PI Breda
Inspectierapport
Doorlichting

PI Breda
Inspectierapport
Doorlichting

April 2009

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Inhoudsopgave

2

| PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Voorwoord

6

Samenvatting

8

1

Inleiding
1.1 Aanleiding en doel
1.2 Reikwijdte van de doorlichting
1.3 Toetsingskader
1.4 Opzet
1.5 Objectbeschrijving
1.6 Recent onderzoek

12
13
13
13
14
15
17

2

Rechtspositie en bejegening
2.1 Rechtmatige insluiting
2.2 Screening
2.3 Rapportage en registratie
2.4 Huisregels en introductie
2.5 Activiteitenaanbod en -programma
2.6 Toegang tot zorg
2.7 Bejegening
2.8 Discipline
2.9 Contacten buitenwereld
2.10 Voeding en winkel
2.11 Accommodatie en meerpersoonscelgebruik
2.12 Hygiëne
2.13 Functioneren van de beklagregeling
2.14 Conclusie

18
19
19
21
22
23
26
28
30
32
34
36
37
39
40

3

Maatschappijbeveiliging
3.1 Beveiliging tegen ontvluchtingen
3.2 Toepassing vrijhedenbeleid
3.3 Conclusie

42
43
46
47

4

Interne veiligheid
4.1 Veiligheidsvoorzieningen
4.2 Bestrijding drugsgebruik
4.3 Bestrijding onderlinge agressie
4.4 Conclusie

48
49
50
52
53

5

Maatschappelijke reïntegratie
5.1 Reïntegratietrajecten en Nazorg
5.2 Conclusie

54
55
57

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda |

3

6

4

| PI Breda

Organisatieaspecten
6.1 Personeelsmanagement
6.2 Communicatie
6.3 Integriteit
6,4 Conclusie

58
59
61
62
63

Slotbeschouwing

64

Bijlage 1. Aanbevelingen
Bijlage 2. Afkortingen
Bijlage 3. Bronnen
Bijlage 4. Inspectieprogramma
Bijlage 5. Geografische ligging

68
72
76
78
82

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda |

5

Voorwoord

6

| PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

De Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt) heeft in februari 2009 een
doorlichting uitgevoerd van de Penitentiaire Inrichting Breda.
Een groot deel van deze inrichting is ondergebracht in oude, monumentale
gebouwen, waarvan vooral de koepel een markante aanblik biedt.
Opvallend is het verschil in sfeer en werkwijze tussen de drie, tamelijk
autonoom functionerende, units van deze inrichting.
De Inspectie constateert overigens dat deze drie wel op een hoofdzakelijk
harmonieuze wijze met elkaar samenwerken.
Op de aspecten Rechtspositie en bejegening, Maatschappijbeveiliging en
Interne veiligheid doet de ISt een aantal aanbevelingen om tot verbeteringen te komen.
W.F.G. Meurs
hoofdinspecteur

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda |

7

Samenvatting

8

| PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Inleiding
Het doel van dit rapport is om aan te geven hoe het in de penitentiaire
inrichting Breda (hierna: PI) is gesteld met de rechtspositie van gedetineerden, de veiligheid, reïntegratieactiviteiten en de daarmee samenhangende
aspecten van organisatie.
Aan de hand van haar oordeel doet de ISt verbetervoorstellen in de vorm
van aanbevelingen.
Rechtspositie en bejegening
Het algemene beeld is dat in de PI het aspect rechtspositie en bejegening in
voldoende mate is gewaarborgd maar dat bepaalde onderdelen van de
beoordeelde criteria toch de nodige aandacht behoeven. Meest in het oog
springend zijn daarbij de gang van zaken rond het bezoek, het feit dat het
assortiment van de winkel en de mogelijkheden om binnen de units
voeding te bereiden beter met elkaar in overeenstemming zouden moeten
zijn en het gegeven dat de reinheid van een groot deel van het complex
meer aandacht nodig heeft.
Maatschappijbeveiliging
De zorgvuldigheid waarmee in de PI het vrijhedenbeleid voor gedetineerden is geregeld en wordt toegepast contrasteert enigszins met de mate
waarin vorm en inhoud wordt gegeven aan de overige beveiligingsprocessen. Ten aanzien van de meer ‘harde’ kant van de beveiliging is het nodig
dat de PI nog een aantal slagen maakt om uiteindelijk te voldoen aan het
vereiste niveau zoals is omschreven in het beleid penitentiaire scherpte van
de DJI.
Interne veiligheid
Medewerkers en gedetineerden ervaren de PI als een veilige omgeving om te
verblijven en te werken; onderlinge geweldsincidenten komen niet vaak
voor.
Juist dit gegeven vormt een risico en leidt tot een, ook in de evaluatie van
een recent uitgevoerde externe security audit gemelde, gelatenheid onder
medewerkers die uitgaat van het adagium: ‘er gebeurt hier nooit wat’.
De PI lijkt goed voorbereid op de bestrijding van calamiteiten maar moet
nog wel meer aandacht besteden aan het breder bekend maken van het
resultaat van calamiteitenoefeningen. Mogelijk dat hierdoor bij medewerkers de alertheid toeneemt en het bewustzijn wordt vergroot dat zich ook in
de PI Breda vervelende incidenten kunnen voordoen.
Maatschappelijke reïntegratie
De cijfers van de MMD-inzet tonen aan dat de PI de op reïntegratie gerichte
activiteiten naar behoren heeft georganiseerd. Het korte verblijf van de

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda |

9

gedetineerden maakt echter dat maar een beperkt aantal van hen daadwerkelijk kan participeren in een vanuit de PI geregisseerd traject. Een
uitzondering vormt de populatie van unit 3 voor wie, waar mogelijk, forse
inspanningen worden verricht om de aansluiting op (na)zorg te
bewerkstelligen.
Organisatieaspecten
De PI Breda geeft er blijk van in voldoende mate aandacht te schenken aan
relevante organisatorische aspecten. Met name in 2008 hebben de
onderwerpen verzuim en interne communicatie veel aandacht gekregen en
tot resultaat geleid. Een valkuil is wellicht de veelheid van onderwerpen
waarvoor, ook door de DJI, van de zijde van de organisatie inzet wordt
verwacht terwijl er niet altijd voldoende gelegenheid en menskracht is om
nieuw beleid gedegen ‘op de rails te zetten’.
Slotbeschouwing
De PI Breda heeft zich aan de ISt laten kennen als een inrichting waar
feitelijk drie tamelijk autonoom functionerende units, met ieder een eigen
doelgroep en een daarop afgestemde manier van werken, op een hoofdzakelijk harmonieuze wijze met elkaar samenwerken.
Deze harmonie is het resultaat van bijvoorbeeld de gezamenlijke huisregels
maar zeker ook van de medewerkers die er blijk van geven om, met een
voorkeur voor de ‘eigen’ afdeling, ook wel op andere afdelingen te willen
werken als dit nodig mocht zijn.
De medewerkers blijken betrokken bij hun werk en bij de organisatie en de
directie en leidinggevenden geven er blijk van deze grondhouding ook te
stimuleren.
De directie toont initiatief om de organisatie verder te ontwikkelen.
De ISt is het met de stelling van de directie eens dat het maken van de juiste
keuzes daarbij niet altijd makkelijk is vanwege de afhankelijkheid en
daarmee vaak samenhangende onzekerheid en onduidelijkheid ten aanzien
van besluitvorming vanuit het hoofdkantoor van de DJI.
Aanbevelingen
Hieronder staan de belangrijkste aanbevelingen; zie bijlage 1 voor een
overzicht van alle aanbevelingen.
De ISt beveelt de PI Breda het volgende aan:
1. Bezie het activiteitenprogramma op consistentie en vermijd daarbij het
samenvallen van activiteiten.

10 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

2. Overweeg om de recreatiemogelijkheden voor met name unit 1 en het
hvb van unit 2 uit te breiden.
3. Steek energie in het revitaliseren en expliciteren van een visie op het
verblijf en de begeleiding van gedetineerden binnen de onderscheiden
units en betrek daarbij meer stelselmatig het resultaat van informatie
over de ervaringen daarmee.
4. Geef meer invulling aan het mentoraat voor met name de units 1 en 2.
5. Besteed aandacht aan de effectiviteit van de werkhouding van
beveiligingsmedewerkers.
6. Creëer een zodanige luchtvoorziening dat gedetineerden van unit 2 en 3
die in afzondering zijn geplaatst kunnen luchten in een ruimte met
direct zicht op de open lucht.
7. Draag zorg voor een betere balans tussen het winkelassortiment en de
mogelijkheden om op de units voeding te bereiden. Beperk daartoe het
assortiment of biedt ruimere mogelijkheden om gebruik te maken van
kookfaciliteiten.
8. Overweeg om een deskundige partij, zoals bijvoorbeeld de Voedsel en
Warenautoriteit, een advies te laten uitbrengen over de hygiënenormen
die in acht moeten worden genomen bij de bewaring en de distributie
van voedingswaren ten behoeve van derden.
9. Besteed meer aandacht aan de hygiëne binnen het complex en gebruik
daarvoor de hygiënerichtlijnen van de DJI als uitgangspunt.
10. Draag op korte termijn zorg voor heldere en eenduidige dienstinstructies ten aanzien van de beveiligingsprocessen en zie toe op de juiste
toepassing en actualiteit daarvan.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 11

1
Inleiding

12 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

1.1 Aanleiding en doel
Aanleiding
De Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt) houdt toezicht op de sanctietoepassing in Nederland. Zij doet dit onder meer door penitentiaire
inrichtingen met een zekere regelmaat op hun functioneren te beschouwen. De Penitentiaire Inrichting Breda is een normaal beveiligde inrichting
met een meervoudige bestemming (zie paragraaf 1.5). De PI Breda is nog
niet eerder onderwerp van een doorlichtingsinspectie geweest.
Doel
Het doel van de doorlichting is te bezien hoe het in de PI Breda is gesteld
met de rechtspositie van gedetineerden, de veiligheid, de reïntegratieactiviteiten en de daarmee samenhangende aspecten van organisatie. Aan de
hand van haar oordeel doet de ISt verbetervoorstellen in de vorm van
aanbevelingen.

1.2 Reikwijdte van de doorlichting
De doorlichting omvat de PI Breda, navolgend verder aangeduid met PI. In
de huidige organisatiestructuur van het gevangeniswezen is de PI een
zelfstandig cluster. De PI bestaat uit drie units waar gedetineerden verblijven en een buiten het complex gelegen penitentiair coördinatie- en
trainingscentrum (PCT); het PCT valt buiten het bereik van deze inspectie1.
Dit rapport doet integraal verslag over de PI; waar relevant zal worden
aangegeven welke unit het specifiek betreft.

1.3 Toetsingskader
Voor de doorlichting heeft de ISt het standaard toetsingskader voor het
gevangeniswezen gebruikt. Dit toetsingskader is gebaseerd op (inter-)
nationale wet- en regelgeving2. Het toetsingskader omvat de aspecten
rechtspositie en bejegening van gedetineerden, maatschappijbeveiliging,
interne veiligheid, maatschappelijke reïntegratie en organisatie. Deze
aspecten geven, in samenhang, een goed beeld van de stand (en gang) van
Het PCT ligt buiten het complex, heeft een open karakter en faciliteert ondermeer de
uitvoering van penitentiaire programma’s.
2
Het betreft internationale verdragen, gedragsregels, wetgeving, maatregelen, ministeriële
regelingen, circulaires en aanwijzingen die van toepassing zijn op de tenuitvoerlegging van
detentie.. Zie voor het volledige toetsingskader de ISt website www.inspectiesanctietoepassing.nl.
1

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 13

zaken in een penitentiaire inrichting.
Genoemde aspecten zijn opgedeeld in criteria die de ISt beoordeelt op de
dimensies beleid, uitvoering en borging.
Bij de dimensie beleid beziet de ISt of in de inrichting ten aanzien van een te
toetsen criterium (beschreven) beleid beschikbaar is dat voldoet aan
geldende wet- en regelgeving. Bij de dimensie uitvoering wordt vastgesteld
in hoeverre de uitvoering voldoet.
Bij de dimensie borging wordt nagegaan in hoeverre de toepassing van het
beleid is zeker gesteld en in hoeverre de PI het beleid periodiek evalueert op
effectiviteit en zonodig bijstelt.
De ISt formuleert haar oordeel in de volgende vier waarderingen:
• voldoet niet aan de relevante normen en verwachtingen;
• voldoet in beperkte mate aan de relevante normen en verwachtingen;
• voldoet overwegend maar niet volledig aan de relevante normen en
verwachtingen;
• voldoet aan de relevante normen en verwachtingen.

1.4 Opzet
Methode
Ten behoeve van een doorlichting verzamelt de ISt feitelijke gegevens door
documentonderzoek, observaties in de PI en interviews met betrokkenen
bij de inrichting. Het standaard toetsingskader vormt het uitgangspunt van
de doorlichting. Dit toetsingskader is uitgewerkt in een aantal gestructureerde vragen- en checklijsten. Op grond van vooraf door de PI verstrekte
documentatie stelt de ISt aanvullende informatievragen op. De gegevens die
de ISt hiermee verzamelt, worden afgezet tegen het toetsingskader en
leiden tot een beoordeling van de te toetsen criteria op de dimensies beleid,
uitvoering en borging.
De doorlichting van de PI is uitgevoerd door twee inspecteurs in een
periode van vier dagen. Zie Bijlage 4 voor het volledige inspectieprogramma
van de doorlichting.
Tijdpad
Op 18 december 2008 heeft de ISt de doorlichting aangekondigd. De
doorlichting is op 27 en 28 januari en 3 en 4 februari 2009 uitgevoerd. De
locatiedirecteur heeft op 19 maart de conceptversie van het inspectierapport
voor wederhoor voorgelegd gekregen. De ISt heeft de wederhoorreactie op
24 maart ontvangen. Op 6 april heeft de hoofdinspecteur het inspectierapport vastgesteld en aangeboden aan de staatssecretaris van Justitie.

14 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

1.5 Objectbeschrijving
De PI is gesitueerd binnen een tamelijk groot ommuurd complex aan de
rand van het stadscentrum van Breda. Het complex wordt visueel gedomineerd door de oorspronkelijke koepelgevangenis die tegenwoordig
fungeert als huis van bewaring en binnen de PI wordt aangeduid als unit 1.
Daarnaast is er de vrouweninrichting, thans aangeduid als unit 2, die,
oorspronkelijk als huis van bewaring voor mannen, deel uitmaakte van het
rechtbankcomplex van het arrondissement Breda. De rechtbank is naar
elders verplaatst en de voormalige ruimten van de rechtbank bieden thans
huisvesting aan verschillende functionarissen en ondersteunende diensten
van de PI. Zo fungeert de voormalige zittingszaal van de rechtbank
tegenwoordig als personeelskantine. Unit 1 en 2 zijn ruim honderd jaar
oude bouwdelen.
Tussen unit 1 en 2 is recente nieuwbouw gesitueerd die wordt aangeduid als
unit 3. Van unit 1 is ten tijde van de inspectie een etage met een capaciteit
van rond de 60 plaatsen afgesloten in verband met het treffen van brandveiligheidsvoorzieningen en het aanbrengen van nieuw sanitair.
Binnenkort zal unit 2 tijdelijk volledig buiten gebruik worden gesteld om
een aantal bouwkundige voorzieningen te treffen in het kader van brandveiligheid en om maatregelen te treffen tegen optrekkend vocht dat met name
manifest is in de ruimten op de begane grond. Personeel en gedetineerden
worden dan tijdelijk verhuisd naar de PI in Tilburg.
Binnen het complex staat een tamelijk groot arbeidscentrum waarvan het
oudere deel fungeert als werkplaats voor de populatie van unit 1 en het
meer recent gebouwde deel fungeert als werkplaats voor de vrouwen van
unit 2. Unit 3 beschikt over een eigen werkplaats die onderdeel is van de
unit. De drie units beschikken ieder over een eigen luchtplaats van
bescheiden omvang. Hierbij is het opvallend dat de luchtplaats van unit 1
veel ‘inkijk’ heeft vanuit een belendend kantoorcomplex. Tijdens de
inspectie was men bezig met de aanleg van een kunstgrasveld voor de
buitensport-activiteiten. Er kan ook worden gesport in twee op elkaar
gestapelde binnensportzalen.
Aan de koepel zijn twee bouwdelen verbonden; aan de buitenzijde de
voormalige hoofdingang, die nu dienst doet als bezoekerscentrum, en de
badafdeling voor unit 1 en 3 en de bevolkingsadministratie huisvest3. Aan de
andere zijde van de koepel, meer in het midden van het complex, staat een
gebouw dat huisvesting biedt aan onder andere de centrale meldkamer, de
3

Badafdeling is de benaming voor de afdeling in een PI waar de gedetineerden binnenkomen.
Aldaar vindt de controle van lijf en goederen plaats op onder andere contrabande en wordt
hun identiteit ingevoerd in een biometrisch systeem. Oorspronkelijk waren de letters BAD de
afkorting van binnenkomst afdeling delinquenten.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 15

distributie-keuken, onderwijsruimten, meerpersoonszalen, straf/observatiecellen en op de zolder een bibliotheek. Op zichzelf staat de monumentale
kerk die grotendeels in gebruik is als accommodatie voor groepsactiviteiten
-waaronder gebedsdiensten- voor de aan de inrichting verbonden geestelijk
verzorgers.
Het complex heeft twee entree’s voor bezoekers van gedetineerden; één
voor de mannen van unit 1 en 3 en één voor de vrouwen. Daarnaast is er een
hoofdingang voor personeel en functioneel bezoek. Drie remises verschaffen voertuigen toegang tot het complex.
Tabel 1. Bestemmingen en capaciteit PI Breda

Locatie
Bestemming
De Boschpoort
Unit 1
Hvb stand.
man

Afdeling

Unit 3

Hvb stand.
man

(BZA)
(VBA, BW)
(BW)

Hvb stand
vrouw

BZA

PIV
Unit 2

buitenhuis
binnenhuis
Gev. vrouwen
Totaal

Plaatsen Mpc-plaatsen
53
65
61
61
24
24
24
14
38
9
6
40
40
459

Mpc in %

18
18+2x3
18
18

17
31
15
15

34

45

112

25

Unit 1, de koepel, fungeert in zijn geheel als huis van bewaring voor
mannen. In de regel worden nieuw binnen gekomen gedetineerden op de
1e etage geplaatst. Op de begane grond worden veelal gedetineerden
geplaatst met een verhoogd risicoprofiel ten aanzien van bijvoorbeeld
geweld of agressie. Op etage 2 en 3 verblijven in de regel gedetineerden die
volledig participeren in het activiteitenprogramma en ook deelnemen aan
het onderdeel arbeid daarvan.
Unit 2 is volledig bestemd voor de opname van vrouwelijke gedetineerden.
De begane grond heeft een gevarieerde bestemming met een concentratie
van meerpersoonscellen (MPC). Er wordt gebruik gemaakt van twee
voormalige woonhuizen voor personeel waar de vrouwen in een groep
kunnen verblijven.
Unit 3 is vooral bestemd voor bijzondere groepen. Naast een bijzondere

16 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

zorg afdeling (BZA) zijn 12 plaatsen beschikbaar als verslavingsbegeleidingsafdeling (VBA). De overige plaatsen kunnen worden gekwalificeerd als
zogenaamde ‘beschermd wonen’ plaatsen die specifiek zijn bestemd voor
gedetineerden die verdacht worden van, of veroordeeld zijn vanwege, een
zedendelict4.

