FIOD-ECD, KLPD-IPOL en de
Nationale Recherche formeel verzocht dit meldpunt te bestendigen. De
Kamer wordt op korte termijn geïnformeerd over het kabinetsstandpunt
inzake de conceptverordening.
Ten aanzien van een nieuw explosieven-gerelateerd politiesysteem wordt
thans langs twee sporen aan een oplossing gewerkt. Enerzijds werkt het
KLPD in samenwerking met de voorziening tot samenwerking Politie
Nederland (vtsPN) aan verbetering van de terzake relevante politieprocessen. Parallel werkt het NFI ten behoeve van de belangrijkste ketenpartners in opdracht van de NCTb aan een voorlopige oplossing voor de
korte termijn die uiterlijk 2011 operationeel dient te zijn.
Het Ministerie van MIM zal het stelsel van wet- en regelgeving rondom
ontplofbare stoffen herzien naar aanleiding van een aantal zaken,
waaronder een advies van de Adviesraad gevaarlijke stoffen (AGS) 2007.
Naar verwachting start begin 2011 een wetgevingstraject teneinde
bestaande wetgeving te vereenvoudigen, beter toe te spitsen op de
praktijk en beveiligingsaspecten wettelijk voor te schrijven.
6. Veiligheidsmaatregelen
6.1. Solistische dreigers
Gebeurtenissen zoals die tijdens Koninginnedag 2009 en meer recent het
voorval tijdens Prinsjesdag, illustreren het probleem dat individueel
opererende, vaak verwarde bedreigers veroorzaken. Ook uit internationaal
onderzoek blijkt dat een groot deel van de aanslagen op politici wordt
gepleegd door niet-ideologisch gemotiveerde solistisch opererende
dreigers. Derhalve is onlangs het project Solistische Dreigers gestart. Aan
het project wordt op dit moment verder invulling gegeven. Zo zal ten
eerste vóór 1 januari 2011 binnen het KLPD een pilotteam solistische
dreigers zijn opgestart, conform het u gemelde voornemen van mijn
ambtsvoorganger. Het doel van deze pilot is de aanpak van individuele
bedreigers van personen waarvoor de rijksoverheid een bijzondere
verantwoordelijkheid heeft en beslist over extra veiligheidsmaatregelen.
Bij deze aanpak geldt de aanname dat zorg in bepaalde gevallen leidt tot
een afname van de bedreiging en een betere beheersing van de risico’s.
Kern van het team is de samenwerking tussen I&V- en politiediensten en
de zorgsector. Wat betreft verantwoordelijkheden, taken en bevoegdheden
in de verschillende fasen (proces) van de aanpak van solistische dreigers
worden de huidige wettelijke kaders in acht genomen. Ten tweede wordt
wetenschappelijk onderzoek geïnitieerd naar de wijze waarop ongekende
dreigers aanslagen plegen en de mogelijkheden van vroege signalering.
Daarnaast wordt onderzoek geëntameerd naar modellen van bijvoorbeeld
indicatiestelling en risicotaxatie om de werkwijze van het pilotteam
solistische dreigers bij het KLPD verder te kunnen optimaliseren. Er zal in
ieder geval een evaluatie plaats gaan vinden van de nieuwe aanpak en de
werkwijze van het team. Ten slotte wordt er momenteel onderzocht of het
mogelijk is de zogenaamde – vaak jongere – «straattaaldreigers» door
middel van een voorlichtings- en bewustwordings-campagne te ontmoedigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 754, nr. 196

13

De pilot wordt na twee jaar geëvalueerd met als voornemen deze
werkwijze, indien succesvol, structureel vorm te geven.
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 754, nr. 196

14