Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 104

Langdurige zorg

Nr. 196

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 oktober 2017
Hierbij bied ik u het rapport «Evaluatie van de wijkverpleging: ervaringen
van cliënten, mantelzorgers en zorgprofessionals» aan1. Dit onderzoek is
gedaan door het NIVEL, onder begeleiding van het SCP als onderdeel van
de door het SCP uit te voeren beleidsevaluatie Hervorming Langdurige
Zorg (HLZ).
Gelet op de demissionaire status van het Kabinet bied ik u dit rapport
zonder beleidsinhoudelijke reactie aan.
Samenvatting van het rapport
De bevindingen in het rapport zijn voornamelijk gebaseerd op vragenlijstonderzoeken die in 2016/begin 2017 plaatsvonden onder cliënten,
mantelzorgers en professionals. De belangrijkste bevindingen zijn als
volgt.
Ervaringen cliënten en mantelzorgers
Sinds de Hervorming Langdurige Zorg voeren wijkverpleegkundigen zelf
de indicatiestelling voor wijkverpleging uit. De tevredenheid over het
indicatiegesprek is hoog, met een gemiddelde tevredenheidsscore van 2,9
bij cliënten en 2,8 bij mantelzorgers, op een schaal van 1 tot 3. Ruim de
helft van de cliënten geeft aan dat zij konden kiezen uit meerdere
aanbieders. Bij een vijfde was er maar één aanbieder actief in de
omgeving. Ruim 80 procent kon bij het indicatiegesprek meebeslissen
over het type en het tijdstip van de benodigde zorg. Verder geeft minder
dan een kwart (24%) aan dat zij mee konden beslissen over welke
zorgverlener bij hen wijkverpleging geeft. Bij jongere cliënten komt
meebeslissen vaker voor dan bij oudere cliënten.

1

kst-34104-196
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 196

1

Om welke zorg gaat het
Ongeveer de helft van de cliënten krijgt alleen persoonlijke verzorging.
Een minder groot deel krijgt een combinatie van persoonlijke verzorging
en verpleging. Tien procent ontvangt uitsluitend verpleging. Ongeveer
drie kwart krijgt dagelijks zorg, meestal twee of drie keer per dag.
Gemiddeld duren huisbezoeken bijna een half uur.
Cliënten vinden de geboden zorg over het algemeen toereikend. Mantelzorgers rapporteren een iets ander beeld. Achttien procent geeft aan meer
zorg voor zijn/haar naaste te willen.
Bijna tweederde van de cliënten geeft aan dat iemand van de wijkverpleging is aangewezen als hun contactpersoon. Opvallend is echter dat
bijna een kwart aangeeft geen contactpersoon te hebben. Daarnaast geeft
14 procent aan het niet te weten, wat kan betekenen dat deze mensen ook
geen vast aanspreekpunt hebben. Van de mantelzorgers zegt ongeveer
een kwart dat ze geen vast aanspreekpunt bij de wijkverpleging hebben,
terwijl 18 procent zegt het niet te weten.
Kwaliteit
Cliënten en mantelzorgers kenmerken de professionals van de wijkverpleging als vriendelijk, betrokken, behulpzaam en zorgzaam. Cliënten die
ook al voor 2015 wijkverpleging ontvingen merken over het algemeen
weinig verschil tussen de wijkverpleging van nu en die van voor 2015.
Vrijwel alle cliënten geven aan baat te hebben bij de wijkverpleging en
eigenlijk niet zonder te kunnen. Ruim tweederde van de cliënten schat in
dat ze zich minder goed zouden kunnen redden en bijna eenderde geeft
aan dat ze niet meer zelfstandig zouden kunnen wonen, als er geen
wijkverpleging zou zijn. Bijna één op de vier denkt dat ze zonder wijkverpleging minder sociale contacten zouden hebben. Cliënten waarderen de
zorgprofessionals van de wijkverpleging met een gemiddeld rapportcijfer
van 8,3. Mantelzorgers zijn vrijwel net zo positief; zij geven die zorgprofessionals een 8,2. Mantelzorgers vinden veelal dat de wijkverpleging voor
hen goed bereikbaar is en dat de hulp van de wijkverpleging goed aansluit
op de hulp die ze zelf geven. Echte afstemming van de zorg tussen
mantelzorgers en wijkverpleging vindt in de helft van de gevallen plaats.
Bijna de helft van de mantelzorgers neemt de zorg van de wijkverpleging
niet over als deze niet wordt geboden. Andersom, neemt in een derde van
de gevallen de wijkverpleging de zorg van de mantelzorg niet over als
deze is verhinderd.
Het onderzoek onder professionals
Wijkverpleging is in de ogen van verpleegkundigen en verzorgenden goed
toegankelijk voor mensen die een zorgvraag hebben. Vooral mensen met
psychische problemen of mensen met een migratie-achtergrond zouden
moeizaam in beeld komen bij de wijkverpleging.
De verpleegkundigen en verzorgenden ervaren een toename van
kwetsbare cliënten met complexe zorgvragen, bijvoorbeeld mensen met
GGZ-problematiek, ouderen van zeer hoge leeftijd en mensen met
dementie. Ze vinden dat de indicaties goed aansluiten bij de zorgvragen
en rekening houden met het versterken van eigen regie en zelfredzaamheid van cliënten. Vooral mbo-opgeleide verpleegkundigen, maar
ook verzorgenden vinden dat ze invloed hebben op de indicatiestelling,
die veelal door hbo-opgeleide collega’s wordt uitgevoerd.
Verpleegkundigen en verzorgenden vinden dat er veelal voldoende
wijkverpleging beschikbaar is voor hun cliënten, maar dat andere
ondersteuning – bijvoorbeeld huishoudelijke hulp of individuele
begeleiding – regelmatig onvoldoende is. Zij geven ook aan regelmatig
taken uit te voeren die buiten de geïndiceerde zorg vallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 196