1.6 Recent onderzoek
Begin 2005 is unit 2 (vrouwen) bezocht door de Raad voor
Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ). De RSJ concludeerde toen
dat het detentieklimaat negatief werd beïnvloed door de inkorting van het
dagprogramma en de invoering van twee gedetineerden op één cel.
In 2006 bezocht de ISt de PI in het kader van het themaonderzoek naar
geweldbeheersing.
In 2008 was de PI onderdeel van een onderzoek naar werkstress door de
Arbeidsinspectie. De resultaten van dit onderzoek leidden tot het verzoek
aan de inrichting om het beleid te intensiveren.
In 2008 bezocht ook de Inspectie voor de Gezondheidszorg de PI in het
kader van een landelijk thematisch onderzoek naar de organisatie en
kwaliteit van de medische zorg in penitentiaire inrichtingen.
Voorzover relevant zal in dit rapport op het resultaat van deze onderzoeken
worden ingegaan.

4

Dit impliceert dat veroordeelde zedendelinquenten hun straf kunnen ondergaan in het huis
van bewaring en na hun veroordeling dus niet worden geplaatst in een reguliere gevangenis.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 17

2
Rechtspositie en
bejegening

18 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

2.1 Rechtmatige insluiting
Criterium
Gedetineerden dienen op basis van een rechtmatige titel te worden
ingesloten. Het is daarom zaak dat een inrichting alle documenten rondom
insluiting en identiteit goed controleert. Daartoe heeft de sectordirecteur
gevangeniswezen (SDGW) in oktober 2006 een fiatteringsregeling bevolkingsadministratie vastgesteld die bij het insluitingsproces moet worden
toegepast.
Bevindingen
De bevolkingsadministratie (bva) werkt conform de richtlijnen van de
SDGW hetgeen onlangs is bevestigd door een (herhalings)audit van de
toegepaste processen door een auditor van de DJI. De ISt heeft waargenomen dat er wekelijks verificatie van het vereiste aantal (5%) van de insluitingsdocumenten plaatsvindt door de directie en dat de bva hiervan goede
registratie bijhoudt.
Oordeel
De administratieve insluiting vindt plaats conform de richtlijnen waardoor
de dimensies beleid en uitvoering voldoen. Ook de borging voldoet omdat
er wekelijks verificatie door een directielid plaatsvindt waarvan registratie
wordt bijgehouden.

2.2 Screening
Criterium
Zo snel mogelijk na binnenkomst in een inrichting dient een gedetineerde
te worden gescreend op gezondheidsrisico’s, het vereiste beveiligingsniveau, het risico voor medegedetineerden, zelfdestructief gedrag en de
directe persoonlijke- en zorgbehoeften. Er zijn, met uitzondering van
screening vanwege een meerpersoonscelplaatsing, momenteel nog geen
landelijk voorgeschreven procedures voor de screening van gedetineerden
bij binnenkomst. De ISt verwacht ten minste dat bij insluiting relevante
informatie wordt gesignaleerd en geverifieerd en dat spoedig na insluiting
in een persoonlijk gesprek met de gedetineerde wordt geïnformeerd naar
zijn medisch/sociale omstandigheden en zorgbehoeften.
Bevindingen
De PI beschikt -inrichtingsbreed- nog niet over vastgelegd beleid dat op
geïntegreerde wijze vorm geeft aan de screening; wel zijn (concept)
instructies aangetroffen die op afdelingsniveau duidelijkheid geven over de

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 19

gang van zaken bij binnenkomst. De ISt had inzage in instructies voor unit 2
die op een tamelijk volgtijdelijke en volledige wijze de gang van zaken bij
binnenkomst van een gedetineerde op de afdeling omschrijven.
Screeningsactiviteiten krijgen vorm doordat relevante functionarissen in de
gaten houden of er bijzonderheden zijn te melden met betrekking tot
bijvoorbeeld gedrag of gezondheidstoestand van gedetineerden. Ook wordt
er na binnenkomst een intakegesprek met de gedetineerden gehouden; in
de instructies voor unit 2 staat vermeld dat dit gesprek binnen een week
dient plaats te vinden. De medische dienst belt zo mogelijk met de
organisatie van herkomst, bijvoorbeeld een politiebureau, over eventuele
medische bijzonderheden van de te plaatsen gedetineerde. Tussen
functionarissen vindt hierover binnen de PI ook uitwisseling plaats.
Functionarissen geven aan dat de communicatie hierover met en binnen de
units 2 en 3 beter verloopt dan met unit 1.
De PI maakt gebruik van een intern risicoprofiel dat is opgebouwd rond de
thema’s tbs, vluchtgevaarlijk, gemeengevaarlijk, druggebruik en dat van
invloed is op de bewegingsvrijheid van gedetineerden binnen het complex.
Voor de toepassing van dit profiel is op het intranet een instructie
beschikbaar.
Verscheidene disciplines plaatsen binnen het kader van de screening wel
enige kritische opmerkingen over de afdeling bevolkingsadministratie en
de badafdeling als het gaat om het nemen van initiatief om wetenschap met
betrekking tot bijzonderheden over gedetineerden intern te communiceren; men moet er nog wel eens ‘achteraan’ om geconstateerde bijzonderheden van die zijde bevestigd te krijgen. De gedetineerden geven aan dat zij
kort na binnenkomst in voldoende mate de gelegenheid hebben om met
medewerkers over hun persoonlijke omstandigheden te communiceren.
Het is de ISt niet gebleken dat er systematisch een toets plaatsvindt op de
uitvoering en kwaliteit van de screeningsactiviteiten.
Oordeel
Omdat screeningsactiviteiten op afdelingsniveau zijn vastgelegd in
(concept)beleid doch niet in een inrichtingsbreed geïntegreerd format
voldoet de dimensie beleid overwegend. De dimensie uitvoering voldoet
eveneens overwegend omdat is gebleken dat bijzonderheden weliswaar
worden uitgewisseld, maar dit niet altijd als vanzelfsprekend gebeurt. De
dimensie borging voldoet beperkt omdat niet is gebleken van een toetsingsmechanisme op het beleid en de uitvoering van de screening maar de
afdelingshoofden wel incidenteel checken of een intakegesprek heeft
plaatsgevonden.

20 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Aanbevelingen
De ISt beveelt de PI aan om het geheel van screeningsactiviteiten onder de
loep te nemen, op elkaar af te stemmen en vast te leggen in een inrichtingsbreed van toepassing zijnde procesbeschrijving.

2.3 Rapportage en registratie
Criterium
Van iedere gedetineerde dient een penitentiair dossier te worden aangelegd
met onder meer de volgende documentatie: een overzicht van insluitingsperiodes en inrichtingen van verblijf, selectie- en plaatsingsvoorstellen,
registratiekaarten, overige bescheiden zoals uitslagen van urinecontroles,
kopieën van strafrapporten e.d. Het penitentiair dossier is persoonsgebonden en wordt, indien een gedetineerde niet meer is ingesloten, bewaard in
een centraal landelijk systeem. Overige op het verblijf van de gedetineerde
betrekking hebbende stukken kunnen worden verzameld en bewaard in een
inrichtingsdossier dat bij vertrek in de inrichting blijft en op termijn wordt
vernietigd.
Bevindingen
Het bureau selectie en detentiebegeleiding (BSD) hanteert het handboek
selectie en detentiebegeleiding van de DJI als uitgangspunt voor haar
werkzaamheden.
In de PI is een instructie beschikbaar die inrichtingsbreed uitleg geeft over
het multidisciplinair overleg (MDO). In dit MDO wordt, onder voorzitterschap van een afdelingshoofd, door verschillende functionarissen het
verloop van het verblijf van individuele gedetineerden besproken. Tevens is
er een commissie detentietrajecten (CDT) die, onder voorzitterschap van
een unitdirecteur, besluit over verloftoekenning en detentietrajecten. In de
instructie is ook een overzicht opgenomen van de taken en verantwoordelijkheden van de verschillende betrokkenen bij de gedetineerdenrapportage. Functionarissen geven de ISt aan tevreden te zijn met deze aanpak van
het gedetineerdenoverleg omdat men van mening was dat dit de afgelopen
jaren wat in het slop was geraakt. Vrijwel alle respondenten vinden dat sinds
de invoering van het MDO er inrichtingsbreed meer sprake is van een
gedeelde visie op het verblijf en de aanpak van individuele gedetineerden.
De uitvoering van genoemde instructie wordt door de betrokkenen
gecontroleerd waarbij de CDT de inhoud van de rapportages bewaakt op
consistentie van de inhoud.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 21

Oordeel
Omdat het beleid is vastgelegd en ook uitvoering krijgt, voldoen de
dimensies beleid en uitvoering. Ook de borging voldoet omdat actief
gecontroleerd wordt of rapportages door betrokkenen worden aangeleverd
en de CDT de consistentie van rapportages bewaakt.

2.4 Huisregels en introductie
Criterium
Iedere gedetineerde moet bij binnenkomst in een inrichting zoveel
mogelijk in een voor hem begrijpelijke taal op de hoogte worden gesteld
van zijn rechten en plichten. Daarbij moet hem expliciet duidelijk gemaakt
worden hoe hij zich kan beklagen. Om die reden is de directeur van een
inrichting (wettelijk) verplicht om huisregels voor de inrichting vast te
stellen. De inhoud en structuur van deze huisregels moet aansluiten bij het
door de minister van Justitie vastgestelde model huisregels penitentiaire
inrichtingen. Daarnaast acht de ISt het van belang dat met iedere (op een
afdeling) inkomende gedetineerde door medewerkers van de inrichting een
intakegesprek wordt gehouden met onder andere uitleg over de interne
gang van zaken.
Bevindingen
De PI beschikt over actuele en verzorgde huisregels (versie oktober 2008) die
op cel beschikbaar zijn. In de bibliotheek en op het intranet zijn ook
vertaalde versies beschikbaar in het Engels, Frans, Spaans en Turks maar
deze blijken gedateerd en sluiten niet aan bij de actuele Nederlandse versie.
In de huisregels is een gedragscode voor de gedetineerden opgenomen
gekoppeld aan de begrippen respect, openheid en betrouwbaarheid. Ook is
informatie opgenomen met betrekking tot de regeling voorwaardelijke
invrijheidsstelling (VI) en wordt een relatie gelegd tussen gedrag in de
inrichting en de toekenning van VI. De gedetineerden zijn tevreden over het
gevoerde introductiegesprek en bevestigen dat de huisregels op cel
beschikbaar zijn. Indien een gedetineerde het Nederlands niet machtig is
dan wordt naar een oplossing gezocht om het introductiegesprek vertaald te
krijgen. De afdelingshoofden geven er blijk van zicht te houden op het
voeren van introductiegesprekken door piw’ers.
Het voornemen is er om de gang van zaken bij de introductie te evalueren.
Oordeel
Omdat er sprake is van actuele huisregels maar een beschreven introductieproces ontbreekt voldoet het beleid overwegend. De uitvoering voldoet
omdat de gedetineerden op de hoogte zijn van de huisregels en aangeven

22 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

tevreden te zijn met het introductiegesprek. De borging voldoet eveneens
overwegend omdat de huisregels regelmatig worden geactualiseerd en de
ISt heeft geconstateerd dat binnen de PI de intentie aanwezig is om de
processen bij binnenkomst eens tegen het licht te houden; de eerdergenoemde (concept)instructies van unit 2 getuigen daarvan.
Aanbevelingen
Stem het introductieproces inrichtingsbreed af en leg de rol van de
verschillende bij de introductie betrokken functionarissen vast in een
procesbeschrijving.
Draag zorg voor actuele huisregels in meerdere vreemde talen.

2.5 Activiteitenaanbod en -programma
Criterium
Gedetineerden hebben wettelijk recht op een aantal regimesactiviteiten,
zoals dagelijks een uur luchten, minimaal tweemaal per week drie kwartier
sport, wekelijks bibliotheekbezoek, onderwijs en recreatie (minimaal zes
uur per week). Daarnaast zijn er landelijke voorschriften voor de duur van
het dagprogramma. Gedetineerden in een regime van beperkte gemeenschap (o.a. regulier huis van bewaring) dienen wekelijks minimaal
gedurende 43 uur gemeenschappelijke activiteiten aangeboden te krijgen.
Veroordeelden tot een gevangenisstraf, waaronder arrestanten, hebben in
een regime van algehele gemeenschap het recht om wekelijks minstens 59
uur buiten de cel te verblijven met 45 uur per week activiteiten.
Bevindingen
Om meer overzicht en doelmatigheid te bewerkstelligen in de uitvoering
van het activiteitenprogramma is medio oktober 2008 gestart met een
programma dat de activiteiten van unit 1 en 3 regelt en afstemt. Door de
gedetineerden van unit 1 werd daarbij aangegeven dat in het programma
activiteiten wel eens samen vallen zoals bijvoorbeeld een keuze tussen
recreatie, sport of gespreksgroep. Op grond van de beschikbare documentatie constateert de ISt dat er in het activiteitenprogramma van unit 1
inderdaad samenloop plaatsvindt waardoor gedetineerden soms keuzes
moeten maken tussen deelname aan activiteiten die hem rechtens de PBw
toekomen.
Als een gedetineerde echter aangeeft alle activiteiten te willen volgen dan is
dit wel mogelijk; de PI maakt hierbij gebruik van het in eigen beheer
ontwikkelde planningssysteem Axiplan dat individuele maatwerkplanning

