Financieringsmonitor 2014-1
Onderzoek naar de financiering van het
Nederlandse bedrijfsleven

Zoetermeer, 28 April 2014

Dit onderzoek is gefinancierd door het ministerie van Economische Zaken

Ro Braaksma; Wim Verhoeven; Lia Smit; Tommy Span
Zoetermeer, 28 April 2014

Inhoudsopgave
1

Inleiding

5

2

De financiële positie van het bedrijf sleven in 2012

7

2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6

De financiële positie in beeld gebracht
Balansstructuur en financiële prestaties van het bedrijfsleven
Balansstructuur en financiële prestaties naar sector
Balansstructuur en financiële kengetallen naar grootteklasse
Ontwikkeling balansstructuur en kengetallen 2008-2012
De belangrijkste punten op een rijtje

7
8
11
14
16
19

3

Kredietfinanciering gezocht

20

3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7

Benutten beschikbare kredietruimte
Zoeken van externe financiering
Waarom géén financiering gezocht?
Bron van gezocht vreemd vermogen
Verkrijgen vreemd vermogen en reden afwijzing
Bekendheid met overheidsregelingen
De belangrijkste punten op een rijtje

20
20
22
23
23
28
30

4

Eigen vermogen

31

4.1
4.2
4.3
4.4

Keuze om (niet) te financieren met eigen vermogen
Financiering krijgen, en reden indien niet geslaagd
Ontwikkeling eigen vermogen
De belangrijkste punten op een rijtje

31
33
34
36

5

Afhandeling en voorwaarden

37

5.1
5.2
5.3
5.4
5.5
5.6
5.7

Afhandeling
Rente
Onderpand
Financieringsvoorwaarden banken
Acceptatiecriteria van banken voor kredieten MKB en GB
Aanpassing van eigen betalingsvoorwaarden
De belangrijkste punten op een rijtje

37
37
38
38
40
40
41

6

Verwachte financieringsbehoefte

43

6.1
6.2
6.3
6.4
6.5
6.6
6.7

Financieringsbehoefte
Doel van te zoeken financiering
Bron van te zoeken financiering
Verwachte slaagkans bij verkrijgen van financiering
Relatie slaagkans met gezocht bedrag
Alternatieve bronnen van financiering?
De belangrijkste punten op een rijtje

43
44
44
45
47
47
49

7

Solvabiliteit

51

7.1
7.2
7.3

De solvabiliteit naar bedrijfsgrootte
Financiering, slaagkans en solvabiliteit
De belangrijkste punten op een rijtje

51
51
52

3

8

Financieringsbehoefte NL bedrijfsleven

53

8.1
8.2
8.3

Totaalbedragen
Gezocht financieringsbedrag naar omvang bedrijf
De belangrijkste punten op een rijtje

53
54
54

9

Snelle groeiers versus overige bedrijven

55

10

Belangrijkste uitkomsten en verschillen met de eerste
meting van 2013
57

10.1
10.2

Uitkomsten
Verschillen met de eerste meting van 2013

Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

4

Vragenlijst
Onderzoeksverantwoording en kenmerken respondenten
Tabellen naar omzetklasse

57
58
59
65
69

1

Inleiding
De financierbaarheid van het Nederlandse bedrijfsleven is voor het ministerie van
Economische Zaken (EZ) een belangrijk punt van aandacht. Voldoende
bedrijfsfinanciering is een noodzakelijke voorwaarde voor het continueren en groeien
van bedrijven in Nederland. Zeker in het huidige economische klimaat is groei
gewenst. Hier komt bij dat de komende jaren nieuwe eisen aan de kredietwaardigheid
van banken worden gesteld die gevolgen kunnen hebben voor de beschikbaarheid van
bedrijfsfinanciering. Naar aanleiding hiervan heeft de Commissie Hoek medio 2013
een aantal aanbevelingen geformuleerd om bedrijfsfinanciering voor met name
kleinere bedrijven te verbeteren 1.
Om de ontwikkeling van de financiering van bedrijven te volgen, heeft het ministerie
van EZ aan Panteia opdracht verleend voor een halfjaarlijkse financieringsmonitor.
Met de gegevens die dat oplevert, kan inzicht worden verkregen in de behoefte van
ondernemers aan financiering en in de wijze waarop in die behoefte wordt voorzien.
Dit stelt het ministerie van EZ in staat goed in te spelen op behoeften en trends.
Deze rapportage behandelt de uitkomsten van de eerste meting van 2014, uitgevoerd
in februari 2014.
L ee sw i j ze r
Er wordt achtereenvolgens aandacht besteed aan:
 de financiële positie van bedrijven naar grootteklasse en bedrijfstak (hoofdstuk 2),
 het zoeken naar financiering en in het bijzonder vreemd vermogen, bron en doel,
bekendheid met en eventueel gebruik van overheidsregelingen (hoofdstuk 3),
 dezelfde punten voor eigen vermogen, inclusief de ontwikkeling van het eigen vermogen
(hoofdstuk 4),
 afhandeling van aanvragen en voorwaarden voor leningen (hoofdstuk 5),
 de voor het komende jaar verwachte financieringsbehoefte en slaagkans (hoofdstuk 6),
 de solvabiliteit, in samenhang met kenmerken van bedrijven zoals de slaagkans van hun
financieringsaanvraag (hoofdstuk 7),
 kwantificering van de financieringsbehoefte van het bedrijfsleven in Nederland (hoofdstuk
8),
 snelle groeiers: een aparte analyse van bedrijven die de afgelopen drie jaar met ten
minste 60% zijn gegroeid (hoofdstuk 9),
 samenvatting van de voornaamste uitkomsten, en de verschillen met de eerste meting
van 2013 (hoofdstuk 10),
 in de Bijlagen is achtereenvolgens de vragenlijst te vinden (Bijlage I), de
onderzoeksverantwoording (Bijlage II) en de belangrijkste tabellen naar omzetklasse (in
plaats van naar werkgelegenheidsklasse zoals elders in het rapport: Bijlage III)

1

Commissie Hoek, Verkenning MKB-financiering, Den Haag (Catshuisoverleg), juli 2013.

