29 augustus 2019

QUICK SCAN WACHTTIJDEN EN WACHTLIJSTEN IN DE ZORG
Aanleiding
De vaste commissie voor VWS heeft in januari 2019 besloten om het thema ‘wachttijden en
wachtlijsten in de zorg ’ te benoemen als één van de thema’s voor nadere verdieping in het kader
van de kennisagenda VWS 2019.1 Een voorbereidingsgroep - bestaande uit de leden Kerstens (PvdA),
De Lange (VVD) en Westerveld (GL) - heeft de commissiestaf verzocht om bijgaande ‘quick scan’ op
te stellen. Deze quick scan beoogt een overzicht op hoofdlijnen te geven van de (voor de Tweede
Kamer) beschikbare informatie over wachttijden en wachtlijsten. Hierdoor kan de
voorbereidingsgroep keuzes maken voor verdere verdieping en voorstellen doen aan de vaste
commissie VWS voor mogelijke verbeteringen van de informatievoorziening.
Bij het opstellen van dit document is vooral gebruik gemaakt van kamerstukken over wachttijden en
wachtlijsten uit de jaren 2018 en 2019 (tot en met juli 2019; zie ook bijlage 1). Daarnaast heeft de
voorbereidingsgroep op 27 juni 2019 een technisch gesprek gevoerd met betrokkenen van de
Nederlandse Zorgautoriteit, het Zorginstituut, het RIVM, het Trimbos-instituut en het ministerie van
VWS over een conceptversie van deze quick scan.
De quick scan begint met een 'beeld op hoofdlijnen' (samenvatting). Paragraaf 1 bevat begrippen en
definities. Paragraaf 2 de bevindingen per aspect en paragraaf 3 de bevindingen per sector.2

Beeld op hoofdlijnen
Samenvattend komt uit de quick scan het volgende beeld op hoofdlijnen ten aanzien van de
informatievoorziening over wachttijden en wachtlijsten op landelijk niveau.
1. Informatie over wachtlijsten en wachttijden wordt vooral per sector verzameld. Soms ook niet.
Een totaalbeeld ontbreekt daardoor. Er is niet één centrale plek waar alle beschikbare informatie
over wachttijden of wachtlijsten wordt verzameld en op hoofdlijnen gepresenteerd. De website
(en app) ‘Staat Volksgezondheid en Zorg’3 komt daarbij het meest in de richting en lijkt de meest
aangewezen plek voor (verdere) informatievoorziening aan de Kamer op het terrein van
wachttijden en wachtlijsten.
2. De informatievoorziening over wachtlijsten en wachttijden verschilt enorm per sector, variërend
van géén gegevensverzameling tot maandelijkse publicaties van wachtlijsten op sector- en
instellingsniveau:

1

Zie: https://www.tweedekamer.nl/kamerleden-en-commissies/commissies/volksgezondheid-welzijn-en-sport/kennisagenda
Aspecten van wachttijden/-lijsten die worden besproken zijn: actoren, aggregatieniveau, frequentie, totstandkomingsproces, doelgroep,
publicatiewijze, kwaliteit, controle & handhaving.
Sectoren die worden behandeld: basiszorg, paramedische zorg, MSZ, GGZ, Wlz, Wijkverpleging, Jeudzorg/jeugdhulp.
3
Zie: https://www.staatvenz.nl/
2

1








In de sectoren huisartsen, mondzorg, paramedische zorg en wijkverpleging, worden kennelijk
geen grote problemen met wachttijden of wachtlijsten ervaren. Gegevens hierover worden
dan ook niet systematisch verzameld.
Voor zorg in het kader van de Wet langdurige zorg (Wlz) zijn wachtlijst- en wachttijdgegevens
beschikbaar. Deze worden systematisch verzameld door het Zorginstituut Nederland en
maandelijks gepubliceerd. Er wordt informatie beschikbaar gesteld over het landelijk beeld
(met een nadere onderverdeling naar verschillende indicatiesoorten), op instellingsniveau en
over trends in de tijd.
Over de sectoren geestelijke gezondheidszorg (ggz), medisch specialistische zorg (msz) en
zorg uit hoofde van de Wlz wordt de meeste informatie aan de Kamer gestuurd. Mede ook
nadat de Nza in mei 2017 hiervoor het Actieplan wachttijden in de zorg (voor de sectoren
ggz, msz, Wlz) is gestart4. Ten aanzien van de sector msz is op een website van het RIVM
(volksgezondheidenzorg.info) zeer gedetailleerde en actuele informatie beschikbaar over
wachttijden voor verschillende specialismen en behandelingen.5 Voor de ggz is/wordt de
informatievoorziening over wachttijden verder verbeterd en wordt getracht deze terug te
dringen. De aanmeldwachttijd ggz ligt echter momenteel overal nog boven de Treeknorm.
Informatie over wachttijden en wachtlijsten in de jeugdzorg en jeugdhulp is sinds 2015, na de
decentralisatie, niet meer op landelijk niveau voorhanden.

3. Beschikbare informatie over wachttijden en wachtlijsten bereikt de Kamer op uiteenlopende
manieren. Zo is er bijvoorbeeld voor de ggz een ‘informatiekaart’ door de Nza ontwikkeld, wordt
in begroting en jaarverslag doorverwezen naar de digitale ‘Staat VenZ’, of zijn er aparte websites.
Soms ontvangt de Tweede Kamer (desgevraagd) wachttijd-/wachtlijstinformatie over specifieke
deelsectoren waarover informatie is verzameld (zoals bijvoorbeeld wachttijden en wachtlijsten
voor Casemanagement Dementie of voor transgenderzorg6). In de Wlz is veel en actuele
informatie beschikbaar, maar op uiteenlopende plekken (Staat VenZ, Monitor Langdurige Zorg,
website I-standaarden van Zorginstituut)7. Voor msz geldt dat er veel actuele wachttijdinformatie
op één plaats te vinden is (zie voetnoot 4).
4. Het duiden van informatie over wachtlijsten en wachttijden is vaak lastig. Cijfers zijn niet altijd
voorhanden of beperkt tot een landelijk totaalbeeld. Er zijn drie variabelen relevant voor inzicht
in wachttijden en wachtlijsten: (1) ‘aggregatieniveau’ (2) ‘spreiding’ en (3) ‘ontwikkeling’.
 Aggregatieniveau is de mate waarin het ‘landelijk gemiddelde per sector’ nog nader
onderverdeeld kan worden, bijvoorbeeld naar subsectoren, specifieke specialismen,
behandelingen, patiëntgroepen, etc.
 Spreiding is de mate waarin landelijke gegevens, ook nader onderverdeeld (kunnen) worden
naar provincie, regio’s, gemeente of naar instellingsniveau.
 Ontwikkeling is de mate waarin cijfers in meerjarig perspectief op een vergelijkbare wijze
beschikbaar zijn, waardoor ook de trend is te zien.
Bij de sectoren Wlz en msz zijn de beschikbare cijfers op al deze variabelen (deels) aanwezig. De
cijfers laten de relevantie zien van dit verdiepende inzicht, omdat uit dit type cijfers vaak grote
verschillen blijken te bestaan tussen bijvoorbeeld soorten behandeling of tussen regio’s.
5. Ook de kwaliteit van informatie over wachttijden en wachtlijsten, in termen van
betrouwbaarheid, tijdigheid en volledigheid, is uiteenlopend. Variërend van maandelijkse,
4

Zie: Bijlage bij Kamerstuk II, 2016/17, 25 424 nr. 353
Zie: https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/ziekenhuiszorg/cijfers-context/wachttijden
6
Brief minister VWS van 3 september 2018 ter aanbieding van het rapport ‘Onderzoek naar het gebruik, wachttijden en wachtlijsten
Casemanagement Dementie (Kamerstuk II, 2017/18, 29 689, nr. 936), respectievelijk brief minister MZ van 28 juni 2019 met cijfers (bijlage)
over wachttijden en wachtlijsten transgenderzorg (Kamerstuk II, 2018/19, 31 016, nr. 237)
7
Zie: https://www.monitorlangdurigezorg.nl/, respectievelijk https://www.istandaarden.nl/
5

2

gestandaardiseerde digitale aanlevering tot het voorbeeld van de ggz waar aanvankelijk nog
wachttijdgegevens handmatig via de websites van instellingen werden verzameld.
6. Het is op basis van deze quick scan niet mogelijk om een volledig en scherp beeld te krijgen van
kwantiteit en kwaliteit van wachttijd-/wachtlijstgegevens. Om bijvoorbeeld gevalideerde
uitspraken te doen over de juistheid of betrouwbaarheid van aangetroffen cijfers zou afzonderlijk
en gespecialiseerd onderzoek nodig zijn. De verschillen die er tussen sectoren zijn, in termen van
het verzamelen en (aan de Kamer) presenteren van gegevens over wachttijden en wachtlijsten,
doet vermoeden dat er mogelijkheden zijn voor verdere verbeteringen op dit punt.

3

1. Begrippen en definities
Wachttijden en wachtlijsten
De begrippen wachttijd en wachtlijst hangen met elkaar samen en worden in deze notitie als volgt
gedefinieerd:
 wachttijd: de tijd waarbij op een bepaalde vorm van zorg wordt gewacht;
 wachtlijst: het aantal personen dat op een bepaalde vorm van zorg wacht.
Wachttijden worden uitgedrukt in tijdseenheden, vaak aantallen dagen of aantallen weken.
Wachtlijsten in aantallen wachtenden. Hoewel deze definities eenduidig lijken, bestaan in de praktijk
methodologische en definitiekwesties die het monitoren van wachttijden en wachtlijsten moeilijk
kunnen maken:
- Afbakening. ‘Een vorm van zorg’ is vaak goed definieerbaar en meetbaar (een consult, een
operatie, een plaatsing), maar is soms ook minder scherp afgebakend (een behandeltraject,
‘passende zorg’) of kan bestaan uit meerdere vormen van zorg.
- Aggregatieniveau. De wachttijd voor een individu is eenduidig, maar voor een groep moet al
gewerkt worden met gemiddelden en kan dus ook de spreiding (de mate van afwijking van het
gemiddelde) een relevant meetgegeven zijn.
- Toerekening. Daarnaast kunnen uiteenlopende categorieën worden gekozen (landelijk, per
sector, per instelling, per aandoening, per indicatie, per doelgroep, etc.) die echter niet altijd
aansluiten bij de wijze van registreren. Dit kan problemen met de betrouwbaarheid en
vergelijkbaarheid van cijfers opleveren. Temeer omdat berekeningswijzen soms worden
veranderd.
Wachttijden en Treeknormen
Zorgaanbieders en verzekeraars hebben afspraken gemaakt over redelijke wachttijden in de zorg. Al
in 2000 werden hiervoor normen vastgesteld, de zogenaamde Treeknormen8. Voor de maximaal
aanvaardbare wachttijd worden -indien van toepassing- twee normen gehanteerd:
 de aanmeldwachttijd: de wachttijd tussen het moment van aanmelding en het eerste
contactmoment (afspraak, intake) met een zorgaanbieder.
 de behandelwachttijd: de wachttijd tussen eerste contactmoment en de start van
daadwerkelijke behandeling (ingreep, plaatsing).
De totale wachttijd is dus de aanmeldwachttijd en behandelwachttijd tezamen.
Voor steeds meer sectoren zijn Treeknormen afgesproken. Een Treeknorm is geen bindende norm of
harde verplichting, maar heeft meer het karakter van een richtlijn. Het Zorginstituut Nederland stelt
op haar website ‘istandaarden’: “De Treeknorm is een service aan de cliënt – een streefnorm die
weergeeft binnen welke tijd een cliënt recht op zorg zou moeten hebben. De Treeknorm is geen
verplichting.”9 Treeknormen spelen niettemin wel een belangrijke rol in de beleidspraktijk met
betrekking tot wachttijden en -lijsten (zie ook box 1).

