2019D23506

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
hebben de onderstaande fracties de behoefte vragen en opmerkingen
voor te leggen aan de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
over de concept Subsidieregeling sanering varkenshouderijen (Kamerstuk
28 973, nr. 213).
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
Griffier van de commissie,
Haveman-Schüssel

nds-tk-2019D23506

1

Inhoudsopgave
I

II

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
Antwoord / Reactie van de Minister

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de concept Subsidieregeling sanering varkenshouderijen (Srv) en
hebben hierbij nog enkele vragen.
Kan de Minister een uitgebreide toelichting geven hoe zij ervoor gaat
zorgen dat de subsidieregeling met name in die regio terecht komt waar
de grootste overlast wordt ervaren? Welke bevoegdheid heeft de Minister
om daarin te sturen?
In de toelichting wordt gesproken over flankerend beleid welke door de
provincies wordt ingevuld. Welke bindende afspraken zijn gemaakt met de
provincies om het flankerend beleid vorm te geven?
Er wordt in de toelichting vrij uitgebreid ingegaan op de regeling, de
voorwaarden, de geurscore, de afwijzingsgronden, enz. Er wordt daarbij
maar weinig aandacht gegeven aan de invulling van het flankerend beleid
en de wijze hoe er om wordt gegaan met de herbestemming van de
locatie, het woonhuis en andere aspecten die de toekomst voor het gezin
raken. Kan de Minister uitgebreid ingaan op een situatie waarin een
varkenshouder in een belast gebied besluit om deel te nemen aan de
warme sanering? Hoe verloopt dit proces, welke rol heeft de provincie en
welk tijdpad hoort daarbij? Welke bevoegdheid heeft de Minister om in te
grijpen als deze procedure te lang gaat duren of er geen perspectief is
voor de varkenshouder?
In een recent verleden is het besluit subsidiering sloop- en ombouwkosten
pelsdierhouderij vastgesteld. Deze regeling kende een fors aantal
belemmeringen waardoor deze niet of onvoldoende werkbaar was voor in
dit geval de pelsdierhouder. De Minister heeft recent aangegeven deze
regeling te willen aanpassen. Welke lessen heeft de Minister getrokken uit
het proces en opzet van deze regeling en hoe zijn deze lessen verwerkt in
de voorliggende regeling?
Het valt de leden van de VVD-fractie op dat in het overzicht van de
administratieve lasten geen aandacht is besteed aan de handelingen die
nodig zijn om het flankerend beleid vorm te geven. Deelt de Minister de
mening van deze leden dat juist de overleggen over flankerend beleid en
de te nemen stappen op het gebied van functiewijziging veel tijd kosten?
Kan de Minister een inschatting geven van deze kosten?
De Minister geeft in de begeleidende brief aan dat zij naast het eerste
spoor, het beëindigen van varkenshouderijbedrijven, ook een tweede
spoor inzet, de ontwikkeling van nieuwe stal- en houderijsystemen. De
leden van de VVD-fractie hebben al vaker zorgen geuit over het proces om
te komen tot nieuwe innovatieve stalsystemen en over innovaties op
onderdelen die de geuroverlast of uitstoot kunnen verminderen. Helaas
zien deze leden op dit onderdeel nog te weinig progressie, waarbij de
veehouders op achterstand staan. Op welke wijze gaat de Minister er voor
zorgdragen dat nu wel de benodigde voortgang geboekt wordt? Welke

