Totaalrapport kosten en baten
Basisregistratie Ondergrond (BRO)
Eindrapport
Opdrachtgever: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Rotterdam, 25 november 2021

Totaalrapport kosten en baten
Basisregistratie Ondergrond
(BRO)

Eindrapport

Opdrachtgever: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Walter Hulsker
Dylan Bos
Hannah Schütte

Rotterdam, 25 november 2021

Inhoudsopgave

Samenvatting

1

2

3

4

5

4

Vraagstelling onderzoek

4

Resultaten

4

Conclusies

6

Inleiding

7

1.1

Aanleiding & doel onderzoek

7

1.2

Achtergrond Basisregistratie Ondergrond (BRO)

7

1.3

Opzet MKBA en werkwijze

8

1.4

Leeswijzer

10

Afbakening

11

2.1

Inleiding

11

2.2

Beleidscontext

11

2.3

Projectalternatief

11

2.4

Nulalternatief

12

2.5

Klantgroepen

13

Resultaten op hoofdlijnen

14

3.1

Inleiding

14

3.2

Algemene uitgangspunten

14

3.3

Overzicht maatschappelijke kosten en baten

15

3.4

Gevoeligheidsanalyse

18

Toelichting op de kosten

20

4.1

Inleiding

20

4.2

Totaaloverzicht

20

4.3

Eenmalige regeldruk BRO

20

4.4

Structurele regeldruk BRO

21

4.5

Eenmalige (investerings-)kosten overheid

21

4.6

Structurele kosten overheid

22

Toelichting op de baten

23

5.1

Inleiding

23

5.2

Totaaloverzicht

24

5.3

Verbetering efficiency oriëntatiefase (lagere onderzoekskosten)

24

5.4

Verbetering kwaliteit oriëntatiefase (betere keuze tracé of plek)

25

5.5

Versnelling cyclus van besluitvorming

25

5.6

Vermindering eigen/aanvullende verkenning incl. laboratoriumonderzoek

26

5.7

Vermindering verkenning voor modellen

26

5.8

Nauwkeurigheid modellen

27

5.9

Bijdrage aan opgaven stedelijke ontwikkeling en ruimtelijke ordening

27

5.10

Vermeden kosten beheer DINO en BIS

28

5.11

Besparing op onvoorziene kosten (reservering voor onzekerheden binnen de scope) 28

5.12

Afname projectrisico

30

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

2

Inhoudsopgave
6

Conclusies

31

6.1

Positief effect op de maatschappij

31

6.2

Gevoeligheid van resultaten

31

Literatuurlijst

32

Bijlagen

33

Bijlage I: toelichting bij berekeningen kosten

33

Bijlage II: toelichting bij berekeningen baten

34

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

3

Samenvatting

Vraagstelling onderzoek
De Basisregistratie Ondergrond (BRO) maakt onderdeel uit van het stelsel van basisregistraties.
Met dit stelsel verbetert de overheid haar dienstverlening door belangrijke gegevens binnen de
overheid te delen. Het gaat bijvoorbeeld om gegevens over personen, bedrijven, gebouwen en de
ondergrond.
De aanleiding voor dit onderzoek is de wens van het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK) om inzicht te krijgen in de totale kosten en baten van de BRO. Door de
jaren heen zijn er namelijk veel verschillende onderzoeken uitgevoerd, zoals lastendrukstudies,
ex ante en tussentijdse maatschappelijke kosten-batenanalyses (MKBA’s), impactanalyses en
businesscases.

Resultaten
Resultaten op hoofdlijnen
In Tabel 1 staat het eindresultaat van deze MKBA weergegeven. Na het tegen elkaar afzetten van
de kosten en baten resulteert een saldo van +€ 231,5 miljoen + PM (NCW), wat betekent dat de
invoering van de BRO tot een aanzienlijke maatschappelijke baat leidt. Daarnaast is het
aannemelijk dat dit positieve saldo in werkelijkheid nog groter is als gevolg van de niet
gekwantificeerde baten (de PM-posten).
Tabel 1 Totaaloverzicht maatschappelijke kosten en baten BRO
Variabele

Netto contante waarde 2016-2031 (in € mln.)

Kosten

€ 263,4

Baten

€ 494,9 + PM

Saldo (baten – kosten)

+ € 231,5

In Figuur 1 staan de kosten, baten en het saldo cumulatief in de tijd uitgezet. Door het cumulatieve
karakter van deze figuur is aan de hand van het saldo ook te bepalen waar het break-even point
voor de kosten en baten ligt.
Figuur 1 Fasering van de cumulatieve kosten en baten in de tijd (in mln. euro)

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

4

Kijkend naar het saldo is te concluderen dat vanaf 2023 de cumulatieve baten van de BRO groter
zullen zijn dan de cumulatieve kosten: het zogenoemde “break-even point”. Dit betekent dat in 2023
de investeringen in de BRO terugverdiend worden. Met andere woorden, de terugverdientijd van de
BRO bedraagt circa 7 jaar.
Kosten van de BRO
De totale kosten van de BRO bedragen € 263,4 miljoen (netto contante waarde, hierna NCW), zie
Tabel 2. Hiervan bedragen de eenmalige kosten voor marktpartijen circa € 9,2 miljoen (NCW) en
voor overheidsorganisaties circa € 62,5 miljoen. De jaarlijkse kosten (structurele kosten) voor
marktpartijen zijn circa € 7,5 miljoen (NCW) en voor de overheidsorganisaties circa € 184,2 miljoen.
Tabel 2 Overzicht van totale kosten invoering BRO
NCW 2016-2031 (2,25%) in € mln.
Eenmalige regeldruk BRO

€ 9,2

Structurele regeldruk BRO

€ 7,5

Eenmalige (investerings-) kosten overheid

€ 62,5

Structurele kosten overheid

€ 184,2

Totaal

€ 263,4

Baten van de BRO
In totaal levert de BRO de maatschappij circa € 494,9 miljoen (NCW) aan baten op (Tabel 3).
Daarnaast zijn er ook nog een aantal PM-posten welke niet (betrouwbaar) te kwantificeren zijn. Met
name de posten ‘Opgaven S.O en R.O.’ (Stedelijke ontwikkeling en ruimtelijke ordening) en
‘Afname projectrisico’ leveren naar verwachting nog aanzienlijke baten op. Met betrekking tot de
stedelijke ontwikkeling en ruimtelijke ordening kan de BRO essentiële beslisinformatie leveren aan
bestuurders en burgers om integrale, ruimtelijke ordeningsvraagstukken op te lossen. Daarnaast
kan het projectrisico, risico’s die niet worden meegenomen in projectbegrotingen (zoals
bijvoorbeeld het gebruik van te korte heipalen bij bouwprojecten met verzakkingen tot gevolg), door
gebruik van de BRO afnemen.
Tabel 3 Overzicht van totale baten invoering BRO
NCW 2016-2031 (2,25%) in € mln.
Efficiency oriëntatiefase

€ 63,4

Kwaliteit oriëntatiefase

PM

Cyclus besluitvorming

PM

Eigen/aanvullende verkenningen

€ 24,5

Vermindering verkenning voor modellen

PM

Nauwkeurigheid modellen

PM

Opgaven S.O. en R.O.

PM

Afname onvoorziene kosten
Afname projectrisico

€ 229,5
PM

Vermeden kosten DINO & BIS

€ 177,5

Totaal

€ 494,9

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

5

Conclusies
Op basis van deze MKBA kunnen de volgende conclusies worden getrokken:
•

Met een conservatieve insteek van de MKBA levert de invoering van de BRO voor de
maatschappij baten op die in omvang opwegen tegen de te maken kosten;

•

Positieve MKBA in lijn met door ministerie I&M opgestelde businesscase uit 2015/2016;

•

Potentie voor extra baten vanuit niet gekwantificeerde posten, met name ook voor de
maatschappij zeer belangrijk;

•

De gevoeligheidsanalyse laat zien dat de resultaten van de kosten-batenanalyse robuust zijn.

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

6

1

Inleiding

1.1

Aanleiding & doel onderzoek
De Basisregistratie Ondergrond (BRO) maakt onderdeel uit van het stelsel van basisregistraties.
Met dit stelsel verbetert de overheid haar dienstverlening door belangrijke gegevens binnen de
overheid te delen. Het gaat bijvoorbeeld om gegevens over personen, bedrijven, gebouwen en de
ondergrond.
De aanleiding voor dit onderzoek is de wens van het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK) om inzicht te krijgen in de totale kosten en baten van de BRO. Door de
jaren heen zijn er namelijk veel verschillende onderzoeken uitgevoerd, zoals lastendrukstudies,
ex ante en tussentijdse maatschappelijke kosten-batenanalyses (MKBA’s), impactanalyses en
businesscases.
Het ministerie heeft Ecorys daarom gevraagd om, doormiddel van een meta-analyse van alle
beschikbare documenten en analyses, een totaaloverzicht van de maatschappelijke kosten en
baten van de BRO in beeld te brengen. Meer specifiek is het ministerie geïnteresseerd in de vraag
wat de uiteindelijke kosten van de BRO tot nu toe voor de markt en overheden zijn geweest en
welke baten de BRO de markt en overheden nu daadwerkelijk oplevert. Dit is een verplichting voor
nieuwe wet- en regelgeving in het kader van het rapporteren aan het Adviescollege toetsing
regeldruk (ATR). Voorliggende rapportage geeft inzicht in het totaaloverzicht kosten en baten van
de BRO.
Naast dit kosten-baten onderzoek, is het ministerie verplicht een onderzoek te laten uitvoeren naar
de doeltreffendheid en effectiviteit van de Wet BRO (Artikel 42). De kosten en baten alleen geven
geen volledig inzicht in de doeltreffendheid en effectiviteit van een wet, maar maken hier wel
onderdeel van uit. Daarom zorgen wij ervoor, dat de eindresultaten van dit onderzoek als
bouwstenen voor het Artikel 42 onderzoekkunnen dienen.

1.2

Achtergrond Basisregistratie Ondergrond (BRO)

1.2.1 Waarom de BRO?
Grote opgaven als de energietransitie, klimaatadaptatie, de woonopgave en economische groei
hebben enorme impact op de directe leefomgeving - niet alleen boven, maar ook onder de grond.
Al deze opgaven hebben namelijk te maken met het gebruik van de ondergrond, want niet alles kan
op dezelfde plek. Voor goed beleid en beheer is het dus essentieel om een ruimtelijk en integraal
inzicht te krijgen van de ondergrond. Het fundament hiervoor is eenduidige, betrouwbare data en
informatie over de ondergrond van Nederland. Daarom is de BRO in het leven geroepen.1

1.2.2 Opzet BRO
De basisregistratie bestaat uit 5 zogenoemde domeinen:
•

grondwatermonitoring;

•

grondwatergebruik;

•

bodem- en grondonderzoek;

•

mijnbouwwet;

•

modellen.

