Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

34 352

Uitvoering en evaluatie Participatiewet

Nr. 281

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ARMOEDEBELEID, PARTICIPATIE
EN PENSIOENEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juni 2023
Werk is meer dan alleen een salaris aan het einde van de maand. Werk
geeft een gevoel van eigenwaarde, de mogelijkheid om bij te dragen aan
de maatschappij en biedt sociale contacten en kansen om jezelf te
ontwikkelen. Iedereen is waardevol en heeft iets toe te voegen. De ambitie
van het kabinet is daarom dat iedereen in Nederland die kan werken,
werkt. Ook mensen die daarbij ondersteuning nodig hebben. Om meer
mensen met een arbeidsbeperking aan de slag te helpen bij reguliere
werkgevers is de banenafspraak belangrijk. Dat is een afspraak uit het
sociaal akkoord van 2013 om in 2026 in totaal 125.000 extra banen te
realiseren voor mensen met een arbeidsbeperking.
De afgelopen jaren zijn al veel stappen gezet om extra banen voor
mensen met een arbeidsbeperking te realiseren. Werkgevers hebben tot
eind 2021 gezamenlijk 72.809 extra banen gerealiseerd1. Ik wil beginnen
met complimenten richting alle werkgevers die deze banen mogelijk
hebben gemaakt. Dit is ontzettend waardevol voor de mensen die nu via
deze weg aan het werk zijn.
Ruim 10 jaar na het sluiten van het sociaal akkoord hebben steeds meer
mensen uit de banenafspraak een reguliere baan kunnen vinden.
Tegelijkertijd moet nog een flinke slag gemaakt worden om de doelstelling
van 125.000 extra banen te behalen. In de gesprekken daarover met
sociale partners, gemeenten, UWV, werkgevers en ervaringsdeskundigen
zijn diverse verbeterpunten naar voren gekomen om de doelstelling te
halen. Daarom heb ik uw Kamer op 7 juli 2022 geïnformeerd over een
aantal acties om beleidsvoorstellen voor de banenafspraak en de
bijbehorende ondersteuning uit te werken2. De afgelopen tijd heb ik die
verder uitgewerkt, met betrokkenheid van de partijen in de Werkkamer

1
2

kst-34352-281
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

De definitieve cijfers met realisaties in 2022 worden begin juli 2023 bekend.
Kamerstuk 34 352, nr. 255.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 281

1

(sociale partners en gemeenten). Met deze brief informeer ik uw Kamer
over de voortgang en een aantal concrete maatregelen die ik wil nemen.
Om een inclusieve arbeidsmarkt dichterbij te brengen zet ik de volgende
stappen:
− Een verbreding van de doelgroep die valt binnen de banenafspraak.
Mensen in de WIA die niet zelfstandig het wettelijk minimumloon
kunnen verdienen, mensen in de Wajong die duurzaam geen arbeidsvermogen hebben die werken bij een reguliere werkgever en mensen
in de WW die vergelijkbare kenmerken hebben als mensen in de
banenafspraak3 moeten ook onderdeel worden van de banenafspraak.
− Het versterken van de inzet voor mensen die ook bij bovenstaande
verbreding niet tot de doelgroep banenafspraak behoren, maar wel
ondersteuning (al dan niet tijdelijk) nodig hebben om aan de slag te
gaan.
− Het verder verkennen van loonkostensubsidie in de Wajong en
uitwerken loonkostensubsidie in de WIA.
− Het voortzetten van het wetsvoorstel banenafspraak en het besluit tot
opheffen van het onderscheid tussen markt en overheid afhankelijk
maken van realisaties bij de overheid4.
− Het extra inzetten op het in beeld brengen van mensen die al tot de
banenafspraak behoren en nog niet werken.
Op deze manier verbeteren we de banenafspraak en wordt de regeling
inclusiever. Daarnaast moet zeker aan de kant van de overheid een
inhaalslag gemaakt worden. Over de voortgang van de maatregelen die ik
vorig jaar op dit punt heb aangekondigd, informeer ik u voor het
zomerreces in de brief met resultaten van de banenafspraak in 2022. Deze
cijfers zijn op dit moment nog niet beschikbaar.
Aanpassing doelgroep banenafspraak
In een inclusieve arbeidsmarkt heeft iedereen de kans om mee te doen.
Tijdens gesprekken met de partijen in De Werkkamer en mensen met een
arbeidsbeperking heb ik geconstateerd dat er mensen zijn die zich in een
vergelijkbare situatie bevinden als mensen die wél binnen de doelgroep
banenafspraak vallen, maar die niet in aanmerking komen voor vergelijkbare ondersteuning. Daardoor kunnen zij belemmeringen ervaren bij
het vinden van werk.
Net als de partijen in De Werkkamer vind ik het van groot belang dat ook
aan deze mensen de noodzakelijke ondersteuning wordt geboden. Uit het
manifest «niet (on)beperkt genoeg», een initiatief van de Start Foundation,
bleek bijvoorbeeld dat voor mensen die niet binnen de doelgroep
banenafspraak vallen ondersteuning al dan niet gedeeltelijk uitblijft,
terwijl zij vergelijkbaar zijn met mensen die wél binnen de doelgroep
banenafspraak vallen. Met het oog hierop heb ik in mijn brief van 7 juli
2022 een onderzoek aangekondigd om in kaart te brengen welke mensen
nu niet onder de banenafspraak vallen terwijl ze zeer vergelijkbaar zijn.
Dit onderzoek naar de afbakening van de doelgroep banenafspraak is
afgerond. Het rapport van Panteia is als aparte bijlage bijgevoegd
(bijlage 1). Uit het onderzoek blijkt dat de volgende (groepen) mensen qua
3

