Rapport

Energiearmoede in
Nederland 2022
Een actuele inschatting op nationaal en lokaal niveau

Auteurs
Peter Mulder, Anika Batenburg, Francesco Dalla Longa

Januari 2023

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Energiearmoede in Nederland 2022
Een actuele inschatting op nationaal en lokaal niveau

Inhoud
Samenvatting3
1

Inleiding

6

2

Over energiearmoede

8

3

Over het meten van energiearmoede

9

4

Het inschatten van energiearmoede voor 2022

11

5

Het aantal energiearme huishoudens

15

6

De energierekening van energiearme huishoudens

20

7

Kenmerken van energiearme huishoudens

24

8

De geografie van energiearmoede

26

Referenties31
Eindnoten32
Contact

2

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Samenvatting

Deze studie biedt een actuele inschatting
van het niveau van energiearmoede per
eind 2022 op zowel nationaal als lokaal
niveau. De analyse sluit aan op de nieuwe
Monitor Energiearmoede 2020 van het
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
Energiearme huishoudens zijn huishoudens
die te maken hebben met een laag
inkomen in combinatie met een hoge
energierekening of een woning van (zeer)
slechte energetische kwaliteit. Meer
specifiek meten we in deze studie drie
dimensies van energiearmoede:
1. de betaalbaarheid van energie;
2. de energetische kwaliteit van het huis;
3. de mogelijkheid om te investeren in de
energetische kwaliteit van het huis.
De analyse is gebaseerd op CBS-cijfers
voor individuele huishoudens over de
inkomenssituatie, energieverbruik en de
energiekwaliteit van woningen uit 2020
(dit is de meest recent beschikbare data),
in combinatie met de hogere energieprijs
in 2022.

3

Het aldus ingeschatte niveau van
energiearmoede is vervolgens gecorrigeerd
voor de verschillende financiële
compensatiemaatregelen uit 2022
(energietoeslag voor lage inkomens,
lagere energiebelasting op elektriciteit,
hogere teruggave energiebelasting, lagere
btw op de rest van de energierekening,
extra algemene korting in november en
december 2022).

Hoeveel huishoudens in Nederland
zijn er energiearm?

Tenslotte houden we ook rekening met de
energiebesparing die huishoudens in 2022
naar schatting hebben gerealiseerd in
reactie op de hoge energieprijzen.

• De financiële compensatie-

We geven in deze studie antwoord
op vier vragen:
1. Hoeveel huishoudens in Nederland zijn
energiearm?
2. Hoe hoog is de energierekening van
energiearme huishoudens?
3. Welke huishoudens zijn energiearm?
4. Waar wonen energiearme huishoudens?
We vergelijken onze inschatting voor
2022 met de CBS-gegevens voor 2020
(zoals gepubliceerd in de Monitor
Energiearmoede 2020).

• Tussen 2020 en 2022 zijn er naar

schatting 90 duizend energiearme
huishoudens bijgekomen. In 2020
waren er 512 duizend huishoudens
energiearm (6,4% van het totaal) en
in 2022 zijn dat naar schatting 602
duizend huishoudens (7,4% van het
totaal).

maatregelen hebben de stijging
van energiearmoede tussen 2020
en 2022 sterk geremd. Zonder
financiële compensatiemaatregelen
was het aantal energiearme
huishoudens ten opzichte van
2020 naar schatting verdubbeld
tot ruim een miljoen huishoudens
(12,5% van het totaal). Oftewel, de
financiële compensatiemaatregelen
hebben naar schatting ruim 400
duizend huishoudens behoed voor
energiearmoede (ongeveer 5% van
het totaal).

• De energiebesparing heeft gezorgd

voor een bescheiden extra rem op de
stijging van energiearmoede. Zonder
de energiebezuiniging van huishoudens
zouden naar schatting ruim 40 duizend
extra huishoudens energiearm zijn
geweest. Dit komt overeen met 0,5%
van het totaal.

• De sterkste toename in energiearmoede

is te vinden bij de subgroep energiearme
huishoudens met de energetisch
slechtste woningen – deze huishoudens
hebben het meest last van de hoge
energieprijzen. In 2020 woonde nog
ruim de helft van alle energiearme
huishoudens in woningen waarvan
de energiekwaliteit hoort tot de
laagste 15% van de woningvoorraad
(dit zijn voornamelijk woningen met
energielabel G en F). Omdat bij deze
huishoudens de energierekening relatief
het sterkst is gestegen bevond in 2022
naar schatting ruim twee derde van alle
energiearme huishoudens zich in deze
woningen van ‘zeer lage energetische
kwaliteit’. Het gaat om ongeveer 415
duizend energiearme huishoudens
(5,1% van het totaal).

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Ongeveer 1,4 miljoen huishoudens
(17,6% van het totaal) heeft een
woning met lage energetische kwaliteit
die ze niet op eigen kracht kunnen
verduurzamen. Twee derde van hen
zijn huurders die geen zeggenschap
hebben over hun woning. De rest zijn
woningeigenaren met onvoldoende
financiële middelen. Hoewel deze
huishoudens lang niet allemaal een
laag inkomen hebben, kan deze groep
op dit punt dus niet deelnemen aan
de energietransitie. Een minderheid
van hen (ongeveer 244 duizend
huishoudens) woont in huizen met een
zeer slechte energetische kwaliteit.

Hoe hoog is de energierekening van
energiearme huishoudens?

• De energierekening van energiearme

huishoudens is tussen 2020 en
2022 naar schatting gestegen met
gemiddeld € 65 per maand, van € 125
tot € 190. Daarmee geven energiearme
huishoudens in 2022 gemiddeld
12,7% van hun inkomen uit aan de
energierekening. In 2020 was deze
zogeheten energiequote nog 9%.

• De subgroep energiearme huishoudens
in de energetisch slechte woningen is
het hardst getroffen door de gestegen
energieprijzen: zij waren na financiële
compensatie in 2022 naar schatting
gemiddeld 16,3% van hun inkomen
kwijt aan de energierekening, tegen
11,2% in 2020. Dit komt overeen
met een gemiddelde stijging van de
energierekening van € 98 per maand
tot € 248 in 2022.

• Ter vergelijk: voor de totale populatie

in Nederland geldt dat huishoudens in
2022 naar schatting gemiddeld 7,8%
van hun inkomen kwijt waren aan de
energierekening, tegen 4,2% in 2020.

4

• De financiële compensatie in 2022 heeft

de energierekening van energiearme
huishoudens naar schatting met
gemiddeld € 66 per maand omlaag
gebracht. Anders geformuleerd, zonder
financiële compensatie zou de groep
energiearme huishoudens groter zijn
dan ze nu is en gemiddeld ruim 18%
van hun inkomen kwijt zijn geweest
aan de energierekening. De ‘harde
kern’ van deze groep – huishoudens
die ondanks financiële compensatie
en energiebesparing nog steeds
energiearm zijn – zou zonder financiële
compensatie naar schatting gemiddeld
25% van hun inkomen kwijt zijn geweest
aan de energierekening (gemiddeld
€ 345 per maand).

• Energiebesparing heeft de

energierekening van energiearme
huishoudens met naar schatting
gemiddeld € 26 per maand omlaag
gebracht. Dit komt ongeveer overeen
met een 2 procentpunt lagere
energiequote.

Welke huishoudens zijn energiearm?

• Zowel in 2020 en 2022 woont ruim

twee derde (68%) van de energiearme
huishoudens in een corporatiewoning.
Bijna 20% huurt van een particuliere
eigenaar, en ongeveer 12% heeft
een koopwoning. Voor de subgroep
energiearme huishoudens in woningen
met een zeer lage energiekwaliteit geldt
een soortgelijke verdeling, en tussen
2020 en 2022 is ook deze verdeling
vrijwel niet veranderd.

• Eenpersoonshuishoudens en eenouder-

gezinnen zijn sterk oververtegenwoordigd onder de energiearme huishoudens.
Tussen 2020 en 2022 neemt energiearmoede vooral toe onder meerpersoonshuishoudens. Binnen de subgroep
energiearme huishoudens in een
energetisch zeer slechte woning zien
we een opvallend grote stijging bij
paren met kinderen: van 6,5% in 2020
tot 15,4% in 2022. Als we daar de
eenoudergezinnen bij optellen is de
conclusie dat van alle energiearme
huishoudens in een energetisch zeer
slechte woning, in 2022 naar schatting
33% bestond uit gezinnen met kinderen,
waar dat in 2020 nog 19% was.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Waar wonen energiearme
huishoudens?

• In 2022 zijn de hoogst geschatte

percentages energiearmoede te vinden
in Noordoost-Groningen, Zuid-Limburg,
Rotterdam, Den Haag, Arnhem en
omgeving, Almelo en Enschede. Voor
de subgroep energiearme huishoudens
in de energetisch slechtste woningen
zijn de hoogste percentages te vinden
in Noordoost-Nederland te vinden zijn,
maar ook in Rotterdam, Den Haag,
Arnhem, Almelo, Enschede, en delen
van (Zuid-)Limburg.

• Sinds 2020 is energiearmoede het

meest toegenomen in een aantal
stedelijke gebieden verspreid over
heel Nederland – waaronder Helmond,
Flevoland (Almere, Lelystad, Dronten)
Rotterdam, Tiel, Doesburg, Assen,
Enschede, Gorinchem, Vlaardingen,
Westervoort, en Amsterdam en Diemen.
De groei van de subgroep energiearme
huishoudens in de energetisch slechtste
woningen vertoont een soortgelijk
patroon – met relatief sterke groei in
onder meer Almelo, Heerlen, Rotterdam,
Schiedam, Tiel, Enschede, en Arnhem.