8
9

Genoemd naar landgoed ‘Den Treek’ in Leusden waar zorgverzekeraars en zorgaanbieders hun overleg voerden.
Zie: https://www.istandaarden.nl/veelgestelde-vragen/vragen-wachtlijstinformatie

4

Box 1: Treeknormen en Tweede Kamer
Relatief kort na het ontstaan van de eerste Treeknormen stelde de Kamer in 2002 al vast dat zorg vaak niet
10
binnen deze normen werd geleverd. Zo werd in november 2002 de motie Wilders c.s. door de Kamer
aangenomen die luidt:
“overwegende, dat nog steeds veel mensen die wachten op zorg niet binnen de gestelde Treeknormen worden
geholpen; overwegende, dat concrete kwantitatieve doelstellingen ten aanzien van het terugdringen van de
wachttijden essentieel zijn om te kunnen beoordelen of en wanneer deze wachttijden zijn teruggedrongen;
overwegende, dat sinds kort een nulmeting beschikbaar is waaraan concrete doelstellingen kunnen worden
gekoppeld;
verzoekt de regering zo spoedig mogelijk concrete en kwantitatieve doelstellingen te formuleren met betrekking
tot de wachttijdreductie.”
11

In maart 2003 ontving de Tweede Kamer vervolgens een brief van de minister waarin werd aangegeven dat
VWS deze afgesproken normen van zorgaanbieders als ijkpunt over zou nemen. De betreffende Treeknormen
waren in een bijlage bij de brief opgenomen.
Zeer recent schreef de minister voor medische zorg nog aan de Tweede Kamer:
"Zorgverzekeraars en zorgaanbieders hebben de wettelijke c.q. mijns inziens ook morele plicht er voor te zorgen
12
dat de wachttijden afnemen en uiteindelijk binnen de Treeknormen komen”.

Dat minister Bruins de Treeknormen behalve als een morele plicht, ook als wettelijke plicht
kwalificeert, hangt samen met het feit dat ze het toetsingskader vormen voor de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa) bij de beoordeling of zorgaanbieders aan hun zorgplicht voldoen (in casu aan de
aspecten ‘tijdigheid’ en ‘bereikbaarheid’ van zorg). De Treeknormen zijn opgenomen in de
‘Beleidsregel toezichtkader zorgplicht’ van de NZa (Beleidsregel TH/BR-025).13 Hier worden normen
voor bereikbaarheid (in termen van maximale reistijd) en voor tijdigheid (in termen van wachttijd)
opgesomd voor enerzijds actieve en subactieve zorg en anderzijds voor electieve basiszorg. In bijlage
2 zijn deze normen opgenomen.
Enigszins vereenvoudigde overzichten van Treeknormen zijn ook te vinden op sites van verzekeraars
die hun cliënten willen informeren (zie box 2).
14

Box 2: Treeknormen
Medicijnen: Binnen 1 werkdag kunt u uw medicijnen ophalen bij de apotheek.
Huisarts: In 80% van de gevallen kunt u binnen 2 werkdagen naar uw huisarts. De maximale wachttijd is 3
werkdagen. Voor spoedeisende hulp kunt u direct naar uw huisarts.
Paramedisch hulpverlener: Binnen 1 week kunt u naar uw paramedisch hulpverlener (bijvoorbeeld
fysiotherapeut of logopedist).
Eerste gesprek in het ziekenhuis: In 80% van de gevallen kunt u binnen 3 weken naar het ziekenhuis voor een
eerste gesprek. De maximale wachttijd is 4 weken. Voor spoedeisende hulp kunt u direct naar het ziekenhuis.
Diagnose of indicatie: In 80% van de gevallen heeft u binnen 3 weken toegang tot zorg om tot een indicatie of
diagnose te komen. De maximale wachttijd is 4 weken.
Mondzorg: Binnen 3 weken kunt u voor een eerste gesprek naar bijvoorbeeld uw tandarts of orthodontist.
Binnen 3 weken kunt u op bezoek voor een behandeling. Bij spoedeisende mondzorg wordt u binnen 1 uur
geholpen.

10

Motie van de leden Wilders, Buijs en T. de Graaf, 27 november 2002, Kamerstuk II, 2002/03, 28600 XVI, nr. 68
Kamerstuk II, 2002/03, 25 170, nr. 31
12
Brief 28 juni 2019, p. 1. Kamerstuk II, 2018/19, 31 016, nr. 237
13
Zie: https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_21832_22/1/
14
Zie: https://www.vgz.nl/zorg-regelen/wachtlijstbemiddeling-aanvragen
11

5

Polikliniek: In 80% van de gevallen kunt u binnen 4 weken naar het ziekenhuis voor een behandeling op de
polikliniek waarvoor geen opname in het ziekenhuis nodig is. De maximale wachttijd is 6 weken.
Opname ziekenhuis: In 80% van de gevallen kunt u binnen 5 weken naar het ziekenhuis voor een behandeling
waarvoor een opname in het ziekenhuis nodig is. De maximale wachttijd is 7 weken.
Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ):
- Maximale wachttijd bij aanmelding: 4 weken.
- Maximale wachttijd tussen aanmelding en beoordeling: 4 weken.
- Maximale wachttijd tussen beoordeling en ambulante behandeling: 6 weken.
- Maximale wachttijd tussen beoordeling en intramurale behandeling: 7 weken.
Verpleging en verzorging:
- Verpleging 6 weken.
- Verzorging 13 weken.
- Thuiszorg 6 weken.

Wachtlijsten: categorieën wachtenden
Met name in de Wlz zijn naast wachttijden, ook wachtlijsten relevant. Daarbij wordt een onderscheid
gemaakt in ‘actief wachtend’, ‘niet-actief wachtend’ en ‘niet wachtend’ (zie box 3).
15

Box 3: Categorieën wachtenden
Actief wachtend
De cliënt heeft direct zorg in een zorginstelling nodig. De cliënt kan een voorkeursaanbieder of -locatie
aangeven, maar als daar geen plek is, regelt de zorgaanbieder in overleg met het zorgkantoor elders een plaats.
Iedereen met een Wlz-indicatie – een indicatie voor de Wet langdurige zorg – krijgt de status ‘actief wachtend’.
Pas als de cliënt zelf aangeeft alleen naar de voorkeursaanbieder te willen verhuizen, wijzigt de zorgaanbieder
de status in ‘niet actief wachtend’.
Niet-actief wachtend
De cliënt heeft aangegeven uitsluitend bij de zorgaanbieder- of locatie van de eerste voorkeur te willen gaan
wonen. Wordt de behoefte aan zorg groter, of veranderen de omstandigheden – bijvoorbeeld door de uitval
van mantelzorg – dan kan de cliënt contact opnemen met de zorgaanbieder of het zorgkantoor om zijn of haar
status op de wachtlijst te laten wijzigen in ‘actief wachtend’.
Niet wachtend
De cliënt heeft aangegeven momenteel geen gebruik te willen maken van zijn of haar verblijfsindicatie. Het kan
wel zijn dat de cliënt zorg thuis ontvangt in de vorm van een MPT. Als de cliënt wel behoefte krijgt om
opgenomen te willen worden in een instelling, dan moet de cliënt zelf contact opnemen met het zorgkantoor
of de zorgaanbieder bij wie de cliënt op de wachtlijst staat.

15

Zie: https://www.istandaarden.nl/veelgestelde-vragen/vragen-wachtlijstinformatie

6

2. Bevindingen per aspect
In deze paragraaf wordt ingegaan op een aantal aspecten die relevant zijn voor
informatievoorziening over wachttijden en -lijsten. In tabel 1 is eerst schematisch weergeven wat de
relevante vragen en aspecten zijn die (uiteindelijk) allemaal in kaart gebracht kunnen worden.
Tabel 1. Aspecten bij informatieverzameling en analyse van wachttijden en wachtlijsten
Kernvraag
Aspect
Vragen
Wie?
A. Actoren
 Wie verzamelt, registreert en analyseert?
 Wat is de rol van uitvoerders (zorgaanbieders, verzekeraars), beleidsmakers
(VWS, NZa), informatieverzamelaars (ZiN, NZa, RIVM, Vektis, Mediquest,
etc.)?
Wat?
B. Aggregatie Wat wordt verzameld? (wachttijden of ook wachtlijsten? Hoe zijn die
niveau
gedefinieerd?)
 Op welk niveau wordt informatie verzameld en gerapporteerd?
(instellingsniveau, per regio, landelijk)?
Wanneer?
C. Frequentie
 Hoe vaak wordt gerapporteerd en gepubliceerd?
Hoe?
D. Proces
 Hoe wordt verzameld?
 Bestaan hiervoor eisen/normen in wet- en regelgeving?
Voor wie?
E. Doelgroep
 Voor wie wordt informatie over wachttijden/wachtlijsten verzameld?
 Met welk doel?
Waar?
F. Publicatiewijze
 Waar worden de gegevens gepubliceerd?
Hoe goed?
G. Kwaliteit
 Wat kan gezegd worden over de betrouwbaarheid, tijdigheid en
volledigheid van gegevens over wachttijden/wachtlijsten?
Op basis
H. Controle en
 Welke normen gelden er? Wie bepaalt deze? Hoe en waar is dat (in wet- of
waarvan?
handhaving
regelgeving) vastgelegd?
 Hoe wordt toezicht gehouden?
 Welke dwang- of sanctiemogelijkheden zijn er? Worden die toegepast?
Waarom?
I. Analyse en
 Wat veroorzaakt overschrijding van normen voor wachttijden en
verklaring
wachtlijsten?
 Hoe wordt dit onderzocht?
Waartoe?
J. Aanpak
 Wat wordt gedaan/kan worden gedaan om wachttijden en wachtlijsten
terug te dringen?
 Is er een aanpak om tot terugdringing te komen?

