Besluit van ……… , houdende wijziging van enkele besluiten in verband met de
implementatie van richtlijn 2018/2002/EU betreffende energie-efficiëntie

NOTA VAN TOELICHTING
I. Algemeen
1. Aanleiding en doel
Dit besluit strekt tot implementatie van de richtlijn 2018/2002/EU van het Europees Parlement en
de Raad van 11 december 2018 tot wijziging van de richtlijn 2012/27/EU van het Europees
Parlement en de Raad betreffende energie-efficiëntie (PbEU L328), hierna te noemen: de
wijzigingsrichtlijn. De wijzigingsrichtlijn wijzigt de richtlijn 2012/27/EU van het Europees Parlement
en de Raad van 25 oktober 2012 betreffende energie-efficiëntie, tot wijziging van richtlijnen
2009/125/EG en 2010/30/EU en houdende intrekking van de richtlijnen 2004/8/EG en
2006/32/EG, hierna te noemen: de richtlijn. De wijzigingsrichtlijn dient uiterlijk 25 juni 2020
volledig geïmplementeerd te zijn in Nederlandse wet- en regelgeving of door middel van feitelijk
handelen. De wijzigingsrichtlijn heeft betrekking op verwarming, koeling of warm water voor
huishoudelijk gebruik, hierna te noemen: warmte en koude.
De belangrijkste onderdelen uit de wijzigingsrichtlijn zijn: de verplichting dat eindafnemers de
beschikking krijgen over op afstand uitleesbare meetinrichtingen voor warmte en koude, dat
eindafnemers in dat geval frequenter informatie krijgen over hun verbruik en dat de positie van
eindafnemers voor wie een ander een overeenkomst met een leverancier heeft afgesloten wordt
versterkt. Het Besluit factuur, verbruiks- en indicatief kostenoverzicht energie stimuleert een
kosteneffectieve verbetering van de energie-efficiëntie, doordat met een verbruiks- en indicatief
kostenoverzicht (hierna: verbruiks- en kostenoverzicht) frequent inzicht wordt gegeven in het
energieverbruik. Met het verbruiks- en kostenoverzicht wordt invulling gegeven aan de eis in de
richtlijn om naast de factuur informatie beschikbaar te stellen over het verbruik. Het Besluit op
afstand uitleesbare meetinrichtingen waarborgt dat kleinverbruikers beschikken over een
toekomstvaste en veilige op afstand uitleesbare meetinrichting. Op afstand uitleesbare
meetinrichtingen maken het mogelijk dat verbruikers frequent inzicht krijgen in hun
energieverbruik. In dit laatste besluit wordt de verplichte installatie van de op afstand uitleesbare
meetinrichting geïmplementeerd, de overige wijzigingen komen in Besluit factuur, verbruiks- en
indicatief kostenoverzicht energie.
Het onderhavige besluit implementeert onder meer de onderdelen van de richtlijn die betrekking
hebben op (de kosten van) facturering en het verstrekken van verbruiks- en kostenoverzichten één
op één. Dat wil zeggen dat alleen de richtlijn wordt geïmplementeerd en – conform het hiertoe
strekkende kabinetsbeleid – geen aanvullend nationaal beleid wordt uitgevoerd. Daarnaast wordt
het Warmtebesluit op een punt gewijzigd. Het besluit is alleen van toepassing op het grondgebied
van Nederland binnen de Europese Unie en heeft geen gevolgen voor Bonaire, Sint Eustatius en
Saba.
2. Installatie meetinrichtingen indien technisch haalbaar en kostenefficiënt
In de artikel 8 van de Warmtewet en in artikelen 2 en 6a van de Wet implementatie EU-richtlijnen
energie-efficiëntie staat uitgewerkt wanneer in iedere eenheid in een appartementengebouw of
multifunctioneel gebouw een individuele meter of warmtekostenverdelers geïnstalleerd moet
worden. Een individuele meter wordt geïnstalleerd indien dat technisch haalbaar en kostenefficiënt
is, anders wordt een warmtekostenverdeler geïnstalleerd indien dat kostenefficiënt is en anders
wordt een andere kostenefficiënte methode gebruikt om het warmteverbruik te meten. De
wijzigingsrichtlijn bepaalt dat de lidstaten algemene criteria moeten opstellen aan de hand waarvan
kan worden bepaald dat de installatie van een meter of warmtekostenverdeler technisch haalbaar
en kostenefficiënt is. In de Warmtewet en in de Wet implementatie EU-richtlijnen energieefficiëntie is op hoofdlijnen uitgewerkt wanneer deze installatie technisch haalbaar en
kostenefficiënt is. De installatie is altijd haalbaar wanneer een bestaande meetinrichting wordt
vervangen, een nieuwe aansluiting wordt gemaakt in een nieuw gebouw en wanneer een gebouw
ingrijpend wordt gerenoveerd. Daarnaast staat in deze wetten dat bij algemene maatregel van
bestuur regels worden gesteld over de wijze waarop wordt bepaald in welke andere situaties de
installatie van een individuele meter om het energieverbruik te meten technisch haalbaar of
kostenefficiënt is, onderscheidenlijk installatie van individuele kostenverdelers kostenefficiënt is.
Dit wordt met dit besluit uitgewerkt in het Besluit op afstand uitleesbare meetinrichtingen.