2

concrete stappen zet zij hiervoor in de beoordeling en toelating van
nieuwe concepten of innovaties? Hoe gaat zij het vertrouwen vinden
binnen en buiten de sector dat innovatieve ideeën adequaat worden
opgepakt met daarbij aandacht voor de zorgen die eerder in schriftelijke
vragen door de leden Lodders en Ziengs zijn geuit?1
Kan de Minister aangeven wanneer de regeling is afgerond? Wanneer is
de regeling geslaagd? Op basis waarvan gaat de Minister dat beoordelen
of monitoren, hoe kan de Kamer dit controleren en hoe en hoe vaak stelt
de Minister de Kamer hiervan op de hoogte?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de concept
Subsidieregeling sanering varkenshouderijen. Hierover hebben deze
leden nog vragen.
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de regeling tot gevolg heeft
dat vleesvarkensbedrijven (hogere kans op hogere geurscore) wel en
zeugenbedrijven (lagere kans op hogere geurscore) waarschijnlijk niet aan
de regeling mee kunnen gaan doen. Welke overwegingen heeft de
Minister hierbij gehad? Heeft de Minister dit effect beoogd? Heeft de
Minister zich gerealiseerd dat bijvoorbeeld bij een uitbraak van een
dierziekte het kan voorkomen dat biggen alleen naar een stal in Nederland
verplaatst kunnen worden? Zo ja, hoe wordt daarmee rekening
gehouden? Verwacht de Minister dat de regeling de onevenwichtigheid
tussen het aantal zeugen- en vleesvarkensplaatsen bevorderd? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, vindt de Minister dat wenselijk? Indien de Minister dit
niet wenselijk vindt, ziet zij mogelijkheden om daartegen iets te doen?
De leden van de CDA-fractie lezen dat stallen die in de afgelopen vijf jaar
niet onafgebroken zijn gebruikt niet in aanmerking komen voor de
voorgestelde regeling. In het landelijk gebied zijn er wel stallen die niet
meer gebruikt worden en verpauperen. Welke mogelijkheden ziet de
Minister om in het kader van het oplossen van regionale knelpunten en
plattelandsbeleid gemeenten en provincies te ondersteunen om met
maatwerk stallen een nieuwe functie te geven of af te breken?
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de herbestemming van bedrijfswoningen gaat verlopen. Zou de Minister dit kunnen schetsen? Verwacht
de Minister dat hierbij problemen kunnen ontstaan? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, waaruit bestaan deze en welke mogelijkheden ziet de Minister om
deze te voorkomen?
De leden van de CDA-fractie zouden verder graag van de Minister
vernemen waaruit het flankerend beleid van gemeenten en provincies
bestaat.
Artikel 1
De leden van de CDA-fractie lezen in de begripsomschrijving dat bedrijven
in concentratiegebied Zuid of concentratiegebied Oost conform bijlage 1
bij de Meststoffenwet dienen te liggen. Hoe gaat de Minister om met
herindelingsgemeenten, zoals Overbetuwe, die nu in concentratiegebied
Oost en Zuid is gelegen?
Artikel 2
De leden van de CDA-fractie lezen in de concept subsidieregeling sanering
varkenshouderijen dat de geurscore via een bepaalde geurbelasting
berekening wordt bepaald. Wie moet deze berekening maken? Waarom is
1

Aanhangsel van de Handelingen II, vergaderjaar 2018–2019, nr. 832.

3

er niet voor gekozen om de toekomstige geurscore ook mee te laten
wegen? De leden van de CDA-fractie zouden zich kunnen voorstellen dat
toekomstige woningbouw betrokken zou moeten worden in de geurscore.
Is de Minister daartoe bereid? Daarnaast vragen deze leden waarom
voormalige bedrijfswoningen (plattelandswoningen), gebouwen van
maatschappelijke instellingen, niet-agrarische bedrijven en recreatie
objecten niet meegenomen worden in de geurscore.
Artikel 3
Diverse artikelen van het kaderbesluit nationale EZ-subsidies zijn van
toepassing. Kan de Minister een toelichting geven op deze artikelen, zo
vragen de leden van de CDA-fractie.
Artikel 5
De leden van de CDA-fractie vragen of de gehanteerde termijnen reëel zijn
en vragen hoe tot deze termijnen is gekomen. Kan de Minister inzichtelijk
maken dat deze termijnen in de praktijk haalbaar zijn, zo vragen deze
leden. De genoemde termijnen zijn bijvoorbeeld relatief kort, gezien voor
een zeugenhouderij. Ter illustratie: nadat een zeugenhouder stopt met
insemineren van zeugen duurt het minimaal zes maanden voordat een
stal leeg kan zijn. Daarna moet de mest uit de mestputten uitgereden
worden op landbouwgrond. De uitrijperiode is aan wetten gebonden. Ook
een bestemmingswijziging heeft een relatief lange doorlooptijd. Hoe
houdt de Minister hiermee rekening?
Verder vragen de leden van de CDA-fractie of artikel 5 lid f een beroepsverbod voor de varkenshouder betekent. Zo ja, waarom heeft de Minister
hiervoor gekozen? Deze leden lezen het als een beroepsverbod en sluiten
niet uit dat deze bepaling in strijd is met artikel 19 van de Grondwet.
Waarom is volgens de Minister deze bepaling niet in strijd met grondwettelijke bepalingen? Hoe gaat de Minister om met een persoon die met
meerdere personen in een BV, CV, maatschap, VOF, etc. zit? Krijgen die
personen dan allemaal een beroepsverbod?
Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie of de Minister heeft
overwogen om de regeling ook open te stellen voor varkenshouders die
willen verplaatsen. Zo nee, waarom niet?
Artikel 8
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister de kans op een
marktverstorende werking van de regeling tot een minimum wil beperken
en dat zij het door te halen varkensrecht op basis van de geldende
marktprijs wil vaststellen. Hoe wordt de geldende marktprijs voor een
varkensrecht bepaald?
Artikel 9
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister waarom er niet voor is
gekozen om stallen die de afgelopen jaren zijn gerenoveerd via de tabel
gecorrigeerde vervangingswaarde apart een waardering mee te geven.
Deze leden vermoeden dat de eigenaren van dit soort stallen niet mee
kunnen doen aan deze regeling, omdat dit financieel op barrières stuit.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de concept Subsidieregeling sanering varkenshouderijen. Zij delen de
doelstelling van de subsidieregeling, namelijk om overlast voor de
leefomgeving te verminderen. De aan het woord zijnde leden hebben