Met vergelijkbare kenmerken wordt hier bedoeld dat diegene niet zelfstandig het wettelijk
minimumloon kan verdienen.
4
Onder de sector «overheid» vallen de twaalf overheidssectoren die het Bestuursakkoord
hebben ondertekend, waaronder ook de onderwijssectoren. Waar in deze brief gesproken
wordt over «overheidssectoren» of «overheidswerkgevers» is dit inclusief de onderwijssectoren en -werkgevers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 281

2

kenmerken, oorzaken en ondersteuningsbehoefte vergelijkbaar zijn met de
doelgroep banenafspraak: een klein deel van de mensen in de WIA,
mensen in de Wajong die duurzaam geen arbeidsvermogen hebben en
werken bij een reguliere werkgever5, mensen in de WW met vergelijkbare
kenmerken als mensen in de banenafspraak en mensen die beschut
werken bij een reguliere werkgever.
Op basis van het onderzoek heb ik besloten om tot beperkte verbreding
van de doelgroep banenafspraak (actielijn 1) en een verkenning van
maatregelen voor de lange termijn te komen (actielijn 2). Actielijn 1 is
voor de korte termijn, actielijn 2 voor de langere termijn.
Actielijn 1: Beperkte verbreding van de doelgroep banenafspraak
Mensen in de WIA die niet zelfstandig het wettelijk minimumloon kunnen
verdienen, mensen in de Wajong die duurzaam geen arbeidsvermogen
hebben die werken bij een reguliere werkgever, en mensen in de WW die
vergelijkbare kenmerken hebben als mensen in de banenafspraak6 gaan in
de nieuwe situatie tot de doelgroep banenafspraak behoren. Dat betekent
dat zij als dit verder is uitgewerkt, net als voor mensen die nu al tot de
doelgroep banenafspraak behoren, in aanmerking kunnen komen voor
dezelfde instrumenten (onder meer de no-riskpolis en het loonkostenvoordeel banenafspraak, voor zover nog niet mogelijk). De reden is dat uit
het onderzoek blijkt dat deze (groepen) mensen vergelijkbaar zijn met de
huidige doelgroep banenafspraak en nu niet tot de doelgroep behoren
vanwege hun uitkeringssituatie of omdat de arbeidsbeperking op een
ander moment in de tijd is ontstaan.
Het doel van deze aanpassing van de doelgroep banenafspraak is dat
mensen met vergelijkbare kenmerken als de huidige doelgroep banenafspraak in aanmerking komen voor dezelfde ondersteuning als de
doelgroep banenafspraak. Dit is voor zowel werknemers als werkgevers
duidelijker. Ook is het voordeel dat waar mogelijk doorstroom naar de
bijstand wordt voorkomen. Het naar voren halen van de toegang tot de
banenafspraak voor mensen in de WW met vergelijkbare kenmerken als
mensen in de banenafspraak, kan bijdragen aan het voorkomen van
doorstroom van de WW naar de bijstand. De doelstelling voor de
banenafspraak wordt als gevolg van deze beperkte verbreding niet
verhoogd. Het aantal mensen dat bij de voorgestelde beperkte verbreding
van de doelgroep tot de doelgroep gaat behoren is naar verwachting
beperkt. Naar verwachting gaat het om ca. 15.000 mensen waarvan een
deel werkt7. Ook blijkt uit het onderzoek van Panteia dat de effecten qua
verdringing gering zijn.
Het aanpassen van de doelgroep banenafspraak vergt wetswijziging. In
overleg met betrokkenen, waaronder ervaringsdeskundigen, ga ik deze
aanpassing verder uitwerken. Op basis van uitvoerbaarheid en
haalbaarheid bekijk ik wanneer deze wijziging in werking kan treden. Ik
informeer uw Kamer wanneer u de voorstellen hiervoor tegemoet kan
zien.

5

Het gaat werk bij een reguliere werkgever en niet om werk op een beschutte werkplek.
Mensen in de WW kunnen in de toekomst in aanmerking komen voor de doelgroep banenafspraak al voordat de WW afloopt, als zij aan de criteria voor de doelgroep banenafspraak
voldoen. Met UWV en gemeenten moeten afspraken gemaakt worden over de inzet van
instrumenten waaronder loonkostensubsidie en de wijze waarop gedurende de WW al bepaald
kan worden dat iemand aan de criteria voor de doelgroep banenafspraak voldoet.
7
Het gaat om een voorlopige inschatting. Dat een deel al werkt betekent niet dat de mensen die
al werken gaan meetellen voor extra banen, de gevolgen voor de metingen worden meegenomen in de nadere uitwerking.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 281