5

• Er bestaat een u-vormige relatie

tussen energiearmoede en mate
van stedelijkheid: energiearmoede
is gemiddeld het hoogst in (zeer)
sterk stedelijke gemeenten en in niet
stedelijke gemeenten, en het laagst in
matig en weinig stedelijke gemeenten.

• Tussen 2020 en 2022 is energiearmoede
gemiddeld het sterkst toegenomen in
de (zeer) sterk stedelijke gebieden.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

1 Inleiding

Deze studie geeft een actueel inzicht in
energiearmoede in Nederland op nationaal
en lokaal niveau. We geven antwoord op
vier vragen:
1. Hoeveel huishoudens in Nederland zijn
energiearm?
2. Hoe hoog is de energierekening van
energiearme huishoudens?
3. Welke huishoudens zijn energiearm?
4. Waar wonen energiearme huishoudens?
De analyse is gebaseerd op cijfers van het
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
voor individuele huishoudens, en sluit
qua methode en definities naadloos aan
op de nieuwe Monitor Energiearmoede
2020 (CBS 2023). Deze jaarlijkse monitor
wordt een belangrijke bron voor het
analyseren van energiearmoede trends en
het evalueren van energiearmoedebeleid.
Het CBS baseert zich in de monitor
op beschikbare gegevens over de
daadwerkelijke situatie van huishoudens
aangaande hun energieverbruik,
inkomenssituatie en woningkwaliteit. Deze
gegevens komen met enige vertraging
beschikbaar, waardoor de Monitor
Energiearmoede onvermijdelijk geen
inzicht geeft in de actuele situatie.

6

Gegeven de hoge energieprijzen is er op
nationaal en lokaal niveau veel behoefte
aan inzicht in de actuele ontwikkeling van
energiearmoede. Deze studie komt aan
die wens tegemoet door, in aansluiting
op de Monitor Energiearmoede 2020,
een inschatting te maken van het niveau
van energiearmoede per eind 2022.
We doen dat aan de hand van een aantal
berekeningen. Allereerst heeft het CBS
in opdracht van TNO de meest actuele
CBS-gegevens over het energieverbruik uit
2020 gecombineerd met de energieprijs
van 2022 om een inschatting te maken van
de energierekening in 2022. Vervolgens is
de energierekening van 2022 gecorrigeerd
voor de verschillende financiële
compensatiemaatregelen uit 2022.
Tenslotte is het energieverbruik uit 2020
gecorrigeerd voor de energiebesparing
die huishoudens in 2022 gemiddeld naar
schatting hebben gerealiseerd in reactie op
de hoge energieprijzen.

Disclaimer
De in deze studie gepresenteerde
niveaus van energiearmoede voor 2022
dienen met de nodige voorzichtigheid te
worden geïnterpreteerd. Door gebrek aan
verschillende actuele gegevens voor 2022
op het niveau van individuele huishoudens,
moeten we een aantal aannames doen
op het niveau van alle huishoudens. Onze
inschatting van energiearmoede is daarom
onvermijdelijk niet accuraat voor elk
individueel huishouden.
Immers, voor alle 2022 berekeningen
geldt dat we, bij gebrek aan meer actuele
gegevens, noodzakelijkerwijs rekenen
met de inkomens en energetische
woningkwaliteit van huishoudens in
2020. Voor wat betreft de financiële
compensatiemaatregelen veronderstellen
we, bij gebrek aan informatie,
noodzakelijkerwijs dat iedereen die recht
had op een energietoeslag daar in 2022
ook gebruik van heeft gemaakt. Voor
wat betreft de energieprijs geldt dat
we, bij gebrek aan volledige informatie,
noodzakelijkerwijs rekenen met een
gemiddelde energieprijs en niet met
gedifferentieerde energiecontractprijzen
op huishoudensniveau.

Voor zover ten opzichte van 2020 inkomens
zijn gestegen en de energetische kwaliteit
van woningen is verbeterd, overschatten
wij het niveau van energiearmoede.
Voor zover huishoudens (om verschillende
redenen) geen gebruik hebben gemaakt
van hun recht op energietoeslag1
onderschatten wij het niveau van
energiearmoede. Wanneer huishoudens
een energiecontractprijs hebben die lager
ligt dan de gemiddelde prijs van nieuwe
contracten in 2022 geldt dat we hun
werkelijke energiekosten overschatten,
voor huishoudens met een relatief
hoge energiecontractprijs geldt het
omgekeerde. Deze verschillende onder- en
overschattingen van energiearmoede op
individueel niveau zullen elkaar op een
meer geaggregeerd niveau vermoedelijk
voor een groot deel opheffen. De hier
gepresenteerde energiearmoedecijfers
op landelijk en gemeentelijk niveau
zijn daarom accurate schattingen voor
2022, maar het is goed te beseffen dat
dit gemiddelden zijn die onvermijdelijk
uitschieters op het niveau van individuele
huishoudens verhullen.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Leeswijzer
Hoofdstuk 2 definieert het begrip
energiearmoede, inclusief de samenhang
én het verschil met inkomensarmoede.
Hoofdstuk 3 beschrijft hoe we
energiearmoede meten. Hoofdstuk 4
beschrijft onze aannames voor de
berekening van de energiearmoedecijfers
voor 2022, namelijk de hoogte
van de energieprijs, de financiële
compensatiemaatregelen en de
mate van energiebesparing.
In Hoofdstuk 5 tot en met 8 presenteren
we de resultaten, als antwoord op de vier
vragen aan het begin van dit hoofdstuk:
het aantal energiearme huishoudens
(Hoofdstuk 5), hun energierekening
(Hoofdstuk 6), hun kenmerken
(Hoofdstuk 7) en hun locatie (Hoofdstuk 8).

Over deze studie
Deze studie maakt deel uit van het meerjarig Landelijk Onderzoeksprogramma
Energiearmoede dat wordt uitgevoerd door TNO in samenwerking met de
ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), Sociale Zaken
en Werkgelegenheid (SZW), en Economische Zaken en Klimaat (EZK), de
provincies Noord-Holland en Zuid-Holland, RVO, VNG en het CBS.
Het onderzoeksprogramma heeft als doel beleidsmakers en uitvoerders op
het thema energiearmoede te ondersteunen met actuele en gerichte kennis
over de doelgroep en de effectiviteit van maatregelen. Daarnaast beoogt het
programma de implementatie van effectieve maatregelen te versnellen door
uitwisseling van kennis en ervaring.
Voor de berekening van energiearmoede in 2022 gebruiken we exact dezelfde
definities en indicatoren van energiearmoede als het CBS gebruikt in de nieuwe
Monitor Energiearmoede 2020. TNO is verantwoordelijk voor de aannames
aangaande de energieprijs, compensatiemaatregelen en energiebesparing in
2022 die ten grondslag liggen aan de inschatting van energiearmoede voor
2022 (zie Hoofdstuk 4). CBS heeft conform de opgave van TNO de uiteindelijke
berekeningen uitgevoerd.
De tekst van dit document is geschreven door TNO.

7

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

2 Over energiearmoede

We spreken van energiearmoede als een
huishouden te maken heeft met een laag
inkomen in combinatie met een hoge
energierekening of een woning van (zeer)
slechte energetische kwaliteit (TNO 2021).
De hoge energieprijzen hebben sinds
2021 in Nederland, evenals in de ons
omringende landen, geleid tot een sterk
toegenomen aandacht voor het probleem
van energiearmoede.
De term energiearmoede is ruim dertig
jaar geleden gemunt in een analyse
voor het Verenigd Koninkrijk waarin
voor het eerst voor een rijk land werd
aangetoond dat een combinatie van
lage inkomens, hoge energierekeningen
en slecht geïsoleerde huizen leidt tot
schadelijke effecten voor de mensen in
kwestie, waaronder gezondheidseffecten,
schuldenproblematiek en eenzaamheid
(Boardman, 1991). Dat gegeven staat
op gespannen voet met het streven
naar een inclusieve energietransitie
(Carley & Konisky, 2020).

8

Problemen van algemene armoede
en energiearmoede zijn uiteraard
sterk met elkaar verweven. Financiële
moeilijkheden leiden tot onbetaalde
energierekeningen, de stress daarvan leidt
tot gezondheidsklachten die hun weerslag
kunnen hebben op inkomen, enzovoorts.
Toch is er geen perfecte correlatie tussen
beide vormen van armoede. Niet alle
huishoudens die een relatief groot deel
van hun inkomen besteden aan de
energierekening zijn arm, en omgekeerd
zijn er huishoudens met een laag inkomen
die relatief weinig aan energie uitgeven
en geen betalingsproblemen kennen
(PBL 2018, TNO 2020).
Deze imperfecte samenhang tussen
inkomensarmoede en energiearmoede
is in veel gevallen terug te voeren op de
energetische kwaliteit van de woning:
mensen met een laag inkomen in een
energiezuinige woning zijn niet energiearm,
en hetzelfde geldt voor mensen in een
slecht geïsoleerde woning die een hoger
inkomen hebben. Bovendien geldt dat een
exclusieve focus op betalingsproblemen
een eenzijdig beeld creëert van (energie)
armoede2.