1

basisregistratieondergrond.nl

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

7

Binnen deze domeinen, zijn in totaal 18 registratieobjecten geplaatst. In de figuur
hiernaast zijn deze registratieobjecten overzichtelijk weergegeven, gelinkt aan de
verschillende domeinen.
Voor het invoeren van de BRO zijn de verschillende registratieobjecten ingedeeld
in 4 tranches. De eerste drie tranches zijn onderhand ingevoerd2, waar de vierde
tranche deels op 1 januari 2022 en deels op 1 juli 2022 zal volgen.

1.2.3 Uitgesloten onderdelen BRO
Met de 17 registratieobjecten binnen de 5 domeinen omvat de BRO heel veel
verschillende informatie. Echter, een aantal ondergrond gerelateerde onderwerpen zijn
buiten de scope van de BRO gelaten. Informatie over deze onderwerpen is op een andere
(digitale) locatie te vinden. De onderwerpen buiten de scope van de BRO zijn (met hun
locatie tussen haakjes):
•

kabels en leidingen (Kadaster);

•

riolering (Gemeenten);

•

archeologie (Archis, archeologische databank);

•

niet gesprongen explosieven (explosieven-risicokaart);

•

ondergrondse topografie (Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) en
Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT)).

Daarnaast zijn ook de milieu-hygiënische bodemkwaliteitsgegevens momenteel nog
buiten de scope van de BRO en daarmee buiten de scope van dit onderzoek. Deze gegevens
worden echter op termijn nog toegevoegd aan de BRO.

1.3

Opzet MKBA en werkwijze

1.3.1 Wat is een MKBA?
De basis voor het bepalen van de maatschappelijke kosten en baten van een
project of beleidsvoornemen ligt in de vergelijking van twee toekomstige situaties.
Enerzijds de situatie waarin de herziene richtlijn en bijbehorende informatiestandaarden geïmplementeerd worden (het projectalternatief), anderzijds de situatie
waarin het programma niet verder wordt uitgevoerd (nulalternatief). Vergelijking van
de twee toekomstige situaties levert verschillen op, bijvoorbeeld in termen van kosten

Bron: basisregistratieondergrond.nl

voor software en IT-infrastructuur, maar ook in termen van bijvoorbeeld datakwaliteit
(baten). In een MKBA worden zowel kosten als baten ‘effecten’ genoemd.
Figuur 1.1 op de volgende pagina brengt de vergelijking tussen projectalternatief en nulalternatief
schematisch tot uitdrukking. Zodra een beleidsvoornemen wordt uitgevoerd zullen er effecten
optreden ten opzichte van de situatie waarin dit niet het geval zou zijn geweest. Er worden kosten
gemaakt om het beleidsvoornemen te implementeren, die in het nulalternatief niet worden gemaakt.
Maar er zullen ook baten zijn, bijvoorbeeld omdat de kwaliteit van de zorg hoger zal liggen dan in
het nulalternatief. Baten kunnen in de loop van de tijd groter worden, bijvoorbeeld als gevolg van
een toenemende effectiviteit van het project.

2

Tranche 1: 1 januari 2018
Tranche 2: 1 januari 2020
Tranche 3: 1 juli 2021

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

8

Figuur 1.1 Illustratie van vergelijking projectalternatief en nulalternatief MKBA

Figuur 1.1 geeft een gestileerde weergave van de vergelijking tussen twee situaties. In de praktijk is
er onzekerheid over zowel de ontwikkeling in het nulalternatief, als die in het projectalternatief.
Deze onzekerheid maakt dat de omvang van de effecten een bepaalde mate van onzekerheid
kennen. Vertaald naar de illustratie betekent dit dat de omvang van de gearceerde driehoek de
beste schatting weergeeft, maar dat de exacte omvang onzeker is, wat maakt dat de driehoek
groter of kleiner zou kunnen zijn.

1.3.2 Methodologie
Bij de vormgeving van deze MKBA vormen de Algemene MKBA-leidraad3 in combinatie met de
Werkwijzer MKBA Digitale Overheid4 de basis. De Algemene Leidraad is de actuele leidraad voor
MKBA’s op alle beleidsterreinen en biedt het kader waaraan iedere MKBA minimaal dient te
voldoen. De Werkwijzer MKBA Digitale Overheid zorgt voorstroomlijning van de MKBA’s voor ICT
projecten. Het geeft concrete handvatten voor de methoden en kengetallen bij het opstellen van
ICT-gerelateerde MKBA’s.
Conform deze twee documenten zijn in dit onderzoek de volgende stappen genomen om de kosten
en baten van de BRO vast te stellen:
1. Definiëring van nulalternatief: hoe de realiteit er uit zou zien zonder invoering van de BRO.
2. Projectalternatief: de realiteit zoals we deze nu kennen, met de invoering van de BRO.
3. Bepalen van kosten en baten: het vaststellen van de verschillende effecten (zowel positief als
negatief) van het projectalternatief t.o.v. het nulalternatief. Hier is ook inzichtelijk gemaakt welke
effecten wel en welke niet zijn te monetariseren.
4. Risicoanalyse: het identificeren van de belangrijkste risico’s en onzekerheden in de analyse.
5. Opstellen overzicht kosten & baten en deze toegankelijk en duidelijk presenteren: het
overzichtelijk weergeven van de effecten en het waarborgen van transparantie en
reproduceerbaarheid doormiddel van deze rapportage.

3
4

Algemene Leidraad voor Maatschappelijke Kosten-batenanalyse, CPB (2013)
Werkwijzer voor maatschappelijke kosten-batenanalyse van de digitale overheid, SEO, Ecorys & Van Zutphen Advies
(2019)

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

9

1.3.3 Werkwijze
De basis voor het bepalen van de kosten en baten betreft een meta-analyse; het verzamelen van
de resultaten van eerder uitgevoerde onderzoeken om preciezere uitspraken te kunnen doen over
de uiteindelijke kosten en baten van de BRO. Vanuit deze meta-analyse, hebben wij de kengetallen, aannames en resultaten op een rij gezet en geactualiseerd op basis van de Werkwijzer
MKBA Digitale Overheid en de meest actuele kennis en data. Dit hebben wij vervolgens in een
model gezet en geanalyseerd, om een eerste versie van de kosten en baten uit te rekenen.
De gebruikte aannames en kengetallen hebben wij samen met de daarbij doorgerekende kosten en
baten doorgesproken met de opdrachtgever, alvorens deze zijn gepresenteerd tijdens een validatiesessie. Bij deze validatiesessie waren verschillende stakeholders aanwezig uit de beleidsdomeinen van de BRO. Naar aanleiding van de discussies en reacties tijdens deze validatiesessie,
is een aantal posten nader onder de loep genomen en op bepaalde punten aangepast. De kosten
en baten zoals opgenomen in deze rapportage zijn het resultaat van bovengenoemde stappen.
Tot slot hebben we gekeken hoe robuust de resultaten zijn door het uitvoeren van een
gevoeligheidsanalyse. Op deze manier is meer inzicht verkregen in de betrouwbaarheid van de
resultaten en in de effecten van (kleine) veranderingen in gebruikte kengetallen.

1.4

Leeswijzer
Na dit inleidende hoofdstuk 1 volgen in hoofdstuk 2 de uitgangspunten van de BRO welke wij
hebben gebruikt om de kosten en opbrengsten te bepalen. In hoofdstuk 3 worden vervolgens de
kosten en de baten van de BRO weergegeven. De volgende twee hoofdstukken 4 en 5 gaan
vervolgens dieper in op respectievelijk de kosten en de baten. In hoofdstuk 6 volgen vervolgens ter
afsluiting de conclusies van dit onderzoek.
De belangrijkste bevindingen en conclusies zijn in de managementsamenvatting voor in dit rapport
te vinden. In bijlage I en bijlage II staan de gedetailleerde tabellen met kosten en baten, als
achtergrond bij de totaalbedragen in hoofdstuk 4 en 5.

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

10

2

Afbakening

2.1

Inleiding
In dit hoofdstuk wordt de basis voor deze MKBA geschetst. In de tweede paragraaf wordt allereerst
de beleidscontext van de BRO toegelicht. Daaropvolgend worden het projectalternatief en het
nulalternatief uiteengezet. Afsluitend wordt inzicht gegeven in de zogenoemde klantgroepen van de
BRO, de groepen stakeholders waar de BRO op van invloed is.

2.2

Beleidscontext
Informatie over de ondergrond (bodem, geologie, grondwater, mijnbouw) is essentieel bij de
uitvoering van een groot aantal overheidstaken en maatschappelijke vraagstukken, zoals de aanleg
van wegen, dijken en spoorwegen, het winnen van water, aardgas of aardwarmte en de opslag van
CO2. Dat moet duurzaam, veilig en efficiënt gebeuren5. Het via de BRO beschikbaar zijn van de
voor deze vraagstukken benodigde ondergrondgegevens kan een sterke katalysator zijn voor het
werken met deze maatschappelijke vraagstukken.
Zo kan data van grondwatermonitoring en grondwatergebruik in combinatie met de modellen een
grote rol spelen bij het winnen van water. Met een goede monitoring kunnen bijvoorbeeld agrariërs
beter hun watergebruik afstemmen en daarmee kan tijdens warme periodes het risico op zowel
uitputting van de watervoorraad als het mislukken van oogsten worden verkleind. Daarbij hebben
geslaagde oogsten weer een direct effect op de landelijke economie.
Een ander voorbeeld is de rol van bodem- en grondonderzoeken binnen de energietransitie. Een
onderdeel van dit domein zijn bijvoorbeeld de Warmte- en Koude Opslag of WKO-systemen6. Al
deze systemen worden in de BRO geregistreerd. Door deze registratie wordt het overzichtelijker
waar alle systemen zich bevinden en waar nog ruimte is voor nieuwe systemen. Zo is voor zowel
marktpartijen als voor overheden sneller inzichtelijk wat de mogelijkheden zijn op een locatie X voor
een nieuw WKO-systeem. Dit geeft de mogelijkheid sneller WKO-systemen te realiseren en
daarmee sneller bijvoorbeeld gasgebruik af te bouwen.

2.3

Projectalternatief

2.3.1 Invoering van de Wet BRO
Het projectalternatief beschrijft de ontwikkelingen die optreden als gevolg van de invoering van de
Wet BRO. Voor de Wet BRO wordt in vier tranches één databank gecreëerd waarvoor de data via
webservices wordt aangeleverd en uitgegeven. De BRO is bedoeld als basisregistratie voor de
ondergrond. Uitgangspunt van de basisregistratie is dat overheidsinstellingen verplicht worden
gegevens aan te leveren aan de BRO en om verplicht gebruik te maken van de gegevens uit deze
basisregistratie. Het achterliggende idee - eenmalige registratie, meervoudig gebruik - vormt de
basis voor alle basisregistraties en zo ook voor de BRO. Private partijen kennen deze verplichting
niet, tenzij het werk in opdracht van een overheidsinstantie wordt uitgevoerd.

