Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2028

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 2 juli 2019
De algemene commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de vaste commissie voor Europese Zaken hebben op
21 mei 2019 overleg gevoerd met mevrouw Kaag, Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, over:
– de brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking d.d. 17 mei 2019 inzake de geannoteerde agenda Raad Buitenlandse Zaken Handel van 27 mei
2019 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2011);
– de brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking d.d. 12 april 2019 inzake verslag van de
Raad Buitenlandse Zaken Handel van 21 en 22 februari 2019
(Kamerstuk 21 501-02, nr. 2001);
– de brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking d.d. 3 mei 2019 inzake reactie op het
verzoek van het lid Sjoerdsma, gedaan tijdens de regeling van
werkzaamheden van 9 april 2019, over het bericht dat de VS
importheffingen willen invoeren op Europese goederen
(Kamerstuk 32 637, nr. 361).
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de algemene commissie voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking,
De Roon
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Veldman
De griffier van de algemene commissie voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking,
Van Toor

kst-21501-02-2028
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

1

Voorzitter: De Roon
Griffier: Meijers
Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Amhaouch, Bouali, Diks, Van
Haga, Ouwehand en De Roon,
en mevrouw Kaag, Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Aanvang 16.34 uur.
De voorzitter:
Goedemiddag, dames en heren. Allemaal hartelijk welkom bij het
algemeen overleg over de Raad Buitenlandse Zaken/Handel. Wij voeren
dat met de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Die heet ik, uiteraard met haar staf, van harte welkom. Aan de
kant van de Kamer zie ik vier woordvoerders. We hebben ongeveer
tweeënhalf uur de tijd voor dit debat. Dat moet dus wel lukken, denk ik. Ik
moet nog even de spreektijd aan u voorstellen. Is een spreektijd van vier
minuten genoeg of moeten het er vijf zijn? Vier is genoeg? Ik zal coulant
zijn. Ik houd het op vier, maar ik doe niet heel moeilijk.
Dan is het woord aan de heer Van Haga van de VVD.
De heer Van Haga (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Het lijkt alsof we elke keer over dezelfde dingen
praten tijdens de RBZ/Handel en dat we niet echt verder komen. Iedere
keer praten we over de hervorming van de WTO, dat de Verenigde Staten
the Appellate Body frustreren, de Chinezen ten onrechte nog de status van
ontwikkelingsland hebben en de Europese Commissie samenwerkt met
Japan en de VS om een gelijk speelveld te creëren. Bovendien wordt er
gepraat over onderhandelingen, over internationale regels met betrekking
tot e-commerce, omdat China ook hier niet helemaal volgens de regels
speelt. Zonder heel gefrustreerd te klinken, wanneer verwacht de Minister
de eerste resultaten op deze drie onderdelen?
Voorzitter. Het is goed om te lezen dat wij blijven pleiten voor een
eensgezind EU-optreden en dat er geprobeerd wordt om de bilaterale
handelsrelatie met de VS te versterken en te de-escaleren. Het blijven
tenslotte onze vrienden. In dit kader is het fiasco rond walsdraadstaal een
blijvende zorg. Er is al meerdere keren over gesproken, maar toch gebeurt
er niet zo heel veel. De Nederlandse bedrijven zitten door de Europese
tegenmaatregelen in een grote crisis. Europa slaat hier de plank volledig
mis en volhardt in een slecht besluit. Ik wil de Minister daarom opnieuw
vragen of zij toch niet nogmaals – ik weet dat ze het al eerder heeft
gedaan – maar nu harder bij Commissaris Malmström wil aandringen op
een oplossing. Graag een toezegging hierop. De tweede vraag is hoe de
Minister het vervolgtraject ziet.
Voorzitter. De commissie is in het reces naar Colombia geweest. Dit was
een uitstekende gelegenheid om te pleiten voor het opheffen van de
antidumpingmaatregelen op bevroren aardappelproducten uit België,
Nederland en Duitsland, de zogenaamde papas congeladas. De aardappelindustrie wordt hard getroffen door dit Colombiaanse besluit. Het gaat
hier om 4.000 banen en de belangen van 6.000 boeren bij een handelsvolume van 500 miljoen euro in 2017. De Europese Unie geeft aan dat ze
al negentien keer geïntervenieerd heeft, maar zonder succes.
Wij hebben dit probleem in Colombia besproken met Patricia Llombart, de
ambassadeur van de Europese Unie, vervolgens met Minister Pinzón van
Landbouw en Minister Restrepo van Economische Zaken, en uiteindelijk
zelfs met de president van Colombia, mijnheer Duque zelf. Ze hebben
allemaal gezegd dat dit probleem zo snel mogelijk moet worden opgelost.
Er is vervolgens een intern onderzoek gedaan en de resultaten kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

2

ieder moment openbaar gemaakt worden. Daarom wil ik de Minister de
volgende vragen stellen. Kan de Minister bij de volgende RBZ/Handel in
Boekarest deze zaak opnieuw bespreken met Commissaris Malmström?
Misschien nog beter: kan de Minister de verantwoordelijke Colombiaanse
Minister, Minister Restrepo van Economische Zaken, gewoon even bellen
om de zaak op te lossen? Volgens mij werkt een telefoontje van Minister
Kaag veel sneller dan het via de EU te spelen.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank, meneer Van Haga. Er is een vraag voor u van mevrouw Ouwehand
van de Partij voor de Dieren.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik snap de VVD even niet. De VVD heeft net als de Partij voor de Dieren
vragen gesteld over de voorgenomen lening van de Europese Bank voor
Wederopbouw en Ontwikkeling aan MHP. Die vragen zijn in februari
gesteld en we kregen afgelopen vrijdag antwoord. Morgen vindt in de
bespreking van de EBRD de besluitvorming over die lening plaats. De VVD
is heel kritisch, maar ik hoor nu geen enkele vraag. Ik zou zeggen: laten we
de Minister de opdracht meegeven dat zij de Nederlandse bewindvoerder
daar, de heer Weekers, instrueert om tegen te stemmen, zodat die lening
niet doorgaat. Is de VVD dat met mij eens? Is de heer Van Haga het
misschien vergeten in zijn inbreng? Want als je zulke kritische vragen stelt,
begrijp ik dit niet zo goed.
De heer Van Haga (VVD):
Ik denk dat er twee problemen zijn. Het eerste probleem is de toegenomen
import van kipfilet. Dat is door een raar trucje verkeerd gegaan, er is een
enorme toename van het volume, en vervolgens proberen we dat terug te
onderhandelen. We zijn het erover eens dat dat niet de schoonheidsprijs
verdient. Dat is één ding. Daarover heb ik samen met mijn collega
Lodders vragen gesteld en die zijn beantwoord. Daarnaast speelt iets heel
anders, namelijk dat the European Bank for Reconstruction and
Development op het punt staat een lening te geven aan MHP voor de
overname van een Sloveens bedrijf. Daar heeft het volgens mij niet zo
veel mee te maken, want dat gaat over een bank die een lening gaat
geven. Het is een hele rare stijlfiguur als wij hierover in deze Raad voor
Buitenlandse Zaken/Handel gaan praten. Dat is de reden waarom ik
daarover geen inbreng heb. Het eerste punt is al afgedaan; dat is
behandeld naar aanleiding van de vragen. U heeft vragen gesteld. Wij
hebben vragen gesteld. Dat punt is afgedaan. Wat betreft het tweede punt:
ik zie niet wat wij hier daarmee te maken hebben.
De voorzitter:
Het is inderdaad een beetje op het randje of dit punt nog binnen dit AO
past. Maar we hebben een eerste termijn gehad, dus ik geef mevrouw
Ouwehand toch nog de gelegenheid om te reageren.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Het heeft van alles met elkaar te maken. Ten eerste ligt er een aangenomen motie dat Nederland niet mag instemmen met leningen aan MHP.
En wat is gebleken? Nederland onthoudt zich keurig van stemmen, maar
dat maakt niet zo veel uit voor de stemmingsuitslag. Nederland kan ook
vragen om stemmingen in plaats van het af te doen als een hamerstuk
waarover de Minister verder niets zegt. Dan kan het zomaar zijn dat die
lening niet doorgaat. Dat lijkt me van belang, want behalve dat het een
Kameruitspraak is die de VVD ook heeft gesteund, gaat het ook nog eens
over een investering in een Sloveense faciliteit. Dat betekent dat die hele
importquota nog eens worden omzeild, omdat binnen de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

3

grenzen MHP met een lening van 100 miljoen aan de slag kan. Dat lijkt me
niet heel fijn voor de Nederlandse boeren. Ik begrijp gewoon niet dat de
VVD wel kritisch is in Kamervragen, maar niet de kans wil grijpen om er
ook echt iets tegen te doen, als die kans er is. Er wordt morgen al over
besloten.
De voorzitter:
Voordat de heer Van Haga reageert: het is ook een kwestie die de Minister
van Financiën regardeert. Maar als u hierop op dit moment nog wil
reageren, geef ik u daartoe de gelegenheid.
De heer Van Haga (VVD):
Nou, het betreft niet alleen de Minister van Financiën. Ik heb ook een brief
gelezen van de Minister van Landbouw, die de Eurocommissaris hierop
aanspreekt en die onze zorgen deelt. Dat is volgens mij de geëigende
route. En nogmaals: de EBRD is een onafhankelijk orgaan dat een lening
gaat geven voor de overname van een Sloveens pluimveebedrijf. Ik zie
niet hoe wij dat vanaf hier zouden moeten aansturen.
De voorzitter:
Dan geef ik het woord aan de heer Bouali van D66.
De heer Bouali (D66):
Dank u wel, voorzitter. Allereerst de handelsbetrekkingen tussen de
Europese Unie en de Verenigde Staten. Voor D66 blijft de opstelling van
president Trump op het wereldtoneel zeer zorgelijk. Met handelsoorlogen
over en weer zet hij het multilaterale systeem waarbij Nederland en
Europa zo gebaat zijn, telkens onder druk. Zaken als importtarieven raken
in de eerste plaats bedrijven, maar ook burgers, en dragen niet bij aan ons
welvaartsniveau. Daarom is het positief dat er weer gesprekken over
handel zijn tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten en dat beide
handelspartners op twee onderwerpen in ieder geval met elkaar in
gesprek gaan. We weten echter allemaal dat Trump de Parijsdoelstellingen bij het grofvuil heeft gezet. Kan de Minister daarom aangeven in
hoeverre deze klimaatdoelstellingen nog het uitgangspunt zijn van de
onderhandelingen met de Amerikanen? Zijn er punten waarop de
Europese Unie inbindt? Is de Minister bereid de focus op klimaat
wederom kracht bij te zetten in haar inbreng in Brussel?
Voorzitter. Ten tweede over de handel tussen de Verenigde Staten en de
Europese Unie. Goed dat op verzoek van onder andere Nederland de
Commissie eerder aangaf een sustainability impact assessment uit te
voeren. Kan de Minister het tijdspad aangeven en de resultaten naar de
Kamer sturen als deze beschikbaar zijn?
Dan de WTO-geschillen over Airbus en Boeing. In reactie op mijn
D66-collega Sjoerdsma schreef de Minister dat zij het bedrijfsleven heeft
geïnformeerd over de importheffing als gevolg van dit geschil en dat zij
hen vroeg hun ervaringen te delen. Kan de Minister aangeven of er een
overzicht is van de gevolgen voor het Nederlandse bedrijfsleven in dit
specifieke geschil? En ten slotte ook op dit punt: kan de Minister schetsen
welke bilaterale stappen zij heeft ondernomen?
Voorzitter. Ten slotte Vietnam, het EU-Vietnam handels- en investeringsakkoord, wat ook op de agenda staat. D66 is positief dat duurzame ontwikkeling en de strijd tegen klimaatverandering, met uitdrukkelijke verwijzing
naar Parijs, tegenwoordig vanzelfsprekendheden zijn in dergelijke
overeenkomsten. En terecht. Alleen met sterke, door de Europese Unie
gezamenlijk afgesloten handelsakkoorden bewegen we andere landen
richting onze standaarden. Wel blijft het effect lastig meetbaar. Kan de
Minister aangeven hoe in een land als Vietnam gemonitord kan worden
dat zaken als mensenrechten, arbeidsrechten en duurzame ontwikkeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

