Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 635

Wijziging van de Kieswet ter nadere
implementatie van Richtlijn 2013/1/EU van de
Raad van 20 december 2012 tot wijziging van
Richtlijn 93/109/EG tot vaststelling van de wijze
van uitoefening van het passief kiesrecht bij de
verkiezingen voor het Europees Parlement ten
behoeve van de burgers van de Unie die
verblijven in een lidstaat waarvan zij geen
onderdaan zijn (PbEU 2013, L 26)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING1

Het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State wordt niet openbaar gemaakt,
omdat het zonder meer instemmend luidt
(artikel 26, vijfde lid, van de Wet op de Raad
van State).

1. Inleiding
Dit wetsvoorstel strekt tot nadere implementatie van artikel 1, eerste lid,
onderdeel c, van Richtlijn 2013/1/EU van de Raad van 20 december 2012
tot wijziging van Richtlijn 93/109/EG tot vaststelling van de wijze van
uitoefening van het passief kiesrecht bij de verkiezingen voor het
Europees Parlement ten behoeve van de burgers van de Unie die
verblijven in een lidstaat waarvan zij geen onderdaan zijn (PbEU 2013,
L 26) (hierna: de wijzigingsrichtlijn). Deze wijzigingsrichtlijn is in werking
sinds 27 januari 2013 en is in Nederland geïmplementeerd in hoofdstuk Y
van de Kieswet (Stb. 2013, 241).2 Met het onderhavige wetsvoorstel wordt
uitvoering gegeven aan een dringend verzoek van de Europese
Commissie tot het expliciet opnemen in de Kieswet van de, in de
wijzigingsrichtlijn genoemde, reactietermijn voor verzoeken van buitenlandse autoriteiten gericht aan de Kiesraad ter controle of bepaalde
personen zijn uitgesloten van het (passief) kiesrecht in Nederland.
2. Achtergrond en aanleiding van het wetsvoorstel
De wijzigingsrichtlijn schrijft voor dat een Unieburger die zich in een
andere lidstaat dan zijn lidstaat van herkomst kandidaat stelt voor het
Europees Parlement, en die niet de nationaliteit heeft van de lidstaat van
zijn verblijf, bij de kandidaatstelling een (schriftelijke) verklaring aflegt dat
1

De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van toelichting zoals
voorgelegd aan de Afdeling advisering van de Raad van State is ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
2
In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel tot wijziging van de Kieswet, ter implementatie van Richtlijn 2013/1/EU van de Raad van 20 december 2012 tot wijziging van Richtlijn
93/109/EG tot vaststelling van de wijze van uitoefening van het passief kiesrecht bij de
verkiezingen voor het Europees Parlement ten behoeve van de burgers van de Unie die
verblijven in een lidstaat waarvan zij geen onderdaan zijn (PbEU 2013, L 26) is een transponeringstabel opgenomen waaruit blijkt of en hoe de bepalingen van de wijzigingsrichtlijn zijn
geïmplementeerd (Kamerstukken II 2012/13, 33 586, nr. 3).

kst-34635-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 635, nr. 3

1

hij in zijn lidstaat van herkomst niet is uitgesloten van het passief
kiesrecht. De lidstaat van verblijf moet zich er vervolgens van vergewissen
dat de betrokkene dat recht daadwerkelijk niet heeft verloren, en zal
daartoe de lidstaat van herkomst in kennis moeten stellen van de
verklaring van de betrokkene. Op grond van artikel 1, eerste lid, onderdeel
c, van de wijzigingsrichtlijn verstrekt de lidstaat van herkomst vervolgens
de relevante informatie over het passief kiesrecht van de betrokkene
binnen vijf werkdagen, of indien mogelijk binnen een kortere termijn, aan
de verantwoordelijke autoriteit van de lidstaat van verblijf. De Europese
Commissie richt zich met haar verzoek op de hiervoor genoemde
vijfdagentermijn.
Ter implementatie van de wijzigingsrichtlijn is in artikel Y 38 van de
Kieswet de Kiesraad, in zijn rol als centraal stembureau, aangewezen als
het contactpunt waartoe autoriteiten uit andere lidstaten zich met hun
verzoek moeten wenden en de Minister van Veiligheid en Justitie als de
instantie waar het verzoek inhoudelijk behandeld wordt, en die, wanneer
de Kiesraad daarom verzoekt, een verklaring verstrekt waarin is opgenomen of de betrokkene in Nederland is uitgesloten van het recht om te
worden gekozen. De wetgever heeft ervoor gekozen – nu twee Nederlandse autoriteiten bij de afwikkeling van een verzoek van een autoriteit
uit een andere lidstaat betrokken zijn – beide autoriteiten te verplichten tot
een snelst mogelijke afdoening. Op grond van artikel Y 38, eerste lid, van
de Kieswet verstrekt de Minister van Veiligheid en Justitie zijn verklaring
onverwijld aan de Kiesraad, waarna de Kiesraad op grond van artikel Y 38,
tweede lid, van de wet de verklaring onverwijld doorgeleidt naar de
verzoekende autoriteit uit de andere lidstaat.
De Europese Commissie is eind 2014 een pilotprocedure gestart waarin zij
Nederland te kennen heeft gegeven dat het volgens haar de richtlijn niet
volledig heeft omgezet als de Nederlandse wetgeving niet expliciet
voorziet in de in de richtlijn opgenomen termijn van vijf werkdagen.3 Het
voorschrift dat de Kiesraad en de Minister van Veiligheid en Justitie hun
werkzaamheden onverwijld uitvoeren acht de Commissie niet afdoende.
In maart 2016 heeft Nederland aan de Commissie toegezegd de
genoemde termijn alsnog in de Kieswet op te nemen. Met het onderhavige wetsvoorstel wordt uitvoering gegeven aan deze toezegging.
Bij alle twaalf verzoeken die in de aanloop naar de Europees Parlementsverkiezingen van 2014 bij de Kiesraad zijn ingediend, zijn de verklaringen
overigens binnen vijf werkdagen verstrekt.
3. Inhoud wetsvoorstel
Conform de wijzigingsrichtlijn regelt dit wetsvoorstel dat in de Kieswet
uitdrukkelijk vermeld wordt dat de Kiesraad de verklaring binnen vijf
werkdagen na ontvangst van het verzoek daartoe, verstrekt aan de
verzoekende autoriteit uit de lidstaat van verblijf. De voorgestelde
wijziging brengt geen verandering in de verdeling van werkzaamheden
tussen de Kiesraad en de Minister van Veiligheid en Justitie. Opdat de
maximumtermijn van vijf werkdagen niet in gevaar komt, dient de
Minister van Veiligheid en Justitie onverwijld te reageren op het verzoek
van de Kiesraad om een verklaring te verstrekken, waarna de Kiesraad
deze verklaring zo spoedig mogelijk, maar uiterlijk binnen vijf werkdagen
na ontvangst van het verzoek van de autoriteit uit de lidstaat van verblijf,
doorgeleidt aan deze autoriteit.

