Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 583

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 april 2017
Deze brief geeft uitvoering aan de motie Jasper van Dijk/Mohandis1,
ingediend tijdens de begrotingsbehandeling op 3 november 2016. De
motie verzoekt om uit te zoeken hoe het collegegeld voor een tweede
studie (bachelor/master) gemaximeerd kan worden.
Sinds 1 september 2010 komt een student alleen nog voor één bachelor
en één master in aanmerking voor betaling van het wettelijk collegegeld.
Hierop zijn twee uitzonderingen:
1) als de student de tweede studie gelijktijdig met de eerste studie volgt
of is begonnen;
2) als de tweede studie zorg of onderwijs betreft en de student hier niet
eerder een graad in heeft behaald.
In de Strategische Agenda van 2007 is aangekondigd dat de grondslagen
voor de bekostiging zouden worden aangepast. De vernieuwing van het
financiële stelsel hoger onderwijs richtte zich op het bevorderen van
deelname van studenten, kwaliteit en diversiteit in het opleidingsaanbod.
De bekostiging was destijds gebaseerd op het aantal studenten dat per
jaar is ingeschreven bij geaccrediteerde bachelor- en masteropleidingen,
het aantal bachelor- en mastergraden dat aan een student wordt verleend
en een specifieke onderwijsopslag per instelling. De overheidsbekostiging
is sindsdien teruggebracht tot één (nominale) bachelor- en één (nominale)
masteropleiding. Indien een student al een graad heeft behaald, betaalt
deze het instellingscollegegeld. Het instellingscollegegeld wordt bepaald
door de instelling zelf waarbij de medezeggenschap adviesrecht heeft op
de hoogte van het instellingscollegegeld. De hoogte van het instellingscollegegeld zorgde de laatste jaren voor veel vragen vanuit de Tweede
Kamer. Ingaand op de ingediende motie, zie ik de volgende opties om het
instellingscollegegeld te maximeren:
1

kst-31288-583
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 34 550 VIII, nr. 20.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 288, nr. 583

1

Optie 1: Maximum instellen
Er wordt een maximum ingesteld op het instellingscollegegeld voor een
tweede studie. Dat zal geen uniform maximum zijn, maar er zal gedifferentieerd worden conform de bekostigingsparameters in het bekostigingsmodel (laag, hoog, top). Dit betekent dat voor laag bekostigde studies,
bijvoorbeeld economie, een lager maximum geldt dan voor hoog of top
bekostigde studies, bijvoorbeeld geneeskunde.
Door op deze manier het maximum tarief te berekenen per studie, sluit ik
aan op wat instellingen normaal vanuit de overheid gefinancierd krijgen
als het om de eerste studie gaat. Dit is inclusief het wettelijk collegegeld,
zoals dat ook bij eerste studies geldt. Dit wil niet zeggen dat dit berekende
bedrag ook de daadwerkelijke kosten zijn. De berekenmethode leidt tot de
volgende maximale tarieven:

Hbo
Wo bachelor
Wo master

Laag

Hoog

Top

€ 8.548
€ 7.612
€ 11.140

€ 10.386
€ 10.426
€ 15.718

€ 11.830
€ 18.869
€ 29.452

Deze bedragen zullen ieder jaar worden aangepast aan de dan geldende
bekostigingstarieven. De tarieven komen voor een groot deel van de
opleidingen redelijk overeen met de instellingscollegegelden voor een
tweede studie die momenteel gevraagd worden door instellingen, maar er
is een aantal uitschieters.2 Door het tarief op deze manier te maximeren,
zijn deze uitschieters niet langer mogelijk. Het stellen van een maximum
creëert meer eenheid in het maximale gevraagde bedrag, waardoor er
meer transparantie en duidelijkheid ontstaat. Het blijft uiteraard ook
toegestaan voor een instelling om een bedrag onder het berekende
maximum instellingscollegegeld te vragen.3 Het is mogelijk dat een
instelling op dit moment meer vraagt aan de student voor een tweede
studie, dan op basis van bovenstaande tabel toegestaan zou zijn. In dat
geval zijn er bij maximering gederfde inkomsten voor de instelling.
ResearchNed heeft berekend dat dit voor enkele instellingen het geval zal
zijn. Over het geheel genomen zal geen sprake zijn van inkomstenderving.
Optie 2: Bekostigen en wettelijk collegegeld
De meest vergaande optie is om tweede studies weer te gaan bekostigen
en studenten het wettelijk collegegeld te laten betalen. De kosten hiervoor
bedragen 180 miljoen euro structureel, rekening houdend met de te
verwachten stijging van het aantal studenten dat een tweede studie volgt.
De verwachting is dat het aantal (deeltijd)studenten zal toenemen naar het
niveau van voor 2010 als een tweede studie goedkoper wordt. Daarnaast
zal het aantrekkelijker worden voor studenten om door te stromen naar
een wo-opleiding, na afronding van een hbo-bachelor. Ook schakeltrajecten tussen hbo en wo zullen hiermee gestimuleerd worden. Schakelstudenten worden in de meeste gevallen ingeschreven in de wo-bachelor en
zouden met het bekostigen van tweede studies automatisch ook in
aanmerking komen voor bekostiging. Op bekostigingsopties voor
schakeltrajecten tussen hbo en wo kom ik verder terug in mijn beleidsreactie naar aanleiding van het onderzoek naar schakeltrajecten door
ResearchNed. Deze reactie ontvangt u van mij op korte termijn.
2

ResearchNed heeft in opdracht van OCW het door instellingen gevraagde collegegeld
vergeleken met het bovenbeschreven gemaximeerde tarief. Zie ResearchNed, Tweede studies
Doorrekening maximering instellingscollegegelden, maart 2017.
3
Het gevraagde bedrag mag echter niet lager zijn dan het wettelijk collegegeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 288, nr. 583

2

In 2010 is besloten tot bekostiging van één bachelor en één master. De
redenering daarachter is dat we met publiek geld iedereen de kans willen
geven op één bachelor en één master. Daarna zijn gediplomeerden
voldoende in staat een eventuele tweede opleiding te bekostigen. De SER
heeft onlangs een advies uitgebracht over postinitieel leren, waarin het
niet langer bekostigen van tweede studies in het hoger onderwijs als
belemmerende factor voor leven lang leren is benoemd.4 Onlangs is ook
het advies van de Commissie vraagfinanciering mbo verschenen over
leven lang leren.5 Hierin worden verschillende aanbevelingen gedaan
voor het stimuleren van een leven lang leren, met name voor mensen met
een opleiding tot mbo-niveau 4. Ik kan me voorstellen dat bovenbeschreven opties ook in het licht van deze recente adviezen worden bezien.
Gezien de beleidsmatige, financiële en juridische consequenties, stel ik
voor dat een eventuele aanpassing van de huidige bekostigingssystematiek wordt gemaakt door een volgend kabinet.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

4

SER-advies, Leren en ontwikkelen tijdens de loopbaan: een advies over postinitieel leren, maart
2017.
5
Advies commissie vraagfinanciering mbo, Doorleren werkt Samen investeren in nieuwe
zekerheid, april 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 288, nr. 583

3