5
6

Kamerstukken II, 33 136, nr. 18. Brief van de minister van BZK omtrent de Basisregistratie ondergrond (12 oktober 2018)
Bodemenergiesystemen in de BRO: https://basisregistratieondergrond.nl/inhoudbro/registratieobjecten/grondwatergebruik/documentatie/bodemenergiesystemen-bro/

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

11

Overheidsinstellingen hebben ook de verplichting om nieuwe informatie en geconstateerde
onjuistheden in gegevens terug te melden aan de beheerder van de BRO (terug-meldplicht). De
beheerder (bronhouder) is verantwoordelijk voor verstrekking en terugmelding van gegevens en de
controle of de aangeleverde gegevens aan de NEN-normen voldoen. Nadrukkelijk betekent dit niet
per definitie dat de bronhouder zelf de juistheid van gegevens onderzoekt. Ook hier geldt dat deze
verplichting niet geldt voor private partijen zolang zij niet in opdracht van een overheidsinstantie
werken.
In vergelijking met andere basisregistraties zal in de BRO niet zo zeer een terugmelding van fouten
plaatsvinden, maar zal het veelal gaan om vernieuwing en completering van gegevens. De
gegevens zoals die zijn opgenomen zijn namelijk veelal niet fout, maar aan verandering
onderhevig. Zodra nieuwere informatie beschikbaar komt, zal dit leiden tot het aanpassen en
opnemen van aanvullende gegevens. Gegevens in de BRO zullen daarom verschillen in kwaliteit,
maar voldoen wel allemaal aan een bepaalde kwaliteitsgrens. Bij aanlevering van de gegevens
vindt namelijk standaard een controle plaats op de kwaliteit van de aangeleverde gegevens.
In de BRO wordt ingezet op standaardisatie van gegevens welke op grotere schaal, sneller en
beter gecoördineerd verloopt dan in het nulalternatief. De aanlever-, gebruiks- en terugmeldplicht
gaan in wanneer een tranche wordt ingevoerd in de BRO.

2.3.2 Tijdshorizon
Voor deze MKBA zijn wij uitgegaan van een start van de investeringen in de basisregistratie in
2016. In lijn met de Werkwijzer MKBA Digitale Overheid, wordt uitgegaan van een tijdshorizon van
15 jaar. Daarom zijn de effecten van de BRO tot 2031 doorgerekend. De contante waarde van alle
effecten is berekend voor het huidige jaar 2021. Zowel de effecten vanaf 2016 als de effecten tot
2031 zijn met de discontovoet van 2,25 procent teruggerekend naar 2021.

2.4

Nulalternatief
Het nulalternatief beschrijft de te verwachten ontwikkelingen wanneer de Wet BRO niet zou zijn
ingevoerd. Dit is niet hetzelfde als uitgaan van de situatie vóór de BRO en deze doortrekken naar
de toekomst. Om de effecten zuiver aan de BRO toe te kunnen rekenen is het van belang om de
effecten van ontwikkelingen die ook zonder de invoering van de BRO plaats hadden gevonden mee
te nemen in de analyse.
Binnen het nulalternatief wordt uitgegaan van het voortbestaan van DINO en BIS. Deze databanken zullen echter wel bij een centraal loket worden ondergebracht. De databanken van TNO en
Alterra worden niet in dit centrale loket geïntegreerd. Daarnaast zal in het nulalternatief standaardisatie van data langzamer, op kleinere schaal en minder gecoördineerd verlopen.
In het nulalternatief betekent dit dat de jaarlijkse beheerkosten voor DINO en BIS blijven bestaan,
welke afgezet kunnen worden tegen de jaarlijkse beheerkosten van de BRO in het projectalternatief.

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

12

2.5

Klantgroepen
In deze paragraaf worden de verschillende klantgroepen van de BRO toegelicht. Een klantgroep
van de BRO betreft een organisatie/instelling/etc. die vanuit de wet BRO verplicht met de BRO in
aanraking komt.
Alle overheidsinstellingen maken verplicht gebruik van de BRO met betrekking tot nieuwe
verkenningen. Doorgaans voeren overheidsinstellingen echter niet zelf de verkenningen uit, maar
vinden ze wel plaats in opdracht van een overheidsinstantie. Een weg wordt bijvoorbeeld in
opdracht van een overheidsinstantie (Rijkswaterstaat, gemeente, e.d.) aangelegd. De boringen en
sonderingen die de aannemer doet, worden zodoende namens deze overheidsinstantie uitgevoerd.
De aannemer krijgt vanuit de overheidsinstantie de plicht mee om de ondergrondgegevens
(eventueel via de overheidsinstantie) aan de basisregistratie te leveren. De partijen die in opdracht
van overheden de verkenningen uitvoeren zijn private partijen en in Tabel 2.1 benoemd als nietoverheidsorganisaties. Verkenningen in opdracht van private partijen (bijvoorbeeld voor woningbouw) vallen niet onder het verplicht gebruik.
In Tabel 2.1 staan de verschillende klantgroepen van de BRO weergegeven. Met betrekking tot de
Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO’s) is aangenomen dat slechts een zeer beperkt aantal
instellingen vanuit hun taakstelling ook daadwerkelijk als ‘klant’ van de BRO kan worden
aangemerkt. Daarnaast zijn gewesten en intergemeentelijke samenwerkingsverbanden in deze
analyse niet meegenomen als een aparte klantgroep aangezien deze al een aansluiting hebben via
de afzonderlijke gemeenten. Hierbij wordt uitgegaan van de overheidsinstanties die BRO verplicht
zijn te gebruiken.
Tabel 2.1

Overzicht klantgroepen BRO

Klantgroepen

Overheid

Ministeries

4

Zelfstandige overheidsinstellingen

10

Bedrijfs- en productschappen

30

Provincies

12

Waterschappen

21

Gemeenten

352

Niet-overheidsorganisaties
Totaal

Privaat

>1.200
429

>1.200

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

13

3

Resultaten op hoofdlijnen

3.1

Inleiding
Dit hoofdstuk bevat de belangrijkste uitkomsten van de kosten-batenanalyse op hoofdlijnen.
Allereerst geven we inzicht in de gebruikte algemene uitgangspunten. Vervolgens geven we inzicht
in de kosten en baten voor de maatschappij als geheel (overheid, bedrijven en burgers). Met
behulp van een gevoeligheidsanalyse is bepaald in hoeverre enkele aannames en veronderstellingen de resultaten beïnvloeden. Dit biedt tegelijkertijd inzicht in de robuustheid van de
analyse.

3.2

Algemene uitgangspunten
Voor de kosten-batenanalyse van de BRO hebben wij een aantal uitgangspunten gehanteerd. De
algemene uitgangspunten zijn de volgende:
•

Looptijd van het project is 15 jaar.

•

Het startjaar voor investeringen is 2016.

•

De kosten en baten hebben het prijspeil 2021.

•

Discontovoet bedraagt 2,25%7;

•

De kosten betreffen meerkosten (de extra kosten die in het projectalternatief gemaakt worden
ten opzichte van de kosten in het nulalternatief);

•

Het startjaar voor een volledig operationeel BRO is juli 2022;

•

Het startjaar van de baten is 2018 (met de invoering van de eerste tranche). De baten van een
tranche vinden ook in hetzelfde jaar van invoering al plaats (geen vertraging);

•

In deze MKBA wordt eenmalig gebruik gemaakt van een uurtarief. Hiervoor is een gemiddeld
uurtarief gehanteerd van € 55/uur op basis van het in de eerder MKBA’s 8 gehanteerde uurtarief
voor data-aanlevering/datagebruik.

•

Het netto aantal productieve uren per FTE is gelijk aan 1.350 uur.

Specifieke uitgangspunten:
•

De dekkingsgraad van data in de BRO stijgen via een S-curve vanaf 2016 tot 2025.

•

De besparing in faalkosten volgt dezelfde lijn als de dekkingsgraad, namelijk een S-curve van
2016 tot 2025.

•

De begrotingen van 2021 voor overheden blijft gelijk voor de volledige doorlooptijd.

•

Eenmalige kosten van de overheid hebben enkel voorafgaand en bij tranche 1 plaatsgevonden.
De structurele kosten die daarna volgen betreffen monitorings- en beheerkosten en
implementatie van nieuwe tranches. Bij de invoering van elke tranche verschuift het
zwaartepunt hiervan meer naar monitorings- en beheerkosten.

•

Er is door de gemeenten enkel op oppervlakkig niveau samengewerkt voor implementatie van
de BRO. Hierdoor hebben veel gemeenten dezelfde kosten gemaakt bij implementatie van de
BRO.

•

Geen opname van data met terugwerkende kracht.

•

Update van een deel van BIS wordt buiten beschouwing gelaten.

•

In het nulalternatief zijn DINO en BIS in 2016 als één loket samengevoegd.

7

8

In de meest recente MKBA worden de kosten en baten verschillend verdisconteerd (2,5% vs. 5,5%). Vanwege de huidige
trend van afnemende rentes wordt in deze MKBA zowel de kosten als de baten verdisconteerd met een discontovoet van
2,25%, conform de richtlijnen.
Op basis van terugreken vanuit de baat in de MKBA Ecorys (2007). Daarnaast is dit ook het uurloon van data-aanlevering
door overheden van de MKBA Twynstra Gudde (2011)

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

14

3.3

Overzicht maatschappelijke kosten en baten
In deze paragraaf wordt een overzicht gegeven van de maatschappelijke kosten en baten. In
paragraaf 3.3.1 wordt inzicht gegeven in de totale kosten. Deze worden verder uitgewerkt en
toegelicht in hoofdstuk 4. In paragraaf 3.3.2 wordt inzicht gegeven in de baten. Deze worden
vervolgens verder uitgewerkt en toegelicht in hoofdstuk 5 In de paragrafen daarna worden de
verschillende kostenposten afzonderlijk behandeld.
Voor het bepalen van de kosten en baten zijn we uitgegaan van de effecten (baten en meerkosten)
van de BRO ten opzichte van de te verwachten ontwikkeling zonder de BRO (het projectalternatief
versus het nulalternatief). Daarnaast worden de kosten en baten gepresenteerd volgens twee
verschillende begrippen: de effecten in jaar 15 en de netto contante waarde. De effecten in jaar 15
hebben betrekking op de kosten/baten die uiteindelijk in jaar 15 nog worden ervaren. Zo worden de
structurele kosten/baten weergegeven die uiteindelijk jaarlijks zullen optreden. Jaar 15 is hiervoor
gekozen omdat in voorgaande jaren nog veelal groeipaden voorkomen en daarmee dus niet het
uiteindelijk volledige jaarlijkse effect wordt ondervangen. Bij eenmalige kosten/baten is er geen
effect waarneembaar in jaar 15, daar dit effect al in het begin is waargenomen. De netto contante
waarde (NCW) is de huidige geldwaarde van een bedrag dat in de toekomst betaald wordt.