Als we energiearmoede exclusief
definiëren als betalingsprobleem –
hetgeen meestal gebeurt middels een
indicator voor energiekosten als % van
het inkomen (de energiequote) – dan
laten we de belangrijkste oorzaak van
de hoge energierekening – namelijk een
huis met lage energiekwaliteit – buiten
beschouwing. Dit heeft op haar beurt tot
gevolg dat er geen inzicht ontstaat in de
(on)mogelijkheden van huishoudens om
hun hoge energierekening te verlagen
middels het verduurzamen van hun
woning. Bijvoorbeeld, huurders in een
slecht geïsoleerde woning die voor
verduurzaming afhankelijk zijn van de
verhuurder hebben per definitie minder
mogelijkheden dan huiseigenaren, en dat
geldt ook voor huiseigenaren met beperkte
financiële mogelijkheden versus financieel
vermogende huiseigenaren.

Kortom, energiearmoede is een
multidimensionaal probleem dat
niet opgelost kan worden met louter
inkomensoverdrachten en dus is het zaak
om energiearmoede niet louter te meten
als betalingsprobleem. In het volgende
hoofdstuk zetten we uiteen hoe CBS en
TNO energiearmoede meten.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

3 Over het meten van energiearmoede

In deze studie meten we drie dimensies
van energiearmoede3:
1. de betaalbaarheid van energie;
2. de energetische kwaliteit van het huis;
3. de mogelijkheid om te investeren in de
energetische kwaliteit van het huis.

Indicator

2.

Laag Inkomen, Lage Energetische Kwaliteit woning

LILEK

Verdeeld over bovengenoemde
driedimensies meten we energiearmoede
met drie indicatoren, plus enkele varianten
en combinaties. We vatten dit samen in
Tabel 1.

3.

Laag Inkomen, Zeer Lage Energetische Kwaliteit woning

LIZLEK

Deze indicatoren zijn ook opgenomen in
de Monitor Energiearmoede 2020 van
het CBS (CBS 2023). Het CBS berekent
daarnaast ook de indicator Hoge
Energiequote (HEQ) – huishoudens die
een hoog percentage van hun inkomen
uitgeven aan energie. De HEQ geeft inzicht
in de energiekosten voor alle lagen van de
bevolking, inclusief huishoudens met een
hoger inkomen die bewust kiezen voor een
hoge energierekening (bijvoorbeeld door
een verwarmd zwembad). Een belangrijk
nadeel van de HEQ is dat huishoudens
die lage energiekosten hebben omdat ze
de verwarming uitzetten per definitie niet
meetellen als energiearm, terwijl deze
groep in zekere zin juist de ‘harde kern’
van het energiearmoede probleem vormt.
9

Afkorting

Betaalbaarheid
1.

Laag Inkomen, Hoge Energierekening

LIHE

Woningkwaliteit

Mogelijkheid tot verduurzamen
4.

Lage Energetische Kwaliteit woning, Weinig Investeringsmogelijkheden

LEKWI

4a. Huiseigenaren
4b. Huurders
5.

Zeer Lage Energetische Kwaliteit woning, Weinig Investeringsmogelijkheden

ZLEKWI

5a. Huiseigenaren
5b. Huurders
Combinatie
1 óf 2: LIHE óf LILEK

LIHELEK

1 óf 3: LIHE óf LIZLEK

LIHEZLEK

Tabel 1. Energiearmoede-indicatoren

Om deze redenen nemen we in deze studie
de energiequote niet op als definitie van
energiearmoede, maar als kenmerk van
energiearme huishoudens; we doen dat in
Hoofdstuk 6.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Hieronder lichten we de energiearmoede
indicatoren uit Tabel 1 kort toe. Voor
een uitgebreide beschrijving van de
onderliggende definities, inclusief
methodologische verantwoording en
vergelijking met de definities en resultaten
uit de 2021 energiearmoede studie
van TNO, verwijzen we naar de Monitor
Energiearmoede 2020 van het CBS
(CBS 2023).

1.	Laag inkomen, hoge
energierekening (LIHE)

Dit zijn huishoudens met een laag inkomen
(LI) en hoge energierekening (HE).
Deze maatstaf geeft een indicatie van
betaalrisico op de korte termijn.

Er is sprake van ‘Laag inkomen’ als
het gestandaardiseerd besteedbaar
huishoudinkomen niet hoger is dan
130% van de lage-inkomensgrens4. Er is
sprake van een hoge energierekening als
de rekening hoger is dan de gemiddelde
energierekening van een label-C-woning
(oftewel de mediane energierekening) in
het basisjaar 20195.

10

2.	Laag inkomen, lage energetische
kwaliteit (LILEK)
Dit zijn huishoudens met een laag inkomen
(LI) en een lage energetische kwaliteit van
de woning (LEK). Deze maatstaf geeft een
indicatie van betaalrisico op de langere
termijn. De variant LIZLEK zoomt in op
de huishoudens uit deze groep met de
energetisch slechtste woningen (ZLEK).

De definitie van ‘laag inkomen’ is hetzelfde
als voor LIHE. Er is sprake van een ‘lage
energetische kwaliteit’ als het verwachte
energieverbruik van een woning hoger
is dan het gemiddelde verwachte
energieverbruik voor woningen met
energielabel C in basisjaar 2019. Bij de
variant met woningen van ‘zeer lage
energetische kwaliteit’ (ZLEK) gaat het
om woningen waarvan de kwaliteit op
basis van het verwachte energieverbruik
hoort tot de laagste 15% in het basisjaar
2019 – dit zijn voornamelijk woningen met
energielabel G en F6.

3.	Lage energetische kwaliteit,
weinig investeringsmogelijkheden (LEKWI)

Dit zijn huishoudens in een woning
met lage energetische kwaliteit en
weinig mogelijkheden om deze woning
zelf te verduurzamen. Deze maatstaf
geeft een indicatie van de mate waarin
mensen kunnen deelnemen aan de
energietransitie. De variant ZLEKWI zoomt
in op de huishoudens uit deze groep met
de energetisch slechtste woningen (ZLEK).
We maken onderscheid tussen eigenaarbewoner en huurder. Huurders zijn
afhankelijk van de bereidheid en capaciteit
van de verhuurder om hun woning te
verduurzamen. Een eigenaar-bewoner
kan in principe zelf beslissen over het
verduurzamen van de woning, maar heeft
daarvoor wel financiële middelen nodig.

De definitie van ‘laag inkomen’ is
hetzelfde als voor LILEK. Er is sprake van
onvoldoende financiële capaciteit voor
verduurzaming van de eigen woning
als het inkomen lager is dan 130% van
de lage-inkomensgrens of, als aan die
inkomenseis is voldaan, de som van
het financieel vermogen (bankrekening,
spaarrekening en beleggingen) en de

woningoverwaarde lager is dan 40 duizend
euro. Deze 40 duizend euro is gebaseerd
op de noodzaak tot het aanhouden van
een financiële buffer van 10 duizend
euro en een bovengrens van 30 duizend
verduurzamingskosten per gemiddelde
woning om isolatie tot ongeveer het niveau
van energielabel B geheel zelf te kunnen
financieren.

4. Combinatie LIHE óf LILEK

Dit zijn huishoudens die te kampen hebben
met een laag inkomen in combinatie
met een hoge energierekening of een
woning van slechte energetische kwaliteit.
De variant met LIZLEK zoomt in op de
huishoudens uit deze groep met de
energetisch slechtste woningen (ZLEK).

Deze combinatie-indicator geeft wat
ons betreft de beste inschatting van
de omvang van het energiearmoede
probleem: het telt niet alleen huishouden
met een laag inkomen en een hoge
energierekening maar ook huishoudens
met een laag inkomen en een huis met
lage energetische kwaliteit, waarbij er
gecorrigeerd wordt voor de (aanzienlijke)
overlap tussen deze twee groepen.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

4 Het inschatten van energiearmoede voor 2022

Om een zo actueel mogelijk inzicht te
geven in het niveau van energiearmoede
hebben we het CBS gevraagd om de meest
actuele gegevens over het werkelijke
energieverbruik uit 2020 (zoals gebruikt
in de Monitor Energiearmoede 2020) te
vermenigvuldigen met de gemiddelde
energieprijs van 2022. Het gaat hierbij om
de maandprijzen van januari tot en met
november 2022, omdat de tarieven voor
december 2022 nog niet bekend waren bij
het maken van deze studie.
De aldus geschatte energierekening voor
2022 wordt vervolgens gecorrigeerd voor
de verschillende compensatiemaatregelen
die in 2022 van kracht waren. Daarnaast
wordt het energieverbruik uit 2020
gecorrigeerd voor de energiebesparing
die huishoudens in 2022 gemiddeld naar
schatting hebben gerealiseerd in reactie
op de hoge energieprijzen. Op basis
hiervan zijn voor 2022 drie scenario’s van
energiearmoede geschat – zie Tabel 2.

11

Scenario 1 is de beste inschatting van de
omvang van energiearmoede in 2022 –
het is gebaseerd op de hoge energieprijs
van 2022, maar corrigeert de hogere
energierekening van huishoudens
voor de in 2022 geldende financiële
compensatie en een inschatting
van gerealiseerde energiebesparing.
De verschillen tussen deze inschatting
en de andere twee scenario’s plus de
vergelijking met 2020 geven inzicht in
de effecten van respectievelijk de gestegen
energieprijs, de compensatiemaatregelen
en de energiebesparing op het niveau
van energiearmoede in 2022.