Om de criteria en werkwijze te kunnen bepalen is in opdracht van de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (hierna: RvO.nl) een rapport opgesteld: het rapport ‘Handreiking voor de
toepassing van de AMvB meetverplichting warmte en koude voor bestaande gebouwen’ (website:
Expertise Centrum Warmte RvO.nl). In dit rapport zijn criteria opgesteld om te beoordelen wanneer
de installatie van een individuele meter of warmtekostenverdeler technisch haalbaar en
kostenefficiënt is. Deze criteria zijn de complexiteit van het leidingstelsel, in hoeverre de meting
een goede weergave geeft van het eigen verbruik, in hoeverre de eindgebruiker invloed kan
uitoefenen op het warmte- koudegebruik en of de energiebesparing opweegt tegen de kosten van
de meting. Bij de beoordeling moet rekening worden gehouden met de functie en kenmerken van
het gebouw. In het rapport wordt voor veel voorkomende situaties besproken hoe de criteria
toegepast kunnen worden en is de kostenbesparing berekend. In andere situaties kan gebruik
worden gemaakt van de formule uit dit besluit.
3. Eindgebruikers en doorleveranciers
In de wijzigingsrichtlijn wordt onderscheid gemaakt tussen eindgebruikers en eindafnemers. In
overweging 31 en in artikel 10bis, eerste lid, eerste alinea, van de richtlijn wordt dit onderscheid
uitgewerkt. Ingevolge de wijzigingsrichtlijn omvat de term ‘eindafnemer’ natuurlijke personen of
rechtspersonen die energie aankopen op basis van een rechtstreekse, individuele overeenkomst
met een energieleverancier. De term ‘eindgebruiker’ verwijst naar een bredere groep
consumenten. Onder eindgebruikers vallen ook bewoners van afzonderlijke gebouwen of van
afzonderlijke eenheden van appartementsgebouwen of multifunctionele gebouwen indien de
levering aan deze eenheden vanuit een centrale bron gebeurt en de bewoners geen rechtstreekse
of individuele overeenkomst met de energieleverancier hebben. Verduidelijkt wordt dat ook
eindgebruikers verbruiksinformatie moeten ontvangen, zodat zij gestimuleerd worden tot een
efficiënt verbruik. De term eindgebruiker komt voor in artikelen 10bis, 11bis en bijlage VIIbis van
de richtlijn. Deze artikelen hebben betrekking op factureringsinformatie betreffende verbruik in
onder andere appartementsgebouwen en multifunctionele gebouwen en is daarom gericht tot
eindgebruikers. Immers, juist in deze situaties zullen niet alle verbruikers van warmte zelf een
contract hebben met een leverancier.
Deze artikelen uit de richtlijn zijn geïmplementeerd in het Besluit factuur, verbruiks- en indicatief
kostenoverzicht energie. In dit besluit was alleen de term eindafnemer opgenomen. Onder
‘eindafnemer’ wordt verstaan een natuurlijke persoon of rechtspersoon die energie koopt voor
eigen verbruik. Hiervoor heeft een eindafnemer een contract met een energieleverancier. In het
besluit wordt nu onderscheid gemaakt met eindgebruikers. Onder ‘eindgebruikers’ valt in het
besluit een natuurlijke persoon of rechtspersoon die warmte of koude verbruikt en voor wie een
ander een overeenkomst heeft afgesloten met een energieleverancier. Het gaat hier om een
beperktere term dan het begrip eindgebruiker in de wijzigingsrichtlijn, eindafnemers vallen hier
namelijk niet onder.
In de toelichting bij de Wet tot wijziging van de Wet implementatie EU-richtlijnen energie-efficiëntie
en de Warmtewet in verband met de implementatie van richtlijn 2018/2002/EU betreffende energie
efficiëntie (Kamerstukken II 2019/2020, 35292, nr. 3) is voorgesteld om de persoon die het
contract met de leverancier heeft afgesloten, verantwoordelijk te maken voor het verstrekken van
de minimuminformatie bij de factuur en verbruiksinformatie aan eindgebruikers. Dit geldt
bijvoorbeeld voor verhuurders of Verenigingen van Eigenaren die met een collectieve aansluiting
warmte of koude afnemen van een warmteleverancier en deze doorleveren aan eindgebruikers. De
persoon die een overeenkomst heeft afgesloten ten behoeve van een eindgebruiker wordt een
‘doorleverancier’ genoemd. In het besluit wordt verhelderd dat de bestaande verplichtingen van
een energieleverancier richting een eindafnemer, ook gelden voor een ‘doorleverancier’ richting een
eindgebruiker. Om de doorleverancier in staat te stellen om aan zijn verplichtingen richting de
eindgebruiker te kunnen voldoen is ervoor gekozen dat de energieleverancier ook jaarlijks
informatie moet verstrekken aan de doorleverancier. Op grond van artikel 2, tweede lid, van de
Warmtewet moet de warmteleverancier al jaarlijks de factuur verstrekken. Nieuw is dat ook
jaarlijks het verbruiks- en indicatief kostenoverzicht moet worden verstrekt. Zo kan ook een kleine
Vereniging van Eigenaren op een eenvoudige wijze informatie verstrekken aan de eindgebruikers
over onder meer de duurzaamheid van de geleverde warmte.

