Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 357

Wijziging van een aantal wetten op het terrein
van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport (Verzamelwet VWS 2023)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. Algemeen deel
1. Inleiding
Dit wetsvoorstel voor een Verzamelwet VWS 2023 strekt ertoe in een
aantal wetten op het terrein van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport abusievelijke onvolkomenheden weg te nemen. Het gaat
daarbij vooral om technische wijzigingen, zoals herstel van verschrijvingen en verbeteringen van incorrecte verwijzingen die al dan niet
voortvloeien uit recent tot stand gekomen wetgeving. Met het oog op de
wetgevingskwaliteit worden dergelijke correcties periodiek in een
verzamelwet opgenomen.
Naast het doorvoeren van technische wijzigingen bevat dit wetsvoorstel
de volgende beperkte inhoudelijke wijzigingen:
1. Het wetsvoorstel bevat een voorziening voor personen die als gevolg
van toepassing van Europees recht met terugwerkende kracht van
meer dan vier maanden onder de werkingssfeer van het Nederlandse
zorgstelsel vallen. Zij kunnen een tegemoetkoming in hun zorgkosten
ontvangen en krijgen vier maanden de tijd om alsnog een zorgverzekering af te sluiten (zie de artikelsgewijze toelichting bij artikel IX);
2. Voorgesteld wordt om de Nederlandse Zorgautoriteit (hierna: NZa) de
bevoegdheid te geven om een bestuurlijke boete op te leggen ingeval
de zorgverzekeraar de wettelijke termijn voor de bekendmaking van
een wijziging in de grondslag van de premie voor de zorgverzekering
niet in acht neemt. In een dergelijk geval heeft de NZa nu slechts de
bevoegdheid om een aanwijzing te geven, wat bij een overtreding van
deze termijn een minder effectief handhavingsinstrument is (zie de
artikelsgewijze toelichting bij artikel V, onderdeel b);
3. Voorgesteld wordt om artikel 14 van de Wet op de beroepen in de
individuele gezondheidszorg te wijzigen. Dit om de procedurele
voorwaarden te versoepelen die gelden bij het indexeren van de

kst-36357-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

1

bedragen die in rekening worden gebracht voor inschrijving in een
specialistenregister en voor erkenning van een opleidingsinstelling of
opleider. De versoepeling houdt in dat indexatie van deze bedragen
aan de hand van de ontwikkeling van de consumentenprijsindex sinds
de vorige wijziging van de bedragen niet voor instemming en
publicatie in de Staatscourant aan de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport hoeft te worden voorgelegd.
Het voorstel zorgt voor een vermindering van de administratieve
lasten voor beroepsverenigingen. De werkzaamheden verschillen per
beroepsvereniging maar omvatten onder andere een intern besluitvormingstraject, het opstellen van het instemmingsverzoek, het voorleggen van het instemmingsverzoek aan de Minister en het verwerken
van de verkregen instemming. De inschatting vanuit het veld is dat
grofweg vier uur wordt besteed aan de werkzaamheden rondom een
instemmingsverzoek. Uitgaande van (1) een tijdsbesteding van
maximaal vier uur, (2) conform het Handboek Meting Regeldrukkosten
een algemeen gemiddeld uurtarief van € 47 en (3) jaarlijkse indexatie,
zorgt het naar schatting voor een lastenvermindering van € 188 per
jaar (zie de artikelsgewijze toelichting bij artikel VII);
4. Voorgesteld wordt om de wijze van benoeming en de gehanteerde
procedure bij het ontstaan van tussentijdse vacatures op grond van de
Wet op de Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek
en de Wet op de organisatie ZorgOnderzoek Nederland beter op elkaar
aan te laten sluiten (zie de artikelsgewijze toelichting bij artikel VIII);
5. Voorgesteld wordt om de berekeningswijze van de zorgtoeslag van
partnerschappen van wie één partner een zorgverzekering heeft en de
andere partner verdragsgerechtigde is te expliciteren (zie de artikelsgewijze toelichting bij artikel XIX, onderdelen B en C).
Het is van belang om te benadrukken dat met de voorgestelde wijzigingen
geen substantiële beleidswijzigingen worden beoogd. Gelet op de aard
van de wijzigingen, die beperkt in omvang en complexiteit zijn, is ervoor
gekozen om de verschillende onderdelen in een verzamelwet op te
nemen. Het wetsvoorstel voldoet aan de drie criteria die de regering in de
brief van 20 juli 2011 heeft gesteld aan verzamelwetgeving, namelijk
onderlinge samenhang, geen omvangrijke en complexe onderdelen en
geen politiek omstreden inhoud.1
Het algemeen deel van deze memorie van toelichting gaat in op de eerste
twee beperkt inhoudelijke wijzigingen. In het artikelsgewijze deel van de
memorie van toelichting wordt nader ingegaan op de verschillende
wijzigingsvoorstellen.
Het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR) heeft het dossier niet
geselecteerd voor een formeel advies, omdat het – behoudens eenmalige
kennisnemingskosten – nauwelijks gevolgen voor de regeldruk heeft.
Vanwege de technische aard van de wijzigingsvoorstellen is geen
aanleiding gezien voor internetconsultatie van het wetsvoorstel. Daar
waar de voorgestelde wijzigingen beperkt inhoudelijk van aard zijn, zijn
relevante veldpartijen betrokken. Zo zijn de wijzigingsvoorstellen met
betrekking tot de voorziening ziektekosten bij wijziging bevoegde lidstaat
afgestemd met het Centraal Administratie Kantoor (hierna: het CAK) en
het wijzigingsvoorstel met betrekking tot de bestuurlijke boete niet tijdige
premiebekendmaking is afgestemd met de NZa en Zorgverzekeraars
Nederland. De voorgestelde wijziging van de Wet op de organisatie
1

Kamerstukken I 2010/11, 32 500 VI, M.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

2

ZorgOnderzoek Nederland is afgestemd met de ZonMw en de Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek (hierna: NWO).
2. Voorziening ziektekosten bij wijziging bevoegde lidstaat
Inleiding
Voorgesteld wordt om een voorziening te treffen voor personen die als
gevolg van toepassing van Europees recht met terugwerkende kracht van
meer dan vier maanden onder de werkingssfeer van het Nederlandse
zorgstelsel vallen. Deze voorziening behelst een tegemoetkoming in hun
zorgkosten en de gelegenheid om alsnog een zorgverzekering af te
sluiten. Deze taak, die in het verlengde ligt van de werkzaamheden van het
CAK, brengt nieuw openbaar gezag met zich mee. Ingevolge artikel 6 van
de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen wordt dit wetsvoorstel daarom
mede ondertekend door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Dit deel van de toelichting en de artikelsgewijze toelichting is
mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Achtergrond
Op 4 juni 2015 heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie (hierna:
het Hof) uitspraak gedaan in de zaak Fischer-Lintjens (C 543/13,
ECLI:EU:C:2015:359). Die uitspraak ziet op de toepassing van de aanwijsregels van Verordening (EEG) nr. 1408/71, de rechtsvoorganger van
Verordening (EG) nr. 883/2004, met betrekking tot de ziektekostendekking
voor gepensioneerden (hierna: basisverordening). Nederland werd in die
casus, door de toekenning met terugwerkende kracht van een wettelijk
Nederlands pensioen, bevoegd om op te komen voor de ziektekosten met
ingang van de ingangsdatum van het pensioen. Er ontstond echter een
hiaat in de ziektekostendekking voor betrokkene omdat de Zorgverzekeringswet (hierna: Zvw) de mogelijkheid voor het sluiten van een zorgverzekering met terugwerkende kracht, beperkt tot vier maanden na het
ontstaan van de verzekeringsplicht. Het Hof oordeelde dat dit hiaat in de
ziektekostendekking in strijd is met het Europese recht. Met de basisverordening is beoogd te waarborgen dat elke betrokkene altijd onder de
werkingssfeer valt van één van de sociale zekerheidsstelsels van de
aangesloten staten. Personen die met toepassing van de aanwijsregels uit
de basisverordening met terugwerkende kracht onder de Nederlandse
wetgeving komen te vallen, dienen met terugwerkende kracht een
ziektekostendekking geboden te worden.
Vanwege de specifieke kenmerken van het Nederlandse zorgverzekeringsstelsel, in het bijzonder de beperking een zorgverzekering voor het
verleden te kunnen afsluiten, zijn aanvullende maatregelen nodig om het
recht op verstrekkingen te creëren dat de basisverordening verlangt.
Eerdere wetswijziging
De Verzamelwet VWS 2018 bevat een grondslag voor een dekking tegen
zorgkosten voor personen die met terugwerkende kracht verzekerd zijn
geraakt voor de Wet langdurige zorg (hierna: Wlz) en daarmee verzekeringsplichtig zijn geworden voor de Zvw.2 Artikel XVII, onderdeel C, van
de Verzamelwet VWS 2018 voegt daartoe een bepaling toe aan de Zvw. De
betreffende bepaling, artikel 68 Zvw, brengt deze personen verplicht in de
positie alsof zij gedurende de betreffende periode onder het Nederlandse
zorgverzekeringsstelsel vielen. Dit betekent dat niet alleen de in het
verleden gemaakte zorgkosten worden vergoed, maar ook dat over die
2