5

De financiële positie van het bedrijfsleven
in 2012

2

Het doel van deze monitor is een helder en eenduidig beeld te geven van de behoefte
aan financiering die leeft onder het Nederlandse bedrijfsleven en de mate waarin het
in staat is in deze behoefte te voorzien. Dit hoofdstuk schetst eerst een achtergrond:
een beeld van de financiële positie van het bedrijfsleven in 2012, uitgesp litst naar
sector en grootteklasse. Dit dient als achtergrond waartegen de ontwikkelingen die in
de rest van de monitor besproken worden spelen.
De opbouw van dit hoofdstuk is als volgt. Eerst wordt een afbakening gegeven, waarin
de gebruikte kengetallen worden besproken, evenals de gehanteerde definities voor de
sectoren en de grootteklassen. Vervolgens wordt eerst het brede perspectief gegeven:
de balansstructuur en financiële kengetallen van heel het niet-financiële bedrijfsleven.
De daaropvolgende analyses herhalen dit voor een uitsplitsing naar respectievelijk
sectoren en grootteklassen. In een laatste verdiepingsslag wordt de ontwikkeling over
de tijd bekeken. In Bijlage 2 is een uiteenzetting te vinden van de methodologie
gebruikt om de data te vergaren en te bewerken.

2.1

De financiële positie in beeld gebracht
De financiële stand van zaken van het Nederlandse niet-financiële bedrijfsleven 2 in
2012 wordt beschreven aan de hand van acht kengetallen. Deze kengetallen geven de
verdeling van de balans en financiële prestaties op een heldere en vergelijkbare
manier weer. De precieze opbouw en berekeningswijze van de kengetallen is
opgenomen in bijlage 2 van de rapportage (tabel B2.3). De volgende kengetallen
worden in dit hoofdstuk onderscheiden:
-

aandeel vaste activa

-

aandeel vlottende activa

-

aandeel eigen vermogen

-

aandeel lang vreemd vermogen

-

aandeel kort vreemd vermogen

-

solvabiliteit

-

liquiditeit (current ratio)

-

rentabiliteit eigen vermogen

De aandelen van de balansposten geven hun respectievelijke vertegenwoo rdiging in
het balanstotaal. De drie financiële indicatoren meten ieder een ander aspect van het
financiële wel en wee van het bedrijfsleven. De solvabiliteit geeft een indicatie van
hoe goed bedrijven in staat zijn aan hun verplichtingen op lange termijn te voldoen.
De liquiditeit doet ditzelfde voor de korte termijn. De rentabiliteit van het eigen
vermogen geeft een benadering van de winstgevendheid van bedrijven.
A f ba k en in g se ct or en en g ro ott ek la ss en
Een beeld wordt geschetst voor het totaal van het Nederlandse niet-financiële
bedrijfsleven en vervolgens wordt dit nog eens uitgesplitst naar totaalcijfers voor
sectoren en grootteklassen. Acht sectoren worden onderscheiden. Dit zijn de
landbouw, industrie (incl. delfstoffenwinning en nutsbedrijven), bouwnij verheid,
handel, horeca, vervoer, zakelijke diensten (incl. ICT) en overige diensten. Drie
2

Het particuliere bedrijfsleven exclusief financiële instellingen, het verzekeringswezen, onroerend goed en de
zorg. In tegenstelling tot de verdere hoofdstukken is dit inclusief de bedrijven zonder personeel.

7

grootteklassen worden onderscheiden, te weten het kleinbedrijf, middenbedrijf en
grootbedrijf. Op basis van het aantal werkzame personen liggen de tussenliggende
grenzen op 50 en 250. Op basis van jaarlijkse netto omzet liggen de tussenliggende
grenzen op 10 en 50 miljoen euro.
N i e t - r ech ts p er son e n
Binnen het kleinbedrijf wordt een nader onderscheid gemaakt tussen rechtspersonen
(bijv. BV’s en NV’s) en niet-rechtspersonen (bijv. VOF en eenmanszaken). Dit
onderscheid wordt gemaakt, omdat deze laatste groep een wezenlijk andere
balansstructuur heeft. In deze rechtsvorm is de ondernemer hoofdelijk aansprakelijk
voor alle schulden en maakt het persoonlijk vermogen feitelijk deel uit van het
vermogen van de onderneming.