Figuur 1: de verschillende actoren in het Besluit factuur, verbruiks- en indicatief kostenoverzicht
energie
4. Verbruiks- en kostenoverzichten voor warmte en koude
In artikel 10bis en bijlage VIIbis van de richtlijn zijn eisen opgenomen met betrekking tot de
factuur- en de verbruiksinformatie voor de eindgebruiker. Een deel van deze eisen is al
geïmplementeerd in het Besluit factuur, verbruiks- en indicatief kostenoverzicht energie. Nieuwe of
aanvullende eisen worden geïmplementeerd met dit besluit. Nederland voldoet al aan de verhoogde
frequentie van informatievoorziening indien op afstand uitleesbare meetinrichtingen zijn
geïnstalleerd. Daarom wordt ervoor gekozen om de frequentie niet tijdelijk terug te schroeven of
van de mogelijkheid gebruik te maken om het verwarmings- en koelingsseizoen uit te sluiten van
de informatieverplichting.
4.1 Informatie in het verbruiks- en kostenoverzicht
Factureringsinformatie en jaarlijkse financiële overzichten zijn belangrijke middelen om
eindgebruikers over hun energieverbruik te informeren. Gegevens over verbruik en kosten kunnen
ook andere informatie bevatten die consumenten helpt hun huidige contract te vergelijken met dat
van andere aanbieders en gebruik te maken van procedures voor klachtenafhandeling en
alternatieve geschillenbeslechtingsprocedures. In artikel 10 van het Besluit factuur, verbruiks- en
indicatief kostenoverzicht energie staat welke informatie met het verbruiks- en kostenoverzicht
wordt verstrekt.
In de wijzigingsrichtlijn zijn nieuwe eisen opgenomen met betrekking tot minimuminformatie bij de
factuur. Ten eerste dat de eindgebruiker informatie krijgt over de gebruikte brandstofmix en de
bijbehorende jaarlijkse uitstoot van broeikasgassen. In de Warmtewet en artikel 7 van de
Warmteregeling is reeds vastgelegd dat de vergunninghouders voor warmtelevering in het
bestuursverslag dienen te rapporteren over de duurzaamheid van de geleverde warmte. Een
beperkte groep kleine warmteleveranciers zijn geen vergunninghouder volgens de Warmtewet en
zijn uitgezonderd van deze verplichting. Dit is in overeenstemming met de wijzigingsrichtlijn die
lidstaten de mogelijkheid biedt om warmtenetten met minder dan 20 MW levering aan de
gebouwde omgeving uit te zonderen van deze informatieplicht. Nederland kiest voor het aansluiten
op de bepalingen die in de Warmtewet en de Warmteregeling zijn opgenomen. Ten tweede dat de
eindgebruiker informatie krijgt over klachtenprocedures, ombudsmandiensten en alternatieve
geschillenbeslechtingsmechanismen. Ten derde is nieuw dat het aanleveren van een vergelijking
van het energieverbruik met een maatman en een vergelijking van het voorgaande jaar nodig is.
Nieuw is dat de vergelijking van het voorgaande jaar een klimaatcorrectie moet worden
opgenomen voor verwarming en koeling. De vergelijking met de maatman kan bij elektronische
facturering bovendien online beschikbaar worden gesteld door daar in de factuur naar te verwijzen.
Ten slotte worden eisen gesteld aan de minimuminformatie bij een factuur die niet is gebaseerd op
het werkelijke verbruik of op meetgegevens. In dat geval bevat de factuur een duidelijke en
begrijpelijke uitleg over de wijze waarop het in de factuur genoemde bedrag is berekend en ten
minste informatie over relevante consumentenorganisaties en klachtenprocedures.
4.2 Walk-by/drive-by technologie
Op basis van voortschrijdend inzicht wordt een meetinrichting met een walk-by/drive-by
technologie, waarbij het signaal niet verder reikt dan 250 meter, niet gekwalificeerd als een op
afstand uitleesbare meetinrichting. Het betreft een techniek die nauwelijks meer wordt toegepast
en langzamerhand wordt vervangen door (frequentie)meters die op grotere afstand uitleesbaar
zijn. Hiertoe bestaat ook een verplichting in de wijzigingsrichtlijn: na 25 oktober 2020 moeten
nieuwe meetinrichtingen op afstand uitleesbaar zijn en vanaf 1 januari 2027 geldt dit ook voor de
oude meetinrichtingen (zie het paragraaf 2.2 van het algemeen deel van de toelichting bij de Wet

tot wijziging van de Wet implementatie EU-richtlijnen energie-efficiëntie en de Warmtewet in
verband met de implementatie van richtlijn 2018/2002/EU betreffende energie efficiëntie
(Kamerstukken II 2019/2020, 35292, nr. 3)). Door deze uitzondering op te nemen hoeven
leveranciers die nog gebruik maken van walk-by/drive-by technologie voorlopig niet aan de
maandelijkse informatiefrequentie te voldoen. Hiermee wordt aangesloten bij de huidige praktijk
zoals opgenomen in artikel 7, tweede lid, van Besluit factuur, verbruiks- en indicatief
kostenoverzicht energie.
5. Uitvoerings- en handhavingstoets
De ACM heeft de UHT-toets uitgevoerd en komt constateert dat het Besluit de termen eindafnemer,
eindverbruiker en doorleverancier verduidelijkt. De ACM komt tot de conclusie dat het Besluit
uitvoerbaar en handhaafbaar is. Het Besluit zal niet leiden tot een capaciteitsvraag bij de ACM.

