Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 IV

Vaststelling van de begrotingsstaten van
Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H)
voor het jaar 2021

Nr. 14

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 7 oktober 2020
De vaste commissie voor Koninkrijksrelaties heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Staatssecretarissen van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de brief
van 8 juli 2020 inzake de voortgangsrapportage ijkpunt bestaanszekerheid
Caribisch Nederland 2020 (Kamerstuk 35 300 IV, nr. 68).
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft deze
vragen beantwoord, mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties en de Staatssecretarissen van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, bij brief
van 6 oktober 2020. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Paternotte
De adjunct-griffier van de commissie,
De Vos

kst-35570-IV-14
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 14

1

Vraag 1
Wanneer worden de eerste tabellen die inzicht geven in de onderlinge
verhouding tussen de inkomens en de kosten van levensonderhoud aan
de Kamer gestuurd?
Antwoord 1
Medio oktober publiceert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) de
tabellen die inzicht bieden in de onderlinge verhouding tussen de
inkomens en kosten van levensonderhoud. Het gaat om cijfers die inzicht
bieden in hoe het besteedbaar inkomen per huishouden in 2018 zich
verhoudt tot het vastgestelde ijkpunt voor het sociaal minimum per
huishouden. Hiertoe zal het in 2019 vastgestelde ijkpunt voor het sociaal
minimum worden teruggerekend naar 2018. Omdat in 2020 inkomensgegevens voor 2018 pas definitief vastgesteld worden door het CBS, gaat
het om de situatie in 2018. De reden hiervoor is dat belastingen pas na
twee jaar definitief vastgesteld worden en de inkomensdata in de
tussenliggende periode dus nog kan wijzigen.
De cijfers die medio oktober gepubliceerd worden, worden gebruikt als
nulmeting voor de verhouding tussen het besteedbaar inkomen per
huishouden en het vastgestelde ijkpunt voor het sociaal minimum per
huishouden. Als in 2021 de inkomensgegevens van 2019 vastgesteld
worden, kan inzicht geboden worden in de verhouding tussen het
besteedbaar inkomen per huishouden en het vastgestelde ijkpunt voor het
sociaal minimum per huishouden in 2019. Daarmee wordt ook de
ontwikkeling tussen 2018 en 2019 zichtbaar.
Vraag 2
Hoe worden tijdelijke maatregelen in het kader van de coronacrisis
verwerkt in de beleidsinformatie over inkomens en kosten van
levensonderhoud?
Antwoord 2
Het kabinet heeft voor Caribisch Nederland voor een vergelijkbaar
omvangrijk en breed pakket gekozen als in Europees Nederland. Het doel
van dit pakket maatregelen is banen te behouden en de economische
gevolgen van het coronavirus te beperken, zodat mensen hun inkomen
behouden en in deze moeilijke periode worden ondersteund. Bij de
voorgenomen afbouw van de verschillende regelijkingen wordt ook de
economische situatie bezien, gezien ook de enorme impact van COVID-19
op de eilanden.
De maatregelen die effect hebben op het inkomen zullen zichtbaar worden
in de inkomensstatistieken van het CBS die ook gebruikt worden voor de
monitoring van het ijkpunt voor het sociaal minimum. Hierbij moet
worden aangemerkt dat de CBS-inkomensstatistiek met een vertraging
van twee jaar beschikbaar komen.
Gelet op de grote sociaaleconomische effecten in verband met COVID-19
heeft het kabinet ook een aantal tijdelijke maatregelen genomen in de
vorm van subsidies om de kosten van energie, telecom en drinkwater te
verlagen1. Het effect van deze tijdelijke maatregelen zal naar verwachting
zichtbaar worden in de consumentenprijsindexcijfers voor de betreffende
bestedingscategorieën voor 2020 zoals vastgesteld door het CBS. In de
voortgangsrapportage ijkpunt bestaanszekerheid Caribisch Nederland
2021 zullen, net als in de afgelopen twee voortgangsrapportages, de
cijfers uit het onderzoek van Regioplan (2018) worden geïndexeerd met de
consumentenprijsindexcijfers per bestedingscategorie per eiland. Als door
1

Kamerstuk 35 420, nr. 25.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 14