3

Actielijn 2: Verkennen van maatregelen voor de langere termijn
Naast het aanpassen van de doelgroep banenafspraak ben ik voornemens
om maatregelen te verkennen voor de langere termijn om de vertaalslag
te maken van doelgroepen/uitkeringssituatie naar uitgaan van ondersteuningsbehoefte (actielijn 2). De reden is dat het onderzoek van Panteia
(opnieuw) laat zien dat in het huidige stelsel de beschikbaarheid van
ondersteuning en instrumenten voor zowel werkgevers als (potentiële)
werknemers sterk afhankelijk is van de uitkering die iemand ontvangt dan
wel van de doelgroep waartoe iemand behoort. Niet de ondersteuningsbehoefte van de betreffende persoon is het uitgangspunt, maar de
uitkeringssituatie of de doelgroep waartoe diegene behoort. Hierdoor sluit
de ondersteuning niet altijd aan bij wat een persoon nodig heeft. De
ambitie van het kabinet is dat voor iedereen die ondersteuning nodig
heeft om mee te doen passende ondersteuning beschikbaar is. En dat het
niet langer uitmaakt of deze mensen een uitkering hebben, welke uitkering
zij hebben of tot welke doelgroep zij worden gerekend. Met actielijn 1
wordt op korte termijn een stap in deze richting gezet. Voor de langere
termijn is meer nodig. Met het oog hierop is deze tweede actielijn
opgenomen.
Het meetellen van beschut werk bij reguliere werkgevers voor de
banenafspraak wordt in actielijn 2 meegenomen. Uit het onderzoek van
Panteia blijkt dat mensen die beschut werken op grond van de Participatiewet qua kenmerken, oorzaken en ondersteuningsbehoefte vergelijkbaar
zijn met de doelgroep banenafspraak, zij het dat de intensiteit van de
benodigde ondersteuning verschilt.
Voor werkgevers kan het meetellen van mensen die beschut werken bij
reguliere werkgevers voor de banenafspraak de verschillen tussen
beschut werk en de banenafspraak verkleinen en zorgen voor een gelijker
speelveld. Ook in relatie tot mensen die vallen onder de Wet sociale
werkvoorziening (Wsw) die worden gedetacheerd bij reguliere
werkgevers. Laatstgenoemde mensen tellen mee voor de banenafspraak.
Tegelijkertijd is binnen het huidige stelsel bewust sprake van een
onderscheid tussen beschut werk en de banenafspraak. Beschut werk is
bedoeld voor mensen die meer begeleiding of aanpassing van hun
werkplek nodig hebben, dan van een reguliere werkgever verwacht kan
worden. Het is niet voor niets dat het overgrote deel van de beschutte
banen bij of via sociaal ontwikkelbedrijven worden gerealiseerd en een
klein deel bij reguliere werkgevers8. Daarnaast is de realisatie van beschut
werkplekken een verplichting voor gemeenten en de banenafspraak een
afspraak met werkgevers. Of mensen die beschut werken bij reguliere
werkgevers ook tot de banenafspraak gaan behoren, neem ik daarom mee
in actielijn 2. In mijn verdere afwegingen is van belang of het meetellen
met de banenafspraak van beschut werk bij reguliere werkgevers
daadwerkelijk positief bijdraagt aan het realiseren van meer beschutte
banen voor mensen die daar behoefte aan hebben.
Actielijn 2 gaat om een verkenning van maatregelen voor de lange termijn
voor de periode vanaf 2026 als de opbouw in de huidige reeks voor de
banenafspraak, zoals afgesproken in het sociaal akkoord in 2013, afloopt.
De verkenning pak ik in samenhang met de ontwikkelingen in het bredere
stelsel op, mede in relatie tot de uitkomsten van het IBO vereenvoudiging
sociale zekerheid. Burgers krijgen bij hun inkomensondersteuning immers
ook te maken met andere regelingen zoals toeslagen, belastingen en
regelingen uit het zorg- en onderwijsdomein. Om het voor burgers
8

Circa 5–10 procent van de mensen met een indicatie beschut werk is in dienst bij een reguliere
werkgever en daar werkzaam in een beschutte omgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 281

4

eenvoudiger te maken is het daarom nodig om naar het gehele stelsel van
inkomensondersteuning te kijken en oplossingen die nodig zijn om
verschillende groepen burgers te ondersteunen. Uw Kamer wordt
separaat geïnformeerd over het IBO vereenvoudiging sociale zekerheid.
Bij de verkenning van maatregelen voor de lange termijn voor de periode
vanaf 2026 als de opbouw in de huidige reeks voor de banenafspraak
afloopt betrek ik ook de brief van De Werkkamer van 4 februari 2022. Ook
bekijk ik de veronderstellingen die ten grondslag liggen aan de huidige
indeling in doelgroepen en de samenhang met de toekomst van de
sociale ontwikkelbedrijven. In de eerste helft van 2024 informeer ik uw
Kamer over de stand van zaken van deze verkenning.
Versterken inzet voor mensen die ook ondersteuning nodig
hebben
Ook als ik de doelgroep banenafspraak op bovenstaande wijze aanpas,
zijn er mensen die ondersteuning nodig hebben om te kunnen werken
maar niet tot de doelgroep banenafspraak behoren en ook niet in
aanmerking komen voor beschut werk9. Bijvoorbeeld een deel van de
mensen in de bijstand. In de gesprekken die ik heb gevoerd, hebben de
partijen in De Werkkamer aandacht gevraagd voor extra (financiële) inzet
om deze mensen aan het werk te helpen. Ook heeft De Werkkamer in haar
brief van 4 februari 2022 ervoor gepleit om de instrumenten die
beschikbaar zijn voor de doelgroep banenafspraak breder in te zetten10.
Voor het aan het werk helpen van mensen die ondersteuning nodig
hebben om aan de slag te gaan zijn verschillende instrumenten
beschikbaar die gemeenten en UWV kunnen inzetten. Zo kunnen
gemeenten voor mensen die tot de doelgroep Participatiewet behoren,
onder andere loonkostensubsidie11 of een jobcoach inzetten, ook als zij
buiten de doelgroep banenafspraak vallen. Als het gaat om het breder
inzetten van instrumenten die beschikbaar zijn voor de doelgroep
banenafspraak, ben ik bezig met het uitwerken van een mogelijke pilot
waarbij de no-riskpolis kan worden ingezet voor langdurig bijstandsgerechtigden. Na de zomer informeer ik uw Kamer hier nader over.
Ook spelen sociale ontwikkelbedrijven een belangrijke rol om mensen die
ondersteuning nodig hebben aan het werk te helpen. Dat geldt niet alleen
voor mensen die tot de doelgroep banenafspraak behoren. Over de rol en
inzet van sociaal ontwikkelbedrijven ontvangt uw Kamer een separate
brief waarin ik presenteer welke stappen ik de afgelopen tijd heb gezet en
welke stappen ik de komende tijd ga zetten. Verder is de hervorming van
de arbeidsmarktinfrastructuur relevant en heeft het kabinet in februari een
plan van aanpak aangekondigd om meer statushouders naar werk te
begeleiden12.
Verder stelt het kabinet met de envelop arbeidsmarkt, armoede en
schulden ook extra middelen beschikbaar die aansluiten bij de wens van
De Werkkamer voor extra (financiële) inzet om mensen die niet of niet in
alle gevallen tot de doelgroep banenafspraak of beschut werk behoren
aan het werk te helpen. Bijvoorbeeld de investering in de
9