6. Regeldruk
Dit besluit betreft de implementatie van de gewijzigde richtlijn betreffende energie-efficiëntie in de
Nederlandse wetgeving. Deze wijzigingen omvatten grotendeels exacte implementatie van de
richtlijn. De richtlijn kent op een aantal punten ook nationale beleidsruimte, 9ter, eerste lid, tweede
alinea, 10bis, bijlage VIIbis tweede en derde lid. Deze afwegingsruimte is zo lastenluw mogelijk
ingericht.
Voor het Besluit factuur, verbruiks- en kostenoverzicht energie dat op 1 juli 2015 inwerking is
getreden (Stb. 2015, 190) is in opdracht van de Minister van Economische Zaken door SIRA
consulting een onderzoek gedaan naar de effecten van de implementatie van de richtlijn op de
administratieve lasten en nalevingskosten van bedrijven en burgers en de uitvoeringslasten van de
overheid. Uit dat onderzoek bleek dat voor de toenmalige wijzigingen die voortvloeien uit artikelen
10 (informatie over facturering) en 11 (kosten van toegang tot informatie over meteropneming en
facturatie) van de richtlijn de regeldrukkosten voor bedrijven verwaarloosbaar zijn. Dit komt
doordat de nieuwe eisen voor facturen en verbruiks- en kostenoverzichten gemakkelijk
geïntegreerd kunnen worden in bestaande (ICT)-systemen. Deze conclusie is ook van toepassing
op de verplichting die voortvloeit uit de wijzigingsrichtlijn, welke de (door)leveranciers verplicht om
de verbruiker of eindgebruiker frequent informatie te verstrekken over het verbruik van warmte en
koude indien men de beschikking heeft over een op afstand uitleesbare meter of
warmtekostenverdeler.
Artikel 9ter van de richtlijn verplicht tot het installeren van op afstand uitleesbare meetinrichtingen
indien dit technisch mogelijk en kostenefficiënt is. Ingevolge artikel 9ter, eerste lid, tweede alinea,
van de richtlijn bepaalt dat de lidstaten algemene criteria moeten opstellen aan de hand waarvan
kan worden bepaald dat de installatie van een meter of warmtekostenverdeler technisch haalbaar
en kostenefficiënt is. Op hoofdlijnen zijn de criteria reeds opgenomen in de Wet implementatie EUrichtlijnen energie-efficiëntie en de Warmtewet en worden verder uitgewerkt in dit besluit. Bijlage
VIIbis, tweede lid, van de richtlijn bepaalt dat indien het verbruik op afstand worden uitgelezen dat
dan maandelijks informatie over facturering en verbruik moet worden verstrekt. Hoewel in
Nederland deze maandelijkse frequentie al is opgenomen in artikel 7, tweede lid, van het Besluit
factuur, verbruiks- en indicatief kostenoverzicht energie is er toch sprake van een lastenverzwaring
omdat overeenkomstig artikel 9 quater van de richtlijn na 25 oktober 2020 nieuwe
meetinrichtingen, en vanaf 1 januari 2027 alle meetinrichtingen, op afstand uitleesbaar moeten
zijn. Daardoor geldt voor steeds meer meetinrichtingen dat maandelijks in plaats van jaarlijks een
verbruiks- en indicatief kostenoverzicht moeten worden verstrekt.
Het rapport ‘Handreiking voor toepassing van de AMvB meetverplichting voor warmte en koude
voor bestaande gebouwen’ geeft een handreiking om te bepalen voor welke situatie het plaatsen
van een meter of kostenverdeler technisch haalbaar en kostenefficiënt is. Voor die situatie is geen
aparte berekening door de leverancier meer nodig. Voor overige situaties dient de leverancier een
berekening te maken op basis van de formule uit artikel 8a van het Besluit op afstand uitleesbare
meetinrichtingen. De inschatting is dat de regeldrukkosten daarvan ca. €500.000,- bedragen.
Indien het plaatsen van een op afstand uitleesbare meetinrichting of een warmtekostenverdeler
verplicht is, zullen eenmalige kosten moeten worden gemaakt voor de installatie en inrichting van
de informatie verstrekking. In Nederland worden al veel wooncomplexen bemeterd. De inschatting