In deze quick scan wordt zo feitelijk mogelijk ingegaan op de aspecten A t/m H op basis van openbare
bronnen. Op grond hiervan kan de voorbereidingsgroep e/o de commissie VWS beoordelen of ze
vervolgens ook op de andere aspecten voor één of meer sectoren een nadere verdieping wenst.
A. Actoren
Centrale actoren in dit verband zijn de zorgaanbieder en de verzekeraars. In de meeste sectoren
hebben zij gezamenlijk afspraken gemaakt over de aanvaardbare wachttijden (Treeknorm).
De zorgaanbieders worden geacht wachttijden te registreren en overschrijding te melden. In
sommige sectoren bestaat een plicht om periodiek wachttijd/-lijstgegevens aan te leveren (bijv. aan
Vektis) en is er en plicht tot het informeren van de cliënten.
De verzekeraars hebben een zorgplicht. In enkele sectoren hebben de verzekeraars om die reden ook
bij overschrijding van wachttijden en wachtlijsten een plicht om extra zorg te contracteren of om een
alternatief aan te bieden (wachtlijstbemiddeling, overbruggingszorg).
De rol van het ministerie is relatief beperkt. De sector stelt zelf de normen en wordt ook geacht zelf
maatregelen te nemen om (bij overschrijding) wachttijden en wachtlijsten terug te dringen.
Regelgeving rond het registreren en melden van wachttijden en wachtlijsten is belegd bij de NZa en
7

het Zorginstituut (voor de Wlz-sectoren). Handhaving is aan de NZa en de IGJ. Vanuit de
stelselverantwoordelijkheid is de rol van het ministerie om te monitoren, te faciliteren en te
informeren. Dat laatste gebeurt in brieven aan de Kamer (zie bijlage 1) en via websites (van o.a. het
RIVM; zie hierna onder F).
In de sector jeugd zijn sinds 2015 genoemde verantwoordelijkheden overgegaan op gemeenten. In
die sector is dan ook weinig informatie over wachttijden en wachtlijsten op landelijk niveau
beschikbaar.
B. Aggregatieniveau
Het beeld van wat er precies wordt verzameld en op welk niveau is zeer uiteenlopend.
In de sectoren huisartsen, mondzorg en paramedische zorg, worden kennelijk geen problemen met
wachttijden of wachtlijsten ervaren. Gegevens hierover worden dan ook niet systematisch
verzameld.
Voor de Wlz ligt de nadruk op wachtlijstgegevens (aantallen wachtenden), waarbij informatie
beschikbaar wordt gesteld over het landelijk beeld (met een nadere onderverdeling naar
verschillende indicatiesoorten) en op instellingsniveau. Ook meerjarige trends worden
gepresenteerd.
Voor de sectoren ggz en msz is de informatie vooral gericht op wachttijden. Bij msz wordt
onderscheid gemaakt naar diagnose, poliklinische zorg en behandeling in het ziekenhuis. Daarbinnen
zijn vaak gedetailleerde onderverdelingen gemaakt naar bijvoorbeeld soorten specialismen of type
verrichtingen.
Voor wijkverpleging is om redenen van administratieve lasten afgezien van registratie van
wachttijden en wachtlijsten. Voor casemanagement dementie zijn wel cijfers verzameld met
betrekking tot wachttijden en wachtlijsten.
Voor jeugdzorg ontbreekt een landelijk beeld.
C. Frequentie
Het is lastig gebleken een goed en compleet beeld te krijgen over de frequentie waarmee cijfers over
wachttijden en wachtlijsten worden verzameld, gerapporteerd en gepubliceerd. Rapportage gebeurt
meestal op halfjaarlijkse basis. Uitzondering vormt de Wlz waarbij de zorgkantoren maandelijks
rapporteren.
D. Proces
Of en hoe gegevens worden verzameld, geanalyseerd en gepresenteerd, verschilt nogal per sector.
Verschillen hebben te maken met de aard van de sector en de wijze waarop het georganiseerd is. Zo
vindt dataverzameling in de Wlz vooral digitaal en op gestandaardiseerde wijze centraal plaats (via
zorgkantoren door het Zorginstituut). In de ggz daarentegen werd tot voor kort nog gewerkt met een
ingehuurde firma (Mediquest) die voor wachttijd- en wachtlijstgegevens de websites van de
zorgaanbieders afging.16
E. Doelgroep
Het presenteren van wachttijd- en wachtlijstgegevens gebeurt om uiteenlopende redenen en aan
verschillende actoren. In algemene zin kan worden gesteld dat wordt gerapporteerd ‘ter informatie’
(vooral aan cliënten) e/o op basis van afspraken (bijv. aan de verzekeraar vanwege een contract) e/o
vanuit een juridische plicht (zorgplicht) aan toezichthouders of daartoe aangewezen instanties.
Informatie over wachttijden en wachtlijsten die aan de Tweede Kamer wordt gepresenteerd is
16

Brief minister d.d. 21 december 2018 over ggz-wachttijden: “De cijfers uit deze informatiekaart zijn niet direct te vergelijken met de cijfers
uit de NZa-rapportage die ik uw Kamer in juli heb toegezonden (Kamerstuk 25 424, nr. 423). Toen moest de NZa zich, vanwege te beperkte
aanlevering van wachttijdinformatie door aanbieders bij Vektis, nog baseren op door Mediquest handmatig verzamelde data van websites
van aanbieders. Op basis van de nu voorliggende cijfers, die wel zijn gebaseerd op cijfers van Vektis, kan ik dus geen conclusies trekken over
een positieve of negatieve trend.” (Kamerstuk II, 2018/19, 25 424, nr. 451, p. 2)

8

doorgaans op geaggregeerd niveau (landelijke gemiddelden) en bedoeld als sturings- en
verantwoordingsinformatie in het kader van de stelselverantwoordelijkheid van de bewindslieden
VWS.
F. Publicatiewijze
Ten behoeve van zorgcliënten is op websites van zowel zorgaanbieders als verzekeraars vaak veel
(specifieke) informatie te vinden over wachtlijsten en wachttijden. Meestal ook op het niveau van
individuele zorgverleners of instellingen. Ook patiëntenorganisaties, veldpartijen of
koepelorganisaties ontwikkelen soms (gezamenlijk) websites of apps om mensen te informeren over
wachttijden e/o wachtlijsten in een bepaalde sector of voor een specifieke aandoening.17
Uitvoeringsorganisaties geven soms ook inzicht in hun doorlooptijden, zoals bijvoorbeeld de Raad
voor de Kinderbescherming die actueel wachttijdgegevens publiceert op de eigen website18:

Ten behoeve van sturing en verantwoording worden ook op landelijk niveau en per sector gegevens
verzameld en verstrekt. De Tweede Kamer krijgt deze gegevens - indien beschikbaar - via
Kamerbrieven of kan deze vinden op een aantal websites. In box 4 zijn enkele relevante websites
opgesomd.
Box 4. Websites met informatie over wachttijden en wachtlijsten
‘Staat van de Volksgezondheid en Zorg’ https://www.staatvenz.nl/
Het doel van Staat van Volksgezondheid en Zorg (Staat VenZ) is het presenteren van belangrijke kerncijfers
voor het VWS-beleid in één (digitaal) product. Met de Staat VenZ beschikt het ministerie van VWS voor de
ondersteuning van haar beleid over actuele, betrouwbare en eenduidige cijfers. De website van de Staat VenZ
is daarnaast ook een portaal voor ontsluiting van meer informatie. De doelgroepen van de Staat VenZ zijn
beleidsambtenaren van het ministerie van VWS en leden van de Tweede Kamer. Een consortium van
kennisinstituten die cijfers leveren op het terrein van volksgezondheid, zorg en maatschappelijke
ondersteuning, werkt binnen de Staat VenZ samen om tot overeenstemming te komen over definities en
bronnen voor de kerncijfers. Het consortium bestaat uit het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het
Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg (NIVEL), het Nederlands Jeugdinstituut (NJi), de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), het Sociaal en
Cultureel Planbureau (SCP), het Trimbos-instituut en Zorginstituut Nederland (ZIN).

17

Bijvoorbeeld: de ‘Tijd-Lijn App’ die de negatieve beleving van wachttijd door GGZ-patiënten probeert te verkorten. De app geeft de
patiënt tijdens het wachten realtime informatie over de wachttijd en over wat hem of haar te wachten staat ná het wachten. (zie:
http://www.wegvandewachtlijst.nl/)
18
Zie: https://www.kinderbescherming.nl/over-ons/ons-onderzoek-feiten-en-cijfers/raadsonderzoek-stand-van-zaken/februari-2019

9

‘VZinfo.nl’ (RIVM) https://www.volksgezondheidenzorg.info/
Volksgezondheidenzorg.info (VZinfo) biedt onafhankelijke en wetenschappelijk onderbouwde informatie
(cijfers én achtergronden) over de volksgezondheid en zorg. Deze site wordt gemaakt door het RIVM in
opdracht van het ministerie van VWS. De website heeft als doelgroep de professionals op het gebied van
(volks)gezondheid en zorg (beleidsmakers, beleidsmedewerkers op lokaal, regionaal en nationaal niveau,
docenten en studenten, journalisten, medewerkers van kennisinstituten, GGD-medewerkers, epidemiologen,
artsen en andere zorgverleners).
‘Zorggegevens’ (RIVM) https://www.volksgezondheidenzorg.info/zorggegevens
‘Zorggegevens’ is een onderdeel van hiervoor genoemde website VZinfo en bevat de metadatabase met een
overzicht van wie welke gegevens verzamelt over volksgezondheid en zorg in Nederland, met welk doel, wie dit
financiert en waar de gegevens voor gebruikt worden. Het gaat daarbij om in Nederland beschikbare bronnen
zoals zorgregistraties, patiëntenregistraties, enquêtes, monitors, langlopende (cohort) onderzoeken en andere
onderzoeken waarvan de data beschikbaar zijn voor hergebruik.
Langdurige zorg: de Monitor Langdurige Zorg (CBS) https://www.monitorlangdurigezorg.nl/
Het CBS maakt de Monitor Langdurige Zorg (MLZ) in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport. De gegevens over de zorg worden geleverd door verschillende organisaties die deel uitmaken of deel
hebben uitgemaakt van de keten voor langdurige zorg, waaronder: Centrum indicatiestelling zorg, Het CAK, de
Nederlandse Zorgautoriteit, Zorginstituut Nederland, de Sociale Verzekeringsbank, Bureau Jeugdzorg en Vektis.
Langdurige zorg: I-standaarden (Zorginstituut Nederland) https://www.istandaarden.nl/wachtlijsten
In opdracht van het ministerie van VWS publiceert Zorginstituut Nederland maandelijks gedetailleerde
overzichten van het aantal wachtenden op langdurige zorg op landelijk en op instellingsniveau.
Kiezen in de GGZ: https://kiezenindeggz.nl/
MIND heeft het initiatief genomen tot deze website in nauwe samenwerking met Zorgverzekeraars Nederland.
Niet alleen hulpzoekende mensen (of patiënten/cliënten) kunnen van de website gebruik maken, maar ook
zorgbemiddelaars die werkzaam zijn bij zorgverzekeraars. Deze website geeft weliswaar geen landelijk
overzicht van wachttijden of wachtlijsten per sector, maar is een goed voorbeeld van hoe wachttijden
ontsloten kunnen worden, tot op instellingsniveau.