2.2

Balansstructuur en financiële prestaties van het bedrijfsleven
De balans maakt de structuur van een bedrijf inzichtelijk. Wat zijn de bezittingen van
het bedrijf en hoe worden deze gefinancierd? De balans bestaat uit twee zijden. Aan
één kant staan de bezittingen van het bedrijf: de activa. Aan de andere kant staan de
middelen waarmee deze bezittingen zijn betaald: de passiva. Per definitie zijn de twee
zijden van de balans met elkaar in evenwicht. Het vermogen van een bedrijf is altijd
even groot als de optelsom van haar bezittingen.
B ed r i jf sb e z it t ing en
De activa worden ingezet om de bedrijfsactiviteiten uit te voeren en om de continuïteit
van de onderneming te waarborgen. Binnen de bezittingen wordt traditioneel een
onderscheid gemaakt op basis van de levensduur. Als activa in meerdere opvolgende
productieprocessen kunnen worden ingezet, zijn het vaste activa. Voorbeelden zijn het
bedrijfspand, grond in bezit van het bedrijf en machines. Maar ook immateriële zaken
als de merknaam of een patent behoren tot de vaste activa. Worden activa binnen een
enkel productieproces verbruikt, zijn het vlottende activa. Voorbeelden zijn voorraden,
kortlopende vorderingen op klanten en liquide middelen zoals kasgeld. In de p raktijk
ligt de grens tussen vast en vlottend vaak op een jaar.
V e r mo ge ns st ruc tu ur
De bezittingen van een bedrijf worden gefinancierd met het vermogen. Een deel van
dit vermogen bestaat uit gestort kapitaal dat door de eigenaren van de onderneming
is ingelegd bij de oprichting van het bedrijf en uit het aandelenkapitaal dat eventueel
is uitgebreid na een aandelenemissie. Dit is het eigen vermogen. Het eigen vermogen
vertegenwoordigt de claims die de eigenaren van de onderneming bezitten. De rest
van het vermogen wordt extern aangetrokken. Dit is het vreemd vermogen. Vreemd
vermogen bestaat uit onder meer uit leningen, obligaties en handelscrediteuren en
kan naar looptijd worden ingedeeld in lang en kort vreemd vermogen.
A f st em me n va n d e v e rm og en ss tr uc tuu r o p de a a rd va n de b e z it ti ng en
De balans geeft inzicht in de verhoudingen tussen de vaste en vlottende aard van de
activa en tussen het eigen en vreemd vermogen. Voor bedrijven is het zaak deze
verhoudingen goed in de gaten te houden en de financieringsmix z oveel mogelijk aan
te laten sluiten op de aard van de bezittingen. In de regel worden vaste activa zoveel
mogelijk met eigen vermogen en lang vreemd vermogen gefinancierd en vlottende
activa met kort vreemd vermogen. Omdat ook de vlottende activa een zekere vaste
kern hebben (er is altijd wel een bepaalde hoeveelheid vlottende activa in het bedrijf
aanwezig), worden deze ook deels met eigen vermogen of lang vreemd vermogen
gefinancierd. In een financieel gezonde onderneming is de omvang van de vlottende

8

activa dus groter dan die van het kort vreemd vermogen. In die gevallen is ook het
werkkapitaal 3 positief. Wanneer bedrijven minder gemakkelijk een langlopende lening
kunnen krijgen, bijvoorbeeld door hun geringe omvang of omdat zij in een bepaalde
sector actief zijn, moeten zij noodgedwongen een deel van hun investeringen in vaste
activa met kort vreemd vermogen financieren. Dit is vaak niet alleen duurder, het
leidt ook tot een negatief werkkapitaal. In figuur 2.1 wordt een grafische weergave
van de balansstructuur van het Nederlandse niet-financiële bedrijfsleven in 2012
gegeven.
figuur 2.1

balansstructuur van het niet-financiële bedrijfsleven in 2012

Bron: Panteia o.b.v. microdata CBS, 2014

In 2012 bestaat 67% van de bedrijfsbezittingen van het Nederlandse bedrijfsleven uit
vaste activa. Het restant wordt gevormd door bezittingen van een meer liquide aard.
Deze activa worden hoofdzakelijk vanuit eigen vermogen gefinanc ierd: 41% van het
vermogen behoort toe aan de eigenaren van de bedrijven. De optelling van het eigen
en lang vreemd vermogen (74%) is groter dan het aandeel vaste activa. Dit duidt er
op dat het Nederlandse bedrijfsleven als geheel een positief saldo werkk apitaal heeft.
F in a nc i ë l e k en ge ta l le n va n h e t be d r ij fs l ev en
De financiële gezondheid van het bedrijfsleven wordt beter gemeten aan de hand van
enkele kengetallen die beter inzicht geven in de solvabiliteit, de liquiditeitspositie en
de winstgevendheid van ondernemingen. In tabel 2.1 wordt een overzicht gegeven
van deze drie financiële kengetallen voor het gehele bedrijfsleven.
S o l va b i l i te i t
De solvabiliteit is een indicatie van het vermogen van bedrijven om te voldoen aan
hun verplichtingen op lange termijn. Het meet het aandeel van het eigen vermogen in
het totale vermogen. Hoe groter dit aandeel, hoe minder gevoelig bedrijven zijn voor
fluctuaties in de rentetarieven die gelden op leningen en obligaties en voor de ris ico’s
die gepaard gaan met herfinanciering. Er bestaat een rijke historie aan theorie over de
optimale kapitaalstructuur (verhouding tussen eigen en vreemd vermogen) voor een
bedrijf. Volgens verschillende theorieën heeft deze verhouding geen reële invloed op
de waarde van een bedrijf. Toch is het zo dat een te grote afhankelijkheid van vreemd
vermogen problematisch kan blijken wanneer het bedrijven niet voor de wind gaat,
3