3.3.1 Kosten
Voor de kosten maken we onderscheid naar de éénmalige investeringskosten voor de markt
(eenmalige lastendruk) en de overheid (eenmalige (investerings)kosten) en naar de jaarlijks
terugkerende beheerkosten voor de markt (structurele regeldruk) en de overheid (structurele
kosten).
De totale kosten van de BRO bedragen € 263,4 miljoen (netto contante waarde, hierna NCW), zie
Tabel 3.1. Hiervan bedragen voor marktpartijen de eenmalige kosten circa € 9,2 miljoen (NCW). De
marktpartijen maken ook jaarlijkse kosten voor o.a. het aanleveren van gegevens en het
onderzoeken van terugmeldingen. De kosten hiervan zijn in totaal circa € 7,5 miljoen (NCW).
De overheidsorganisaties maken eenmalig € 62,5 miljoen (NCW) aan kosten voor de implementatie
van de BRO en daarna structureel € 184,2 miljoen (NCW) voor met name de beheerkosten. Van
beide kostenposten ligt het grootste aandeel van de kosten bij het rijk.
Tabel 3.1

Overzicht van totale kosten invoering BRO
Effecten in
jaar 15 (€
mln.)
Verschil
Project- en
Nulalternatief

NCW 20162031 (2,25%)
in € mln.
Verschil
Project- en
Nulalternatief

Toelichting

Eenmalige regeldruk
BRO

€0

€ 9,2

Op basis van de regeldrukonderzoeken BRO welke per
tranche zijn uitgevoerd. In jaar 15 zijn er geen kosten
meer daar het hier enkel om eenmalige kosten gaat

Structurele regeldruk
BRO

€ 0,89

€ 7,5

Op basis van de regeldrukonderzoeken BRO welke per
tranche zijn uitgevoerd

Eenmalige
(investerings-)
kosten overheid

€0

€ 62,5

Op basis van de businesscase BRO en impactanalyses
van de BRO. In jaar 15 zijn er geen kosten meer daar
het hier enkel om eenmalige kosten gaat

Structurele kosten
overheid

€ 15,0

€ 184,2

Op basis van de businesscase BRO en impactanalyses
van de BRO

Totaal

€ 15,89

€ 263,4

Een uitgebreidere toelichting op de kosten is te vinden is hoofdstuk 4.

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

15

3.3.2 Baten
In totaal levert de BRO de maatschappij circa € 494,9 miljoen (NCW) aan baten op (Tabel 3.2).
Daarnaast zijn er ook nog een aantal PM-posten welke niet (betrouwbaar) te kwantificeren zijn. Met
name de posten ‘Opgaven S.O en R.O.’ (Stedelijke ontwikkeling en ruimtelijke ordening) en
‘Afname projectrisico’ leveren naar verwachting nog aanzienlijke baten op. Met betrekking tot de
stedelijke ontwikkeling en ruimtelijke ordening kan de BRO essentiële beslisinformatie leveren aan
bestuurders en burgers om integrale, ruimtelijke ordeningsvraagstukken op te lossen. Daarnaast
kan het projectrisico, risico’s die niet worden meegenomen in projectbegrotingen (zoals
bijvoorbeeld het gebruik van te korte heipalen met verzakkingen tot gevolg), door gebruik van de
BRO afnemen.
Tabel 3.2 Overzicht van totale baten invoering BRO
Effecten in
jaar 15 (€
mln.)
Verschil
Project- en
Nulalternatief

NCW 2016-2031
(2,25%) in €
mln.
Verschil
Project- en
Nulalternatief

Toelichting

Efficiency
oriëntatiefase

€ 6,9

€ 63,4

Op basis van het aantal verwachte projecten per
jaar dat dat vanuit de BRO opvraagt, de besparing
in uren als gevolg van de BRO per project en het
bijbehorende uurloon

Kwaliteit oriëntatiefase

PM

PM

Beperken van onderzoek naar alternatieven
binnen project (bijv. tracés) met sneller verloop en
minder risico’s tot gevolg

Cyclus besluitvorming

PM

PM

Efficiënte en snellere besluitvormingscyclus door
beschikbaarheid meer betrouwbare en
omvangrijkere ondergrondgegevens

Eigen/aanvullende
verkenningen

€ 2,8

€ 24,5

Op basis van de verwachte dekkingsgraad van
ondergrondsdata in de BRO en het jaarlijks aantal
uitgevoerde onderzoeken

Vermindering
verkenning voor
modellen

PM

PM

Door hogere dekkingsgraad en hergebruik van
gegevens in de BRO kan worden bespaard op
aanvullende verkenningen voor input voor de
modellen.

Nauwkeurigheid
modellen

PM

PM

Door hogere dekkingsgraad data in de BRO is er
meer accurate en/of actuele data beschikbaar voor
modellen, met een grotere nauwkeurigheid van de
modellen tot gevolg

Opgaven S.O. en R.O.

PM

PM

De BRO kan essentiële beslisinformatie leveren
aan bestuurders en burgers om integrale,
ruimtelijke ordeningsvraagstukken op te lossen

Afname onvoorziene
kosten

€ 26,4

€ 229,5

Op basis van begrotingen van het rijk, provincies,
gemeenten en waterschappen, het percentage
onvoorziene kosten voor projecten en een
inschatting van de mogelijke besparing op deze
kosten door gebruik van de BRO

Afname projectrisico

PM

PM

Vermeden kosten
DINO & BIS

€ 14,2

€ 177,5

Totaal

€ 50,3

€ 494,9

Met data uit de BRO kunnen risico’s die niet
worden meegenomen in projectbegrotingen
verkleind worden
Op basis van de jaarlijkse beheer- en
onderhoudskosten van DINO en BIS.

Een uitgebreidere toelichting op de baten is te vinden is hoofdstuk 5.

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

16

Bij welke stakeholders de gekwantificeerde baten precies neer zullen komen is sterk afhankelijk
van hoe er wordt omgegaan met deze baten. Indien de baten bijvoorbeeld doorberekend worden
door marktpartijen komen de baten vooral bij de overheden terecht; de gefactureerde kosten voor
een opdracht zijn dan kleiner dan voor de BRO. Indien ze niet doorberekend worden zijn de baten
vooral voor de marktpartijen. Zij factureren dan nog steeds dezelfde kosten bij hun opdrachtgevers,
maar maken gemiddeld lagere kosten dan voorheen. De realiteit zal waarschijnlijk ergens tussen
deze twee uitersten liggen, waarbij de baten deels bij de marktpartijen en deels bij de overheden
terecht zullen komen.
Tot slot, de posten ‘Afname onvoorziene kosten’ en ‘Afname projectrisico’ zijn in dit onderzoek
beiden als baat genoteerd vanwege de afname in de kosten. De onvoorziene kosten en het
projectrisico zelf zijn een kostenpost. Waar eerstgenoemde deel uitmaakt van de begrotingen van
projecten is de ander een kostenrisico waarop niet wordt begroot (verdere toelichting op beide
posten is te vinden in de paragrafen 5.11 en 5.12). Door gebruik van de BRO voorzien wij een
afname in het optreden van beide kostenposten. Met andere woorden, door gebruik van de BRO
worden er kosten vermeden: een baat toegerekend aan de BRO.

3.3.3 Saldo & break-even
In Tabel 3.3 staat het eindresultaat van deze MKBA weergegeven. Hierin staan de in paragrafen
3.3.1 en 3.3.2 besproken kosten en baten weergegeven, samen met het uiteindelijke saldo van de
kosten en baten. Dit saldo betreft +€ 231,5 miljoen + PM (NCW), wat betekent dat de invoering van
de BRO tot een aanzienlijke maatschappelijke baat leidt. Daarnaast is het aannemelijk dat dit
positieve saldo in werkelijkheid nog groter is als gevolg van de niet gekwantificeerde baten (de PMposten).
Tabel 3.3

Totaaloverzicht maatschappelijke kosten en baten BRO

Variabele

Netto contante waarde 2016-2031 (in € mln.)

Kosten

€ 263,4

Baten

€ 494,9 + PM

Saldo (baten – kosten)

+ € 231,5

In Figuur 3.1 staan de kosten, baten en het saldo cumulatief in de tijd uitgezet. Door het
cumulatieve karakter van deze figuur is aan de hand van het saldo ook te bepalen waar het breakeven point voor de kosten en baten ligt.
Figuur 3.1 Fasering van de cumulatieve kosten en baten in de tijd (in mln. euro)

Uiteraard ligt het zwaartepunt van de kosten aan de voorkant van de tijdshorizon, waar het
zwaartepunt van de baten later in de tijd volgt. Dit wordt bevestigd door de grafiek in Figuur 3.1. De
grootste investeringskosten worden in 2016 gemaakt, met nog kleinere investeringskosten in de
jaren dat de verschillende tranches zijn ingevoerd. Vanaf 2022 betreffen de kosten enkel nog

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

17

beheerkosten en kosten in relatie tot het gebruik van de BRO. De eerste baten zijn vanaf 2018
zichtbaar, maar pas vanaf 2022 zijn de volledige baten van de BRO merkbaar voor de
maatschappij.
Kijkend naar het saldo is de conclusie dat vanaf 2023 de cumulatieve baten van de BRO groter
zullen zijn dan de cumulatieve kosten: het zogenoemde “break-even point”. Dit betekent dat in 2023
de investeringen in de BRO terugverdiend worden. Met andere woorden, de terugverdientijd van de
BRO bedraagt circa 7 jaar.

3.4

Gevoeligheidsanalyse
Een gevoeligheidsanalyse geeft inzicht in de gevolgen van het aanpassen van een aantal
essentiële veronderstellingen die ten grondslag liggen aan de uitkomsten van de kostenbatenanalyse. Bij het uitvoeren van de kosten-batenanalyse waren enkele veronderstellingen
onderwerp van discussie:
•

structurele kosten overheid (met name waterschappen en provincies);

•

het mogelijke besparingspercentage van faalkosten door de BRO;

•

het percentage van de post onvoorzien binnen projectbegrotingen.

Daarom zijn rond deze onzekerheden drie varianten vormgegeven voor de gevoeligheidsanalyse.
In elk van de varianten brengen we de gevolgen van deze alternatieve veronderstellingen voor het
saldo van de kosten en baten in kaart, alsmede voor de terugverdientijd.