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 23

mogelijk maakt5. De gedetineerden ervaarden het ook als een knelpunt dat
de mogelijkheid om te luchten voor sommige afdelingen al om 07.45 uur
wordt aangeboden. Met name in de wintermaanden is dat bezwaarlijk; het
is dan kil en duister.
Het luchtaanbod omvat overigens altijd 1 uur netto.
De gedetineerden zijn positief over het sportaanbod maar met name de
vrouwen zijn niet tevreden over de buitensportaccommodatie. Hiervoor is
alleen de krappe luchtplaats beschikbaar en deze is daarvoor niet geschikt.
De gedetineerden laten zich eveneens positief over de bibliotheek uit. Het
aanbod is voor unit 1 en 2 ruim en voor unit 3, vanwege een kleine collectie
boeken binnen de unit, wat minder. De dienstverlening van de medewerkers bibliotheek staat volgens de gedetineerden op een hoog niveau. De
mannen van unit 1 en de vrouwen van het hvb-deel van unit 2 zijn minder te
spreken over de recreatiemogelijkheden. Hoewel er in unit 1 op kelderniveau per etage recreatiezalen beschikbaar zijn, die voorzien zijn van
kookplaten, wordt de mogelijkheid om eten te bereiden daar niet aangeboden. Dat wordt door vele gedetineerden node gemist. Het uur recreatie van
unit 1, dat met uitzondering van de dinsdag dagelijks wordt aangeboden,
wordt daarom grotendeels benut om te bellen en tussentijds een spelletje te
doen. De rol van de toezichthoudende piw’er is daarbij meer die van
beltijdbewaker dan van begeleider/gesprekspartner.
In het hvb-deel van unit 2 wordt gedurende 4 dagen 1,5 uur recreatie
aangeboden. De hvb-vrouwen vinden het vooral bezwaarlijk dat zij binnen
unit 2 geconfronteerd worden met de ruime recreatiemogelijkheden van
het gevangenisregime op de 3e etage (algehele gemeenschap) terwijl zij
binnen het hvb een gestructureerd dagprogramma moeten volgen met
beperkte bewegingsvrijheid.
Binnen PI Breda wordt met name in unit 1 en 2 accent gelegd op deelname
van gedetineerden aan de arbeid. De PI beschikt dan ook over een goed
geoutilleerd arbeidsbedrijf met een gevarieerd arbeidspalet dat gekenmerkt
wordt door een op productie gerichte grondhouding van de medewerkers6.
Dit laatste is tegelijkertijd wel eens een knelpunt omdat medewerkers
vooral oog hebben voor gedetineerden die goed bijdragen aan het
productieproces en minder voor gedetineerden die daarbij meer begeleiding behoeven; het komt daardoor voor dat de ‘mindere’ werkers langdurig
op cel verblijven omdat zij binnen het productieproces als contraproductief
In de wederhoorreactie geeft de inrichting aan dat gedetineerden op basis van het
activiteitenprogramma deel kunnen nemen aan alle (recht)activiteiten maar dat persoonlijke
keuzes, bijvoorbeeld het ontvangen van relatiebezoek op een bepaald tijdstip of het voeren
van een gesprek met een (part-time beschikbare) geestelijk verzorger, leiden tot de de keuze
voor het een of het ander.
6
Het arbeidsaanbod bestaat ondermeer uit: metaalbewerking, houtbewerking, poedercoating, montagewerk, textielwerk, magazijnwerk en onderhoudswerkzaamheden.
5

24 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

worden beschouwd. Hier tegenover staat dat in unit 3 de arbeid is afgestemd
op de aldaar verblijvende populatie. Op de BZA aldaar is in een activiteitenruimte een kleine werkzaal ingericht waar onder leiding van een betrokken
medewerker (piw’er) eenvoudige montagewerkzaamheden worden verricht
waarbij het accent vooral ligt op bezigheid en niet op het maken van omzet.
Voor de populatie van de beschermd wonen afdeling en de VBA worden in
een grotere werkzaal assemblagewerkzaamheden aangeboden. Voor de
vrouwelijke gedetineerden die op unit 2 op de BZA verblijven is er eveneens
een aparte werkzaal beschikbaar waar lichte werkzaamheden, zoals
inpakwerk, worden uitgevoerd. De ISt vond het -in positieve zin- opmerkelijk dat bij de arbeid gebruik gemaakt wordt van ‘voormannen’ die binnen
het productieproces verantwoordelijk worden gesteld voor de kwaliteit en
kwantiteit van deelprocessen. Indien de arbeidsactiviteit uitvalt wordt er in
unit 1 wel eens gepoogd om compensatie te bieden om verblijf op cel te
voorkomen. In theorie zijn hiervoor 2 werkmeesters beschikbaar maar in de
praktijk komt het er meestal niet van om de uitval van arbeid met een
alternatieve activiteit te compenseren.
De gedetineerden zijn in het algemeen wel tevreden over het aangeboden
activiteitenprogramma maar wijzen er wel op dat het met name in unit 1
soms voorkomt dat men, bij niet deelname aan de arbeid, langdurig op cel
moet verblijven.
De uitval van activiteiten wordt niet specifiek bijgehouden maar de ISt
onderkende wel een zekere mate van bewustzijn onder de medewerkers dat
het doorgaan van activiteiten van belang is.
Gegeven de eerdergenoemde herstructurering van het activiteitenprogramma geeft de PI er blijk van de uitvoering van het activiteitenprogramma te
volgen.
Oordeel
Het activiteitenprogramma is vastgelegd en de uitgangspunten daarbij
worden toegelicht. Om die reden voldoet de dimensie beleid. De beperkte
(mogelijkheden tot invulling van de) recreatietijd op met name unit 1 en het
hvb van unit 2 leiden tot het oordeel dat de dimensie uitvoering van dit
criterium overwegend voldoet. De dimensie borging voldoet eveneens
overwegend omdat er weliswaar sprake is van een recent aangepast
activiteitenprogramma, maar niet is gebleken dat de uitvoering daarvan
stelselmatig wordt gemonitord.
Aanbevelingen
Bezie het activiteitenprogramma op consistentie en vermijd daarbij het
samenvallen van activiteiten.
Overweeg om de recreatiemogelijkheden voor met name unit 1 en het hvb
van unit 2 uit te breiden.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 25

Voorzie in een systematische monitoring van de uitvoering van het
activiteitenprogramma ten aanzien van deelname en uitval en gebruik deze
gegevens voor eventuele aanpassing.

2.6 Toegang tot zorg
Criterium
Het begrip zorg omvat binnen de context van dit criterium geestelijke zorg,
medische zorg (inclusief tandheelkundige zorg) en psychosociale zorg. In de
inrichting dient voldoende geestelijke zorg beschikbaar te zijn die aansluit
bij de godsdienst of levensovertuiging van de gedetineerden. Art. 42 van de
penitentiaire beginselenwet (Pbw) bepaalt dat de aan de inrichting
verbonden arts beschikbaar is voor het regelmatig houden van spreekuur.
Ook in acute situaties moet kunnen worden voorzien in noodzakelijke
medische zorg. Op het terrein van de psychosociale zorg moeten er binnen
de inrichting gekwalificeerde hulpverleners beschikbaar zijn die casuïstiek
bespreken in het zogenaamde psychomedisch overleg (PMO).
Bevindingen
In de huisregels is vastgelegd welke zorgfunctionarissen in de PI beschikbaar zijn en op welke wijze zij benaderd kunnen worden. De medische
dienst werkt op basis van de protocollen die daarvoor binnen de DJI zijn
ontwikkeld. Momenteel participeren medewerkers van de medische dienst
in het landelijke project tot aanpassing van deze protocollen. De avond-,
nacht- en weekenddiensten (ANW) worden verzorgd door de GGD. Tijdens
de ANW-diensten worden ingesloten gedetineerden, indien daarvoor een
dringende reden is, door tussenkomst van piw’ers in de gelegenheid gesteld
om rechtstreeks met de arts te spreken middels een draagbare telefoon die
door het celluik beschikbaar wordt gesteld. Op maandag tot en met vrijdag
is er tot 22.00 uur een verpleegkundige telefonisch bereikbaar voor raad en
daad indien zich medische problematiek voordoet bij gedetineerden die na
17.00 uur zijn binnengekomen.
De medische dienst staat onder leiding van het hoofd medische dienst en
heeft, gekoppeld aan iedere unit, een werkruimte van waaruit de units
worden voorzien van medische zorg. Deze ‘dependances’ zijn voorzien van
vaste verpleegkundigen die elkaar binnen de PI in voorkomend geval
vervangen. De verpleegkundigen houden dagelijks spreekuur op de
afdeling. Iedere nieuw binnengekomen gedetineerde wordt, na gezien te
zijn door de verpleegkundige, altijd nog gezien door een inrichtingsarts7.
De gedetineerden zijn matig tevreden over de geboden medische zorg en
7

26 | PI Breda

Er zijn twee part time huisartsen aan de PI verbonden.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

spreken over een minimaal aanbod. Ter illustratie werd verteld dat de
vervanging van een matras wegens rugklachten een moeizaam proces is
waarbij de patiënt het slachtoffer lijkt van een organisatorisch probleem
waarbij de piw’ers verwijzen naar de medische dienst en de medische dienst
van mening is dat piw’ers dit probleem zélf kunnen oplossen.
Verpleegkundigen bevestigen deze gang van zaken.
Aan de PI is een tandarts verbonden die wekelijks beschikbaar is.
Er zijn drie vaste psychologen en tevens is er een opleidingsplaats tot
GZ-psycholoog beschikbaar. Volgens de gedetineerden hebben de psychologen het druk maar doen zij wel hun best om snel contact te hebben. Een
psychiater van het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en
Psychologie (NIFP) bezoekt wekelijks de inrichting en houdt dan spreekuur
met daartoe geïndiceerde gedetineerden. De psychiater participeert tevens
in het wekelijkse psycho medisch overleg (PMO). De inrichting werkt ook
nauw samen met externe zorgverleners, zoals de regionale GGZ, die
betrokken zijn bij het aanbod van individuele of groepstherapie die
bijvoorbeeld wordt aangeboden aan gedetineerden die op de beschermd
wonen afdeling verblijven.
De gedetineerden zijn alom te spreken over het aanbod van geestelijke zorg
en de mate waarin er mogelijkheden zijn tot een individueel gesprek, een
groepsgesprek en gezamenlijke gebedsdiensten. De geestelijk verzorger
waarmee de ISt sprak gaf wel aan dat het om organisatorische reden moeite
kost om een gespreksgroep van de grond te krijgen of een individueel
gesprek te entameren. Voor de gespreksgroep is met name op unit 1 niet
echt een geschikte ruimte beschikbaar en voor een individueel gesprek is
het niet mogelijk om de arbeid te onderbreken.
De medische zorg is eind 2006 aan een audit door de afdeling gezondheidszorg van de DJI onderworpen. In april 2008 rapporteerde de Inspectie
Gezondheidszorg (IGz) naar aanleiding van een bezoek aan de PI. Met name
op het terrein van het geneesmiddelenbeheer en de verstrekking van
medicatie had de IGz aanmerkingen.
Oordeel
Omdat de toegankelijkheid van de functionarissen die betrokken zijn bij de
zorg is vastgelegd en binnen de medische dienst protocollen het uitgangspunt vormen voor de werkwijze, voldoet het beleid. De uitvoering voldoet
eveneens omdat de zorgverleners in voldoende mate toegankelijk zijn en
onderling voldoende met elkaar en de overige functionarissen communiceren. De borging voldoet overwegend omdat is gebleken dat de zorgverleners
stilstaan bij hun functioneren, maar dit eerder incidenteel dan stelselmatig
doen.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 27

Aanbeveling
Evalueer met vaste regelmaat het functioneren van de psycho-medische
zorg.

2.7 Bejegening
Criterium
Respectvolle bejegening staat centraal bij dit criterium. De bejegening komt
in belangrijke mate tot uitdrukking in de wijze waarop het (executieve)
inrichtingspersoneel omgaat met gedetineerden. Impliciet betekent dit dat
gedetineerden niet mogen worden gediscrimineerd. Voor gedetineerden is
het van belang dat de medewerkers voor hen toegankelijk zijn en dat
medewerkers alert reageren op (niet altijd expliciete) verzoeken daartoe.
Bevindingen
Gevraagd naar de visie van PI Breda op detentie uit de directie zich wat
sober. Zij ervaart ten aanzien van de mogelijkheden om aan detentie een
eigen gezicht te geven weinig beleidsruimte. De heersende mening is dat
alles meer centraal wordt opgelegd vanuit het hoofdkantoor DJI en de
sturing in hoofdzaak plaats vindt op basis van kwantiteit en niet meer op
kwaliteit. Daardoor is het vorm geven van de visie -en daarmee ook het
visionaire- van PI Breda op detentie wat weggeëbd. Het is nu meer een zaak
om met steeds beperkter middelen het ‘hoofd boven water te houden’.
De ISt herkent deze stellingname ten aanzien van de gang van zaken in de
units 1 en 2 maar trof in unit 3 nog wel degelijk een op basis van een visie
gedreven bejegening aan. Hoewel het in relatieve zin om een klein aantal
gedetineerden gaat is er in unit 3 sprake van een multidisciplinaire aanpak
die erop gericht is om met gedetineerden geïndividualiseerde doelen te
bereiken. De omvang en inrichting van de unit leent zich ook voor zo’n
aanpak. Deze waarneming loopt parallel met de mate waarin er binnen de
PI sprake is van een functionerend mentoraat. Op unit 3 is het uitgangspunt
dat er wekelijks gerapporteerd wordt over de gedetineerde door een aantal
vaste begeleidende piw’ers (mentoren); deze rapportages zijn een belangrijke inbreng voor de wekelijkse voortgangsbesprekingen over de in unit 3
verblijvende gedetineerden en de mentoren zijn zich van het belang van
hun inbreng bewust.
In unit 2 is het mentoraat uitsluitend van toepassing voor de op de
bijzondere zorg afdeling verblijvende gedetineerden. De rolopvatting van
piw’ers beweegt zich daar meer tussen die van unit 3 en 1 (zie navolgend).
De gedetineerden van unit 2 maakten de ISt duidelijk dat er ook binnen de
andere regimes behoefte bestaat aan een vorm van mentoraat.
Op unit 1 is er nagenoeg geen sprake van persoonlijke begeleiding door een

28 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

vaste piw’ er met het argument dat er door het regelen van het activiteitenprogramma nauwelijks tijd is voor een wat diepgaander persoonlijk contact
en ook omdat gedetineerden met een hulpvraag terecht kunnen bij andere
functionarissen zoals van het bureau selectie- en detentiebegeleiding en de
medewerkers maatschappelijke dienstverlening (MMD).
In de waarneming van de ISt manifesteert de piw’er van unit 1 zich vooral als
‘sleutelaar’ en ‘verkeersregelaar’ met als reden dat er in unit 1 sprake is van
een snelle doorstroming van de populatie en er daardoor weinig gelegenheid is tot het opbouwen van een relatie. Ook is men als piw’er niet meer
betrokken bij de begeleiding van sport en bezoek en is er daardoor ook
minder zicht op gedragingen, anders dan op de afdeling. Ook ervaart men
‘concurrentie’ van medewerkers maatschappelijke dienstverlening die met
name van betekenis kunnen zijn voor de hulpverlening aan een gedetineerde en daardoor de piw’er minder van belang vinden voor het aangaan van
contact.
De leidinggevenden bevestigen in het gesprek met de ISt de geschetste
driedeling en hebben het ook over een soort van natuurlijke selectie van
piw’ers ten aanzien van de cultuuraspecten binnen de onderscheiden units.
De gedetineerden uiten zich in het algemeen tevreden over hun relatie met
piw’ers; ‘je krijgt meestal terug zoals je je jezelf opstelt’ en de relatie is over
het algemeen respectvol en oplossingsgericht. Ook tijdens het verblijf op
cel ’s avonds of ’s nachts is er volgens hen snel contact met medewerkers
mogelijk.
Daarentegen laten met name de mannelijke gedetineerden zich vrijwel
unaniem minder positief uit over de houding die zij van de zijde van
beveiligingsmedewerkers ervaren.
Begrippen als ongenuanceerd, statusgevoelig en afstandelijk worden
daarbij genoemd.
De directie gaf in dit verband aan dat aan de beveiligingsbeambten onlangs
een opleiding klantgerichtheid is aangeboden.
Van de zijde van medewerkers wordt door de gedetineerden in het algemeen geen discriminatie ervaren behoudens de opmerking van de
gedetineerden van unit 2 dat men zich wel eens buitengesloten voelt
wanneer een (allochtone) medewerker een gedetineerde in zijn eigen taal
aanspreekt. Dit is ook het geval wanneer een groot deel van dezelfde
allochtone groep gedetineerden een huiskamer in gebruik heeft. Tijdens de
inspectie is bijzondere aandacht gevraagd voor het gegeven dat de gedetineerden van de beschermd wonen afdeling, vaak zedendelinquenten, bij
bewegingen door de inrichting worden nageroepen door andere gedetineerden terwijl de begeleidende medewerkers daarop dan niet adequaat
zouden reageren.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 29

De in 2007 afgenomen gedetineerdensurvey bevestigt grotendeels het
hiervoor geschetste beeld8.
Oordeel
Alhoewel een actuele visie op detentie binnen de PI Breda ontbreekt, kan de
ISt toch nog de residuen van de eerder geformuleerde visie op het werken
met gedetineerden binnen het operationele proces van de inrichting
herkennen. Kenmerkend daarbij is in het algemeen een gerichtheid op het
welbevinden van de gedetineerden binnen de gegeven regimaire mogelijkheden van een bepaalde unit. De vormgeving van de visie verschilt daarbij
per unit en is binnen unit 3 het meest uitgewerkt. Aldus voldoen beleid en
uitvoering overwegend. Eenzelfde oordeel is er op dit criterium voor de
borging. Deze voldoet ook overwegend omdat is gebleken dat de PI serieus
werk maakt van de resultaten van de gedetineerdensurvey maar in mindere
mate zichtbaar is in hoeverre dit stelselmatig leidt tot bijstelling van beleid
en uitvoering.
Aanbevelingen
Steek energie in het revitaliseren en expliciteren van een visie op het verblijf
en de begeleiding van gedetineerden binnen de onderscheiden units en
betrek daarbij meer stelselmatig het resultaat van informatie over de
ervaringen daarmee.
Geef meer invulling aan het mentoraat voor met name de units 1 en 2.
Besteed aandacht aan de effectiviteit van de werkhouding van
beveiligingsmedewerkers.