2

Samenwerking
Verpleegkundigen en verzorgenden zijn over het algemeen positief over
de afstemming van zorg met huisartsen. Over afstemming van zorg met
GGZprofessionals zijn zij minder tevreden. Een gelijk beeld is zichtbaar bij
de overdracht van zorg. De ervaringen over afstemming met professionals
vanuit gemeenten zijn erg wisselend. Een meerderheid van de verpleegkundigen en verzorgenden ervaart dat gemeenten wel eens cliënten
afschuiven naar de wijkverpleging. Over de overdracht vanuit gemeenten
zijn zij ook kritisch. De ervaringen met (sociale) wijkteams variëren
eveneens.
Over de samenwerking met mantelzorgers zijn verpleegkundigen en
verzorgenden veelal positief en zien zij geen verschil met de situatie voor
2015. Wel rapporteert ruim driekwart van de verpleegkundigen en
verzorgenden dat ze vaker te maken hebben met overbelaste mantelzorgers.
Hervorming Langdurige Zorg
Verpleegkundigen en verzorgenden zien in hun werk duidelijke accentverschuivingen en nieuwe werkwijzen; bijvoorbeeld meer aandacht voor de
bevordering van zelfredzaamheid en zelfmanagement, en een toegenomen gebruik van zorgplannen. Zij ervaren ook meer werkdruk, wat
samenhangt met een toename van cliënten met complexe zorgvragen.
Ondanks de werkdruk vindt het overgrote deel van de verpleegkundigen
en verzorgenden hun werk wel aantrekkelijk.
De veranderingen in het werk hebben ook invloed op de samenstelling
van teams.
Het aantal helpenden neemt af en het aantal hoger opgeleide zorgverleners neemt toe, aldus de ondervraagde verpleegkundigen en verzorgenden. De meerderheid werkt inmiddels in een zelfsturend team.
Dit NIVEL-onderzoek maakt, zoals hiervoor weergegeven, onderdeel uit
van de door SCP uit te voeren beleidsevaluatie HLZ. De eindrapportage zal
medio 2018 beschikbaar zijn.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 196

3