De website en app ‘Staat VenZ’ vormen de meest centrale plek waar informatie op hoofdlijnen over
wachttijden en wachtlijsten wordt gepubliceerd. Al dan niet in combinatie met de website ‘VZinfo’,
waar vervolgens meer gedetailleerde informatie beschikbaar is. Dat is de actuele situatie voor de
sector msz, maar ook de ontwikkeling die nu voor de ggz wordt nagestreefd (zie ook paragraaf 3 C en
D).
De Staat VenZ lijkt daarmee de meest aangewezen plaats om eventuele door de Kamer nog
gewenste aanvullende informatie over wachttijden of wachtlijsten te publiceren. Dat sluit ook aan bij
de heldere uitspraak die de minister van VWS in juni jl. in de Kamer deed over de Staat VenZ:
“De Staat van Volksgezondheid en Zorg is eigenlijk een hele grote bak met getallen die je voor allerlei
toepassingen zou kunnen gebruiken, onafhankelijk van welke kabinetsperiode. Alles wat je altijd al
een keer had willen weten, alles wat je hartje begeert, zit in de Staat van Volksgezondheid en Zorg.
Mocht u dingen bedenken die daar nog bij zouden kunnen, let us know, want dan voegen we die toe
als dat kan.”19
G. Kwaliteit
Onder kwaliteit van beschikbare wachtlijstgegevens wordt hier verstaan: betrouwbaarheid, tijdigheid
en volledigheid. Het vaststellen van de juistheid of betrouwbaarheid van cijfers vereist afzonderlijk
(en gespecialiseerd) onderzoek. Wel kan soms een inschatting worden gemaakt op basis van de
verzamelmethode. Zo lijkt de gestandaardiseerde en gedocumenteerde methode waarop
19

Citaat van minister De Jonge in het wetgevingsoverleg van 18 juni 2019 over het jaarverslag VWS 2018. Kamerstuk II, 2018/19, 35 200
XVI, nr. 18, p. 12

10

zorgkantoren cijfers rapporteren een grotere waarborg voor de juistheid van wachtlijsten dan
bijvoorbeeld de al eerder genoemde methode van raadpleging van websites en jaarverslagen van
zorgaanbieders.
De tijdigheid van cijfers wordt bepaald door hoe frequent er wordt gerapporteerd en hoe snel het
vervolgens wordt geaggregeerd, geanalyseerd en gepubliceerd. Dat is in deze quick scan nog niet in
kaart gebracht voor alle sectoren.
Volledigheid is met name een probleem in sectoren waar veel verschillen zijn in soorten aanbieders
en/of veel verschillen in soorten (problematiek van) cliënten. Dit speelt vooral in de ggz en de
jeugdzorg; een veelheid aan mogelijke indelingen, classificaties en organisatievormen. Overigens is
dit niet alleen een methodologisch probleem, maar soms ook een organisatorische kwestie wanneer
instellingen wachttijden en wachtlijsten niet (voldoende) registreren, zoals bijvoorbeeld destijds in
de ggz20.
H. Controle en handhaving / I. Analyse en verklaring / J. Aanpak
De aspecten H, I en J vallen buiten het bestek van deze quick scan, omdat het hierbij niet uitsluitend
gaat om de informatievoorziening over wachttijden en wachtlijsten (beschrijvend, feitelijk), maar ook
de stap gezet wordt naar beleidsvragen. Dan zijn mogelijke vervolgvragen aan de orde als: (Hoe
adequaat) wordt toezicht gehouden? Wat is aard, oorzaak en ernst van gesignaleerde wachtlijsten en
wachttijden en wie is er voor verantwoordelijk? Wat gebeurt er om deze terug te dringen?
Tot slot onderstaand in box 5 enige feitelijke informatie die de Kamer heeft ontvangen over toezicht
en handhaving.
Box 5. Instrumenten voor toezicht en handhaving m.b.t. wachttijden en -lijsten
Bijlage 1 bij de brief van de staatssecretaris van 22 december 2017 (Kamerstuk 25 424, nr. 385)
“NZa-instrumentarium. In zijn algemeenheid beschikt de NZa over de volgende formele
handhavingsinstrumenten bij een concrete overtreding van een norm of regel voor zover de NZa daarop toeziet:
1) het geven van een aanwijzing;
2) het toepassen van bestuursdwang;
3) het opleggen van een last onder dwangsom;
4) het opleggen van een boete;
5) het openbaar maken van bepaalde handhavingsmaatregelen.
Niet alle handhavingsinstrumenten kunnen bij iedere overtreding worden ingezet. Bij overtreding van de
zorgplicht kan de NZa de zorgverzekeraar een aanwijzing geven. Als niet aan de aanwijzing wordt voldaan kan
de NZa naleving afdwingen door middel van een last onder dwangsom, en kan zij dit openbaar maken. Zij kan
de zorgverzekeraar geen boete geven.
Bij een geconstateerde overtreding heeft de NZa in beginsel een plicht tot handhaven. Het algemeen
consumentenbelang staat hierbij voorop. In bepaalde situaties kan na afweging van betrokken belangen van
handhaving worden afgezien (bijvoorbeeld in geval van overmacht van de overtreder). De NZa zal bij de inzet
van de handhavingsinstrumenten per geval kijken naar de aard van de overtreding en de omstandigheden
waaronder de overtreding heeft plaatsgevonden. De invulling die de NZa geeft aan haar handhavingsbeleid is
vastgelegd in de openbare beleidsregel Handhaving TH/BR-016. Tegen een handhavingsbesluit kan bezwaar en
beroep worden ingesteld. Dit heeft geen schorsende werking van het handhavingsbesluit tot gevolg.

20

Op 17 juli 2018 schreef de staatsecretaris bijvoorbeeld aan de Kamer: “Zo zijn alle ggz aanbieders verplicht om de wachttijden aan te
leveren bij Vektis en te publiceren op hun website. Een meerderheid van de zorgaanbieders doet dit nu (in juni leverde 66% van de
instellingen aan en 77% van de vrijgevestigden), maar een deel doet dit nog niet of onjuist.”

11

De NZa heeft ook de mogelijkheid om – bijvoorbeeld voorafgaand aan de inzet van formele
handhavingsinstrumenten – met informele handhavingsinstrumenten zoals een gesprek en/of brief
marktconform gedrag te bereiken.”
Schriftelijk overleg 30 maart 2018 (Kamerstuk 32 620, nr. 200, p. 19)
“Zorgverzekeraars moeten zich inspannen om ervoor te zorgen dat hun verzekerden kwalitatief goede,
bereikbare en tijdige zorg ontvangen. Dit is invulling van de verantwoordelijkheid voor verzekeraars in het kader
van hun zorgplicht. In de beleidsregel «toezichtkader zorgplicht zorgverzekeraars zvw» is opgenomen hoe de
zorgplicht moet worden ingevuld. In deze beleidsregel zijn de Treeknormen opgenomen. Indien de zorgplicht
niet wordt nageleefd, dan kan de NZa handhaven. De NZa maakt onderscheid tussen formele handhaving en
meer informele manieren om te komen tot normconform gedrag. Bij informele maatregelen kan gedacht
worden aan voorlichting, communicatie of «wenkbrauwgesprekken». De NZa kan als formele maatregel een
aanwijzing opleggen aan de zorgverzekeraar.
Indien de zorgverzekeraar de aanwijzing niet of niet binnen de gegeven termijn naleeft, kan de NZa dit feit of
het handhavingsbesluit openbaar maken, een last onder dwangsom of bestuursdwang opleggen. Indien
zorgaanbieders transparantieverplichtingen niet nakomen, kan de NZa ook handhavend optreden richting de
zorgaanbieders door middel van een aanwijzing, last onder dwangsom of bestuursdwang, of via een
bestuurlijke boete.”

12

3. Bevindingen per sector
In deze paragraaf is voor de volgende zeven sectoren in kaart gebracht welke informatie over
wachttijden en wachtlijsten (voor de Tweede Kamer) beschikbaar is:
I. Basiszorg (huisarts, mondzorg)
II. Paramedische zorg
III. Medisch specialistische zorg
IV. GGZ
V. Wlz
VI. Wijkverpleging
VII. Jeugdzorg/jeugdhulp
A. Basiszorg (huisarts, mondzorg)
De Treeknormen zijn voor de huisarts: in 80% van de gevallen binnen 2 werkdagen naar de huisarts.
De maximale wachttijd is 3 werkdagen. Voor mondzorg: binnen 3 weken een eerste gesprek (met
bijvoorbeeld tandarts of orthodontist); binnen 3 weken een behandeling. Er zijn geen gegevens over
gemiddelde landelijke wachttijden of wachtlijsten voor deze sectoren beschikbaar.
In een onderzoek van ‘Huisarts en Wetenschap’ zijn wel wachttijdgegevens verzameld voor een
relatief nieuw en groeiend onderdeel binnen de eerstelijnszorg; de praktijkondersteuner huisarts
geestelijke gezondheidszorg (poh-ggz)21. Daarin wordt onder meer gesteld: “In 2010 beschikte 20%
van de praktijken over een poh-ggz, in 2015 was dit ruim 80%. Ook de wachttijden namen toe. In een
LHV-enquête uit 2016 gaf bijna de helft van de huisartsen aan dat er wachttijden waren voor de pohggz.” De volgende grafiek wordt daarbij gepresenteerd:22

De onderzoekers concluderen: “Dat patiënten bij sommige huisartsenpraktijken gemiddeld langer
dan drie of zelfs langer dan vier weken op een eerste poh-ggz-consult wachten, is opvallend en past
niet bij het laagdrempelige karakter van de huisartsenpraktijk. De oorzaak van deze lange wachttijd is
niet bekend en mogelijk te wijten aan groeiende wachtlijsten voor behandeling in de ggz.”
Wat voor deze sector de (Treek)normen zijn en in hoeverre er nog wachttijdgegevens worden
geregistreerd is onduidelijk.