Scenario’s voor energiearmoede 2022

In navolging van de Monitor
Energiearmoede 2020 (CBS 2023) zijn
de cijfers in deze studie gebaseerd op
7.037.400 huishoudens in 2020. Dit is
88% van het totaal aantal van 8 miljoen
huishoudens in Nederland in 2020.
De overige huishoudens heeft het CBS
moeten uitsluiten op inhoudelijke, datatechnische of methodologische gronden7.
Voor 2022 rekenen we de percentages
energiearmoede om naar de aantallen
huishoudens op basis van het totaal van
ruim 8,1 miljoen huishoudens in 2022.

Tabel 2. Scenario’s energiearmoede 2022

Scenario’s

Toelichting

2020 - Baseline
Daadwerkelijk niveau 2020

2020 Energieverbruik en energieprijs
(Overgenomen uit CBS Monitor Energiearmoede 2020)

2022 - Scenario 1
Beste inschatting niveau 2022

2020 Energieverbruik

2022 - Scenario 2
Niveau 2022 zonder financiële compensatie

2020 Energieverbruik

2022 - Scenario 3
Niveau 2022 zonder financiële compensatie
en zonder energiebesparing

2020 Energieverbruik

2022 Energieprijs, compensatie en energiebesparing

2022 Energieprijs en energiebesparing

2022 Energieprijs

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Energieprijs 2022

Net als in de Monitor Energiearmoede 2020
rekenen we voor 2022 met een gemiddelde
energieprijs, berekend als jaargemiddelde
over de maandtarieven zoals het CBS die
publiceert8. Het maandtarief is op haar
beurt het gemiddelde energietarief die de
consument betaalt voor de levering van
gas en elektriciteit bij het afsluiten van een
nieuw contract in de betreffende maand.
De werkelijke hoogte van dit bedrag per
huishouden is afhankelijk van het type
contract, de duur van het contract en
de leverancier waarmee de consument
dit contract aangaat. Die individuele
contractgegevens zijn echter niet
beschikbaar, en dus moeten we rekenen
met een gemiddelde prijs9.

12

Omdat de contractprijs van de meeste
huishoudens niet is gebaseerd op de
tarieven van de meest recente maand
maar van een langere periode daarvoor,
rekenen we met een gemiddelde
jaarprijs die de scherpe maandelijkse
prijsfluctuaties afvlakt en zo dichter
in de buurt komt van de tarieven die
huishoudens gemiddeld betalen.
Voor 2022 rekenen wij met een
leveringsprijs (inclusief btw) van € 1,78
per kubieke meter gas en € 0,45 per
kilowattuur elektriciteit – dit is berekend
als gemiddelde over de maanden januari
tot en met november (de tarieven voor
december 2022 waren bij het maken van
deze studie nog niet bekend). Figuur 1a
toont deze gemiddelden ten opzichte van
de maandelijkse tarieven voor 2022.

Figuur 1b laat de tariefontwikkeling zien
voor de periode 2020-2022. Voor 2020
rekent het CBS met een gemiddelde
leveringsprijs (inclusief btw) van € 0,28
per kubieke meter gas en € 0,071 per
kilowattuur elektriciteit. Oftewel, tussen
2020 en 2022 steeg de gemiddelde prijs
voor de levering van gas en elektriciteit
meer dan vijfvoudig; specifiek met 526%
voor gas en 540% voor elektriciteit. Dit
prijsverschil speelt een rol in onze analyse,
waarin we 2022 met 2020 vergelijken.
Het grootste deel van deze prijsstijging
vond plaats tussen 2021 en 2022. In 2021
waren de tarieven voor gas en elektriciteit
respectievelijk € 0,42 per kubieke meter
gas en € 0,11 per kilowattuur elektriciteit.
Daaruit volgt dat tussen 2021 en 2022 de
gemiddelde prijs voor de levering van gas
en elektriciteit steeg met respectievelijk
329% voor gas en 328% voor elektriciteit.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Prijs Aardgas 2022
€ 3,00

€ 2,00

Prijs Aardgas 2020-2022

Variabel leveringstarief per m3 (incl. btw)

Variabel leveringstarief per m3 (incl. btw)

€ 3,00

€ 2,00

Jaargemiddelde
Maand

€ 1,00

Maanden

€ 1,00

Jaargemiddelden

€ 0,00

jan

feb

mrt

apr

mei

Prijs Elektriciteit 2022

jun

jul

aug

sep

okt

nov*

€ 0,75

€ 0,60

€ 0,60
Jaargemiddelde

Lorem ipsum

jan ’21

jan ’22

nov ’22*

Variabel leveringstarief per kWh (incl. btw)

€ 0,45

€ 0,30
€ 0,15

jan ’20

Prijs Elektriciteit 2020-2022

Variabel leveringstarief per kWh (incl. btw)

€ 0,75

€ 0,45

Maanden

€ 0,30
Maand

€ 0,15
Lorem ipsum

€ 0,00

Jaargemiddelden

€ 0,00
jan

feb

mrt

apr

mei

jun

jul

aug

Figuur 1a. Energieprijzen 2022: maandelijkse tarieven versus jaargemiddelde

13

€ 0,00

sep

okt

nov*

jan ’20

jan ’21

jan ’22

Figuur 1b. Energieprijzen 2020-2022: maandelijkse tarieven versus jaargemiddelde

nov ’22*

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Energiebesparing 2022

In reactie op de hoge gasprijzen zijn
huishoudens in 2022 ten opzichte van
de periode daarvoor gemiddeld zuiniger
omgegaan met gas. Het PBL schat, op basis
van cijfers van de Gasunie over gaslevering
aan kleinverbruikers in het eerste kwartaal
van 2022 dat huishoudens gemiddeld 15%
minder gas verbruiken dan in de jaren
daarvoor (gecorrigeerd voor temperatuurverschillen). We nemen in onze berekening
deze inschatting over. Er zijn geen
duidelijke aanwijzingen en geen gegevens
beschikbaar dat een dergelijke besparing
ook geldt voor het gebruik van elektriciteit
– we veronderstellen daarom geen extra
besparing op elektriciteit in 2022.
Ook hier geldt dat, we bij gebrek aan
informatie, de variatie in energiebesparing
op het niveau van individuele huishoudens
voor 2022 nog niet kunnen meenemen.
Dat betekent we dat in deze studie ook nog
niet kunnen differentiëren tussen huishoudens voor wie energiebesparing een
probleem was (bijvoorbeeld omdat dit een
koude woning impliceerde) en huishoudens
voor wie het een wenselijke gedragsverandering was (bijvoorbeeld omdat er sprake
was van overmatig stookgedrag).

14

Financiële compensatiemaatregelen 2022

We corrigeren de geschatte energierekening voor 2022 voor de volgende
financiële compensatieregelingen:
• Energietoeslag voor lage inkomens.
Huishoudens die maximaal € 1.310,05
(alleenstaand) of € 1.871,50
(samenwonend) per maand verdienen
(overeenkomstig 120% van het wettelijk
sociaal minimum10), hebben recht op de
energietoeslag van ongeveer € 1.300.
• Lagere energiebelasting op elektriciteit.
Het tarief voor energiebelasting is
in 2022 € 0,057 (exclusief btw) per
kWh lager dan in 2021. Huishoudens
betalen € 0,0368 (exclusief btw) aan
energiebelasting per verbruikte kWh.
• Hogere teruggave energiebelasting
(inclusief btw). De teruggave van de
energiebelasting is in 2022 verhoogd
van ongeveer € 560 naar € 785.
Hierdoor krijgen alle huishoudens dus
€ 225 (inclusief btw) extra korting. Dit is
een vaste korting, die niet afhangt van
het energieverbruik.

• Lagere btw op de rest van de

•

energierekening. Van 1 juli tot en
met 31 december 2022 is de btw
op energie (aardgas, elektriciteit
en stadsverwarming) verlaagd van
21% naar 9%. Het lagere btw-tarief
geldt voor alle onderdelen op de
energierekening die te maken hebben
met de levering van energie (zoals
administratie- en netbeheerkosten).
Extra algemene korting. Vooruitlopend
op het energieprijsplafond 2023
ontving elk huishouden in november en
december 2022 een extra korting op de
energierekening van € 190 per maand.

Bovenop deze compensatiemaatregelen
heeft de Rijksoverheid in 2022 aan
gemeenten een specifieke uitkering
(SPUK) uitgekeerd, naar rato van het
aantal mensen dat in energiearmoede
leeft volgens eerdere berekeningen
van TNO (2021). Met deze middelen
konden gemeenten, naar eigen inzicht,
huishoudens die het hardst getroffen
werden door de hogere energierekening
op korte termijn ondersteunen met
energiebesparende maatregelen. Over de
precieze besteding van deze middelen op
het niveau van gemeenten zijn (nog) geen
cijfers bekend, laat staan op het niveau van
individuele huishoudens. Daarom nemen
we deze compensatiemaatregel niet mee
in onze berekening. Daarbij zij opgemerkt
dat een deel van de hieruit voortgekomen
energiebesparing verdisconteerd is in de
gemiddelde energiebesparing van 15%.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

5 Het aantal energiearme huishoudens
Energiearmoede
In dit hoofdstuk beantwoorden
we de vraag: hoeveel huishoudens
zijn er energiearm in Nederland?
Door de hoge energieprijzen is de
energiearmoede in 2022 gestegen
ten opzichte van 2020. Echter, de
financiële compensatiemaatregelen
hebben deze stijging sterk gedempt.
De energiebesparing heeft gezorgd
voor een bescheiden extra rem op de
stijging van energiearmoede. In Figuur 2
en Tabel 3 presenteren we de precieze
cijfers, uitgesplitst naar de verschillende
indicatoren voor energiearmoede.