Stb. 2018, 356.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

3

periode een nominale bijdrage wordt verlangd waarvoor betrokkene
alsnog een zorgtoeslag kan krijgen.
Artikel 68 Zvw is tot op heden niet in werking getreden. Dit, omdat de
ministeriële regeling die noodzakelijk is voor de uitvoering van dit artikel,
nog niet tot stand is gekomen. Hiervoor zijn de volgende redenen aan te
wijzen, die hieronder nader worden toegelicht:
a.
de uitvoeringstoets door het CAK van het concept van de
ministeriële regeling wees uit dat een duur ICT-systeem zou
moeten worden opgezet voor een beperkt aantal personen;
b.
de uitvoering van een tijdelijke noodoplossing gaf nieuwe
inzichten;
c.
de kinderopvangtoeslagaffaire zette het verplichte karakter van
artikel 68 Zvw in een ander daglicht.
Ad a. De uitvoering van artikel 68 Zvw is centraal belegd bij het CAK. Dit
is gedaan met het oog op het relatief kleine aantal personen
waarop die bepaling van toepassing is en de complexiteit van de
dossiers. Het CAK heeft een uitvoeringstoets uitgebracht op het
concept van de ministeriële regeling ter uitwerking van artikel 68
Zvw. Deze uitvoeringstoets ging uit van een situatie waarbij naar
verwachting tussen de 500 en 1000 personen per jaar er te laat
achter komen dat ze Nederlands verzekerd waren. Deze mensen
zouden dan verplicht in de positie worden gebracht alsof ze
Nederlands verzekerd waren in de betreffende periode. Daarbij
moesten dan met terugwerkende kracht gemaakte zorgkosten
worden gerestitueerd en een nominale bijdrage ter hoogte van de
premie voor de zorgverzekering worden betaald, welke bijdrage in
aanmerking gebracht werd voor de uitkering van een eventuele
zorgtoeslag. Hierbij zou een deel van de doelgroep een nabetaling
moeten doen en anderen zouden per saldo geld ontvangen. De
grootte van de doelgroep maakte een geautomatiseerde afhandeling noodzakelijk, omdat een handmatige afhandeling te foutgevoelig en te bewerkelijk zou zijn. De bijbehorende kosten voor
opzet en onderhoud van het ICT-systeem zouden echter dermate
hoog uitvallen, dat de uitvoeringskosten niet meer in verhouding
zouden staan tot de omvang van de doelgroep waarvoor het
ICT-systeem zou worden gebruikt.
Ad b. Bovendien blijkt dat maar een klein deel van de doelgroep
daadwerkelijk profijt zou hebben van de uitvoering van artikel 68
Zvw. Dit voordeel is ook nog eens gering. Sinds de uitspraak van
het Hof sluit het CAK namens de Staat in afwachting van een
wettelijke regeling desgewenst vaststellingsovereenkomsten met
personen die tot de doelgroep behoren. Op grond van de
overeenkomst worden zorgkosten vergoed door het CAK en wordt
aan het CAK de nominale bijdrage betaald. In de afgelopen jaren
heeft een zeer beperkt aantal mensen gebruik gemaakt van de
mogelijkheid om een overeenkomst met het CAK af te sluiten:
sinds 2018 zijn er iets meer dan 100 vaststellingsovereenkomsten
gesloten. Dit komt onder meer doordat het voor personen die geen
of amper zorgkosten hebben gemaakt in de betreffende periode,
altijd nadelig zal zijn om een overeenkomst af te sluiten. Verder is
duidelijk geworden dat de meeste personen uit de doelgroep al in
Nederland wonen en gebruik maken van een zogeheten verdragspolis waarbij zij zorg kunnen krijgen in Nederland ten laste van het
land waar zij met terugwerkende kracht onjuist verzekerd waren.
Deze verdragspolis wordt verstrekt door zorgverzekeraar Onderlinge Waarborgmaatschappij Centrale Zorgverzekeraars Groep
U.A. (hierna: CZ) in hoedanigheid van orgaan van de woonplaats

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

4

in Nederland. Door een regelmatige bestandsvergelijking tussen
CZ en de Sociale Verzekeringsbank, die uitsluitsel geeft of iemand
in Nederland verzekerd is, wordt tegenwoordig in veel gevallen
voorkomen dat iemand er (veel) te laat achter komt een zorgverzekering te moeten sluiten. Als er al gebruik wordt gemaakt van de
mogelijkheid een vaststellingsovereenkomst met het CAK aan te
gaan, blijkt dat in verreweg de meeste gevallen slechts een periode
van enkele maanden tot twee jaar te omvatten.
Ad c.

Voorkomen dient te worden dat uitvoering van artikel 68 Zvw
problemen oplevert die vergelijkbaar zijn met het terugvorderen
van kinderopvangtoeslagen door de Belastingdienst/Toeslagen. Bij
een kleine groep personen wordt immers pas jaren later duidelijk
dat ze al die tijd eigenlijk onder het Nederlandse zorgverzekeringsstelsel vielen. Dan zou toepassing van artikel 68 Zvw een aanzienlijke vordering kunnen inhouden die voor betrokkenen tot hoge
nabetalingen kan leiden, terwijl ze al die jaren dachten op de juiste
wijze verzekerd te zijn.

De conclusie is dat invoering van artikel 68 Zvw, zoals opgenomen in de
Verzamelwet VWS 2018, disproportioneel en niet opportuun is vanwege
het verplichtend karakter voor iedereen die onder de doelgroep valt.
Nieuwe opzet
Gelet op bovenstaande conclusie wordt een aangepaste wijziging van de
Zvw voorgesteld. Het doel van het thans voorgestelde artikel 68b Zvw
blijft ongewijzigd, namelijk het creëren van de mogelijkheid om
betrokkene in de positie te brengen alsof deze in Nederland verzekerd
was. Voorgesteld wordt om dit enkel op aanvraag toe te passen, in plaats
van in alle toepasselijke gevallen verplicht te stellen. Betrokkenen kunnen
daartoe een aanvraag doen bij het CAK. De aanvragen zullen zich
beperken tot die situaties waarin het per saldo voordelig is om zorgkosten
alsnog vergoed te krijgen, terwijl op deze wijze de uitvoering aanzienlijk
wordt vereenvoudigd ten opzichte van een verplichte regeling. Het betreft
immers naar verwachting enkele tientallen personen per jaar, zodat de
huidige handmatige werkwijze door het CAK gecontinueerd kan worden
en geen geautomatiseerde afhandeling nodig is. Indien een dergelijk
verzoek voldoet aan de voorwaarden, worden de in het verleden
gemaakte zorgkosten vergoed. Anderzijds hoort daar ook bij dat over die
periode een nominale bijdrage wordt verlangd ter hoogte van de premie
voor de zorgverzekering, waarvoor betrokkene overigens eventueel
alsnog een zorgtoeslag kan krijgen. Als de bijdrage hoger is dan de
vergoeding en de eventuele zorgtoeslag, zal betrokkene waarschijnlijk
geen aanvraag indienen of zal het CAK voorstellen de aanvraagprocedure
te staken.
Ongewijzigd blijft de heffing en inning van de inkomensafhankelijke
bijdragen voor de Zvw en de premie voor de Wlz door de Belastingdienst.
Dit zijn heffingen voor collectieve uitgaven op basis van inkomenssolidariteit.
De vergoeding van de zorgkosten wordt verstrekt door het CAK. Het
betreft in het bijzonder de kosten van zorg die vallen onder de krachtens
de zorgverzekering verzekerde prestaties, omdat aan het afsluiten van een
zorgverzekering slechts in beperkte mate terugwerkende kracht kan
worden verleend. Voor de Wlz is er geen probleem: mensen kunnen met
terugwerkende kracht hiervoor verzekerd worden tot het moment dat men
onder de werkingssfeer van het Nederlandse zorgstelsel viel. Daarom gaat
het hier in de eerste plaats om zorg in de zin van de Zvw waarop
aanspraak zou bestaan als betrokkene een zorgverzekering zou hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

5

Daarnaast worden kosten van zorg vergoed die ingevolge de basisverordening voor rekening van Nederland dienen te komen.
De periode die gedekt wordt, vangt aan met ingang van de datum waarop
betrokkene verzekerd is voor de Wlz en verzekeringsplichtig is ingevolge
de Zvw (bijvoorbeeld de ingangsdatum van een met terugwerkende
kracht toegekend pensioen) en eindigt wanneer betrokkene van het CAK
te horen heeft gekregen verzekeringsplichtig te zijn. Betrokkene heeft dan
nog vier maanden de tijd om een zorgverzekering te nemen in aansluiting
op de periode waarvoor de zorgkosten door het CAK gedekt worden. In
het geval dat betrokkene al een zorgverzekering in Nederland heeft
gesloten voordat hij de kennisgeving heeft ontvangen van het CAK,
eindigt de gedekte periode per de ingangsdatum van de afgesloten
verzekering.
Tegenover het recht op vergoeding van de zorgkosten staat een
verplichting om een bijdrage te betalen die overeenkomstig de Nederlandse premiestructuur wordt berekend. Dit houdt in dat de bijdrage
bestaat uit een door het CAK in rekening te brengen nominaal bedrag dat
correspondeert met de premie voor een zorgverzekering over de
betreffende periode. Een premie, en dus de bijdrage, is verschuldigd
vanaf de leeftijd van achttien jaar. De bijdrage wordt geheel of gedeeltelijk
aangemerkt als een premie voor de zorgverzekering om betrokkenen in
aanmerking te laten komen voor een zorgtoeslag. De toekenning van de
zorgtoeslag gebeurt door de Belastingdienst/Toeslagen. Hiertoe informeert het CAK de Belastingdienst/Toeslagen over personen waaraan op
hun verzoek een tegemoetkoming in de zorgkosten wordt verstrekt.
Gevolgen
De voorgestelde wetswijziging formaliseert een werkwijze die het CAK
sinds 1 januari 2018 toepast, in afwachting van een wettelijke regeling. Dit
maakt dat er geen noemenswaardige gevolgen zullen optreden als gevolg
van de voorgestelde wijziging. Het belangrijkste verschil is dat het CAK
geen privaatrechtelijke vaststellingsovereenkomsten namens de Staat met
betrokken personen meer sluit, maar in plaats daarvan bestuursrechtelijke
beschikkingen afgeeft. Hiertegen is vervolgens bezwaar en beroep
mogelijk. Gezien het vrijwillige karakter van de nieuwe opzet, is de
verwachting dat alleen bij hoge uitzondering van de bezwaar- en
beroepsmogelijkheid gebruik zal worden gemaakt.
Binnen de Europese Unie (hierna: EU) wordt al jaren onderhandeld over
aanpassing van de basisverordening. Een aantal voorgestelde wijzigingen
ligt ingewikkeld en daarom is het tot op heden niet gelukt om een akkoord
te bereiken. Eén van de aanpassingen betreft situaties waarin de
toepasselijke wetgeving achteraf verandert. Het is de bedoeling dat
instituties van de betrokken lidstaten zoveel mogelijk onderling ontvangen
en betaalde bedragen verrekenen en daarmee de burger zoveel mogelijk
ontlasten. De details van dit artikel moeten nog wel door de Administratieve Commissie voor sociale zekerheidsaangelegenheden worden
uitgewerkt. Mogelijk zal inwerkingtreding van de aanpassing van de
verordening leiden tot een aangepaste werkwijze van het CAK. Gezien de
onzekerheid omtrent de totstandkoming van aanpassing van de verordening is de onderhavige wetswijziging wenselijk, zodat een eind kan
komen aan een tijdelijke noodoplossing die al lang voortduurt.
Uitvoering
Als gevolg van de voorgestelde wetswijziging zal het CAK op aanvraag
van betrokkenen beschikkingen afgeven. Om een beschikking te kunnen
afgeven, is het CAK afhankelijk van informatie die door haar moet worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