2

(ingezet) beleid een kostenverlaging wordt gerealiseerd, zal dit op termijn
ook zichtbaar worden in de consumentenprijsindexcijfers per
bestedingscategorie.
Vraag 3
Op welke wijze worden de aanbevelingen van de Nationale ombudsman
en de Kinderombudsman in het rapport «Het maakt uit waar je wieg heeft
gestaan» betrokken bij het beleid tot verbetering van de bestaanszekerheid in Caribisch Nederland?
Antwoord 3
Het rapport «Het maakt uit waar je wieg heeft gestaan» van de Nationale
ombudsman en de Kinderombudsman laat zien dat jongeren die
opgroeien in armoede vaak in een vicieuze cirkel van problemen
belanden. Het rapport bevestigt daarmee, net als het rapport «Oog voor
ouderen in Caribisch Nederland» van de Nationale ombudsman, de
noodzaak van de inzet van het kabinet om het verbeteren van bestaanszekerheid van inwoners van Caribisch Nederland over de volle breedte aan
te pakken door de inkomenspositie van inwoners in Caribisch Nederland
te verbeteren en de kosten van levensonderhoud te verlagen.
Het kabinet ambieert op verschillende manieren armoede terug te dringen
in Caribisch Nederland. Zo zijn het wettelijk minimumloon, de uitkeringen
en de kinderbijslag per 1 januari 2019 en 1 januari 2020 verhoogd. Naast
de concrete aanpak van de armoedeproblematiek is het ook van belang
dat jongvolwassenen een goede start kunnen maken. Een waardevol
instrument in dat kader en daarmee in de bestrijding van armoede is de
kinderopvang. Goede kinderopvang, buitenschoolse opvang en daarbij
behorende activiteiten bieden kinderen een perspectiefvolle start, dit is
van belang om de vicieuze cirkel van armoede te doorbreken. Bovendien
stelt het ouders in staat om zonder zorgen om de opvang van hun
kinderen te gaan werken. Met het programma BES(t) 4 kids wordt hieraan
invulling gegeven.
De Nationale ombudsman en de Kinderombudsman zijn van mening dat
een urgente integrale aanpak van armoede onder jongvolwassenen
noodzakelijk is. Het belang van integrale beleidsvorming met betrekking
tot het jeugddomein wordt ook door de verschillende departementen
onderschreven.
Voor de beleidsinzet gericht op jongeren en jongvolwassenen wordt op dit
moment door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(VWS), het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), het Ministerie
van Justitie en Veiligheid (JenV) en het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) onderzocht op welke manier er samen
met de openbare lichamen meer samenhang kan worden aangebracht,
zodat de ontwikkeling naar volwassenheid wordt bevorderd en jongeren
en jongvolwassenen hun kansen en talenten ten volle kunnen benutten.
Daarbij worden de aanbevelingen uit het rapport van de Nationale
ombudsman en de Kinderombudsman betrokken. In de interdepartementale werkgroep jeugd wordt dit verder uitgewerkt.
Hierna wordt ingegaan op de vier punten waar de aanpak van armoede
onder jongvolwassenen zich aldus de Nationale ombudsman en de
Kinderombudsman zich op zou moeten richten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 14

3

Huisvesting en opvang
Er is op dit moment geen professionele opvangmogelijkheid beschikbaar
voor kwetsbare jongeren die nog niet geheel zelfstandig kunnen wonen.
De Nationale ombudsman en Kinderombudsman vinden het belangrijk
dat er op korte termijn wordt gezorgd voor huisvesting in combinatie met
extra ondersteuning. Het Ministerie van VWS onderschrijft de behoefte
voor een dergelijke voorziening en werkt dit najaar de opties voor
begeleid wonen uit. Voor het succesvol opzetten van een begeleid-wonenvoorziening, is doorstroom van begeleid wonen naar betaalbare
huisvesting essentieel.
Het Ministerie van BZK zet zich, samen met de openbare lichamen en de
eilandelijke woningcorporaties, in voor het verlagen van de huurlasten
door het introduceren van een vorm van huurcompensatie en het
vergroten van het aanbod van sociale huurwoningen. Dit is ook van
belang voor de toegang van jongvolwassenen tot betaalbare doorstroomwoningen.
Activiteiten
Een ander belangrijk punt waar de Nationale ombudsman en Kinderombudsman op wijzen zijn voldoende naschoolse activiteiten voor jongvolwassenen die laagdrempelig en betaalbaar zijn.
Het Ministerie van VWS is reeds in gesprek met de drie openbare
lichamen hoe bestaand aanbod een structureel karakter kan krijgen ofwel
uitgebreid kan worden, zodat jongeren tussen de 13 en 23 jaar toegang
hebben tot een gevarieerd activiteitenaanbod. Op Bonaire zijn al verschillende organisaties actief in het organiseren van naschoolse activiteiten.
Op grond van een overzicht van bestaande activiteiten dat het openbaar
lichaam zal opstellen, zal het Ministerie van VWS met het openbaar
lichaam beoordelen in hoeverre het beschikbare aanbod toereikend en
financieel toegankelijk is.
Per augustus 2020 heeft het Ministerie van VWS aan het openbaar
lichaam Saba middelen beschikbaar gesteld om lokaal de bestaande
naschoolse activiteiten voor jongeren structureel te financieren. Op Sint
Eustatius is het aanbod van naschoolse activiteiten nog beperkt. Het
openbaar lichaam Sint Eustatius gaat aan de slag om met lokale organisaties per 20212 een breed kwalitatief verantwoord activiteitenprogramma
op te zetten, dat aansluit bij de ontwikkeling van jongeren. Het Ministerie
van VWS heeft toegezegd hier middelen voor beschikbaar te stellen.
Opleidingsmogelijkheden, beroepsonderwijs en stage- en werkervaringsplekken
Het is belangrijk dat jongeren in Caribisch Nederland kansen krijgen op de
arbeidsmarkt en erop worden voorbereid om in hun eigen levensonderhoud te kunnen voorzien. De Nationale ombudsman en Kinderombudsman vragen hier terecht aandacht voor. De scholen, openbare
lichamen en ministeries werken aan het nog verder verbeteren van de
aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt in Caribisch
Nederland. Zo start in dit najaar een pilot voor loonkostensubsidie op
Bonaire om zo meer mbo-studenten aan een beroepsbegeleidende
leerweg (bbl) -plek te helpen en wordt er gewerkt aan het versterken van
ondernemersvaardigheden van studenten. Verder wordt via de sociale
kanstrajecten jongeren (SKJ-trajecten) gewerkt aan het terugleiden van
schoolverlaters of het verder voorbereiden op deelname aan de
arbeidsmarkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 14