3.4.1 Varianten
In tabel 3.4 zijn de drie varianten weergegeven. De uitkomsten van deze varianten zijn in 3.4.2.
uitgewerkt.
Tabel 3.4

Varianten gevoeligheidsanalyse

Varianten

Onzekerheid

Verandering

Variant 1

Structurele kosten overheid

Een toename van 50% in de structurele kosten overheid

Variant 2

Besparingspercentage faalkosten

Groter besparingspercentage: 3% in plaats van 2%

Variant 3

Percentage post onvoorzien (in

Een kleinere post onvoorzien: 5% in plaats van 10%

faalkosten)

3.4.2 Effecten varianten
In onderstaande Tabel 3.5 zijn de resultaten van de gevoeligheidsanalyse weergegeven. In deze
tabel zijn voor de basis en per variant de contant gemaakte kosten, baten, het saldo en de
terugverdientijd voor de investeringen op een rij gezet. Elke variant gaat uit van de basis, met enkel
de aanpassing van de bewuste variant doorgevoerd.
Tabel 3.5

Resultaten gevoeligheidsanalyse

Varianten

Kosten (NCW)

Baten (NCW)

Saldo (NCW)

Terugverdientijd

Basis

€ 263,4 mln.

€ 494,9 mln.

+€ 231,5 mln.

7 jaar

Variant 1

€ 355,5 mln.

€ 494,9 mln.

+€ 139,4 mln.

8 jaar

Variant 2

€ 263,4 mln.

€ 609,7 mln.

+€ 346,3 mln.

6 jaar

Variant 3

€ 263,4 mln.

€ 380,1 mln.

+€ 116,7 mln.

8 jaar

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

18

De gevoeligheidsanalyse geeft aan dat de resultaten van de MKBA robuust zijn. Het saldo
verandert, maar blijft positief en de terugverdientijd verschilt slechts met 1 jaar van de basisvariant.
Variant 1: Toename van structurele kosten overheid
In de basisvariant is op basis van de beschikbare informatie een zo goed mogelijke schatting
gemaakt van de structurele kosten voor de overheidsorganisaties. Echter, voor de provincies en
waterschappen zijn aannames gemaakt voor deze kosten, op basis van ervaringen met gemeentelijke organisaties. Met deze aannames pakken voor de provincies en waterschappen de structurele
kosten aanzienlijk lager uit in vergelijking met de structurele kosten voor het rijk en de gemeenten.
In dit scenario wordt voor de volledige structurele kosten met 50% extra gerekend om zo een
scenario te schetsen waar de kosten voor provincies en waterschappen meer in lijn zouden liggen
met de gemeenten en het rijk. Deze toename van de structurele kosten voor overheden zorgt ten
opzichte van de basisvariant voor een toename van bijna € 100 miljoen (NCW) aan kosten en een
extra benodigd jaar om de investeringen terug te verdienen.
Variant 2: Groter besparingspercentage faalkosten
In de basisvariant is 2% gehanteerd voor het besparingspercentage faalkosten. Dit is een conservatieve waarde. Er was discussie over dit percentage, omdat er ook percentages tot 5% werden
genoemd. Om een inventarisatie te maken van een minder conservatieve inschatting op de
resultaten is daarom in deze variant uitgegaan van een besparingspercentage van 3%. In Tabel 3.5
is te zien dat deze 1% toename ruim € 100 miljoen (NCW) aan extra baten teweeg brengt en een
afname van 1 jaar in de terugverdientijd ten opzichte van de basisvariant.
Variant 3: Kleinere post onvoorzien in projectbegrotingen
Voor variant 3 is een aanpassing gemaakt in de post onvoorzien in projectbegrotingen. In de
basisvariant is deze post op circa 10% gezet. Dit is voor MIRT-projecten gemiddeld gezien
doorgaans een gangbaar percentage. Echter, er zijn ook bronnen die spreken van een lager
percentage. Zo spreekt een recente studie van ABN AMRO naar faalkosten in de bouwsector van
gemiddeld 5% - 6%9. Om inzicht te geven in de effecten van een kleinere post onvoorzien in de
projectbegrotingen wordt in variant 3 daarom een aandeel van 5% gehanteerd. Deze halvering van
de post onvoorzien leidt tot een afname van ruim € 100 miljoen in baten en een toename van 1 jaar
in terugverdientijd ten opzichte van de basisvariant.
Deze afname in baten kan als volgt verklaard worden. De vermeden faalkosten (baat) door gebruik
van de BRO worden berekend als percentage van de begrootte post onvoorzien binnen projecten.
Indien het percentage (de omvang) van de post onvoorzien afneemt, wordt ook de te behalen baat
door de BRO kleiner. Ter illustratie hieronder een simpel rekenvoorbeeld.
Rekenvoorbeeld besparing onvoorziene kosten
Aanname: door gebruik van de BRO kan 2% van de vooraf begrootte onvoorziene kosten (faalkosten)
worden vermeden.
Vergelijking afname percentage (omvang) onvoorziene kosten: een besparing van 2% op een post
onvoorzien van € 100 betekent een baat van € 2. Een besparing van 2% op een post onvoorzien van € 50
betekent een baat van € 1.

Bij een kleiner percentage (kleinere omvang) onvoorzien binnen een projectbegroting is er door
gebruik van de BRO dus een kleinere baat (vermeden faalkosten) te realiseren.

9

Verspilde moeite. Over faalkosten in de bouwsector, ABN AMRO (2019).

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

19

4

Toelichting op de kosten

4.1

Inleiding
Dit hoofdstuk gaat in op de kosten die al gemaakt zijn en nog gemaakt moeten worden voor de
BRO. Hierbij maken we onderscheid naar de éénmalige investeringskosten en naar de jaarlijks
terugkerende beheerkosten. In paragraaf 4.2 wordt inzicht gegeven in de totale kosten. In de
paragrafen daarna worden de verschillende kostenposten afzonderlijk behandeld.
Voor het bepalen van de kosten zijn we uitgegaan van de meerkosten van de BRO ten opzichte
van de te verwachten ontwikkeling zonder de BRO (het projectalternatief versus het nulalternatief).
Daarnaast worden de kosten gepresenteerd volgens twee verschillende begrippen: de jaarlijkse
kosten en de netto contante waarde. De jaarlijkse kosten hebben betrekking op de kosten die in
een bepaald jaar moeten worden gemaakt. De netto contante waarde (NCW) is de huidige
geldwaarde van een bedrag dat in de toekomst betaald wordt.

4.2

Totaaloverzicht
In onderstaande Tabel 4.1 is het totaal aan kosten gedurende de periode van 15 jaar weergegeven.
Hierin wordt een onderscheid gemaakt in kosten per jaar en de netto contante waarde over 15 jaar
(van 2016 tot 2031). Voor twee posten is er geen jaarlijkse waarde omdat dit éénmalige kosten zijn.
Tabel 4.1

Overzicht totale kosten BRO

Type kosten

Jaarlijkse kosten

Netto contante waarde

(in mln. €)

(in mln. €)

Eenmalige regeldruk BRO

€ --

€ 9,2

Structurele regeldruk BRO

€ 0,89

€ 7,5

€ --

€ 62,5

€ 15,00

€ 184,2

Eenmalige (investerings-)kosten overheid
Structurele kosten overheid

4.3

Eenmalige regeldruk BRO
Omschrijving effect
De eenmalige regeldruk van de BRO is voor deze MKBA overgenomen uit de lastendrukstudies
van de 4 verschillende tranches10. Regeldruk betreft alle kosten die burgers, professionals of
bedrijven maken om te voldoen aan wet- en regelgeving van de Rijksoverheid. Voor de BRO
betekent dit de gevolgen van de Wet BRO voor met name bedrijven.
In interviews is door bedrijven aangegeven dat de voornaamste kostenposten bestaan uit ICTaanpassingen, het doorvoeren van nieuwe werkmethoden en kennisnamekosten.

10

Lastendrukstudies BRO tranche 1-4, Ecorys (2017-2021)

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

20

Waardering
In totaal gaat het hier om een eenmalige regeldruk van circa € 8,2 miljoen. In bijlage I staat een
overzichtstabel waarin deze regeldruk per tranche uiteen is gezet. Hierbij valt op dat deze in
tranche 4 aanzienlijk kleiner is dan in de voorgaande tranches. Dit heeft te maken met de leercurve
bij bedrijven. Voor tranche 4 is de aanname dat alle bedrijven inmiddels bekend zijn met de BRO
en dat zij voor minstens één van de eerdere tranches de benodigde aanpassingen hebben gedaan.
Dit was in de eerste drie tranches nog niet het geval, daar elke tranche telkens veel nieuwe
bedrijven met de BRO van doen kregen.

4.4

Structurele regeldruk BRO
Omschrijving effect
De structurele regeldrukkosten van de BRO zijn, net zoals de eenmalige regeldruk, overgenomen
uit de lastendrukstudies van de 4 verschillende tranches11. Waar de eenmalige regeldruk kijkt naar
enkel de eenmalige kosten voor burgers, professionals of bedrijven, betreft de structurele regeldruk
jaarlijks terugkerende kosten als gevolg van de wetswijziging.
Door bedrijven is aangegeven dat dat de voornaamste terugkerende kostenposten zitten in het
verzamelen van de data (nieuwe/aangepaste werkmethoden) en het onderzoeken van terugmeldingen van data (via de verplichte terugmelding van foutieve/achterhaalde data).
Waardering
De structurele regeldruk voor bedrijven als gevolg van de BRO komt uit op circa € 0,89 miljoen per
jaar. In bijlage I staat een overzichtstabel met deze structurele regeldruk per tranche uiteengezet.
Deze regeldruk is aanzienlijk kleiner van aard dan de eenmalige regeldruk. Dit komt omdat
bedrijven op den duur geen grote impact verwachten als gevolg van de BRO, los van het
onderzoeken van terugmeldingen en het werken via (deels) aangepaste werkmethoden.

4.5

Eenmalige (investerings-)kosten overheid
Omschrijving effect
De eenmalige investeringskosten van de overheid betreffen de kosten die de verschillende
overheidsorganisaties hebben gemaakt bij het voorbereiden op en/of opzetten van de BRO. Hierbij
maken we onderscheid tussen gemeenten, provincies, waterschappen en het Rijk + overige
organisaties. Deze kosten zijn ingeschat op basis van verschillende documenten.
Voor het rijk en overige organisaties is gebruik gemaakt van de businesscase van de BRO in
combinatie met voortgangsrapportages en kamerbrieven waarin de voortgang wordt gerapporteerd.
Voor de gemeentelijke kosten baseren wij ons op de VNG impactanalyses van de BRO, welke zijn
geüpdatet aan de hand van het huidige aantal gemeenten in Nederland. Voor deze MKBA hebben
wij de aanname gedaan dat er een bepaalde mate van samenwerking heeft plaatsgevonden bij
buurgemeenten. Daarom wordt voor de eenmalige kosten de onderkant van de bandbreedte uit de
VNG impactanalyse gehanteerd. Een zeer uitgebreide samenwerking tussen gemeenten zou deze
kosten in de praktijk nog verder kunnen drukken.