4

enkele vragen, met name ten aanzien van de effectiviteit van de voorgestelde regeling.
De leden van de PvdA-fractie lezen dat er voor de Srv € 120 miljoen
beschikbaar is en dat varkenshouderijlocaties die de meeste geuroverlast
geven als eerste in aanmerking voor subsidie komen. Deze leden lezen
ook dat deelname aan de Srv vrijwillig is. Wordt, indien de subsidie niet
alleen door de meest vervuilende bedrijven wordt aangevraagd, ook
subsidie verstrekt aan bedrijven die minder of nauwelijks geuroverlast
veroorzaken? Zo ja, neemt daarmee de effectiviteit van de regeling niet af?
Is de Minister bereid alleen subsidie te verlenen ten behoeve van sanering
die daadwerkelijk en objectiveerbaar leidt tot vermindering van de
(geur)overlast op de leefomgeving? Zo nee, waarom niet?
De leden van de PvdA-fractie lezen in de toelichting bij de conceptregeling
(p. 3) dat de subsidieregeling zich richt op varkenshouders die hun bedrijf
toch al willen beëindigen maar zonder de subsidie daartoe financieel niet
in staat zijn. Daarbij gaat het, zo lezen deze leden, om verouderde
bedrijven, oudere ondernemers zonder opvolgers of ondernemers die niet
de financiële armslag hebben om in hun onderneming te investeren.
Gesteld wordt dat deze varkenshouders zonder subsidie noodgedwongen
hun bedrijf zouden moeten voortzetten. De leden van de PvdA-fractie
vragen waaruit dat blijkt. Is het mogelijk dat deze ondernemers -mogelijk
wat later dan zonder subsidie – sowieso wel zouden stoppen? Zo ja, wat
zegt dat over de effectiviteit van de regeling? Zo nee, waarom niet? En
horen de genoemde verouderde bedrijven of bedrijven zonder opvolging
tot de bedrijven die de meeste geuroverlast veroorzaken en waarvoor de
besteding van subsidiegelden het meest doelmatig zou zijn? Zo ja,
waarom en waar blijkt dat uit? Zo nee, wat zegt dat over de effectiviteit
van deze regeling die toch gericht zou moeten zijn op het terugbrengen
van geuroverlast en broeikasgassen?
Op pagina 4 van de toelichting bij de conceptregeling lezen de leden van
de PvdA-fractie dat de subsidieregeling naast het verminderen van
geuroverlast ook andere effecten heeft, namelijk krimp van de varkensstapel, afname van de mestproductie, bijdrage aan het Klimaatakkoord en
verbetering «aan het algehele leefklimaat in het buitengebied, niet alleen
door reductie van emissies, maar ook door afname van het aantal
transportbewegingen, tegengaan van verrommeling en voorkomen van
ondermijning». Deze leden hopen dat de Srv daadwerkelijk deze effecten
zal hebben. Toch vragen deze leden wat het verband is tussen het sluiten
van een varkensstal van een oudere ondernemer zonder opvolger en het
verminderen van ondermijning. Kan de Minister hier op ingaan? En welke
meetbare maatstaf wordt gehanteerd om te bezien of het doel van de Srv,
te weten vermindering van geuroverlast, wordt bereikt? Hoeveel
varkensrechten zullen er dan naar verwachting in totaal geschrapt
worden?
Waarom kan de Srv niet gebruikt worden om naast geuroverlast ook
andere lokale milieuproblemen op te lossen? De leden van de PvdA-fractie
denken daarbij aan de stikstofoverbelasting. Acht de Minister het
wenselijk om de Srv zodanig in te richten dat ook stikstofbelasting als
criterium gaat gelden om te bepalen of er subsidie kan worden verstrekt?
Zo ja, hoe gaat de Minister hier voor zorgen? Zo nee, waarom niet?
Deelt de Minister de mening van de leden van de PvdA-fractie dat, indien
de Srv niet of onvoldoende leidt tot het terugbrengen van geuroverlast of
het uitkomen van de andere effecten, dwingender maatregelen voor
hetzelfde doel en effecten op zijn plaats kunnen zijn? Zo ja, op welke
termijn kan de Minister iets zeggen over de effectiviteit van de regeling?
Zo nee, waarom niet? Wat gaat de Minister doen om varkensboeren die