is dat met name bij kleinschalige complexen van verhuurders of VvE’s aanvullend meters- of
warmtekostenverdelers moeten worden geplaatst. Het zal gaan om enkele tienduizenden tot
maximaal 100.000 wooneenheden. Indien na 25 oktober 2020 nieuwe meters- of
warmtekostenverdelers worden geplaatst moeten deze op afstand uitleesbaar zijn en moet dus ook
de frequente informatieverstrekking aan de eindgebruikers worden ingeregeld. De
investeringskosten bedragen eenmalig ca. €200,- euro per woning en jaarlijks ca. €40,- euro
meetkosten. Daarnaast moet de warmteleverancier, verhuurder of VvE er voor zorgen dat uiterlijk
1 januari 2027 de bestaande warmtemeters en warmtekostenverdelers op afstand uitleesbaar zijn
en dus ook dat de inrichting van de frequente informatieverstrekking aan de eindgebruikers wordt
ingeregeld. Het op afstand uitleesbaar maken van de meter of warmtekostenverdelers kan
plaatsvinden op het moment dat de meters toch vervangen worden, gelet op de
afschrijvingstermijn. De inschatting is dat de plaatsing van de op afstand uitleesbare meters en de
inrichting van de informatieverstrekking kostenneutraal kan plaatsvinden aangezien de
overgangsperiode het mogelijk maakt om de meters te vervangen op het eind van de
afschrijvingstermijn en met digitale informatieverstrekking bespaard kan worden op de
meetkosten.
Tijdens de consultatie is onderkend dat een aantal leveranciers nog gebruik maakt van een walk
by/drive by technologie met een signaalafstand van minder dan 250 meter. Het verhogen van de
frequentie van het uitlezen van deze meters zou tot een hogere uitvoeringslast leiden. Besloten is
om gebruik te maken van de mogelijkheid om deze meters als niet op afstand uitleesbaar te
beschouwen, waardoor de leverancier meer tijd heeft om deze meters te vervangen.
Artikel 10bis van de richtlijn omvat één nieuwe afweging voor lidstaten om op nationaal niveau
verder in te vullen. Dit betreft de keuze voor wie verantwoordelijk is voor het verstrekken van
informatie aan eindgebruikers die geen rechtstreekse of individuele overeenkomst hebben met een
energieleverancier. Deze verantwoordelijke zal een verhoging van regeldruk ervaren. Nederland
kiest als verantwoordelijke voor de persoon die het contract met de leverancier heeft afgesloten,
aangezien dit in de praktijk de meest voor de hand liggende optie is en op deze manier de
implementatie van dit artikel zo lastenluw kan worden ingericht. Deze keuze wordt
geïmplementeerd in het Besluit factuur, verbruiks- en indicatief kostenoverzicht energie.
Bijlage VIIbis, tweede lid, van de richtlijn bevat de keuze om warmte en koude uit te sluiten van dit
voorschrift buiten het verwarmings- en koelingsseizoen. Nederland voldoet al aan de verhoogde
frequentie van informatievoorziening indien op afstand uitleesbare meetinrichtingen zijn
geïnstalleerd. Daarom wordt ervoor gekozen om de frequentie niet tijdelijk terug te schroeven of
van de mogelijkheid gebruik te maken om het verwarmings- en koelingsseizoen uit te sluiten van
de informatieverplichting.
Tot slot bevat bijlage VIIbis, derde lid, van de richtlijn de keuze om het toepassingsgebied van de
verplichting om informatie over broeikasgasemissies te verstrekken te beperken tot uitsluitend
leveringen uit stadsverwarmingssystemen met een totaal nominaal thermisch ingangsvermogen
van meer dan 20 MW. Nederland maakt gebruik van deze mogelijkheid zodat de kleine
warmteleveranciers worden uitgesloten hetgeen een regeldrukverlagend effect geeft. De
warmteleveranciers >20MW zijn volgens de Warmtewet vergunninghouders en zijn reeds verplicht
om over de duurzaamheid van de geleverde warmte te rapporteren in het bestuursverslag.
Het Besluit is voorgelegd aan ATR en dat ATR deze niet heeft geselecteerd voor het uitbrengen van
een formeel advies.

II. Artikelen
Artikel I
Onderdelen A tot en met L
In de wijzigingsrichtlijn wordt onderscheid gemaakt tussen eindgebruikers en eindafnemers. In het
Besluit factuur, verbruiks- en indicatief kostenvoerzicht energie is al een begripsbepaling