Beschut werk is bedoeld voor mensen die dermate veel begeleiding of aanpassing van de
werkplek nodig hebben dat dit niet van een reguliere werkgever kan worden verlangd. De
exacte definitie staat in artikel 10b van de Participatiewet.
10
Het behoren tot de doelgroep banenafspraak heeft als voordeel dat de no-riskpolis en het
loonkostenvoordeel banenafspraak van toepassing is. Verder telt men mee voor de
banenafspraak.
11
Als een loonwaardebepaling wordt uitgevoerd kan deze via de Praktijkroute juist leiden tot
opname in de doelgroep banenafspraak.
12
Kamerstuk 32 824, nr. 381.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 281

5

re-integratiedienstverlening van de 20 focusgebieden van het Nationaal
Programma Leefbaarheid en Veiligheid, de extra middelen voor het mbo
Praktijkleren en extra inzet gericht op statushouders. Naast deze
genoemde inzet op verschillende vlakken komen voor de door De
Werkkamer gewenste inzet geen extra financiële middelen beschikbaar.
Verder verkennen van loonkostensubsidie in de Wajong en
uitwerken loonkostensubsidie in de WIA
Met de partijen in De Werkkamer en UWV heb ik vorig jaar afgesproken
om de gevolgen van het invoeren van loonkostensubsidie in de Wajong
en in de WIA vanuit het perspectief van de burger, de werkgever, de
uitvoering en de wetgever in beeld te brengen. Dit om te verkennen of het
invoeren van loonkostensubsidie in de Wajong en de WIA de arbeidsmarktkansen en de situatie voor mensen om wie het gaat kan verbeteren.
Dat het invoeren van loonkostensubsidie in de Wajong en de WIA kan
leiden tot een verdergaande harmonisatie van het instrumentarium om
verminderde productiviteit te compenseren speelt daarbij ook een rol. Uit
mijn gesprekken met werkgevers blijkt dat verschillen tussen instrumenten een belemmering voor hen kunnen zijn om mensen die een
steuntje in de rug nodig hebben in dienst te nemen.
Loonkostensubsidie in de Wajong
Op basis van de verkenning heb ik besloten om een besluit over het
invoeren van loonkostensubsidie in de Wajong voorlopig uit te stellen. Uit
de verkenning van het invoeren van loonkostensubsidie in de Wajong is
een aantal positieve aspecten naar voren gekomen. Door het vervangen
van loondispensatie door loonkostensubsidie hebben mensen in de
Wajong die (bijna) voltijds werken met loonkostensubsidie niet langer te
maken met twee inkomstenbronnen: inkomen uit arbeid én een uitkering.
Zij ontvangen als loonkostensubsidie wordt ingevoerd één inkomen uit
arbeid. In beginsel kunnen mensen in de Wajong die werken hierdoor
profiteren van ruimere mogelijkheden voor pensioenopbouw. Ook kunnen
zij de arbeidskorting beter benutten. Dat geldt voor mensen in de Wajong
die al werken en mensen in de Wajong die nog gaan werken. Dit vind ik
positief.
Tegelijkertijd is uit de verkenning ook naar voren gekomen dat het
omzetten van het instrument loondispensatie in loonkostensubsidie voor
mensen in de Wajong die nu al met loondispensatie werken de nodige
complexiteit met zich meebrengt. Zo kunnen de lasten voor werkgevers
die werknemers in dienst hebben met loondispensatie en een functieloon
hoger dan het wettelijk minimumloon toenemen. Ook moet voor de
werknemer gekeken worden naar de samenhang met het garantiebedrag13 Wajong om te zorgen dat door invoering van een loonkostensubsidie geen sprake is van een buitenproportionele toename van het
inkomen voor de Wajonggerechtigde.
Vanwege deze complexiteit vraagt eventuele invoering verdergaand
onderzoek en moet dit besproken worden met ervaringsdeskundigen, de
uitvoering en de sociale partners. Ik streef er naar uw Kamer voor de
begrotingsbehandeling te informeren over de stand van zaken.
13