4

gewaarborgd worden? Ziet zij een kans dat Nederland Vietnam hierbij kan
ondersteunen? Dat was het, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mijnheer Bouali. Dan is het woord nu aan de heer Amhaouch
van het CDA.
De heer Amhaouch (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Het CDA deelt de intentie om de WTO te moderniseren. Hierover hebben we al eerder gedebatteerd. In Nederland en naar
ik begrijp ook in Europa is er consensus over de modernisering, maar net
als bij andere handelsdossiers liggen de VS dwars. Waar ik bij andere
dossiers de opstelling van de VS nog kan begrijpen, wekt de opstelling
van de VS wat betreft de WTO steeds meer irritaties op. We hebben de
WTO hard nodig in de veranderende handelsverhoudingen in de wereld.
Denk aan een harde brexit, waarbij we in het ergste geval terugvallen op
WTO-regels. Ik begrijp uit de geannoteerde agenda dat de VS zelfs niet
eens aanwezig zijn om oplossingen te vinden. Op deze manier gijzelen de
VS het hele mondiale handelssysteem. Kan de Minister aangeven op
welke manier deze blokkade van de VS op een andere manier doorbroken
kan worden? Wellicht kunnen de VS omzeild worden. Kan de Minister
eveneens aangeven in hoeverre de Nederlandse modeltekst investeringsakkoorden en het Europese initiatief tot een multilateraal geschillenbeslechtingshof een alternatief kan bieden voor de patstelling met
betrekking tot de WTO?
Voorzitter. Net als mijn voorgangers komt het CDA terug op de relatie
tussen Europa en de Verenigde Staten. Een goede relatie tussen Europa
en de VS op economisch, politiek en militair gebied, waaronder natuurlijk
de NAVO, is voor het CDA erg belangrijk. De VS zijn naast handelspartner
een trouwe bondgenoot en een belangrijke partner in het bewaken en
uitdragen van onze waarden. Wij hebben er dus niets aan als onze relatie
met de VS verslechtert. Anderzijds is het CDA het zeker eens met het
formuleren van een antwoord op de handelsbeperkende maatregelen die
Trump Europa oplegt. Welke voorwaarden heeft de EU precies gesteld?
Wanneer verwacht de Minister dat de eerste onderhandelingsronde zal
plaatsvinden? Een economisch sterke positie ten opzichte van de VS is
voor Europa van groot belang. We moeten immers voorkomen dat de
grillen van één enkele Amerikaanse president onze economie verzwakken.
Daarom vraag ik aan de Minister wat de Europese langetermijnstrategie
voor de VS is. We reageren nu steeds reactief op de VS, maar hebben de
tegenacties wel het gewenste effect? Hoe pakken die uit op de lange
termijn? Uiteindelijk verzwakken de VS zichzelf met hun protectionistische
politiek en aan een zwakke VS hebben wij natuurlijk ook niets.
Ook wil ik van de Minister weten hoe het staat met de special purpose
vehicle, die opgericht is in Europa om secundaire sancties van de VS te
omzeilen. We zien dat Europese bedrijven daar meer last van ondervinden, nu de spanningen tussen de VS en Iran nog verder toenemen.
Werken de Europese tegenmaatregelen?
Dan de handelsverdragen. Ik heb een korte vraag over CETA. Wat is de
voortgang? We hebben als inbreng een verslag gehad. Inmiddels is er een
uitspraak van het Hof geweest. Gaan we het CETA-verdrag nog voor het
zomerreces ratificeren? Hetzelfde vraag ik aan de Minister met betrekking
tot de voortgang van de handelsonderhandelingen met Indonesië. Van 11
tot 15 maart is er een zevende ronde geweest. Er wordt in de brief gezegd:
voor de zomer een volgende ronde. Kan de Minister een beetje
perspectief geven over hoe die gesprekken verlopen en of er vrij snel een
resultaat komt?
Ten slotte wil ik graag van de Minister weten of er ontwikkelingen zijn op
het vlak van de vrijwaringsmaatregelen van de EU. Dat gaat over het staal.
Het klopt toch dat deze maatregelen in juli worden herzien? Mogen we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

5

ervan uitgaan dat de quota iets omhoog gaan? Hoe staat het met de
Nederlandse sector? Zijn er bedrijven in de problemen gekomen door de
maatregelen of weten ze het vooralsnog uit te houden zonder vrijwaringsmaatregelen? Over de aardappelen, Aviko, zal ik even niets zeggen.
Daarover heeft de heer Van Haga al genoeg verteld.
De voorzitter:
Dank u wel. Er is een vraag voor u van mevrouw Ouwehand.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik wil een vraag stellen over Mercosur. Wij lezen uit de stand van zaken
van de handelsakkoorden dat de Europese Commissie die eigenlijk rond
wil hebben met onder andere Brazilië en Argentinië voor haar aftreden,
dus voordat er een nieuwe Commissie zit. De import van goedkoop
kippenvlees uit Oekraïne, waarover iedereen inmiddels wel een beetje
boos is, is klein bier vergeleken met wat er op de Europese markt komt als
die deal met Mercosur doorgaat. Is het CDA met de Partij voor de Dieren
van mening dat je die deal eigenlijk niet moet willen, zeker als je de
kringloopvisie van Minister Schouten serieus een kans wil geven en onze
boeren een beetje wilt beschermen tegen goedkope import van elders?
De heer Amhaouch (CDA):
Het CDA is voor het afsluiten van zo veel mogelijk handelsverdragen. Er
wordt nu, vandaag de dag, handel gedreven met allerlei landen, of het nu
met Canada, Japan of een ander land is. Wij zijn ervan overtuigd dat we
op het moment dat we handelsverdragen afsluiten juist steeds meer tot
een gelijk speelveld komen. Dat kunnen we door in de onderhandelingen
altijd te plussen en te minnen. Dat geldt natuurlijk voor heel veel sectoren.
We zullen er ook voor waken dat dat niet ten koste gaat van onze eigen
bedrijven, zoals we dat ook bij de CETA hebben gedaan.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Wat is dan het signaal in de richting van de boeren? We hebben dit eerder
met het CDA meegemaakt. Er werd gewaarschuwd voor de gevolgen van
een onderdeel van het associatieverdrag met Oekraïne, namelijk de
import van goedkoop kippenvlees op de Europese markt. Het CDA stemde
daar eerst mee in en daarna moeten we jarenlang horen dat ze er schande
van spreken. De boeren denken dan: gelukkig, het CDA neemt het voor
ons op en probeert de grenzen een beetje te beschermen. Nu ligt er een
soortgelijke situatie voor, die nog veel grotere effecten gaat hebben. En
dan zegt het CDA weer dat ze het een prima deal vinden. Hoe kan dat
nou?
De heer Amhaouch (CDA):
Zoals ik al eerder zei: op het moment dat we zien dat er misbruik wordt
gemaakt van handelsverdragen, zullen we daar direct op inspringen. Ook
voor onze boeren. Dat is volgens mij ook met het Oekraïneverdrag
gebeurd. Als we zien dat bedrijven er misbruik van maken, zullen we de
partijen aan tafel krijgen – volgens mij is dat ook gebeurd – om de zaak te
heronderhandelen en om weer een gelijk speelveld te creëren. Nogmaals,
er wordt vandaag de dag ook al handel gedreven met allerlei landen. Als
we handelsverdragen afsluiten, kunnen we betere douaneafspraken
maken, kunnen we het over invoerheffingen hebben en kunnen we beter
tot een gelijk speelveld komen dan als we helemaal niets hebben.
De voorzitter:
Er is ook nog een vraag van mevrouw Diks van GroenLinks. Gaat uw
gang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

6

Mevrouw Diks (GroenLinks):
Ik ben een beetje verbaasd over het antwoord van het CDA. Volgens mij
was het ook niet een echt goed antwoord op de vraag van mevrouw
Ouwehand. Het CDA laat zich er altijd op voorstaan dat de Nederlandse
landbouw zo duurzaam is. In vergelijking met een heleboel andere
vormen van landbouw in andere landen is dat ook waar. Dat betekent wel
dat de Nederlandse boeren heel veel hebben moeten investeren in de
verduurzaming van hun bedrijven en in de verduurzaming van hun
bedrijfsvoering en de aanpak. Daarin loopt Nederland voorop. Dat zal ik
niet ontkennen. Maar het is wel gek dat u tegelijkertijd met handelsverdragen de Nederlandse boeren beschadigt door akkoorden af te spreken
met landen die zich op geen enkele manier, of althans veel minder,
hoeven te houden aan al die duurzaamheidseisen waaraan de Nederlandse boeren zich moeten houden. Eerlijk gezegd verbaast dat me dus
telkenmale van het CDA.
De heer Amhaouch (CDA):
Volgens mij moeten we terug naar een stukje realiteitszin. Op het moment
dat onze bedrijven geen gelijk speelveld meer hebben, zullen we altijd
voor ze inspringen. Maar juist voor de agro- en foodsector waarvan
Nederland de tweede grootste exporteur in de wereld is, juist op dat
terrein, exporteren wij naar andere landen. Daarom is het belangrijk dat
we een gelijk speelveld creëren, ook voor de boeren. We hebben het
bijvoorbeeld over JEFTA gehad: de markt in Japan gaat nu open voor de
kazen. Dat zijn ook kansen die we bieden. Of elke sector er even goed van
afkomt, kun je natuurlijk altijd betwijfelen. Maar we proberen in een
bepaalde bandbreedte voor Nederland als exportland, als handelsland,
zeker voor de agro- en foodsector een heel goed speelveld te creëren. Ik
denk dat de Partij voor de Dieren en GroenLinks terug moeten naar een
stukje realiteitszin. Ze moeten heel goed voor ogen hebben dat Nederland
groot is geworden door de agro- en foodsector. Nederland is daarin de
tweede grootste exporteur. Er gaat dus heel veel de andere kant op. We
hoeven dus niet bang te zijn dat het alleen maar deze kant op komt.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Graag geef ik nog een reactie hierop. Volgens mij is het bij het CDA een
beetje van «alle boeren zijn gelijk, maar sommige boeren zijn net iets
gelijker dan andere». Want u vraagt van dezelfde boeren ook om te
investeren in verduurzaming. Dat ondersteunen wij natuurlijk alle twee.
Dat durf ik wel namens mevrouw Ouwehand te zeggen. Dat ondersteunen
onze beide partijen van harte. Maar het is een beetje vreemd dat u er
tegelijkertijd niet mee zit dat er ook schade wordt toegebracht. U vat dat
samen onder het kopje plussen en minnen. Ben je toevallig een van die
min-boeren, dan heb je wel mooi een probleem met al deze handelsakkoorden.
De voorzitter:
Tot slot. Meneer Amhaouch.
De heer Amhaouch (CDA):
Dan zou ik mevrouw Diks een wedervraag willen stellen. Wat wilt u dan?
Is GroenLinks tegen handelsverdragen? Wil GroenLinks gewoon op de
huidige voet verdergaan? Als Europa, als één grote economische macht,
moeten we dus geen handelsverdragen met andere landen meer sluiten?
Dat is wat u zegt. U zegt tegen al die bedrijven en al die boeren die samen
de tweede grootste exporteur zijn: zoek individueel maar uit wat u gaat
doen in de wereld, wij als overheid, wij als Europa doen niet mee, want er
kan een ongelijk speelveld zijn in een bepaalde sector. Ik erken dat niet
iedereen er altijd even goed van afkomt, maar als we het wereldwijd
bekijken, komen we er volgens mij heel goed van af. Ik hoor graag of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

7

GroenLinks inderdaad tegen handelsverdragen is en eigenlijk tegen alle
bedrijven in Nederland zegt: zoekt u individueel maar uit wat u doet.
De voorzitter:
Mevrouw Diks, u wordt aangesproken, dus ik geef u nog de gelegenheid
tot een reactie.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Nee, natuurlijk is er geen sprake van dat wij zeggen dat er helemaal geen
handelsakkoorden moeten zijn. Wij streven naar duurzame en eerlijke
handelsakkoorden die goed zijn voor iedereen. Over Mercosur hebben we
bijvoorbeeld toentertijd een motie ingediend omdat ik het persoonlijk heel
eigenaardig vond dat we tonnen en tonnen aan onduurzaam Braziliaans
rundvlees in de markt toelieten. Dat vond het CDA ook allemaal prima.
Nou komt er weer een heleboel kipvlees uit de Oekraïne dat onduurzaam
wordt geproduceerd en daar zit het CDA blijkbaar ook niet mee. Ik gaf net
al aan dat de zoektocht is naar het maken en tot stand komen van eerlijke
duurzame wereldhandel. U vat dat samen onder plussen en minnen. Ben
je toevallig een plus-boer, dan heb je geluk. Ben je een min-boer bij het
CDA, dan heb je het nakijken.
De voorzitter:
Dan is het nu de tijd voor de inbreng van mevrouw Ouwehand namens de
Partij voor de Dieren.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Met zulke vrienden heb je geen vijanden meer nodig, zou ik tegen de
boeren willen zeggen. Ik ben echt oprecht verbaasd over de positie van
VVD en CDA, met name als het gaat over de import van kippenvlees uit
Oekraïne door die grootste kippenproducent MHP. Het was niet verstandig
om dat associatieverdrag te sluiten. De Partij voor de Dieren
waarschuwde voor die handel. Gelukkig is twee weken geleden een motie
aangenomen waardoor de Nederlandse regering zich moet inzetten voor
vermindering van die import. Het is niet alleen maar een trucje geweest,
het is een akkoord waarin een hele categorie werd vrijgesteld van
invoerheffingen. Iedereen is daar boos over en heeft daar nu last van. Als
we met z’n allen vinden dat dat onwenselijk is, weliswaar te laat, maar
beter laat dan helemaal niet, waarom zou je dan in vredesnaam akkoord
gaan met een lening van 100 miljoen euro aan dat bedrijf als je de kans
hebt om dat te stoppen? Ja, de eerste aanspreekpersoon is de Minister
van Financiën, maar ook de VVD heeft kritische vragen gesteld. En negen
weken later kregen we dan afgelopen vrijdag antwoord op die vragen,
terwijl de besluitvorming morgen plaatsvindt.
Hoe moeten we dat anders doen? Ik zou de VVD en het CDA willen
oproepen om uit die procedurele poppenkast te komen, want we spreken
nu met het kabinet. Ik vraag aan de Minister of zij bereid is om de
Nederlandse bewindvoerder te instrueren om aan te dringen op een
uitstel van de bespreking van deze lening. Dat zou nog een constructieve
tussenweg kunnen zijn. Nederland gaat daar wel degelijk over. Natuurlijk
gaat het kabinet daarover. Er zit een Nederlandse bewindvoerder, die
neemt namens Nederland een positie in en de Kamer hoort de positie van
het Nederlandse kabinet te controleren. Als we het onwenselijk vinden dat
MHP de Nederlandse boeren wegconcurreert, moeten we ook zeggen dat
Nederland zich tegen die lening moet verzetten. De aangenomen motie
die er ligt, wordt keurig uitgevoerd. Die blijkt te weinig invloed te hebben
op de stemmingsuitslag, dus zegt de Partij voor de Dieren: laten we een
stapje scherper gaan. We maken er een stemming van in plaats van een
hamerstuk en stemmen tegen. Dan is de kans levensgroot dat die lening
van de baan is. Dat willen we toch met z’n allen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