2.8 Discipline
Criterium
(Inter)nationale regelgeving omschrijft hoe de inrichting dient om te gaan
met de toepassing van disciplinaire- en dwangmiddelen om de orde in de
inrichting te handhaven. Zo zijn er in de Pbw en in het model huisregels
penitentiaire inrichtingen voorschriften opgenomen met betrekking tot de
procedure en vormgeving van sancties, de wijze waarop afzondering ten
uitvoer wordt gelegd en geweldsmiddelen mogen worden toegepast.
De toepassing van geweld en het aanbrengen van mechanische middelen
om veiligheidsrisico’s rond gedetineerden te beheersen is expliciet geregeld
8

30 | PI Breda

De gedetineerdensurvey is een gevalideerd instrument waarmee binnen de sector
gevangeniswezen op landelijke schaal het welbevinden van gedetineerden binnen
inrichtingen wordt gemeten. De gedetineerdensurvey is in 2004 en 2007 landelijk
afgenomen.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

in de ministeriële regelingen Geweldsinstructie penitentiaire inrichtingen
en de Regeling mechanische middelen in penitentiaire inrichtingen. Deze
regelgeving is samengebracht in het zogenaamde handboek Intern
bijstandsteam (IBT) van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI).
Bevindingen
De PI hanteert een vastgelegd sanctiebeleid dat een sanctie koppelt aan de
meest voorkomende incidenten en ook aandacht besteedt aan de overwegingen die vooraf dienen te gaan aan de daadwerkelijke sanctionering.
Indien onverhoopt geweld moet worden toegepast kan de PI terugvallen op
een geoefend IBT dat opereert op basis van het handboek IBT van de DJI.
Hoewel daarmee zelf niet geconfronteerd is volgens de gedetineerden
waarmee de ISt sprak de toepassing van geweld professioneel en
proportioneel.
Medewerkers hebben de mogelijkheid om bij de personeelssport getraind te
worden in de toepassing van geweldsmiddelen; een oefenruimte is
daarvoor beschikbaar.
Sanctietoepassing vindt plaats door een directielid met betrokkenheid van
het afdelingshoofd van dienst. Indien mogelijk worden de bij het incident
betrokken medewerkers gehoord.
Unit 1 heeft een eigen afzonderingsafdeling met luchtplaatsje die is
gesitueerd in de aanbouw aan de koepel. Unit 2 en 3 hebben ieder een (van
elkaar afgescheiden) afzonderingsafdeling in de kelderruimte van unit 3.
Daarbij zijn ook zogenaamde luchtkooien zonder direct zicht op de open
lucht9. Omdat in de PI bekend is dat zo’n luchtvoorziening niet voldoet aan
de normen wordt, indien daarvoor de mogelijkheid is, door unit 3 met
gedetineerden in afzondering of in beperkingen gelucht op de grote
luchtplaats en in unit 2 op een daarvoor gecreëerde voorziening.
Binnen de afzonderingsafdelingen bestaat de mogelijkheid om gedetineerden onder cameratoezicht te plaatsen.
Uit het gesprek met de commissie van toezicht blijkt dat de directie
regelmatig met hen van gedachten wisselt over het toe te passen sanctiebeleid. Incidenten waarbij geweldstoepassing heeft plaatsgevonden, worden
altijd met de rechtstreeks betrokkenen geëvalueerd.
Oordeel
De ISt is van mening dat de PI bij dit criterium op de dimensies beleid en
borging voldoet. De uitvoering voldoet overwegend omdat het luchten van
vrouwelijke gedetineerden in afzondering plaatsvindt in een luchtruimte
die daarvoor niet geschikt is.
9

Er is wel een open verbinding met de buitenlucht door een verticaal traliewerk; er is echter
geen direct zicht op de open lucht.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 31

Aanbeveling
Creëer een zodanige luchtvoorziening dat gedetineerden van unit 2 en 3 die
in afzondering zijn geplaatst kunnen luchten in een ruimte met direct zicht
op de open lucht.

2.9 Contacten buitenwereld
Criterium
(Inter)nationale regelgeving bepaalt dat gedetineerden bezoek mogen
ontvangen van, en mogen telefoneren en corresponderen met, verwanten,
andere personen en vertegenwoordigers van externe instanties. In de Pbw is
vastgelegd dat gedetineerden ten minste 1 uur per week bezoek mogen
ontvangen en, in beginsel op eigen kosten, ten minste eenmaal per week
minimaal 10 minuten een telefoongesprek mogen voeren. In het Model
huisregels penitentiaire inrichtingen is vastgelegd dat gedetineerden recht
hebben op consulaire bijstand10. Ook dienen gedetineerden door middel
van tijdschriften, kranten, radio en TV op de hoogte te kunnen blijven van
de actualiteit in de vrije samenleving. Op basis van art. 24 lid 4 van de
European prison rules (EPR) verwacht de ISt dat de bezoektijden van een
inrichting zodanig zijn dat schoolgaande kinderen van gedetineerden op
bezoek kunnen komen.
Bevindingen
Wekelijks kan bezoek worden ontvangen. Unit 2 heeft een eigen bezoekzaal
en voldoende flexibiliteit in de bezoekmomenten om ook schoolgaande
kinderen op bezoek te laten komen. Unit 1 en 3 delen de bezoekvoorzieningen en maken daar gescheiden gebruik van. Om die reden is het voor
unit 3 niet mogelijk om op de woensdagmiddag bezoek te ontvangen. De
huisregels zijn duidelijk over de gang van zaken rond het bezoek. In de
huisregels is ook een paragraaf opgenomen voor de mogelijkheid tot
consulair bezoek.
De gedetineerden van alle units, met uitzondering van die in het algeheel
regime van unit 2, zijn minder te spreken over de mogelijkheden om te
bellen. Op unit 1 kan naar relaties gebeld worden tijdens de recreatie. De ISt
nam waar dat dit strikt gereglementeerd gebeurt omdat het aantal telefoons, afgezet tegen de beschikbare recreatietijd, beperkt is. Op de etages
van unit 1 kan ook gebeld worden maar in principe is deze mogelijkheid
voorbestemd om te bellen naar instanties zoals bijvoorbeeld advocaat of
10

32 | PI Breda

De minister van Justitie heeft het ‘Model huisregels penitentiaire inrichtingen’ vastgesteld bij
de invoering van de Pbw in 1998. Het model vormt de standaard voor de per inrichting door
de directeur vast te stellen huisregels.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

woningstichting. Op unit 2 is de mogelijkheid om te bellen voor de
vrouwen van het huis van bewaring beperkt tot de vier recreatiemomenten
per week. Op unit 3 beschikt iedere etage over een telefoon en bieden het
dagprogramma en de piw’ers voldoende ruimte en flexibiliteit om tussentijds te kunnen bellen. Voor diegenen die werken is er ook de mogelijkheid
om tijdens de arbeid te bellen om zo de arbeidsactiviteit zo min mogelijk te
onderbreken. De ISt nam tijdens de inspectie waar dat van deze mogelijkheid gretig gebruik gemaakt wordt.
De ISt schouwde de bezoekzalen en constateerde dat de nieuwe bezoekzaal
van unit 1 en 3 niet overkomt als een aangename verblijfsruimte vanwege
het beperkte geluidsabsorberende vermogen. Gemeld werd dat er binnenkort akoestische maatregelen genomen zullen worden om geluiden te
dempen. Het bezoek van unit 1 en 3 wordt volledig begeleid door medewerkers beveiliging. Naar de mening van de gedetineerden werd daarbij door
hen geen eenduidig beleid gevoerd omdat de ene bewa meer toestond dan
de andere.
Bezoekers dienen door de gedetineerden zelf geïnformeerd te worden over
de gang van zaken tijdens het bezoek. De ISt trof naast de desk van de
bezoekportier een flyer aan met informatie over verscherpte drugscontrole
van bezoekers.
De bezoekzaal is voorzien van tafels en stoelen, een drankenautomaat en
speelmogelijkheden voor jonge kinderen. De gedetineerden van unit 3
beklagen zich er over dat zij niet altijd tijdig in de bezoekzaal aanwezig zijn.
Voor ouders en kinderen worden wel regelmatig zogenaamde ouder-kind
middagen georganiseerd. Vrijwilligers van Humanitas en Exodus worden
daarbij dan ingezet.
Oordeel
Omdat in de huisregels duidelijk is vastgelegd welke mogelijkheden er in de
PI zijn om te bellen en bezoek te ontvangen voldoet het beleid. De
uitvoering voldoet overwegend omdat binnen de PI de mogelijkheden om
te bellen weliswaar aanwezig zijn maar dit door de beperkte recreatietijd
niet altijd dagelijks mogelijk is. Ook voorzieningen rond het bezoek zoals
de doorleiding naar bezoek, bezoekersvoorlichting en bezoekaccommodatie kunnen nog verbeterd worden. De dimensie borging voldoet ook omdat
uit de gedetineerdensurvey naar voren komt dat er ten aanzien van dit
criterium beperkingen worden ervaren maar nog niet is gebleken dat deze
in voldoende mate zijn of worden opgelost.
Aanbeveling
Overweeg de mogelijkheden voor gedetineerden om te kunnen bellen uit te
breiden door bijvoorbeeld ook op de luchtplaats telefooncellen te plaatsen
en verbeter de voorzieningen en gang van zaken rond het bezoek.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 33

2.10 Voeding en winkel
Criterium
In de artikelen 42 lid 2, en 44 lid 1 en 3 van de Pbw is bepaald dat bij de
verstrekking van voeding aan gedetineerden rekening moet worden
gehouden met (medische) diëten en met de godsdienstige en/of levensovertuiging van gedetineerden. De DJI heeft daarnaast een programma van eisen
(pve) opgesteld dat op landelijke schaal bepaalt aan welke eisen de voeding
dient te voldoen qua variëteit en voedingswaarde. Aangezien binnen het
gevangeniswezen de voeding in meerderheid door cateringbedrijven wordt
geleverd dienen zij te voldoen aan dit pve11.
Op grond van art. 44 lid 5 Pbw dient de directeur van een inrichting zorg te
dragen voor een winkelvoorziening. De wijze waarop dit plaats vindt
varieert per inrichting.
Bevindingen
De voeding wordt in PI Breda verstrekt als gekoelde magnetronmaaltijd die
door de gedetineerden op hun cel opgewarmd dient te worden in een door
de PI verstrekte magnetronoven. De voeding wordt geleverd door een
cateringbedrijf op basis van de eisen uit het DJI mantelcontract. De
gedetineerden zijn slecht te spreken over de kwaliteit en de variatie van de
voeding. Diegenen waarmee de ISt sprak gaven of gooiden de verstrekte
maaltijd weg. De ISt proefde zelf twee maaltijden en ervoer een gemiddelde
smaak en presentatie: niet buitengewoon bijzonder maar ook niet
ondermaats.
De porties vond men wel voldoende en ook de mogelijkheid om de voeding
af te stemmen op religieuze achtergrond was in voldoende mate aanwezig
evenals de mogelijkheid om rekening te houden met dieetwensen. Eén keer
per kwartaal wordt in de voedingsadviescommissie, samengesteld uit
vertegenwoordigers van de ondernemingsraad (OR), afdeling facilitaire
zaken en de gedetineerdencommissie, gesproken over de voeding.
Omdat de gedetineerden het eten niet lekker vinden koken zij liever zelf
maar de mogelijkheden daarvoor zijn beperkt. In unit 1 is er geen mogelijkheid om gebruik te maken van kookfaciliteiten en in unit 2 en 3 zijn deze
mogelijkheden in tijd en voorzieningen beperkt. Het gevolg is dat men op
cel aan de slag gaat met het bereiden van een maaltijd met gebruikmaking
van de magnetron zonder dat daarvoor de ruim voor handen zijnde
ingrediënten altijd geschikt zijn. Hierdoor gaat er wel eens wat mis en
11

34 | PI Breda

In een enkele inrichting van het gevangeniswezen wordt de voeding nog vers bereid in eigen
keuken.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

ontstaat er overlast doordat bij onjuist gebruik van de magnetron voeding
verbrand en leidt tot het activeren van rookmelders met als gevolg een
brandmelding en in het uiterste geval het uitrukken van de brandweer.
De winkel wordt in de PI in eigen beheer gevoerd als arbeidsproject voor
unit 2. In een ruime werkzaal zijn winkelstellingen en koelvitrines opgesteld
waar de goederen in zijn opgeslagen. Door de gedetineerden worden aan de
hand van een bestellijst in de winkel boodschappen gedaan en de boodschappen worden vervolgens, na het passeren van een door een werkmeester bediende scanner, in een billy-box verpakt die wordt verzegeld en
afgeleverd bij de gedetineerden12. De winkel van de PI Breda werkt op deze
wijze ook voor de PI Tilburg. De bevoorrading van de winkel is in handen
van een groothandel in kruideniers- en voedingswaren.
Over het assortiment van de winkel zijn de gedetineerden zeer te spreken.
Naast een uitgebreid assortiment kruidenierswaren is het assortiment
verswaren zoals groenten en vlees, zeker in relatie tot andere bij de ISt
bekende winkelvoorzieningen, zeer riant. Over de kwaliteit van de aflevering van bestelde goederen bestaat minder tevredenheid. Volgens de
gedetineerden bevatten de zogenaamde billy-boxen, waarin de goederen
worden afgeleverd, vaak niet de bestelde goederen en vergt reclamatie
daarover veel tijd en energie. De PI laat de samenstelling van de voeding
niet controleren door een onafhankelijke derde instantie en verwijst
daarvoor naar de controle door de cateraar. Ook de winkelvoorziening is tot
op heden niet gecontroleerd door een daartoe geëquipeerde instantie.
Oordeel
De ISt is van mening dat er een onbalans is tussen het aangeboden
assortiment van de winkel en de mogelijkheden om daar binnen de PI wat
mee te doen in de zin van het op een ordentelijke wijze bereiden van een
warme maaltijd met gebruikmaking van daarvoor geschikte voorzieningen.
Ook het door de ISt in ogenschouw genomen distributieproces van de
winkel maakte een tamelijk ongeorganiseerde indruk en biedt de aldaar
werkzame gedetineerden gelegenheid om goederen te verduisteren. De ISt
is van mening dat de PI bij dit criterium op de drie dimensies overwegend
voldoet.
Aanbevelingen
Draag zorg voor een betere balans tussen het winkelassortiment en de
mogelijkheden om op de units voeding te bereiden. Beperk daartoe het
assortiment of biedt ruimere mogelijkheden om gebruik te maken van
kookfaciliteiten.
12

Een billy-box is een afsluitbare kunststof kist die verzegeld kan worden en kan worden
hergebruikt.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 35

Verbeter ook het verloop van en het toezicht op het distributieproces
binnen de winkel opdat bij de leverantie minder fouten worden gemaakt en
de mogelijkheden tot verduistering afnemen.
Laat de kwaliteit van de verstrekte voeding met een zekere regelmaat op
samenstelling en kwaliteit door een onafhankelijke partij, bijvoorbeeld het
Voedingscentrum, controleren.
Overweeg om een deskundige partij, zoals bijvoorbeeld de Voedsel en
Warenautoriteit, een advies te laten uitbrengen over de hygiënenormen die
in acht moeten worden genomen bij de bewaring en de distributie van
voedingswaren ten behoeve van derden.

2.11 Accommodatie en meerpersoonscelgebruik
Criterium
In ministeriële regelgeving staat gedetailleerd omschreven waaraan een cel,
qua uitvoering, moet voldoen. Sinds 2004 dient een inrichting, ingegeven
door het toenmalige capaciteitstekort, ook de beschikking te hebben over
een substantieel aantal meerpersoonscellen (mpc). Meestal zijn dit
éénpersoonscellen die zodanig zijn aangepast dat er twee gedetineerden
permanent in kunnen verblijven. Alvorens een gedetineerde wordt geplaatst
op een mpc dient te worden nagegaan of er contra-indicaties zijn13.
Bevindingen
Kenmerkend voor de oudere penitentiaire complexen is de diversiteit aan
vorm en bestemming van opstallen als gevolg van verbouwingen en
gewijzigde inzichten met betrekking tot het gebruiksdoel daarvan. Dit
gegeven is ook van toepassing op de PI Breda. Het vergt enige ervaring om
binnen het complex de looproutes te doorgronden en op hoofdlijnen
inzicht te krijgen in de samenstelling van het complex. Daarbij is unit 1,
vanwege zijn koepelvorm, de meest overzichtelijke van de drie units en unit
2 de minste door de veelheid van bestemmingen die in de loop der tijd aan
de verschillende ruimten op de verschillende verdiepingen van het gebouw
zijn gegeven. Zo is in de voormalige kerkruimte de bibliotheek en het
onderwijslokaal ondergebracht, huisvest een voormalige arbeidszaal nu de
fitnessruimte en de personeelsdojo en zijn twee voormalige personeelswoningen ingericht als groepsverblijf voor gedetineerden.
Unit 3, recent gebouwd, heeft momenteel de meest logische indeling die
goed is afgestemd op de voorzieningen die de huidige bestemming en
13

36 | PI Breda

Dit kunnen zijn: verslavingsproblematiek, de (psychische) gezondheidstoestand, gedragsproblematiek, delictachtergrond en/of opgelegde beperkingen. De ISt is van mening dat ook
rekening dient te worden gehouden met rookgedrag.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

regimes vereisen. Wel vinden de gedetineerden van unit 3 dat de vloerverwarming onvoldoende afgeregeld kan worden. In unit 1 ervaart men
onvoldoende ventilatie op de cellen en in unit 2 hebben de vrouwen, na
bemiddeling door de commissie van toezicht, een ventilator beschikbaar
gekregen die onderdeel is van de celinventaris14.
De toepassing van het meerpersoonscelgebruik staat summier omschreven
in de huisregels en wat meer gedetailleerd in de ‘afspraken’ van team B. In
de (concept)instructies voor de inkomstenafdeling van unit 2 is geen beleid
ten aanzien van het mpc-gebruik opgenomen15. De inrichting beschikt op
unit 1 en 2 over mpc’s. Men wordt daar geplaatst als is vastgesteld dat er
geen contra-indicaties tegen samen plaatsen zijn; dit vergt meestal zo’n
twee weken waarna men van een individuele cel verhuist naar een mpc. In
de meeste gevallen gaan de mpc-plaatsingen goed en zijn de medewerkers
bereid om bij fricties in overleg met de gedetineerden voor een passende
oplossing te zorgen. Het is wel van belang hier op te merken dat de piw’ers
het lastig vinden om het mpc-gebruik toe te passen nu er binnen sommige
units sprake is van onderbezetting.
Oordeel
De verblijfsaccommodatie zal, zeker na afronding van de bouwkundige
aanpassingen van unit 1 en 2, die respectievelijk in uitvoering zijn en
binnenkort starten, voldoen.
Regelgeving met betrekking tot de toepassing van meerpersoonscelgebruik
is deels beschikbaar; aldus voldoet de dimensie beleid overwegend. De
dimensie uitvoering voldoet omdat een mpc-plaatsing zorgvuldig en
multidisciplinair tot stand komt. Ook dimensie borging is voldoende omdat
er zicht wordt gehouden op de samenplaatsingen en de PI ingrijpt indien
een plaatsing problemen oplevert.