4

Arbeidsbemiddeling is een eilandelijke taak. Op de drie eilanden is hierbij
gerede aandacht voor het trainen en opleiden van jongeren en jongvolwassenen, ook voor degenen zonder startkwalificatie. Het Ministerie van
SZW is in gesprek met de eilanden over de continuïteit van dergelijke
trajecten. Op termijn kan het jobcenter Bonaire – een samenwerkingsverband tussen het Openbaar lichaam Bonaire en de SZW-unit van de
Rijksdienst Caribisch Nederland – bovendien een rol gaan spelen om
jonge werkzoekenden te begeleiden bij het zoeken naar geschikte
vacatures. Het jobcenter wordt naar verwachting in het najaar
operationeel.
Buddy of vertrouwenspersoon
Ten slotte melden de Nationale ombudsman en de Kinderombudsman dat
er behoefte is aan een buddy of vertrouwenspersoon die een jongere kan
vertrouwen en waarbij de jongere zijn of haar verhaal kan doen. De buddy
kan jongeren ondersteunen bij de stap naar volwassenheid en een
voorbeeldfunctie hebben. Dit is een mooie en concrete aanbeveling. Het
Ministerie van VWS zal samen met de openbare lichamen bezien hoe
hieraan voor de eilanden het beste invulling kan worden gegeven, zodat
in het eerste kwartaal van 2021 zicht is op welke stappen concreet gezet
kunnen worden.
Vraag 4
Hoeveel is de gemiddelde Caribisch Nederlander kwijt aan preventieve
maatregelen (extra hygiënemaatregelen, mondkapjes e.d.) om een
COVID-19 besmetting te voorkomen? Zijn de inwoners van Caribisch
Nederland in het algemeen in staat om die extra noodzakelijke kosten te
dragen?
Antwoord 4
Momenteel is geen inzicht in het bedrag dat een gemiddelde inwoner van
Caribisch Nederland kwijt is aan extra hygiëne maatregelen en
mondmaskers om een besmetting met het coronavirus te voorkomen. De
prijzen voor mondmaskers en desinfecterende gel variëren sterk. Ook is
het bedrag dat iemand kwijt is, is afhankelijk van het gebruik. Vooralsnog
zijn er geen signalen over de onbetaalbaarheid van dergelijke beschermingsmiddelen. Daarbij moet worden aangemerkt dat niet-medische
mondmaskers ook zelf kunnen worden gemaakt en wassen met water en
zeep in veel gevallen voldoende is. Indien nodig, kunnen de extra
middelen die aan de openbare lichamen beschikbaar zijn gesteld om
aanvullend vanuit het eilandelijk beleid een bijdrage te kunnen leveren
aan het verzachten van de gevolgen van COVID-19 worden ingezet om
beschermingsmiddelen te verstrekken.
Vraag 5
Is er een prognose voorhanden voor de vermoedelijke ontwikkeling van
de kostenverlagingen in de komende jaren? Zo ja, bent u bereid om
kwetsbare inwoners van Caribisch Nederland al dan niet structureel te
compenseren voor het bedrag dat de kosten van levensonderhoud het
sociaal minimum negatief beïnvloeden?
Antwoord 5
In het ijkpunt voor het sociaal minimum is voor iedere uitgavenpost een
bedrag opgenomen. Voor een aantal kostenposten wijkt dit bedrag af van
de werkelijke kosten omdat van ingezet beleid een kostenverlaging wordt
verwacht en ook noodzakelijk is. Dit geldt voor kinderopvang en voor
wonen. In de voortgangsrapportage ijkpunt bestaanszekerheid Caribisch
Nederland van 8 juli 2020 is voor deze kostenposten een tijdpad