8

De heer Van Haga (VVD):
Nogmaals, ik begrijp uw probleem heel goed. Over het eerste gedeelte
van het probleem zijn we het ook eens. Er is een te groot volume deze
kant op gekomen en dat is het gevolg van óf een fout in het verdrag óf
een trucje dat door de Oekraïners is uitgehaald. Maar het is toch volstrekt
buiten de orde om een bank te gaan aanspreken die aan dit bedrijf een
lening gaat geven? Als ik dit nu zo bedenk, denk ik dat het zelfs détournement de pouvoir is. Het is gewoon machtsmisbruik. Je kunt dit gewoon
niet doen. Als u dit probleem wilt aanpakken, dan moet je dat via de
geëigende route doen. Dan moet je zorgen dat het verdrag wordt
aangepast. Dan heeft u de VVD helemaal aan uw zijde. Niet het quotum
moet worden verhoogd, maar het trucje moet gewoon uit het verdrag
gesloopt worden en het verdrag hersteld worden.
De voorzitter:
Ik hoor geen vraag, maar mevrouw Ouwehand mag natuurlijk reageren.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ja, maar er spelen twee dingen. Er is én een debat over dat verdrag én er
komt nog een debat over. Want de Partij voor de Dieren heeft op tijd het
Nederlandse kabinet gevraagd om te zeggen dat het onderhandelingsvoorstel dat er nu ligt tussen de Europese Commissie en de Oekraïne nog
een te hoog quotum toelaat. Dus, grijp op tijd in! Daar was iedereen
tegen. Nou ligt dat voorlopige akkoord er en is de Minister van Landbouw
woest op de Eurocommissaris. Als je woest bent, moet je op tijd zijn en
zeggen: wij kunnen hier niet mee instemmen. Maar goed, wij zijn nu
officieel woest en gaan ons alsnog verzetten. Hartstikke mooi.
Daarnaast speelt de kwestie van het financieren van deze jongens. Dat
staat niet helemaal los van die importdiscussie, want ze willen binnen de
Europese grenzen in Slovenië een faciliteit gaan bouwen. Nee, dat is
gezellig voor de Nederlandse boeren. Dan omzeilen ze die hele importdiscussie en kunnen ze goedkoop produceren in Slovenië, met 100 miljoen
waar Nederland mee heeft ingestemd. Ik snap dat echt niet. Als de VVD
dat geen probleem vindt, waarom zijn er dan kritische vragen gesteld? Ik
snap het niet.
De voorzitter:
Meneer Van Haga, tot slot.
De heer Van Haga (VVD):
Ja, toch afrondend. Nu haalt u de dingen echt door elkaar. Wij hebben
kritische vragen gesteld over het quotum en over het verdrag. Nou, die
zijn beantwoord. De geëigende route is dat de Minister de Eurocommissaris daarop aanspreekt. Dat heeft ze per brief gedaan. Er zitten mensen
bij die bank die de lening beoordelen. Als de criteria goed zijn, wordt de
lening gegeven. Het is niet aan ons om vanaf hier een ander probleem te
gaan beïnvloeden via die bank.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dat klopt niet. Ja, de VVD heeft vragen gesteld over die import, maar ook
over de lening waarover ik het nu heb. Als we dan pas vrijdag de
antwoorden krijgen en er geen enkele mogelijkheid is om nog met de
Minister van Financiën te spreken, maar we spreken wel met de Minister
van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, die hier ook
mee te maken heeft en bovendien een belletje kan doen naar de Minister
van Financiën, dan is het toch procedurele poppenkast om te zeggen: nou
ja, het had op een andere manier gemoeten? Om vervolgens het hele
circus morgen door te laten gaan. De VVD heeft vragen gesteld over die
lening; ze noemen het staatssteun. Ik snap het niet. Laten we de Minister
oproepen om in elk geval die stemming uit te stellen. Dan kunnen we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

9

daarna, op het moment dat het de VVD wel past, de Nederlandse positie
bepalen. Ik snap niet dat je kritisch kunt zijn en het vandaag toch laat
lopen, terwijl morgen die besluitvorming in Londen plaatsvindt. Ik vind
dat echt gek.
De voorzitter:
Dan kan mevrouw Ouwehand nu voortgaan met haar inbreng. Daar heeft
ze nog anderhalve minuut voor.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ja, voorzitter, dank u wel. Er is nog iets anders wat ik gek vind. Iedereen,
íédereen, maakt zich zorgen over de positie van de Nederlandse boer,
want we zouden zo veel duurzamer zijn en de concurrentie met
goedkopere productie in het buitenland is wel heel vervelend. Dan staat
op de rol een deal met de Mercosur-landen, waaronder Brazilië waarvan
de president heeft gezegd: «Ah joh, dat regenwoud kan wel weg voor de
productie van vlees en veevoer. De mensenrechten kunnen wel aan de
kant.» Argentinië kan goedkoop rundvlees produceren, wat als gevolg van
een Mercosur-deal op de Europese markt verkocht mag worden. De hele
Oekraïnedeal is er klein bier bij en daarover zijn we met z’n allen al heel
erg bezorgd. Ik begrijp het niet goed en daarom wil ik de Minister
dringend oproepen om gewoon duidelijk te zijn richting de Europese
Commissie. Ik begrijp niet waarom de Nederlandse regering alleen maar
blijft vragen wat de gevolgen voor de Nederlandse landbouw zouden zijn.
Dat weten we allang! Alle duurzaamheidsinzet kan het raam uit, want we
worden weggespoeld door de goedkope productie uit die landen. We
weten wat de gevolgen zijn. Er ligt nota bene een aangenomen motie om
de kringloopvisie van Minister Schouten niet los te laten bestaan van het
handelsbeleid. Kijk nou of het handelsbeleid de kringloopvisie ondersteunt of in de weg zit! Minister Schouten zegt dat ze zich wel een beetje
zorgen maakt over die Mercosur-deal. Zorgen zijn echter niet genoeg. Kies
voor een duidelijke positie in de richting van de Europese Commissie en
zeg: wij kunnen hiermee niet akkoord gaan, want wij willen naar een
duurzame landbouw en dit staat haaks op alles wat wij hier met duurverdiend belastinggeld proberen te doen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u, mevrouw Ouwehand. Dan is het woord aan mevrouw Diks van
GroenLinks.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. De Europese Commissie heeft mede namens
Nederland het mandaat gekregen om te onderhandelen met de Verenigde
Staten over een beperkt handelsakkoord. In de geannoteerde agenda valt
te lezen dat er nog geen eerste onderhandelingsronde is gepland en
allicht is dat maar goed ook. Het blijkt namelijk dat de Commissie nog
geen impactstudie naar een mogelijk akkoord heeft uitgevoerd of in gang
heeft gezet, omdat zij de omvang van dit akkoord daarvoor te beperkt
vindt. GroenLinks hecht er zeer aan dat we ons niet als makke schapen
gedragen bij onderhandelingen over handelsakkoorden, die vaak nog
decennialang consequenties kunnen hebben. Ik hoop dan ook dat de
Minister ons vandaag kan bevestigen dat Nederland niet zal tekenen voor
een akkoord zolang er geen impactassessment ligt waarin ten minste de
effecten van het akkoord op de klimaatdoelen van Parijs worden onderzocht. Over dat tekenen gesproken: omdat het hier niet over geschillenbeslechting gaat, is het een verdrag dat niet voor ratificatie naar nationale
parlementen hoeft. Die truc van alleen handelsafspraken maken die onder
de competentie van de Commissie vallen zodat ze niet langs de parlementen hoeven, zien we steeds vaker. Blijkbaar is men bang voor kritiek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

10

vanuit de nationale parlementen. Het is een onverstandige reflex om bij
kritiek dan maar een omweg te kiezen om deze te ontlopen in plaats van
de kritiek te adresseren. Ik wil dan ook graag met de Minister afspreken
dat er nooit door Nederland steun wordt gegeven aan een handelsakkoord, dus ook niet aan dit mogelijke akkoord met de Verenigde Staten,
totdat de definitieve tekst met de Kamer is gedeeld en deze hierover ook
een uitspraak heeft kunnen doen. Het lijkt me zeer belangrijk voor de
transparantie en het democratisch gehalte van dit soort processen. Graag
een reactie.
Voorzitter. Het concepthandelsakkoord met Vietnam is een van de
resterende verdragen waarvoor wel de goedkeuring van nationale
parlementen nodig is, omdat er een investeringsgeschillenbeslechtingsmechanisme in zit. Is dit het langste Nederlandse woord? Ik denk het wel.
De Minister roemt dit akkoord om haar, ik citeer, robuuste duurzaamheidshoofdstuk. Dan spitsen we bij GroenLinks natuurlijk de oren. De Europese
Commissie schrijft dat het verdrag een afspraak bevat om, ik citeer weer,
«op maat gesneden procedures voor geschillenbeslechting uit te werken
voor het hoofdstuk voor handel en duurzame ontwikkeling.» Wat betekent
dit precies? Waarom is het niet al uitgewerkt en opgenomen in de tekst
van het akkoord? We gaan toch niet voor de zoveelste keer akkoord met
een verdrag met boterzachte afspraken over duurzaamheid die
onafdwingbaar zijn? Kortom, wat is hier eigenlijk precies zo robuust aan?
Voorzitter. Dan enkele andere lopende onderhandelingsprocessen. Het
akkoord voor vrijstelling van milieuvriendelijke goederen, het
zogenaamde EGA agreement, ligt nog steeds stil. De Minister wijdt dit aan
het veranderende internationale krachtenveld sinds 2016. Kan zij daar wat
specifieker in zijn? Want als er spelers zijn die niet meer mee willen doen,
is het dan niet mogelijk om toch tot een dergelijk verdrag te komen met
landen die dat wel willen? De klimaatcrisis wacht immers niet op
treuzelaars. Wat heeft Nederland de afgelopen tijd gedaan om deze
onderhandelingen uit het slop te trekken?
Het verdrag met de Oekraïne. Het is van een ongekende onhandigheid dat
de EU zich door een truc heeft laten overspoelen door goedkoop en
dieronvriendelijk geproduceerd kippenvlees. Dit is net ook al even aan de
orde geweest. Er wordt nu heronderhandeld, maar een eventueel akkoord
moet worden goedgekeurd door het Oekraïens parlement. Laat dat
parlement nou net gisteren naar huis zijn gestuurd door de nieuwe
president. Mijn vraag aan de Minister is daarom hoelang de Europese
markt nog door dit vlees overspoeld blijft worden. Wat kan er aan
noodmaatregelen worden ingevoerd om dit te stoppen zolang deze
heronderhandeling niet is afgerond?
Voorzitter. Tot slot de modeltekst voor nieuwe investeringsakkoorden Wij
hebben daar uitgebreid debat over gevoerd en daarna zijn enkele moties
aangenomen waarin de regering wordt verzocht om die tekst op punten
nog te wijzigen. Mijn vraag is of wij die gewijzigde tekst al kunnen krijgen,
want uit het voortgangsoverzicht begrijp ik dat Nederland al met die tekst
in de hand in gesprek is met alle andere landen. Graag een reactie.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Diks. Een vraag van de heer Bouali.
De heer Bouali (D66):
Onze collega’s van de SP zijn er inderdaad niet, maar ik geloof dat
GroenLinks inmiddels de retoriek van de SP heeft overgenomen. U bent
overal tegen. U bent tegen alle verdragen. U vindt het allemaal verschrikkelijk en de internationale handelsverdragen brengen ons geen goed,
terwijl wij juist zeggen dat die verdragen noodzakelijk zijn en dat we
afspraken met elkaar maken. In mijn inbreng bracht ik op dat het in ieder
geval een goede zaak is dat er duurzaamheidsclausules worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