2.12 Hygiëne
Criterium
Het is van belang dat in een inrichting vooral de ruimten waar gedetineerden verblijven goed worden onderhouden en aan hen de mogelijkheid
wordt geboden hun kleding schoon te houden. Beddengoed moet
regelmatig worden verschoond en minimaal twee keer per week moet

Met het aanbrengen van de brandveiligheidsvoorzieningen in unit 1 worden ook de
ventilatiekanalen schoongemaakt.
15
Het is van belang hier op te merken dat de ISt vooral inzage had in regelgeving met
betrekking tot team B en
14

unit 2; vandaar dat deze expliciet worden benoemd.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 37

kunnen worden gedoucht. In het model huisregels penitentiaire inrichtingen is een aantal op hygiëne betrekking hebbende zaken dwingend
voorgeschreven.
Bevindingen
Met uitzondering van unit 3 maken de gebouwen een wat groezelige indruk.
Niet zozeer vanwege achterstallig onderhoud of als gevolg van de verbouwingen maar meer vanwege onvoldoende schoonmaakwerk. Voor een deel
is deze constatering verklaarbaar uit de lopende, respectievelijk geplande
verbouwing van de units 1 en 2 maar vrijwel alle medewerkers waarmee de
ISt sprak gaven aan dat er binnen het complex niet goed genoeg wordt
schoongemaakt.
In unit 3 beschikken alle cellen over een douche en toiletcombinatie. De
cellen van unit 1 en 2 hebben geen douche waardoor er binnen het toch al
krappe activiteitenprogramma douchemomenten zijn ingebouwd. Voor de
vrouwen in het huis van bewaring heeft dit tot gevolg dat zij vier keer per
week kunnen douchen. Tijdens het gesprek met de ISt gaven zij aan dit uit
oogpunt van persoonlijke hygiëne onvoldoende te vinden.
Beddengoed kan wekelijks worden gewisseld en op de afdelingen is er
gelegenheid om persoonlijke kleding te laten wassen.
Behoudens de gemelde constatering dat men vond dat de PI niet voldoende
schoon wordt gehouden is niet gebleken van een systematische aanpak van
en controle op de reinheid binnen het complex.
Oordeel
Hoewel de ISt daarvoor geen expliciete norm hanteert was de waarneming
toch dat het gebouw op sommige plaatsen onvoldoende schoon wordt
gehouden; in die zin kunnen bovenstaande opmerkingen van de medewerkers bevestigd worden.
Ten aanzien van de mogelijkheden voor de vrouwelijke hvb populatie om te
douchen oordeelt de ISt als volgt. De wettelijke norm is dat aan gedetineerden minimaal twee keer per week de gelegenheid wordt geboden om te
douchen. Op zichzelf voldoet de PI dus aan de norm. De ISt kan zich echter
wel voorstellen dat vrouwelijke gedetineerden de behoefte hebben om zich
dagelijks te kunnen douchen.
Gegeven de bevindingen en het oordeel is de ISt van mening dat de PI bij dit
criterium op de drie dimensies beperkt voldoet.
Aanbevelingen
Besteed meer aandacht aan de hygiëne binnen het complex en gebruik
daarvoor de hygiënerichtlijnen van de DJI als uitgangspunt.

38 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

2.13 Functioneren van de beklagregeling
Criterium
De Pbw biedt gedetineerden de mogelijkheid om in beklag te gaan tegen
beslissingen van de directeur van de penitentiaire inrichting. Dit beklag
moet dan worden ingediend bij de beklagcommissie van de aan de
inrichting verbonden commissie van toezicht (cvt). Behoudens uitzonderingsgevallen moet deze commissie vervolgens binnen vier weken uitspraak
doen.
Bevindingen
In de huisregels is de gang van zaken rond beklag uitvoerig beschreven.
Inzage van de dossiers met klaagschriften maakt duidelijk dat de commissies van toezicht er naar streven om snel uitsluitsel te geven met betrekking
tot het beklag. Incidenteel lukt dit niet doordat de directie niet tijdig het
beklag van haar kant toelicht maar ook omdat het secretariaat van de cvt’s
overbelast is.
De PI Breda kent twee commissies van toezicht; één voor de units 1 en 3
(mannen) en één voor unit 2 (vrouwen). Het streven is om op termijn tot
één commissie te komen.
Het aantal formele klachten is binnen PI Breda relatief beperkt waarbij
opvalt dat het aantal klachten in unit 2 lager is dan in unit 1 en 3. De
maandcommissarissen uit de cvt’s bezoeken de units gemiddeld twee keer
per maand en vervullen een actieve rol bij het oplossen van klachten.
Daarbij wordt meestal met de gedetineerden op cel gesproken. Dankzij de
actief bemiddelende rol van de cvt worden veel klachten ingetrokken. Uit
het gesprek met de cvt’s komt naar voren dat de commissies een grote mate
van betrokkenheid tonen voor de gang van zaken in de units. Illustratief
hiervoor is dat een lid van de commissie van toezicht van unit 1 en 3 zich
heeft voorgedaan als bezoeker van een gedetineerde om na te gaan hoe de
bejegening van bezoekers was.
De cvt van unit 1 en 3 zegt actief mee te werken aan het beleid om op een
genuanceerder wijze met de oplossing van geschillen om te gaan.
Maandelijks wordt door de commissies de gang van zaken in de inrichting
met de directies besproken waarbij ook de aard en het verloop van
beklagzaken aan de orde is.
Oordeel
Door de heldere toelichting op de mogelijkheid tot beklag in de huisregels
voldoet het beleid. De uitvoering voldoet overwegend omdat er incidenteel
wel eens vertraging optreedt in de afhandeling van klachten. De borging
voldoet omdat de aanleiding en aard van klachten regelmatig tussen
directie en cvt’s wordt besproken.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 39

Aanbevelingen
De directie en het secretariaat van de beklagcommissies dienen alert te
blijven op het tijdige verloop van de beklagprocedure.

2.14 Conclusie
Het algemene beeld is dat in de PI Breda het aspect rechtspositie en
bejegening in voldoende mate is gewaarborgd maar dat bepaalde onderdelen van de criteria toch de nodige aandacht behoeven. Meest in het oog
springend zijn daarbij de gang van zaken rond het bezoek, het feit dat het
assortiment van de winkel en de mogelijkheden om binnen de units
voeding te bereiden beter met elkaar in overeenstemming zouden moeten
zijn en het gegeven dat de reinheid van een groot deel van het complex
meer aandacht vereist.

40 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 41

3
Maatschappijbeveiliging

42 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

3.1 Beveiliging tegen ontvluchtingen
Criterium
Het Nederlandse gevangeniswezen kent een aantal varianten met betrekking tot de daadwerkelijke vrijheidsbeneming, waarvan de toepassing voor
een groot deel afhankelijk is van het risico op ontvluchting. De twee uiterste
varianten zijn de zeer gesloten extra beveiligde inrichting (EBI) en de open
zeer beperkt beveiligde inrichting (ZBBI). De EBI biedt landelijk huisvesting
aan gedetineerden met een extreem vlucht- en/of beheersrisico. De ZBBI
huisvest veelal gedetineerden in de laatste fase van hun detentie. Zij kunnen
vanuit de ZBBI onder bepaalde voorwaarden deelnemen aan het regulier
maatschappelijk verkeer.
Vanwege een aantal ontvluchtingen, veroorzaakt door onachtzaamheid in
inrichtingen, heeft de sectordirecteur gevangeniswezen in 2006 beleid
vastgesteld. Dit beleid is gericht op het in een inrichting vastleggen en
consequent uitvoeren van handelingen en gedragingen die zijn gericht op
het voorkomen van ontvluchting16. De ISt ontleent aan dit beleid haar
toetsingscriteria, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen statische en
dynamische beveiligingsaspecten.
De ISt betrekt bij haar beoordeling de resultaten van de in opdracht van de
SDGW gemaakte externe security audit (ESA)17.
Bevindingen
Tijdens de inspectie werd de ISt regelmatig geconfronteerd met de reorganisatie van de afdeling beveiliging die ondermeer leidde tot aanpassing van de
personeelsinzet. Deze aanpassing werd in het najaar van 2008 doorgevoerd
en komt er op neer dat, waar voorheen de beveiligingsmedewerkers
verspreid over alle posten binnen de PI werden ingezet, zij nu worden
ingezet op een beperkt aantal posten die gekoppeld zijn aan vaste teams die
verantwoordelijk zijn voor een bepaalde beveiligingssector binnen de PI;
ook wel clusters genoemd. De meningen over deze reorganisatie waren
verdeeld maar uit oogpunt van continuïteit binnen het beveiligingsproces
oordeelde men deze ontwikkeling wel als positief. De reorganisatie heeft
ook tot gevolg gehad dat bepaalde beheerstaken zijn ondergebracht bij
vaste (senior) functionarissen waardoor bijvoorbeeld het beheer van
sleutels en piepers in vaste handen is en er veel beter zicht is op welke
functionaris welke sleutel bezit of welke pieper gerepareerd dient te
worden. Alom spreken de hierover gesproken functionarissen over een
aanmerkelijke verbetering.
16
17

Rapportage ‘taskforce penitentiaire scherpte’, directie gevangeniswezen DJI, mei 2006.
De ESA is een binnen de DJI toegepast instrument om op systematische wijze alle aspecten
rond de veiligheid van een inrichting tegen het licht te houden.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 43

De ontwikkeling en vaststelling van werk- cq. dienstinstructies voor de
beveiligingsmedewerkers is hierbij achter gebleven omdat in de beschikbare documentatie maar een beperkt aantal instructies werd aangetroffen,
die eerder leken op een volgtijdelijke opsomming van uit te voeren
handelingen op een bepaalde beveiligingspost, dan een samenhangend
geheel van instructies op basis van een helder en uniform toegepast format.
Gemeld werd dat de formulering van eenduidige instructies voor de
beveiligingsmedewerkers momenteel nog in ontwikkeling is.
De algemene uitgangspunten van het beleid rond penitentiaire scherpte
zijn door de PI in algemeen van toepassing zijnde instructies opgenomen
en beschikbaar via het intranet. Deze instructies worden jaarlijks door de
proceseigenaren getoetst op actualiteit en zo nodig aangepast. De algemene
instructies vormen de basis voor de instructies die op afdelings- of teamniveau van toepassing zijn. Het is aan de leidinggevenden om deze actueel te
houden.
Uitgangspunten van penitentiaire scherpte werden door de ISt aangetroffen
in afdelingsinstructies ten behoeve van piw’ers. In de al eerder genoemde
‘Afspraken Team B’ staat een algemene instructie voor piw’ers hoe te
handelen voorafgaande en tijdens de luchtactiviteit. De instructie bevat de
richtlijnen uit het beleid penitentiaire scherpte.
Ook aan de verschillende vormen van celinspecties en de frequentie daarvan
is in deze instructies ruim aandacht besteed.
De leidinggevenden besteden in het overleg met elkaar en met medewerkers met enige regelmaat aandacht aan aspecten van penitentiaire scherpte.
Er zijn wel verschillen per unit in de accenten die daarbij gelegd worden
vanwege de verschillen in populaties.
Tijdens de inspectie stuitte de ISt meerdere malen op handelen van
beveiligingsmedewerkers dat niet conform de algemeen geldende instructies plaats vond. Zo werd een mobiele telefoon bij toegang niet gedetecteerd, zaten de toezichthouders tijdens het bezoek bij elkaar en werd door
beveiligingsmedewerkers aangegeven dat bij grote aantallen gedetineerden
tijdens het bezoek, na afloop van het bezoek, niet van alle gedetineerden
een vingerscan wordt afgenomen omdat het systeem niet snel genoeg werkt
waardoor men in tijdnood komt.
Tijdens de vier dagen dat de inspecteurs zich via de hoofdentree toegang tot
de inrichting verschaften viel op dat in de portiersloge een aantal handelingen niet zo trefzeker werd uitgevoerd. Zo werd waargenomen dat één
functionaris zich met de entreeregie bemoeide terwijl tegelijkertijd twee
andere collega’s, die daarvoor kennelijk wel beschikbaar waren, niet
assisteerden. Ook lijkt de apparatuur waarmee de portier moet werken
onlogisch opgesteld waardoor de handelingsruimte voor de bij de entree
betrokken medewerker beperkt is.
De beveiligingsapparatuur waarmee gewerkt wordt werkt niet altijd

44 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

vlekkeloos maar er is wel verbetering nu het beheer is ondergebracht bij een
vaste beheerder en de technische dienst weer meer dan voorheen prioriteit
legt bij het herstel van apparatuur. Volgens de executieve medewerkers
geven de piepers bij alarm niet altijd de juiste locatie van de alarmmelding
aan terwijl dit technisch wel mogelijk zou moeten zijn. De meeste medewerkers hebben de beschikking over een pieper waarmee alarm gemaakt
kan worden en de executieve medewerkers beschikken over een systeem
waarmee het alarm gelocaliseerd kan worden.
Binnen de PI constateerde de ISt grote verschillen in de mogelijkheden van
het cameratoezicht. Zo zijn binnen unit 1 uitsluitend grove overzichtsbeelden (van de koepel) beschikbaar terwijl op de luchtplaatsen van unit 1 en 3
gedetailleerd kan worden ingezoomd. Op de centrale meldkamer bleek een
aantal camerabeelden niet goed door te komen. De betrokken medewerkers
waren desgevraagd niet op de hoogte van de herstelacties en/of de
hersteltermijn. Camerabeelden kunnen niet worden opgeslagen; de
bedoeling is dat dit in 2010 wel mogelijk wordt.
Bij het betreden van de inrichting worden gedetineerden altijd gecontroleerd op het bezit van contrabande en ruimten waar gedetineerden
individueel of collectief verblijven worden regelmatig gecontroleerd door
zowel piw’ers als beveiligingsmedewerkers. De laatsten voeren vooral
speciale inspecties uit.
Incidenten met een veiligheidsrisico worden gerapporteerd aan de
leidinggevenden maar een beveiligingsmedewerkers merkte op dat hij niet
heeft gemerkt dat met zijn opmerkingen binnen de organisatie iets is
gedaan.
Er vindt in de PI geen stelselmatige roulatie van medewerkers plaats18.
Aan de eerdergenoemde aanpassing van de personeelsinzet van beveiligingsmedewerkers is de mogelijkheid gekoppeld om na twee jaar van team
te rouleren.
Piw’ers rouleren wel eens op grond van persoonlijke voorkeuren. Het
algemene beeld is dat piw’ers unit-gebonden zijn maar ook wel de
bereidheid hebben om incidenteel elders binnen de PI te worden ingezet.
De beveiligingssituatie van de inrichting is begin 2008 onderworpen aan
een externe security audit (ESA) als vervolg op een audit die in 2006 is
uitgevoerd. De ESA 2008 concludeert dat een aantal eerdere aanbevelingen
nog niet of onvoldoende is uitgevoerd.
Incidenteel is er sprake van controle op de naleving van werk- en dienstinstructies door medewerkers maar de instructies worden niet stelselmatig,
bijvoorbeeld jaarlijks, op toepasbaarheid getoetst. Apparatuur die betrek18

In de wederhoorreactie geeft de PI aan roulatiebeleid wel ‘op de plank’ te hebben liggen
maar dit niet uit te voeren omdat er op het niveau van de medezeggenschap van het
gevangeniswezen als geheel nog geen duidelijkeid is over de toepassing daarvan.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 45

king heeft op de beheersing van calamiteiten wordt regelmatig op werking
gecontroleerd; van deze controle wordt aantekening bijgehouden.
De ESA-rapportage heeft, volgens het plan van aanpak dat desgevraagd aan
de ISt beschikbaar werd gesteld, geleid tot aanpassingen van beleid en
uitvoering. Door de ISt werden de gerealiseerde aanpassingen echter niet
altijd als zodanig herkend.
Oordeel
Het beleid voldoet overwegend omdat de instructies op uitvoeringsniveau
niet zijn gegrondvest op een uniform format en daardoor per afdeling hun
eigen prioritering en uitwerking kennen. De uitvoering voldoet beperkt
omdat hier zwaar weegt dat gebleken is dat door de beveiligingsmedewerkers niet altijd conform de instructies wordt gehandeld en zij te ruim de
gelegenheid hebben om een eigen interpretatie aan de toepassing van
instructies te koppelen. Ondanks dat er in de PI wel herhaalde aandacht
voor penitentiaire scherpte is voldoet de dimensie borging hier ook beperkt
omdat eveneens zwaar weegt dat is geconstateerd dat er op handelingsniveau van de beveiligingsmedewerkers onvoldoende controle is en de acties
die gekoppeld zijn aan het resultaat van de uitgevoerde ESA in de praktijk
niet altijd voldoen.
Aanbevelingen
Draag op korte termijn zorg voor heldere en eenduidige dienstinstructies
ten aanzien van de beveiligingsprocessen en zie toe op de juiste toepassing
en actualiteit daarvan.
Overweeg om ambulante functionarissen, niet zijnde executieven, te
voorzien van een persoonlijke pieper.
Besteed nogmaals aandacht aan de aanbevelingen van de meest recente ESA
en pas de procedures met betrekking tot de biometrische identificatie toe.