Met de inwerkingtreding van de Wet vereenvoudiging Wajong zijn de rekenregels voor
verrekenen van inkomen met een Wajong-uitkering aangepast. Om ervoor te zorgen dat
Wajongers er door de inwerkingtreding van die wet er financieel niet op achteruit zouden gaan
is overgangsrecht gecreëerd. Voor Wajongers die op het moment van inwerkingtreding reeds
een inkomen ontvingen heeft UWV een garantiebedrag vastgesteld. Dit betreft een minimale
uitkering voor zo lang als zij inkomen blijven genieten (Kamerstuk 35 213).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 281

6

Loonkostensubsidie in de WIA
Net als voor de Wajong zijn voor de WIA de gevolgen van het beschikbaar
maken van loonkostensubsidie in beeld gebracht. Om de arbeidsmarktkansen van mensen in de WIA die niet zelfstandig het wettelijk
minimumloon kunnen verdienen te vergroten, zijn de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid en ik voornemens om het beschikbaar maken
van loonkostensubsidie in de WIA verder uit te werken.
Het beschikbaar stellen van het instrument loonkostensubsidie in de WIA
is eenvoudiger dan in de Wajong. Voor de WIA geldt namelijk dat
momenteel geen instrument beschikbaar is om werkgevers te compenseren voor verminderde loonwaarde van een werknemer. Dit in tegenstelling tot de Participatiewet en de Wajong op basis waarvan loonkostensubsidie respectievelijk loondispensatie kan worden ingezet voor
potentiële werknemers die verminderde loonwaarde hebben. Dat betekent
dat er, in tegenstelling tot de Wajong, geen omzettingen van loondispensatie naar loonkostensubsidie nodig zijn.
Over het beschikbaar stellen van loonkostensubsidie in de WIA ga ik
uiteraard in gesprek met de mensen om wie het gaat. Ik wil graag horen
waar ze nu tegen aan lopen en of ze denken dat loonkostensubsidie daar
een oplossing voor kan zijn en/of welke bedenkingen ze hebben.
Uitgangspunt is dat het beschikbaar maken van loonkostensubsidie geen
invloed heeft op het recht op een WIA-uitkering. Oftewel, het arbeidsongeschiktheidscriterium in de WIA verandert hierdoor niet. De uitwerking
zal de nodige tijd kosten, met name ook het uitwerken van een
wetsvoorstel. Ik hecht er belang aan om dit proces zorgvuldig te
doorlopen om tot een gedragen voorstel te komen.
Harmonisatie van instrumenten
De afgelopen jaren hebben verschillende kabinetten stappen gezet om het
instrumentarium te harmoniseren dat beschikbaar is om mensen die tot
de doelgroep banenafspraak behoren aan het werk te helpen. Zo is de Wet
Breed Offensief14 in werking getreden met daarin belangrijke verbeteringen van het instrumentarium van de Participatiewet (zoals verbeterde
inzet van loonkostensubsidie en meer waarborgen voor ondersteuning op
maat) om mensen met een arbeidsbeperking aan het werk te helpen en te
houden. In de brief van 7 juli 2022 heb ik aangekondigd om in beeld te
brengen welke andere stappen tot harmonisatie van relevante instrumenten en uitvoering mogelijk en nodig zijn. Specifiek heb ik hierbij
gekeken naar jobcoaching, werkvoorzieningen en proefplaatsingen. Hier
zijn de conclusies opgenomen. In de bijlage van deze brief ga ik hier
uitgebreider op in.
Voor jobcoaching, proefplaatsing en werkvoorzieningen geldt dat
gemeenten gelet op de Wet Breed Offensief hun gemeentelijke
re-integratieverordening Participatiewet per 1 juli 2023 moeten hebben
vastgesteld. De modelverordening die hiervoor door de VNG is uitgebracht, kan bijdragen aan verdere harmonisatie in beleid en praktijk
tussen gemeenten onderling en tussen gemeenten en UWV. Ik zal in de
loop van 2024 onderzoek doen naar de effecten. Over de uitkomsten
wordt u te zijner tijd geïnformeerd. Specifiek ten aanzien van jobcoaching
wordt op korte termijn het onderzoeksrapport «Verbetermogelijkheden
jobcoaching» openbaar. De onderzoeksbevindingen en eventuele
aanbevelingen uit dat rapport betrek ik bij de (verdere) verkenning en
uitwerking van mogelijkheden tot harmonisatie op het gebied van
14

Gepubliceerd in Stb. 2022, nr. 499.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 281