opgenomen voor een eindafnemer waarbij wordt verwezen naar artikel 1, onder f, van de Wet
implementatie EU-richtlijnen energie-efficiëntie. Een eindafnemer is een natuurlijke persoon of
rechtspersoon die energie koopt voor eigen eindgebruik. Hiervoor heeft een eindafnemer een
contract met een energieleverancier. De wijzigingsrichtlijn introduceert ook rechten voor personen
die geen rechtstreekse overeenkomst met een energieleverancier hebben, maar voor wie een
derde een dergelijke overeenkomst heeft afgesloten. Deze personen worden in het besluit een
‘eindgebruiker’ genoemd. Deze derde wordt een ‘doorleverancier’ genoemd. Voor deze nieuwe
begrippen is een begripsbepaling opgenomen in artikel I, onderdeel A, van het besluit. Deze
begrippen zien alleen op warmte en koude.
De term eindgebruiker komt voor in artikelen 10bis, 11bis en bijlage VIIbis van de richtlijn met
betrekking tot factureringsinformatie betreffende verbruik. Deze artikelen zijn geïmplementeerd in
vrijwel alle artikelen van het Besluit factuur, verbruiks- en indicatief kostenoverzicht energie. In
deze artikelen wordt opgenomen dat zij ook van toepassing zijn op eindgebruikers. Telkens wordt
eerst aangegeven welke (informatie)verplichtingen een energieleverancier heeft ten opzichte van
een eindafnemer of doorleverancier. De relatie tussen een energieleverancier en een eindafnemer
geldt ook voor gas en elektriciteit en blijft voor deze energievormen ongewijzigd. Vervolgens wordt
aangegeven welke (informatie)verplichtingen een doorleverancier heeft tegenover een
eindgebruiker.
Onderdeel I, derde lid
Dit onderdeel wijzigt artikel 10 van het Besluit factuur, verbruiks- en indicatief kostenoverzicht
energie dat ziet op de informatie die een verbruiks- en kostenoverzicht moet bevatten. In bijlage
VIIbis, derde lid, van de richtlijn zijn nieuwe informatie-eisen opgenomen met betrekking tot de
gebruikte brandstofmix en relevante klachtenprocedures. Verder bepaalt bijlage VIIbis, derde punt,
onderdelen c en f, dat voor warmte en koude altijd een vergelijking van het energieverbruik met
een maatman en een vergelijking met gegevens van het voorgaande jaar nodig is, ongeacht of dit
mogelijk en nuttig is. Nieuw is dat ingevolge bijlage VIIbis, derde punt, onderdeel c, de vergelijking
van het voorgaande jaar een klimaatcorrectie moet worden opgenomen voor verwarming en
koeling. Daarnaast worden eisen gesteld aan de minimuminformatie bij een factuur die niet is
gebaseerd op het werkelijke verbruik of op meetgegevens. Zie paragraaf 4.2 van het algemeen
deel van de toelichting.
Onderdeel J
In artikel 12 wordt verhelderd dat dit artikel zowel ziet op het elektronische verstrekken van
facturen als van verbruiks- en kostenoverzichten. Bijlage VIIbis, derde punt, onder f, van de
richtlijn biedt de mogelijkheid dat bij elektronische facturen ook aan de eis dat vergelijkingen met
de maatman beschikbaar moeten worden gesteld kan worden voldaan door deze online
beschikbaar te stellen en daar in de factuur naar te verwijzen. Dit wordt geïmplementeerd in het
nieuwe derde lid van artikel 12.
Onderdeel L
Dit onderdeel wijzigt artikel 14 van het Besluit factuur, verbruiks- en indicatief kostenoverzicht
energie dat ziet op de kosten. Artikel 14 bepaalt dat een factuur of een verbruiks- en indicatief
kostenoverzicht kosteloos wordt verstrekt. Op grond van artikel 11bis, tweede lid, van de richtlijn
dient ook de verdeling van de kosten in verband met de factureringsinformatie betreffende het
individuele verbruik van warmte en koude een appartementengebouw of in een multifunctioneel
gebouw kosteloos te worden uitgevoerd. Alleen wanneer het meten, verdelen en berekenen van
het werkelijke individuele verbruik door een ander dan de leverancier geschiedt kunnen de kosten
worden doorberekend aan de eindgebruiker. Voor kleinverbruikers van warmte is dit reeds
geregeld in artikel 8a, vierde lid, van de Warmtewet. Door het nieuwe tweede en derde lid van
artikel 14 van het Besluit factuur, verbruiks- en indicatief kostenoverzicht energie geldt dit voor
alle verbruikers van warmte en koude.

Artikel II
In artikelen 2, negende lid, 6a, tiende lid, van de Wet implementatie EU-richtlijnen energieefficiëntie en artikel 8, veertiende lid, van de Warmtewet is op hoofdlijnen uitgewerkt wanneer het
installeren van individuele meters en warmtekostenverdelers in iedere eenheid in een
appartementengebouw of multifunctioneel gebouw technisch haalbaar en kostenefficiënt is. Zie
verder paragraaf 2 van het algemeen deel van de toelichting. Het nieuwe artikel 8a van het Besluit
op afstand uitleesbare meetinrichtingen bevat de criteria waarmee wordt bepaald in welke andere
situaties de installatie van een individuele meter om het energieverbruik te meten technisch