Energiearmoede – subgroep slechtste woningen
LIHE of LIZLEK

Energiearmoede - totaal
LIHE of LILEK

602.256

6,4% 511.859
Huishoudens
3,2%

5%
399.890
Huishoudens

255.930
Huishoudens

2020

4,9%

5%
406.930
Huishoudens

398.791
Huishoudens

55.985
Huishoudens

2020
Legenda

LIHE Laag inkomen, hoge energierekening

LIHE Laag inkomen, hoge energierekening

LILEK Laag inkomen, lage energetische kwaliteit

LIZLEK Laag inkomen, zeer lage energetische kwaliteit

LILEK en LIHE

LIHE en LIZLEK

Figuur 2. De omvang van energiearmoede in 2020 en 2022

415.068

5,1% Huishoudens
4,9%

3,2%
255.930
Huishoudens

0,7%

2022

Legenda

15

271.925

3,4% Huishoudens

7,4% Huishoudens

398.791
Huishoudens

0,7%
56.970
Huishoudens

2022

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Indicator

Afkorting

Percentage
energiearmoede
2020

Aantal energiearme
huishoudens #

2022

2020

2022

Samenvatting – combinatie van indicatoren 1 en 2
Laag inkomen & hoge energierekening of
Laag inkomen & lage energetische kwaliteit woning

LIHE of
LILEK

6,4%

7,4%

511.859

602.256

Laag inkomen & hoge energierekening of
Laag inkomen & zeer lage energetische kwaliteit woning

LIHE of
LIZLEK

3,4%

5,1%

271.925

415.068

LIHE

3,2%

4,9%

255.930

398.791

Betaalbaarheid
1.

Laag inkomen, hoge energierekening

Huiskwaliteit
2.

Laag inkomen, lage energetische kwaliteit

LILEK

5,0%

5,0%*

399.890

406.930

3.

Laag inkomen, zeer lage energetische kwaliteit

LIZLEK

0,7%

0,7%*

55.985

56.970

LEKWI

17,6%

17,6%*

1.407.613

1.432.392

4a. Huiseigenaren

4,5%

4,5%*

359.901

366.237

4b. Huurders

13,1%

13,1%*

1.047.712

1.066.155

3,0%

3,0%*

239.934

244.158

5a. Huiseigenaren

1,6%

1,6%*

127.965

130.217

5b. Huurders

1,4%

1,4%*

111.969

113.940

Zelf kunnen kiezen voor deelname aan de energietransitie
4.

5.

Lage energetische kwaliteit, weinig investeringsmogelijkheden

Zeer lage energetische kwaliteit, weinig investeringsmogelijkheden

ZLEKWI

#	
Schatting van aantal energiearme huishoudens: % energiearmoede o.b.v. dataset x totaal aantal huishoudens in Nederland
(2020: 7.997.800 huishoudens; 2022: 8.138.591 huishoudens).
*	
Deze percentages veranderen niet t.o.v. 2020 omdat energieverbruik, energieprijs en compensatiemaatregelen geen invloed hebben op deze indicatoren.
Tabel 3. Inschatting omvang energiearmoede in Nederland 2022, in vergelijking met 2020
16

Figuur 2 en tabel 3 laten zien dat,
ondanks de financiële compensatie en
energiebesparing in 2022, het aantal
energiearme huishoudens sinds 2020 is
gestegen met naar schatting 90 duizend
huishoudens, tot een totaal van ongeveer
602 duizend huishoudens. Dit komt
overeen met 7,4% van alle huishoudens
in Nederland. Dit zijn huishoudens
die te kampen hebben met een laag
inkomen in combinatie met een hoge
energierekening of een woning van (zeer)
slechte energetische kwaliteit (combinatie
van energiearmoede indicatoren 1 en 2).
Deze groep betrof in 2020 dankzij de
lage energieprijzen nog 6,4% van alle
huishoudens in Nederland.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

De sterkste toename in energiearmoede
is te vinden bij de subgroep energiearme
huishoudens met de energetisch slechtste
woningen: sinds 2020 is hun aantal
gestegen met ruim 143 duizend tot
een totaal van ongeveer 415 duizend
huishoudens. Dit komt overeen met
5,1% van alle huishoudens in Nederland,
terwijl deze groep in 2020 nog 3,4% van
alle huishoudens betrof. Oftewel, in 2022
woonde naar schatting ruim twee derde
van alle energiearme huishoudens in
woningen van ‘zeer lage energetische
kwaliteit’ (5,1% t.o.v. 7,4%), terwijl dit in
2020 ruim de helft van alle energiearme
huishoudens betrof (3,4% t.o.v. 6,4%).

17

Daarbij zij opgemerkt dat deze cijfers,
zoals eerder genoemd, bij gebrek aan
gegevens nog geen rekening houden
met verbeteringen van de energetische
kwaliteit van woningen tussen 2020 en
2022 – de schatting voor 2022 moet
daarom met voorzichtigheid worden
geïnterpreteerd. Desalniettemin lijkt er
een trend zichtbaar naar concentratie van
energiearmoede onder huishoudens met
een laag inkomen in woningen waarvan
de energiekwaliteit hoort tot de laagste
15% – dit zijn voornamelijk woningen met
energielabel G en F.
Figuur 2 en Tabel 3 laten ook zien dat
17,6% van alle huishoudens in Nederland
een woning heeft met lage energetische
kwaliteit die ze niet op eigen kracht
kunnen verduurzamen. Dit komt overeen
met ruim 1,4 miljoen huishoudens die
op dit punt niet kunnen deelnemen aan
de energietransitie. Een minderheid van
hen (ongeveer 244 duizend huishoudens,
oftewel 3% van alle huishoudens in
Nederland) woont in huizen van een zeer
slechte energetische kwaliteit.

Drie kwart van de 1,4 miljoen huishoudens
die hun energetische slechte woning niet
zelf kunnen verduurzamen zijn huurders
die voor verduurzamen afhankelijk zijn
van de bereidheid en capaciteit van
de verhuurder – dat betreft ongeveer
1 miljoen huishoudens, oftewel 13,1%
van alle huishoudens in Nederland. De
rest (ongeveer 360 duizend huishoudens,
oftewel 4,5% van alle huishoudens in
Nederland) betreft eigenaar-bewoners die
weliswaar in principe zelf kunnen beslissen
over het verduurzamen van hun woning,
maar daarvoor niet de financiële middelen
hebben.
Voor de subgroep van 244 duizend
huishoudens met een energetische zeer
slechte woning die ze niet zelf kunnen
verduurzamen geldt dat ongeveer de helft
huurder is en de helft over een koopwoning
beschikt.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

In vervolg op Tabel 3 laten we in
Tabel 4 zien hoe (de combinatie
van) een hogere energieprijs, de
geschatte energiebesparing en de
compensatieregelingen naar schatting van
invloed zijn geweest op de ontwikkeling
van energiearmoede sinds 2020.
Het verschil in Tabel 4 tussen de baseline
van 2020 en Scenario 1 voor 2022 is
de beste inschatting van de werkelijke
toename in energiearmoede tussen
2020 en 2022 onder invloed van de
energieprijsstijging, gecorrigeerd voor
de remmende invloed van financiële
compensatie en energiebesparing.
Deze cijfers zijn overgenomen uit Tabel 3.

Indicator

Afkorting

Baseline
2020

Scenario 1
2022

Scenario 2
2022
Zonder
compensatie

Scenario 3
2022
Zonder
compensatie
en energiebesparing

% Energiearme huishoudens
Laag inkomen & hoge energierekening of
Laag inkomen & lage energetische kwaliteit woning

LIHE of
LILEK

6,4%

7,4%

12,5%

13,0%

Laag inkomen & hoge energierekening of
Laag inkomen & zeer lage energetische kwaliteit woning

LIHE of
LIZLEK

3,4%

5,1%

12,1%

12,8%

Laag inkomen & hoge energierekening of
Laag inkomen & lage energetische kwaliteit woning

LIHE of
LILEK

511.859

602.256

1.017.324

1.058.017

Laag inkomen & hoge energierekening of
Laag inkomen & zeer lage energetische kwaliteit woning

LIHE of
LIZLEK

271.925

415.068

984.770

1.041.740

Aantal energiearme huishoudens #

#	
Schatting van aantal energiearme huishoudens: % energiearmoede o.b.v. dataset x totaal aantal huishoudens in Nederland
(2020: 7.997.800 huishoudens; 2022: 8.138.591 huishoudens).
Tabel 4. Geschat niveau van energiearmoede in Nederland in 2022 volgens verschillende scenario’s

18

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Het verschil tussen Scenario 1 en 2
is de remmende invloed van de
financiële compensatie op de groei in
energiearmoede. De resultaten voor dit
verschil in Tabel 4 laten zien dat zonder
financiële compensatiemaatregelen naar
schatting ruim 1 miljoen huishoudens
energiearm waren geweest in 2022.
Dit komt overeen met 12,5% van alle
huishoudens in Nederland – dat is bijna
een verdubbeling ten opzichte van 2020 en
ongeveer 400 duizend extra energiearme
huishoudens ten opzichte van de situatie
na compensatie (scenario 1). Met andere
woorden, de financiële compensatie in
2022 heeft naar schatting 400 duizend
huishoudens behoed voor energiearmoede.