6

opgevraagd bij instanties in binnen- en buitenland, zoals de periode
waarover betrokkene met terugwerkende kracht een hiaat in de dekking
van zijn zorgkosten heeft en het te vergoeden bedrag aan gemaakte
zorgkosten. Ervaring leert dat dit een tijdrovend proces kan zijn.
Artikel 4:15, eerste lid, onder b, Awb biedt het CAK de mogelijkheid om de
beslistermijn op te schorten totdat de noodzakelijke informatie vanuit de
buitenlandse instantie(s) is ontvangen. Dit geldt niet ten aanzien van
binnenlandse instanties; daarom biedt het voorgestelde artikel 68b Zvw
de mogelijkheid om voor dergelijke gevallen – in aanvulling op de
gebruikelijke verdagingsmogelijkheden die de Awb biedt – bij ministeriële
regeling een aangepaste beslistermijn te bepalen. In de praktijk zouden
zich immers gevallen kunnen voordoen dat het CAK wegens het
ontbreken van de benodigde informatie niet binnen de daarvoor door de
Awb gestelde termijnen een beschikking kan afgeven.
Verwerking persoonsgegevens
Ter uitvoering van het voorgestelde artikel 68b Zvw worden persoonsgegevens verwerkt, waaronder gezondheidsgegevens. Daarom is een
expliciete grondslag voor deze verwerking opgenomen. Dit is een
verbijzondering van een reeds bestaande grondslag voor het verwerken
van persoonsgegevens in de artikelen 76 en 77 van de basisverordening
en in hoofdstuk II van de verordening over de toepassing daarvan
(Verordening (EG) nr. 987/2009). Het betreft het uitwisselen tussen de
organen van alle gegevens die nodig zijn voor de vaststelling van de
rechten en plichten van betrokkenen. Verder gaat de toepassingsverordening er van uit dat betrokken alle nodige gegevens verstrekken.
Toezicht en handhaving
De NZa houdt toezicht op de rechtmatige uitvoering van artikel 68b Zvw
door het CAK. Dit vloeit voort uit artikel 16, onder m, van de Wet marktordening gezondheidszorg (hierna: Wmg).
Financiële gevolgen
Het CAK heeft in 2020 een uitvoeringstoets uitgebracht op het concept van
de ministeriële regeling ter uitwerking van het eerder voorgestelde
artikel 68 Zvw. Dat artikel ging toen uit van een verplichte regeling. De
verwachting was daardoor dat het aantal te behandelen dossiers zou
toenemen van enkele tientallen tot minimaal 500 op jaarbasis. Uitgaande
van dit aantal heeft het CAK de implementatiekosten van de verplichte
regeling begroot op € 300.000, zonder aanpassingen in de ICT-systemen.
De uitvoeringskosten zijn jaarlijks op ditzelfde bedrag begroot. Ter
vergelijking: de uitvoeringskosten van de huidige werkwijze bedragen
€ 179.000 op jaarbasis. Nu het thans voorgestelde artikel 68b Zvw een
vrijwillig karakter kent, is het de verwachting dat het jaarlijks aantal te
behandelen dossiers ongeveer gelijk blijft aan de aantallen van de
afgelopen jaren.
Over de hoogte van de uit te betalen vergoeding van zorgkosten kan
daarnaast het volgende worden opgemerkt. De hoogte van deze
vergoeding is afhankelijk van de zorgkosten die betrokkene heeft gemaakt
in de periode waarop het hiaat in zijn zorgkostendekking betrekking heeft.
De vergoedingen die het CAK tot nu toe heeft uitbetaald, lopen sterk
uiteen. Gemiddeld heeft het CAK in 2019 een vergoeding van € 6.000, in
2020 van € 9.500 en in 2021 van € 10.000 per dossier uitbetaald.
Tegenover het uitbetalen van de vergoeding staat het betalen van een
bijdrage door betrokkene. De gemiddelde bijdrage per dossier bedroeg in
2019 € 1.400, in 2020 € 1.500 en in 2021 € 1.900. De bijdragen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

7

vergoedingen die met toepassing van het thans voorgestelde artikel 68b
Zvw zullen worden geïnd en verstrekt, komen respectievelijk ten gunste
en ten laste van het Zorgverzekeringsfonds.
Regeldruk
Personen die in aanmerking komen voor de vergoeding, hebben
eenmalige kennisnemingskosten van de voorgestelde wetswijziging die
een grondslag biedt voor de toekenning van de vergoeding en voor de
verschuldigdheid van de bijbehorende bijdrage. Daarnaast moeten zij een
aanvraagprocedure doorlopen voor het verkrijgen van de vergoeding. Ook
het betalen van de bijdrage gaat gepaard met administratieve lasten.
Omdat het gaat om een kleine groep van naar schatting maximaal enkele
tientallen personen op jaarbasis, zijn de gevolgen voor regeldruk van
burgers van dit wetsvoorstel in totaal daarom nagenoeg nihil.
Fraude
De regering acht het risico op fraude laag. Dit komt doordat het voor
betrokkene uitermate lastig is erop aan te sturen als gevolg van
toepassing van Europees recht met terugwerkende kracht onder de
werkingssfeer van het Nederlandse zorgstelsel te vallen. Bovendien is het
erg ingewikkeld daarbij het land te kiezen dat de meest gunstige sociale
zekerheidspositie over een achterliggende periode zou hebben gehad.
Over het algemeen hangt die positie namelijk af van wettelijke regelingen
en pensioenen die bij de instanties bekend zijn en door de instanties
worden toegepast.
Daarnaast wordt het risico op fraude laag geacht doordat het CAK bij de
uitvoering van het gestelde bij of krachtens het voorgestelde artikel 68b
Zvw maatwerk verricht. Het CAK gaat na welke zorgkosten betrokkene
gemaakt heeft alvorens tot vergoeding over te gaan. Bovendien wordt de
door betrokkene verschuldigde bijdrage ambtshalve vastgesteld.
Invoering
Deze voorgestelde wetswijziging betekent voor het CAK dat het haar
processen en communicatie op een aantal onderdelen zal moeten
aanpassen. Dossiers die het CAK bij de inwerkingtreding van deze
regeling reeds in behandeling heeft, zullen nog kunnen worden
afgehandeld door middel van het sluiten van een privaatrechtelijke
vaststellingsovereenkomst. Dit komt de duidelijkheid voor de burger en de
uitvoering ten goede. Voor de hoogte van het bedrag dat gelet op de
vergoeding van zorgkosten en de verschuldigde bijdrage per saldo wordt
uitgekeerd, maakt het geen verschil of het CAK een beschikking afgeeft of
een privaatrechtelijke vaststellingsovereenkomst sluit.
De eventuele zorgtoeslag is thans verdisconteerd in de privaatrechtelijke
vaststellingsovereenkomst. In de nieuwe werkwijze betaalt de
Belastingdienst/Toeslagen de zorgtoeslag uit nadat het CAK haar de kopie
van de beschikking heeft toegestuurd. Het is daarbij van belang dat er niet
te veel tijd zit tussen het moment dat de bijdrage wordt opgelegd door het
CAK en het uitbetalen van de zorgtoeslag door de Belastingdienst/
Toeslagen. De zorgtoeslag heeft tot doel om – in dit geval – de bijdrage te
dempen en als hier te veel tijd tussen zit, wordt dit effect deels teniet
gedaan. Het CAK en de Belastingdienst/Toeslagen maken hierover nadere
afspraken vóór de inwerkingtreding van artikel 68b Zvw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