11

Lastendrukstudies BRO tranche 1-4, Ecorys (2017-2021)

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

21

Voor provincies en waterschappen waren geen onderzoeken beschikbaar. Daarom hebben wij de
aanname gedaan dat een provincie en een waterschap, wat betreft eenmalig te maken kosten,
vergelijkbaar zijn met een grote gemeente. Dit maakt de VNG impactanalyse ook hier bruikbaar.
Door de bovenkant van de bandbreedte van kosten per gemeente uit de VNG analyse te hanteren
voor elke provincie en elk waterschap, hebben wij ook voor deze organisaties de eenmalige kosten
ingeschat.
Waardering
De totale eenmalige (investerings-)kosten van de overheidsorganisaties komt in totaal neer op circa
€ 61,1 miljoen. In bijlage I (tabel 3) staat dit verder onderverdeeld naar de verschillende
organisaties.

4.6

Structurele kosten overheid
Omschrijving effect
De structurele kosten voor overheidsorganisaties betreffen de jaarlijks terugkerende kosten die zij
maken voor de BRO. Dit zit dan met name in het beheer en onderhoud van de BRO en/of het
werken met de BRO.
Ook de structurele kosten zijn voor de gemeenten, provincies, waterschappen, het rijk en overige
instanties in kaart gebracht. Net als voor de eenmalige kosten zijn de businesscase BRO en de
VNG impactanalyse als basis voor berekening van de structurele kosten gebruikt.
Waardering
De structurele kosten voor de overheid komen neer op circa € 15 miljoen per jaar. In Bijlage I
(tabel 4) staan deze kosten uitgesplitst naar de verschillende organisaties.

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

22

5

Toelichting op de baten

5.1

Inleiding
Dit hoofdstuk gaat in op de baten die ontstaan als gevolg van de invoering van de BRO. Op basis
van informatie uit voorgaande onderzoeken en kentallen zijn de belangrijkste baten in beeld
gebracht. Waar mogelijk zijn effecten gekwantificeerd, een aantal effecten is alleen kwalitatief
geduid. In paragraaf 5.2 wordt inzicht gegeven in de totale baten. In de paragrafen daarna worden
de verschillende baten afzonderlijk behandeld en waar mogelijk door enkele praktijkvoorbeelden
geïllustreerd.
Figuur 5.1 Totaaloverzicht baten en registratieobjecten

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

23

5.2

Totaaloverzicht
In Tabel 5.1 is het totaal aan baten weergegeven. Hierin wordt een onderscheid gemaakt in baten
per jaar en de netto contante waarde over 15 jaar (van 2016 tot 2031).
Tabel 5.1 Overzicht totale baten BRO
Type baten

Jaarlijkse baten

Netto contante waarde

(in mln. €)

(in mln. €)

Efficiency oriëntatiefase

€ 6,9

€ 63,4

Kwaliteit oriëntatiefase

PM

PM

Versnelling cyclus van besluitvorming

PM

PM

€ 2,8

€ 24,5

Vermindering verkenning voor modellen

PM

PM

Nauwkeurigheid modellen

PM

PM

Bijdrage opgaven stedelijke ontwikkeling en

PM

PM

Vermeden kosten beheer DINO en BIS

€ 14,2

€ 177,5

Besparing op onvoorziene kosten

€ 26,4

€ 229,5

PM

PM

Vermindering eigen/aanvullende verkenning

ruimtelijke ordening

Afname projectrisico

5.3

Verbetering efficiency oriëntatiefase (lagere onderzoekskosten)
Omschrijving effect
In de oriëntatiefase van een project wordt er vooronderzoek gedaan om de bodemkundige situatie
in beeld te brengen. In een situatie zonder de BRO moet informatie uit verschillende databases
worden verzameld, zoals uit DINO en BIS, of uit fysieke of gedigitaliseerde archieven van
gemeenten en bedrijven. Dit is een tijdrovend proces. Omdat dankzij de BRO bodemkundige
gegevens op één plek worden samengebracht, kunnen gegevens op een meer efficiënte en
gestructureerde manier worden verzameld. Dit bespaart zoektijd bij bevoegde gezagen en
initiatiefnemers.
Daarnaast neemt de bruikbaarheid van informatie toe door de uniforme standaarden die bij het
invoeren van data worden vereist. Zo wordt het makkelijker om bodemdata te combineren en tot
bijvoorbeeld een betere inschatting van risico’s te komen. De standaardisatie van data
vergemakkelijkt bovendien de communicatie over gegevens, zowel intern als extern.
Waardering
Om waarde aan het hierboven beschreven effect toe te kennen, is gekeken naar het aantal
projecten die jaarlijks data uit de BRO (kunnen gaan) gebruiken. Dit aantal is ingeschat op circa
100.000 projecten per jaar. De gemiddelde tijdswinst per project is ingeschat op 1,25 uur. Met een
gemiddeld uurloon over de gehele periode van € 55 euro per uur, zorgt dit effect voor een jaarlijkse
besparing van € 6,9 miljoen.

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

24

5.4

Verbetering kwaliteit oriëntatiefase (betere keuze tracé of plek)
Omschrijving effect
Gebruikers van de BRO, die in het nulalternatief geen gebruik zouden (kunnen) maken van
DINO/BIS, hebben door het gebruik van de BRO een kwaliteitsvoordeel. In die zin, dat de kosten
die ze zouden moeten maken voor het rechtzetten van fouten, (die zouden zijn gemaakt zonder de
raadpleging van de BRO) hoger zijn dan de kosten voor het opzoeken van de goede informatie bij
BRO. Eventuele fouten in de oriëntatiefase kunnen worden hersteld in de fase van voorontwerp of
het definitief ontwerp. Daarnaast kan snel uitsluitsel gegeven worden over het meest geschikte
alternatief (bijvoorbeeld qua tracé of plek van een project), en hoeven andere alternatieven niet
verder te worden onderzocht. Dit scheelt tijd en zorgt mogelijk ook voor snellere besluitvorming. Dit
effect is sterk verbonden met de besparing op faalkosten en versnellen van de cyclus van
besluitvorming.
Waardering
Omdat het lastig is om deze baat te kwantificeren, en er daarnaast een bepaalde mate van overlap
is met andere baten, is dit effect alleen kwalitatief meegenomen.

5.5

Versnelling cyclus van besluitvorming
Omschrijving effect
Door data uit de BRO te gebruiken kan besluitvorming plaatsvinden op basis van meer betrouwbare en omvangrijkere gegevens. Hierdoor kunnen besluitvormingsprocessen efficiënter en sneller
plaatsvinden, bijvoorbeeld door duidelijk in beeld te brengen wat de risico’s/eventuele gevolgen van
een bepaald project zijn. Op deze manier draagt de BRO bij aan verbeterde communicatie en
participatie met stakeholders en kan de cyclus van besluitvorming op basis van inzichtelijke en
betrouwbare data worden versneld.
Waardering
Hoeveel baten het versnellen van de besluitvormingscyclus oplevert is lastig te voorspellen. Dat de
BRO op dit gebied van meerwaarde kan zijn is wel evident. Dit effect wordt daarom alleen
kwalitatief benoemd.
Praktijkvoorbeeld doorlaatwerken Brouwersdam

Een voormalige zeearm van de Noordzee, tussen de Zeeuwse eilanden Goeree-Overflakkee en
Schouwen-Duiveland, is door de aanleg van de Grevelingendam en Brouwersdam het Grevelingenmeer
ontstaan. Sinds het creëren van het grootste zoutwatermeer van Europa is de waterkwaliteit gestaag
afgenomen. Om de kwaliteit te verbeteren wordt weer beperkt getij in het meer teruggebracht door middel
van een doorlaat in de Brouwersdam. Deze doorlaat kan door de getijdenstroom tevens duurzame energie
opwekken.

In het praktijkvoorbeeld Brouwersdam zijn gegevens van de BRO gebruikt om het effect van het
terugbrengen van het getij op de voordelta in kaart te brengen. Hierbij is gebruik gemaakt van 3D kaarten.
De BRO heeft in dit proces geholpen in de communicatie met stakeholders en heeft ondersteuning
geboden bij de bestuurlijke besluitvorming, bijvoorbeeld door de landschappelijke impact te visualiseren.

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

25

5.6

Vermindering eigen/aanvullende verkenning incl. laboratoriumonderzoek
Omschrijving effect
De systematiek van basisregistraties vereist een aanlever-, terugmeld-, en gebruiksplicht en
stimuleert hierdoor hergebruik van gegevens in de BRO. Door het hergebruik van bestaande
gegevens in de BRO is er vaak minder aanvullend onderzoek in de oriëntatiefase nodig. Dit zorgt
voor een besparing in tijd en kosten. Randvoorwaarden hierbij zijn dat de dekkingsgraad van
gegevens door de BRO in de loop van de tijd toeneemt en dat gegevens geschikt zijn voor
hergebruik. Onlangs zijn bijvoorbeeld door Rijkswaterstaat 1000 sonderingen van de Ringweg Zuid
bij Groningen aan de BRO aangeleverd. De gegevens over deze locatie kunnen door andere BROgebruikers worden hergebruikt.
Waardering
Dit effect is op een aantal typen bodem- en grondonderzoek van toepassing en heeft ook een effect
op grondwatermonitoring. Voor het bodem- en grondonderzoek is de aanname gemaakt dat per
1% toename van de dekkingsgraad er 0,1% besparing optreedt. Hier wordt enkel voor de
sonderingen van af geweken. Waar er wel enkele sonderingen bespaard kunnen worden door de
BRO leiden de huidige vereisten rond projecten ertoe dat het merendeel van de sonderingen
alsnog gezet moeten worden. Voor de grondwatermonitoring is de aanname gemaakt dat bij
10% van de projecten 1 peilbuis minder gezet hoeft te worden als gevolg van de BRO.
De effecten per type onderzoek worden in bijlage II verder toegelicht. De totale baat kan oplopen
tot € 2,8 miljoen per jaar.

5.7

Vermindering verkenning voor modellen
Omschrijving effect
Door de verwachte toename in bodemgegevens in het register door de BRO zijn er meer en vaak
actuelere gegevens over de ondergrond beschikbaar die gebruikt kunnen worden voor het maken
van modellen. In deze modellen kan, onder andere, de samenhang tussen verschillende gegevens
schematisch worden weergegeven. Via de BRO kan tot een betere dekkingsgraad van gegevens
gekomen worden en zo kan worden bespaard op aanvullende verkenningen voor input voor de
modellen. Een aantal specifieke modellen wordt in de BRO opgenomen, waar dit effect op van
toepassing is:
•

bodemkaart;

•

GeoTOP;

•

Digitaal Geologisch Model (DGM);

•

Geomorfologische kaart;

•

Regis II, hydrogeologisch model;

•

Model Grondwaterspiegeldiepte.

Meer informatie over de inhoud van de modellen is te vinden op de website van de BRO.12
Waardering
De uiteindelijke mate van hergebruik van gegevens voor het maken van modellen is (nog) lastig te
voorspellen. Daarom is het effect enkel kwalitatief benoemd.