19

Het verschil tussen Scenario 2 en 3 is de
remmende invloed van energiebesparing
op de groei in energiearmoede.
De resultaten voor dit verschil in Tabel 4
laten zien dat energiebesparing in reactie
op de hoge gasprijzen naar schatting
een extra 0,5% van de huishoudens
heeft behoed voor energiearmoede;
dit komt overeen met ruim 40 duizend
huishoudens. Ten slotte laat Tabel 4 goed
zien dat zonder financiële compensatie
en energiebesparing (scenario 2 en 3) de
overgrote meerderheid van de energiearme
huishoudens in een woning van zeer
slechte energetische kwaliteit zou wonen
(indicator LIHE of LIZLEK). Oftewel de
financiële compensatie in 2022 heeft naar
verhouding vooral de groep huishoudens
in de energetisch slechtste woningen
geholpen om niet in energiearmoede te
vervallen.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

6 De energierekening van energiearme huishoudens

In dit hoofdstuk beantwoorden we de
vraag: hoe hoog is de energierekening
van energiearme huishoudens?
Energiearme huishoudens geven een
relatief groot deel van hun inkomen uit
aan de energierekening. We laten dit
zien in Tabel 5. Daaruit blijkt dat voor
energiearme huishoudens (LIHE of LILEK)
de energiekosten als percentage van hun
inkomen – de zogeheten energiequote –
tussen 2020 en 2022 onder invloed van de
gestegen energieprijzen zijn opgelopen van
gemiddeld 9% naar 12,7%.
Dit komt overeen met een gemiddelde
energierekening per maand van
ongeveer € 190 in 2022 ten opzichte van
ongeveer € 124 in 2020 – een stijging
van gemiddeld € 66 per maand. Voor
de subgroep energiearme huishoudens
met de energetisch slechtste woningen
(LIHE of LIZLEK) is de energiequote het
sterkst gestegen: van 11,2% in 2020 naar
16,3% in 2022. Dit komt overeen met een
gemiddelde energierekening per maand
van ongeveer € 248 euro in 2022 ten
opzichte van ongeveer € 149 in 2020 – een
stijging van gemiddeld € 98 per maand.

20

Oftewel, de groep huishoudens met een
laag inkomen in de energetisch slechtste
woningen is ondanks de financiële
compensatie het hardst getroffen door
de gestegen energieprijzen.
Ter vergelijk: voor alle huishoudens in
Nederland is de energiequote onder
invloed van de hogere energieprijs
gestegen van gemiddeld 4,2% in 2020
naar 7,8% in 2022. Dit komt overeen met
een gemiddelde energierekening per
maand van ongeveer € 256 euro in 2022
ten opzichte van ongeveer € 125 in 2020
– een stijging van gemiddeld € 131 per
maand. Oftewel, in vergelijking met de
bevolking als geheel is de energierekening
van energiearme huishoudens tussen
2020 en 2022 in absolute bedragen
gemiddeld minder sterk gestegen,
maar als percentage van het inkomen
is de stijging vergelijkbaar (ongeveer
3,5 procentpunt). Een uitzondering is de
subgroep energiearme huishoudens met
de energetisch slechtste woningen, voor
wie de energiequote relatief sterk steeg
tussen 2020 en 2022, met naar schatting
gemiddeld 5,1 procentpunt.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Indicator

Afkorting

Baseline
2020

Scenario 1
2022

Scenario 2
2022
Zonder
compensatie

Scenario 3
2022
Zonder
compensatie
en energiebesparing

4,2%

7,8%

9,9%

11,1%

% Energiearme huishoudens
Alle huishoudens
Laag inkomen & hoge energierekening of
Laag inkomen & lage energetische kwaliteit woning

LIHE of
LILEK

9,0%

12,7%

18,4%

20,3%

Laag inkomen & hoge energierekening of
Laag inkomen & zeer lage energetische kwaliteit woning

LIHE of
LIZLEK

11,2%

16,3%

18,7%

20,5%

€ 125,55

€ 256,00

€ 301,49

€ 337,85

Aantal energiearme huishoudens#
Alle huishoudens
Laag inkomen & hoge energierekening of
Laag inkomen & lage energetische kwaliteit woning

LIHE of
LILEK

€ 124,55

€ 190,23

€ 256,77

€ 282,91

Laag inkomen & hoge energierekening of
Laag inkomen & zeer lage energetische kwaliteit woning

LIHE of
LIZLEK

€ 149,40

€ 247,91

€ 260,92

€ 286,29

#

Energiekosten als aandeel van het inkomen

Tabel 5. Geschatte gemiddelde energiequote en gemiddelde maandelijkse energierekening voor energiearme huishoudens in 2022, in vergelijking met 2020

21

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Tabel 5 laat, in de twee meest rechter
kolommen, ook zien dat de financiële
compensatie sterk heeft geholpen om de
stijging van de energiequote te beperken.
Zonder de compensatiemaatregelen
zouden energiearme huishoudens naar
schatting gemiddeld 18,4% tot 18,7% van
hun inkomen kwijt zijn geweest aan de
energierekening – gemiddeld ongeveer
€ 260 per maand (scenario 2). Als er
daarnaast geen energiebesparing had
plaatsgevonden was dit zelfs opgelopen
naar gemiddeld 20,3% tot 20,5%, oftewel
ongeveer € 280 per maand (scenario 3).
Ter vergelijk: voor alle huishoudens
zou de energiequote zonder financiële
compensatie naar schatting gestegen
zijn van 4,2% in 2020 naar 9,9% in 2022,
hetgeen overeenkomt met een gemiddelde
energierekening per maand van ongeveer
€ 300 in 2022. Zonder energiebesparing
was dit respectievelijk 11,1% en ongeveer
€ 338 geweest.

22

Met andere woorden, de financiële
compensatie in 2022 heeft de
energierekening van energiearme
huishoudens naar schatting met
gemiddeld € 66 per maand omlaag
gebracht, en energiebesparing daarboven
op met gemiddeld € 26 per maand.
Ter vergelijk: voor de populatie als
geheel geldt dat financiële compensatie
de energierekening naar schatting
met gemiddeld € 45 per maand heeft
gereduceerd, terwijl energiebesparing
voor gemiddeld € 36 extra reductie
per maand heeft gezorgd.

Het is belangrijk hierbij op te merken dat
deze cijfers gemiddelden zijn voor groepen
huishoudens – binnen deze groepen is
sprake van veel variatie. Bijvoorbeeld, als
energiearme huishoudens (LIHE of LILEK)
na compensatie en energiebesparing in
2022 gemiddeld € 190 per maand kwijt
zijn aan de energierekening (gemiddeld
12,7% van hun inkomen), dan geldt dat
een deel van hen (aanzienlijk) minder
kwijt is en een deel van hen (aanzienlijk)
meer. In vervolgonderzoek in de komende
maanden willen we beter inzicht krijgen
in deze verdeling op individueel niveau.
Op deze plek doen we daartoe een eerste
stap door de groep eruit te lichten die
ondanks het ontvangen van financiële
compensatie en het besparen op de
energierekening onder de energiearmoede
grens blijft steken – dit betreft 7,4% van
de huishoudens (zie Tabel 3). We doen
dat in Tabel 6, waarbij we voor deze
groep berekenen wat hun gemiddelde
energierekening en energiequote
zouden zijn geweest zonder financiële
compensatie en energiebesparing.

De cijfers in Tabel 6 laten zien dat wanneer
deze groep (LIHE of LILEK) niet financieel
was gecompenseerd door de overheid, zij
in 2022 naar schatting gemiddeld 20,8%
van hun inkomen kwijt waren geweest aan
de energierekening, hetgeen overeenkomt
met gemiddeld € 299 per maand. Wanneer
zij ook niet zelf op hun energierekening
zouden hebben bespaard, dan was deze
groep naar schatting gemiddeld 23,4% van
hun inkomen kwijt aan de energierekening,
zo’n € 355 per maand. Voor de subgroep
energiearme huishoudens met een woning
van zeer slechte kwaliteit (LIHE of LIZLEK),
zou de energiequote zijn opgelopen
naar 23,5% zonder compensatie (met
gemiddeld € 345 aan maandelijkse
kosten), en 26,4% zonder compensatie
en besparing (met gemiddeld € 387 aan
maandelijkse kosten). Zij zouden in dat
geval dus gemiddeld een kwart van hun
inkomen hebben moeten besteden aan
energie.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Indicator

Afkorting

Scenario 1
2022

Scenario 2
2022
Zonder
compensatie

Scenario 3
2022
Zonder
compensatie
en energiebesparing

Energiequote #
Laag inkomen & hoge energierekening of
Laag inkomen & lage energetische kwaliteit woning

LIHE of
LILEK

12,7%

20,8%

23,4%

Laag inkomen & hoge energierekening of
Laag inkomen & zeer lage energetische kwaliteit woning

LIHE of
LIZLEK

16,3%

23,5%

26,4%

Laag inkomen & hoge energierekening of
Laag inkomen & lage energetische kwaliteit woning

LIHE of
LILEK

€ 190,23

€ 298,61

€ 335,37

Laag inkomen & hoge energierekening of
Laag inkomen & zeer lage energetische kwaliteit woning

LIHE of
LIZLEK

€ 247,91

€ 344,95

€ 387,19

Energierekening per maand

#

Energiekosten als aandeel van het inkomen

Tabel 6. Geschatte energiequote en maandelijkse energierekening voor de groep huishoudens die in 2022 energiearm is na compensatie en energiebesparing

23

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

7 Kenmerken van energiearme huishoudens

In dit hoofdstuk beantwoorden we de
vraag: welke huishoudens zijn energiearm?
We kijken hierbij naar woningkenmerken
en huishoudkenmerken van energiearme
huishoudens, in vergelijking met de totale
populatie in Nederland. De belangrijkste
resultaten vatten we samen in Tabel 7,
8 en 911. In de komende maanden doen
we vervolgonderzoek om meer inzicht
te krijgen in de onderlinge verdeling en
mogelijke stapeling van kenmerken van
energiearme huishoudens.