8

3. Bestuurlijke boete niet tijdige premiebekendmaking
Een wijziging in de grondslag van de premie voor de zorgverzekering
treedt niet eerder in werking dan zeven weken na de dag waarop deze
wijziging door de zorgverzekeraar aan de verzekeringnemer is medegedeeld. Dit is geregeld in artikel 17, zevende lid, Zvw. Deze termijn is vooral
van belang tegen het einde van het kalenderjaar. De verzekeringnemer
kan de zorgverzekering uiterlijk 31 december van ieder jaar opzeggen met
ingang van 1 januari van het volgende kalenderjaar (artikel 7, eerste lid,
Zvw). Door een tijdige bekendmaking van wijzigingen in de premies wordt
verzekeringnemers voldoende gelegenheid geboden om zich te oriënteren
op de zorgverzekeringsmarkt en een zorgverzekering te kiezen voor het
nieuwe kalenderjaar. Uit het oogpunt van eerlijke concurrentie tussen
zorgverzekeraars dient de uiterste termijn voor bekendmaking van
gewijzigde premies strikt toegepast te worden.
Daarnaast is tijdige premiebekendmaking van belang voor het bepalen
van de hoogte van de zorgtoeslag. De zorgtoeslag is een tegemoetkoming
in de premie en het verplicht eigen risico. Uitgegaan wordt van een
raming van de gemiddelde premie, die vóór elk kalenderjaar wordt
vastgesteld (artikel 4 van de Wet op de zorgtoeslag (hierna: Wzt)). Om
voldoende tijd te creëren voor het maken van deze raming is de termijn
voor bekendmaking van de premies in 2017 met één week verlengd tot
zeven weken.3 Voor een goede uitvoering van de zorgtoeslag door de
Belastingdienst is essentieel dat zorgverzekeraars zich houden aan de
uiterste termijn voor bekendmaking van gewijzigde premies.
Adequate handhaving bevordert dat zorgverzekeraars de wettelijke
termijn voor de bekendmaking van een wijziging van de premie naleven.
De NZa houdt toezicht op de rechtmatige uitvoering van de Zvw door
zorgverzekeraars (artikel 16, onderdeel b, Wmg). In de afgelopen periode
is het een aantal malen voorgekomen dat een zorgverzekeraar de
premiewijziging voor het nieuwe verzekeringsjaar één of enkele dagen na
12 november bekendmaakte en desondanks de nieuwe premie per
1 januari invoerde. In 2020 bijvoorbeeld hebben drie zorgverzekeraars
voor enkele polissen op die manier in strijd gehandeld met artikel 17,
zevende lid, Zvw.
Op dit moment heeft de NZa alleen de bevoegdheid om bij overtreding
van artikel 17, zevende lid, Zvw een aanwijzing te geven. Een aanwijzing is
een instrument om het gevolg van al opgetreden overtredingen voor
zover mogelijk ongedaan te maken en om toekomstige overtredingen te
vermijden. Een te late premiebekendmaking kan echter niet ongedaan
gemaakt worden, zeker niet wat betreft de voordelen die het de zorgverzekeraar heeft opgeleverd op de zorgverzekeringsmarkt en wat betreft het
gevolg dat de zorgtoeslag minder goed aansluit op de reële premies. Het
opleggen van een bestuurlijke boete is daarom een effectiever instrument
ter handhaving van artikel 17, zevende lid, Zvw waar bovendien een
preventieve werking van uitgaat. Dit wetsvoorstel strekt ertoe de NZa de
beschikking te geven over dit instrument. Aldus wordt het advies
opgevolgd dat de NZa 1 april 2021 heeft uitgebracht naar aanleiding van
de bevindingen in de uitoefening van het toezicht op zorgverzekeraars.4
De bestuurlijke boete ter handhaving van de tijdige premiebekendmaking
wordt mede op voorstel van de NZa geïntroduceerd. De NZa heeft
gesignaleerd over onvoldoende effectieve instrumenten te beschikken om
in te grijpen indien een zorgverzekeraar zich niet houdt aan de wettelijke

3
4

Stb. 2017, 146.
Kamerstukken II 2020/21, 29 689, nr. 1099.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

9

termijn voor de bekendmaking van een wijziging van de premie voor een
zorgverzekering.5
Tegen een beschikking van de NZa tot oplegging van een bestuurlijke
boete staat bezwaar en beroep open (zie ook bijlage 2 bij de Awb). Omdat
er naar verwachting slechts sporadisch gebruik zal worden gemaakt van
de bevoegdheid een bestuurlijke boete op te leggen voor een overtreding
van artikel 17, zevende lid, Zvw is ervan afgezien het wetsvoorstel voor te
leggen aan de Raad voor de rechtspraak.
Financiële gevolgen
Er zal hooguit sporadisch gebruik worden gemaakt van de bevoegdheid
een bestuurlijke boete op te leggen voor een overtreding van artikel 17,
zevende lid, Zvw. De financiële gevolgen van het wetsvoorstel zijn
verwaarloosbaar. Overigens worden de ingevorderde boetes afgedragen
aan het Zorgverzekeringsfonds (artikel 104, derde lid, Wmg).
II. Artikelsgewijze toelichting
Artikel I (Alcoholwet)
Artikel 11a van de Alcoholwet bepaalt dat er een Landelijke commissie
sociale hygiëne (hierna: Lcsh) is. De Lcsh heeft onder meer tot taak
diploma’s te erkennen als bewijsstuk voor voldoende kennis en inzicht in
sociale hygiëne (artikel 11c, eerste lid, onder a, van de Alcoholwet).
Ingevolge artikel 11d, tweede lid, van de Alcoholwet wordt bij algemene
maatregel van bestuur bepaald wat onder sociale hygiëne wordt verstaan
en kunnen andere voorwaarden worden gesteld aan de erkenning van
diploma’s als bewijsstuk. Gelet op de gedetailleerde uitwerking hiervan,
wordt het wenselijk geacht om in artikel 11d, tweede lid, van de
Alcoholwet subdelegatie mogelijk te maken. Voorgesteld wordt
artikel 11d, tweede lid, van de Alcoholwet zodanig te wijzigen dat het
mogelijk wordt het krachtens dit lid geregelde onderwerp bij ministeriële
regeling te regelen. Naar verwachting zal artikel 11d van de Alcoholwet
per 1 juli 2023 in werking treden, omdat de Lcsh dan volledig toegerust zal
zijn om alle in de Alcoholwet neergelede taken uit te voeren.
Artikel II (Jeugdwet)
Onderdeel A
Aan de hand van de in de Jeugdwet opgenomen begripsbepaling van
woonplaats (het zogeheten woonplaatsbeginsel) wordt bepaald welke
gemeente voor hulp en ondersteuning aan een jeugdige verantwoordelijk
is, en dus welke gemeente de benodigde hulp en ondersteuning moet
regelen en facturen en declaraties daarvoor moet voldoen. Uit het tweede
onderdeel van deze definitie volgt kort gezegd dat bij jeugdhulp voor een
jeugdige die ergens anders dan thuis verblijft, als woonplaats geldt de
gemeente waar de jeugdige onmiddellijk voorafgaande aan zijn verblijf
zijn woonadres in de zin van de Wet basisregistratie personen had. Het
gaat daarbij om alle vormen van jeugdhulp met verblijf die onder de
Jeugdwet vallen, maar ook om verblijf van een jeugdige in het kader van
andere wetten. Thans zijn opgenomen: verblijf in een justitiële jeugdinrichting als bedoeld in de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen en
verblijf in het kader van de Wmo 2015. Abusievelijk is de mogelijkheid van
verblijf als bedoeld in de Wlz hierbij niet opgenomen. Met dit artikel wordt
voorgesteld deze omissie te herstellen.
5

Kamerstukken II 2020/21, 29 689, nr. 1099.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

10

Onderdeel B
In artikel 2.11, vierde lid, van de Jeugdwet wordt verwezen naar een
algemene maatregel van bestuur, bedoeld in het tweede lid van dat
artikel. De delegatiebepaling voor de desbetreffende algemene maatregel
van bestuur is echter opgenomen in artikel 2.11, derde lid, van de
Jeugdwet, zodat naar dat artikellid verwezen moet worden.
Artikel III (Tabaks- en rookwarenwet)
Onderdeel A
Op grond van de artikelen 18 en 20, zesde lid, van de Tabaksproductenrichtlijn6 kunnen lidstaten grensoverschrijdende verkoop op afstand (ook
wel aangeduid als online verkoop, hoewel verkoop op afstand ook via
andere telecommunicatiemiddelen kan plaatsvinden) van tabaksproducten en aanverwante producten aan consumenten verbieden.
Daarnaast volgt uit artikel 18 van de Tabaksproductenrichtlijn dat de
lidstaten die grensoverschrijdende verkoop op afstand niet verbieden, aan
detaillisten die grensoverschrijdende verkoop op afstand aan consumenten in de Europese Economische Ruimte (hierna: EER) willen
verrichten, de verplichting opleggen om zich te registreren bij de
bevoegde autoriteiten in de lidstaat waar de detaillist is gevestigd en in de
lidstaat waar zich de daadwerkelijke of potentiële consument bevindt.
Sommige lidstaten kozen er bij de implementatie van de Tabaksproductenrichtlijn voor om de grensoverschrijdende verkoop op afstand van
tabaksproducten en aanverwante producten te verbieden. Nederland heeft
er – bij de implementatie van de Tabaksproductenrichtlijn – destijds voor
gekozen om de grensoverschrijdende verkoop op afstand toe te staan.7
Dit werd gereguleerd in de artikelen 5.5 tot en met 5.8 van het Tabaks- en
rookwarenbesluit.8 In Nederland was daarmee sindsdien zowel de
binnenlandse verkoop op afstand als de grensoverschrijdende verkoop op
afstand toegestaan, maar wel was vereist dat detaillisten die grensoverschrijdende verkoop op afstand aanboden zich registreerden. Deze
registratieplicht gold zowel voor detaillisten die vanuit Nederland
tabaksproducten, e-sigaretten en navulverpakkingen aan consumenten in
andere staten van de EER voor grensoverschrijdende verkoop op afstand
aanboden, als voor detaillisten uit andere staten (zowel EER als derde
landen) die aan consumenten in Nederland tabaksproducten, e-sigaretten
en navulverpakkingen voor grensoverschrijdende verkoop op afstand
aanboden.
Een van de maatregelen om de doelstelling van het Nationaal Preventieakkoord om in 2040 een rookvrije generatie te realiseren9 te bereiken, is
het verminderen van het aantal verkooppunten.10 Een van de eerste
6

Richtlijn 2014/40/EU van het Europees Parlement en de Raad van 3 april 2014 betreffende de
onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten
inzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaks- en aanverwante producten en tot
intrekking van Richtlijn 2001/37/EG (PbEU 2014, L 127).
7
Wet van 26 april 2016 tot wijziging van de Tabakswet ter implementatie van Richtlijn
2014/40/EU, inzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaks- en aanverwante
producten (Stb. 2016, 175).
8
Besluit van 4 mei 2016, houdende wijziging van het Besluit uitvoering Tabakswet en de bijlage
bij de Tabaks- en rookwarenwet in verband met de implementatie van Richtlijn 2014/40/EU,
inzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaks- en aanverwante producten
(Stb. 2016, 176).
9
Zie pagina 3 van bijlage 863921 bij Kamerstukken II, 2018/19, 32 793, nr. 339. Zie ook:
www.rijksoverheid.nl, zoekterm: nationaal preventieakkoord. Nationaal Preventieakkoord,
pagina 14, punt 4.
10
RIVM, Quickscan mogelijke impact Nationaal Preventieakkoord, november 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