12

Modellen in de BRO, via: https://basisregistratieondergrond.nl/inhoud-bro/registratieobjecten/modellen/

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

26

5.8

Nauwkeurigheid modellen
Omschrijving effect
Doordat met invoering van de BRO data op één centrale plek wordt opgeslagen, ontstaat een
waardevolle database met gegevens over de Nederlandse ondergrond. In de BRO worden
verschillende typen modellen opgenomen, zoals in het voorgaande effect beschreven (§5.7).
Naarmate van tijd neemt de hoeveelheid en dus de dekkingsgraad van gegevens toe. Hierdoor
komt meer (accurate en/of actuele) data beschikbaar voor modellen, waardoor modellen steeds
nauwkeuriger zullen worden. Op basis hiervan zal de geboden beslisinformatie in deze modellen
steeds betrouwbaarder worden.
Waardering
De omvang van het effect van de toename in nauwkeurigheid is moeilijk te voorspellen en te
kwantificeren. Dit effect is daarom alleen kwalitatief benoemd.

5.9

Bijdrage aan opgaven stedelijke ontwikkeling en ruimtelijke ordening
Omschrijving effect
Door informatie van de BRO (ondergrond) te verbinden met de bovengrond in 3D visualisaties,
ontstaat waardevol inzicht in de kansen, opgaven en risico’s bij ruimtelijke planvorming. De BRO
levert essentiële beslisinformatie aan bestuurders en burgers om integrale, ruimtelijke ordeningsvraagstukken op te lossen. Hierdoor zijn verschillende actoren beter geïnformeerd en voorbereid op
actuele maatschappelijke opgaven zoals klimaatadaptatie, de energietransitie en woningbouw. Op
deze manier sluit de BRO aan bij de prioriteiten van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) 13.
Bovendien zoeken deze maatschappelijke opgaven allerlei oplossingen in de ondergrond. Het
wordt er steeds ‘drukker’. Daarom is het belangrijk dat ondergrondgegevens op een centrale plek
worden verzameld en vroegtijdig in planprocessen worden geraadpleegd.
Energietransitie
Nu Nederland geleidelijk overstapt naar duurzame energiebronnen, zijn Nederlandse olie- en gasvelden
niet langer meer nodig. Normaliter worden gasvelden en bijbehorende infrastructuur ontmanteld, maar
mogelijkheden worden verkend om platforms en pijpleidingen een nieuw leven te geven. Bijvoorbeeld voor
opslag of transport van groene energie. De BRO kan helpen een lastig onderwerp als dit toegankelijk te
maken voor iedereen, zoals toelichten waarom de energietransitie nodig is en hoe ontmanteling en
hergebruik van olie- en gasinfrastructuur plaatsvindt.14

Waardering
Deze maatschappelijke baten zijn naar verwachting weliswaar hoog, maar lastig te kwantificeren.
Dit effect is daarom alleen kwalitatief geduid.

13

14

- Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie;
- Duurzaam economisch groeipotentieel voor Nederland;
- Sterke en gezonde steden en regio’s;
- Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied.
Praktijkvoorbeeld Energietransitie: kansen in de ondergrond, via https://basisregistratieondergrond.nl/praktijk/

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

27

Praktijkvoorbeeld Ede klimaatbestendig
Klimaatverandering zorgt overal voor natter, droger, warmer en extremer weer. De kans op droogte,
wateroverlast en hoogwater neemt toe, ook in Ede. Gemeenten zoeken daarom naar een manier om de
fysieke leefomgeving klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. De gemeente heeft gebruik gemaakt
van gegevens uit de BRO om een gebiedsanalyse te maken. Deze gebiedsanalyse geeft informatie over
waar en waardoor problemen met hitte, droogte en wateroverlast ontstaan. Data over de ondergrond is in
dit proces essentieel en geeft bijvoorbeeld informatie over de infiltratiecapaciteit en berging van neerslag.
Op plekken waar de bergingscapaciteit groot is, is het belangrijk om snelle oppervlakkige afstroming te
voorkomen en lokaal water te laten infiltreren. Zo wordt zowel geanticipeerd op perioden van droogte als
van wateroverlast.

5.10 Vermeden kosten beheer DINO en BIS
Omschrijving effect
Gegevens over de ondergrond werden voorheen centraal verzameld in DINO (Data en Informatie
van de Nederlandse Ondergrond) en BIS (Bodemkundig Informatie Systeem). Door invoering van
de BRO vervallen de beheerkosten voor deze twee databases. Deze kosten zijn in de MKBA
opgenomen als vermeden kosten.15
Waardering
De beheerkosten voor DINO zijn € 11,6 miljoen per jaar. De beheerkosten van BIS € 2,6 miljoen.
De invoering van de BRO leidt jaarlijks tot € 14,2 miljoen aan vermeden beheerkosten voor DINO en
BIS.

5.11 Besparing op onvoorziene kosten (reservering voor onzekerheden binnen de
scope)
Omschrijving effect
Het belang van goede informatie over de ondergrond in de ontwerpfase van een project is groot.
Het ontbreken van informatie over de ondergrond blijkt namelijk een belangrijke factor te zijn in het
optreden van faalkosten. Ongeveer 37% van budgetoverschrijdingen binnen infrastructurele
projecten wordt veroorzaakt door problemen met de ondergrond16. Door de beschikbaarheid van de
juiste gegevens in de BRO kan zo’n 2% tot 5% op faalkosten worden bespaard. Faalkosten zijn
kostenreserveringen binnen de scope van een project voor17:
•

kennisonzekerheid;

•

realisatieonzekerheden (risico’s);

•

reservering overschrijdingskans, kans op overschrijding verkleinen;

•

reservering scopewijziging, onvoorziene uitgaven door wijzigingen of toevoegingen aan de
projectscope.

15

16

17

Vermeden kosten worden in een MKBA als baat opgenomen als aan de kostenkant de totale kosten voor beheer in het
projectalternatief zijn meegenomen. Deze twee posten overlappen elkaar, maar bij een verschil in beheerkosten tussen
het projectalternatief en het nulalternatief blijft een netto-baat (beheerkosten lager in projectalternatief) of juist additionele
kostenpost (beheerkosten hoger in projectalternatief) over.
National Economic Development Office UK&US, via presentatie ‘Collaborative Geotechnical BIM technologies’ door Carl
Grice en Holger Kessler.
ProRail (2020), Leidraad kostenramingen. Een handleiding voor het uniform opstellen, toetsen en vaststellen van
ramingen voor investerings- en instandhoudingskosten.

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

28

De BRO helpt onvoorziene kosten te beperken door nauwkeuriger onzekerheden te identificeren en
risico’s beter in te schatten. In Figuur 5.2 is te zien dat de mogelijkheid om kosten en kwaliteit van
projecten te beïnvloeden in een vroegtijdige fase het hoogst zijn. De kosten van ontwerpwijzigingen
lopen naarmate een project voortduurt juist op. Het in beeld brengen van eventuele geotechnische
risico’s door gebruik te maken van gegevens van de BRO, zorgen voor een integraal ontwerpproces (‘BIM’ in figuur 5.3). Dit integrale ontwerpproces in de voorfase van een project maakt het
mogelijk de kosten en kwaliteit te beïnvloeden en kosten van eventuele ontwerpwijzigingen te
beperken. Dit is een positieve verandering ten opzichte van het traditionele ontwerpproces, waarin
de kosten voor wijzigingen aanzienlijk kunnen oplopen.
Figuur 5.2 Effect BIM ontwerpproces op kosten en kwaliteit project

Bron: Geo-impuls publicatie (2010) georisicomanagement: ‘Praktijkgids voor Risicogestuurd Werken’. Martin van Staveren
i.s.m. Deltares.

Waardering
In de waardering van dit effect is gerekend met de totale projectkosten van het Rijk, provincies,
waterschappen en gemeenten. Binnen deze projectkosten is een post onvoorziene kosten
opgenomen van 10%. De impact van de BRO op deze post onvoorzien is ingeschat op circa 30%.18
Dankzij gebruik van gegevens uit de BRO is aangenomen dat vervolgens op 2% van deze kosten
binnen scope (de hierboven genoemde 30%) kan worden bespaard. De besparing in faalkosten
door gebruik van de BRO kan hierdoor oplopen tot € 26,4 miljoen per jaar.
Praktijkvoorbeeld N33 Groningen
In de regio Eemshaven en Delfzijl zijn veel topsectoren gevestigd en bevinden zich bovendien havens van
nationaal belang. Om de bereikbaarheid naar deze regio te verbeteren, moet de N33 tussen Assen en
Zuidbroek worden verdubbeld, inclusief een klaverblad op de kruising met de A7. Beide tracés lopen echter
door een gebied met bekende risico’s wat betreft de bodemgesteldheid (slappe grond). Daarnaast is er
infrastructuur voor gaswinning in de ondergrond aanwezig. Op basis van een effectenstudie zijn 7 alternatieven in beeld gebracht, waarvan twee tracés als meest kansrijk worden geacht.

In het planproces zijn destijds vroegtijdig gegevens uit de BRO gebruikt. Met behulp van deze gegevens is
uiteindelijk het juiste tracé gekozen, gezien de bodemsamenstelling. De kans op falen en bijbehorende
kosten is hierdoor aanzienlijk verkleind.19

18

19

Op basis van studie Arcadis (2016) naar verdeelsleutel van de BRO. Deze 30% is ingeschat op basis van de impact van
de BRO op verschillende posten uit het Deltafonds en Infrastructuurfonds.
https://www.infomil.nl/actueel/nieuws-perspectief-1/gebruik-basisregistratie-ondergrond-levert-kansen/

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

29

5.12 Afname projectrisico
Omschrijving effect
Aansluitend op de hierboven beschreven besparing op faalkosten, kan het gebruik van gegevens
uit de BRO ook zorgen voor een afname in het projectrisico in de uitvoeringsfase van een project.
Deze risico’s zijn vooraf niet begroot en komen in de uitvoeringsfase van een project pas aan het
licht. Door gegevens van de BRO in de voorfase van een project te gebruiken kan de
bodemkundige situatie op een betrouwbare manier in beeld worden gebracht. Hierdoor kan het
risico op fouten in de uitvoeringsfase van een project worden verkleind.
Praktijkvoorbeeld Dirksland
In Dirksland, gelegen in de Zuid-Hollandse gemeente Goeree-Overflakkee, is in 2014 een woonwijk in
aanbouw met in totaal 27 huizen afgebroken. De reden hiervoor was het gebruik van te korte heipalen,
waardoor de huizen aan het verzakken waren en schuren in de muur konden ontstaan. De aannemer heeft
geprobeerd de fundering te herstellen om afbraak te voorkomen, maar zonder resultaat. Dit heeft gezorgd
voor aanzienlijk hoge kosten. Door het vooraf beter in beeld brengen van de bodemkundige situatie met
gegevens uit de BRO had de afbraak kunnen worden voorkomen en op additionele kosten kunnen worden
bespaard.