haalbaar of kostenefficiënt is, onderscheidenlijk installatie van individuele kostenverdelers
kostenefficiënt is. Voor koude bepaalt in eerste instantie de netbeheerder en voor warmte de
warmteleverancier of de installatie van een meetinrichtingen verplicht is aan de hand van de
criteria die zijn opgenomen in artikel 8a, onderdelen a tot en met d.
Voor het bepalen van de technische haalbaarheid en kosteneffectiviteit ligt voor de hand om de
gebouwfuncties uit artikel 1.1, tweede lid, van het Bouwbesluit 2012 te betrekken. Voor alle
functies geldt dat per gebouw bij de hoofdaansluiting een meter wordt geïnstalleerd.
Onderdeel a bepaalt dat de installatie afhankelijk is van de complexiteit van het leidingstelsel in
een gebouw. Dit is aan de orde wanneer sprake is van stijgleidingen of wanneer leidingen, in de
loop van de tijd door aanpassingen en uitbreidingen zodanig vervlochten zijn dat meten van het
verbruik niet mogelijk is zonder grote kostbare aanpassingen.
In onderdeel b staat dat de meting een goede weergave moet geven van het eigen verbruik. Als de
warmtelevering niet uitsluitend via warm water, maar bij voorbeeld ook via luchtbehandeling
geschiedt, dan zou het aanbrengen van meters op het radiatorsysteem (of kostenverdelers op de
radiatoren) slechts een deel van de geleverde warmte meten.
In onderdeel c staat dat voor de installatie relevant is in hoeverre de eindgebruiker invloed kan
uitoefenen op de energielevering. Als de eindgebruiker daarop geen of weinig invloed heeft dan zal
het frequent verstrekken van informatie in die situaties niet leiden tot energiebesparing. Dit is het
geval wanneer een eindgebruiker maar kort gebruik maakt van de ruimte.
In onderdeel d staat een formule waarmee bepaald kan worden of het plaatsen van een
meetinrichting kostenefficiënt is. Het plaatsen van een meetinrichting is kostenefficiënt indien de
jaarlijkse besparing groter is dan de jaarlijkse kosten. De jaarlijkse besparing wordt berekend door
het gemiddelde energieverbruik van de laatste drie jaren naar rato verdeeld over het aantal
eindgebruikers gecorrigeerd voor de graaddagen te vermenigvuldigen met de warmteprijs per GJ
welke jaarlijks wordt vastgesteld door de ACM, vermenigvuldigd met een besparing van 15%. De
verwachte besparing is bepaald op 15%, gebaseerd op eerder onderzoek De jaarlijkse kosten voor
de meters betreffen de kosten van installatie en investering in de meters, af te schrijven over een
periode van 10 jaar, tegen de standaard discontovoet welke wordt gepubliceerd door het
Steunpunt Economische Expertise Rijkswaterstaat (https://www.rwseconomie.nl/discontovoet)
inclusief de jaarlijkse kosten voor het verwerken van de meetdata.
Artikel III
Artikel III wijzigt het Warmtebesluit. Deze wijziging hangt samen met de wijziging van de definitie
van verbruiker in artikel 1, eerste lid, van de Warmtewet (Wet tot wijziging van de Wet
implementatie EU-richtlijnen energie-efficiëntie en de Warmtewet in verband met de implementatie
van richtlijn 2018/2002/EU betreffende energie efficiëntie (Kamerstukken II 2019/2020, 35292, nr.
7)). De definitie van verbruiker is gewijzigd omdat gebleken is dat door de zinssnede “van meer
dan 100 kilowatt” verbruikers met een centrale aansluiting tot en met 100 kilowatt abusievelijk niet
onder de werking van de Warmtewet vallen. Om dit te herstellen is de begrenzing van de centrale
aansluiting van meer dan 100 kilowatt uit de definitie van verbruiker verwijderd.
In artikel 5, eerste lid, van het Warmtebesluit zijn de categorieën aansluitingen als bedoeld in
artikel 6, tweede lid, van de Warmtewet vastgesteld. Gebleken is dat ook in dit artikel centrale
aansluitingen met een doorlaatwaarde tot en met 100 kilowatt abusievelijk niet onder de werking
van het Warmtebesluit zijn gebracht. Om dit te herstellen wordt in artikel 5, eerste lid, onderdelen
c en d, het bereik “maximaal 100 kilowatt” toegevoegd aan de opsomming van te onderscheiden
doorlaatwaarden.
Artikel IV
Dit besluit treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip zodat de
inwerkingtreding zo optimaal mogelijk kan aansluiten bij de implementatiedeadline van de
wijzigingsrichtlijn op 25 juni 2020.

III. Transponeringstabel
In de transponeringstabel zijn uitsluitend de artikelen uit de wijzigingsrichtlijn opgenomen die
implementatie behoeven in het Besluit factuur, verbruiks- en indicatief kostenoverzicht energie of
in het Besluit op afstand uitleesbare meetinrichtingen. De volledige transponeringstabel is
opgenomen in de memorie van toelichting bij de Wet tot wijziging van de Wet implementatie EUrichtlijnen energie-efficiëntie en de Warmtewet in verband met de implementatie van richtlijn
2018/2002/EU betreffende energie efficiëntie (Kamerstukken II 2019/2020, 35292, nr. 3).
Bepaling EU-

Bepaling in

regeling

implementatieregeling of in

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting van
keuze(n)

bestaande regelgeving;
toelichting indien niet
geïmplementeerd of uit zijn
aard geen implementatie
behoeft
Artikel 1
Zesde lid

Artikel II.

(Artikel 9ter,
eerste lid, tweede

De invulling van de algemene

Zie verder §2 van het

criteria, werkwijzen en/of

algemeen deel van de

procedures aan de hand

toelichting

waarvan kan worden bepaald

alinea, van de

dat installaties technisch niet

richtlijn)

haalbaar en nietkosteneffectief zijn

Achtste lid

Artikel I, onderdeel A.

(artikel 10bis,

Voor het overige reeds

eerste lid, eerste

geïmplementeerd (artikel 1

alinea, van de

van het Besluit factuur,

richtlijn)

verbruiks- en indicatief
kostenoverzicht energie).

Achtste lid

Artikel I, onderdeel E.