11

stappen om hiertoe te komen is het verbieden van de verkoop op afstand
(online verkoopverbod), zowel de binnenlandse verkoop op afstand als de
grensoverschrijdende verkoop op afstand. Om deze reden wordt alsnog
gebruik gemaakt van de mogelijkheid die de Tabaksproductenrichtlijn
biedt om grensoverschrijdende verkoop op afstand te verbieden. Daartoe
wordt artikel 5.5 van het Tabaks- en rookwarenbesluit met ingang van
1 juli 2023 gewijzigd door een verbod op binnenlandse verkoop op
afstand van tabaksproducten en aanverwante producten en een grensoverschrijdende verkoop op afstand van tabaksproducten, e-sigaretten en
navulverpakkingen op te nemen.11 Op een later moment, naar
verwachting per 1 januari 2024, wordt ook de grensoverschrijdende
verkoop van andere aanverwante producten dan e-sigaretten en navulverpakkingen verboden. Daarbij heeft de regering ervoor gekozen alle
vormen van grensoverschrijdende verkoop op afstand vanuit en naar
Nederland te verbieden. Dit verbod geldt derhalve zowel voor detaillisten
die vanuit andere staten (zowel EER als derde landen) aan consumenten
in Nederland tabaksproducten en aanverwante producten voor grensoverschrijdende verkoop op afstand aanbieden als voor detaillisten die vanuit
Nederland deze producten aanbieden aan consumenten in andere staten
(zowel EER als derde landen). Gezien de definitiebepaling van grensoverschrijdende verkoop op afstand in artikel 1 van de Tabaks- en rookwarenwet valt de grensoverschrijdende verkoop op afstand vanuit Nederland
naar consumenten in landen buiten de EER (derde landen) niet onder het
voorziene verbod in artikel 5.5 van het Tabaks- en rookwarenbesluit. Om
dit verbod ook van toepassing te laten zijn op de verkoop van tabaksproducten en aanverwante producten op afstand door in Nederland gevestigde detaillisten aan consumenten in derde landen (export buiten EER),
wordt met artikel III, onderdeel A, de definitie van grensoverschrijdende
verkoop op afstand aangepast. Hiermee wordt ook de verkoop op afstand
aan consumenten in landen buiten de EER onder het verbod gebracht en
is dit niet meer toegestaan.
De definitie van grensoverschrijdende verkoop op afstand omvat een
criterium om te bepalen in welke gevallen een detaillist geacht moet
worden te zijn gevestigd in Nederland. Dit criterium is overgenomen uit
de Tabaksproductenrichtlijn. Het criterium komt erop neer dat een
detaillist geacht wordt in Nederland te zijn gevestigd indien de statutaire
zetel, het hoofdbestuur of hoofdvestiging, met inbegrip van een filiaal,
agentschap of enige andere vestiging van de detaillist zich in Nederland
bevindt. Uitgangspunt van de wijziging van de definitie van grensoverschrijdende verkoop op afstand is dat het daaraan verbonden verbod
geldt voor de grensoverschrijdende verkoop op afstand naar Nederland
en vanuit Nederland. Gezien de tekst van het vestigingscriterium vallen
ook de buitenlandse filialen van een rechtspersoon die statutair gevestigd
is in Nederland, of waarvan het hoofdbestuur of hoofdvestiging in
Nederland gevestigd is onder het verbod. Deze buitenlandse filialen vallen
alleen niet onder het verbod op grensoverschrijdende verkoop op afstand
indien zij in een in het buitenland gevestigde rechtspersoon worden
ondergebracht. Omgekeerd geldt dat een buitenlandse vennootschap met
enig filiaal in Nederland onder het verbod valt, wat kan worden ondervangen door het Nederlandse filiaal of de verschillende Nederlandse
filialen in een in Nederland gevestigde rechtspersoon onder te brengen,
waardoor de in het buitenland gevestigde rechtspersoon geen filialen
meer in Nederland heeft. Het enkele feit dat een in Nederland gevestigde
rechtspersoon aandeelhouder van een in het buitenland gevestigde
rechtspersoon is, maakt niet dat die in het buitenland gevestigde
11

Besluit van 20 april 2023, houdende de wijziging van het Tabaks- en rookwarenbesluit in
verband met het verbieden van de verkoop van tabaksproducten en aanverwante producten
op afstand (Stb. 2023, 141).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

12

rechtspersoon onder het verbod op grensoverschrijdende verkoop op
afstand valt.
Onderdeel B
Artikel 9a, derde lid, van de Tabaks- en rookwarenwet verbiedt het om
vanuit Nederland grensoverschrijdende verkoop op afstand van tabaksproducten en aanverwante producten te verrichten aan consumenten in
staten van de EER waar deze grensoverschrijdende verkoop op afstand
verboden is. Detaillisten die grensoverschrijdende verkoop op afstand van
tabaksproducten verrichten, mogen dergelijke producten niet leveren aan
consumenten in staten van de EER waar deze verkoop verboden is. Dit
artikel was destijds onderdeel van de implementatie van artikel 18, eerste
lid, van de Tabaksproductenrichtlijn voor de lidstaten die ervoor kozen
geen verbod op online verkoop in te voeren.12 Zoals hiervoor vermeld,
heeft de regering er nu voor gekozen een algeheel online verkoopverbod
in te voeren. Dit betekent dat het verbod in artikel 9a, derde lid, van de
Tabaks- en rookwarenwet om vanuit Nederland grensoverschrijdende
verkoop op afstand van tabaksproducten en aanverwante producten te
verrichten aan consumenten in staten van de EER waar deze grensoverschrijdende verkoop op afstand verboden is, niet langer nodig is. Immers
zal het verbod nu voor online verkoop door Nederlandse detaillisten aan
consumenten in alle staten van de EER gaan gelden. Deze bepaling komt
daarom te vervallen.
Tot voor kort gold er op grond van artikel 5.5 van het Tabaks- en rookwarenbesluit alleen een registratieplicht voor bedrijven die vanuit Nederland
aan consumenten in de EER verkopen en die vanuit de EER aan consumenten in Nederland verkopen. Het is derhalve onbekend hoeveel
bedrijven uit Nederland aan consumenten buiten de EER verkopen. Er zijn
25 Nederlandse bedrijven geregistreerd die tabaksproducten en aanverwante producten aan consumenten in de EER verkopen. Dit geringe aantal
kan worden verklaard omdat in een groot deel van de lidstaten van de EU
al een verbod op grensoverschrijdende verkoop op afstand geldt,
waardoor de afzetmarkt voor Nederlandse bedrijven binnen de EER
beperkt is. Uit marktonderzoek van SEO Economisch Onderzoek (hierna:
SEO)13 blijkt dat het aandeel online verkoop van tabaksproducten in
Nederland heel klein is. De online verkoop van aanverwante producten
heeft SEO niet onderzocht. Vanuit concurrentieoogpunt is het onwaarschijnlijk dat het aantal bedrijven dat vanuit Nederland aan consumenten
buiten de EER verkoopt groot is, gelet op de hoge verzend- en invoeringskosten.
Het niet meer op afstand kunnen verkopen van tabaksproducten en
aanverwante producten aan consumenten buiten de EER heeft tot gevolg
dat verkopers moeten stoppen met de verkoop hiervan. Het stoppen met
de online verkoop van tabaksproducten en aanverwante producten kan
voor deze verkooppunten tot een verminderde behoefte aan fte’s leiden.
Natuurlijk is het ook mogelijk dat besloten wordt tot het online uitbreiden
of beginnen met aanbieden van andere producten of activiteiten. Zoals
aangegeven blijkt uit marktonderzoek van SEO dat het aandeel online
verkoop in Nederland beperkt is en dat dus ook de economische gevolgen
van deze maatregel beperkt zijn. De online verkoop van aanverwante
producten heeft SEO niet onderzocht, maar de effecten van deze
maatregel voor deze sector zijn mogelijk groter, omdat deze producten
vaker online worden gekocht. Het betreft evenwel een kleine sector, zodat
de economische gevolgen beperkt zijn. De verwachting is dat het verbod
12
13

Stb. 2016, 175.
SEO Economisch Onderzoek 2020, beperken van het aantal verkooppunten tabak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

13

op online verkoop het aantal rokers en consumenten van aanverwante
producten zal doen verminderen, omdat de toegankelijkheid van deze
producten wordt verminderd. Hoewel dit zal leiden tot negatieve effecten
voor bedrijven die actief zijn in deze branche, is de regering van mening
dat dit in het kader van de volksgezondheid, met name voor jongeren,
gerechtvaardigd is.
Onderdeel C
In artikel 12 van de Tabaks- en rookwarenwet wordt voor algemene
maatregelen van bestuur waarbij verkoopbeperkingen van tabaks- en
aanverwante producten gesteld worden (op grond van artikel 7, 8 en 9 van
de Tabaks- en rookwarenwet) een voorhangprocedure voorgeschreven.
Ten onrechte is geen voorhangprocedure voorzien voor het bij AMvB
stellen van regels aan de verkoop op afstand van tabaks- en aanverwante
producten (art. 9a van de Tabaks- en rookwarenwet). Dit wordt met dit
onderdeel hersteld.
Artikel IV (Wet afbreking zwangerschap)
Deze wijziging strekt louter tot het herstellen van een tikfout in de Wet van
16 januari 2023 tot wijziging van de Wet afbreking zwangerschap alsmede
enkele andere wetten in verband met de legale medicamenteuze afbreking
van de zwangerschap via de huisarts (Stb. 2023, 43).
Artikel V (Wet marktordening gezondheidszorg)
Onderdeel A
De voorgestelde wijziging van artikel 40b, eerste lid, Wmg verduidelijkt
dat de openbaar te maken jaarverantwoording van een zorgaanbieder
betrekking heeft op het voorafgaande kalenderjaar.
Onderdeel B
Met de voorgestelde wijziging van artikel 86, eerste lid, Wmg wordt de
NZa de bevoegdheid gegeven een bestuurlijke boete op te leggen wegens
overtreding van artikel 17, zevende lid, Zvw. Opgemerkt wordt dat van een
overtreding eerst dan sprake is, indien een zorgverzekeraar de wijziging in
de grondslag van de premie voor de zorgverzekering eerder in werking
laat treden dan zeven weken na de dag waarop deze aan de verzekeringnemer is medegedeeld. Concreet is daarvan bijvoorbeeld sprake wanneer
een gewijzigde premie die na 12 november bekend is gemaakt, toch per
1 januari van het daaropvolgende kalenderjaar wordt ingevoerd. De
hoogte van de boete is in artikel 86, derde lid, Wmg gemaximeerd op
€ 500.000. Naar verwachting is dit een zodanig substantieel bedrag dat
het voldoende afschrikwekkend is en daarmee voorkomen kan worden dat
zorgverzekeraars de premiewijziging voor het nieuwe verzekeringsjaar te
laat bekendmaken. Dit maximum boetebedrag wordt ook passend geacht
gelet op de concurrentievoordelen die een zorgverzekeraar kan behalen
bij een te late premiebekendmaking en de gevolgen hiervan voor een
goed werkende zorgverzekeringsmarkt.
Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om een tekstuele correctie aan te
brengen in artikel 86, eerste lid, Wmg. In de opsomming van artikelen van
de Zvw waarvoor in geval van een overtreding een bestuurlijke boete
opgelegd kan worden, wordt een komma geplaatst tussen 28 en 28a.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