21
22

Zie: https://www.henw.org/artikelen/wachttijden-voor-de-poh-ggz
Zie: https://www.henw.org/files/download/HW60-205.pdf

13

B. Paramedische zorg
De Treeknorm is hier gesteld op het binnen 1 week terecht kunnen bij de paramedisch hulpverlener,
zoals bijvoorbeeld een fysiotherapeut of logopedist.
Ook hier zijn geen gegevens over gemiddelde landelijke wachttijden of wachtlijsten beschikbaar.
C. Medisch specialistische zorg (msz)
Er is sinds 2018 een actieve informatieplicht voor zorgaanbieders om wachttijden te registreren, te
publiceren en om patiënten actief te informeren als de wachttijd de Treeknorm overschrijdt. Er zijn
Treeknormen voor wachttijden voor: (1) polikliniek, (2) diagnostiek en (3) behandeling (zie ook
bijlage 2). In de Staat VenZ zijn hierover de volgende cijfers op landelijk niveau opgenomen:
https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/wachttijd-langer-dan-treeknorm-behandeling-ziekenhuis:

https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/wachttijd-langer-dan-treeknorm-polikliniek:

14

https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/wachttijd-langer-dan-treeknorm-diagnostiek-het-ziekenhuis:

Ook op gedetailleerder niveau zijn er per specialisme cijfers beschikbaar en zijn er specifieke
Treeknormen per behandeling. Met name op de website van het RIVM (volksgezondheidenzorg.info),
die bovendien zeer actuele cijfers bevat:
https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/ziekenhuiszorg/cijfers-context/wachttijden
Op deze website is veel recente informatie over wachttijden voor ziekenhuiszorg beschikbaar, zoals
bijvoorbeeld cijfers (per juni 2019) van de gemiddelde wachttijden voor behandeling voor een groot
aantal specialismen, zoals blijkt uit de figuur hierna.
(N.B. De treeknorm voor de hier getoonde behandelingen is afhankelijk van het type behandeling.
Voor poliklinische behandelingen is de Treeknorm zes weken, voor klinische behandelingen is deze
zeven weken).

15

De website biedt ook de mogelijkheid om inzicht te krijgen in wachttijden van 23 poliklinische
specialismen:

16

Vervolgens kan ook per specialisme naar de wachttijden per provincie worden gekeken. Uit de
voorgaande grafiek is bijvoorbeeld af te lezen dat in Nederland gemiddeld genomen de Treeknormen
voor oogheelkunde niet worden gehaald. In onderstaand voorbeeld is het beeld voor dit specialisme
per provincie weergegeven.

De cijfers per provincie illustreren dat er grote verschillen kunnen zijn in de spreiding van de landelijk
gemiddelde wachttijd. Deze is voor oogheelkunde landelijk gemiddeld 7,6 weken (dus boven de
Treeknorm van 4 weken), maar varieert per provincie van gemiddeld 2,5 weken (Zeeland) tot 17,3
weken (Groningen).
De hiervoor opgenomen voorbeelden illustreren de verbeteringen in het aanleveren en presenteren
van wachttijdinformatie in de sector msz, zoals ook aangekondigd aan de Kamer. In een brief van 13
november 2018 schreef de minister voor Medische Zorg onder meer: “Zoals gezegd heeft de NZa
recent de regeling wachttijden en wachttijdbemiddeling msz aangepast. Met ingang van augustus
2018 zijn zorgaanbieders verplicht om volgens een vast format hun wachttijden op de website te
publiceren. Hierdoor kan de NZa het inzicht in de wachttijden verder verbeteren. De NZa voert op dit
moment een kwaliteitsslag uit op de data en bekijkt de mogelijkheden voor het structureel delen van
wachttijdgegevens met het RIVM met de bedoeling om dit maandelijks beschikbaar te stellen.”23
D. GGZ
In de sector ggz is de laatste jaren veel (politieke) aandacht uitgegaan naar het beter in kaart krijgen
van de wachttijden en het terugdringen er van (zie ook bijlage 1). Langs verschillende wegen krijgt de
Tweede Kamer informatie. Allereerst via de Staat VenZ. Daarin staan de volgende cijfers over de
(overschrijding van) Treeknormen van de generalistische basis ggz, respectievelijk de
gespecialiseerde ggz voor volwassenen:

23

Brief minister Medische Zorg over aanpak wachttijden MSZ, Kamerstuk 32 620 nr. 214, p. 5

17

https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/wachttijden-de-generalistische-basis-ggz:

https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/wachttijden-de-gespecialiseerde-ggz:

Voor de gespecialiseerde ggz voor volwassenen is sinds kort ook een uitsplitsing naar
diagnosegroepen opgenomen:

18

De gemiddelde aanmeldwachttijd overschrijdt over de hele linie de Treeknorm van 4 weken. In de
stukken die de Kamer ontvangt wordt de nadruk vooral gelegd op de gemiddelde totale wachttijd.
Meer specifieke cijfers en achtergronden ontvangt de Kamer via de ‘informatiekaart wachttijden ggz’
van de NZa, die doorgaans met een begeleidende brief van de staatssecretaris aan de Kamer worden
aangeboden. Illustratief qua informatievoorziening is de ‘informatiekaart wachttijden ggz’ die de Nza
in december 2018 (en eerder ook in april 2018) heeft opgesteld met ook een grafische presentatie:

Deze presentatiewijze is een goed voorbeeld van hoe het ook kan. In één overzicht het landelijk
gemiddelde voor een aantal subsectoren en aandoeningen, waarbij ook de Treeknorm is vermeld.
Gevolgd door bovenstaand kaartbeeld waarbij ook de spreiding per regio duidelijk wordt. Een derde
relevante presentatiewijze - de meerjarige trend - ontbreekt nog. Maar dat kan de komende jaren

19

gaan ontstaan nu er in de ggz steeds meer een eenduidige wijze van registreren en presenteren van
wachttijdgegevens, zowel landelijk als op regionaal niveau, wordt nagestreefd (zie ook box 7).
In november 2018 ontving de Kamer van brancheorganisatie GGZ-Nederland het informatieve
document “Q&A Wachttijden Geestelijke Gezondheidszorg en verslavingszorg”; een overzicht van
vele vragen die over wachttijden ggz te stellen zijn, voorzien van een antwoord van GGZ Nederland.
Informatie over de aanpak van wachttijden in de ggz, zoals goede initiatieven of de regionale plannen
van aanpak, is te vinden op de website Wegvandewachtlijdlijst.nl .
In juli 2019 is de Kamer over de laatste stand van zaken van de aanpak wachttijden ggz geïnformeerd
door middel van een brief van de staatssecretaris, de informatiekaart plus begeleidende
aanbiedingsbrief van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en de laatste tussenevaluatie van het
Actieplan wachttijden van de stuurgroep wachttijden.24 In de stukken wordt aangekondigd dat
gestreefd wordt om voortaan wachttijdinformatie landelijk én regionaal te presenteren via de
websites VZ.info en de Staat VenZ (zie ook box 4 en box 6). Vergelijkbaar dus met de sector msz (zie
voorgaande paragraaf C).
Box 6. Ontwikkelingen met betrekking tot wachttijden ggz
Informatie op VZ info en in de Staat
In de brief van 5 juli 2019 ter aanbieding van de Informatiekaart wachttijden ggz, schrijft de Nza:
“We blijven de wachttijden monitoren. De NZa vindt het echter ook belangrijk dat alle betrokken partijen een
structureel en actueel inzicht hebben in de wachttijden. Zij zijn immers degenen die continu moeten acteren op
de zichtbare trends in de wachttijden. Daarom werkt de NZa er samen met het RIVM aan om de, door de NZa
vastgestelde, wachttijden, op landelijk en regionaal niveau zichtbaar te maken. Dit gaat via het platform dat
daar in eerste instantie voor bedoeld is: de website van het RIVM (www.volksgezondheidenzorg.info).
Daarnaast zorgen we ervoor dat deze informatie over wachttijden ontsloten wordt via de website De Staat van
Volksgezondheid en Zorg (in het vervolg: De Staat). Beide informatieplatforms zijn speciaal ontwikkeld voor
beleidsmakers om relevante cijfers centraal met elkaar te delen.”
“(…) werken we samen met o.a. Vektis aan een zo scherp mogelijk beeld van de regionale ontwikkeling van de
wachttijden. Op het moment dat we dit beeld hebben is ons streven dat deze cijfers structureel ontsloten
worden via de website www.volksgezondheidenzorg.info van het RIVM.”
Informatie wachtlijsten
Naast het verder ontsluiten en verfijnen van informatie over wachttijden ggz, kondigt de staatssecretaris in zijn
brief van 10 juli 2019 aan dat hij ook informatie over wachtlijsten (aantallen wachtenden) laat ontsluiten:
“Tot slot zal de stuurgroep het komend jaar op mijn verzoek tweemaal een overzicht opleveren van het aantal
mensen dat te lang op een wachtlijst staat. Het eerste overzicht verwacht ik deze zomer.”
Onderzoek wachttijden specialistische ggz door Algemene Rekenkamer
25
De Algemene Rekenkamer kondigt op haar website een onderzoek naar wachttijden aan . In dit onderzoek zal
worden gekeken of de maatregelen die zijn genomen om de wachttijden in de specialistische ggz terug te
e
dringen hebben gewerkt. De geplande publicatiedatum is 2 kwartaal 2020.

