Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 500 VII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2011

Nr. 71

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 december 2010
Naar aanleiding van het verzoek van uw Kamer tijdens een Algemeen
Overleg (31 700 XVIII, nr. 64) op 3 februari 2009 heeft de toenmalige
minister voor Wonen, Wijken en Integratie aangekondigd een onafhankelijk onderzoek te laten verrichten naar internaten en huiswerkbegeleidingsinstellingen verbonden aan (het gedachtegoed van) Fethüllah Gülen.
Het onderzoek zou moeten ingaan op twee dimensies van de internaten
en huiswerkbegeleidingsklassen, nl.:
1. de pedagogisch-didactische aanpak en klimaat,
2. de invloed van de internaten en instellingen op het contact buiten de
eigen (etnische) groep.
Over de globale opzet van dit onderzoek werd u geïnformeerd bij brief van
14 april 2009 (31 700 XVIII, nr. 78). Hierbij doe ik u het onderzoeksrapport
toekomen1, vergezeld van mijn reactie.
Het onderzoek
Dit onderzoeksrapport is gebaseerd op bevindingen in het kader van een
breder en nog lopend vergelijkend onderzoek naar een aantal invloedrijke
transnationale islamitische organisaties dat in West-Europa actief is,
waaronder de Gülenbeweging. Dit onderzoeksproject wordt door prof.
Martin van Bruinessen van de Universiteit Utrecht gecoördineerd en
uitgevoerd in samenwerking met Forum.
Belangrijkste bevindingen ten aanzien van internaten en huiswerkbegeleidingsinstellingen

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-32500-VII-71
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

De Fethüllah Gülenbeweging en daaraan verbonden instellingen houden
zich bezig met huiswerkbegeleiding en internaten voor scholieren en
studentenhuizen (dersanes) voor studenten.Huiswerkbegeleiding vindt in
verschillende locaties in het hele land plaats en biedt, door het beperkte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VII, nr. 71

1

aantal contacturen, volgens de onderzoeker nauwelijks mogelijkheid iets
van de religieuze grondhouding van de beweging over te dragen.
Belangrijkste bevindingen ten aanzien van contacten buiten de eigen
(etnisch-religieuze) groep
Enerzijds wordt in het onderzoek gesteld dat het sociale verkeer buiten de
eigen groep zich beperkt tot het onderwijs en de werksfeer. In internaten
en dersanes wordt aangedrongen op een naar binnen gekeerde houding
waarbij jongeren afgeschermd worden van niet noodzakelijke contacten
daarbuiten. Uit het onderzoek blijkt dat internaten en dersanes uitsluitend
bevolkt worden door Turks-Nederlandse jongeren. Er zijn echter geen
aanwijzingen gevonden dat jongeren belet worden om contacten te
leggen buiten de eigen etnisch-religieuze gemeenschap.
Anderzijds blijkt uit dit onderzoek dat de leden van de beweging actief
participeren in de Nederlandse samenleving, relatief goed Nederlands
spreken en succesvol zijn in het onderwijs en op de arbeidsmarkt. Bij de
instellingen van de Fethüllah Gülenbeweging wordt blijkens het
onderzoek sterk ingezet op een succesvolle afronding van school en
voortgezette vervolgopleiding. De onderzoeker wijst er op dat zij geen
enkel geval van werkloosheid zijn tegengekomen onder de afgestudeerden uit de kringen van de Gülenbeweging.
Belangrijkste bevindingen ten aan zien van de organisatiestructuur
Uit het onderzoek blijkt dat de Fethüllah Gülenbeweging een ondoorzichtige hiërarchische organisatiestructuur kent. Zo heeft ieder internaat
en dersane een «oudere broer», de zogenaamde abi. Boven deze staat een
abi van de stad of regio en daarboven een abi voor het hele land, waarbij
de hoogste abi voor overleg regelmatig naar Turkije afreist. Met buitenstanders communiceert de beweging niet over de interne organisatie en
ontkent ze dat er sprake is van een centrale planning. De beweging lijkt
flexibiliteit te vertonen bij de aanpassing van haar initiatieven aan lokale
omstandigheden. Zo hebben de internaten en huiswerkbegeleidingsinstellingen hun specifieke vorm gekregen in samenspraak met Nederlandse
instanties en adviseurs en zijn ze volgens het onderzoek meer in overeenstemming met Nederlandse regelgeving en beleid dan met het abstracte
model van de Gülenbeweging. Desondanks heeft de onderzoeker de
sterke indruk dat de beweging ook in ons land veel strakker is georganiseerd dan haar woordvoerders willen doen voorkomen.
Kabinetsstandpunt
Voor het goed functioneren van burgers in ons land is integratie en
participatie van nieuwe Nederlanders van groot belang. Het gaat daarbij
om actieve deelname aan het arbeidsproces en het onderwijs, maar ook
aan andere vormen van het maatschappelijk verkeer. Met het oog op dit
laatste, acht het kabinet het onwenselijk wanneer personen of groepen
zich afkeren van de bredere samenleving. Temeer wanneer dit het gevolg
is van sociale druk. De religieuze vrijheid is een fundamentele verworvenheid. Het staat burgers en religieuze organisaties in Nederland vrij om
hun religieuze en levensbeschouwelijke boodschappen uit te dragen,
binnen de grenzen die de wet hieraan stelt.
De keuze voor huiswerkbegeleiding of studieondersteuningis volgens het
kabinet primair de verantwoordelijkheid van de ouders en studenten. Deze
keuzevrijheid staat voorop.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VII, nr. 71

2

Desondanks blijft dat er sprake is van een ondoorzichtige organisatiestructuur en een naar binnen gekeerde houding. Dat levert op zich zelf
geen strijd op met de wet en kan dus geen reden zijn voor ingrijpen. Maar
het is aanleiding voor versterkte aandacht en gevoeligheid voor eventuele
signalen die duiden op druk op ouders die neerkomt op sociale dwang.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VII, nr. 71

3