14

Artikel VI (Wet medische hulpmiddelen)
Ingevolge artikel 59, eerste lid, van de Verordening (EU) 2017/745
betreffende medische hulpmiddelen14 (hierna: MDR) en artikel 54, eerste
lid, van de Verordening (EU) 2017/746 betreffende medische hulpmiddelen
voor in-vitrodiagnostiek15 (hierna: IVDR) kan een bevoegde autoriteit op
een naar behoren gemotiveerd verzoek toestaan dat een specifiek
medisch hulpmiddel of medisch hulpmiddel voor in-vitrodiagnostiek in de
handel wordt gebracht of in gebruik wordt genomen waarvoor niet de in
artikel 52 MDR respectievelijk artikel 48 IVDR bedoelde conformiteitsbeoordelingsprocedures is uitgevoerd, maar waarvan het gebruik in het
belang van de volksgezondheid of veiligheid of gezondheid van de patiënt
is. Teneinde consumenten en zorginstellingen naar behoren hierover te
informeren, wordt hiervan ingevolge het nieuwe artikel 8, vijfde lid, van
de Wet medische hulpmiddelen, mededeling gedaan in de Staatscourant.
Artikel VII (Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg)
Dit artikel strekt tot wijziging van artikel 14 van de Wet op de beroepen in
de individuele gezondheidszorg. Dit artikel heeft betrekking op de wettelijk
erkende specialistentitels.
Eén van de voorwaarden om aangemerkt te worden als specialisme is dat
de betrokken representatieve beroepsorganisatie regels stelt waarin het
bedrag wordt vastgesteld dat verschuldigd is ter dekking van de kosten
voor de behandeling van een aanvraag voor inschrijving in het specialistenregister en het bedrag dat verschuldigd is voor erkenning van een
opleidingsinstelling of opleider (tweede lid, onderdeel c). Op dit moment
moeten wijzigingen van deze bedragen altijd ter instemming aan de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport worden voorgelegd
(vierde lid), waarna publicatie in de Staatscourant volgt (twaalfde lid).
Deze uitgangspunten gelden ook als de wijziging enkel strekt ter indexatie
van de voornoemde bedragen aan de hand van de ontwikkeling van de
consumentenprijsindex. Aangezien een wijziging om aan te sluiten bij de
algemene prijsontwikkeling redelijk wordt geacht, wordt daarvoor altijd
instemming verleend. De voorschriften rondom instemming en publicatie
leiden bij dergelijke wijzigingen derhalve tot vermijdbare administratieve
lasten. Tegen deze achtergrond wordt voorgesteld de voorschriften
rondom instemming en publicatie niet langer van toepassing te laten zijn
op een wijziging van de bedragen overeenkomstig de ontwikkeling van de
consumentenprijsindex sinds de vorige wijziging van de bedragen. De
consumentenprijsindex wordt vastgesteld door het Centraal bureau voor
de statistiek.
Aanvullende voorwaarde is dat de organisatie mededeling doet van de
wijziging van de bedragen op de eigen website en de gewijzigde
bedragen duidelijk kenbaar maakt op de website. In de praktijk is dat
reeds het geval.
Voor de volledigheid zij opgemerkt dat indien gelijktijdig met de indexatie
aan de hand van de consumentenprijsindex – of los daarvan – een andere
wijziging van de bedragen wordt doorgevoerd, de wijziging onverkort

14

Verordening (EU) 2017/745 van het Europees Parlement en de Raad van 5 april 2017 betreffende medische hulpmiddelen, tot wijziging van Richtlijn 2001/83/EG, Verordening (EG)
nr. 178/2002 en Verordening (EG) nr. 1223/2009, en tot intrekking van Richtlijnen 90/385/EEG en
93/42/EEG van de Raad (PbEU 2017, L 117).
15
Verordening (EU) 2017/746 van het Europees Parlement en de Raad van 5 april 2017 betreffende medische hulpmiddelen voor in-vitrodiagnostiek en tot intrekking van Richtlijn 98/79/EG
en Besluit 2010/227/EU van de Commissie (PbEU 2017, L 117).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

15

voor instemming en publicatie in de Staatscourant aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport moet worden voorgelegd.
Artikel VIII (Wet op de organisatie ZorgOnderzoek Nederland)
De voorgestelde wijzigingen zijn ingegeven door verschillen in de wijze
van benoemingen op grond van de Wet op de organisatie ZorgOnderzoek
Nederland en de Wet op de Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek.
Het bestuur van ZonMw is een personele unie tussen het bestuur van
ZorgOnderzoek Nederland (hierna: ZON; een zelfstandig bestuursorgaan
van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) en het
domeinbestuur van Medische Wetenschappen (hierna: MW) van de NWO
(een zelfstandig bestuursorgaan van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap). Het bestuur van ZonMw bestaat derhalve uit personen
die zowel bestuurslid van ZON als lid van het domeinbestuur van MW zijn.
Deze samenwerkingsafspraken zijn vastgelegd in de Samenwerkingsovereenkomst ZON*NWO en het Bestuursreglement ZonMw.
De benoemingstermijn voor het domeinbestuur van MW en de benoemingstermijn voor het bestuur van ZON lopen echter niet gelijk. Op grond
van artikel 13, vierde lid, van de Wet op de Nederlandse organisatie voor
wetenschappelijk onderzoek geschiedt de benoeming van het domeinbestuur voor ten hoogste drie jaar. Op grond van het huidige artikel 4, vijfde
lid, van de Wet op de organisatie ZorgOnderzoek Nederland geschiedt de
benoeming van het bestuur voor vier jaar. De benoemingstermijn van een
lid van ZON staat dus vast op vier jaar, terwijl deze zelfde persoon als lid
van het domeinbestuur van MW voor ten hoogste drie jaar kan worden
benoemd. De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is daardoor
genoodzaakt bestuursleden van ZON korter te benoemen dan de wet
voorschrijft.
Derhalve wordt voorgesteld om de benoemingstermijn van het bestuur
van ZON in de Wet op de organisatie ZorgOnderzoek Nederland op ten
hoogste vier jaar te bepalen. Op deze manier is het mogelijk om een lid
voor drie jaar te benoemen, hetgeen gelijk staat aan de benoemingstermijn van het domeinbestuur van MW op grond van de Wet op de
Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek. Tegelijkertijd
wordt de mogelijkheid behouden om een bestuurslid van ZON voor vier
jaar te benoemen. Dit kan van pas komen als de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap in de toekomst besluit de benoemingstermijn in
de Wet op de Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek
te verlengen.
Daarnaast is geconstateerd dat beide wetten een verschillende procedure
hanteren bij het ontstaan van tussentijdse vacatures. De Wet op de
organisatie ZorgOnderzoek Nederland schrijft voor dat bij het ontstaan
van een tussentijdse vacature, benoeming in die vacature plaatsvindt voor
de resterende duur van de zittingsperiode. De Wet op de Nederlandse
organisatie voor wetenschappelijk onderzoek kent een dergelijke bepaling
niet. Daarom wordt voorgesteld om deze bepaling in de Wet op de
organisatie ZorgOnderzoek Nederland te schrappen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

16

Artikel IX (Zorgverzekeringswet)
Onderdeel A
De bijdragen en vergoedingen die met toepassing van het voorgestelde
artikel 68b Zvw worden geïnd en verstrekt, komen respectievelijk ten
gunste en ten laste van het Zorgverzekeringsfonds. Derhalve is aan
artikel 39, tweede en derde lid, Zvw een verwijzing naar artikel 68b Zvw
toegevoegd.
Onderdeel B
In het voorgestelde artikel 68b, eerste lid, Zvw komt het facultatieve
karakter tot uitdrukking: de vergoeding van zorgkosten wordt slechts op
aanvraag verstrekt. De aanvraag daartoe kan worden gedaan door degene
die met terugwerkende kracht van meer dan vier maanden wegens
toepassing van Europees recht onder het Nederlandse zorgverzekeringsstelsel komt te vallen. De aanvraag wordt ingediend bij het CAK.
Tot 1 februari 2020 was het Verenigd Koninkrijk (hierna: VK) een lidstaat
van de EU. Gedurende een overgangsperiode tot 1 januari 2021 bleef het
Unierecht vrijwel geheel van toepassing voor het VK. Dit was geregeld in
het op 24 januari 2020 te Brussel en Londen tot stand gekomen Akkoord
inzake de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië
en Noord-Ierland uit de Europese Unie en de Europese Unie voor
Atoomenergie (PbEU 2020, L 29), het zogenoemde terugtrekkingsakkoord.
Vanaf 1 januari 2021 wordt uitvoering gegeven aan het op 30 december
2020 te Brussel en Londen tot stand gekomen Handels- en Samenwerkingsovereenkomst (hierna: HSO) tussen de Europese Unie en de
Europese Gemeenschap voor Atoomenergie enerzijds en het Verenigd
Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland anderzijds (PbEU 2020,
L 444 en PbEU 2021, L 149). Het HSO regelt de coördinatie van de sociale
zekerheid tussen de EU-lidstaten en het VK na Brexit. Uitgangspunt van
het HSO is dat een persoon in één lidstaat verzekerd is voor sociale
zekerheid. In het HSO is, net als in de basisverordening, een set aanwijsregels opgenomen waarmee wordt vastgesteld in welke staat iemand
verzekerd is voor de sociale zekerheid. Tegen deze achtergrond kan ook
worden voorzien in vergoeding van zorgkosten wanneer iemand in de
vergelijkbare positie verkeerd en met terugwerkende kracht van meer dan
vier maanden alsnog onder de werkingssfeer van het Nederlandse
zorgstelsel valt in plaats van het zorgstelsel van de voormalige lidstaat
het VK.
In het tweede lid is geregeld waarvoor een vergoeding kan worden
verstrekt. Ten eerste gaat het om de kosten van zorg. Het betreft zorg die
deel uitmaakte van het basispakket en waar betrokkene recht op zou
hebben gehad krachtens een zorgverzekering. Voor zover van toepassing,
komen daarnaast kosten van zorg voor vergoeding in aanmerking die uit
hoofde van de basisverordening ten laste van Nederland zouden zijn
gebracht.
Ten tweede gaat het om de periode waarin de aanvrager met terugwerkende kracht onder het Nederlandse zorgverzekeringsstelsel is komen te
vallen, maar nog niet beschikte over een zorgverzekering. Als betrokkene
zelf nog geen zorgverzekering had afgesloten, wordt hij geacht dat alsnog
te doen binnen vier maanden na ontvangst van de kennisgeving van het
CAK dat een zorgverzekering afgesloten moet worden. In het tiende lid is
bepaald dat de zorgverzekering in zo’n geval terugwerkt tot het moment
van ontvangst van de kennisgeving van het CAK. Vier maanden na het
ontstaan van de verzekeringsplicht is de gebruikelijke termijn die aan een
verzekeringsplichtige wordt geboden om een zorgverzekering te selecteren en af te sluiten. Afhankelijk van de verhouding tussen de nominale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