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 14

5

opgenomen voor de vermoedelijke ontwikkeling van de kostenverlagingen in de komende jaren.
Het Rijk en de openbare lichamen hebben in het programma BES(t) 4 kids
dit jaar een belangrijke stap gezet in de richting van de bedragen die voor
kinderopvang zijn opgenomen in het ijkpunt voor het sociaal minimum.
Vooruitlopend op de wettelijke verankering van het stelsel voor kinderopvang in Caribisch Nederland is voor de periode 2020 – 2021 de tijdelijke
subsidieregeling kinderopvang Caribisch Nederland ingesteld2. Met de
tijdelijke subsidieregeling kunnen kinderopvangorganisaties en buitenschoolse voorzieningen op Bonaire en Sint Eustatius vanaf 1 juli 2020 in
aanmerking komen voor een kostprijsverlagende subsidie. Inmiddels
hebben 49 organisaties voor in totaal circa 1.700 kinderen een subsidie
ontvangen. De tijdelijke subsidieregeling is een belangrijke volgende stap
van het programma BES(t) 4 kids om de kinderopvang voor ouders meer
toegankelijk te maken. Het streven is om de financiering in 2022 structureel in wetgeving te verankeren en daarmee ook de in het ijkpunt voor
het sociaal minimum beoogde kostenverlaging te realiseren.
Op het gebied van wonen hebben het Rijk en de openbare lichamen
voortvarend gewerkt aan wettelijke, juridische, financiële en praktische
kaders om de gewenste verlaging van de gemiddelde huurlasten in de
periode 2020–2025 mogelijk te maken. Deze kaders vormen essentiële
stappen op weg naar de bedragen die voor wonen zijn opgenomen in het
ijkpunt voor het sociaal minimum. Zoals aangegeven in de voortgangsrapportage ijkpunt bestaanszekerheid Caribisch Nederland van 8 juli jl.,
gaat het om de inwerkingtreding van de Wet Maatregelen Huurwoningmarkt Caribisch Nederland, opstellen en aannemen van eilandsverordeningen waarmee die wet wordt uitgewerkt, de instelling van huurcommissies, de vormgeving van woningwaarderingstelsels en de vormgeving
van een pilot om huurcompensatie uit te breiden naar de particuliere
huursector. Hoewel de uitvoering van die pilot vertraging heeft
opgelopen, onder andere door de situatie rondom COVID-19, blijft het
streven om de pilot conform planning begin 2021 te starten. Het Ministerie van BZK is in gesprek met de RCN-unit SZW als beoogde uitvoerder
van de pilot over de haalbaarheid van deze datum in relatie tot de
uitvoering van de maatregelen uit het noodpakket.
Voor andere maatregelen om de kosten van levensonderhoud op het
terrein van wonen te verlagen, zoals de uitbreiding van het aanbod van
sociale huurwoningen, speelde de situatie rond COVID-19 initieel ook een
vertragende rol. Momenteel wordt de bouwproductie echter conform
planning uitgevoerd. De ambitie voor het verlagen van de kosten van
levensonderhoud op het terrein van wonen, blijft daarmee in lijn met het
tijdpad zoals weergegeven in de voortgangsrapportage van 8 juli jl. Die
ambitie houdt in dat voorstellen voor het verlagen van de woonlasten
worden geïmplementeerd door BZK en de openbare lichamen in 2021,
waardoor de bedragen uit het ijkpunt voor wonen naar verwachting in
2022 grotendeels gerealiseerd kunnen zijn. Het effect van verlaging van
woonlasten die wordt verwacht van de uitbreiding van het aanbod van
sociale huurwoningen zal als gevolg van de benodigde bouwtijd later
optreden.
Het compenseren voor de hoge kosten van levensonderhoud vooruitlopend op de beoogde verlaging van de kosten van levensonderhoud, zou
betekenen dat het wettelijk minimumloon en de uitkeringen substantieel
verhoogd moet worden. Alvorens deze keuze te maken, die al naar gelang
de hoogte van het bedrag risico’s voor de economie en arbeidsmarkt met
2