Keuze om toe te staan dat de

Deze mogelijkheid

(artikel 10bis,

Voor het overige reeds

eindgebruiker, behalve

bestaat reeds,

eerste lid, tweede

geïmplementeerd (artikel 5

wanneer het verbruik wordt

waarbij is gekozen

alinea, van de

van het Besluit factuur,

vastgesteld met individuele

voor het geschatte

richtlijn)

verbruiks- en indicatief

meters op basis van

verbruik. Zie verder

warmtekostenverdelers, de

§2.3 van het

meter zelf mag aflezen. In dat

algemeen deel van de

geval de keuze dat indien de

toelichting van de

eindgebruiker geen

Wet tot wijziging van

meetgegevens heeft verstrekt,

de Wet implementatie

dat de factuur dan wordt

EU-richtlijnen

gebaseerd op het geschatte

energie-efficiëntie en

verbruik of op een vast tarief.

de Warmtewet in

kostenoverzicht energie).

verband met de
implementatie van
richtlijn
2018/2002/EU
betreffende energie
efficiëntie
(Kamerstukken II
2019/2020, 35292,
nr. 3).
Achtste lid

Artikel I, onderdeel K.
Voor het overige reeds
geïmplementeerd (artikel

Geen

(artikel 10bis,

13, tweede lid, van het

tweede lid, onder

Besluit factuur, verbruiks-

a, van de richtlijn)

en indicatief
kostenoverzicht energie).

Achtste lid

Artikel I, onderdeel J.

(artikel 10bis,

Voor het overige reeds

tweede lid, onder

geïmplementeerd (artikel

b, van de richtlijn)

12 van het Besluit factuur,

Geen

verbruiks- en indicatief
kostenoverzicht energie).
Achtste lid

Artikel I, onderdelen A tot

Keuze wie verantwoordelijk is

Zie verder §3 van het

(artikel 10bis,

en met L.

voor het verstrekken van

algemeen deel van de

informatie aan eindgebruikers

toelichting.

derde lid, van de

die geen rechtstreekse of

richtlijn)

individuele overeenkomst met
een energieleverancier hebben.

Tiende lid

Artikel I, onderdeel L,

(artikel 11bis,

tweede lid.

eerste lid, van de

Voor het overige reeds

richtlijn)

geïmplementeerd (artikel

Geen

14 van het Besluit factuur,
verbruiks- en indicatief
kostenoverzicht energie).
Tiende lid

Artikel I, onderdeel L,

(artikel 11bis,

tweede lid.

tweede lid, van de

Voor het overige reeds

richtlijn)

geïmplementeerd (artikel

Geen

8a, vierde lid, van de
Warmtewet).
Bijlage
Vierde lid

Artikel I, onderdelen B en

(Bijlage VIIbis,

D.

eerste lid, van de

Voor het overige reeds

richtlijn)

geïmplementeerd (artikelen

Geen

2 en 4, eerste lid, van het
Besluit factuur, verbruiksen indicatief
kostenoverzicht energie).
Vierde lid

Artikel I, onderdeel G.

Warmte en koude kunnen van

Van deze optie wordt

(Bijlage VIIbis,

Voor het overige reeds

dit voorschrift worden

geen gebruik

tweede lid, van de

geïmplementeerd (artikel

uitgesloten buiten het

gemaakt. Zie verder

richtlijn)

7, tweede lid, van het

verwarmings-/koelingsseizoen.

§4 van het algemeen
deel van de

Besluit factuur, verbruiks-

toelichting

en indicatief
kostenoverzicht energie).
Vierde lid

Artikel I, onderdelen H en

(Bijlage VIIbis,

I, eerste lid.

derde lid, eerste

Voor het overige reeds

alinea, onder a,

geïmplementeerd (artikel

van de richtlijn)

10 van het Besluit factuur,
verbruiks- en indicatief
kostenoverzicht energie).

Geen

Vierde lid

Artikel I, onderdeel I,

Het toepassingsgebied van de

Van deze optie wordt

(Bijlage VIIbis,

derde lid.

verplichting om informatie over

gebruik gemaakt. Zie

broeikasgasemissies te

verder §4.1 van het

verstrekken, kan worden

algemeen deel van de

beperkt tot uitsluitend

toelichting

derde lid, eerste
alinea, onder b,
van de richtlijn)

leveringen uit
stadsverwarmingssystemen
met een totaal nominaal
thermisch ingangsvermogen
van meer dan 20 MW.

Vierde lid

Artikel I, onderdeel I,

(Bijlage VIIbis,

derde lid.

derde lid, eerste

Voor het overige reeds

alinea, onder c,

geïmplementeerd (artikel

van de richtlijn)

10, eerste lid, onder e, van

Geen

het Besluit factuur,
verbruiks- en indicatief
kostenoverzicht energie).
Vierde lid

Artikel I, onderdeel I,

(Bijlage VIIbis,

derde lid.

Geen

derde lid, eerste
alinea, onder e,
van de richtlijn)
Vierde lid

Artikel I, onderdeel I,

(Bijlage VIIbis,

tweede lid.

derde lid, eerste

Voor het overige reeds

alinea, onder f,

geïmplementeerd (artikel

van de richtlijn)

10, eerste lid, onder d, van

Geen

het Besluit factuur,
verbruiks- en indicatief
kostenoverzicht energie).
Vierde lid

Artikel I, onderdeel I,

(Bijlage VIIbis,

derde lid.

Geen

derde lid, tweede
alinea, van de
richtlijn)

De Minister van Economische Zaken en Klimaat,