Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

33 652

Spoorbeveiligingssysteem European Rail Traffic
Management System (ERTMS)

Nr. 59

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 oktober 2017
Graag informeer ik u over de ontwikkelingen van het programma
European Rail Traffic Management System (ERTMS). Bijgevoegd is de
zevende voortgangsrapportage (VGR 7) welke rapporteert over de periode
van 1 januari tot en met 30 juni 20171. Hiermee geef ik invulling aan twee
toezeggingen uit het algemeen overleg van 5 juli 2017, namelijk: 1. een
tabel met de Europees verplichte corridors (VGR 7, pagina 16) en 2. het
splitsen van de risico’s voor de planuitwerkingsfase en de realisatiefase in
het risicohoofdstuk (hoofdstuk 5) van de voortgangsrapportage.
Ontwikkelingen in de planuitwerkingsfase
Samen met het programma ERTMS kijk ik terug op een productief halfjaar
dat in het teken heeft gestaan van het opleveren van de voorstellen voor
de programmabeslissing. De afgelopen periode is verdere uitwerking
gegeven aan zaken als het systeemontwerp, het programma van eisen, de
strategie om tot een beheerste migratie te komen en voorstellen voor de
testfase. Deze plannen zijn in het afgelopen jaar aan externe audits
onderworpen en daarmee naar een hoger kwaliteitsniveau getild. Het
Europese spooragentschap heeft bijvoorbeeld het systeemontwerp
beoordeeld. In het algemeen overleg ERTMS/Spoorveiligheid van 5 juli
2017 gaf ik al aan te verwachten dat in 2018 de programmabeslissing kan
worden genomen (Kamerstuk 33 652, nr. 58).
Materieelbekostiging
ERTMS moet zowel in de infrastructuur als in de treinen worden
ingebouwd. Bij de voorkeursbeslissing is aangegeven dat IenM zal
bepalen in welke mate wordt bijgedragen in de kosten die vervoerders
1

kst-33652-59
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 652, nr. 59

1

moeten maken voor het installeren van ERTMS in de treinen. Onder
voorbehoud van de programmabeslissing door het nieuwe kabinet zijn
deze zomer nadere gesprekken gevoerd over het exacte aantal om te
bouwen treinen en welke kosten voor vergoeding in aanmerking kunnen
komen. Deze informatie is nodig om de scope en de kostenraming van het
programma voor de programmabeslissing af te kunnen ronden.
Parallel daaraan heb ik circa driehonderd locomotieven van vijftien
goederenvervoerders die rijden op de Rhine-Alpine corridor als pilotproject aangemeld bij de Europese Commissie voor een vergoeding uit
het Connecting Europe Facilities (CEF). Deze subsidieregeling betreft een
mengvorm van subsidie vanuit de participerende landen, de Europese
Commissie en een deel private financiering gesteund door de Europese
Investeringsbank. Als deze inschrijving positief wordt beoordeeld zal ik
het voorstel samen met betrokken partijen verder uitwerken.
Scope uitrol
In de Kamerbrief over de uitrolstrategie (Kamerstuk 33 652, nr. 45) gaf ik
aan dat het in de rede ligt ERTMS geleidelijk op het hele Nederlandse
spoor uit te rollen, te beginnen op dat deel van het spoor waar het de
meeste maatschappelijke baten heeft en passend binnen het taakstellend
budget van € 2,4 mld (prijspeil 2017). De programmabeslissing voor de
start van de realisatie en een besluit over eventuele verdere uitrol is aan
een volgend kabinet.
Het programma ERTMS heeft de opdracht in deze context tot een
verantwoorde en doelmatige aanleg van ERTMS te komen. Nu de
planuitwerking het einde nadert, worden de plannen meer solide en
stabiliseren de in beeld gebrachte risico’s. In de risicoparagraaf van de
voortgangrapportage beschrijft het programma dat de businesscase en
het taakstellend budget op dit moment nog niet in evenwicht zijn en dat
dit tot gevolg kan hebben dat minder baanvakken van ERTMS kunnen
worden voorzien dan in de uitrolstrategie is verondersteld. Het is goed dat
de programmadirectie dit signaal afgeeft. Ik wil hier stevig op sturen want
ik vind dat in deze planuitwerkingsfase alles op alles gezet moet worden
om tot een verantwoorde uitrol te komen. De programmadirectie heeft
aangegeven hiervoor mogelijkheden te zien. Bij de programmabeslissing
in 2018 kan hierover duidelijkheid worden gegeven.
Voorbereiding op realisatiefase
In mijn brief bij de vorige voortgangsrapportage (Kamerstuk 33 652, nr.
52) heb ik toegelicht dat ERTMS ingrijpt op de operationele processen van
organisaties in de spoorsector. In de planuitwerkingsfase werken IenM,
ProRail en NS daarom samen in een programmaorganisatie op basis van
een convenant. Ook zijn de andere vervoerders betrokken. Deze samenwerking is van grote meerwaarde om tot een maakbare en gedragen
opzet voor de implementatie van ERTMS in de realisatiefase te komen.
Bij de daadwerkelijke aanbesteding en aanleg van ERTMS in de realisatiefase past een andere aansturing dan het huidige samenwerkingsverband. Het zwaartepunt van het ERTMS-programma is in beginsel een
vervangingsopgave van het huidige ATB waarbij in de uitvoering het
waarborgen van systeemintegratie noodzakelijk is voor een goedwerkend
spoorsysteem. Tegen deze achtergrond is ProRail als infrastructuurbeheerder de logische partij om ERTMS succesvol te realiseren. Ik ben
daarom voornemens ProRail de opdracht te geven voor de uitvoering van
het programma ERTMS. Dit sluit ook aan op aandachtspunten opgenomen in de voortgangsrapportage. Het onderbrengen van het programma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 652, nr. 59

2

in een bestaande uitvoeringsorganisatie zorgt er bovendien voor dat de
programmabeheersing verder kan worden geprofessionaliseerd. Het
spreekt vanzelf dat ProRail hierbij nauw zal blijven samenwerken met NS
en andere betrokken partijen in de sector en met het ministerie. Op deze
manier blijven de diverse belangen geborgd, een randvoorwaarde voor
het succes van ERTMS. ProRail en IenM onderzoeken hoe deze overgang
begin 2018 kan worden geformaliseerd en wat daarvoor nodig is.
Het programma ERTMS moet bij de programmabeslissing klaar staan om
de realisatiefase te starten. Voor een goede afronding van de planuitwerkingsfase en een voortvarende start van realisatiefase acht ik het van
belang het programma op korte termijn in te richten in lijn met de
governancestructuur voor de realisatiefase. Voorbereidende werkzaamheden zoals het opstellen van de plannen van aanpak voor de realisatiefase, moeten worden gedaan door de organisaties en mensen die
straks verantwoordelijk zijn voor de uitvoering ervan. Bij zowel het
programma ERTMS als bij de betrokken moederorganisaties starten
kwartiermakers die deze taak op zich nemen.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 652, nr. 59

3