Stcrt. 2020, nr. 19876.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 14

6

zich meebrengt, wordt eerst ingezet op het verlagen van de kosten van
levensonderhoud. Het doel is dat de kosten worden teruggebracht tot een
redelijk niveau zodat een situatie waarin alle inwoners van Caribisch
Nederland in de minimale kosten van levensonderhoud kunnen voorzien.
Vraag 6
Wat is naar uw oordeel een redelijk niveau van de kosten van levensonderhoud? In hoeverre wijkt dat momenteel af van het werkelijke niveau
van de kosten van levensonderhoud?
Antwoord 6
Om tot een sociaal minimum te kunnen komen moeten de kosten van
levensonderhoud en de inkomens van inwoners in Caribisch Nederland
met elkaar in balans worden gebracht.
De bedragen voor het ijkpunt sociaal minimum Caribisch Nederland zijn
tot stand gekomen op basis van de bedragen uit het rapport van
Regioplan (2018). Regioplan heeft in 2018 de noodzakelijke kosten van
levensonderhoud op Bonaire, Sint Eustatius en Saba in kaart gebracht.
Hieruit is gebleken dat de kosten van basale uitgaven nu voor veel
mensen hoog zijn. De kosten moeten worden teruggebracht tot een
redelijk niveau. Voor een aantal kostenposten waar van (ingezet) beleid
een verlaging van de kosten wordt verwacht, is in het ijkpunt voor het
sociaal minimum daarom een bedrag opgenomen dat afwijkt van het door
Regioplan waargenomen bedrag voor de betreffende kostenpost. In
hoeverre dat niveau afwijkt van het werkelijke niveau van de kosten van
levensonderhoud is opgenomen in tabel 1 van de voortgangsrapportage
ijkpunt sociaal minimum van 27 juni 20193.
Vraag 7
In de kabinetsbrief van 8 juli jl. staat dat «de eilandbesturen het belang
[hebben] benadrukt van het structureel verlagen van de kosten van
levensonderhoud. Niet alleen als het gaat om energie, telecom en
drinkwater, maar ook andere kostenposten.» Om welke «andere kostenposten» gaat het?
Antwoord 7
De eilandbesturen hebben het belang benadrukt van het structureel
verlagen van de kosten van levensonderhoud. Niet alleen als het gaat om
energie, telecom en drinkwater, maar ook importtarieven.
Vraag 8
Valt er iets te zeggen over het aantal inwoners in Caribisch Nederland die
niet op de hoogte zijn van hun eventuele recht op toeslagen of
compensatie?
Antwoord 8
Er is geen cijfermatige informatie beschikbaar over het aantal inwoners in
Caribisch Nederland dat niet op de hoogte is van hun eventuele recht op
toeslagen of compensatie. Voor het kabinet staat voorop dat inwoners van
Caribisch Nederland moeten merken dat zij erop vooruitgaan. Een
voorwaarde hiervoor is dat inwoners de weg weten te vinden naar de
voorzieningen die beschikbaar zijn. De RCN-unit SZW spant zich daarom
in om inwoners van Caribisch Nederland te informeren. Per doelgroep
wordt afgewogen op welke manieren dat het beste kan gebeuren. Door
middel van radiospotjes, interviews op lokale radiostations, krantenadvertenties en informatie op sociale media worden inwoners van Caribisch
Nederland bereikt. Dit geldt niet alleen voor de maatregelen die per
3

Kamerstuk 35 000 IV, nr. 61.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 14