11

ingebracht. Ik heb het ook heel vaak met de collega van de Partij voor de
Dieren gehad over het maken van die stapjes. U vindt het echter allemaal
kommer en kwel. U bent eigenlijk alleen maar tegen. Gisteren hoorden we
nog, van uw partijleider nota bene, dat u voor importheffingen in de
Europese Unie bent. U wilt ook in de Europese Unie een soort fortress of
Europe bouwen, met nog hogere importtarieven. Het verbaast me dat
GroenLinks als progressieve partij die vooruitgang wil, ook aan de andere
kant van de wereld zodat ook andere landen en andere mensen van
duurzame handel kunnen profiteren, compleet op de rem staat.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Nou dat is wel veel verwijt en frustratie in één interruptie. Ik doe mijn best
om alles te adresseren. Ik heb daarnet al aangegeven dat GroenLinks
helemaal niet tegen handelsakkoorden als zodanig is, maar dat wij streven
naar duurzame en eerlijke wereldhandel. Die handelsakkoorden kunnen
daar een rol in spelen. In een aantal gevallen is dat ook zo. Soms zijn er
akkoorden met clausules waarvan wij denken dat ze minder strak en
stevig zijn dan ze hadden kunnen zijn.
Het is ook een beetje een kwestie van goed luisteren. D66 geeft nu aan dat
zij de veronderstelling hebben dat wij in de SP-retoriek zijn gestapt en dat
is bepaald niet het geval. Het verbaast mij dat u deze opmerking maakt,
want als je nadenkt over het EGA zie ik dit als een ontzettend belangrijke
overeenkomst, waardoor wereldwijd een verdere verduurzaming tot stand
zou kunnen komen. Daarom vind ik het oprecht heel jammer dat het maar
blijft plakken en niet verder komt. Als je duurzame goederen wilt
stimuleren, is het ook logisch dat je goederen die onduurzaam zijn, extra
wilt heffen. Ik zie niet zo’n groot probleem in deze combinatie. Dit zou juist
kunnen helpen om überhaupt tot een groenere wereldwijde economie te
komen.
De heer Bouali (D66):
Het is goed om te horen dat GroenLinks af en toe het woord «soms»
gebruikt. Ik denk dat het goed is als GroenLinks zich inderdaad uitspreekt
voor handelsakkoorden die duurzaam en goed zijn en zorgen voor
mondiale economische groei en welvaart. Ik ben heel blij om te horen dat
GroenLinks EGA positief waardeert. Ik heb dat in de afgelopen vijf
vergaderingen opgebracht en D66 brengt daarover ook nu twee moties
naar voren, want daar willen we inderdaad naartoe. Ik hoop dat u ook met
ons meegaat in het denken over het afsluiten van duurzame en goede
handelsakkoorden en dat u niet alleen maar op die tegenknop drukt.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Ik zeg ja tegen duurzame en goede handelsakkoorden, maar met daarin
dan wel hoofdstukken over verduurzaming die afdwingbaar is en niet
enkel afdwingen dat er handelstarieven en dergelijke moeten zijn en een
eventueel streven naar duurzaamheid. Dat is niet het soort stevigheid
waar ik naar op zoek ben. Maar het is fijn dat we met elkaar kunnen
constateren dat D66 en GroenLinks qua handelsakkoorden en samenwerking op handelsgebied best veel dichter bij elkaar zitten dan de heer
Bouali had gewild.
De heer Amhaouch (CDA):
Mevrouw Diks zegt dat er ook goede handelsakkoorden zijn. Welk
handelsakkoord is voor haar een referentie die we zouden kunnen
kopiëren? Is dat CETA? Zegt u: CETA is goed voor ons? Er is goed
onderhandeld met Canada en er zit een verduurzamingsparagraaf in
waarop voortgebouwd kan worden. Of is er wellicht een ander handelsverdrag? Wat is voor mevrouw Diks een goede referentie als handelsverdrag? Want dan hebben we in elk geval een gezamenlijk startpunt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

12

Mevrouw Diks (GroenLinks):
Je zou bijvoorbeeld kunnen kijken naar het handelsakkoord dat we met
Japan hebben gesloten. Ik denk dat dat op zich een interessant akkoord is,
omdat daar met name juist niet het stuk over investeringsgeschillenbeslechting in zit. Bijkans in elk AO in dit huis hebben wij aangegeven dat
het spoor van een soort arbitragesysteem dat bedrijven beschermt en
waar burgers geen toegang toe hebben, voor ons geen optie is. Heel
nadrukkelijk is dat er ook uitgehaald. Er zijn ook gesprekken geweest over
de verdragen met Australië. Dat zijn allemaal voorbeelden die interessant
kunnen zijn. Het gesprek dat we laatstelijk in een AO over buitenlandse
handel hadden, ging over de vraag wat er nou zo ingewikkeld is aan
CETA. Een van de dingen die aan CETA zo ingewikkeld is, is dat de
woorden «productie» en «productieproces» op een andere manier
benoemd worden. Dat betekent dat je nog steeds een onduurzaam
geproduceerd goed, ook vlees, naar Europa kunt exporteren op het
moment dat de productie als zodanig binnen de regels valt. Dat is ook aan
de orde bij het Oekraïense verhaal over het kippenvlees. In Europa
proberen we duurzaam, circulair en verstandig te zijn, terwijl de wereld
om ons heen probeert over die rand, over die grens van verduurzaming
heen te gaan en juist onduurzaam geproduceerde goederen onze kant op
te krijgen. We moeten juist in Europa nastreven om dat zo goed mogelijk
te doen. Daar moet je anderen van overtuigen en niet zelf een lagere
standaard hanteren. Je moet anderen overtuigen om met ons die hoge
standaard te handhaven.
De heer Amhaouch (CDA):
Goed om te horen dat het JEFTA, het verdrag met Japan, er volgens
GroenLinks goed uitziet. We hebben ook wederzijds veel over CETA
gesproken; hoe borgen we de kwaliteit en de eisen, want daar gaat het
voornamelijk om. Volgens mij zit dat ook goed in elkaar, dus ik ben zeer
benieuwd hoe GroenLinks straks met CETA omgaat.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Ik dacht dat ik al een beetje had verklapt hoe wij daarin zitten, dus dat kan
geen verrassing voor de heer Amhaouch zijn.
De voorzitter:
Dan zijn we nu gekomen aan het einde van de eerste termijn. Ik maak van
de gelegenheid gebruik om te melden dat mevrouw Van den Hul zich voor
deze sessie had afgemeld. We gaan nu even pauzeren tot zeven minuten
voor halfzes. Dan heeft de Minister even de tijd om zich voor te bereiden
op de beantwoording.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de Minister voor de beantwoording van de gestelde
vragen.
Minister Kaag:
Dank u wel, meneer de voorzitter. Dank ook aan de leden van deze
commissie voor de gestelde vragen. Aangezien de vragen voor een deel
buiten de agenda van de RBZ/Handel gingen, zal ik geen redeneerlijn
volgen. Die zal wel terugkomen in de beantwoording van de vragen.
Ik heb zes blokjes. Het eerste gaat in de kern over alles wat de Wereldhandelsorganisatie betreft. Het tweede blokje: EU-VS-betrekkingen. Het derde:
EU-Vietnam en het aankomende verdrag. Vier: er staat hier antidumping,
maar volgens mij moet de titel iets anders zijn. Het gaat in ieder geval
over staal en wals en alle maatregelen en tegenmaatregelen, de situatie
van bedrijven et cetera. Vijf: Oekraïne, met name natuurlijk MHP en ook de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

13

EBRD, alhoewel die inderdaad niet bij deze commissie hoort. Ik zal een
feitelijk antwoord geven. Zes betreft de categorie «overige» met een
aantal andere vragen die gesteld zijn.
In eerste instantie gaat het dus over alles wat de WTO betreft. Er was een
vraag van de heer Amhaouch: hoe kan de blokkade van de VS op het
Appellate Body doorbroken worden? En hoe kunnen we er uiteindelijk
voor zorgen dat de nee-stemmer of de ontzeggende partij niet het hele
systeem frustreert en blokkeert en dus erodeert? Het probleem is dat alle
besluiten in de WTO nog steeds met unanimiteit worden genomen. De
heer Amhaouch benoemde dat ook al in zijn vraagstelling. Er is geen
manier om de VS te omzeilen of om hen heen te kunnen. Als laatste
redmiddel bereidt de EU nu een noodoplossing voor. De Commissie wil
bilateraal met andere WTO-leden afspreken om in plaats van het
Appellate Body een andere vorm van geaccordeerde arbitrage te gaan
toepassen voor beroepszaken. Dat wil zeggen dat die arbitrage bindend is
voor de partijen die het erover eens zijn dat van dat arbitragemiddel
gebruik wordt gemaakt.
Het probleem is alleen dat de essentie van het probleem – de
VS-opstelling vis-à-vis het Appellate Body en de opvolging van de
rechters – daarmee nog niet uit de weg is geholpen. De tweede kwestie
die ik zie bij deze tijdelijke oplossing is dat we een soort de facto creëren
en daarmee direct of indirect meewerken aan een verzwakking van de
Wereldhandelsorganisatie. Onze inzet blijft versterking en hervorming.
Het is dus niet makkelijk. Het is niet het antwoord dat ik had willen geven,
maar het is wel de realiteit. U kunt zeker ook binnen EU-verband altijd op
Nederland rekenen voor een stem die naar oplossingen zoekt. Nederland
doet dit plurilateraal waar dit helpt om door te gaan en de arbitrage in
stand te houden, maar natuurlijk ook multilateraal, met inachtneming van
het unanimiteitsprincipe.
De heer Amhaouch vroeg ook of het multilateraal investeringshof
eventueel een alternatief kan zijn. Het zal geen soelaas bieden voor het
Appellate Body als dit verlamd raakt, want het investeringshof kijkt
natuurlijk naar geschillen over investeringen en het Appellate Body van de
Wereldhandelsorganisatie bestaat ter oplossing van geschillen over
handel en de toepassing van de WTO-regels. Het zijn andere hoofdkwesties en daardoor andere fora.
Ik deel volkomen een frustratie die breed gevoeld wordt in deze
commissie. De heer Van Haga stelde dat alles wat we nu zien – de trage
voortgang, het gebrek aan voortgang en de diplomatieke blokkades van
de Wereldhandelsorganisatie – zeer frustrerend is. Het is zeker ook
frustrerend voor een land als Nederland dat hecht aan multilateralisme,
aan het gelijke speelveld en aan de bijbehorende regels van het spel.
Maar multilateralisme duurt lang en onderhandelingen ook. Ik koppel het
weer even terug naar het principe van unanimiteit. Het feit dat 164 landen
het met elkaar eens moeten worden, betekent dat het geen makkelijke
weg is en dat het uitzonderlijk is dat overal heel snel eenheid bestaat. Ik
heb net al genoemd wat we gaan doen met het plurilaterale geschillenbeslechtingslichaam. We gaan dus ook binnen WTO-verband met EU-landen
en gelijkgezinde landen, zoals Japan en andere, bekijken hoe we op
andere thema’s verder kunnen en hoe we daar de facto regels kunnen
gaan opstellen. Het gaat dan bijvoorbeeld om thema’s als e-commerce en
digitale handel. Voor e-commerce en digitale handel zijn de onderhandelingen in april van dit jaar van start gegaan, voortbouwend op de
verklaring die vorig jaar in Buenos Aires is aangenomen. Verwacht niet
snel resultaten, gelet op het bredere politieke speelveld waar het handel
betreft.
De heer Bouali vroeg naar de WTO-geschillen over in het bijzonder Airbus
en Boeing. Er werd ook gerefereerd aan een reactie op een vraag van de
heer Sjoerdsma van dezelfde partij of het bedrijfsleven is geïnformeerd
over de importheffingen als gevolg van dit geschil. Wat zijn de ervaringen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