Kort vreemd vermogen minus vlottende activa

9

omdat de betalingsverplichtingen aan de schuldeisers overeind blijven. Daarentegen
zijn dividendbetalingen aan aandeelhouders een onderdeel van het bedrijfsbeleid. Een
voldoende hoge solvabiliteit maakt bedrijven dus minder gevoelig voor een neergaand
economisch tij. Bovendien biedt het een gezondere positie om vreemd vermogen aan
te trekken. In 2012 was de solvabiliteit van het niet-financiële bedrijfsleven 41%. Dit
is marginaal lager dan in 2011: in dat jaar was de solvabiliteit 42%.
tabel 2.1

financiële kengetallen van het niet-financiële bedrijfsleven in 2012

kengetal

waarde

solvabiliteit

0,41

liquiditeit (current ratio)

1,28

rentabiliteit eigen vermogen

10,7%

Bron: Panteia o.b.v. microdata CBS, 2014

L i qu id i te i t
De current ratio geeft weer in welke mate bedrijven in staat zijn te voldo en aan hun
verplichtingen op de korte termijn. Deze werkkapitaalratio meet de verhouding tussen
de vlottende activa en het kort vreemd vermogen. Voldoende vlottende activa
voorkomen liquiditeitsproblemen op de korte termijn: deze activa kunnen relatief sne l
in geld worden omgezet en daarmee gebruikt worden om aan verplichtingen op de
korte termijn te voldoen. Tegelijkertijd brengen de vlottende activa vaak minder op
dan de vaste activa. Voldoende liquiditeit kan een onderneming dus uit financiële
problemen houden, maar is tegelijkertijd ook minder winstgevend. Kasgeld levert
bijvoorbeeld geen inkomsten op. Het aanhouden van een buffer aan liquide middelen
beperkt daarom ook de mogelijkheden van een bedrijf om te investeren in bezittingen
die meer opbrengsten genereren.
Een verslechterende liquiditeitspositie kan duiden op verslechterende financiën: als
bedrijven niet in staat zijn hun crediteuren of bank te betalen, nemen deze posten, en
daarmee het kort vreemd vermogen toe. Tegelijkertijd kan het ook duiden op een
meer efficiënte bedrijfsvoering. Wanneer bedrijven hun voorraden beter beheren en
minder onnodige liquiditeiten aanhouden, daalt de hoeveelheid vlottende activa. Een
dalende liquiditeit is dus niet persé een slecht teken. Zeker wanneer de solvabil iteit
van bedrijven nog in orde is, hoeft hier geen sprake van te zijn. Ten opzichte van
2011 is de current ratio van het niet-financiële bedrijfsleven in 2012 iets gedaald van
1,30 naar 1,28.
R e nta b i l it e it e i ge n ve rm og en
De winstgevendheid van bedrijven kan op verschillende manieren gemeten worden. De
rentabiliteit van het eigen vermogen relateert het netto resultaat (ná belasting) aan
het door aandeelhouders in de onderneming geïnvesteerde kapitaal. Deze rentabiliteit
maakt een vergelijking met de rendementseis van investeerders in het bedrijf
mogelijk. Aandeelhouders in bedrijven zullen een risico opslag verwachten ten
opzichte van het rendement dat zij zouden kunnen behalen op (navenant) risicoloze
beleggingen als overheidspapier en spaartegoeden. De rentabiliteit op het eigen
vermogen is verslechterd. In 2011 was deze 13,7%, in 2012 is dit afgenomen tot
10,7%.

10

2.3

Balansstructuur en financiële prestaties naar sector
Het voorgaande geeft een overzichtelijk beeld van de balansstructuur en de financiële
prestaties van het gehele niet-financiële bedrijfsleven in 2012. Een verbijzondering
naar sector maakt het mogelijk om diepgaandere analyses uit te voeren en om nader
op de onderliggende sectoren in te gaan.
D e b a l a ns st ru ctu ur va n he t n ie t - f ina n c ië l e b edr i j fs l ev en na a r se ct or
In tabel 2.2 wordt een overzicht gegeven van de balansstructuur van acht sectoren.
Het aantal ondernemingengroepen 4 en het balanstotaal per sector is gegeven om
verdere berekeningen te faciliteren. Een eerste blik leert direct dat er grote verschillen
bestaan tussen de sectoren en dat de waarden voor sommige sectoren ook behoorlijk
afwijken van het totaalcijfer.
tabel 2.2

balansstructuur van het niet-financiële bedrijfsleven naar sector, 2012
activa

sector

passiva
lang

kort

ondernemingen

balanstotaal

vaste

vlottende

eigen

vreemd

vreemd

groepen

(x €1 mld.)