7

jobcoaching. Ten aanzien van werkvoorzieningen leeft bij de partijen in De
Werkkamer de wens te kijken naar centralisatie en de mogelijkheden
daartoe te verkennen. Ik ga de mogelijkheden tot centralisatie van
werkvoorzieningen (met uitzondering van vervoersvoorzieningen) verder
verkennen. Ik neem daarbij onder andere de ervaringen die burgers,
werkgevers en uitvoering al hebben opgedaan met centralisatie15 van de
uitvoering van de tolkvoorziening bij UWV mee.
Voortzetten ontwerpwetsvoorstel banenafspraak
In de praktijk is de afgelopen jaren gebleken dat werkgevers de banenafspraak en de quotumregeling als ingewikkeld ervaren. Ook is de huidige
vormgeving van de quotumregeling niet uitvoerbaar voor Belastingdienst
en UWV. Om de mogelijkheden voor werkgevers om banen te realiseren
te vergroten en de in het sociaal akkoord afgesproken quotumregeling
uitvoerbaar te maken, heeft het kabinet Rutte III het wetsvoorstel
banenafspraak voorbereid. Dit om de systematiek te vereenvoudigen en
administratieve belemmeringen weg te nemen.
Daarbij wil ik benadrukken dat een quotumregeling een zwaar instrument
is. Een instrument dat voor veel werkgevers de afgelopen jaren niet nodig
is geweest om zich in te spannen voor het aan het werk helpen van de
mensen uit de doelgroep banenafspraak. Ik wil dan ook alle werkgevers
die de afgelopen jaren banen hebben gerealiseerd voor mensen uit de
doelgroep banenafspraak complimenteren. Deze inspanningen zijn
ontzettend waardevol voor alle mensen die hierdoor nu aan de slag zijn.
In de brief van 7 juli 2022 heb ik aangekondigd dat ik op basis van o.a. de
geactualiseerde uitvoeringstoetsen en de voor- en nadelen van een
(nieuwe) quotumregeling een besluit zou nemen over het al dan niet
indienen van het wetsvoorstel banenafspraak bij de Tweede Kamer.
Naar een systeem met een heffing en een bonus
In het wetsvoorstel is er net zoals in de huidige quotumregeling eerst een
periode van de vrijwillige banenafspraak. Mocht de quotumregeling
worden geactiveerd, dan is niet langer alleen sprake van een heffing zoals
in de huidige quotumregeling het geval is. In de nieuwe systematiek is bij
activering naast een heffing ook sprake van een bonus. Het gaat om een
heffing via een opslag op de Aof-premie en een bonus in de vorm van een
verhoging van het bestaande loonkostenvoordeel banenafspraak16. Een
bonus kan voor werkgevers een extra stimulans zijn om banen te
realiseren17. De omslag van een systeem met alleen een heffing naar een
systeem met een bonus en een heffing zie ik als een voordeel van de
nieuwe systematiek. Een quotumregeling blijft echter ook met de nieuwe
systematiek zoals hiervoor benoemd een zwaar instrument. Een zwaar
instrument dat alleen weloverwogen ingezet moet worden vanwege de
grote gevolgen voor werkgevers. Niet alleen voor werkgevers die nog
geen banen hebben gerealiseerd voor mensen die tot de doelgroep
banenafspraak behoren, maar ook voor werkgevers die zich de afgelopen
jaren hebben ingezet om extra banen te realiseren. Net als bij de huidige
15

In het kader van de Wet centraliseren tolkvoorzieningen auditief beperkten leef- en
werkdomein, luisterlijnen en vertrouwenswerk jeugd is de uitvoering van de tolkvoorziening
voor alle domeinen overgegaan naar het UWV (Kamerstuk 35 070).
16
Net als bij de huidige quotumheffing worden kleine werkgevers uitgezonderd van deze heffing
in de vorm van een opslag op de Aof-premie.
17
Voor werkgevers die tijdens de eventuele quotumregeling de benodigde aantallen realiseren is
de heffing in evenwicht met de bonus. Werkgevers die minder banen realiseren dan de
benodigde aantallen betalen netto een heffing. Voor werkgevers die meer presteren dan de
benodigde aantallen is de bonus hoger dan de heffing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 281

8

quotumregeling zal het kabinet daarom eerst met de sociale partners en
gemeenten overleggen alvorens te beslissen over het al dan niet activeren
van de quotumregeling. Ik wil benadrukken dat de economische situatie
en de beschikbaarheid van voldoende kandidaten onderdeel zijn van dat
overleg.
Gezamenlijke opgave
Om meer banen te realiseren via samenwerking is in het ontwerpwetsvoorstel conform de motie van het lid Nijkerken-De Haan c.s.18 uitgewerkt
dat niet langer sprake is van een onderscheid tussen de overheid en de
markt. Tegelijkertijd heeft de overheid de doelstelling de afgelopen jaren
niet gehaald. Ik hecht er, net als de partijen in De Werkkamer, zeer aan dat
overheidswerkgevers invulling geven aan de eigen verantwoordelijkheid
om mensen uit de doelgroep banenafspraak in dienst te nemen. Dit
vanwege de voorbeeldfunctie die de overheid heeft en de gemaakte
afspraken in het sociaal akkoord. Ik wil daarom het opheffen van het
onderscheid tussen markt en overheid afhankelijk maken van realisaties
bij de overheid. Zoals ook benoemd in mijn brief van 7 juli 2022 is een
randvoorwaarde voor het opheffen van het onderscheid tussen markt en
overheid dat overheidswerkgevers meer banen gaan realiseren.
Voor het ontwerpwetsvoorstel banenafspraak betekent dit dat zal worden
voorgesteld om inwerkingtreding van het opheffen van het onderscheid
tussen markt en overheid en eventuele invoering van de quotumregeling
afhankelijk te maken van realisaties bij de overheid. Ik streef ernaar om
het geactualiseerde wetsvoorstel waarin deze aanpassing is verwerkt op
korte termijn aan te kunnen laten bieden aan de Tweede Kamer.
Binnen het Rijk zet ik daarnaast in op structurele afspraken over het
compenseren van mogelijke besparingsverliezen19 in 2024 en verder,
mochten de realisaties bij overheidswerkgevers ook de komende jaren
achterblijven. Hiermee blijft ook sprake van een financiële stimulans voor
in ieder geval de rijksoverheid om de afgesproken aantallen te realiseren.
Extra inzet om mensen die tot de doelgroep behoren in beeld te
brengen
In mijn brief van 7 juli 2022 heb ik aangekondigd dat werkgevers en de
uitvoering voornemens zijn om nieuwe afspraken te maken om de
matching verder te verbeteren zodat de kansen op werk van mensen die
tot de doelgroep banenafspraak behoren toenemen. Werkgevers en
gemeenten hebben in december bijeenkomsten op dit punt georganiseerd
in Groningen en Amsterdam. UWV is ook betrokken bij deze sessies.
Naar aanleiding van deze sessies is het voorstel van gemeenten en
werkgevers om gezamenlijk de communicatie over de beschikbaarheid
van instrumenten naar werkgevers uit te breiden en te verbeteren. Ook
gaan gemeenten en werkgevers elkaars expertise beter benutten om
nieuwe aanpakken te introduceren om voor meer mensen die tot de
doelgroep banenafspraak behoren te kijken wat hun talenten zijn en waar
kansen liggen om aan de slag te gaan bij werkgevers. Hiertoe werken
gemeenten en werkgevers een projectvoorstel uit. Op basis van dit
projectvoorstel kunnen geïnteresseerde arbeidsmarktregio’s zich
18
19