14

daarmee? Nou, de heffingen zijn nog niet in werking, dus er zijn nog geen
concrete ervaringen. Dat is gelukkig. Maar dat komt natuurlijk doordat er
in EU- en in VS-verband consultaties plaatsvinden over de definitieve
lijsten. Wij horen wel dat Nederlandse bedrijven die uit de VS importeren
veel zorgen hebben en vrezen voor hogere Europese heffingen op
Amerikaanse producten. Maar dit is dus nog een werk in uitvoering. Ik
kom nog terug op het geval van de heffingen op Airbus en het Wereldhandelsorganisatiekader dat daarop van toepassing is.
De voorzitter:
Er is een vraag van de heer Bouali.
De heer Bouali (D66):
Dank aan de Minister voor de beantwoording. Goed dat er veel aandacht
voor is. Mijn vraag was: hebben wij zicht op mogelijke consequenties voor
het Nederlandse bedrijfsleven? Is dit iets wat ons hard zal raken of moet
dat nog blijken als die heffingen er eenmaal zijn?
Minister Kaag:
Nou, het tweede. Het is heel gevaarlijk om allerlei speculatieve uitspraken
te doen. We zijn nog steeds in gesprek en we hopen natuurlijk dat er een
soort oplossing komt. Daar kom ik dadelijk op bij het blokje EU-VS. Wij
proberen natuurlijk alles aan te grijpen. Ik verwijs ook naar het feit dat
Nederland voor het eerst gastland is binnen Europa voor de Global
Entrepreneurship Summit – u wel bekend – die op de avond van 3 juni van
start gaat en duurt tot 5 juni. Die zal onderstrepen hoe wij hechten aan
dialoog met de VS en hoe we juist op veel thema’s samen kunnen
optrekken. We zullen dus ook weer de verwachting uitspreken dat wij
graag zien dat een belangrijke partner – het middelgrote land Nederland –
op de correcte manier zal worden behandeld en dat dialoog en onderhandelingsprocessen beter zijn voor het oplossen van geschillen.
Dan wil ik graag door naar het tweede blokje, meneer de voorzitter. Dat
gaat over de EU-VS-handelsbetrekkingen. De heer Bouali stelde dat de
heer Trump de Parijsdoelstellingen «bij het grofvuil heeft gezet» – ik meen
dat ik hiermee de heer Bouali citeer. Hij vroeg of ik aan kan geven in
hoeverre deze klimaatdoelstellingen nog uitgangspunt zijn of zijn
gebleven van de onderhandelingen. De klimaatdoelstellingen blijven voor
het kabinet en bij alles wat we doen binnen de EU natuurlijk een kernuitgangspunt van ons beleid. Wij doen dit ook internationaal, ook via de
Nationally Determined Contributions Partnership buiten EU-kader. We
kunnen op dit moment het akkoord van Parijs niet meer toevoegen aan de
start van het proces van de dialoog EU-VS, want we kijken juist naar het
herstel van vertrouwen en het herstel van een gespreksoptie en het
voorkomen van verdere escalatie. En we willen natuurlijk ook dat de
staalheffingen worden teruggedraaid. Het is als een rode lap voor een
stier om nu te zeggen dat we het ook over het akkoord van Parijs moeten
gaan hebben. Daar zijn ten eerste andere kaders voor, binnen de VN, en in
tweede instantie is dit nu even niet aan de orde in het nauwere verband.
We hebben twee thema’s gepubliceerd, zoals u weet. Die zijn in eerdere
instantie uitvoerig in deze commissie besproken. Die thema’s gaan over
industriële goederen en over regelgeving. Daar voegen we niet achteraf
nog weer het akkoord van Parijs aan toe. Als we dat doen, vrees ik dat de
EU niet veel verder zal komen en dat de VS zullen zeggen: «Leuk om te
horen; meld je maar als je weer verder wilt praten».
Dan kom ik bij de vraag van mevrouw Diks over het niet-tekenen van het
akkoord tenzij het klimaatverdrag wordt opgenomen. Ik zit me even af te
vragen of het klopt wat ik nu zeg. Jawel? Ja, toch. Nou, ik kan u geruststellen: het sustainability impact wordt altijd uitgevoerd. Dat wordt
sowieso gedaan, door een neutrale, derde partij. En het klimaat zal hier
altijd een onderdeel van vormen. Dat zal het echter niet zijn in het bredere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

15

kader van hét Parijsakkoord, zoals in de vraag van de heer Bouali. De
resultaten zullen altijd worden gepubliceerd op de website van de
Europese Commissie. Wanneer die klaar zijn, laat ik het deze Kamer
weten, maar daar heb ik even nog geen zicht op.
De heer Amhaouch vroeg welke voorwaarden de VS hebben gesteld voor
de onderhandelingen en wanneer de eerste ronde daadwerkelijk van start
zal gaan. De eerste ronde is formeel nog niet gestart. Morgen en
overmorgen zijn Cecilia Malmström en US Trade Representative Lighthizer in Parijs. Ik ben daar ook, bij de jaarlijkse OESO ministeriële. Zij
zullen elkaar dan weer spreken en dan horen we meer over het proces.
Mijn inschatting is – die is misschien ook eerder met deze Kamer
gedeeld – dat aan de ene kant de enorme druk op de onderhandelingen
tussen China en de VS een onbedoelde vertraging heeft veroorzaakt. Er
was een andere prioriteitsstelling duidelijk van de zijde van de VS. En in
tweede instantie: we blijven heel duidelijk over het feit dat er geen nieuwe
tarieven mogen worden afgekondigd en dat er geen afronding van de
onderhandelingen zal plaatsvinden voordat de staal- en aluminiumheffingen zijn ingetrokken. Cecilia Malmström heeft in haar tweets duidelijk
aangegeven dat het starten van het gesprek niet betekent dat wij de
VS-besluitvormingsprocessen erkennen of WTO-waardig achten of binnen
het kader van de WTO zien passen. Wij houden ons aan de WTO-positie,
die ons ook sterkt in onze uitgangspunten.
De heer Amhaouch vroeg terecht wat de langetermijnstrategie voor de VS
was. Ik wil hier eigenlijk morgen in de Raad in een EU-kader op terugkomen, aangezien veel van de thema’s ons allen raken. De vraag aan de
handelscommissaris is of we niet een wat breder perspectief moeten
opbouwen, ons baserend op een paar scenario’s. Dit is overigens al
eerder opgebracht door mijn Franse en Duitse collega’s, gesteund door
Nederland; of ingebracht door Nederland en weer gesteund door deze
twee. We moeten daar heel voorzichtig mee zijn, want zoals u weet is het
publiceren of het uitwerken van een strategie niet altijd de manier om echt
verder te komen. Zeker niet als de onderhandelingstegenpartij dan alles al
weet wat je van plan bent te zeggen en te doen. We moeten in een
besloten kader weer even de klokken gelijk zetten. We moeten juist naar
de langere termijn kijken en hoe de trilaterale samenwerking met landen
als Japan en andere landen ons kan sterken binnen de WTO en
daarbuiten. Maar het gaat natuurlijk met name om de EU, de VS en hoe
we verder moeten. Zeker als we uitgaan van een goede start van de
onderhandelingen op basis van het mandaat industriële producten en
wederzijdse erkenning van de regelgeving. Maar dat is een eerste
indicatie. Het is beter om op een nader moment een inschatting te maken.
De heer Amhaouch (CDA):
Het is goed dat er morgen al over gesproken wordt, al is het informeel.
Even over de langetermijnstrategie. Amerika en China houden zich met
elkaar bezig en komen er niet helemaal uit. Amerika-Europa en daarna
Europa-China; eigenlijk draaien we in een soort rondje, of in een driehoek.
De vraag is wanneer die driehoek bij elkaar komt, om toch voor een
doorbraak te zorgen, zowel richting Amerika en China, als Amerika weer
richting China en Europa. Zit daar de mogelijke sleutel voor een
oplossing? Overweegt de Minister om dit te bespreken als ze met de
Europese collega’s aan tafel zit?
Minister Kaag:
Jazeker. Het wordt vaak informeel besproken. We brengen het ook altijd
op bij de Amerikanen, met de boodschap dat we wat China betreft een
aantal gedeelde problemen en risico’s analyseren. Het gaat dan om
intellectueel eigendom, de diefstal daarvan, over cyber of alle thema’s die
ook in de kabinetsreactie op de Chinastrategie van het kabinet zijn
benoemd. Het is veel handiger, nuttiger, efficiënter en effectiever om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

16

samen met de Amerikanen als bondgenoten op te trekken. Dit gaat om
verloren momenten, verloren tijd en dus veel geldverlies. Het gaat om
meer dan geld; ook om de waardekansen. Ik zal het morgen weer
opbrengen om te kijken of we daar niet beter samen in kunnen optrekken.
Dat wil niet zeggen dat de Amerikanen tot nu toe gehoor hebben gegeven
aan de oproep vanuit de EU. Of dat bilateraal is gedaan? Dat hebben
premier Rutte en ikzelf vorig jaar ook gedaan tijdens onze besprekingen.
We doen het stelselmatig. Ook collega Blok, dat weet ik zeker, en alle
andere bewindspersonen die met de Amerikaanse collega’s een gesprek
hebben of onderhandelen. Ik denk alleen niet dat we tot nu toe het
gewenste resultaat hebben geboekt. De blik op de wereld is natuurlijk ook
een beetje veranderd; het is een land dat altijd multilateraal keek en nu
een wat bilateraler handelingsperspectief heeft gekozen. Onze insteek
komt vanuit een hele andere richting. Dat moeten we meenemen in onze
overweging. Maar we zetten nog altijd in op versterking. Uiteindelijk hoop
ik wel weer tot dat middenveld te komen.
Dan wil ik graag door naar het volgende kopje: EU-Vietnam. Er was een
vraag over het mogelijk aankomende akkoord met Vietnam. Hoe kunnen
we nagaan hoe zaken als mensenrechten, arbeidsrechten en duurzame
ontwikkeling gewaarborgd worden binnen het akkoord? De bescherming
van de mensenrechten valt, zoals de heer Bouali weet, onder de reikwijdte
van het partnerschap en de samenwerkingsovereenkomst tussen de EU
en Vietnam. Mensenrechten in bredere zin worden jaarlijks besproken in
de vorm van de mensenrechtendialoog, ook bij andere akkoorden tussen
de EU en Vietnam. Regels omtrent arbeidsrecht en duurzame ontwikkeling
vallen onder de reikwijdte van het handelsakkoord. Onder het duurzaamheidshoofdstuk wordt een comité opgericht, dat jaarlijks middels een
dialoog zal spreken over de uitvoering, problemen, risico’s, gebrekkige
aanpak, als dat een kwestie is, en nalatigheid – noem het maar op, het
bredere scala – en hoe we daarin voortgang kunnen boeken. Er worden
ook nationale adviesgroepen opgericht, waarin vakbonden, werkgeversorganisaties en ngo’s deelnemen en op eigen initiatief adviseren over de
uitvoering van het hoofdstuk. Dat is een heel belangrijk element.
Dan is de vervolgvraag van de heer Bouali of en hoe Nederland kan
bijdragen aan het waarnemen van zaken als mensen- en arbeidsrechten,
duurzame ontwikkeling et cetera. We doen dat op een aantal manieren,
via de verschillende programma’s over arbeidsrechten. We kijken vooral
naar de opbouw van het maatschappelijk middenveld in Vietnam. We
werken samen met de vakbonden CNV en FNV aan goede arbeidsomstandigheden in de textielsector, via het u welbekende partnerschap Fair Wear
Foundation. Dat doet uitstekend werk. En we zijn donor aan de ILO, aan
het betere werkprogramma in de textielsector. Verder werken we via de
ILO mee aan het verbeteren van arbeidsinspecties en de invoering van
een leefbaar loon in Vietnam. We zorgen er ook voor dat deze kwesties op
politiek niveau altijd worden besproken. Ik heb dat gisteren nog gedaan
bij het bezoek van de partijsecretaris van Vietnam. Ik heb de kwesties van
het belang van de ratificatie van de uitstaande ILO-verdragen benoemd
als voorwaarde voor Nederland. We zullen blijven meekijken. We hechten
er zeer aan. We hechten waarde aan de relatie, maar zullen ook kritisch
meekijken. Dat wordt door alle bewindspersonen gedaan tijdens alle
gesprekken en bezoeken. Wij blijven dit aandachtig volgen.
Dan is er een vraag van mevrouw Diks, die citeert uit een brief op een
Kamervraag. Wat is er zo robuust aan het duurzaamheidshoofdstuk van
Vietnam? Wij denken als kabinet dat het bestaat uit ambitieuze
bepalingen, uiteraard de ratificatie van fundamentele, internationale
arbeidsorganisatieconventies, de vergroening van de economie, en
uiteraard internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Daaronder hebben wij ook geschaard het waarnemingsmechanisme, dat
ik net heb benoemd, waarin vakbonden, ngo’s en anderen de ruimte
krijgen om zich uit te spreken over de uitvoering en om een kritische stem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

