Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

28 844

Integriteitsbeleid openbaar bestuur en politie

Nr. 83

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 september 2015
Op 3 juni van dit jaar heb ik in het Algemeen Overleg over de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk (Kamerstuk 31 490, nr. 184) toegezegd u na de
zomer de Gedragscode Integriteit Rijk te zullen toezenden. Hierbij bied ik u
die code aan1.
De code is feitelijk de geactualiseerde versie van de Modelgedragscode
Integriteit sector Rijk uit 2006 (Stcrt. 2006, nr. 60). De Modelcode vormde
destijds de «toetssteen» voor de ministeries en rijksdiensten bij het
opstellen van hun eigen integriteitscodes.
Sinds 2006 is de samenleving veranderd, evenals het krachtenveld waarin
rijksambtenaren opereren. Het werk gebeurt meer en meer tijd-, plaats- en
apparaatonafhankelijk, vraagt om meer eigen initiatief en om het vaker
moeten verantwoorden van de keuzes die daarbij worden gemaakt.
Dergelijke ontwik-kelingen maken het noodzakelijk dat rijksambtenaren,
van hoog tot laag, alert zijn en zich er bewust van blijven dat ze volstrekt
integer hun werk moeten doen.
Verder waren er de afgelopen jaren incidenten, die ook in de Kamer aan
de orde zijn geweest. Het ging om kwesties als het omgaan met onderzoeksinformatie, ongewenste privécontacten en uitnodigingen van
externe partijen. Deze voor-vallen hebben geleid tot aanscherping en
verduidelijking van de integriteits-normen en -waarden.
Voorop staat dat integriteit de kern vormt van het werken voor het Rijk.
Integriteit is rechtstreeks gekoppeld aan goed ambtenaarschap en goed
werkgeverschap. Daaraan verbonden zijn waarden als onafhankelijkheid,
onpartijdigheid, betrouw-baarheid, zorgvuldigheid en eigen verantwoordelijkheid. Deze waarden geven richting aan het gedrag van iedereen die
werkzaam is bij het Rijk. Ze vormen het uitgangspunt bij het trekken van
expliciete grenzen.

1

kst-28844-83
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 28 844, nr. 83

1

Voor een aantal onderwerpen gelden de normen en regels in het
bijzonder, zoals voor het aannemen van geschenken en diensten, het
aanbesteden van projecten en het omgaan met informatie.
Dat rijksambtenaren integer handelen is essentieel, omdat zij een
belangrijke en ingrijpende rol spelen in de samenleving. Het Rijk beschikt
over bijzondere bevoegdheden die het leven van burgers beïnvloeden,
zoals het verlenen van vergunningen, het controleren van voorschriften
en het heffen van belastingen.
Ook heeft het Rijk de bevoegdheid om de naleving van wetten, regels en
voor-schriften af te dwingen. Dat heeft als consequentie dat een
niet-integere rijksoverheid leidt tot het verlies van het vertrouwen van de
burger.
Het Rijk moet daarom het goede voorbeeld geven. Noblesse oblige. Doet
hij dit niet, dan zullen de burgers zich minder gebonden voelen aan de
spelregels voor het maatschappelijke verkeer en de daarbij horende
waarden en normen.
De nieuwe Gedragscode stimuleert het bespreekbaar maken van
integriteits-dilemma’s. De code biedt een basis om de dialoog tussen
rijksambtenaren op alle niveaus richting te geven en grenzen duidelijk te
maken. Leidinggevenden en medewerkers moeten elkaar zo nodig
aanspreken op normoverschrijdend gedrag en ook weten dat het
overtreden van normen en regels kan leiden tot sancties.
De Gedragscode geeft onder meer de volgende gedragsaanwijzingen en
instructies aan rijksambtenaren:
− je houdt je verre van belangenverstrengeling en vriendjespolitiek;
− je zegt wat je doet en je doet wat je zegt;
− je gebruikt bevoegdheden, middelen en informatie zorgvuldig;
− je bent zorgvuldig in de omgang met anderen;
− je bent aanspreekbaar en je legt verantwoording af;
− je laat je niet verleiden of fêteren;
− je blijft te allen tijde professioneel.
Deze en andere aanwijzingen worden in de Gedragscode uitgebreid
toegelicht.
Bij het in de praktijk brengen van en het communiceren over de waarden
en normen rondom integriteit in de rijksdienst is het document de
belangrijkste bron. De code biedt een houvast waarop steeds kan worden
teruggegrepen, zodat integriteit stevig is verankerd binnen de rijksdienst.
De Gedragscode is tot stand gekomen in overleg met alle relevante
partijen bij het Rijk. De code geeft, als het om integriteit gaat, het
rijksbrede minimum aan en bevat een aantal voorschriften. Ministeries en
rijksdiensten kunnen de code overnemen of als basismodel hanteren bij
het opstellen van een eigen code, die is toegespitst op het takenpakket
van de organisatie en de context waarbinnen die taken worden uitgevoerd. Een organisatie mag daarbij nog striktere normen hanteren dan de
normen die rijksbreed gelden. De Gedragscode vergt periodiek
onderhoud: nieuwe inzichten zullen worden verwerkt zodra daar
aanleiding toe bestaat.
De Gedragscode Integriteit Rijk wordt gepubliceerd in de Staatscourant.
De Minister voor Wonen en Rijksdienst,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 28 844, nr. 83

2