5

overlast veroorzaken, maar geen gebruik willen maken van de Srv, te
bewegen om die overlast te verminderen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren wijzen al jaren op de
dringende noodzaak om het aantal dieren dat jaarlijks wordt gefokt,
gebruikt en gedood in de veehouderij fors te verminderen. Deze leden
steunen het plan om daar een begin mee te maken, maar hebben kritische
vragen over de manier waarop de belofte uit het regeerakkoord om de
varkenshouderij te saneren, wordt uitgewerkt.
De voorliggende regeling is erop gericht om de uitwassen van de uit de
klauwen gegroeide intensieve varkenshouderij in de overbelaste gebieden
in te dammen. Gebieden die door de vestiging en uitbreiding van
varkensbedrijven nagenoeg onleefbaar zijn geworden door stankoverlast,
geluidsoverlast en risico’s voor de volksgezondheid.
In het regeerakkoord werd al aangekondigd dat er € 200 miljoen zou
worden gestoken in de «warme sanering» van de varkenshouderij. De
leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben sinds de
bekendmaking van dit voornemen bij herhaling gevraagd naar de reflectie
die hoort bij het uitgeven van een dergelijke hoeveelheid belastinggeld.
Een warme sanering van de varkenshouderij in overbelaste gebieden is
een goed idee, maar het is volgens deze leden niet meer dan logisch dat
we dan ook moeten zorgen dat we niet opnieuw voor de situatie komen te
staan dat gebieden overbelast raken. Deelt de Minister deze opvatting?
Erkent de Minister dat ófwel de milieuwetgeving te ruim is geweest, ófwel
de betreffende overheden te scheutig zijn geweest bij het afgeven van
vergunningen voor verplaatsing, vestiging en/of uitbreiding van varkensbedrijven? Zo nee, hoe verklaart zij dan dat er een situatie is ontstaan van
overbelasting? Zo ja, welke van de twee is het: te ruime milieuwetgeving
of te scheutige vergunningverlening door het bevoegd gezag?
Hoeveel milieuvergunningen voor varkenshouderijen zijn er de afgelopen
twee jaar verleend, en in procedure, in de concentratiegebieden Zuid en
Oost?
Voor hoeveel extra varkens is met deze vergunningen toestemming
verleend, of zal hiermee toestemming worden verleend, in deze twee
concentratiegebieden?
Tot grote verbazing lazen de leden van de Partij voor de Dieren-fractie al in
de eerste uitwerking van deze regeling voor de sanering van de varkenshouderij (het hoofdlijnenakkoord) dat niet € 200 miljoen, maar € 120
miljoen – slechts 60% van het oorspronkelijke bedrag – wordt gestoken in
het daadwerkelijk saneren: het verminderen van het aantal varkens in de
varkenshouderij. De rest wordt nota bene opnieuw als subsidie in de
veehouderij, in nieuwe stallen, gestoken. Dit is overeind gebleven in deze
concept subsidieregeling. Deze leden vragen de Minister om nader te
onderbouwen hoe zij tot dit besluit en tot deze verdeling van het budget is
gekomen. Is dit een eis geweest vanuit de sectororganisatie met wie zij dit
akkoord heeft gesloten? Zijn er meer gevallen waarin de Minister
sectororganisaties laat besluiten hoe belastinggeld wordt besteed?
Tevens zien de leden van de Partij voor de Dieren-fractie graag een
concrete beschrijving van de beoogde effecten van de subsidieregeling.
Hoeveel varkensrechten is de Minister voornemens op te kopen met het
beschikbare budget van € 120 miljoen? Hoeveel varkens en hoeveel
biggen zullen er als gevolg van deze sanering minder worden gehouden?
Wat is het aantal onbenutte varkensrechten dat op dit moment op de
markt is? Zullen er onbenutte rechten worden opgekocht? Zo ja, hoeveel,