17

te laten horen. Voor wat de geschillenbeslechting tussen de EU en
Vietnam betreft, wordt dit moment ook gebruikt als Vietnam zich niet
voldoende aan de afspraken zou houden.
De voorzitter:
Een vraag van mevrouw Diks.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Op zich is het goed om in zo’n verdrag te proberen om die ander op een
hoger niveau te krijgen en op te tillen. Daarover hebben we het zojuist ook
al in een aantal interruptiedebatjes gehad. Maar we zouden heel graag
zien dat dit soort bepalingen over verduurzaming ook afdwingbaar zijn, in
plaats van dat ze alleen maar als ambitieuze doelstelling worden
gepresenteerd. Kunt u daar nog wat over zeggen?
Minister Kaag:
Dit soort verdragen zijn onderhandeld en er zijn wederzijdse verwachtingen. Afdwingbaarheid is natuurlijk niet binnen een breed verdrag
meegenomen. Er is meting. Er zijn afspraken. Je kunt elkaar op iets
aanspreken. En dan bestaat er een handelingsperspectief. Wat afdwingbaarheid betreft, kijken we vanuit Nederland uiteraard eerst naar de
evaluatie van de MVO-convenanten. We kijken hoe dat werkt, wat er
werkt, wat er niet werkt en hoe we verder voortgang kunnen boeken, en of
en op welke momenten eventueel wetgeving of dwingende maatregelen
nodig zullen zijn. Nederland is echter zelf nog niet eens klaar met deze
studie en dit gesprek, vanwege nog in te komen resultaten. Het is bij
onderhandelingen over zulke brede verdragen, waar ook heel veel op het
spel staat, juist voor de landen die hierover onderhandelen, de andere
kant, heel moeilijk om nu al te zeggen dat we onze stem en invloed veel
effectiever kunnen aanwenden door te zeggen: we kijken er kritisch naar,
we zullen jullie erop aanspreken, we creëren ruimte voor ngo’s,
maatschappelijk middenveld, vakbonden et cetera, en dan gaan we eerst
kijken hoe die samenwerking gaat. Om dan meteen met dwingende
maatregelen te komen, stuurt mijns inziens een signaal dat we er eigenlijk
weinig vertrouwen in hebben. Daar kunnen we altijd naar kijken, maar er
is een breder instrumentarium, dat ook de Commissie ter beschikking
heeft. Niet alleen binnen de Handelsraad, maar ook in de politieke raad,
de Raad Buitenlandse Zaken, of als je kijkt naar Myanmar: Everything but
Arms. Er zijn heel veel instrumenten die ingezet kunnen worden. We
moeten dat denk ik slim bekijken en dat hoeft niet per se nu, om
wetgeving mee te kunnen nemen in een verdrag.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Ik kan me vrij goed voorstellen dat er een verschil is tussen de landen
waarmee je handelsakkoorden sluit. Bij Vietnam heb je natuurlijk een
ander beginpunt dan bij bijvoorbeeld Canada, om maar een willekeurig
land te noemen. Ik vind het positief dat u kansen ziet om dit soort
convenanten en het zoeken naar een duurzamere economie in de
toekomst meer af te dwingen. Ik zie u naar de microfoon grijpen.
Misschien heb ik het wat positief geformuleerd, maar ik zou dit als iets
positiefs willen zien. Volgens mij hebben we bij de convenanten heel
nadrukkelijk met elkaar gezegd, en dat heb ik steeds ook verdedigd: we
beginnen vrijwillig, maar ik zeg niet waar ik ophoud. Het kan ook zo zijn
dat je uiteindelijk met elkaar bij wetgeving belandt, omdat het bedrijfsleven of andere partners onvoldoende meewerken, terwijl je wel de
standaard met elkaar omhoog wilt brengen.
Minister Kaag:
Ik heb het gemakshalve weer even teruggenomen naar Nederlandse
bodem. Dat is waar we de grootste span of control hebben. Dat wil niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

18

zeggen dat mevrouw Diks nu in den brede kan concluderen dat ik
voorstander ben van dwingende maatregelen vanuit de EU voor handelsverdragen. Dat is een groot aantal sprongen in de lucht.
Daarnaast: bij de behandeling van de initiatiefwet van mevrouw Kuiken
over kinderarbeid heb ik me langs dezelfde lijn uitgesproken. Dat is ook
het kabinetsstandpunt. Als blijkt dat partners onvoldoende meewerken,
dan gaan we onderzoeken onder welke voorwaarden dwingende
maatregelen mogelijkerwijs aan de orde zijn. Dat is absoluut geen nieuw
standpunt en ook geen verrassing. Ik heb nooit iets anders verkondigd,
ook niet in deze commissie. Maar ik wil voorzichtig zijn met een analyse
van wat er mogelijkerwijs met de aanpak voor het internationaal
convenant over maatschappelijk verantwoord ondernemen kan gebeuren
vis-à-vis handelsverdragen die de EU afsluit met derde landen.
De voorzitter:
Gaat u verder met uw betoog, Minister.
Minister Kaag:
Dank u. Dan wil ik nu graag doorgaan over staal. We noemen dat kopje
staal, omdat daarover vragen zijn gesteld. Ze horen onder het kopje
dumping of vrijwaringsmaatregelen. Er werden terechte vragen over
gesteld door mijn politiek assistent. Nee hoor, voorzitter. Terechte vragen
werden gesteld door de heer Van Haga over een update en door de heer
Amhaouch over de voortgang in de beperking van mogelijke schade voor
bedrijven die walsdraad exporteren en die getroffen zijn door de
maatregelen van de VS. Dat is inderdaad een blijvende zorg, ook voor dit
kabinet en juist voor mij. Ik zal Commissaris Malmström sowieso weer
spreken. Ik ga eerder naar Brussel voor een heel vroege afspraak met haar
morgenochtend. Ik zal alle bedrijven in het bijzonder weer opnoemen,
juist als het gaat om de walsdraadproducenten. Ik zal er bij de Commissie
ook op aandringen om een uitnodiging voor een bezoek aan de bewuste
bedrijven aan te nemen, om eens persoonlijk te bekijken hoe dit werkt en
hoe de problematiek in elkaar zit.
Wel wil ik onderstrepen dat dit kabinet al op uitzonderlijke wijze heeft
geopereerd ter bescherming van deze sector en deze bedrijven. We
hebben alles wat in onze diplomatieke en politieke koffer zit er al
uitgehaald. Er valt niet veel meer te doen. Ik waardeer de opmerkingen
van de heer Van Haga, maar tegelijkertijd is dit wat er op dit moment is.
Wij kunnen alleen nog maar herhalen en hier iedere keer op terugkomen,
net als andere landen dat zullen doen voor sectoren of bedrijven die bij
hen in het bijzonder getroffen worden. Ik moet de verwachtingen helaas
temperen. We hebben al gevraagd of de studie sneller kan komen. Ook
hebben we tegengestemd op een moment waarop Nederland nooit
tegenstemt. Je wordt weliswaar overruled door de meerderheid, maar om
onze stem te laten horen hebben we desalniettemin alle mogelijke
stappen genomen. Meer dan dat kan ik niet beloven. Er zit niet veel meer
in. Maar we gaan door. Dat is de enige belofte die ik kan doen.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat is er toch nog een vraag, en wel van de heer
Amhaouch.
De heer Amhaouch (CDA):
Dank aan de Minister voor de inzet. Zij heeft de vorige keer ook aangegeven dat ze zich hier hard voor maakt en dat ze tegengestemd heeft. Ik
denk dat het inderdaad heel goed is dat de Commissie uitgenodigd wordt
voor een bezoek. De vraag is of de Minister ziet dat er zicht is op
verhoging van het quotum. Per juli loopt dit quotum af, dat liep van
februari tot en met juli. Ziet u mogelijkheden dat het quotum voor de rest

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

19

van het jaar iets omhooggaat, of kan dat nog ergens aan de orde gesteld
worden?
Minister Kaag:
Dat wil ik morgen horen bij de terugkoppeling van Commissaris
Malmström over haar gesprekken tot nu toe. Dat geldt niet alleen voor
mij, maar natuurlijk ook voor alle andere Ministers daar. Mexico en
Canada zijn eigenlijk tevreden over de bilaterale oplossingen die nu
gevonden zijn, omdat ze gebaseerd zijn op een wat hoger quotum dan
voorheen. Het kan zo zijn dat de EU er dan ook uitkomt. Het probleem is
natuurlijk wel dat als de EU vasthoudt aan de Wereldhandelsorganisatie
en de regels van het spel, onze onderhandelingspositie verder verzwakt is.
We willen natuurlijk ook kijken naar de risico’s die de auto-industrie nu
loopt. Voorlopig heeft de regering-Trump daar nog geen besluit over
genomen, maar we hebben heel veel ijzers in het vuur. Ik durf daar nu
geen uitspraak over te doen. Ik zal dit meenemen in de terugkoppeling
over de gesprekken bij deze Raad.
De voorzitter:
Dan kunt u verder met uw betoog.
Minister Kaag:
Hetzelfde is van toepassing op de friet, om het maar zo te noemen, en alle
gesprekken die gevoerd zijn op alle niveaus, ook door premier Rutte. Ikzelf
heb een aantal brieven gestuurd en telefoontjes gepleegd. Wij zetten alles
op alles om ook dit opgelost te krijgen. Ik kan alleen maar zeggen dat we
dat zullen voortzetten. Er is in het diplomatieke handwerk nog wel een
verschil tussen een brief en een telefoontje. Een telefoontje is wat
vrijblijvender dan een brief. Een brief vereist een antwoord. Ik kan u
verzekeren dat wij alle kanalen gebruiken en alle middelen van
communicatie.
De heer Van Haga (VVD):
Dat is duidelijk. Dat wordt ook zeer gewaardeerd. Parallel daaraan is het
ook mogelijk om een case aan te brengen bij de WTO. Volgens mij heb ik
dat al een keer eerder opgebracht. Staat die nu op de agenda? Hoever zijn
we daarmee?
Minister Kaag:
Ik hoor dat bevestigen door mijn ambtenaar. Daar moeten voorbereidingen voor getroffen worden en daar zijn we over in gesprek. Het
probleem met zo’n WTO-casus is datgene waar de heer Van Haga over
begon: het tijdpad van indiening en herziening wordt niet sneller doordat
wij er haast mee hebben.
De heer Van Haga (VVD):
Nee, dat begrijp ik. Dat zijn heel tijdrovende en frustrerende processen. Is
de Minister het met mij eens dat het handig is om dat tegelijkertijd op te
starten, zodat voor Colombia duidelijk is dat het menens is?
Minister Kaag:
Een goede voorbereiding en klaar zijn op het moment dat het nodig is, is
altijd belangrijk. We doen dit niet sequentieel, maar tegelijkertijd.
Dan wil ik graag door naar het kopje Oekraïne. Ik noem dat dan maar het
kopje kip, in alle vormen. Ik wil even een aantal feiten bevestigen.
Nederland was al van plan om de bewindvoerder te instrueren om tegen
het verstrekken van de lening te stemmen. De Raadswerkgroep is echter
uitgesteld. Morgen vindt er dus geen stemming plaats. Het is mij niet
duidelijk wanneer de Raadswerkgroep weer bijeenkomt, maar dan zal
Nederland nog steeds tegenstemmen. Het is niet duidelijk of dit dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

20

überhaupt nog wat uitmaakt. Er zijn namelijk heel veel landen die niet per
se tegen zijn. Duitsland en Frankrijk twijfelen nog tussen onthouding en
een tegenstem. Frankrijk en de Commissie ageren tegen het project. Dat is
goed. Andere landen tonen zich kritisch, maar de uitkomst is niet duidelijk.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dat stelt gerust, want dan hebben we even wat lucht. De beslissing valt
dus niet morgen. Dat is fijn. Ik wil van de Minister wel scherp hebben of
dit iets anders is dan Nederland tot nu toe heeft gedaan. Tot nu toe was
het een kwestie van onthouden van stemming. De Minister zegt nu dat we
tegen gaan stemmen. Dat zou ik mooi vinden, want dat had ik in een
motie willen vragen. Als de Minister hier belooft dat er wordt aangedrongen op een stemming en dat Nederland opschuift van slechts
onthouden naar actief tegenstemmen, dan is dat precies wat ik de Kamer
had willen voorstellen om aan het kabinet te vragen. Graag een expliciete
toezegging van de Minister dat dit is wat ze gaat doen. Dat is namelijk iets
anders dan wat Nederland tot nu toe heeft gedaan.
Minister Kaag:
Ik ben soms een beetje verbaasd. Ik meld zojuist, voor de goede orde, dat
Nederland tegen gaat stemmen. Ik wil dat nogmaals herhalen. Ik zie daar
verder geen behoefte van een belofte in. Als dit als een toezegging wordt
uitgelegd, is dat wat mij betreft prima. Maar ik zeg het net: mijn woord is
dat Nederland tegen gaat stemmen. U kunt dat als een toezegging zien,
maar het is een uitgesproken woord. Mijn woord is mijn woord.
De voorzitter:
Is dat voldoende, mevrouw Ouwehand?
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik ben hier heel blij mee, maar ik ben niet van gisteren. Sterker nog:
morgen zit ik twaalfenhalf jaar in dit parlement. Ik wil alleen maar even de
duidelijkheid dat dit expliciet iets anders is. Ik wil dat we straks niet de
discussie krijgen dat alleen maar de aangenomen motie is uitgevoerd,
waarin werd uitgegaan van onthouden. Dat hebben we van het kabinet
begrepen. Tot nu heeft Nederland zich, gelet op die aangenomen motie,
keurig onthouden. Wij willen een aanscherping. Het lijkt erop dat de
Minister dat nu uit zichzelf zegt. Ik wil scherp hebben dat dit iets anders is
dan onthouden, wat Nederland tot nu toe heeft gedaan. Ik wil dat hier
geen misverstand over bestaat. Maar ik ben heel blij dat de Minister zegt
dat we gaan tegenstemmen.
Minister Kaag:
Het kabinet was al van plan om tegen te stemmen. Er is geen verandering
gekomen door dit gesprek. De tegenstem is er. Het besluit van het kabinet
om tegen te stemmen zal niet worden veranderd.
Dan heb ik nog een aantal vragen over CETA. De heer Amhaouch vroeg
naar de stand van zaken. Zoals hij weet, wordt CETA voorlopig toegepast.
Het goedkeuringsproces is gestart. De goedkeuringswet is op 5 maart
naar de Kamer gestuurd. U ontvangt op korte termijn antwoorden op de
eerste ronde schriftelijke vragen die zijn gesteld. Het CETA zal uiteraard
pas in werking treden na ratificatie door alle EU-lidstaten. De snelle
behandeling is ook in handen van uw Kamer, maar het is eerst aan het
kabinet, aan ons, om de beantwoording van uw vragen zo snel mogelijk
aan u te doen toekomen. Ik begrijp de urgentie. Eerlijk gezegd durf ik niet
uit te spreken dat het allemaal nog voor het zomerreces lukt, maar wij
sturen kabinetsbreed aan op de beantwoording van de vragen. Dat kan ik
toezeggen.
De heer Amhaouch vroeg daarnaast hoe het op dit moment staat met de
onderhandelingen met Indonesië. De onderhandelingen zijn natuurlijk al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