E. Wlz (Intramurale zorg: ggz, gehandicaptenzorg en verpleging en verzorging)
In de sector Wlz zijn actuele en gedetailleerde wachtlijstcijfers beschikbaar. Deze worden op
meerdere plekken gepresenteerd: (a) Staat VenZ, (b) Monitor Wlz en (c) website ZiN. Hierbij wordt
onderscheid gemaakt naar de sectoren verpleging en verzorging (V&V), gehandicaptenzorg (GZ) en
geestelijke gezondheidszorg (GGZ).
(a) WLZ-cijfers in de Staat VenZ
De Staat presenteert cijfers van het aantal mensen dat actief wacht op zorg in de sectoren V&V, GZ
en GGZ. Het gaat hierbij om het aantal personen dat langer wacht op intramurale zorg of
24
25

Kamerstuk II, 2018/19, 25 424, nr. 481 en bijlagen.
Zie: https://www.rekenkamer.nl/actueel/lopend-onderzoek/wachttijden-in-de-specialistische-ggz

20

extramurale zorg, dan volgens de Treeknorm aanvaardbaar is, zonder overbruggingszorg te
ontvangen. In totaal betreft het (stand juni 2019) 83 wachtenden.
https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/wachtenden-op-wlz-gefinancierde-zorg

De Staat VenZ laat, naast deze actuele cijfers over juni 2019 die een momentopname vormen, ook de
trend zien per maand:

(b) Wlz-cijfers in de Monitor Langdurige Zorg (MLZ)
Het CBS maakt de MLZ in opdracht van VWS26. Ook hierin zijn deze meerjarige wachttijdgegevens
terug te vinden:

26

De gegevens over de zorg voor de MLZ worden geleverd door verschillende organisaties die deel uitmaken of deel hebben uitgemaakt
van de keten voor langdurige zorg, waaronder: Centrum indicatiestelling zorg, Het CAK, de Nederlandse Zorgautoriteit, Zorginstituut
Nederland, de Sociale Verzekeringsbank, Bureau Jeugdzorg en Vektis

21

https://www.monitorlangdurigezorg.nl/kerncijfers/toegankelijkheid

(c) Wlz-cijfers op de website ‘i-standaarden’ van het Zorginstituut
Het Zorginstituut Nederland publiceert, in opdracht van VWS, maandelijks gedetailleerde overzichten
van het aantal wachtenden op langdurige zorg via de website ‘i-standaarden’.
Op ‘https://www.istandaarden.nl/wachtlijsten’ kunnen tabellen met wachtlijstgegevens gedownload
worden die zeer recent en gedetailleerd zijn. Zo wordt inzicht geboden naar categorieën wachtenden
(actief en niet actief; met en zonder Wlz-zorg) naar zorgsoorten en naar Wlz-uitvoerders. Enkele
voorbeelden:

Ook hier zien we het cijfer van 83 wachtenden (per juni 2019) terug, dat ook in de Staat en de MLZ is
te vinden, inclusief de trend (tabel 1.0). Maar ook de onderverdeling naar de duur van de
overschrijding van de Treeknorm (tabel 1.1). Daarnaast worden ook andere onderverdelingen
gepresenteerd, zoals naar zorgvormen (zie tabel 1.2 voor het voorbeeld van V&V) of naar Wlzuitvoerder (zie tabel 1.3 hierna).

22

Naast de actief wachtenden, biedt de website ook inzicht in de (ontwikkeling) van de - in 2019
stijgende - wachtlijst van de zogenaamde ‘niet-actief wachtenden’ (zie box 3 voor de definities):

F. Wijkverpleging
Evenals in de basiszorg en paramedische zorg, zijn voor wijkverpleging geen landelijke, systematisch
verzamelde, wachttijd- of wachtlijstgegevens beschikbaar.
In een schriftelijk overleg over de wachtlijstprojecten van de Nza (zie bijlage 1) schreef de minister in
maart 2018 aan de Kamer:27
27

Zie: Kamerstuk 32 620 nr. 200. Schriftelijk overleg met de bewindslieden VWS over het NZa-rapport: "Wachttijdprojecten: Hoe staan we
ervoor?" In dat NZa-rapport (uit januari 2018) wordt de stand van zaken geschetst van vijf wachtlijstprojecten: (1) Wachttijden medisch
specialistische zorg, (2) Responstijden ambulancezorg, (3) Toegankelijkheid wijkverpleging, (4) Wachttijden langdurige zorg, (5)
Wachttijden geestelijke gezondheidszorg.

23

“Er zijn op dit moment geen signalen dat in de wijkverpleging sprake is van wachtlijsten. Deze zijn er
alleen voor casemanagement dementie. Voor casemanagement dementie wordt op dit moment een
nadere regel opgesteld die een wachtlijst- en wachttijden registratie voor zorgaanbieders verplicht.
Een uitbreiding van een dergelijke regeling voor de gehele wijkverpleging heeft niet mijn voorkeur,
omdat dit zal leiden tot ongewenste administratieve lasten. Indien er bij wijkverpleging wachtlijsten
boven de Treeknorm zijn, zullen aanbieders dit melden bij de zorgverzekeraar. Het is dus niet zo dat er
helemaal geen inzicht is in de mate van wachtlijsten. Vanwege de nadelige bijeffecten van een
structurele wachtlijstregistratie, zal de Minister van VWS- zolang daar geen duidelijke aanleiding toe
is – niet overgaan tot een uitgebreide wachtlijstregistratie voor wijkverpleging.” (p. 30)
In maart 2019 stuurden de bewindslieden VWS het door onderzoeksbureau Significant uitgevoerde
rapport ‘Toegankelijkheid van de wijkverpleging aan de Kamer’ en stelden in hun brief onder meer28:
“Voor de wijkverpleging is er geen wachttijdregistratie. De NZa heeft daarom een aanvullend
onderzoek laten uitvoeren om meer inzicht te krijgen in de toegankelijkheid van de wijkverpleging.
Hier wordt in dit rapport meermaals naar verwezen. Uit het aanvullende onderzoek blijkt dat
wanneer een zorgaanbieder is gevonden, de zorg over het algemeen binnen enkele dagen wordt
verleend. De zorg start gemiddeld 2,6 dagen na aanmelding en 37% van de cliënten ontvangt op de
dag van aanmelding al wijkverpleging. In 7% van de gevallen duurt het een week of langer en slechts
in 1% van de gevallen wordt de Treeknorm van zes weken niet gehaald.”
Voor casemanagement dementie bestaat wel een wachttijdregistratie.
G. Jeugdzorg
De sector jeugdzorg heeft ten aanzien van wachttijden en wachtlijsten een bijzondere ontwikkeling
doorgemaakt. Tot 2015 waren landelijke cijfers beschikbaar. Daaruit bleek dat er sprake was van
wachtlijstproblematiek. Deze werd destijds onder meer aangepakt met extra budget, waardoor er
soms ook weer een financiële prikkel kon ontstaan voor instellingen om wachtlijsten te hebben.
Na 2015, met de decentralisatie van jeugdzorgtaken (waaronder ook de jeugd-ggz) naar gemeenten,
ging het landelijke zicht op wachttijden en wachtlijsten verloren. De Kamer pleitte al gauw voor meer
inzicht omdat er indicaties waren dat er (nog steeds) te lange wachttijden en wachtlijsten waren.
In juni 2016 nam de Tweede Kamer met algemene stemmen een motie aan waarin de regering wordt
verzocht om - samen met zorgaanbieders, gemeenten en patiëntenorganisaties - Treeknormen vast
te stellen voor de toegang tot de Jeugdwet: ‘zorginstellingen dienen verplicht te worden ouders en
gemeenten te melden dat ze een wachtlijst hebben en zij moeten bemiddelen naar een andere
zorgaanbieder als de wachttijd langer is dan de Treeknorm aangeeft’, aldus de motie.29
In 2017 verscheen het rapport ‘Wacht maar’; een onderzoek naar wachttijden en wachtlijsten in de
jeugdzorg en jeugdhulp, opgesteld door het Nederlands Jeugdinstituut in opdracht van de
staatssecretaris VWS (zie box 7).
Box 7. Passages uit ‘Wacht maar’
Rapport NJI ‘wacht maar’
“Uit dit onderzoek blijkt dat het niet mogelijk is om landelijke informatie over wachttijden en wachtlijsten te
genereren. Ook op gemeentelijk en regionaal niveau is het moeilijk om dergelijke informatie te verkrijgen.
Aanbieders hebben informatie over wachttijden voor de hulp die zij bieden. Veel van hen publiceren die op hun
website. Maar deze wachttijden kunnen niet zonder meer bij elkaar worden geteld.”(p. 5)

28

Kamerstuk II, 2018/19, 32 620 nr. 223 en bijlage. Brief d.d. 14 maart 2019 van bewindslieden VWS over het terugdringen van
wachttijden in de ggz, msz en wijkverpleging.
29
Kamerstuk II, 2015/16, 31 839, nr. 523. Motie van het lid Keijzer, mede ondertekend door de leden Ypma, Bergkamp, Agema en Leijten.

24

“Daarin verschilt de huidige situatie aanzienlijk van die van tien jaar geleden, toen de Wet op de Jeugdzorg van
kracht was. Het hebben van wachtlijsten was destijds lonend, want dit leidde tot extra budget. Nu is dat niet
meer zo en vooralsnog is uit dit onderzoek niet gebleken dat het nieuwe systeem perverse prikkels bevat.”(p. 5),
“Een belangrijke bevinding uit dit onderzoek is dat wachten op hulp onvermijdelijk is. Naarmate hulp meer
toegesneden moet zijn op individuele vragen en behoeften en meer integraal van karakter moet zijn, wordt de
kans dat die hulp niet onmiddellijk en volledig beschikbaar is groter. Wachten hoort erbij en aanbieders
ontwikkelen methoden om wachttijden vruchtbaar te maken, zoals overbruggingshulp en
wachtlijstbemiddeling.”(p. 6)

In juni 2017 werd een motie over transparantie wachtlijsten jeugdzorg aangenomen waarin de
Kamer uitspreekt dat het van groot belang is, inzicht te krijgen in de hoeveelheid jongeren die
wachten op zorg. De regering wordt verzocht zorgaanbieders en gemeenten op korte termijn te
verplichten om deze informatie openbaar te maken.30
In verschillende Kamerdebatten en -brieven komt het thema wachttijden en wachtlijsten terug,
waaronder bij de begrotingsbehandeling (zie box 8). Het beeld is dat er veel initiatieven zijn om
wachttijden en wachtlijsten terug te dringen, maar het inzicht er in beperkt -of zelfs afwezig- is.
Box 8. Uitspraken minister VWS over wachtlijsten jeugdzorg
Begrotingsbehandeling VWS en JenV 2019, onderdeel Jeugd
Verslag wetgevingsoverleg 12 november 2018 (Kamerstukken II, 35 000 XVI, nr. 107)
Minister VWS:
“Dan de wachtlijsten. We hebben natuurlijk veel vaker het debat gehad over de vraag wat we daaraan doen. De
afspraken die ik daarover heb gemaakt, kent u. Er moeten in elke regio sluitende afspraken zijn gemaakt over
de aanpak van wachttijden en wachtlijsten. Dat is eigenlijk een voorwaarde om in aanmerking te komen voor
het transformatiebudget, het budget dat gemeenten krijgen in het kader van de transformatieplannen. Dat
wordt op dit moment beoordeeld. Vanaf 1 januari is het ondersteuningsteam gereed dat gemeenten verder
gaat ondersteunen bij het terugdringen van de wachtlijsten. Daarbij wordt er ook gekeken naar de vraag wat er
nou wel en wat er nou niet werkt.
Bij het ontstaan van die wachtlijsten kunnen heel veel verschillende elementen een rol spelen. Er moeten in elke
regio een Sociale kaart en een expertteam zijn om ervoor te zorgen dat kinderen de zorg krijgen die nodig is. Er
moeten in elke regio afspraken over doorzettingsmacht zijn gemaakt. In elke regio moet zijn geregeld dat er kan
worden geleerd van ingewikkelde casuïstiek. Dat zijn de bestuurlijke afspraken die ik heb gemaakt over de
aanpak van wachtlijsten.” (p. 58)
(…)
“Mevrouw Westerveld vroeg: hebben we nou eigenlijk al een beeld van hoeveel kinderen er op die verschillende
wachtlijsten staan? We hebben daar geen geaggregeerd beeld van. Ik heb al eerder gezegd dat dat niet goed
mogelijk is, omdat je bijvoorbeeld allerlei verschillende definities rondom wachttijden en wachtlijsten zou
kunnen hebben.” (p. 58)
(…)
“Mevrouw Westerveld zei net: MIND had vorige week toch echt iets supereenvoudigs, namelijk gewoon een
website waarop je kon zien bij wie je het snelste terechtkon. Dat was precies wat ik zelf ook dacht, omdat ik
natuurlijk weet hoe weerbarstig het is om te sturen op wachtlijsten en om wachtlijsten in beeld te brengen. Ik
dacht dus: nou, verrassend. Het Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd gaat vanaf januari gemeenten verder
ondersteunen bij het aanpakken van de wachtlijsten, maar wat mij betreft gaan we dus eventjes kijken hoe
MIND dit heeft opgepakt en wat daar eventueel van te leren valt. Nogmaals, mijn herinnering aan het sturen op
wachtlijsten is dat het heel erg complex is om dat soort dingen echt goed vergelijkbaar in beeld te brengen,
maar niettemin, laten we leren van wat MIND heeft gemaakt.” (p. 59)

30

Kamerstuk II, 2016/17, 31 839, nr. 590. Motie van de leden Westerveld en Kooiman.