7

1 januari 2020 zijn ingegaan, maar ook voor de maatregelen uit het
noodpakket voor Caribisch Nederland.
Vraag 9
Kunt u aangeven wat de impact van de coronacrisis is op de behoefte aan
schuldhulpverlening op de eilanden?
Antwoord 9
Het voorkomen van schulden en het helpen van mensen met financiële
problemen is cruciaal om armoede en andere maatschappelijke
problemen tegen te gaan. Schuldhulpverlening is een eilandelijke taak. Uit
gesprekken met de openbare lichamen komt naar voren dat zij de
dienstverlening op dit vlak willen versterken en – mogelijk ook gegeven de
huidige situatie – de behoefte hebben om meer aan voorlichting te doen,
bijvoorbeeld over budgetbeheer.
Met de noodpakketten zijn extra middelen aan de openbare lichamen
beschikbaar gesteld om aanvullend vanuit het eilandelijk beleid een
bijdrage te kunnen leveren. Deze middelen kunnen door de openbare
lichamen ingezet worden voor het versterken van de schuldhulpverlening.
Daarnaast ondersteunt het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid actief de expertise- en beleidsontwikkeling rond schuldhulpverlening in Caribisch Nederland. Zo is het NIBUD in opdracht van het
ministerie in september begonnen met een training-op-afstand voor
schuldhulpverleners en beleidsmedewerkers op de drie eilanden. Bij de
ondersteuning door SZW zijn de verzoeken van de eilanden leidend.
Vraag 10
Hoeveel inwoners in Caribisch Nederland kunnen thans geen woning
betalen?
Antwoord 10
Hierover zijn geen gegevens beschikbaar. Uit het onderzoek van
Regioplan (2018, Onderzoek naar een ijkpunt voor een sociaal minimum in
CN) blijkt dat 40 procent van de huishoudens een (bij het CBS geregistreerd) inkomen heeft dat lager is dan voor de gemiddelde kosten van
levensonderhoud nodig is4. Bekend is dat woonlasten een substantieel
deel van de kosten van levensonderhoud vormen. Het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zet zich, samen met de
Openbare Lichamen, daarom in voor het verlagen van de woonlasten,
onder andere door het introduceren van een vorm van huurcompensatie
en het vergroten van het aanbod van sociale huurwoningen.
Vraag 11
Welke maatregelen neemt de regering om duurzame eigen energieopwekking te stimuleren?
Antwoord 11
Duurzame eigen energieopwekking hoeft in Caribisch Nederland niet
gestimuleerd te worden. De jaarproductie van een zonnepaneel is in
Caribisch Nederland twee keer zo hoog als in Europees Nederland. Het
elektriciteitstarief in Caribisch Nederland en Europees Nederland is
weliswaar vergelijkbaar, maar bestaat in Europees Nederland voor een
groot deel uit belastingen en heffingen, terwijl het in Caribisch Nederland
slechts de productie- en distributiekosten weerspiegelt. Hierdoor is het
voor draagkrachtige huishoudens aantrekkelijk om zonnepanelen te
plaatsen. Te aantrekkelijk, want de verkopen door het gemeenschappelijke
4

Hierbij moet worden aangemerkt dat informele inkomsten door het CBS niet worden meegenomen, maar in praktijk wel vaak voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 14

8

eilandelijke elektriciteitsbedrijf dreigen hierdoor te dalen. Hierdoor
worden de vaste kosten in steeds grotere mate bij de klanten die geen
eigen zonnepanelen hebben (bijvoorbeeld arme huishoudens)
neergelegd. Om dit effect te voorkomen was bij alle drie de openbare
lichamen een verbod om een eigen elektriciteitsopwekking (zonnepanelen) van toepassing voor klanten van het eilandelijke elektriciteitsbedrijf. In de wet elektriciteit en drinkwater BES zijn de mogelijkheden voor
duurzame eigen energieopwekking verbeterd. Een klant van een eilandelijk elektriciteitsbedrijf mag een eigen elektriciteitsopwekking hebben,
maar deze klant kan een eventueel overschot aan zelf geproduceerde
elektriciteit niet met een latere afname uit de eilandelijke voorziening
«salderen» (het wegstrepen van aan het net geleverde elektriciteit tegen
later uit het net afgenomen elektriciteit).
Vraag 12
Wanneer worden er naar verwachting concrete stappen gezet in de
planvorming voor verbetering van de ferryverbinding tussen de bovenwindse eilanden?
Antwoord 12
De planvorming vindt momenteel plaats en er is uitvoerig contact tussen
het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Saba en Sint Eustatius.
Saba en Sint Eustatius hebben concrete plannen aangedragen voor de
verbetering van de ferryverbinding en hierover vindt momenteel de
laatste afstemming plaats. De verwachting is dat voor het einde van het
jaar concrete stappen door Saba en Sint Eustatius worden ondernomen,
zodat wanneer de covid-19 situatie het toelaat de plannen voor de
verbetering van de ferryverbinding daadwerkelijk kan worden uitgevoerd.
Vraag 13
Is het jobcentrum op Bonaire inmiddels operationeel?
Antwoord 13
De verwachting is dat het jobcentrum later dit najaar volledig operationeel
zal zijn. Dit is later dan verwacht vanwege vertraging bij het opleveren van
de beoogde locatie voor het jobcentrum, mede als gevolg van de
coronacrisis. Tegelijkertijd werken het Openbaar lichaam Bonaire en de
RCN-unit SZW, onder leiding van de reeds aangestelde teamleider voor
het jobcentrum, al wel nauw samen op het gebied van arbeidsbemiddeling. Daarbij gaat niet alleen aandacht uit naar de voorbereidingen voor
het gezamenlijke één loket, maar ook naar de bemiddeling van werkzoekenden, contacten met werkgevers en het trainen van mensen met een
afstand tot de arbeidsmarkt.
Vraag 14
Wat zijn de huidige cijfers van het aantal werklozen op Bonaire, Saba en
Sint Eustatius? Wat is het effect van de coronacrisis geweest op deze
cijfers?
Antwoord 14
De meest recente werkloosheidscijfers, zoals verzameld door het CBS, zijn
over het jaar 2018. In 2018 was het werkloosheidspercentage op Bonaire,
Sint Eustatius en Saba respectievelijk 3,2 procent, 4,3 procent en
2,3% procent. Cijfers over de uitvoering van de in verband met de
coronacrisis getroffen Tijdelijke subsidieregeling loonkosten en inkomensverlies CN duiden op een toename van de werkloosheid in korte tijd.
Momenteel doen circa 400 gewezen werknemers die als gevolg van de
coronacrisis met baanverlies zijn geconfronteerd, een beroep op subsidie
in het kader van deze regeling. Daarnaast laat het beroep op de onderstand een aan de coronacrisis gerelateerde stijging zien van enkele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 14