Kamerstuk 34 352, nr. 126.
Als de doelstelling voor de banenafspraak op macroniveau niet wordt gehaald en er is geen
sprake van een werkende quotumregeling die zorgt voor heffingsopbrengsten, is sprake van
een besparingsverlies. De reden hiervoor is dat bij de totstandkoming van de banenafspraak
een besparing op de uitkeringslasten is ingeboekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 281

9

aanmelden om mee te doen. Het uitgangspunt is dat bij de uitvoering van
het project in de arbeidsmarktregio’s ook ervaringsdeskundigen worden
betrokken. Stichting Nederland Onderneemt Maatschappelijk ondersteunt
de arbeidsmarktregio’s bij de uitvoering van het project. Deze stichting
voert in opdracht van SZW het project «Op naar de 125.000 banen» uit.
Het streven is om in het najaar van 2023 te starten met het project met
een looptijd van een jaar. Op basis van de evaluatie van het project zal ik
besluiten over het al dan niet breder uitrollen van de aanpak. De inzichten
uit het project worden zo benut om structureel het aan het werk helpen
van mensen die tot de doelgroep banenafspraak te verbeteren. Dit is van
cruciaal belang voor het realiseren van de afgesproken aantallen.
Om te zorgen voor passende ondersteuning, is het belangrijk dat
gemeenten weten welke mensen in de betreffende gemeente tot de
doelgroep banenafspraak behoren. Eerder is met UWV afgesproken dat
UWV een keer per jaar gegevens uit het doelgroepregister beschikbaar
stelt aan gemeenten. Dit is naar verwachting in het najaar mogelijk.
Tot slot, is het streven om bij de hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur in de meerjarenagenda specifiek aandacht te besteden aan het
in beeld brengen van meer mensen die tot de doelgroep banenafspraak
behoren en nog niet aan het werk zijn.
Tot slot
In deze brief heb ik een aantal maatregelen geschetst om de banenafspraak en de bijbehorende ondersteuning te verbeteren en versterken. Ik
vind het belangrijk om toe te werken naar een stelsel waarbij de ondersteuning die mensen nodig hebben, leidend is en niet de uitkeringssituatie
van iemand of de groep waartoe iemand behoort. Met de beperkte
verbreding van mensen die binnen de banenafspraak vallen zet ik op dit
punt een volgende stap. Mensen die nu niet binnen de banenafspraak
vallen, vanwege hun uitkeringssituatie of omdat de arbeidsbeperking op
een ander moment in de tijd is ontstaan, terwijl ze verder wel voldoen aan
de kenmerken, gaan tot de banenafspraak behoren. Op deze manier
kunnen op korte termijn meer mensen met een arbeidsbeperking aan de
slag bij een reguliere werkgever. Zo helpen we meer mensen meedoen in
de samenleving en wordt de arbeidsmarkt gaandeweg steeds inclusiever.
Voor de langere termijn is meer nodig. Het toewerken naar een volledig
inclusieve arbeidsmarkt vergt inzet van alle partijen. Dat moeten we
samen doen. Daarom ben en blijf ik in gesprek met De Werkkamer, UWV
én met alle mensen die binnen de doelgroep horen of daartoe willen
horen. Alle input en ervaringen zijn zeer waardevol. Ook als het gaat om
de verkenning van maatregelen voor in de toekomst, na 2026. De
banenafspraak is en blijft van belang om ervoor te zorgen dat steeds meer
mensen met een arbeidsbeperking werken bij een reguliere werkgever.
Dat iedereen die kan werken, werkt. Iedereen is waardevol en heeft iets
toe te voegen en ook de maatschappij vaart er wel bij als meer mensen
aan de slag gaan. Samen hoop ik dat we alle mensen, met en zonder
beperking, kansen geven om naar vermogen mee te doen in de
samenleving.
De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 281

10

BIJLAGE:

MOGELIJKHEDEN HARMONISATIE INSTRUMENTEN JOBCOACHING, PROEFPLAATSING EN WERKVOORZIENINGEN
In de eerdere gesprekken met de partijen in De Werkkamer en tijdens
werkbezoeken naar werkgevers is naar voren gekomen dat verschillen in
toekenningscriteria en uitvoering van regelingen, instrumenten en
dienstverlening tussen gemeenten onderling en tussen UWV en
gemeenten op een aantal punten nog steeds een knelpunt voor
werkgevers is bij het aannemen van mensen met een kwetsbare positie
op de arbeidsmarkt. In de brief van 7 juli 2022 heb ik daarom aangekondigd om in beeld te brengen welke andere stappen tot harmonisatie
van relevante instrumenten en uitvoering mogelijk en nodig zijn.
Harmonisatie is daarbij geen doel op zich maar dient bij te dragen aan het
doel meer mensen uit de doelgroep banenafspraak duurzaam aan werk te
helpen.
Om een beeld te krijgen van de relevante instrumenten heb ik een
inventarisatie gemaakt van de bestaande regelingen en instrumenten voor
werkgevers en voor werknemers, die behoren tot de doelgroep banenafspraak. Per regeling en instrument heb ik vervolgens een analyse gemaakt
van toekenningvoorwaarden, vergoedingen (in natura of in geld),
verschillen tussen de instrumenten en mogelijkheden tot harmonisatie.
Gezien uit deze analyse blijkende mogelijkheden tot harmonisatie en de
verwachte bijdrage aan het doel meer mensen uit de doelgroep banenafspraak duurzaam aan het werk te helpen heb ik specifiek gekeken naar
jobcoaching, werkvoorzieningen en proefplaatsingen. De uitkomsten zijn
hierna opgenomen.
Jobcoaching, proefplaatsing en werkvoorzieningen
Voor jobcoaching, proefplaatsing en werkvoorzieningen zal ik onderzoek
doen naar de wijze waarop gemeenten de verordening hebben vormgegeven waartoe zij verplicht zijn op grond van de Wet Breed Offensief.
Daarbij zal ik ook laten onderzoeken of en op welke wijze deze verordeningen op elkaar zijn afgestemd, zoals bijvoorbeeld op het niveau van
arbeidsmarktregio. Op 1 juli 2023 moeten gemeenten gelet op de Wet
Breed Offensief hun gemeentelijke re-integratieverordening Participatiewet hebben vastgesteld. VNG heeft in verband hiermee eind januari
2023 een nieuw model Re-integratieverordening Participatiewet voor haar
leden uitgebracht, die ik uw Kamer hierbij doe toekomen, ingevolge mijn
toezegging tijdens het debat over de Participatiewet van 14 december
2022 (bijlage 2) (Kamerstuk 34 352, nr. 264).
Mogelijk loopt de termijn waarbinnen de gemeenteraad akkoord gaat met
de verordening bij sommige gemeenten iets uit. Het genoemde onderzoek
zal naar verwachting in de loop van 2024 worden uitgevoerd. Over de
uitkomsten wordt u te zijner tijd geïnformeerd. De modelverordening kan
bijdragen aan verdere harmonisatie in beleid en praktijk tussen
gemeenten onderling en tussen gemeenten en UWV. Vanwege de
gedecentraliseerde uitvoering van de Participatiewet kunnen er
verschillen blijven bestaan.
Jobcoaching specifiek
Specifiek ten aanzien van jobcoaching zie ik daarnaast mogelijkheden tot
harmonisatie bij het verder gelijk trekken van de duur, intensiteit van de
begeleiding (begeleidingsregimes), (borging van) kwaliteitseisen van de
begeleiding, erkenningseisen/certificering van jobcoachorganisaties,
tussen UWV en gemeenten en tussen gemeenten onderling. In de
uitvoering kunnen deskundigheidsdeling – en bevordering in het proces

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 281

11

van beoordeling van de aanvraag bijdragen aan harmonisering. Op korte
termijn wordt het onderzoeksrapport «Verbetermogelijkheden jobcoaching» openbaar. De onderzoeksbevindingen en eventuele aanbevelingen
uit dat rapport betrek ik bij de (verdere) verkenning en uitwerking van
mogelijkheden tot harmonisatie. Aandachtspunt hierbij is de hiervoor al
genoemde gedecentraliseerde uitvoering van de Participatiewet door
gemeenten, evenals het budgettaire kader.
Werkvoorzieningen specifiek
Ten aanzien van werkvoorzieningen leeft bij de partijen in De Werkkamer
de wens te kijken naar centralisatie en de mogelijkheden daartoe te
verkennen. Die centralisatiewens geldt niet ten aanzien van vervoersvoorzieningen omdat daarbij vaak afstemming plaatsvindt met ander vervoer
dat vanuit de gemeenten wordt georganiseerd (bijvoorbeeld vervoer dat
op grond van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning plaatsvindt). Ik ga
de mogelijkheden tot centralisatie van werkvoorzieningen (met uitzondering van vervoersvoorzieningen) verder verkennen. Ik neem daarbij de
ervaringen die burgers, werkgevers en uitvoering reeds hebben opgedaan
met centralisatie20 van de uitvoering van de tolkvoorziening bij UWV in
aanmerking. Tevens houd ik rekening met het wetsvoorstel werkvoorzieningen Visueel beperkten dat op dit moment bij het parlement aanhangig
is en met de ervaringen die zijn opgedaan bij de pilot generieke werkgeversvoorzieningen waarbij werkgevers gebruik konden maken van
subsidie om 1 of meer werkplekken in hun bedrijf aan te passen.
Samenhang met ontwikkelingen arbeidsmarktinfrastructuur
Bij het harmoniseren van instrumenten die beschikbaar zijn om mensen
die ondersteuning nodig hebben aan het werk te helpen en te houden,
bekijk ik ook de samenhang met de ontwikkelingen rond de hervorming
van de arbeidsmarktinfrastructuur.

20

In het kader van de Wet centraliseren tolkvoorzieningen auditief beperkten leef- en
werkdomein, luisterlijnen en vertrouwenswerk jeugd is de uitvoering van de tolkvoorziening
voor alle domeinen overgegaan naar het UWV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 281

12