25

Bijlage 1 Overzicht gebruikte Kamerstukken over wachttijden en wachtlijsten in de zorg
10 juli 2019
Brief van de staatssecretaris over de voortgang aanpak wachttijden ggz (Kamerstuk 25 424 nr. 481)
Met deze brief biedt de staatsecretaris informatiekaart, plus begeleidende aanbiedingsbrief, van de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) met de meest recente wachttijdcijfers in de ggz aan, en de nieuwe
tussenevaluatie van het Actieplan wachttijden van de stuurgroep wachttijden.
28 juni 2019
Brief minister MZ over voortgang kwartiermaker transgenderzorg (Kamerstuk 31 016 nr. 237)
In deze brief geeft de minister zicht op de ontwikkeling van de wachttijden in de transgenderzorg. Bij de brief
zit onder meer de bijlage: ‘Conclusies wachttijden en wachtlijsten transgenderzorg, december 2018 tot juni
2019’ die actuele cijfers over zowel wachttijden als wachtlijsten bevat.
5 april 2019
Brief staatssecretaris over wachttijden in de ggz (Kamerstuk 25 424 nr. 457)
Met deze brief stuurt de staatssecretaris het ‘spoorboekje’ voor het vervolg van de aanpak van wachttijden,
dat hij heeft toegezegd in het AO ggz van 6 december 2018. Als bijlage is toegevoegd de tussenevaluatie van
het actieplan vervolgaanpak wachttijden door GGZNL, MEERGGZ, MIND en ZN.
14 maart 2019
Brief bewindslieden VWS over het terugdringen van wachttijden in de ggz, msz en wijkverpleging (Kamerstuk
32 620 nr. 223)
Met de brief bieden de bewindslieden een rapport van de NZa aan: ‘Controles zorgverzekeraars naar aanpak
wachttijden’. In de brief en het rapport wordt gegaan op de inspanningen van verzekeraars bij het terugdringen
van wachttijden in de ggz, msz en wijkverpleging. Met betrekking tot de wijkverpleging wordt ook een rapport
van onderzoekbureau Significant aangeboden: ‘Toegankelijkheid van de wijkverpleging’
22 februari 2019
Brief staatssecretaris over wachttijden in de ggz (Kamerstuk 25 424 nr. 455)
In deze brief gaat de staatssecretaris in op de in december 2018 aangenomen motie Renkema c.s. De
staatsecretaris stelt een ‘spoorboekje’ op waarin inzichtelijk gemaakt zal worden hoe de wachttijden
teruggedrongen worden. De Kamer wordt hierover nader geïnformeerd in maart.
21 december 2018
Brief staatssecretaris over wachttijden in de ggz (Kamerstuk 25 424 nr. 451)
De brief bevat een nieuwe kwantitatieve update van de NZa (in aanvulling op de brief van 17 juli 2018 en de
informatiekaart NZa van 11 december 2018). De staatsecretaris noemt enkele oorzaken van wachttijden: “een
tekort aan behandelcapaciteit (en slechte verdeling ervan), suboptimale samenwerking in de regio, inefficiënt
op- en afschalen, een krappe arbeidsmarkt en onvoldoende informatievoorziening voor de wachtende cliënt. (…)
Het oplossen van de wachttijden is daarmee ook complex.”
21 december 2018
Motie over informatievoorziening over wachttijden in de ggz (Kamerstuk 25 424 nr. 447)
Motie van lid Renkema (mede ondertekend door de leden De Lange, Van den Berg en Diertens) waarin
geconstateerd wordt dat de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg al jaren veel te lang zijn en de
regering wordt verzocht om per hoofdbehandelgroep en per regio inzichtelijk te maken op welke wijze de
wachtlijsten zullen worden teruggedrongen, daarbij aan te geven wat de meetbare doelstellingen zijn en per
wanneer deze zouden kunnen worden behaald.
11 december 2018
Informatiekaart NZa: Een tussenstand van de wachttijden in de ggz
30 november 2018
Brief van brancheorganisatie GGZ-Nederland met vragen en antwoorden over wachttijden
GGZ NL stuurt een brief aan de Kamer met o.a. een standpunt over wachttijden en ter aanbieding van het
document “Q&A Wachttijden Geestelijke Gezondheidszorg en verslavingszorg”.
26

22 november 2018
Wetgevingsoverleg over het onderdeel Jeugd i.h.k.v. de begrotingsbehandeling VWS en JenV 2019
(Kamerstuk 35 000 XVI nr. 107)
Bij de begrotingsbehandeling 2019, onderdeel Jeugd, stellen vrijwel alle woordvoerders vragen over
wachtlijsten. De minister licht verschillende acties en initiatieven ter verkleining van wachttijden en
wachtlijsten toe, maar stelt ook dat er geen geaggregeerd beeld is van hoeveel kinderen er op die verschillende
wachtlijsten staan.
13 november 2018
Brief minister MZ over aanpak wachttijden MSZ (Kamerstuk 32 620 nr. 214)
De minister reageert, n.a.v. verzoek uit de regeling van werkzaamheden, op berichtgeving in het Algemeen
Dagblad en het TV-programma Kassa over overschrijding van de Treeknormen in ziekenhuiszorg.
3 september 2018
Brief minister VWS over wachttijden en wachtlijsten dementie (Kamerstuk 29 689 nr. 936)
Per brief biedt de minister het onderzoek “Evaluatie van het huidige gebruik, wachttijden en wachtlijsten
Casemanagement Dementie” aan dat is uitgevoerd door bureau HHM. In dit rapport zijn wachttijden en
wachtlijsten in kaart gebracht en is onderzoek gedaan naar de oorzaken er van.
4 september 2018
Brief van de minister MZ over wachttijden transgenderzorg (Kamerstuk 31 016 nr. 109)
Brief waarin de minister ingaat op maatregelen om te komen tot verlichting van de wachttijden en wachtlijsten
voor transgenderzorg.
17 juli 2018
Brief staatssecretaris: wachttijden in de ggz (Kamerstuk 25 424 nr. 423)
De staatsecretaris informeert de Kamer over de voortgang van de aanpak van de wachttijden in de geestelijke
gezondheidszorg en de vervolgaanpak wachttijden die partijen hebben afgesproken. Bijgevoegd is de
Eindrapportage landelijke afspraken wachttijden ggz van de NZa en het Actieplan vervolgaanpak wachttijden
2018-2019 dat is ondertekend door diverse partijen (ZN, MIND, GGZ NL, MEER GGZ, LVVP, NVvP, V&VN, NIP,
P3NL)
6 juli 2018
Brief ministers VWS en MZ over de voortgang wachttijdprojecten NZa (Kamerstuk 32 620 nr. 207)
In deze brief bieden de ministers het NZa-rapport ‘Wachttijdprojecten tussenstand’ aan en gaan zij in op de
stand van zaken van de vijf lopende wachttijdprojecten.
29 mei 2018
Brief staatssecretaris over wachttijden ggz (Kamerstuk 25 424 nr. 409)
De staatssecretaris gaat in deze brief in op de uitvoering van de motie De Lange/Van den Berg om de inspectie
en de NZa dwingender te laten optreden bij het niet nakomen van gemaakte afspraken. Daarnaast ontvangt
de Kamer de brief ‘vervolgaanpak wachttijden’ van veldpartijen (GGZ Nederland, Meer GGZ, MIND, ZN) en
een overzicht handhavingsinstrumenten IGJ i.o.
24 april 2018
Motie over wachttijden GGZ (Kamerstuk 25 424 nr. 404)
In deze motie van de leden De Lange en Van den Berg, wordt geconstateerd dat de wachttijden in de GGZ
waarschijnlijk niet conform afspraken op 1 juli 2018 binnen de Treeknormen vallen; de regering wordt verzocht
om (o.a.) de IGJ en de NZa dwingender op te laten treden om het nakomen van de eerder gemaakte afspraken
te realiseren en inzichtelijk te maken wat de knelpunten zijn rondom de plannen en de financiering daarvan
met betrekking tot de aanpak wachtlijsten.
10 april 2018
Brief staatssecretaris over wachttijden ggz (Kamerstuk 25 24 nr. 396)
Brief staatssecretaris waarin ingegaan wordt op de ‘tussenstand wachttijden in de ggz’ zoals gepresenteerd in
een brief van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). In de brief wordt ook verwezen naar de ‘Informatiekaart
27