9

tientallen. Recentelijk is de situatie met betrekking tot het coronavirus
verdere verslechterd, met name op Bonaire en Sint Eustatius. Reeds
genomen en mogelijk nog te nemen maatregelen zijn al snel van invloed
op het toerisme en daarmee ook op de werkgelegenheid. Het effect van de
coronacrisis op de werkgelegenheid is daarmee vooralsnog met
onzekerheid omgeven.
Vraag 15
Wanneer ontvangt de Kamer meer informatie over de mogelijkheden om
de hoge kosten van nutsvoorzieningen in Caribisch Nederland structureel
te verlagen? Kunnen hier naar verwachting reeds stappen in gezet worden
voordat er wordt besloten, indien noodzakelijk, de tijdelijke maatregelen
in verband met COVID-19 in de vorm van subsidies voor nutsvoorzieningen te verlengen?
Antwoord 15
In de voortgangsrapportage ijkpunt bestaanszekerheid 2020 is
opgenomen dat het kabinet de mogelijkheden beziet om structureel tot
een verlaging van de kosten van energie, telecom en drinkwater te komen,
als onderdeel van een te ontwikkelen strategie voor een duurzame
economische ontwikkeling van de eilanden. En dat dit onderwerp
betrokken zal worden bij de brede besluitvorming over vervolgstappen
om de effecten van de crisis als gevolg van COVID-19 te verzachten.
De uitkomst hiervan is, zoals aangekondigd in de brief over het steun- en
herstelpakket van 28 augustus 2020, dat de tijdelijke verlaging van de
tarieven van energie en telecom – wordt verlengd met een kalenderjaar
tot 1 januari 2022. In het voorjaar van 2021 wordt bezien of de situatie op
dat moment vraagt om verdere verlenging.
De coronacrisis heeft het verlagen van de kosten van elektriciteit urgenter
gemaakt. Daarom heeft het kabinet ervoor gekozen als directe maatregel
de netwerkkosten te verlagen. Het vaste tarief voor klanten is op nul
gesteld. Deze maatregel is onlangs verlengd tot en met 2021. Een ander
gevolg van de coronacrisis is dat de brandstofkosten sterk gedaald zijn.
Het variabele tarief (het kWh/tarief) is hierdoor een stuk beter betaalbaar
geworden. Het kabinet heeft niet gekozen voor financiële ondersteuning
van investeringen in duurzame elektriciteitsproductie.
Voor de ontwikkeling van de kosten voor telecom verwijs ik u verder naar
de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat van
10 september jl.5 waarin wordt ingegaan op een door de Autoriteit
Consument en Markt uitgevoerd onderzoek. Uit dit onderzoek volgt dat de
belangrijkste reden voor de hoge tarieven niet-beïnvloedbare omstandigheden van de eilanden zijn. Vanwege de coronacrisis zijn de tarieven voor
telecom tijdelijk verlaagd tot eind 2021. Voor een structurele subsidie
vanuit het Rijk is het logisch dat een volgend kabinet deze keuze maakt,
aangezien het gaat om de periode vanaf 2022. Op dit moment zijn hier
geen middelen voor gereserveerd.
Voor drinkwater geldt, net als voor energie en telecom, dat de tijdelijke
verlaging van de tarieven wordt verlengd met een kalenderjaar tot
1 januari 2022. In het voorjaar van 2021 wordt bezien of de situatie op dat
moment vraagt om verdere verlenging. Het kabinet is voornemens om in
het onderzoek naar de mogelijkheden om de kosten van drinkwater voor
inwoners van Caribisch Nederland structureel te verlagen, een breed scala
aan opties te onderzoeken. Naar verwachting zullen de resultaten van het
onderzoek medio 2021 beschikbaar zijn.