6

en voor hoeveel varkens en biggen staan die rechten? Is de Minister
voornemens om met het uit de markt halen van de varkensrechten ook
het mestplafond voor de varkenssector evenredig te verlagen? Zo nee,
kan de Minister uitleggen waarom het mestplafond voor de varkenssector
gelijk zou moeten blijven als de belastingbetaler deze sanering moet
betalen? Wat krijgt de belastingbetaler dan precies terug voor zijn geld?
Als de Minister het mestplafond voor de varkenssector wél verlaagt, zal
dan ook het nationale plafond evenredig worden verlaagd? Zo nee,
waarom niet? Hoeveel aanvragen voor de saneringsregeling verwacht de
Minister? En hoeveel aanvragen kan de Minister, bij benadering,
toekennen? Om hoeveel saneringslocaties gaat het daarbij?
De leden lezen in artikel 5, lid 3 dat een varkenshouder die gesaneerd
wordt niet op een andere locatie varkens mag gaan houden. Betekent dit
dat hij of zij wel, met geld vanuit de subsidieregeling, een (intensief)
bedrijf met een andere diersoort mag beginnen?
De Algemene Rekenkamer publiceert later deze maand een nieuw
vervolgonderzoek naar de duurzaamheid van de intensieve veehouderij in
Nederland. Bij de eerdere onderzoeken die de Algemene Rekenkamer
deed in 2008 en 2013, kwam zij met stevige kritiek op het gevoerde beleid.
Zowel de bescherming van dierenwelzijn als van de biodiversiteit kreeg
een dikke onvoldoende. Zijn of worden de opmerkingen, conclusies en
aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer verwerkt in de uitvoeringsregeling, als het gaat om de € 60 miljoen subsidie die de Minister wil
steken in «verduurzaming» van de varkenshouderij? Zo ja, kan de Minister
dat aanwijzen en toelichten?
Hoe verhouden de nieuwe subsidies zich tot de uitspraak van de Raad van
State inzake het Programma Aanpak Stikstof? Is de Minister bereid de
€ 60 miljoen die ze gereserveerd heeft voor nieuwe investeringen in de
varkenshouderij alsnog «on hold» te zetten, omdat het zeer waarschijnlijk
is dat zij dit geld hard nodig zal hebben om extra varkensrechten uit de
markt te halen om ervoor te zorgen dat de stikstofdepositie op stikstofgevoelige gebieden daalt?
De Regeling omgevingskwaliteit (ROK) uit 2018 is feitelijk ook een warme
sanering: rechten van varkenshouders van bedrijven zonder toekomstperspectief en van saneringslocaties worden opgekocht met miljoenen euro’s
subsidie vanuit onder andere de Europese Unie. Hierbij worden de
opgekochte varkensrechten in de nog komende fase 2 van de ROK echter
weer in de markt gezet, tegen een gereduceerd tarief. Gaat er ook geld uit
de ROK naar de concentratiegebieden Zuid en Oost, voor saneringslocaties? Worden hier dezelfde saneringen bedoeld (overbelast met stank)?
Hoe beoordeelt de Minister het feit dat opgekochte rechten weer in de
markt worden gezet, terwijl aan de andere kant weer tientallen miljoenen
euro’s belastinggeld moeten worden vrijgemaakt om overbelaste
gebieden te saneren?
II Antwoord / Reactie van de Minister

7