wachttijden ggz’ (van 3 april 2018) die de NZa heeft opgesteld. Dit is een factsheet met cijfers en een grafisch
landelijk beeld van de wachttijden.
30 maart 2018
Verslag schriftelijk overleg met bewindslieden VWS over het Nza-rapport uit januari 2018 (Kamerstuk 32 620
nr. 200)
Schriftelijk overleg met de bewindslieden VWS over het NZa-rapport: "Wachttijdprojecten: Hoe staan we
ervoor?". In een uitvoerig verslag (50 pagina’s) worden vele vragen van verschillende fracties beantwoord over
oorzaken, omvang en aanpak van wachttijden en wachtlijsten in de sectoren msz, ggz en wlz.
30 maart 2018
Brief minister MZ over wachttijden DBS voor Parkinson patiënten (Kamerstuk 29 689 nr. 893)
In deze brief wordt (onder andere) ingegaan op wachttijden voor Deep Brain Stimulation voor Parkinson
patiënten. Er zijn signalen van patiënten zijn over te lange wachttijden voor DBS en dat het niet transparant is
hoe lang de wachttijden bij de verschillende centra zijn. Bovendien is er onduidelijkheid over de definitie van
de wachttijd: centra meten het startpunt van de wachttijd op verschillende manieren.
15 januari 2018
Brief bewindslieden VWS met reactie op het NZa-rapport: «Wachttijdprojecten: Hoe staan we ervoor?»
(Kamerstuk 32 620, nr. 197)
De minister schetst in deze brief, op basis van de uitkomsten het NZa-rapport ‘wachttijdprojecten Hoe staan
we ervoor’, de stand van zaken van vijf wachttijdprojecten:
 Wachttijden medisch specialistische zorg (msz)
 Responstijden ambulancezorg
 Toegankelijkheid wijkverpleging
 Wachttijden langdurige zorg (wlz)
 Wachttijden geestelijke gezondheidszorg (ggz)
22 december 2017: Brief staatsecretaris over eerste tussenrapportage wachttijden GGZ (Kamerstuk 25 424,
nr. 385)
Bijlage bij deze brief is de eerste voortgangsrapportage ‘Wachttijden in de GGZ’ die is opgesteld door de NZa.
21 juni 2017: Motie over transparantie wachtlijsten jeugdzorg (Kamerstuk 31 839, nr. 590)
Motie van de leden Westerveld en Kooiman met als dictum: “constaterende dat zorgaanbieders en gemeenten
onvoldoende transparant zijn over wachtlijsten in de jeugdzorg; constaterende dat de Staatssecretaris als
stelselverantwoordelijke de verantwoordelijkheid heeft om de Kamer hierover te informeren; overwegende dat
het van groot belang is, inzicht te krijgen in de hoeveelheid jongeren die wachten op zorg; verzoekt de regering,
zorgaanbieders en gemeenten op korte termijn te verplichten om deze informatie openbaar te maken.”
31 mei 2017: Brief minister over het Actieplan wachttijden in de zorg (Kamerstuk 25 424, nr 353)
Bijlage bij deze brief is het actieplan van de NZa ‘wachttijden in de zorg.
4 mei 2017: Rapport Nederlands jeugdinstituut ‘Wacht maar’
https://www.nji.nl/nl/Download-NJi/Publicatie-NJi/Wacht-maar.pdf
21 juni 2016: Motie om Treeknormen voor jeugdhulp vast te stellen (Kamerstuk 31 839, nr. 523)
Motie van het lid Keijzer (mede ondertekend door de Ypma, Bergkamp, Agema en Leijten) met als dictum: “De
Kamer, gehoord de beraadslaging, van mening dat Treeknormen zouden moeten gelden voor de jeugdhulp;
verzoekt de regering, Treeknormen samen met zorgaanbieders, gemeenten en patiëntenorganisaties vast te
stellen voor toegang tot de Jeugdwet, waarbij de jeugdhulpplicht zodanig wordt geïnterpreteerd dat
zorginstellingen verplicht worden te melden aan ouders en gemeenten dat ze een wachtlijst hebben en moeten
bemiddelen naar een andere zorgaanbieder als de wachttijd langer is dan de Treeknorm aangeeft.
31 maart 2003: Brief minister met reactie op motie over wachttijden (Kamerstuk 25 170, nr. 31)
De bijlage bij deze brief bevat een overzicht van Treeknormen.
27 november 2002: Motie over Treeknormen en wachttijden (Kamerstuk II, 2002/03, 28600 XVI, nr. 68)
28

Motie van de leden Wilders, Buijs en T. de Graaf waarin geconstateerd wordt dat nog steeds veel mensen die
wachten op zorg niet binnen de gestelde Treeknormen worden geholpen. Overwogen wordt dat concrete
kwantitatieve doelstellingen ten aanzien van het terugdringen van de wachttijden essentieel zijn om te kunnen
beoordelen of en wanneer deze wachttijden zijn teruggedrongen. De regering wordt verzocht concrete en
kwantitatieve doelstellingen te formuleren met betrekking tot de wachttijdreductie.

29

Bijlage 2 Overzicht NZa-normen voor tijdigheid en bereikbaarheid van zorg
Onderstaand is de letterlijke tekst opgenomen van paragraaf 9 en 10 van de ‘Beleidsregel TH/BR-025’
van de Nederlandse Zorgautoriteit. Allereerst worden ook enkele begrippen opgesomd uit paragraaf
1 (begripsbepalingen) die relevant zijn in de context van deze quick scan.

1. Begripsbepalingen
In deze beleidsregel wordt verstaan onder:
Bereikbaarheid van zorg: bereikbaarheid van zorg komt tot uitdrukking in de wijze waarop contact met de
zorgaanbieder kan worden opgenomen, de geografische afstand (reisafstand) en de snelheid (reistijd en
toegangstijd op afstand) waarmee contact kan worden gekregen met de zorgaanbieder of zorgverzekeraar.
Tijdigheid van zorg: tijdigheid van zorg wordt uitgedrukt in toegangstijd en in wachttijd. Voor verschillende
vormen van zorg zijn maximaal aanvaardbare tijdigheidsnormen vastgesteld.
Toegangstijd: de tijd die het duurt om toegang te krijgen tot het eerste consult of bezoek bij de zorgaanbieder,
nadat de afspraak hiervoor is gemaakt of de behoefte aan zorg is vastgesteld. Dit wordt ook wel
aanmeldwachttijd genoemd.
Treeknormen: normen die door zorgaanbieders en verzekeraars gezamenlijk zijn afgesproken over maximaal
aanvaardbare wachttijden in de zorg.
Wachttijd: de tijd die voorafgaat aan de diagnose of behandeling door de zorgaanbieder, nadat de eerste
afspraak voor diagnostiek is gemaakt of de behandeling is geregistreerd in het informatiesysteem van de
zorgaanbieder.
9. Tijdigheid en bereikbaarheid van acute en subacute zorg: specifieke normen voor bepaalde vormen van
zorg
9.1 Mondzorg
9.1.a Bij een acute behoefte aan mondzorg wordt de noodzakelijke zorg uiterlijk binnen één uur geleverd.
9.1.b Bij een subacute behoefte aan mondzorg wordt de noodzakelijke zorg uiterlijk binnen 24 uur geleverd.
9.1.c Bij een acute of subacute behoefte aan mondzorg is de zorgaanbieder binnen een reistijd van maximaal
30 minuten bereikbaar.
9.2 Huisartsenzorg
9.2.a Huisartspraktijken en huisartsenposten moeten voor spoed binnen 30 seconden drempelloos telefonisch
bereikbaar zijn.
9.2.b Op huisartsen rust bij spoed de inspanningsverplichting om binnen 15 minuten bij de patiënt te zijn.
9.3 Spoedeisende hulp
9.2.a Spoedeisende hulp moet binnen 45 minuten bereikbaar zijn.
9.3.b Voor ambulancezorg geldt dat ten minste 97% van de bevolking binnen 15 minuten responstijd bereikt
moet kunnen worden.
9.3.c Voor ambulancezorg geldt dat de Regionale Ambulancevoorziening ervoor zorgt dat onder normale
omstandigheden in ten minste 95% van de A1-meldingen een ambulance binnen 15 minuten na aanname van
de melding ter plaatse is.
9.3.d Bij acute verloskunde geldt dat deze zorg binnen 45 minuten per ambulance beschikbaar is en dat binnen
30 minuten na vaststelling van de diagnose de benodigde medisch specialistische hulp kan worden gestart.
9.3.e Bij een crisisopname op grond van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet
Bopz), moet de eerste opname plaatsvinden op een zo kort mogelijke afstand van de woonomgeving van
de hulpvrager.
10. Tijdigheid en bereikbaarheid van electieve basiszorg: specifieke normen voor bepaalde vormen van zorg
30

10.1 Mondzorg
10.1.a De aanbieder van mondzorg moet binnen een reistijd van niet meer dan 45 minuten bereikbaar zijn voor
burgers. 80% van de burgers moet binnen 30 minuten een aanbieder van mondzorg kunnen bereiken.
10.1.b De toegangstijd tot mondzorg bedraagt voor burgers maximaal 3 weken.
10.1.c De wachttijd op behandeling in geval van mondzorg bedraagt voor burgers maximaal 3 weken.
10.2 Huisartsenzorg
10.2.a Huisartspraktijken moeten tijdens kantooruren voor gewone oproepen binnen 2 minuten drempelloos
telefonisch bereikbaar zijn.
10.2.b De toegangstijd tot de huisarts bedraagt voor burgers maximaal 3 werkdagen; 80% van de burgers moet
binnen 2 werkdagen terecht kunnen.
10.3 Apotheek
De toegangstijd tot de apotheek bedraagt voor burgers maximaal 1 werkdag.
10.4 Paramedische zorg
De toegangstijd tot paramedische zorg bedraagt voor burgers maximaal 1 week.
10.5 Medisch specialistische zorg (msz)
10.5.a De toegangstijd tot ziekenhuizen/specialist draagt voor burgers maximaal 4 weken; 80% van de burgers
moet binnen 3 weken terecht kunnen.
10.5.b De wachttijd op diagnostiek/indicatiestelling in de msz bedraagt voor burgers maximaal 4 weken; 80%
van de burgers moet binnen 3 weken terecht kunnen.
10.5.c De wachttijd op poliklinische behandeling in de msz bedraagt voor burgers maximaal 6 weken; 80% van
de burgers moet binnen 4 weken terecht kunnen.
10.5.d De wachttijd op klinische behandeling in de msz bedraagt voor burgers maximaal 7 weken; 80% van de
burgers moet binnen 5 weken terecht kunnen.
10.6 Geestelijke gezondheidszorg (ggz)
10.6.a De toegangstijd/aanmeldwachttijd in de ggz bedraagt voor burgers maximaal 4 weken; 80% van de
burgers moet binnen 3 weken terecht kunnen.
10.6.b De wachttijd op diagnostiek/indicatiestelling in de ggz bedraagt voor burgers maximaal 4 weken; 80%
van de burgers moet binnen 3 weken terecht kunnen.
10.6.c De wachttijd op behandeling in de ggz (extramuraal en semimuraal) bedraagt voor burgers maximaal 6
weken; 80% van de burgers moet binnen 4 weken terecht kunnen.
10.6.d De wachttijd op behandeling in de ggz (intramuraal) bedraagt voor burgers maximaal 7 weken; 80% van
de burgers moet binnen 5 weken terecht kunnen.
10.7 Verpleging en verzorging
10.7.a De wachttijd voor verpleging bedraagt voor burgers maximaal 6 weken; 80% van de burgers moet
binnen 4 weken terecht kunnen.
10.7.b De wachttijd voor verzorging bedraagt voor burgers maximaal 13 weken; 80% van de burgers moet
binnen 8 weken terecht kunnen.

31