3.2 Toepassing vrijhedenbeleid
Criterium
Internationale regelgeving bepaalt dat (veroordeelde) gedetineerden in de
gelegenheid moeten zijn om, op basis van een verlofsysteem, met verlof te
kunnen gaan. In het Nederlandse bestel is dit systeem uitgewerkt in de
ministeriële regeling voor het tijdelijk verlaten van de inrichting waarin,
naast het begeleide verlof, drie vormen van onbegeleid verlof zijn uitgewerkt: het algemeen verlof dat in het laatste jaar van de gevangenisstraf de
mogelijkheid biedt om de inrichting voor maximaal 60 uur te verlaten; het
regimegebonden verlof dat met name is gekoppeld aan de regimes van
beperkte en zeer beperkt beveiligde inrichtingen en het incidentele verlof

46 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

dat in bijzondere gevallen aan een gedetineerde kan worden toegekend.
Het aantal onttrekkingen aan een verleend verlof maakt per inrichting deel
uit van de planning & control cyclus van de sectordirectie gevangeniswezen;
er is daarvoor geen landelijk geldende norm. Onlangs is de toepassing van
het vrijhedenbeleid landelijk onderzocht. Daarbij is vastgesteld dat de vrije
beleidsruimte voor inrichtingen bij de toekenning van verlof zeer verschillend wordt ingevuld, maar ook dat, in het geval van algemeen verlof, 94%
van de gedetineerden volgens afspraak terugkeert. De ISt laat de noodzaak
van een nadere analyse van de verlofpraktijk van een inrichting afhangen
van de mate waarin de desbetreffende inrichting, qua onttrekkingen aan
verlof, substantieel afwijkt van genoemd percentage.
Bevindingen
Zoals in paragraaf 2.3 vermeld is in 2008 het beleid met betrekking tot
rapportage en het gestructureerde overleg over de populatie herzien
waardoor met behulp van een tweewekelijks overleg goed zicht wordt
gehouden op de gedetineerdenpopulaties.
In overleg met gedetineerden wordt door de medewerkers BSD gekeken
naar de mogelijkheden tot verlof en vervolgens wordt het verlofadvies
besproken in het MDO onder voorzitterschap van een afdelingshoofd van
een inkomstafdeling. De besluitvorming tot verlof vindt vervolgens plaats
in de CDT onder voorzitterschap van een unitdirecteur. Onder andere het
gedrag op de afdeling en het resultaat van urinecontroles worden daarbij
betrokken. In 2007 en 2008 had de inrichting te maken met drie onttrekkingen en bleef daarmee onder de vooraf bepaalde norm van vijf onttrekkingen. Het resultaat van ondergaan verlof wordt teruggemeld in het MDO/CDT
en betrokken bij opvolgende adviezen en besluitvorming.
Oordeel
De PI voldoet bij het criterium toepassing vrijhedenbeleid op alle
dimensies.

3.3 Conclusie
De zorgvuldigheid waarmee het vrijhedenbeleid is geregeld en wordt
toegepast contrasteert enigszins met de mate waarin vorm en inhoud wordt
gegeven aan de overige beveiligingsprocessen binnen de PI. Ten aanzien
van de meer ‘harde’ kant van de beveiliging dient de PI nog een aantal
slagen te maken om uiteindelijk te voldoen aan het vereiste niveau zoals is
omschreven in het beleid penitentiaire scherpte.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 47

4
Interne veiligheid

48 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

4.1 Veiligheidsvoorzieningen
Criterium
Iedere inrichting dient te beschikken over systemen en procedures om de
veiligheid van gedetineerden, medewerkers en bezoekers te waarborgen.
Een belangrijk element daarvan is dat gedetineerden, op grond van art. 52
lid 4 van de European prison rules (EPR), de mogelijkheid moeten hebben
om dag en nacht in contact te komen met medewerkers van de inrichting.
De laatste jaren is het beleid van de DJI met betrekking tot brandveiligheid
en brandveiligheidsvoorzieningen aangescherpt. Expliciet is bepaald dat
inrichtingen ten minste dienen te beschikken over een geldende gebruikersvergunning, een gekwalificeerde en geoefende bedrijfshulpverleningsorganisatie (BHV), een calamiteitenplan inclusief heldere en geoefende
procedures met betrekking tot de inzet van externe hulpverleningsdiensten
en een actuele risicoinventarisatie en -evaluatie.
Aanvullend op deze eisen verwacht de ISt dat een inrichting beschikt over
een goed geoutilleerd intern bijstandsteam (IBT), dat binnen 30 minuten
inzetbaar is. Verder verwacht de ISt dat de medewerkers vaardig zijn in het
praktisch penitentiair optreden (PPO)19.
Bevindingen
Op het intranet van de PI staan de instructies met betrekking tot de
beheersing van calamiteiten; ook beschikt de PI over een geldige gebruiksvergunning voor alle bouwdelen van het complex.
Uit de viermaandsrapportage van 2008 blijkt dat er in de PI begin 2008
19 deel-RI&E’s zijn opgemaakt die nog niet definitief zijn vastgesteld.
Hierdoor is ook geen plan van aanpak beschikbaar.
De BHV-organisatie oefent op basis van een oefenjaarplan.
Daarmee is ook gezegd dat de PI beschikt over een BHV-organisatie die op
orde is en regelmatig oefent.
De PI biedt de medewerkers weerbaarheidstrainingen (PPO) en trainingen
FITKIT aan maar op basis van de daarvan bijgehouden overzichten van
deelname moet worden vastgesteld dat een substantieel deel van de
detentieondersteunende medewerkers de aangeboden trainingsblokken
niet of gedeeltelijk volgt of daar om uiteenlopende redenen van is
vrijgesteld20.
Zoals eerder gemeld beschikt de PI over een goed getraind en uitgerust IBT
Het IBT is een groep speciaal daarvoor opgeleide medewerkers van de PI. Het IBT wordt in
staat geacht om met zo min mogelijk geweld en met behulp van een speciale (ME) uitrusting
op te treden bij crises. PPO is vaardigheid in het handelen en/of nalaten bij (potentiële)
geweldsincidenten met en tussen gedetineerden.
20
FITKIT is een jaarlijkse fitheidstest van met name executieve medewerkers van een PI. Op
grond van het vastgelegde beleid is de afname verplicht.
19

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 49

en worden veiligheidsincidenten geregistreerd en intern (na)besproken.
Alle cellen zijn voorzien van rookmelders.
Een rechtstreekse spreek-luisterverbinding met een centraalpost is in de PI
alleen beschikbaar in de cellen van unit 3. Vluchtroutes zijn duidelijk
aangegeven en de ISt nam tijdens de inspectie waar dat vluchtroutes zoveel
mogelijk worden vrij gehouden. Evenzo zijn blusmiddelen toegankelijk en
recent gecontroleerd op een juiste werking.
Vrijwel alle inrichtingsfunctionarissen willen beter geïnformeerd worden
over het resultaat van gehouden calamiteitenoefeningen om de bevindingen daarvan met elkaar te kunnen bespreken.
Oordeel
Omdat de PI beschikt over een toegankelijk calamiteitenplan, een gebruiksvergunning, een oefenjaarplan BHV en een (concept) RI&E voldoet de
dimensie beleid. De uitvoering voldoet overwegend omdat met name de
resultaten van de aangeboden weerbaarheidstrainingen en FITKIT tegenvallen. Ook de borging voldoet overwegend omdat de resultaten van de
gehouden BHV-oefeningen beter kunnen worden teruggekoppeld naar de
organisatie.
Aanbeveling
Besteed aandacht aan vergroting van de deelname aan weerbaarheidstrainingen en FITKIT en koppel het resultaat van BHV-oefeningen beter terug
naar de organisatie.

4.2 Bestrijding drugsgebruik
Criterium
De beschikbaarheid van drugs onder gedetineerden vormt in het
Nederlandse gevangeniswezen vaak een probleem. Mede om die reden is in
de Pbw regelgeving opgenomen met betrekking tot de mogelijkheid om de
verblijfsruimten van gedetineerden te doorzoeken, de gedetineerden
steekproefsgewijs te visiteren en urinecontroles af te nemen. Die laatste
mogelijkheid is nader uitgewerkt in de ministeriële regeling urinecontroles
penitentiaire inrichtingen.
Ook in het eerder benoemde beleidsdocument inzake penitentiaire
scherpte zijn voorschriften geformuleerd die van belang zijn voor het
drugsbestrijdingsbeleid. Zo wordt verwacht dat inrichtingen wekelijks bij
5% van de populatie een urinecontrole afnemen. Ook celinspecties worden
normatief benoemd. Dagelijks dienen alle cellen en verblijfsruimten op een
afdeling gecontroleerd te worden; meer uitgebreide celcontroles moeten
eveneens regelmatig worden uitgevoerd. Een ander belangrijk voorschrift is

50 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

dat gedetineerden na elk bezoek gefouilleerd moeten worden.
Gekoppeld aan celinspecties is de ISt, op basis van artikel 58 lid 8 van de
European prison rules, van mening dat gedetineerden geïnformeerd dienen
te worden dat hun cel is doorzocht. Uitgangspunt is voorts dat celinspecties
door ten minste twee inrichtingsfunctionarissen worden uitgevoerd en dat
aantekening wordt gemaakt van het resultaat van de inspectie.
Bevindingen
De PI beschikt over algemene instructies met betrekking tot urinecontroles
die beschikbaar zijn via het intranet. Bezoekers worden bij de toegang tot de
PI geïnformeerd met de DJI-flyer over verscherpte drugscontrole21. De
inkomstenafdelingen van unit 1 en 2 beschikken over specifieke instructies
met betrekking tot de afname van urine waarin ook geregeld is dat van een
binnenkomende gedetineerde vrijwillig een zogenaamde inventarisatie–UC
kan worden afgenomen. Deze controle kan worden beschouwd als een
nul-meting op basis waarvan het eventuele (non-)gebruik in de PI gemonitord kan worden. Ten aanzien van het fouilleren en visiteren van gedetineerden zijn geen specifieke instructies aangetroffen.
Urineafname vindt frequent plaats waarbij de bulk met name voor rekening
komt van de VBA in unit 3. Gekoppeld aan verlof wordt de urine vooraf en
achteraf gecontroleerd. Uit de vastgelegde ‘afspraken’ van afdeling B kan
worden opgemaakt dat celinspecties geregeld plaatsvinden. Niet is
opgenomen dat van een celinspectie aan de betrokken celbewoner melding
moet worden gemaakt. Een gedetineerde van unit 2 meldde echter dat zij
onlangs wel een briefje vond waarop mededeling werd gedaan van de
inspectie; dit werd zeer gewaardeerd.
Na afloop van het relatiebezoek wordt iedere gedetineerde gefouilleerd en
steekproefsgewijs gevisiteerd.
Met name de gedetineerden van unit 2 (vrouwen) beklagen zich in het
gesprek met de ISt over de onzorgvuldige wijze waarop na het relatiebezoek
controle van de gedetineerden plaats vindt. Zij menen dat er zo veel drugs
binnenkomen waardoor er in de PI weer strengere maatregelen getroffen
gaan worden in de vorm van een zogenaamde slangentafel in de bezoekzaal
en de inzet van honden. Daar zitten zij niet op te wachten omdat dit tijdens
het bezoek hun fysieke contact met bijvoorbeeld hun kinderen zal
belemmeren.
In de eerdergenoemde afspraken is vermeld dat in unit 1 tweemaal per jaar
een inspectie met drugshonden plaats vindt.
De inrichting is actief in het volgen van de resultaten van haar drugsbestrij21

Deze flyer geeft informatie over de aanscherping van het drugsontmoedigingsbeleid binnen
het gevangeniswezen per januari 2009 en is specifiek bedoeld om bezoekers aan gedetineerden terzake te informeren.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 51

dingsbeleid maar registratie van drugsgerelateerde incidenten werd niet
aangetroffen.
Oordeel
De PI zet op basis van regelgeving actief in op de bestrijding van drugs
waardoor de dimensie beleid voldoet. De uitvoering voldoet overwegend
omdat de gedetineerden van unit 2 in het gesprek met de ISt zelf en
unaniem aangeven dat de controle na bezoek verbeterd dient te worden. De
dimensie borging voldoet eveneens overwegend omdat evaluatie van beleid
weliswaar plaatsvindt maar niet op basis van vastgelegde gegevens.
Aanbeveling
Ga na in hoeverre de controle na bezoek in met name unit 2 kan worden
verbeterd en registreer drugsgerelateerde incidenten.

4.3 Bestrijding onderlinge agressie
Criterium
Een concentratie van mensen met verschillende achtergrond en uiteenlopende belangen, ingesloten in een inrichting met een strak programma en
regels, kan eerder tot conflictsituaties leiden dan in de vrije samenleving.
Om die reden geven de European prison rules in art. 52 e.v. aan dat er in een
inrichting procedures moeten zijn die de veiligheid van personen in een
inrichting verzekeren en het risico van geweld tot een minimum beperken.
Risicovolle gedetineerden moeten daarbij worden geïdentificeerd en,
afhankelijk van hun modaliteit, extra worden beschermd en/of beveiligd. In
de planning & control cyclus van het gevangeniswezen is opgenomen dat
het aantal geweldplegingen tussen gedetineerden en tegen personeel moet
worden geregistreerd. Op basis van een eerder door de ISt uitgevoerd
themaonderzoek naar de praktijk van geweldbeheersing in inrichtingen,
kijkt de ISt onder meer naar de inrichtingspraktijk ter voorkoming en
beheersing van geweld, bedreiging en intimidatie tussen gedetineerden.
Verder beziet de ISt of deze praktijk bekend is en wordt toegepast. Daarnaast
wordt ook beoordeeld of er in de inrichting voldoende (toe)zicht is op
locaties in het gebouw die kwetsbaar zijn voor onderlinge agressie zoals
trappenhuizen, recreatieruimten, telefoons en douches.
Bevindingen
In de huisregels is een gedragscode voor gedetineerden opgenomen die is
opgebouwd rond de begrippen respect, openheid en betrouwbaarheid. In
eerdergenoemde ‘afspraken’ van de inkomstenafdeling van unit 1 is voor
medewerkers van de afdeling een richtlijn opgenomen die aandacht

52 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

besteedt aan mogelijke radicaliseringsactiviteiten van religieuze aard tussen
gedetineerden onderling.
Het aantal incidenten waarbij fysiek of verbaal aan de orde is nam in 2008 af
ten opzichte van 2007: van 36 naar 23 respectievelijk 13 naar 11. Ook
medewerkers geven aan dat incidenten de laatste tijd minder voorkomen en
dat het relatief rustig is. Een gedetineerde geeft in dit verband aan dat hij
qua gedrag rekening houdt met de consequenties voor een voorwaardelijke
invrijheidstelling.
Met name in de units 1 en 2 is het voor medewerkers niet altijd mogelijk om
goed zicht te houden op het voorkomen van agressie in bepaalde ruimten
zoals trappenhuizen en de gang tussen de koepel en de isolatieafdeling. Er
is daar geen cameratoezicht. In unit 3 is het overzicht beter.
Al eerder is melding gemaakt van de intimiderende opmerkingen naar de
gedetineerden van de afdelingen beschermd wonen van unit 3 bij bewegingen door unit 1 en het gegeven dat de vrouwen van mening zijn dat
sommige culturele achtergronden wel erg de boventoon kunnen voeren in
gemeenschappelijke ruimten en van mening zijn dat piw’ers daar een meer
sturende rol in zouden kunnen hebben. Desalniettemin geven de gedetineerden aan zich binnen het complex voldoende veilig te voelen.
Oordeel
Vanwege de aandacht voor de bestrijding van onderlinge agressie in de
huisregels en instructies voldoet het beleid. Dit geldt ook voor de dimensies
uitvoering en borging; geweld komt relatief weinig voor en de PI is actief in
het evalueren en registreren van incidenten.