Woningkenmerken

Tabel 7 geeft inzicht in de verdeling
van energiearme huishoudens over
de verschillende type woningen. De
resultaten laten zien dat energiearme
huishoudens in vergelijking met alle
huishoudens in Nederland relatief vaak in
een meergezinswoning wonen – hieronder
vallen flats, galerij-, portiek-, benedenen bovenwoningen, appartementen en
woningen boven bedrijfsruimten. Verder
valt op dat energiearme huishoudens in
een woning met zeer lage energiekwaliteit
in 2022 ten opzichte van 2020 relatief
vaker in een tussenwoning (‘rijtjeshuis’)
wonen (plus 4,6 procentpunt).

24

Type woning

Alle huishoudens

LIHE of LILEK

LIHE of LIZLEK

2020

2020

2022

2020

2022

Vrijstaande woning (%)

13,4

4,8

4,5

8,9

6,4

Twee-onder-een-kapwoning (%)

9,3

6,8

6,1

9,9

7,7

Hoekwoning (%)

13,5

18,1

16,8

16,8

16,6

Tussenwoning (%)

31,1

24,3

26,5

24,4

29,0

Meergezinswoning (%)

32,7

46,0

46,1

39,9

40,3

Tabel 7. Het aandeel huishoudens met een bepaald type woning per energiearmoede indicator
Type eigendom

Alle huishoudens

LIHE of LILEK

LIHE of LIZLEK

2020

2020

2022

2020

2022

Corporatiewoning (%)

29,1

67,1

68,1

66,0

66,9

Overige huur (%)

10,3

21,2

19,4

19,4

17,4

Koopwoning (%)

60,4

11,3

12,2

14,2

15,4

Onbekend (%)

0,2

0,4

0,3

0,4

0,3

Tabel 8. Het aandeel huishoudens met een bepaald type eigendom per energiearmoede indicator

Tabel 8 laat zien dat in 2022 ruim twee
derde van de energiearme huishoudens
in een corporatiewoning woont. Bijna
20% van hen huurt van een particuliere
eigenaar, en ongeveer 12% heeft

een koopwoning. Voor de subgroep
energiearme huishoudens in woningen
met een zeer lage energiekwaliteit geldt
een soortgelijke verdeling, en tussen 2020
en 2022 is deze verdeling vrijwel hetzelfde.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Huishoudkenmerken

Tabel 9 laat zien dat eenpersoonshuishoudens sterk zijn oververtegenwoordigd
onder de energiearme huishoudens.
In 2022 bestaat ongeveer de helft
van alle energiearme huishoudens uit
eenpersoonshuishoudens, terwijl dit
voor Nederland als geheel ongeveer
een derde is. Ook zijn er relatief veel
eenoudergezinnen onder de energiearme
huishoudens: in 2020 procentueel
ongeveer twee keer zoveel als voor de
gehele populatie in Nederland (14,1%
versus 7,6%). Ten opzichte van 2020 zien
we dat de toename van energiearme
huishoudens in 2022 vooral te vinden
is onder de verschillende soorten
meerpersoonshuishoudens in plaats van
onder de eenpersoonshuishoudens.
Binnen de subgroep energiearme
huishoudens in een energetisch zeer
slechte woning zien we een opvallend
grote stijging bij paren met kinderen:
van 6,5% in 2020 tot 15,4% in 2022;
een stijging van 8,9 procentpunt.

25

Huishoudsamenstelling

Alle huishoudens

LIHE of LILEK

LIHE of LIZLEK

2020

2020

2022

2020

2022

Eenpersoonshuishouden (%)

33,4

58,9

52,3

67,0

47,0

Paar zonder kinderen (%)

30,9

15,9

17,5

13,7

19,6

Paar met kinderen (%)

27,7

10,8

13,8

6,5

15,4

Eenoudergezinnen (%)

7,6

14,1

16,0

12,5

17,6

Overige huishoudens (%)

0,4

0,4

0,4

0,3

0,4

Tabel 9. Het aandeel huishoudens met een bepaalde huishoudsamenstelling per energiearmoede indicator

Als we daar de eenoudergezinnen bij
optellen is de conclusie dat van alle
energiearme huishoudens in een energetisch zeer slechte woning, in 2022 naar
schatting 33% bestond uit gezinnen met
kinderen, waar dat in 2020 nog 19% was.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

8 De geografie van energiearmoede

Dit hoofdstuk geeft inzicht in de
geografische spreiding van energiearme
huishoudens op het niveau van
gemeente. Figuur 3 presenteert daartoe
de energiearmoede kaart van Nederland
voor 2022 op gemeenteniveau. De kaart
in het linkerdeel van de Figuur 3 (3a) laat
per gemeente het geschatte percentage
energiearme huishoudens zien met een
laag inkomen in combinatie met een hoge
energierekening en een lage energetische
woningkwaliteit (de energiearmoede
indicator LIHE of LILEK). In het rechterdeel
van de Figuur 3 (3b) zoomen we in op
de energiearme huishoudens in de
energetisch meest slechte woningen (de
energiearmoede indicator LIHE of LIZLEK).

26

Figuur 3b laat zien dat in 2022 de
hoogste geschatte percentages van
energiearmoede te vinden zijn in ZuidLimburg, Noordoost-Groningen, Rotterdam,
Den Haag, omgeving Arnhem, Enschede,
Almelo. Figuur 3b laat zien dat in 2022 voor
de groep energiearme huishoudens in de
energetisch slechtste woningen de hoogste
percentages te vinden zijn in NoordoostNederland, maar ook in Rotterdam,
Den Haag, Arnhem, Almelo, Enschede,
en delen van (Zuid-)Limburg.

Figuur 4 vergelijkt vervolgens het geschatte
niveau van energiearmoede in 2022 met
de situatie in 2020, door per gemeente
de groei van het percentage energiearme
huishoudens (in procentpunten) tussen
2020 en 2022 te laten zien. Opnieuw toont
de linker kaart (Figuur 4a) het beeld voor
de totale groep energiearme huishoudens
(LIHE of LILEK) terwijl de rechter kaart
(Figuur 4b) inzoomt op de energiearme
huishoudens in de energetisch slechtste
woningen (LIHE of LIZLEK).

Uit figuur 4a blijkt dat de sterkste toename
van energiearmoede te vinden is een
aantal stedelijke gebieden verspreid over
heel Nederland – waaronder Helmond,
Flevoland (Almere, Lelystad, Dronten)
Rotterdam, Tiel, Doesburg, Assen,
Enschede, Gorinchem, Vlaardingen,
Westervoort, en Amsterdam en Diemen.
Figuur 4b toont dat voor de groei van
de groep energiearme huishoudens in
de energetisch slechtste woningen een
soortgelijk patroon bestaat – met relatief
sterke groei in onder meer Almelo, Heerlen,
Rotterdam, Schiedam, Tiel, Enschede, en
Arnhem.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

3a. Percentage energiearme huishoudens met laag inkomen in combinatie met
een hoge energierekening of een energetisch slechte woning (LIHE of LILEK).
Figuur 3. Percentage energiearme huishoudens per gemeente in 2022

27

3b. Percentage energiearme huishoudens met laag inkomen in combinatie met
een hoge energierekening of een energetisch zeer slechte woning (LIHE of LIZLEK).

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

4a. Toename van percentage energiearme huishoudens met laag inkomen in combinatie met
een hoge energierekening of een energetisch slechte woning (LIHE of LILEK).
Figuur 4. Toename percentage energiearme huishoudens per gemeente tussen 2020 en 2022 (in procentpunten).

28

4b. Toename van percentage energiearme huishoudens met laag inkomen in combinatie met
een hoge energierekening of een energetisch zeer slechte woning (LIHE of LIZLEK).

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Tenslotte analyseren we in Figuur 5
de relatie tussen stedelijkheid en
energiearmoede. Daartoe verdelen we
gemeenten in 5 groepen, naar mate van
stedelijkheid. De definitie van stedelijkheid
is afkomstig van het CBS en is een maatstaf
voor de concentratie van menselijke
activiteiten gebaseerd op de gemiddelde
omgevingsadressendichtheid12. Op de
grafieken in Figuur 5 staan de 5 groepen
gemeenten gerangschikt van zeer
sterk stedelijk (1) tot niet stedelijk (5).
Op de verticale as staat het mediane
energiearmoede percentage op
gemeenteniveau, gemeten over elk van
de 5 groepen gemeenten. We beperken
ons in Figuur 5 tot de groep energiearme
huishoudens in de energetisch meest
slechte woningen (LIHK of LIZLEK).
Voor de totale groep energiearme
huishoudens (indicator LIHE of LILEK) –
hier niet getoond – is een vergelijk patroon
waarneembaar, maar iets minder sterk.