17

premie en het eigen risico enerzijds en de kosten van zorg die onder de
dekking van de zorgverzekering vallen anderzijds, kan dit gunstig of
nadelig zijn voor de verzekeringnemer dan wel de zorgverzekeraar. Deze
termijn geldt voor iedereen die verzekeringsplichtig wordt (artikel 5, vijfde
lid, Zvw).
Het derde lid voorziet in het geval zorg die doorloopt na de periode waarin
de aanvrager met terugwerkende kracht onder het Nederlandse zorgverzekeringsstelsel is komen te vallen, maar nog niet beschikte over een
zorgverzekering. Als de kosten van die zorg in één bedrag zijn gedeclareerd, tellen die kosten mee voor de vergoeding. Dit is zo geregeld naar
analogie van artikel 23, eerste lid, Zvw.
Blijkens het vierde lid beslist het CAK op de aanvraag. Dit besluit is een
beschikking waartegen ingevolge de Awb bezwaar en beroep open staat.
Volgens het vijfde lid wordt alleen een bijdrage verlangd, indien een
vergoeding voor zorgkosten wordt verstrekt en voor zover betrokkene de
leeftijd van achttien jaar had bereikt. De hoogte van de bijdrage wordt op
grond van het negende lid bij ministeriële regeling bepaald en zal worden
gebaseerd op de geraamde gemiddelde premie aan de hand waarvan de
standaardpremie van de zorgverzekering is berekend voor de periode
waarin zorgkosten in aanmerking komen voor de vergoeding (artikel 4
Wzt). Afhankelijk van het inkomen van betrokkene kan daarvoor ter
compensatie een zorgtoeslag worden verkregen.
In het zesde lid is bepaald dat de bijdrage ambtshalve door het CAK wordt
vastgesteld. Een aanvraag zou overbodig zijn. De verschuldigdheid van de
bijdrage is immers gekoppeld aan de verstrekking van de vergoeding voor
zorgkosten. Ook de vaststelling van de bijdrage is een beschikking
waartegen ingevolge de Awb bezwaar en beroep open staat. Op basis van
artikel 4:12 Awb kan het CAK het horen van betrokkene achterwege laten
in geval het gaat om een beschikking die strekt tot het vaststellen van een
financiële verplichting of aanspraak indien tegen deze beschikking
bezwaar en beroep is opengesteld en de gevolgen van de beschikking
volledig kunnen worden teruggedraaid. Bijgaande situatie voldoet aan
beide criteria zoals gesteld door artikel 4:12 Awb. Daar komt bij dat de
hoogte van de bijdrage rechtstreeks zal voortvloeien uit de ministeriële
regeling op grond van het negende lid.
Ter verkrijging van de eventuele zorgtoeslag, stuurt het CAK een kopie van
de beschikking aan de Belastingdienst/Toeslagen.
Om de bijdrage te kunnen verrekenen met de vergoeding of om de
bijdrage bij dwangbevel te kunnen invorderen, vereist de Awb een
bevoegdheid waarin bij wettelijk voorschrift is voorzien. Het zevende lid
strekt daartoe.
Het achtste lid biedt de grondslag voor het verwerken van de persoonsgegevens die nodig zijn voor het verstrekken van de vergoeding en voor het
innen van de bijdrage. Omdat de vergoeding verstrekt wordt voor kosten
van zorg, is het noodzakelijk ook medische persoonsgegevens te
verwerken. Voorts is voorzien in de wettelijke grondslag voor het
verwerken van het burgerservicenummer door het CAK. Deze grondslagen zijn nodig om het CAK deze wettelijke taak te kunnen laten
uitvoeren. Dit is een verbijzondering van een reeds bestaande grondslag
voor het verwerken van persoonsgegevens in het kader van de basisverordening en de verordening over de toepassing daarvan (Verordening (EG)
nr. 987/2009). Het betreft het uitwisselen tussen de organen van alle
gegevens die nodig zijn voor de vaststelling van de rechten en plichten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

18

van betrokkenen. Verder gaat de toepassingsverordening ervan uit dat
betrokken alle nodige gegevens verstrekken.
Het negende lid is een delegatiebepaling. Deze maakt het mogelijk om een
ministeriële regeling op te stellen waarin de relevante aspecten voor het
verstrekken van de vergoeding en het innen van de bijdrage verder
uitgewerkt worden. Te denken valt aan de volgende aspecten. Er kunnen
voorwaarden gesteld worden aan het recht op vergoeding, bijvoorbeeld
dat betrokkene heeft voldaan aan de eisen die gelden volgens het
zorgverzekeringsstelsel van de lidstaat waar hij onder meende te vallen.
Ook kunnen termijnen gesteld worden voor de besluitvorming over de
aanvraag. Verder kan de hoogte van de vergoeding geregeld worden,
onder meer wat betreft het verdisconteren van eigen betalingen of het
maximeren van de zorgkosten naar hetgeen volgens Nederlandse
marktomstandigheden passend is te achten. Voorts kan het wenselijk zijn
de vergoeding rechtstreeks te betalen aan het bevoegde orgaan van de
andere lidstaat, het orgaan van de woonplaats of aan een zorgaanbieder,
in plaats van aan betrokkene. Verder zal de hoogte van de bijdrage bij
ministeriële regeling worden uitgewerkt.
Onderdeel C
De voorgestelde wijziging van artikel 89, vijfde lid, Zvw verduidelijkt dat
de reikwijdte van dat lid beperkt is tot de verstrekking van persoonsgegevens. Het bovenbedoelde artikellid ziet dus niet op de verstrekking van
andere gegevens dan persoonsgegevens als bedoeld in de Algemene
verordening gegevensbescherming.
Artikel X (Algemene wet bestuursrecht)
Net als tegen een uitspraak van de rechtbank of van de voorzieningenrechter omtrent een besluit van het CAK, genomen op grond van artikel 69
Zvw, kan hoger beroep worden ingesteld bij de Centrale Raad van Beroep
tegen een besluit dat het CAK neemt op grond van het voorgestelde
artikel 68b Zvw.
Artikelen XI en XII (Verzamelwet VWS 2018 en Verzamelwet VWS
2020)
Dit wetsvoorstel komt in de plaats van de bepalingen over de vergoeding
en de bijdrage als bedoeld in het artikel 68 Zvw zoals opgenomen in de
Verzamelwet VWS 2018 en waarvoor met de Verzamelwet VWS 2020 een
typefout is gecorrigeerd. Die bepalingen zijn nooit in werking getreden en
kunnen worden geschrapt.
Artikelen XIII, XIV, XV, XVI en XVII (Wet buitengewoon pensioen
1940–1945, Wet buitengewoon pensioen Indisch verzet, Wet
buitengewoon pensioen zeelieden-oorlogsslachtoffers, Wet
uitkeringen burger-oorlogsslachtoffers 1940–1945, Wet uitkeringen vervolgingsslachtoffers 1940–1945)
De diverse uitkerings- en pensioenwetten voor oorlogsgetroffenen
worden aangepast zodat de personen waarop het voorgestelde artikel 68b
Zvw van toepassing is op dezelfde wijze worden behandeld als degenen
waarvoor artikel 69 Zvw geldt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