4.4 Conclusie
Zowel de medewerkers als gedetineerden ervaren de PI als een veilige
omgeving om te verblijven en te werken; onderlinge geweldsincidenten
komen niet vaak voor.
Juist dit gegeven vormt een risico en leidt tot een, ook in de evaluatie van de
ESA gemelde, gelatenheid onder medewerkers uitgaande van het adagium:
‘er gebeurt hier nooit wat’. De PI lijkt goed voorbereid op de bestrijding van
calamiteiten maar moet nog wel meer aandacht besteden aan het breder
bekend maken van het resultaat van calamiteitenoefeningen. Mogelijk dat
dit onder medewerkers het bewustzijn vergroot dat zich ook in de PI Breda
vervelende incidenten kunnen voordoen.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 53

5
Maatschappelijke
reïntegratie

54 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

5.1 Reïntegratietrajecten en Nazorg22
Criteria
Artikel 2, lid 2 van de Penitentiaire beginselenwet formuleert de reïntegratiedoelstelling van het Nederlandse gevangeniswezen: de tenuitvoerlegging
van de straf dient zoveel mogelijk dienstbaar te worden gemaakt aan de
terugkeer in de samenleving. Dat kan op verschillende manieren gebeuren.
In het huidige beleid ligt het accent op een methodiek om gedetineerden,
die daartoe gemotiveerd of te motiveren zijn, aan trainingen te onderwerpen die hun vaardigheden vergroten. Voorts is het beleid er op gericht om
zowel in de inrichting als bij relevante instanties aansluiting te bewerkstelligen met maatschappelijke vervolgvoorzieningen. Daarmee moeten de
kansen op een maatschappelijk aanvaardbaar bestaan worden verbeterd.
Art. 107 lid 4 van de European prison rules wijst op het belang van nauwe
samenwerking met instanties in de vrije samenleving om gedetineerden
voor te bereiden op hun terugkeer. Om hier vorm aan te geven is enige jaren
geleden in het Nederlandse gevangeniswezen de functie van medewerker
maatschappelijke dienstverlening (MMD’er) geïntroduceerd. De MMD’er
moet een coördinerende brugfunctie vervullen tussen de ingesloten
gedetineerde en maatschappelijke instanties waar de gedetineerde, na
afloop van zijn detentie, veelal van afhankelijk is. Op grond van hun
functiebeschrijving dienen de MMD’ers gedetineerden bij binnenkomst in
een inrichting binnen tien dagen te screenen op vier aandachtgebieden:
identiteitsbewijs, inkomen, huisvesting en zorg. Daarnaast dienen zij
gemeenten te informeren over, en te betrekken bij, het oplossen van
eventuele knelpunten op genoemde gebieden. Eén en ander is uitgewerkt
in de instructie ‘werkprocessen MMD’ van de DJI.
Bevindingen
Kenmerkend voor het grootste deel van de populatie van PI Breda is het
relatief korte verblijf van de gedetineerden. Dit komt doordat het grootste
deel van de capaciteit is bestemd als huis van bewaring en het gegeven dat
in eerste aanleg veroordeelde gedetineerden vrij snel worden doorgeplaatst
naar een gevangenis.
Dit betekent overigens niet dat in de PI Breda geen veroordeelde gedetineerden verblijven. De selectie-functionarissen maken graag gebruik van de
mogelijkheid om, mits zij daarmee instemmen, finaal veroordeelde
zedendelinquenten hun straf te laten uitzitten in het beschermd wonen
regime van unit 3, dat de bestemming van huis van bewaring heeft. Het
beleid met betrekking tot MMD-screening is er op gericht om alle gedeti22

Afwijkend van het toetsingskader zijn in dit hoofdstuk de criteria Reïntegratie en Nazorg
bijeen gevoegd.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 55

neerden die de PI binnenkomen na te trekken op de aandachtgebieden
identiteit, inkomen, huisvesting en zorg. Dit levert in 2008 het volgende
beeld op.
Van de gedetineerden is 95,5 % door een MMD-er gescreend; voor 72,6% is
een identiteitsbewijs gerealiseerd; voor 34,6% een inkomen, voor 72,5 %
huisvesting, voor 27,6% een voorlopig zorgplan en voor 70,3% van de
gescreende gedetineerden heeft informatie-uitwisseling met een gemeente
plaatsgevonden.
In de viermaandsrapportage 2008 is vermeld dat per 1 juli 2008 is georganiseerd dat aan iedere in de PI verblijvende gedetineerde die in aanmerking
komt voor een TR-traject een reïntegratietraject wordt aangeboden.
Door het korte verblijf en door de vaak korte straffen wordt in de PI maar
een beperkt aantal gedetineerden voorbereid op deelname aan een
reïntegratietraject in het kader van TR. De opstart van zo’n traject wordt
meestal overgelaten aan de inrichting van plaatsing. Uitzondering zijn
wellicht de inspanningen die worden verricht voor de op unit 3 geplaatste
bijzondere doelgroepen. De voor deze unit verantwoordelijke MMD-er
maakte de ISt duidelijk dat zij zo langzamerhand de beschikking heeft over
een netwerk met omliggende gemeenten en instanties om zorg/aandachtbehoevende gedetineerden na vertrek uit de PI op te vangen.
Ook de aanwezigheid van de eerdergenoemde commissie detentietrajecten
bevestigt dat de PI oog heeft voor, en toegerust is voor het coördineren van
een individueel traject.
Het arbeidsbedrijf van de PI biedt geen specifieke mogelijkheid tot
vakopleiding maar de aard van een deel van de werkzaamheden is wel
zodanig dat op verschillende terreinen vakbekwaamheid ontwikkeld kan
worden.
Binnen alle units wordt onderwijs aangeboden maar de mogelijkheden om
met name opleidingen op een wat hoger niveau te volgen zijn nauwelijks
aanwezig. Dankzij de welwillendheid van de bibliotheek komt er volgens de
gedetineerden nog wel eens een studieboek op een wat hoger niveau
beschikbaar.
Oordeel
De inrichting heeft beleid vastgesteld dat richting geeft aan reïntegratieactiviteiten maar kan dit beleid, binnen de grenzen van de bestemming, in
beperkte mate uitvoering geven omdat de meeste gedetineerden na
veroordeling snel worden doorgeplaatst naar een gevangenis. Om die reden
voldoet de dimensie beleid wel
en de dimensie uitvoering overwegend. De borging voldoet eveneens
overwegend omdat intramurale reïntegratie-inspanningen wel worden
geregistreerd maar er geen zicht is op de extramurale resultaten daarvan.

56 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Aanbeveling
Ga in overleg met externe partners na in hoeverre er betere terugkoppeling
kan plaatsvinden van het verloop van opgestarte reïntegratietrajecten.

5.2 Conclusie
De cijfers van de MMD-inzet tonen aan dat de PI de op reïntegratie gerichte
activiteiten naar behoren heeft georganiseerd. Het korte verblijf van de
gedetineerden maakt echter dat maar een beperkt aantal van hen daadwerkelijk kan participeren in een vanuit de PI geregisseerd traject. Een
uitzondering vormt de populatie van unit 3 voor wie, waar mogelijk, forse
inspanningen worden verricht om de aansluiting op (na)zorg te
bewerkstelligen.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 57

6
Organisatieaspecten

58 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

6.1 Personeelsmanagement
Criterium
(Internationale) regelgeving stelt eisen aan het management en personeel
van inrichtingen. Zo moet het personeel doordrongen zijn van de doelstelling van het gevangeniswezen en dient het management leiding te geven
aan de processen die leiden tot het behalen van die doelstellingen. Ook
moet inrichtingspersoneel zorgvuldig worden geselecteerd met nadruk op
integriteit, menselijkheid, professionaliteit en geschiktheid voor het
complexe werk. Daarnaast moeten vaardigheden die relevant zijn voor het
werk kunnen worden onderhouden en verbeterd door aanvullende
opleidingen23.
De sectordirectie gevangeniswezen volgt per inrichting de gang van zaken
door middel van de jaarlijkse opgave van prestatie-indicatoren die onderdeel uitmaakt van de p&c cyclus.
Prestatie-indicatoren zijn ondermeer de veiligheid en het welbevinden van
het personeel, het arbeidsverzuim, de mate waarin functioneringsgesprekken worden gevoerd en een checklist borging competentiemanagement.
De ISt vindt het van belang dat in een inrichting op een actieve wijze wordt
gewerkt met competentiemanagement. Of de PI dit doet moet blijken uit de
beschikbaarheid van competentieprofielen, vaardigheid bij leidinggevenden in de hantering van competentiemanagement en het bestaan van
jaarafspraken tussen leidinggevenden op het terrein van de toepassing van
competentiemanagement. Ook kijkt de ISt hier naar de verzuimcijfers en de
mate van (externe) mobiliteit waarvoor een streefpercentage van 5% wordt
gehanteerd.
Bevindingen
Functie-informatieformulieren (fif ) zijn beschikbaar op het intranet van de
PI. Deze vormen de basis voor de functioneringsgesprekken met medewerkers die regelmatig worden gehouden. Competentieprofielen zijn niet de
basis voor functioneringsgesprekken. In 2008 is met rond 90% van de
medewerkers tenminste één gesprek gevoerd. Piw’ers hebben daarbij vaker
een gesprek dan de beveiligingsmedewerkers.
Bij deze laatste groep moet nog een inhaalslag worden gemaakt waarvoor
genoemde structuurwijziging betere aanknopingspunten biedt.
De medewerkers vinden ook dat zij gecoacht worden in hun werkzaamheden maar er zit tussen de units wel verschil in de mate waarin.
In het voorjaar van 2008 is in de PI het DJI-programma Leidinggeven als
professie van start gegaan dat, na een collectieve fase, nu meer afgestemd
op de individuele leidinggevende wordt voortgezet.
23

Bron: European prison rules hoofdstuk V, standard minimum rules art. 47 ev.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 59

Van de leidinggevenden wordt verwacht dat zij aan de slag gaan met het
zogenaamde A3-jaarplan dat de PI voor 2009 heeft geformuleerd en door de
leidinggevenden vertaald moet worden naar hun eigen
verantwoordelijkheidsgebied24.
De PI biedt aan medewerkers die daartoe gemotiveerd zijn de mogelijkheid
om zich verder te ontwikkelen. Sommige piw-teams hebben regelmatig
themagerichte excursies. Zo bezocht een team van unit 3, waar veel
zedendelinquenten verblijven, onlangs de jeugd- en zedenpolitie van een
belendend regiokorps.
In 2008 heeft de PI fors ingezet op de aanpak van verzuim en is daarmee
eind 2008 uitgekomen op een verzuimpercentage van 5,2% (het streefgetal
was 7%). Sommige respondenten hebben kritiek op het beleid dat men een
cadeaucheque van €25,- ontvangt als men zich binnen een kwartaal niet
ziek meldt. Zij menen dat men juist de verzuimers moet ‘aanpakken’ in
plaats van de niet-verzuimers te belonen.
Een meerderheid van de leidinggevenden oordeelt echter positief over de
toepassing van dit instrument.
In 2007 is in de PI van medewerkers de BASAM afgenomen25. Opvallend is
dat de PI positief scoort op alle factoren die te maken hebben met de
onderlinge samenwerking en structuur van de organisatie maar merendeels
negatief als het gaat om factoren die te maken hebben met de inhoud van
werkzaamheden en de (kwantitatieve) werkbelasting. Een (landelijk)
onderzoek van de Arbeidsinspectie (Ai) bevestigde in 2008 het voorkomen
van deze werkbelasting onder de (executieve) medewerkers en leidde tot de
‘eis’ aan de PI om ter reductie een plan van aanpak op te stellen. Inmiddels
heeft de PI dit plan vastgesteld en aan de Ai beschikbaar gesteld.
Oordeel
Relevante aspecten van personeelsbeleid zijn in de PI vastgelegd en
beschikbaar. De PI geeft er blijk van inhoud te geven aan dit beleid door het
actief voeren van functioneringsgesprekken maar gebruikt daarbij geen
competentieprofielen als uitgangspunt. Aldus voldoen de dimensies beleid
en uitvoering overwegend. De PI heeft oog en oor voor de evaluatie van het
gevoerde beleid getuige de monitoring van relevante aspecten daarvan.
Aldus voldoet de dimensie borging.

De A3-methodiek beoogt systematisch en overzichtelijk inzicht te geven in de doelen die
leidinggevenden willen bereiken.
25
De BASAM staat voor basisvragenlijst Amsterdam; een gevalideerd instrument waarmee
factoren die betrekking hebben op het welbevinden van medewerkers binnen hun
werkomgeving gemeten kunnen worden. Met een zekere frequentie wordt binnen de sector
gevangeniswezen van de DJI de BASAM afgenomen.
24

60 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

6.2 Communicatie
Criterium
De European prison rules refereren in art. 87 lid 1 aan de beschikbaarheid
van een optimale communicatiestructuur binnen de inrichting en art. 74
van de Penitentiaire beginselenwet vereist dat de directeur van een
inrichting zorg draagt voor regelmatig overleg met gedetineerden over
zaken die rechtstreeks de detentie raken. Naast een beoordeling van deze
thema’s is de ISt van mening dat een inrichting ten aanzien van relevante
maatschappelijke partners een actief PR-beleid dient te voeren.
Bevindingen
De communicatiestructuur is grotendeels vastgelegd en wordt als zodanig
uitgevoerd. Tevens wordt gewerkt met een jaarkalender die aangeeft welke
(organisatie)onderwerpen er welke maand om specifieke aandacht en/of
actie vragen. Beveiligingsbeambten geven de ISt aan het afgelopen jaar
weinig gestructureerd overleg te hebben gehad; hooguit twee keer, maar
geven ook aan dat daar met de nieuwe structuur nu wel verbetering in is
gekomen.
Alle respondenten geven er blijk van op de hoogte te zijn van de meest
recente ontwikkelingen binnen de PI. Aan de basis van de informatieoverdracht naar de organisatie staat het tweewekelijkse overleg van alle
leidinggevenden met de directie. De kritiek van de leidinggevenden, met
name afdelingshoofden, is dat dit overleg vooral wordt gekenmerkt door
onderlinge informatieoverdracht en weinig mogelijkheden biedt voor
inhoudelijke discussie. Dat wordt gemist. Zij hebben behoefte aan meer
overleg over de inhoud en de effecten van nieuw beleid gerelateerd aan hun
eigen verantwoordelijkheidsgebied en illustreren dit met de goede ervaring
die zij recent op unit 1 hebben gehad met het unitoverleg dat zij voerden
met een inmiddels vertrokken directie-stagiair.
Ook de ondernemingsraad uit zich kritisch over de aansluiting tussen beleid
en uitvoering en illustreert dit met de wijze waarop het besluit is genomen
om beveiligingsmedewerkers niet meer te laten beschikken over een (eigen)
celsleutel. De OR vond dit besluit impulsief en ondoordacht en heeft hier
tegen geprotesteerd. De OR meent ook dat beleidsvoornemens wel worden
geïnitieerd maar dat de verdere ontwikkeling van dat beleid dan stagneert of
zelfs nimmer wordt afgeprocedeerd.
De directie geeft aan dat zij er naar streeft zoveel mogelijk openheid van
zaken te geven over alle aspecten die met de sturing van de organisatie te
maken hebben en die leiden tot maatregelen die consequenties hebben
voor de gang van zaken.
Het verslag van het overleg binnen het managementteam wordt gepubliceerd op het intranet en ook via het regelmatig verschijnende bulletin

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 61

‘Overkoepelend’ wordt organisatorische informatie uitgewisseld. Het
regelmatig verschijnende personeelsblad Persoonlijk en Informatief Breda
geeft op een wat luchtiger wijze inzicht in het wel en wee van de PI.
Deze informatieoverdracht wordt door de medewerkers positief
gewaardeerd.
Zoals al eerder gemeld is het overleg over de gedetineerden, het wekelijkse
MDO, sinds medio 2008 weer beter gestructureerd. Alle respondenten
beschouwen dit als een verbetering.
Oordeel
De PI beschikt over vastgelegde uitgangspunten met betrekking tot de
communicatie waardoor de dimensie beleid voldoet. De uitvoering van de
communicatie voldoet overwegend omdat binnen de organisatie niet altijd
helder is op grond van welke overwegingen besluiten worden genomen.
De borging voldoet omdat de PI initiatieven neemt om de interne communicatie daadwerkelijk te verbeteren.
Aanbeveling
Ga na in hoeverre de communicatie verbeterd kan worden en (her)
introduceer een overleg met leidinggevenden op unitniveau.