29

De grafiek in Figuur 5a laat een
duidelijk u-vormige relatie zien tussen
energiearmoede en mate van stedelijkheid:
energiearmoede is gemiddeld het hoogst
in (zeer) sterk stedelijke gemeenten en in
niet stedelijke gemeenten, en het laagst
in matig en weinig stedelijke gemeenten.
Verder laat de grafiek zien dat tussen 2020
en 2022 energiearmoede gemiddeld het
sterkst is toegenomen in de (zeer) sterk
stedelijke gebieden.
De grafiek in Figuur 5b toont dezelfde
data, maar nu inclusief de spreiding van
energiearmoede percentages rond de
medianen. Hieruit blijkt dat de grootste
spreiding én de hoogste percentage
energiearmoede te vinden zijn in (zeer)
sterk stedelijke gemeenten, gevolgd
door niet stedelijke gemeenten. Ook in
deze Figuur is het u-vormige patroon uit
Figuur 5a te herkennen.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

2020
5,0

2022

10
2022
8

4,0
2020

LIHEZLEK (%)

LIHEZLEK (%)

4,5

6

3,5

4

3,0

2

1

2

3

4

Mate van stedelijkheid
5a. Mediane percentage energiearmoede per groep gemeenten,
naar mate van stedelijkheid.

5

1

2

3
Mate van stedelijkheid

5b. Mediane percentage energiearmoede inclusief spreiding per groep gemeenten,
naar mate van stedelijkheid.

Figuur 5. D
 e relatie tussen de mate van stedelijkheid van gemeenten en het percentage energiearme huishoudens in de slechtste woningen (LIHE of LIZLEK) in 2020 en 2022.
1) zeer sterk stedelijk; 2) sterk stedelijk; 3) matig stedelijk, 4) weinig stedelijk, 5) niet stedelijk)

30

4

5

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Referenties

Boardman, B. (1991). Fuel poverty: from cold homes to affordable warmth. Belhaven Press.
Carley, S. & Konisky, D.M. (2020). The justice and equity implications of the clean energy
transition. Nature Energy 5, 569–577.
CBS (2023). Monitor Energiearmoede 2020.
Nussbaum, M.C. (2011). Creating Capabilities: The Human Development Approach.
Harvard University Press.
PBL (2018). Meten met twee maten. Een studie naar de betaalbaarheid van de
energierekening van huishoudens.
Sen, A. (1999). Development as Freedom. New York: Oxford University Press.
TNO (2020). Energiearmoede en de energietransitie. Energiearmoede beter meten,
monitor en bestrijden.
TNO (2021). De feiten over energiearmoede in Nederland. Inzicht op nationaal en
lokaal niveau.

31

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Eindnoten

1	Duizenden huishoudens dreigen energietoeslag mis te lopen (nos.nl) en
Groep die energietoeslag misloopt al snel groot - Gemeente.nu.
2	Bijvoorbeeld, vanuit de optiek van de capabiliteitsbenadering (Sen 1999, Nussbaum
2011) wordt armoede veeleer gedefinieerd in termen van gebrek aan mogelijkheden
(‘capabilities’) die een mens nodig heeft om de keuzes te maken die zijn welzijn
verhogen.
3	Deze opzet is gebaseerd op het door TNO ontwikkelde raamwerk voor het meten van
energiearmoede (TNO 2021). CBS heeft voor de Monitor Energiearmoede 2020 de
indicatoren van TNO overgenomen maar doorontwikkeld en consistent gemaakt met
andere CBS data. Als gevolg verschillen de huidige energiearmoede indicatoren van het
CBS (2023) op een aantal punten van TNO (2021). De voornaamste verschillen betreffen
de gehanteerde definities voor het bepalen van ‘laag inkomen’, ‘lage energetische
kwaliteit’ van woningen en ‘financiële capaciteit’ om te investeren in verduurzaming van
de eigen woning. Een belangrijke verbetering is de CBS definitie van ‘lage energetische
kwaliteit’ van woningen, die voor het eerst mede zijn gebaseerd op energielabel
data – ten tijde van het maken van de TNO (2021) studie waren deze data nog niet
beschikbaar. We volgen in deze studie de nieuwe CBS definities.
4	De lage-inkomensgrens betreft een vast bedrag dat voor alle jaren en alle typen
huishoudens een gelijke koopkracht vertegenwoordigt. De hoogte ervan is geënt op de
bijstandsuitkering van een alleenstaande in 1979, toen deze op een hoog niveau lag
(zie https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/begrippen/lage-inkomensgrens).
De lage-inkomensgrens verschilt van het wettelijk sociaal minimum (WSM), zoals
gebruikt in de TNO energiearmoede studie (TNO 2021). Een belangrijk nadeel van
het WSM is dat een verhoging van het minimumloon en/of de hoogte van een
bijstandsuitkering geen invloed heeft op energiearmoede voor huishoudens terwijl
zij er daardoor in koopkracht wel op vooruit gaan.

32

5	De energierekening wordt hierbij gecorrigeerd (‘genormaliseerd’) voor de omvang
van het huishouden en temperatuurverschillen tussen jaren. Normaliseren van de
energierekening gebeurt middels een equivalentiefactor die aangeeft hoeveel een
huishouden van een bepaalde omvang gemiddeld nodig heeft ten opzichte van
een eenpersoonshuishouden.
6	Meer precies gaat het hier om het ‘genormaliseerde verwachte energieverbruik’,
een maat voor de energetische kwaliteit van de woning die onafhankelijk is van het
aantal bewoners of de oppervlakte van een woning (‘genormaliseerd’). Ze wordt voor
elke woning berekend middels een model dat het verwachte energieverbruik van
elke woning inschat op basis van het historisch energieverbruik in combinatie met
bouwkundige eigenschappen van de woning, waaronder het energielabel, bouwjaar,
en woningtype (vrijstaand, tussenwoning, etc.). Als dit verbruik hoger is dan een
bepaalde grenswaarde is sprake van ‘lage energetische kwaliteit’. Deze grenswaarde
ligt vast zodat de kwaliteit van woningen goed te volgen is door de tijd. Voor LEK
geldt als grenswaarde de gemiddelde genormaliseerde energierekening voor
woningen met energielabel C in basisjaar 2019. Voor ZLEK geldt als grenswaarde
dat de genormaliseerde verwachte energierekening hoort tot de laagste 15% in het
basisjaar 2019.
7	Huishoudens in ‘niet-woningen’ (zoals woonboten) en woningen met meerdere
huishoudens (zoals studentenwoningen) zijn door het CBS buiten beschouwing gelaten.
8	Bron: https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/84672NED. Voor 2022 rekenen we met de
maandprijzen voor de periode januari t/m november (de december prijzen waren nog
niet beschikbaar tijdens het schrijven van deze studie). Het gaat om prijzen van nieuwe
contracten.

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

9	De prijsinformatie van de huidige methode loopt voor op de gemiddelde
prijsontwikkeling van energie voor huishoudens in Nederland. De waarneming van
alleen nieuwe contracten zorgt bij stijgende energieprijzen voor een overschatting
van de gemiddelde prijsstijging en bij dalende energieprijzen voor een onderschatting.
Het CBS werkt in overleg met andere landen in Europa en Eurostat, het Europese
statistiekbureau, aan een nieuwe methode om de ontwikkelingen in de energieprijzen te
meten, waarbij ook rekening wordt gehouden met al langer lopende energiecontracten
Zie https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2022/44/naar-een-nieuwe-methode-omenergieprijzen-te-berekenen.
10	De meeste gemeenten kiezen ervoor de landelijk bepaalde 120% van het sociaal
minimum te hanteren, maar er zijn ook gemeenten die werken met een norm van
130% of 110%. Omdat er geen informatie beschikbaar is over welke norm er wordt
gehanteerd per gemeente, gaan we in deze berekening uit van de 120%-norm.
11	Alle 2022 cijfers in de tabellen in Hoofdstuk 7 zijn voor de groep energiearme
huishoudens volgens Scenario 1, d.w.z. na compensatie en energiebesparing.
12	Zie https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/begrippen/stedelijkheid-van-eengebied-

33

Rapport

Energiearmoede in Nederland 2022

Context

Auteurs
Peter Mulder
Senior Scientist, Energy Transition
Studies and Energy Poverty
p.mulder@tno.nl

Francesco Dalla Longa
Senior Scientist,
Energy System Analysis
francesco.dallalonga@tno.nl

Anika Batenburg
Behavioral Scientist,
Energy Transition Studies
anika.batenburg@tno.nl

Deze publicatie sluit aan op de Monitor Energiearmoede
2020 van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS),
en is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met
het CBS.
Deze publicatie maakt deel uit van het meerjarig
Landelijk Onderzoeksprogramma Energiearmoede
dat wordt uitgevoerd door TNO in samenwerking
met de ministeries van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties (BZK), Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (SZW), en Economische Zaken
en Klimaat (EZK), de provincies Noord-Holland en
Zuid-Holland, RVO, VNG en het CBS.

tno.nl