19

Artikel XVIII (Wet langdurige zorg)
Onderdeel A
Bij wijziging van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (hierna:
Wmo 2015) door de Wet centraliseren tolkvoorzieningen auditief
beperkten leef- en werkdomein, luisterlijnen en vertrouwenswerk jeugd16
is artikel 2.2.4 Wmo 2015 aangepast en zijn de onderdelen a en b uit het
eerste lid vervallen, waarbij de inhoud van onderdeel a is opgenomen in
het eerste lid. Echter, in artikel 3.2.3, vijfde lid, Wlz wordt nog naar het
eerste lid, onderdeel a, verwezen. Deze omissie wordt nu hersteld.
Onderdeel B
Artikel 6.1.2 Wlz bevat een opsomming van de taken van het CAK. Deze
opsomming wordt aangevuld met de taken die het CAK met dit
wetsvoorstel krijgt toebedeeld. Ook de taken als bevoegd orgaan en
verbindingsorgaan zijn toegevoegd. Deze taken vloeien voort uit de
Europese verordening betreffende de coördinatie van de sociale zekerheidsstelsels en verdragen inzake sociale zekerheid.
Artikel XIX (Wet op de zorgtoeslag)
Onderdeel A
Met dit onderdeel worden twee wijzigingen aangebracht in artikel 1,
onderdeel c, Wzt. Allereerst wordt een verwijzing naar artikel 24, eerste en
tweede lid, Zvw gewijzigd in artikel 24, eerste en derde lid, Zvw. De
verwijzing naar het tweede lid van artikel 24 Zvw is ingevoegd bij de
Verzamelwet 2018, die op 1 januari 2019 in werking is getreden. Op
dezelfde datum is tevens de Wet forensische zorg in werking getreden,
waarmee een nieuw tweede lid is ingevoegd aan artikel 24 Zvw, onder
vernummering van het tweede lid in het derde lid. Deze samenloop heeft
ertoe geleid dat de huidige verwijzing naar artikel 24, tweede lid, incorrect
is. Met de voorgestelde wijziging wordt dit hersteld.
Ten tweede wordt een verwijzing naar artikel 68b Zvw toegevoegd. Dit
houdt verband met onderdeel D en wordt hieronder toegelicht.
Onderdelen B en C
Op 26 mei 2021 deed de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State (hierna: de Afdeling bestuursrechtspraak) twee uitspraken over de
zorgtoeslag van een in Nederland wonende verzekerde met een partner
die verdragsgerechtigd was als bedoeld in artikel 69 Zvw
(ECLI:NL:RVS:2021:1071 en 1072). De Afdeling bestuursrechtspraak sprak
uit dat de gezamenlijke toeslag diende te worden bepaald door voor beide
partners afzonderlijk een toeslag te berekenen en deze bij elkaar op te
tellen. Bij de berekening van de zorgtoeslag voor de verdragsgerechtigde
zou dan rekening gehouden dienen te worden met de standaardpremie,
bedoeld in artikel 3 Wzt, dat wil zeggen een standaardpremie die is
vermenigvuldigd met de zogenoemde «woonlandfactor». De Afdeling
bestuursrechtspraak ontleende deze uitleg van de Wzt aan een passage op
pagina 19 van de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel
«Verzwaren incassoregime premie en andere maatregelen zorgverzekering» (Kamerstukken II 2006/07, 30 918, nr. 3). Het wetsartikel dat deze
passage beoogde toe te lichten, is echter nooit in werking getreden.

16

Stb. 2019, 221.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

20

Zoals uit artikel 2, eerste lid, tweede zin, Wzt blijkt, gaat de Wzt ervan uit
dat partners een gezamenlijke aanspraak op zorgtoeslag hebben, en dat
deze zorgtoeslag wordt berekend door van tweemaal de standaardpremie
de normpremie (waarin het gezamenlijke inkomen wordt verdisconteerd)
af te trekken. Sinds de inwerkingtreding van artikel 3, eerste en tweede lid,
Wzt17 geldt daarbij dat de standaardpremie voor verdragsgerechtigden
gelijk is aan de standaardpremie voor in Nederland wonende verzekerden,
vermenigvuldigd met de zogenoemde «woonlandfactor», die per
verdragsland verschilt. De gezamenlijke zorgtoeslag voor een in
Nederland wonende verzekerde met een verdragsgerechtigde partner
dient gelet op de in de Wzt neergelegde systematiek derhalve te worden
berekend volgens de volgende formule:
zorgtoeslag = (standaardpremie verzekerde + standaardpremie partner)
– normpremie,
waarbij standaardpremie partner = standaardpremie Nld. x woonlandfactor.
Deze berekening leidt tot een lager bedrag aan gezamenlijke zorgtoeslag
dan de door de Afdeling bestuursrechtspraak gebruikte berekening. Dat
komt omdat (bij eenzelfde inkomen) de normpremie voor de zorgtoeslagen van alleenstaanden lager is dan de normpremie van de gezamenlijke zorgtoeslagen van partners.18 Voor dit verschil is bij het opstellen van
de Wzt bewust gekozen. De Wzt gaat uit van de draagkracht van de
verzekerden, waarbij het uitgangspunt is dat partners meer draagkracht
hebben dan alleenstaanden.
Voorts is nog het volgende van belang. De zorgtoeslag is een tegemoetkoming in de kosten van de dekking tegen de kosten van geneeskundige
zorg. De hiervoor omschreven, uit de systematiek van de Wzt voortvloeiende berekeningswijze leidt ertoe dat de netto lasten die de hier
bedoelde partners kwijt zijn voor hun dekking van geneeskundige zorg,
gelijk zijn aan die van twee in Nederland wonende partners met een
zorgverzekering (bij een gelijk inkomen). De berekeningswijze die de
Afdeling bestuursrechtspraak heeft toegepast, leidt ertoe dat de hier
bedoelde partners minder netto-kosten zouden hebben dan twee in
Nederland wonende partners met een zorgverzekering. Dit vindt de
regering niet wenselijk.
Om te voorkomen dat de door de Afdeling bestuursrechtspraak aangehaalde passage onduidelijkheid blijft veroorzaken, wordt voorgesteld om
de berekeningswijze van de zorgtoeslag van partnerschappen van wie één
partner een zorgverzekering heeft en de andere partner verdragsgerechtigde is, in het artikel over verdragsgerechtigden te expliciteren. Daartoe
wordt eerst van de gelegenheid gebruik gemaakt om artikel 3 Wzt – het
artikel over verdragsgerechtigden – op een logischere plaats in de Wzt op
te nemen, namelijk na artikel 4. Dat geeft vervolgens de mogelijkheid om
artikel 2a te vernummeren tot artikel 3. Het nieuwe artikel over verdragsgerechtigden, artikel 4a, wordt vervolgens uitgebreid met een nieuw
(derde) lid, waarin door middel van een verwijzing naar artikel 2, eerste
17

18

Artikel 3, eerste en tweede lid, Wzt, verving vanaf 1 januari 2007 eerderbedoeld, nooit in
werking getreden artikel.
De normpremie is een percentage (x) van het drempelinkomen, vermeerderd met een
percentage (y) van het verschil tussen het toetsingsinkomen en het drempelinkomen.
Percentage x is voor alleenstaanden lager dan voor partners, percentage y is voor alleenstaanden gelijk aan dat voor partners (zie art. 2, derde lid, Wzt en voor toekomstige jaren het
Besluit percentages drempel- en toetsingsinkomen). De Afdeling bestuursrechtspraak
berekende de afzonderlijke zorgtoeslagen door voor percentage x de percentages voor
alleenstaanden te nemen. Wel gebruikte zij waarschijnlijk het gezamenlijke toetsingsinkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

21

lid, tweede zin, van de Wzt wordt geëxpliciteerd dat de berekeningswijze
van de gezamenlijke zorgtoeslag voor partnerschappen ook geldt voor
partnerschappen van wie een van de partners een verdragsgerechtigde is.
En dat daarbij dan wel de standaardpremie voor die partner met de
woonlandfactor, bedoeld in het eerste lid van artikel 4a Wzt, vermenigvuldigd dient te worden.
Overigens wordt opgemerkt dat het nieuwe derde lid zo is geredigeerd,
dat het ook geldt voor de situatie waarin sprake is van een partnerschap
met twee verdragsgerechtigden, zoals bijvoorbeeld twee
AOW-gerechtigden die in een verdragsland zijn gaan wonen. Onder
«verzekerde» in de zin van de Wzt valt namelijk ook de verdragsgerechtigde. Ook de gezamenlijke zorgtoeslag van twee verdragsgerechtigden
wordt dus met toepassing van artikel 2, eerste lid, tweede zin, Wzt
berekend, met dien verstande dat in dat geval beide standaardpremies
met de woonlandfactor vermenigvuldigd dienen te worden.19
Onderdeel D
Op grond van de Wzt kan aan verzekerden een zorgtoeslag worden
verstrekt. De zorgtoeslag is een tegemoetkoming in de premie en het
verplicht eigen risico van de zorgverzekering.
Voor de toepassing van de Wzt wordt met de premie gelijkgesteld de
bijdrage die op grond van het voorgestelde artikel 68b, vijfde lid, Zvw
verschuldigd is. Hiermee correspondeert de wijziging van artikel 1,
onderdeel c, Wzt waarin met het begrip «verzekerde» wordt bepaald aan
wie de zorgtoeslag wordt toegekend. Een persoon die de bijdrage
verschuldigd is, wordt aangemerkt als een verzekerde die op grond van de
Wzt aanspraak kan maken op de zorgtoeslag.
Om de aanspraak op de zorgtoeslag te kunnen effectueren, is tevens
bepaald dat personen die de bijdrage verschuldigd zijn, geacht worden
tijdig een aanvraag te hebben gedaan voor een (voorschot op) de
zorgtoeslag. De zorgtoeslag wordt normaliter op aanvraag verstrekt. Hier
wordt geregeld dat de aanvraag is gedaan, zodat betrokkene geen
aanvraag meer hoeft te doen om (een voorschot op) de zorgtoeslag te
ontvangen. Betrokkene wordt hierover geïnformeerd door het CAK, dat de
bijdrage vaststelt.
Artikel XX (Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen)
Dit artikel strekt tot wijziging van artikel 47, tweede lid, van de Algemene
wet inkomensafhankelijke regelingen. Met de voorgestelde wijziging
wordt de in dit artikel opgenomen verwijzing in overeenstemming
gebracht met het nieuwe artikel 3 Wzt.
Artikel XXI
Deze wet treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip,
dat voor de verschillende artikelen of onderdelen daarvan verschillend
kan worden vastgesteld. Hierbij kan worden afgeweken van het systeem
van vaste verandermomenten en de minimuminvoeringstermijn
aangezien in veel gevallen sprake is van reparatiewetgeving.

19

Zie ook voorbeeld B in Kamerstukken II 2008/09, 31 905, nr. 3, p. 2, in welke toelichting voorts
de ratio wordt gegeven voor de bepaling die met voorliggende wijziging van de Wzt in
artikel 4a, vierde lid, Wzt zal terechtkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

22

Artikel XXII
Deze wet wordt aangehaald als Verzamelwet VWS 2023.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 357, nr. 3

23