activa

activa

vermogen

vermogen

vermogen

landbouw

62.400

113,8

83%

17%

37%

51%

11%

industrie

59.200

779,4

73%

27%

49%

29%

22%

bouwnijverheid

138.000

103,4

53%

47%

30%

35%

35%

handel

211.400

390,8

50%

50%

37%

28%

35%

horeca

46.800

42,0

83%

17%

23%

39%

38%

vervoer

32.200

151,4

78%

22%

35%

44%

21%

ICT en zakelijke diensten

362.000

316,5

64%

36%

37%

35%

28%

overige diensten

126.800

80,1

79%

21%

35%

47%

17%

1.038.700

1.977,2

67%

33%

41%

33%

26%

totaal

Bron: Panteia o.b.v. microdata CBS, 2014

V e r sch i l l en in va s te a c ti va d oo r k a p i ta a l int en s it e it en r ech ts p er so on l i jk h e i d
De verdeling van de bezittingen varieert sterk per sector. Dit is hoofdzakelijk terug te
voeren op de mate van kapitaalintensiteit en op het voorkomen van bedrijven zonder
rechtspersoonlijkheid in een sector. Zo ligt het aandeel vaste activa aanzienlijk hoger
in de meer kapitaalintensieve sectoren. In de landbouw (83%) en industrie (73%)
maken grond, machines en bedrijfshuisvesting een voornaam deel van de bezittingen
uit. In het vervoer (78%) vormt de vloot aan transportmiddelen een belangrijk deel
van de bezittingen en in de horeca (83%) drukken het pand en meubilair zwaar op de
balans.
In de landbouw, horeca en overige dienstverlening (79%) speelt tevens het relatieve
belang van bedrijven zonder een vorm van rechtspersoonlijkheid zwaar 5. In dergelijke
ondernemingen is het privébezit van de ondernemer onlosmakelijk verbonden aan het

4

De ondernemingengroep is een statistisch construct van het CBS en vertegenwoordigd de feitelijke actor in
financiële processen. Het is de meest omvattende verzameling van in Nederland gevestigde juridische
eenheden. Feitelijk is dit dus het concern.
5
In de landbouw, bouwnijverheid, horeca en de overige dienstverlening is het aandeel ondernemingengroepen
zonder rechtspersoonlijkheid respectievelijk 91%, 84%, 91% en 94%. In het gehele niet-financiële bedrijfsleven
is dit 78%.

11

eigendom van de onderneming. De eventueel aanwezige privéhuisvesting van deze
groep ondernemers telt ook mee in hun bedrijfsbezittingen.
O mva n g, w in st ge ve nd he i d e n r ech ts pe r so on l i jk h e i d v o rm en k a p i ta a lst ru ct uu r
Ook in de opbouw van de vermogensstructuur bestaan aanzienlijke verschillen tussen
de sectoren. Dit speelt in de dichotomie tussen eigen en vreemd vermogen, maar ook
binnen het vreemd vermogen in de keuze voor een lange of korte looptijd. Hiervoor
zijn drie voorname factoren aan te wijzen: de bedrijfsomvang, de winstgevendheid en
de rechtspersoonlijkheid van bedrijven.
De industrie (inclusief delfstoffenwinning en nutsbedrijven) is de sector met veruit het
hoogste aandeel eigen vermogen: 49% van alle bezittingen in de sector wordt vanuit
het eigen vermogen gefinancierd. Dit is tevens de sector met het grootste aandeel
grote bedrijven. Voor grote bedrijven is het gemakkelijker om eigen vermogen aan te
trekken vanuit aandelenemissies, onder meer omdat deze bedrijven in de regel
transparanter zijn en er simpelweg meer informatie beschikbaar is.
Het eigen vermogen wordt deels verder uitgebouwd vanuit winstinhoudingen en zal
dus redelijkerwijs wat hoger liggen in die sectoren waar de rentabiliteit op het eigen
vermogen hoog ligt. De industrie, handel en ICT en zakelijke diensten zijn het meest
winstgevend en hebben inderdaad ook een relatief hoog eigen vermogen: 37% tot
49%.
Ten slotte is ook aan de vermogenszijde de invloed van de rechtspersoonlijkheid van
bedrijven zichtbaar in een lager eigen vermogen. De ondernemer achter een bedrijf
zonder rechtspersoonlijkheid is persoonlijk aansprakelijk voor de schulden van zijn of
haar bedrijf en er bestaat dus geen afscheiding tussen het privévermogen en dat van
het bedrijf. De hypotheek op de persoonlijke huisvesting (lang vreemd vermogen)
drukt daarom relatief zwaar op de kapitaalstructuur en het aandeel eigen vermogen
zal in die sectoren laag zijn. Dit is inderdaad het geval binnen de horeca (23%) en in
mindere mate ook in de bouwnijverheid (30%). In de bouwnijverheid, horeca en
handel is bovendien het belang van kort vreemd vermogen relatief erg hoog: het
vormt in deze sectoren steeds minstens de helft van het totale vreemd vermogen.
Deze sectoren betrekken hun financiering deels uit crediteuren en leverancierskrediet.
Het was voor deze sectoren ook moeilijker om vreemd vermogen aan te trekken in
2012: in de bouwnijverheid en handel kregen bedrijven een beneden gemiddeld klein
aandeel van het gevraagde bedrag, respectievelijk 80% en 82% 6.
D e f i na nc i ë l e k en ge ta l le n va n h et n ie t - f ina n c ië l e b e dr i j fs l ev en na a r s e c to r
De financiële kengetallen maken het beter mogelijk om de prestaties van de sectoren
onderling te vergelijken. Dit gebeurt in tabel 2.3, waarin solvabiliteit, liquiditeit en de
rentabiliteit van het eigen vermogen worden gepresenteerd.
De solvabiliteitsratio is feitelijk niets anders dan het aandeel van het eigen vermogen
in de vermogensstructuur en de verschillen tussen sectoren bij dit kengetal zijn reeds
bij de vorige tabel besproken. De solvabiliteit is met 41% het hoogst in de industrie,
wat deels is terug te voeren op de gemiddeld grotere bedrijfsomvang en daardoor de
betere toegang tot de aandelenmarkt en de winstgevendheid van deze sector. De
solvabiliteit is met 23% het laagst in de horeca, vanwege het aandeel ondernemingen
zonder rechtspersoonlijkheid en het belang van crediteuren en leverancierskrediet.