21

aan de gang sinds juli 2016. Van 11 tot 15 maart waren de onderhandelingsteams weer in Brussel bij elkaar voor de zevende onderhandelingsronde. Een volgende ronde vindt nog voor deze zomer plaats. Een aantal
belangrijke onderwerpen is nu al aan de orde, in een relatief vroeg
stadium, zoals de koppeling tussen handel en duurzame ontwikkeling. De
verduurzaming van palmolie valt daar ook onder. Dat is nog aan de gang.
Andere onderwerpen zijn al in eerdere stadia aan de orde geweest, zoals
regels over de oorsprong en de economische nationaliteit van een
product. Met een thema als de verduurzaming van palmolie zijn ze pas
recent gestart. Ik durf geen uitspraken te doen over hoe snel dat zal gaan.
Ik kijk even naar de ambtelijke ondersteuning. Nee, ik durf niet te zeggen
hoe snel dit zal lopen. Zoals u zult begrijpen is dit een heel gevoelig
thema, ook wat betreft de Indonesische inzet en de palmoliegezant die
een aantal malen naar Brussel is gekomen. Dat geldt zowel daar als hier in
deze Kamer en in Nederland.
De heer Amhaouch vroeg naar de oprichting van het special purpose
vehicle in de context van het nucleaire akkoord met Iran. Wij blijven dat
vehikel vooralsnog steunen. De intentie en het doel van het vehikel zijn
bekend. Het is in januari geregistreerd en het wordt nu geoperationaliseerd. De EU wil een eerste testtransactie voor de zomer uitvoeren.
Nieuwe ontwikkelingen zijn er in de vorm van spanningen, de Iraanse
houding en de schriftelijke dreigementen om binnen twee maanden geen
uitvoering meer te geven aan delen van het akkoord, mochten hier geen
zogenaamde concrete stappen tegenover staan. Ik moet aantekenen dat
die ontwikkelingen de uitvoering van dit vehikel natuurlijk eventueel
kunnen veranderen, in het kader van naleving van het nucleaire akkoord
met Iran. Dat is iets wat wij niet kunnen voorzien.
Mevrouw Diks heeft een opmerking gemaakt over het nooit instemmen
met een verdrag voordat de tekst aan de Tweede Kamer is voorgelegd.
Ook werd opgemerkt dat de aanname of instemming een soort truc zou
zijn, geloof ik. Zoals mevrouw Diks weet, verloopt de besluitvorming nog
steeds conform het EU-verdrag waarmee ook deze Kamer heeft
ingestemd. Een slimme handeling is het niet; het is een afgesproken
uitvoering. Het Europees Parlement dient uiteindelijk goedkeuring te
verlenen. Het is natuurlijk altijd prima om de conceptverdragstekst met
deze Kamer te delen en te blijven delen. Dat doen wij ook. Zo is er op het
juiste moment voldoende informatie beschikbaar.
Mevrouw Diks vroeg ook of de Kamer een exemplaar van de nieuwe
modeltekst van de investeringsverdragen kan zien. Wij verwachten iedere
maand een autorisatie van de Europese Commissie te ontvangen voor de
modeltekst. Daarna kan de laatste versie met eventuele aanpassingen
door de Commissie gedeeld worden. Met Argentinië, Burkina Faso en
Ecuador zijn bijvoorbeeld verkennende gesprekken gevoerd over de
mogelijkheid tot heronderhandeling. U kunt zich voorstellen dat met
Burkina Faso ook een aantal heel andere gesprekken wordt gevoerd over
de aard van de dreigingen en de risico’s die het land zelf op dit moment
ondervindt.
Er was nog een laatste vraag van mevrouw Diks. Daarna ben ik klaar met
de blokjes. Zij vroeg of ik kan specificeren waarom het Environmental
Goods Agreement, of het groenegoederenakkoord, stilligt. Dat ligt op dit
moment stil omdat de VS de voorkeur geven aan bilaterale handelsakkoorden. Dat hebben we in eerdere rondes al gemeld. Dit zou weer een
plurilateraal akkoord zijn. Het kabinet en ik zijn daar in principe niet tegen.
Ik denk dat we op een of andere manier voort moeten. We kunnen
inderdaad niet iedere keer stilgelegd worden door de niet-deelname of
blokkade van een toch wel belangrijke partner. Maar dit akkoord zou
zonder de VS een stuk minder interessant of relevant zijn, omdat de VS
natuurlijk nog steeds een groot deel van de wereldhandel voor hun
rekening nemen. De andere deelnemers vinden het op dit moment

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

22

kennelijk minder dringend, of minder pertinent, om de tarieven op groene
goederen af te schaffen.
Het groenegoederenakkoord is een mogelijk slachtoffer op de korte
termijn van de bredere spanningen die er leven. Als mevrouw Diks een
punt van zorg heeft willen uitdrukken, dan deel ik dat. Ik wil bevestigen
dat we zullen blijven kijken hoe we wel voortgang kunnen boeken. Daar is
op andere momenten ook naar gevraagd door de heer Bouali. Dit is
namelijk te belangrijk, ook vanuit de principes van het akkoord van Parijs
en de bredere inzet op duurzaamheid en verduurzaming.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Het is natuurlijk ellendig dat we in een aantal gevallen gewoon door de
Verenigde Staten worden gegijzeld, om het maar zo te noemen. Ik snap
dat het in het grote geheel een stuk lastiger is geworden om tot zo’n soort
overeenkomst te komen. Ziet de Minister een variant voor zich waarin met
een beperkter aantal landen tot zo’n soort overeenkomst wordt gekomen,
om te kijken of je het proces gaande kunt houden? Als je met een kleine
groep begint, kun je het uiteindelijk misschien laten uitdijen. Als de
Verenigde Staten weer bij zinnen zijn, als ik het zo mag omschrijven,
kunnen ze altijd nog aanhaken. Ik vroeg me even af of we steeds gaan
wachten tot de Verenigde Staten weer leuk meedoen in het multilaterale
proces. Of proberen we het vuurtje toch brandende te houden?
Minister Kaag:
Wij zullen niet wachten. Wij blijven hierop inzetten vanwege het belang
van dit akkoord. Veel landen zeggen echter dat dit een element is dat een
ongelijk speelveld zal creëren. Dan doen belangrijke landen dus niet mee.
Je hebt dan weinig aan een akkoord. Een akkoord als lege huls levert niets
op. Wij zullen proberen hier zo veel mogelijk landen bij te betrekken. We
doen dat natuurlijk met de EU, en met anderen. Dit is belangrijk, maar ik
durf hierbij absoluut geen snelle resultaten te beloven.
De voorzitter:
Dan zijn we aan het eind gekomen van de eerste termijn van de Minister.
Ik kijk of de leden behoefte hebben aan een tweede termijn. Dat is het
geval. Ik stel twee minuten spreektijd voor. Ik zal geen onderlinge
interrupties toestaan. Meneer Van Haga.
De heer Van Haga (VVD):
Dank u wel, voorzitter. De frustraties over de WTO zullen voortduren. Het
is inderdaad een lang proces. Succes daarmee.
Goed dat de relatie met de VS in ieder geval op een realistische manier
wordt benaderd, met de-escaleren, concentreren op de staalheffingen, en
niet meteen over het klimaat beginnen. Dat lijkt mij een heel wijs besluit.
Dank voor de toezegging, of in ieder geval alle moeite die gedaan is op
het gebied van het walsdraadstaal. Dank ook dat een WTO-casus is
begonnen over de papas controladas. Dat is denk ik een toezegging.
Volgens mij had u die in de vorige vergadering al gedaan. Dat komt dus
goed.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank, meneer Van Haga. Dan de heer Bouali.
De heer Bouali (D66):
Dank u wel, voorzitter. Veel dank aan de Minister voor haar inzet voor EUen VS-perikelen. Dit is geen gemakkelijk dossier. Wij wensen haar in ieder
geval veel succes in Brussel bij de positionering van Nederland.
Ook heel veel dank voor de beantwoording over Vietnam, het akkoord dat
gesloten is en alle Nederlandse inzet die daar gedaan wordt op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

23

duurzaamheid. Dat is heel fijn om te horen. Ik ben ook blij met de
antwoorden van de Minister over het groenegoederenakkoord, dat collega
Diks ook opbracht. Dat onderwerp hebben wij hier bijna anderhalf jaar
lang opgebracht, geloof ik. Een inzet van de Minister op dat punt wordt
zeer gewaardeerd.
De voorzitter:
Dank, meneer Bouali. Dan is het woord aan de heer Amhaouch.
De heer Amhaouch (CDA):
Voorzitter, dank. Dank aan de Minister voor de beantwoording en ook aan
de Minister en het kabinet voor het feit dat ze de handelsakkoorden
voortvarend aanpakken. Nogmaals, ik denk dat dat voor een handelsland
als Nederland heel belangrijk is. We kijken daarom uit naar een handelsverdrag met Indonesië. Dat land heeft meer dan 200 miljoen inwoners en
we hebben er vanuit het verleden een relatie mee. Zo kunnen we daar in
de toekomst nog beter zaken mee doen.
Ik denk dat de aanpak van de Minister om Malmström een keer deze kant
op te halen om eens met die staalbedrijven te praten heel goed is. Ze zijn
eigenlijk geen onderdeel van het spel, maar worden wel bij dat spel
betrokken. Ik denk dat het een heel goede ontwikkeling is om dat eens te
laten zien. We hopen dat daar een oplossing voor komt.
Ik heb nog één vraag. Het SPV is eigenlijk geïntroduceerd in het kader van
het conflict met Iran. Kunnen we dat ook voor andere doeleinden
gebruiken? Je ziet nu zelfs ook bedrijven die richting de Verenigde Staten
terughoudend zijn. Gisteren was er een aantal Nederlandse bedrijven die
zeiden dat ze geen zaken gaan doen met Amerikaanse bedrijven. Is
daarover nagedacht? Hoe gaat zich dat ontwikkelen? Nu hebben we het
toevallig over één land, maar heeft dit meer potentie? Wordt daarover
nagedacht?
De voorzitter:
Dank, meneer Amhaouch. Dan is het woord aan mevrouw Ouwehand.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter. Mooi dat de besluitvorming over een nieuwe lening aan MHP is
uitgesteld. We hebben dan meer tijd om dit tegen te houden. Ik wil dit
graag scherp krijgen. De Minister zegt: we waren al van plan om tegen te
stemmen. Ik ben daar toch niet helemaal gerust op. Het kabinet had dat
dan ook in de beantwoording van de Kamervragen kunnen melden. Het
lijkt erop dat we nu genoeg ruimte hebben om dit op tijd scherp te krijgen
met de Minister van Financiën. Voor nu is in elk geval duidelijk dat
besluitvorming niet morgen plaatsvindt. Dat geeft lucht.
Voorzitter. Dan mijn tweede punt. Ik vond het opmerkelijk en niet
geruststellend dat de Minister niet is ingegaan op mijn vragen over
Mercosur. Ik ben daar inmiddels meer dan ongerust over. We weten
inmiddels hoe de coalitiepartijen en het kabinet zich daarover opstellen.
Ze geven keurig de zorgen terug en zeggen: ja, wij zijn ook bezorgd over
de duurzaamheid en de import. Maar Nederland neemt geen positie in.
Kan de Minister dan ten minste erkennen dat die deal zal betekenen dat de
import uit bijvoorbeeld Brazilië – met nu al drie keer zo veel kippenvlees
als uit Oekraïne, waar we al van steigeren – nog groter zal worden, en dat
het enige wat Europa daarvoor terugkrijgt de export van Duitse auto’s is?
Zijn we echt bereid om onze duurzame landbouw op te offeren voor een
betere exportpositie van Volkswagen? Ik dacht toch van niet. Het kabinet
zegt: ja, we zijn wel bezorgd en niet per se blij of enthousiast. De Europese
Commissie zegt dat ze deze deal rond wil hebben voordat er een nieuwe
Commissie aantreedt. Als het kabinet serieus is over de zorgen die het
steeds teruggeeft aan de Kamer, dan is het toch de hoogste tijd dat
Nederland zegt: wat ons betreft gaat het niet door? De Nederlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