6.3 Integriteit
Criterium
Integer handelen door medewerkers heeft de afgelopen jaren binnen het
gevangeniswezen veel aandacht gekregen door middel van verschillende
beleidsuitingen. Dit beleid is veelal een handreiking naar lokale directies
om vorm en inhoud te geven aan de totstandkoming, de implementatie en
borging van integriteitbeleid. Behoudens het gegeven dat in art. 77 van de
European prison rules het belang van integriteit wordt benoemd is er geen
sprake van algemeen geldende regelgeving ten aanzien van dit aspect; wel is
integriteit een regelmatig terugkerend speerpunt in de p&c cyclus van de
sector gevangeniswezen.
De ISt acht integer handelen door iedere medewerker die betrokken is bij de
vormgeving van detentie van groot belang voor de medewerkers zelf, voor
de gedetineerden en de organisatie. Om die reden is integriteit een
onderdeel van het toetsingskader.
Bevindingen
In de al eerder genoemde ‘afspraken’ van team B dat op unit 1 verantwoordelijk is voor de inkomstenafdeling trof de ISt een referentie naar de
gedragscode voor medewerkers aan. De gedragscode zelf is via het intranet

62 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

beschikbaar en richt zich, naast persoonlijk gedrag, ook op het gebruik van
e-mail en internet. De PI heeft de beschikking over twee vertrouwenspersonen die twee keer per jaar met de locatiedirecteur overleg hebben en soms
ook betrokken worden bij het overleg met de OR.
Het afgelopen jaar is door integriteitsschendingen een aantal medewerkers
gedwongen vertrokken.
Medewerkers bevestigen dat integriteitskwesties serieus door de directie
worden aangepakt maar menen dat de communicatie daarover transparanter zou kunnen.
Oordeel
De PI beschikt over vastgelegd beleid met betrekking tot integriteit en
handelt ook actief in geval van integriteitsschendingen. De dimensies
beleid en uitvoering voldoen derhalve. De borging voldoet omdat er door
de directie regelmatig met de vertrouwenspersonen wordt overlegd en ook
met de OR wordt stilgestaan bij integriteitskwesties.

6,4 Conclusie
De PI Breda geeft er blijk van in voldoende mate aandacht te schenken aan
relevante organisatorische aspecten. Met name in 2008 hebben de
onderwerpen verzuim en interne communicatie veel aandacht gekregen en
tot resultaat geleid. Een valkuil is wellicht de veelheid van onderwerpen
waarvoor, ook door de DJI, van de zijde van de organisatie inzet wordt
verwacht terwijl er niet altijd voldoende gelegenheid en menskracht is om
nieuw beleid gedegen ‘op de rails te zetten’.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 63

Slotbeschouwing

64 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

De PI Breda heeft zich aan de ISt laten kennen als een inrichting waar
feitelijk drie tamelijk autonoom functionerende units, met ieder een eigen
doelgroep en een daarop afgestemde manier van werken, op een hoofdzakelijk harmonieuze wijze met elkaar samenwerken.
Deze harmonie is het resultaat van bijvoorbeeld de gezamenlijke huisregels
maar zeker ook van de medewerkers die er blijk van geven om, met een
voorkeur voor de ‘eigen’ afdeling, ook wel op andere afdelingen te willen
werken als dit nodig mocht zijn.
De medewerkers blijken betrokken bij hun werk en bij de organisatie en de
directie en leidinggevenden geven er blijk van deze grondhouding ook te
stimuleren.
Qua rechtspositie en bejegening komen de gedetineerden weinig te kort. Er
zijn wel verschillen tussen de mogelijkheden binnen de ene unit ten
opzichte van de andere en ook binnen units zelf nam de ISt deze verschillen
waar.
Het is zaak dat men in de PI nagaat of de geconstateerde verschillen zich
meer naar elkaar toe kunnen ontwikkelen.
De geconstateerde onbalans tussen het ruime assortiment van de winkel en
het verschil in mogelijkheden tussen de units om voeding te bereiden is
daarvan een voorbeeld.
Ook het verschil in communicatiewijze tussen piw’ers en gedetineerden valt
op. In unit 1 wordt deze -in weinig woorden- gekenmerkt door een bepaalde
mate van functionele afstandelijkheid. In unit 3 daarentegen is er sprake
van een meer empathische band tussen medewerkers en gedetineerden die
gericht is op het bereiken van een bepaald hulpverleningsdoel. Unit 2
beweegt daar tussenin.
De organisatie en werkuitvoering van de beveiligingsmedewerkers is
onlangs herzien maar heeft er ten tijde van de inspectie nog niet toe geleid
dat er sprake is van een solide beveiligingsorganisatie. Hier moet de PI nog
veel investeren in het formuleren van uitvoeringsbeleid en (de borging van)
de uitvoering. Ook het inrichtingsbreed terugkoppelen van het resultaat van
calamiteitenoefeningen vraagt in dit verband nog aandacht.
Desalniettemin ervaren de medewerkers de PI als een veilige omgeving om
te werken en te verblijven maar dit kan juist ook een ‘valkuil’ zijn in de zin
dat het uitgangspunt ‘er gebeurt hier toch nooit wat’ leidt tot een zekere
gelatenheid die aan de basis kan staan van een onvoorzien en meestal
vervelend incident.
De ISt is van mening dat de PI op dit terrein zowel materieel als immaterieel
moet gaan investeren.
De inspanningen gericht op maatschappelijke integratie zijn in unit 1 en
unit 2 wat instrumenteel van aard -‘we doen het omdat het beleid dit

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 65

voorschrijft’- terwijl deze in unit 3 gekenmerkt wordt door een meer
integrale benadering die multidisciplinair is gericht is op het -samen met de
gedetineerde- behalen van een concreet doel. Het zou een goede ontwikkeling zijn wanneer deze werkwijze ook binnen unit 1 en 2 meer gestalte zou
kunnen krijgen.
Ten aanzien van de ontwikkeling van de organisatie onderkent de ISt vanuit
de directie initiatieven om relevante aspecten daarvan aan te pakken.
Illustratief is het verzuim onder medewerkers dat in 2008 met resultaat is
aangepakt en de reactie op de constateringen van de Arbeidsinspectie om
andermaal grip te krijgen op het voorkomen van psycho-sociale arbeidsbelasting onder medewerkers.
De ISt is het met de stelling van de directie eens dat het maken van de juiste
keuzes daarbij niet altijd makkelijk is gezien de afhankelijkheid en daarmee
vaak samenhangende onzekerheid en onduidelijkheid ten aanzien van
besluitvorming vanuit het hoofdkantoor van de DJI.

66 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 67

Bijlage 1
Aanbevelingen

68 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

1. De ISt beveelt de PI aan om het geheel van screeningsactiviteiten onder
de loep te nemen, op elkaar af te stemmen en vast te leggen in een
inrichtingsbreed van toepassing zijnde procesbeschrijving.
2. Stem het introductieproces inrichtingsbreed af en leg de rol van de
verschillende bij de introductie betrokken functionarissen vast in een
procesbeschrijving.
3. Draag zorg voor actuele huisregels in meerdere vreemde talen.
4. Bezie het activiteitenprogramma op consistentie en vermijd daarbij het
samenvallen van activiteiten.
5. Overweeg om de recreatiemogelijkheden voor met name unit 1 en het
hvb van unit 2 uit te breiden.
6. Voorzie in een systematische monitoring van de uitvoering van het
activiteitenprogramma ten aanzien van deelname en uitval en gebruik
deze gegevens voor eventuele aanpassing.
7. Evalueer met vaste regelmaat het functioneren van de (psycho-)
medische zorg.
8. Steek energie in het revitaliseren en expliciteren van een visie op het
verblijf en de begeleiding van gedetineerden binnen de onderscheiden
units en betrek daarbij meer stelselmatig het resultaat van informatie
over de ervaringen daarmee.
9. Geef meer invulling aan het mentoraat voor met name de units 1 en 2.
10. Besteed aandacht aan de effectiviteit van de werkhouding van
beveiligingsmedewerkers.
11. Creëer een zodanige luchtvoorziening dat gedetineerden van unit 2 en 3
die in afzondering zijn geplaatst kunnen luchten in een ruimte met
direct zicht op de open lucht.
12. Overweeg de mogelijkheden voor gedetineerden om te kunnen bellen
uit te breiden door bijvoorbeeld ook op de luchtplaats telefooncellen te
plaatsen en verbeter de voorzieningen en gang van zaken rond het
bezoek.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 69

13. Draag zorg voor een betere balans tussen het winkelassortiment en de
mogelijkheden om op de units voeding te bereiden. Beperk daartoe het
assortiment of biedt ruimere mogelijkheden om gebruik te maken van
kookfaciliteiten.
14. Verbeter het verloop van en het toezicht op het distributieproces binnen
de winkel opdat bij de leverantie minder fouten worden gemaakt en de
mogelijkheden tot verduistering afnemen.
15. Laat de kwaliteit van de verstrekte voeding met een zekere regelmaat op
samenstelling en kwaliteit door een onafhankelijke partij, bijvoorbeeld
het Voedingscentrum, controleren.
16. Overweeg om een deskundige partij, zoals bijvoorbeeld de Voedsel en
Warenautoriteit, een advies te laten uitbrengen over de hygiënenormen
die in acht moeten worden genomen bij de bewaring en de distributie
van voedingswaren ten behoeve van derden.
17. Besteed meer aandacht aan de hygiëne binnen het complex en gebruik
daarvoor de hygiënerichtlijnen van de DJI als uitgangspunt.
18. De directie en het secretariaat van de beklagcommissies dienen alert te
blijven op het tijdige verloop van de beklagprocedure.
19. Draag op korte termijn zorg voor heldere en eenduidige dienstinstructies ten aanzien van de beveiligingsprocessen en zie toe op de juiste
toepassing en actualiteit daarvan.
20. Overweeg om ambulante functionarissen, niet zijnde executieven, te
voorzien van een persoonlijke pieper.
21. Besteed nogmaals aandacht aan de aanbevelingen van de meest recente
ESA en pas de procedures met betrekking tot de biometrische identificatie toe.
22. Besteed aandacht aan vergroting van de deelname aan weerbaarheidstrainingen en FITKIT en koppel het resultaat van BHV-oefeningen beter
terug naar de organisatie.
23. Ga na in hoeverre de controle na bezoek in met name unit 2 kan worden
verbeterd en registreer drugsgerelateerde incidenten.

70 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

24. Ga in overleg met externe partners na in hoeverre er betere terugkoppeling kan plaatsvinden van het verloop van opgestarte
reïntegratietrajecten.
25. Ga na in hoeverre de communicatie verbeterd kan worden en (her)
introduceer een overleg met leidinggevenden op unitniveau.

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 71

Bijlage 2
Afkortingen

72 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

ANW
bad
BASAM
BHV
bewa
BSD
bva
BW
BZA
CDT
cvt
DJI
EBI
EPR
ESA
ESF
fif
GGD
GGZ
hvb
IBT
IGz
ISt
md
MDO
MI
MMD
mpc
NIFP
OR
Pbw
PCT
PI
piw’er
PMO
PPO
Pva
pve
RI&E
RSJ
SDGW
TR
UD

Inspectie voor de Sanctietoepassing

avond, nacht en weekend
binnenkomst afdeling delinquenten
basisvragenlijst Amsterdam
bedrijfshulpverlening
complexbeveiliger
bureau selectie- en detentiebegeleiding
bevolkingsadministratie
beschermd wonen
bijzondere zorg afdeling
commissie detentietrajecten
commissie van toezicht
Dienst Justitiële Inrichtingen
extra beveiligde inrichting
European prison rules
externe security audit
Europees sociaal fonds
functie-informatieformulier
gemeentelijke gezondheidsdienst
geestelijke gezondheidszorg
huis van bewaring
Intern bijstands team
Inspectie Gezondheidszorg
Inspectie voor de Sanctietoepassing
medische dienst
multi disciplinair overleg
maatschappelijke integratie
medewerker maatschappelijke dienstverlening
Meerpersoonscelgebruik
Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie
ondernemingsraad
penitentiaire beginselenwet
penitentiair coördinatie- en trainingscentrum
Penitentiaire Inrichting
penitentiair inrichtingswerker
psycho medisch overleg
praktisch penitentiair optreden
plan van aanpak
programma van eisen
risico inventarisatie en -evaluatie
Raad voor strafrechtstoepassing en jeugdbescherming
sectordirecteur gevangeniswezen
terugdringen recidive
unit directeur

PI Breda | 73

VBA
VI
VMZ
ZBBI

74 | PI Breda

verslavingsbegeleidingsafdeling
voorwaardelijke invrijheidstelling
verantwoorde medische zorg
zeer beperkt beveiligde inrichting

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 75

Bijlage 3
Bronnen

76 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

• Advies van de commissie brandveiligheid en RI en E
• Afspraken team B
• Audit medische zorg door DJI
• BASAM-rapportage 2007
• Bijzondere voorvallen 2008 PI Breda
• Capaciteitsoverzicht PI Breda
• Clusterindelin beveiliging PI Bred
• Dienstinstructies beveiliging (gedeeltelijk)
• Disciplinair beleid PI Breda
• Externe security audit, versie januari 2008
• Formatie-bezettingsoverzicht
• Gedetineerdensurvey 2007 PI Breda
• Huisregels PI Breda, versie oktober 2008
• Informatieblad verscherpte drugscontrole
• Inspectierapport medische zorg PI Breda IGz 2008
• Jaarkalender thema’s werkoverleg MT en Kader
• Jaarplan 2009
• Jaarverslag 2007
• Monitor agressie en geweld 2007
• Nota optimalisering dagprogramma
• Notitie MDO en commissie detentietrajecten
• Organogram PI Breda, oktober 2008
• Overzicht activiteitenprogramma
• Overzicht deelnemers FITKIT en elementaire zelfverdediging 2008
• Overzicht deelnemers personeelssport 2008
• Overzicht inhoud Intranet PI Breda
• Plan van aanpak PSA in PI Breda 2008
• Plattegrond PI Breda
• Protocollen evacuatie en noodopvang
• Rapportage arbeidsinspectie inzake arbeidsbelasting in de PI Breda
• Viermaandsrapportages 2008
• Winkellijst PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 77

Bijlage 4
Inspectieprogramma

78 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Dag 1, dinsdag 27 januari 2009
9.00 uur
Aankomst
Kennismaking met contactpersoon, installatie van
werkkamer, introductie bij het MT, toelichting van het
programma en de werkwijze
9.15-11.00 uur
Interview directie, LD, UD’s units 1, 2 en 3
11.15-12.45 uur Rondgang door en schouw van unit 1 en bijbehorende
activiteitenruimten met hoofd/teamleider beveiliging
13.00-13.30 uur Lunch
13.30-15.00 uur Interview gedetineerden unit 1 en 3
15.15-15.45 uur Bezoek Bevolkingsadministratie
16.00-17.00 uur Interview BSD en MMD
17.00-17.15 uur Korte evaluatie dag 1 met (beschikbare) directieleden
Dag 2, woensdag 28 januari 2009
9.00-10.30 uur Bezoek arbeidsactiviteit unit 1 en/of 3
Met interview hoofd en medewerkers arbeid
10.45-11.30 uur Schouw activiteiten luchten, bezoek, sport unit 1 en/of 3
11.45-12.30 uur Interview hoofd beveiliging en hoofd facilitair
12.45-13.15 uur Lunch
13.15-14.45 uur Interview executief personeel unit 1 en 3
14.45-15.30 uur Gesprek met vertegenwoordiging OR
15.30-17.00 uur Bezoek unit 3, inclusief VBA met gesprek afdelingsleiding
17.00-17.15 uur Korte evaluatie dag 2 met (beschikbare) directieleden
Dag 3, 3 februari 2009
9.00 uur
Aankomst en installatie werkruimte
9.15-11.00 uur
Interview leidinggevenden PI Breda; gesprek met een
representatieve vertegenwoordiging van (max. 6)
leidinggevende functionarissen van de PI Breda (unit 1
t/m 3): afdelingshoofden, teamleiders, hoofd E&V
11.15-12.30 uur Schouw PIV (unit 2)
12.45-13.30 uur Lunch met onderzoek documentatie: UC-uitslagen,
detentieberaad, teamverslagen, MT-verslagen
13.30-15.00 uur Interview gedetineerden PIV (unit 2)
15.15-16.30 uur Schouw activiteiten PIV (unit 2)
16.45-17.15 uur Dossieronderzoek
17.15-17.30 uur Korte evaluatie dag 3 met (beschikbare) directieleden

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 79

Dag 4, 4 februari 2009
9.15-11.00 uur
Interview met medewerkers zorgstaf: hoofd medische
dienst, verpleegkundigen, psychologen, geestelijk
verzorgers
11.15-12.15 uur
Schouw activiteitenprogramma
12.30-13.00 uur Lunch
13.15-14.15 uur Interview commissie van toezicht
14.30-15.00 uur Eerste terugmelding aan directie

80 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 81

Bijlage 5
Geografische ligging

82 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Inspectie voor de Sanctietoepassing

PI Breda | 83

84 | PI Breda

Inspectie voor de Sanctietoepassing

Missie ISt
“De ISt ziet toe op de sanctietoepassing met het oog op
zichtbare verbetering van de effectiviteit en kwaliteit van de
sanctietoepassing.
De ISt adviseert de minister van Justitie ten behoeve van
borging van behoorlijke sanctietoepassing.
De ISt is hierbij onafhankelijk in haar oordeel, transparant
in haar werkwijze en professioneel in haar kennis,
vaardigheid en houding.”

Dit rapport is een uitgave van:
Inspectie voor de Sanctietoepassing
Kalvermarkt 53 | 2511 CB Den Haag
Postbus 20301 | 2500 EH Den Haag
www.inspectiesanctietoepassing.nl
© Rijksoverheid | April 2009 | Publicatie-nr. 0904 13175