6

12

Dit blijkt uit tabel 33 op p.52 van de Financieringsmonitor 2013-1. Het overall gemiddelde was 87%.

L i qu id i te i ts po s it i e be pa a l d do or v oo r ra d en e n d e b it eu r en
De current ratio (de omvang van de vlottende activa gedeeld door de omvang van het
kort vreemd vermogen) verschilt eveneens wezenlijk tussen sectoren. Deze ratio is
met 1,46 het hoogst in de landbouw. Andere sectoren met een vergelijkbare positie
zijn de handel, bouwnijverheid en in mindere mate de bouwnijverheid: sectoren die
sterk van elkaar verschillen. Een sterke liquiditeitspositie betekent dat het voor de
bedrijven in deze sectoren relatief gemakkelijk is om aan hun verplichtingen op de
korte termijn te voldoen. De current ratio in de handel, bouw en industrie is hoog door
grote voorraden aan respectievelijk handelswaar, bouwmaterialen en halffabricaten.
Bedrijven in de landbouw hebben relatief veel liquide middelen.
tabel 2.3

financiële kengetallen van het niet-financiële bedrijfsleven naar sector, 2012
liquiditeit

rentabiliteit

solvabiliteit

(current ratio)

eigen vermogen

landbouw

0,37

1,46

6,5%

industrie

0,49

1,24

11,3%

bouwnijverheid

0,30

1,35

5,1%

handel

0,37

1,44

13,3%

horeca

0,23

0,46

8,5%

vervoer

0,35

1,06

2,6%

ICT en zakelijke diensten

0,37

1,29

12,6%

overige diensten

0,35

1,23

9,6%

totaal

0,41

1,28

10,7%

sector

Bron: Panteia o.b.v. microdata CBS, 2014

De liquiditeitspositie is veruit het slechtst in de horeca: de current ratio is daar slechts
0,46. Gecombineerd met de slechte solvabiliteitspositie duidt dit er op dat het voor
deze sector moeilijk is om aan betalingsverplichtingen op de korte termijn te voldoen.
De omvang van de vlottende activa is kleiner dan die van het kort vreemd vermogen,
wat betekent dat er in deze sector sprake is van een negatief werkkapitaal. Dit lijkt
een structureel probleem te zijn dat in ernst is toegenomen: in de vorige monitor was
de current ratio voor deze sector nog 0,83. De relatief grote omvang van het kort
vreemd vermogen kan er bovendien op wijzen dat horecabedrijven geen financiering
met een langere looptijd kunnen aantrekken en dat zij hun investeringen daarom
noodgedwongen met kort krediet financieren.
R e nta b i l it e it e i ge n ve rm og en is a f ge no me n
De rentabiliteit van het eigen vermogen varieert eveneens sterk tussen de sectoren.
Verschillen in hoogte kunnen diverse oorzaken hebben: een lager rendement kan aan
de ene kant het gevolg zijn van een lager netto resultaat, maar kan ook veroorzaakt
worden door een hoge solvabiliteit, aangezien de maatsta f hieraan wordt gerelateerd.
Het rendement op het eigen vermogen is het hoogst in de handel, ICT en zakelijke
diensten en in de industrie. Dit zijn stuk voor stuk sectoren met een relatief hoge
solvabiliteit en er is dus sprake van een sterk netto resultaat.
Het rendement is het laagst in het vervoer. Gecombineerd met een solvabiliteit die
niet uitzonderlijk hoog is en ook een relatief lage liquiditeit duidt dit er op dat hier
meer speelt. Veel vervoerders kampten in 2012 met negatieve rendementen. Ook in
de eerste meting van vorig jaar was dit al het geval.

13

Ten opzichte van het jaar 2011 dat in de monitor van vorig jaar werd beschreven, is
de algehele rentabiliteit gedaald van 13,7% naar 10,7%. Deze daling is het gevolg van
een sterke daling in enkele sectoren: vooral in de bouwnijverheid (2011: 16%) en de
ICT en zakelijke diensten (2011: 19,6%) is het resultaat fors ingezakt. In de overige
dienstverlening is een omgekeerde ontwikkeling waarneembaar. De rentabiliteit is van
2,1%, het laagste rendement van alle sectoren in 2011, gestegen tot 9,6%. Er is geen
sprake van een wezenlijke resultaatverbetering. Het gemiddelde netto resultaat is
nagenoeg gelijk gebleven, maar het eigen vermogen is drastisch afgenomen.

2.4

Balansstructuur en financiële kengetallen naar grootteklasse
Een verbijzondering naar grootteklasse maakt het mogelijk om ook op dat niveau
analyses uit te voeren en te bezien hoe de balansstructuur en financiële kengetallen
verschillen tussen grootteklassen. In tabel 2.4 wordt een overzicht gegeven van de
balansstructuur van het niet-financiële bedrijfsleven naar grootteklasse.
D e b a l a ns st ru ctu ur va n he t n ie t - f ina n c ië l e b edr i j fs l ev en na a r g ro ott ek l a s se
Een indeling naar grootteklasse is aangebracht op basis van w erkzame personen en op
basis van netto omzet. In het eerste geval liggen de grenzen op 50 en 250 werkzame
personen, in het laatste op 10 en 50 miljoen euro. Bij beide indelingen zijn waarden
voor de bedrijven zonder rechtspersoonlijkheid exact gelijk. Dit komt omdat deze
groep volledig in het kleinbedrijf valt. Wanneer bedrijven groter worden is het niet
langer verantwoordelijk de hoofdelijke aansprakelijkheid te dragen en wordt vaak
gekozen voor een alternatieve rechtsvorm.
tabel 2.4

balansstructuur van het niet-financiële bedrijfsleven naar grootteklasse, 2012 7
activa

sector

passiva
lang

kort

ondernemingen

balanstotaal

vaste

vlottende

eigen

vreemd

vreemd

groepen

(x €1 mld.)