5

Kamerstuk 26 643, nr. 710.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 14

10

Vraag 16
De verlaging van de kosten van levensonderhoud heeft vertraging
opgelopen. Kunt u in een tabel aangeven per kostenpost hoeveel hoger de
kosten van levensonderhoud zijn dan bij de originele berekening van het
ijkpunt sociaal minimum bedacht was?
Antwoord 16
Zoals aangegeven in de voortgangsrapportage ijkpunt bestaanszekerheid
Caribisch Nederland van 8 juli jl., heeft het voorbereiden van structurele
verlagingen in de kosten van levensonderhoud deels vertraging
opgelopen door een noodzakelijke herprioritering bij het Rijk en de
openbare lichamen als gevolg van COVID-19. Intussen is in een gezamenlijke inzet en vanuit eigen verantwoordelijkheden mogelijke vertraging
grotendeels ingelopen. De ambitie voor het verlagen van de kosten van
levensonderhoud op het terrein van kinderopvang en wonen, blijft
daarmee in lijn met het tijdpad zoals weergegeven in de voortgangsrapportage van 8 juli jl.
Vraag 17
Kunt u aangeven wat de gevolgen zijn van de economische crisis voor het
besteedbaar inkomen in 2020 en 2021?
Antwoord 17
Het effect van de economische crisis voor het besteedbaar inkomen in
2020 en 2021 is nog niet bekend. Dit omdat de CBS-inkomensstatistieken,
zoals in het antwoord op vraag 1 is vermeld, met twee jaar vertraging
beschikbaar komen omdat belastingen met een vertraging van twee jaar
definitief vastgesteld worden.
Dit laat onverlet dat de coronapandemie grote economische gevolgen
heeft voor Caribisch Nederland. De gevolgen voor kleinschalige samenlevingen die zwaar leunen op toerisme is enorm. Dit zal ook gevolgen
hebben voor het besteedbaar inkomen van inwoners in Caribisch
Nederland. Het kabinet kiest daarom, net als in Europees Nederland, voor
een stevig steun- en herstelpakket. Hiermee wordt inkomensondersteuning geboden, maar kan niet elk verlies van werk en inkomen worden
voorkomen. Het kabinet heeft de tijdelijke subsidieregeling loonkosten en
inkomensverlies met negen maanden verlengd. Deze verlenging zal
gepaard gaan met een aantal aanpassingen om de regeling meer in lijn te
brengen met het reguliere beschermingsniveau in Caribisch Nederland
zoals dat ook in Europees Nederland gebeurt. Eind 2020 wordt bezien hoe
deze regeling gedurende de resterende looptijd verder afgebouwd kan
worden indien de economische situatie dit op dat moment toelaat. In
samenhang met deze regeling worden middelen aan de openbare
lichamen toegekend voor aanvullend eilandelijk beleid. Verder wordt net
als in Europees Nederland via flankerend beleid de dienstverlening met
betrekking tot arbeidsbemiddeling tijdelijk geïntensiveerd. Voor het
besteedbaar inkomen is verder van belang dat de eerdere noodmaatregel
voor Caribisch Nederland – de tijdelijke verlaging tarieven energie,
telecom en drinkwater – is verlengd met een kalenderjaar tot 1 januari
2022. In het voorjaar van 2021 wordt bezien of de situatie op dat moment
vraagt om verdere verlenging.
Vraag 18
Kunt u aangeven wat er aan de inkomstenkant georganiseerd zal worden
om de vertraging op het gebied van de verlaging van de kosten te
compenseren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 14

11

Antwoord 18
De ambitie voor het verlagen van de kosten van levensonderhoud op het
terrein van kinderopvang en wonen is vooralsnog in lijn met het tijdpad
zoals weergegeven in de voortgangsrapportage van 8 juli jl. Het kabinet is
daarom niet voornemens om de vertraging via de inkomenskant te
compenseren. Het compenseren voor een vertraging in het verlagen van
de kosten van levensonderhoud via de inkomenskant, zou bovendien
betekenen dat het wettelijk minimumloon en de uitkeringen substantieel
verhoogd moet worden. Alvorens deze keuze te maken, die al naar gelang
de hoogte van het bedrag risico’s voor de economie en arbeidsmarkt met
zich meebrengt, blijft het kabinet inzetten op het realiseren van de
benodigde verlaging van de kosten van levensonderhoud.
Om de druk op de kosten van levensonderhoud te verlagen heeft het
kabinet een aantal tijdelijke maatregelen getroffen om de tarieven voor
energie, telecom en drinkwater te verlagen. Deze tijdelijke maatregelen
zijn recent verlengd met een kalenderjaar tot 1 januari 2022. Voor alle
gebruikers in Caribisch Nederland is een aftrekpost op de rekening
verleend ter hoogte van het vaste aansluittarief voor elektriciteit en water.
Voor Saba is er geen vastrecht en gaat het om vergroting van de
opslagcapaciteit van water (cisterne) om op die wijze in kostenreductie te
voorzien. Voor telecom is eveneens een aftrekpost op de rekening
geïntroduceerd voor het gebruik van internet met $ 25 per abonnee.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 14

12