3

Brief van 19 november 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 635, nr. 3

2

4. Administratieve lasten
Uit dit wetsvoorstel vloeien geen administratieve lasten voor burgers of
bedrijven voort.
5. Consultatie
Een ontwerp van dit wetsvoorstel is voor advies voorgelegd aan de
Kiesraad4. De regering stelt met genoegen vast dat de Kiesraad zich kan
vinden in het voorstel om de vijfdagentermijn op te nemen in de Kieswet.
De Kiesraad vraagt daarnaast aandacht voor een ander aspect van
implementatie van de wijzigingsrichtlijn. Volgens de Kiesraad veronderstelt de (gewijzigde) richtlijn dat EU-burgers zich alleen kandidaat kunnen
stellen in de lidstaat waarvan zij de nationaliteit bezitten of waarin zij
verblijven. De Kiesraad stelt dat de Kieswet deze beperking ten onrechte
niet kent. In reactie op een eerder advies van de Kiesraad uit 20145 heb ik
aangegeven dat uit artikel 3 juncto artikel 2, achtste lid, van de (gewijzigde) richtlijn voortvloeit dat een onderdaan uit een andere lidstaat
passief kiesrecht heeft voor de Europees Parlementsverkiezing als hij op
de dag waarop over de toelating wordt beslist voldoet aan de vereisten
voor het lidmaatschap.6 Omdat het recht van de lidstaat van verblijf op dit
punt bepalend is, en in Nederland pas tijdens het geloofsbrievenonderzoek getoetst wordt of een persoon aan de vereisten voor het
lidmaatschap voldoet, hoeft een kandidaat op de dag van kandidaatstelling nog niet in Nederland te wonen. Anders dan de Kiesraad
veronderstelt, biedt de richtlijn dan ook een grondslag om van alle
niet-Nederlandse kandidaten de kiesgerechtigheid na te gaan bij de
lidstaat van herkomst. De regering is dan ook van mening dat op dit punt
geen sprake is van een onvolledige implementatie en wijst er ten
overvloede op dat de Europese Commissie hier in haar communicatie met
Nederland over de wijzigingsrichtlijn ook geen opmerkingen over heeft
gemaakt.
De redactionele suggestie die de Kiesraad voorstelt is niet overgenomen,
daar een verwijzing naar het «in het eerste lid bedoelde verzoek», zoals de
Raad voorstelt, tot onduidelijkheid leidt nu in het eerste lid sprake is van
twee verschillende verzoeken. Het verduidelijken van de term «autoriteit»
is voorts niet nodig, nu de leden van artikel Y 38 in samenhang dienen te
worden gelezen en daarom geen misverstand kan bestaan over welke
autoriteit bedoeld is.
6. Inwerkingtreding en Wet raadgevend referendum
Omdat sprake is van nadere implementatie van een reeds in werking
getreden richtlijn voorziet dit wetsvoorstel, in afwijking van de vaste
verandermomenten, in onmiddellijke inwerkingtreding. De aard van de
beoogde wijziging noopt niet tot toepassing van terugwerkende kracht.

4

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
Advies van de Kiesraad naar aanleiding van de evaluatie van de gemeenteraadsverkiezingen
van 19 maart en de verkiezing voor de Nederlandse leden van het Europees Parlement van
22 mei 2014 (bijlage bij Kamerstukken II 2014/15, 31 142, nr. 46).
6
Reactie op de adviezen van de Kiesraad en op de wetstechnische opmerkingen van de
Kiesraad, p. 3 (bijlage 2 bij Kamerstukken II 2014/15, 31 142, nr. 46).
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 635, nr. 3

3

Op grond van artikel 5, aanhef en onderdeel e, van de Wet raadgevend
referendum is het wetsvoorstel niet referendabel.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 635, nr. 3

4