activa

activa

vermogen

vermogen

vermogen

kleinbedrijf nrp (0 - 49 wp)

771.600

364,2

76%

24%

24%

54%

22%

kleinbedrijf rp (0 - 49 wp)

256.000

331,5

46%

54%

45%

28%

27%

middenbedrijf (50 - 249 wp)

9.200

149,7

51%

49%

41%

28%

30%

grootbedrijf (250+ wp)

1.900

1.131,9

73%

27%

45%

29%

26%

kleinbedrijf nrp (0 < 10 € mln.)

771.600

364,2

76%

24%

24%

54%

22%

kleinbedrijf rp (0 < 10 € mln.)

252.800

224,5

43%

57%

38%

36%

27%

middenbedrijf (10 < 50 € mln.)

11.100

127,5

54%

46%

43%

28%

29%

grootbedrijf (50+ € mln.)

3.100

1.261,0

70%

30%

46%

28%

26%

1.038.700

1.977,2

67%

33%

41%

33%

26%

totaal

Bron: Panteia o.b.v. microdata CBS, 2014

V e r sch i l l en in va s te a c ti va d oo r om va n g en r ech ts pe r so on l i jk h e id
Uit de tabel blijkt een duidelijk verband tussen de omvang van een bedrijf en het deel
van de bedrijfsbezittingen dat bestaat uit vaste activa: hoe groter een bedrijf is, hoe
groter dit aandeel. Dit loopt op van 46% vaste activa in het kleinbedrijf to t 73% in het
grootbedrijf. De niet-rechtspersonen vormen de uitzondering. Hoewel zij voorkomen in
7

14

De afkorting nrp staat voor niet-rechtspersoon, rp voor rechtspersonen

het kleinbedrijf, hebben zij het grootste aandeel vaste activa. Dit heeft te maken met
het gebrek aan scheiding tussen de bedrijfsbezittingen en persoonlijke eigendommen
van de ondernemer. De eigen woning van de ondernemer telt ook mee als bezitting.
De vaste activa zijn op te splitsen in (im)materiële en financiële activa. Deze laatste
post zorgt ervoor dat het aandeel vaste activa zo sterk oploopt met bedrij fsgrootte.
Grotere ondernemingengroepen bestaan uit de grotere concerns met soms meerdere
dochterondernemingen. De deelnemingen in deze bedrijven vallen onder de vaste
activa. Ook de immateriële vaste activa zoals patenten en merknamen zijn van groter
belang voor het grootbedrijf.
V e r mo ge ns st ruc tu ur g ev o rm d do or re cht sp e rs oo n l i jk h e id e n om ze t
De verschillen in de vermogensstructuur tussen de grootteklassen zijn op het eerste
oog minder uitgesproken. Het aandeel eigen vermogen in de financieringsmix verschil t
nauwelijks tussen de diverse grootteklassen en schommelt tussen de 38% en 45%. Bij
de grootteklasseverdeling op basis van omzet is een positief verband te zien tussen
omvang en solvabiliteit. Voor grotere bedrijven is het relatief makkelijker om eigen
vermogen aan te trekken in de vorm van aandelenemissies.
De grote uitzondering is opnieuw de groep bedrijven zonder rechtspersoonlijkheid met
een solvabiliteit van slechts 24%. Dit heeft eveneens te maken met de hoofdelijke
aansprakelijkheid van de ondernemer achter het bedrijf: er bestaat geen onderscheid
tussen zijn of haar persoonlijk vermogen en het vermogen van het bedrijf. Hierdoor
drukt de hypotheek op het woonhuis relatief zwaar in de kapitaalstructuur.
De netto omzet lijkt van meer invloed te zijn op de vermogensstructuur dan omvang
van een bedrijf. Het kleinbedrijf op basis van omzet heeft een aanzienlijk lager deel
eigen vermogen (38%) dan het kleinbedrijf op basis van werkgelegenheid (45%).
F in a nc i ë l e k en ge ta l le n na a r g ro ot tek la ss e
De financiële kengetallen maken het beter mogelijk om de prestaties van de sectoren
onderling te vergelijken. Dit gebeurt in tabel 2.5, waarin solvabiliteit, liquiditeit en de
rentabiliteit van het eigen vermogen worden gepresenteerd.
tabel 2.5

financiële kengetallen naar grootteklassen, 2012

sector

liquiditeit

rentabiliteit

solvabiliteit

(current ratio)

eigen vermogen

kleinbedrijf nrp (0 - 49 wp)

0,24

1,08

11,9%

kleinbedrijf rp (0 - 49 wp)

0,45

1,96

15,3%

middenbedrijf (50 - 249 wp)

0,41

1,62

11,5%

grootbedrijf (250+ wp)

0,45

1,07

9,0%

kleinbedrijf nrp (0 < 10 € mln.)

0,24

1,08

11,9%

kleinbedrijf rp (0 < 10 € mln.)

0,38

2,14

11,2%

middenbedrijf (10 < 50 € mln.)