24

landbouw wordt hier namelijk niet beter van, en de Europese landbouw
ook niet. Sorry hoor, maar ietsje meer auto’s kunnen verkopen weegt
gewoon niet op tegen de enorme nadelen die dit heeft.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Ouwehand. Dan mevrouw Diks.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
De Minister ging even in op een aantal opmerkingen die ik heb gemaakt
over het afsluiten van handelsakkoorden en de betrokkenheid van de
Tweede Kamer daarbij. Als het goed is, lopen we daarbij gewoon het
Europese systeem of pad af. Wat voor ons interessant of belangwekkend
is, is dat we vaak al uitonderhandelde teksten meekrijgen. Nu dit allemaal
zo loopt, zou het interessant kunnen zijn om te kijken of u eerst bij de
Kamer kan sonderen wat de Kamer belangrijk vindt om bij zulke handelsakkoorden mee te geven, bijvoorbeeld bij dat met de VS. De gesprekken
die u in Brussel voert zouden dan misschien ook wat meer gedragen zijn.
Ik had nog één vraag over het Oekraïense kippenvlees. U bent ingegaan
op de lening van de Wereldbank, maar ik heb ook nog gevraagd hoe dit
nu werkt. Hoelang blijft de Europese markt nog overspoeld worden met
dat kippenvlees? Of is er al een stop op gezet of een soort maatregel
genomen waardoor dit niet eindeloos door kan gaan? Daar krijg ik nog
graag een antwoord op.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Diks. Ik kijk even of de Minister meteen kan
reageren. Dat is het geval. Gaat uw gang.
Minister Kaag:
Voorzitter. Mercosur ben ik gewoon vergeten. Het is dus niet zo dat we
daarop niet zijn ingegaan, maar ik ben dat in de beantwoording puur
vergeten. Dat gebeurt. Dat is nou eenmaal zou. Menselijk falen hoort erbij.
We blijven natuurlijk met de Commissie in gesprek, maar de Commissie
onderhandelt. Ik weet niet hoelang Mercosur al aan de hand is; veertien
jaar, vijftien jaar? Ik weet nog dat toen ik aantrad, men het had over de
bijna-doorbraak in de uitonderhandeling van Mercosur. Ik keek toen eens
een keertje en dacht: o jee, dat is inderdaad een doorbraak na – toen –
twaalf of dertien jaar.
Ik begrijp dat mevrouw Ouwehand een heel andere visie heeft op de
waarde van dit soort akkoorden. Er zitten natuurlijk probleemfactoren in,
maar we hebben nu een raamwerk en we zijn in de eindfase. Als alle
landen erbij hebben gezeten en de Commissie het eindakkoord heeft
uitonderhandeld, is het natuurlijk heel onwaarschijnlijk dat één land
opeens zegt dat alle regels en afspraken voor het spel veranderd moeten
worden. Dat gaat niet gebeuren. We kijken nu nog naar specifieke
thema’s. Ik kan me herinneren dat Frankrijk een mening had over
vleesquota. Op allerlei terreinen hebben landen nog zaakjes die ze willen
regelen. Dat hoort bij de gesprekken in Brussel. Ik denk dat we moeten
kijken of er inderdaad een uitonderhandeling komt. Het grotere probleem
dat we al kenden en vreesden, is dat die regeringen veranderd zijn. We
zijn in sommige landen steeds weer met een nieuwe regering aan het
onderhandelen, die een heel andere stellingname heeft over bijvoorbeeld
het klimaatakkoord, de rol van het maatschappelijk middenveld en alle
zorgen die benoemd zijn in andere gesprekken, of in de commissie
Ontwikkelingssamenwerking. Op dit moment is er echter geen actieve
reden om nog te zeggen: ho, stop met het Mercosur-akkoord als het tot
ondertekening komt. Dat horen we ook niet van andere landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

25

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
De Partij voor de Dieren ziet die redenen wel. Ik heb onder voorbehoud
een VAO aangevraagd en dat wil ik morgen graag laten doorgaan. Ik denk
dat het de hoogste tijd is om een andere keuze te maken. Het is flauwekul
dat dat niet meer zou kunnen. Wat niet kan, is een tweede aarde bestellen
als we deze kapot hebben gemaakt. Dat kan niet. Maar handelsdeals
stoppen; dat kan makkelijk.
Minister Kaag:
Dit zijn reeds lang afgesproken en uitonderhandelde akkoorden. Deze
Kamer is daarover in alle jaren en met alle successievelijke Ministers in
gesprek geweest. Ik zou ook willen zeggen dat het de geloofwaardigheid
van Nederland als onderhandelingspartner binnen de EU en daarbuiten
zou schaden als wij nu unilateraal een dergelijke koers zouden gaan
varen.
De voorzitter:
Het VAO is aangekondigd en mevrouw Ouwehand wil dat doorzetten. Dat
is genoteerd. Minister, gaat u verder.
Minister Kaag:
De heer Amhaouch vroeg of het special purpose vehicle nog meer
potentie heeft. Dat is een heel interessante vraag. Ik denk alleen dat het op
dit moment ontworpen is in het kader van de casus-Iran. Betalingsverkeerproblemen zoals met Iran spelen op dit moment niet voor andere landen.
Ik geloof dat ze er met Noord-Korea ook zijn, maar dat is wel heel
bijzonder. Daar hebben we niet dezelfde intentie. Op dit moment heeft het
dus geen andere potentie. Ik denk wel dat we de casus goed moeten
bestuderen voor andere landen, in het kader van mogelijke andere
politieke besluiten die in de toekomst het handelsverkeer zullen
beïnvloeden, en natuurlijk ook de Nederlandse bedrijven. Ik dank de heer
Amhaouch dus voor zijn vooruitziende blik en het verzoek om met
interesse naar dit soort modaliteiten te blijven kijken en ze te onderzoeken.
Mevrouw Diks vroeg hoelang de invoer van kip uit Oekraïne nog door zal
gaan nu het parlement naar huis is gestuurd. Dat is een heel interessante
en pertinente vraag. Zoals u weet uit onze beantwoordingen aan de
Kamer, is van belang dat oneigenlijke invoer zo snel mogelijk wordt
gestopt. Zodra er een onderhandelingsresultaat van de Commissie is, zal
ik uw Kamer informeren. Dat geldt ook voor de besluitvormingsprocedures nu het parlement in Oekraïne is ontbonden. Ik heb daar geen
concreet antwoord op. We kunnen morgen in Brussel in de marge eens
navraag doen bij de Commissie, aangezien we daar zijn. Lukt dat niet, dan
zal ik de ambtenaren instrueren om met wat details te komen.
De voorzitter:
Mogen we ervan uitgaan dat u het antwoord meeneemt in het verslag?
Minister Kaag:
Als ik een antwoord heb, zal ik dat meegeven.
De voorzitter:
De heer Bouali heeft een punt van orde. Gaat uw gang.
De heer Bouali (D66):
Ik kijk naar mijn collega van de Partij voor de Dieren. Zij maakt altijd heel
goede punten, maar misschien heeft ze de agenda voor de komende
weken nog niet goed bekeken. Er zijn heel veel agendamogelijkheden om
dit punt te bespreken: er is een IMVO-overleg en er is nog een handelsoverleg met de Minister. Ik weet niet hoe urgent mijn collega Mercosur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

26

vindt. Het is nog in onderhandeling, zoals de Minister al aangaf. Wilt u dit
per se morgen doen, of kunt u nog een week of twee weken wachten? Dan
hebben we weer een debat met de Minister en dan kan dit meegenomen
worden.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik denk dat dit belangrijk is. De Minister zit maandag weer in de Raad. We
hebben vanmiddag gestemd over een bijenrichtsnoer. Het is ontzettend
belangrijk om op tijd door te geven wat je positie is. Ook hierover ben ik
echt verbaasd. We zagen dat coalitiepartijen in de richting van Minister
Schouten allerlei zorgelijke vragen stelden: oei oei oei, wat gaat Mercosur
doen voor onze boeren? Daar kun je het toch niet bij laten? Je kunt toch
niet alleen maar in de richting van de boeren doen alsof je die deal gaat
tegenhouden, maar als het erop aankomt en je de kans hebt een beetje
achterover leunen? De Minister moet in de Raad duidelijk maken dat
Nederland grote zorgen heeft en dat zij niet kan instemmen met een deal
die ten koste zal gaan van duurzame Europese landbouw. Dat lijkt mij
alleszins redelijk, en zeker om daar op tijd mee te beginnen.
De voorzitter:
Ik merk even op dat Mercosur natuurlijk niet op de agenda van de Raad
staat. Ik weet niet of dat iets verandert aan uw positie, maar ik probeer het
even.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Het spijt me. Ik snap dat collega’s dit een beetje enthousiast vinden van de
Partij voor de Dieren, maar we hebben toevallig net een heel slechte
ervaring gehad met de Minister van LNV en ook met de deal met
Oekraïne. We lopen er een beetje achteraan. Het is beter om op tijd
helderheid te verschaffen over je positie.
De voorzitter:
Dat is dan duidelijk. Ik denk dat we daarmee klaar zijn met deze tweede
termijn. We kunnen volgens mij naar het voorlezen van de toezeggingen.
Dat ga ik nu doen. Ik vraag u om even goed op te letten of ze juist worden
weergegeven.
– De Minister informeert de Kamer wanneer de resultaten van
sustainability impact voor onderhandelingen met de VS bekend zijn;
– De Minister komt in het verslag van de RBZ/Handel terug op eventuele
verhoging van de quotum-/vrijwaringsmaatregelen voor staal.
De Minister wil daarover iets zeggen. Gaat uw gang.
Minister Kaag:
Het gaat erom, mocht mijn gesprek met Commissaris Malmström iets
opleveren over staal, dat dit opgebracht wordt. Mijn gesprek met haar zal
over meer gaan dan alleen staal en aluminium. Het gaat over de start van
de onderhandelingen met de VS, haar inschatting daarvan en bepaalde
thema’s. De tarievenkwestie speelt parallel daaraan en loopt daartussendoor. We zullen in een verslag vastleggen wat er besproken is. Zo zou
ik dat liever zien. Dat is een normale gang van zaken.
De voorzitter:
Kunnen we dan volstaan met deze constatering? Dat is het geval. Het is
dan niet echt een toezegging, maar de Minister zegt dat zij voor deze
situatie de normale procedure zal volgen. Dat geldt misschien ook voor
het volgende, maar ik ga het toch even voorlezen:
– De Minister komt in het verslag terug op wat er nu zal gebeuren, gelet
op het feit dat het Oekraïense parlement naar huis is gestuurd. Dat
heeft neem ik aan betrekking op de kipinvoer.
Mevrouw Diks, gaat uw gang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

27

Mevrouw Diks (GroenLinks):
Volgens mij hoorde ik de Minister zeggen dat zij en marge van de
vergadering zal sonderen hoe de noodmaatregelen om de invoer van het
kippenvlees te stoppen vorm kunnen krijgen. Of zijn dat mijn woorden?
Maar u wilde toch wel nadenken over maatregelen? Hoe heb ik het ook
weer geformuleerd?
De voorzitter:
Het punt is even wanneer dat terugkomt in de Kamer. Ik geef eerst het
woord aan de Minister.
Minister Kaag:
Ik denk dat er nu trajecten door elkaar gaan lopen. Binnenkort horen we
van de Commissie wat de resultaten zijn van het onderzoek van de
Commissie over de invoer van wat wij oneigenlijke import van Oekraïense
kip achten. Dat loopt nog. Daar schrijven we sowieso een brief over zodra
dat beschikbaar is. In de terugkoppeling van gesprekken in de marge van
de Raad, of in de Raad zelf, nemen wij alle elementen mee die relevant
zijn. Dat heb ik toegezegd. Of eigenlijk heb ik dat bevestigd, want het is de
normale gang van zaken dat wij schriftelijk verslag doen.
De voorzitter:
Dan denk ik dat wij dit niet als een aparte toezegging hoeven te noteren.
Het ligt sowieso vast in het verslag van deze bijeenkomst.
Ik denk dat we nu klaar zijn. Nee, toch nog niet. Meneer Van Haga, gaat
uw gang.
De heer Van Haga (VVD):
Ik dacht dat ik een toezegging had gekregen over de bevroren frietjes,
namelijk dat parallel aan de diplomatieke dingen die nu gebeuren een
WTO-casus wordt opgestart.
De voorzitter:
Krijgen we daar een terugkoppeling over, vraag ik dan retorisch. Ik vraag
de Minister om daarop in te gaan.
Minister Kaag:
Dank dat de heer Van Haga terugkomt op de vermeende toezegging van
mijn kant. Wij gaan voorbereidingen starten voor de indiening van een
WTO-casus. Dat is niet het indienen van een WTO-casus, want de
voorbereidingen vergen nog enorm veel tijd. Dat geeft mij de kans om de
bevestiging te herformuleren. Dit is werk dat al aan de gang is. Ik ben de
tweede vraag vergeten, voorzitter.
De voorzitter:
Het is hiermee duidelijk. U zegt niet toe dat u hierover aan de Kamer iets
bekend gaat maken. Er is dus geen toezegging.
Volgens mij zijn we nu klaar. Ik dank de leden voor hun inbreng, de
Minister voor de beantwoording en iedereen die aanwezig was of dit
anderszins volgde voor de belangstelling. Ik sluit dit overleg.
Sluiting 18.22 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2028

28