Waardering
Dat de BRO ook de projectrisico’s kan verkleinen staat vast. De impact van de BRO op de afname
van projectrisico’s is echter moeilijk in te schatten, mede omdat een projectrisico vooraf niet wordt
begroot bij een project. Dit effect is daarom alleen kwalitatief benoemd. Indien een projectrisico zich
voordoet, lopen de extra kosten al snel in de (tientallen) miljoenen. Het voorkomen of verkleinen
van projectrisico’s door de BRO brengt daarom naar verwachting wel aanzienlijke baten met zich
mee.

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

30

6

Conclusies

6.1

Positief effect op de maatschappij
De invoering van de BRO zal een aanzienlijk positief effect op de maatschappij genereren.
Met de BRO zijn forse uitgaven en investeringen gemoeid, zowel eenmalig als structureel. Het
merendeel van de investeringen is inmiddels al uitgevoerd. Het zwaartepunt van deze
investeringen ligt bij de overheidsorganisaties, maar ook de investeringen voor het bedrijfsleven
moeten niet worden onderschat.
De baten blijken echter beduidend hoger dan de kosten, met het positieve saldo tot gevolg. Waar
deze baten precies gaan neerkomen (markt vs. overheid) is nog moeilijk te zeggen. Veel zal hier
afhangen van hoe er wordt omgegaan met de baten. De baten betreffen voornamelijk afname in
projectkosten van ruimtelijke projecten. Als de reductie van de kosten wordt doorberekend aan de
opdrachtgever (overheid) zijn zij degene die de baten uiteindelijk incasseren. Indien dit niet wordt
doorberekend blijft de baat bij de marktpartijen. De praktijk komt waarschijnlijk ergens tussen deze
twee uiterste scenario’s uit, waar zowel de overheden als de markt delen in de baten.

6.2

Gevoeligheid van resultaten
Uit de gevoeligheidsanalyse blijkt dat de resultaten van deze MKBA gevoelig zijn voor
veranderingen in de structurele kosten van overheidsorganisaties en veranderingen in de
variabelen rond de faalkosten. Zowel 50% extra kosten als procentuele veranderingen in de
variabelen van de faalkosten zorgen voor schommelingen van circa € 100 miljoen.
Echter, met de uitkomsten van deze MKBA is er ruimte voor dit soort schommelingen zonder direct
een omslag van een positief naar een negatief saldo. In het extreme geval van het volledig
vervallen van de faalkosten als baat zou het saldo op ongeveer break-even uitkomen. Hoewel het
saldo dus gevoelig is voor schommelingen bij veranderingen in bepaalde variabelen, is een
negatief saldo als resultaat zeer onwaarschijnlijk.
Daarnaast kan uit de gevoeligheidsanalyse geconcludeerd worden dat de terugverdientijd van de
investeringen veel minder onderhevig is aan schommelingen bij veranderingen in de structurele
kosten of faalkosten. Zo lang het saldo positief blijft, is een terugverdientijd van langer dan 10 jaar
zeer onwaarschijnlijk.

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

31

Literatuurlijst

ABN AMRO (2019), Verspilde moeite: over faalkosten in de bouwsector, via:
https://www.abnamro.nl/nl/zakelijk/insights/sectoren-en-trends/bouw/faalkosten-in-de-bouw-lopenjaarlijks-op-tot-miljarden-euros.html.
Arcadis (2016), onderzoek naar verdeelsleutel van de BRO.
CPB (2013), Algemene Leidraad voor Maatschappelijke Kosten-batenanalyse.
Ecorys & Grontmij (2007), Kosten-batenanalyse Basisregistratie Ondergrond.
Ecorys (2017 – 2021) Lastendrukstudies BRO tranche 1-4.
Kamerstukken II, 33 136, nr. 18. Brief van de minister van BZK omtrent de Basisregistratie
ondergrond (12 oktober 2018).
Ministerie van BZK, ‘Bodemenergiesystemen in de BRO’, via:
https://basisregistratieondergrond.nl/inhoudbro/registratieobjecten/grondwatergebruik/documentatie/bodemenergiesystemen-bro/.
Ministerie van BZK, ‘Modellen in de BRO’, via: https://basisregistratieondergrond.nl/inhoudbro/registratieobjecten/modellen/.
Ministerie van BZK, basisregistratieondergrond.nl.
Ministerie van BZK, Praktijkvoorbeeld Energietransitie: kansen in de ondergrond, via:
https://basisregistratieondergrond.nl/praktijk/.
National Economic Development Office UK&US, via presentatie ‘Collaborative Geotechnical BIM
technologies’ door Carl Grice en Holger Kessler.
ProRail (2020), Leidraad kostenramingen. Een handleiding voor het uniform opstellen, toetsen en
vaststellen van ramingen voor investerings- en instandhoudingskosten.
Rijkswaterstaat, ‘Gebruik van Basisregistratie Ondergrond levert kansen op’, via:
https://www.infomil.nl/actueel/nieuws-perspectief-1/gebruik-basisregistratie-ondergrond-levertkansen/
SEO, Ecorys & Van Zutphen Advies (2019), Werkwijzer voor maatschappelijke kostenbatenanalyse van de digitale overheid.
Twynstra Gudde, Tauw & CE Delft (2011), Maatschappelijke Kosten Baten Analyse van de
Basisregistratie Ondergrond, fase 1.

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

32

Bijlagen

Bijlage I: toelichting bij berekeningen kosten
Eenmalige regeldruk BRO
Tranche

Waardering

Tranche 1

€ 2,40 mln.

Tranche 2

€ 1,20 mln.

Tranche 3

€ 4,40 mln.

Tranche 4

€ 0,12 mln.

Totaal

€ 8,2 mln.

Structurele regeldruk BRO
Tranche

Waardering

Tranche 1

€ 0,12 mln.

Tranche 2

€ 0,19 mln.

Tranche 3

€ 0,36 mln.

Tranche 4

€ 0,22 mln.

Totaal

€ 0,89 mln.

Eenmalige (investerings-)kosten overheid
Instantie

Waardering

Rijk & overige instanties

€ 52,3 mln.

Provincies

€ 0,5 mln.

Gemeenten

€ 7,4 mln.

Waterschappen

€ 0,9 mln.

Totaal

€ 61,1 mln.

Structurele (investerings-)kosten overheid
Instantie

Waardering

Rijk & overige instanties

€ 11,6 mln.

Provincies

€ 0,2 mln.

Gemeenten

€ 2,9 mln.

Waterschappen

€ 0,37 mln.

Totaal

€ 15,0 mln.

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

33

Bijlage II: toelichting bij berekeningen baten
Bodem en grondonderzoek
Geotechnische sonderingen
Effect

Waardering

Toename dekkingsgraad BRO

40%

Besparing als resultaat van dekkingsgraad

1%

Aantal sonderingen per jaar

200.000

Gemiddelde prijs per sondering

€ 250
€ 500.000

Totaal

Booronderzoek
Boormonsterprofielen excl. Bodemkunde
Effect

Waardering

Toename dekkingsgraad BRO

10%

Besparing als resultaat van dekkingsgraad

1%

Aantal profielen per jaar

80.000

Gemiddelde prijs per profiel

€ 2250
€ 1.800.000

Totaal

Boormonsterprofielen bodemkunde
Effect

Waardering

Toename dekkingsgraad BRO

12%

Besparing als resultaat van dekkingsgraad

1,2%

Aantal profielen per jaar

10.830

Gemiddelde prijs per profiel

€ 150

Totaal

€ 20.000

Boormonsteronderzoek excl. Bodemkunde
Effect

Waardering

Toename dekkingsgraad BRO

46%

Besparing als resultaat van dekkingsgraad

4,6%

Aantal profielen per jaar

76.090

Gemiddelde prijs per profiel

€ 100
€ 350.000

Totaal

Boormonsteronderzoek bodemkunde
Effect

Waardering

Toename dekkingsgraad BRO

1%

Besparing als resultaat van dekkingsgraad
Aantal profielen per jaar

0,10%
Verwaarloosbaar

Gemiddelde prijs per profiel

€ 375

Totaal

€-

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

34

Grondwatermonitoring
Grondwatermonitoringput
Effect
Aantal projecten met peilbuizen

Waardering
500

Besparing zetten peilbuizen

50

Gemiddelde prijs per peilbuis

€ 3.000

Totaal

€ 150.000

Totaalrapport kosten en baten Basisregistratie Ondergrond (BRO)

35

Over Ecorys

Ecorys is een toonaangevend internationaal onderzoeks- en adviesbureau dat zich richt op de
belangrijkste maatschappelijke uitdagingen. Door middel van uitmuntend, op onderzoek gebaseerd
advies, helpen wij publieke en private klanten bij het maken en uitvoeren van gefundeerde
beslissingen die leiden tot een betere samenleving. Wij helpen opdrachtgevers met grondige
analyses, inspirerende ideeën en praktische oplossingen voor complexe markt-, beleids- en
managementvraagstukken.
Onze bedrijfsgeschiedenis begon in 1929, toen een aantal Nederlandse zakenlieden van wat nu
beter bekend is als de Erasmus Universiteit, het Nederlands Economisch Instituut (NEI) oprichtten.
Het doel van dit gerenommeerde instituut was om een brug te slaan tussen het bedrijfsleven en de
wereld van economisch onderzoek. Het NEI is in 2000 uitgegroeid tot Ecorys.
Door de jaren heen heeft Ecorys zich verspreid over de wereld met kantoren in Europa, Afrika, het
Midden-Oosten en Azië. Wij werven personeel met verschillende culturele achtergronden en
expertises, omdat wij ervan overtuigd zijn dat mensen met uiteenlopende eigenschappen een
meerwaarde kunnen bieden voor ons bedrijf en onze klanten.
Ecorys excelleert in zeven werkgebieden:
•

Economic growth;

•

Social policy;

•

Natural resources;

•

Regions & Cities;

•

Transport & Infrastructure;

•

Public sector reform;

•

Security & Justice.

Ecorys biedt een duidelijk aanbod aan producten en diensten:
•

voorbereiding en formulering van beleid;

•

programmamanagement;

•

communicatie;

•

capaciteitsopbouw (overheden);

•

monitoring en evaluatie.

Wij hechten waarde aan onze onafhankelijkheid, onze integriteit en onze partners. Ecorys geeft om
het milieu en heeft een actief maatschappelijk verantwoord ondernemingsbeleid, gericht op
meerwaarde voor de samenleving en de markt. Ecorys is in het bezit van een ISO14001-certificaat
dat wordt ondersteund door al onze medewerkers.

HUL/RG 1001891rap

36

Postbus 4175
3006 AD Rotterdam
Nederland

Watermanweg 44
3067 GG Rotterdam
Nederland

T 010 453 88 00
F 010 453 07 68
E netherlands@ecorys.com
K.v.K. nr. 24316726

W www.ecorys.nl

Sound analysis, inspiring ideas

BELGIË – BULGARIJE – INDIA – KROATIË - NEDERLAND – POLEN – SPANJE – TURKIJE - VERENIGD KONINKRIJK