0,43

1,59

9,5%

grootbedrijf (50+ € mln.)

0,46

1,14

10,5%

totaal

0,41

1,28

11,0%

Bron: Panteia o.b.v. microdata CBS, 2014

L i qu id i te i t ne em t a f m et o mva n g
Naarmate bedrijven groter worden, neemt hun liquiditeit af. De current ratio neemt af
van 2,14 in het kleinbedrijf tot 1,07 in het grootbedrijf. Omdat ook de solvabiliteit met

15

bedrijfsomvang toeneemt, is echter niet noodzakelijk sprake van e en verslechterende
liquiditeitspositie. Grote bedrijven beheren hun bezittingen beter en proberen zo de
omvang van de minder renderende vlottende activa zoveel mogelijk te beperken. Dit
kan bereikt worden door een efficiënt voorraadbeheer, druk uitoefenen op debiteuren
en door nijpende liquiditeitsproblemen op te lossen met het snel aantrekken van kort
krediet. Bedrijven zonder rechtspersoonlijkheid vormen opnieuw de uitzondering op de
regel. Zij hebben een erg lage current ratio, wat het voor hen moeilijk maakt om aan
hun korte termijn betalingsverplichtingen te voldoen.
R e nta b i l it e it h et ho og st vo or k l e in er e b ed r i jv en
Het verband tussen bedrijfsomvang en de rentabiliteit van het eigen vermogen is wat
minder eenduidig en wordt sterk beïnvloed door de maatstaf die gehanteerd wordt bij
het afbakenen van grootteklassen. Bekeken naar de bedrijfsomvang op basis van de
werkgelegenheid doet zich een negatief verband voor: de rentabiliteit neemt af met de
omvang van bedrijven. Uitzondering in negatieve zin is opnieuw de groep bedrijven
zonder rechtspersoonlijkheid in het kleinbedrijf. Bekeken naar de bedrijfsomvang op
basis van de netto omzet is het beeld meer diffuus: de rentabiliteit van de grootste
bedrijven is weer hoger dan in het middenbedrijf.
Bedrijven zonder rechtspersoonlijkheid realiseren een relatief hoge rentabiliteit op het
eigen vermogen. Dit heeft te maken met de lage solvabiliteit van deze bedrijven. Het
bedrag waaraan het netto resultaat wordt gerelateerd is simpelweg lager, met als
gevolg dat dit verhoudingsgetal snel hoger uitkomt.

2.5

Ontwikkeling balansstructuur en kengetallen 2008 -2012
De financiële positie van het niet-financiële bedrijfsleven in het jaar 2012 is uitgebreid
in kaart gebracht, met verbijzonderingen naar sector en grootteklasse. Het schetsen
van een achtergrond waartegen de bevindingen van de rest van de monitor bezien
moeten worden, kan niet zonder het één en ander in het bredere perspectief van een
meerjarige ontwikkeling te plaatsen.
figuur 2.2

ontwikkeling balansstructuur van het bedrijfsleven, 2010 - 2012

Bron: Panteia o.b.v. microdata CBS, 2014

V a s te a c t iva ne m en to e, s o lva bi l i te i t ne em t ma r g i na a l a f
De ontwikkeling van de balansverhoudingen over de periode van 2010 tot 2012 wordt
in figuur 2.2 in beeld gebracht. Voor ieder jaar geldt dat de activazijde in de bovenste

16

balk is weergegeven en de passivazijde in de onderste balk. De figuur maakt duidelijk
dat er zich in 2011 een sprong heeft voorgedaan in het aandeel vaste activa in de
bedrijfsbezittingen en dat dit aandeel in 2012 niet is veranderd. 2011 was het tweede
jaar van economische groei, hoewel het vierde kwartaal weer een terugval liet zien.
De opleving in het aandeel vaste activa in dat jaar loopt in de pas met de ontwikkeling
van de investeringen door het bedrijfsleven 8. Hoewel de investeringen in 2012 weer
iets terugvielen, heeft dit, vooralsnog, geen invloed op het aandeel vaste activa.
De ontwikkeling van de kapitaalstructuur van het niet-financiële bedrijfsleven vertoont
minder schommelingen: het aandeel eigen vermogen en dus ook de solvabiliteit blijft
ruwweg constant. Dit lijkt moeilijk te plaatsen tegen de achtergrond van enkele jaren
van zwaar economisch tij. Het begin van de crisis periode, de voorzichtige jaren van
groeiherstel en de daar weer op volgende krimp in 2012 hebben op het oog geen
invloed gehad op de financiële slagkracht van bedrijven. Het antwoord is mogelijk te
vinden in een balansverkorting9. In 2012 kromp de economie, investeerden bedrijven
minder en consumeerden de huishoudens ook weer minder dan in het jaar daarvoor.
Als het totaal van bezittingen op de balans relatief even hard afneemt als de omvang
van het eigen vermogen, kan de solvabiliteitspositie behouden blijven.
L i qu id i te i t ve rs l ec ht e rd, r en ta bi l i te i t vo l gt ec on om i e -b r ed e on tw ik k e l in g
De ontwikkeling van twee financiële kengetallen wordt in figuur 2.3 gepresenteerd. De
grafiek is op twee assen geplot: de liquiditeitspositie op de linker y-as, de rentabiliteit
op de rechter y-as. De solvabiliteit is uit deze grafiek weggelaten, omdat deze feitelijk
al in de voorgaande figuur uiteen is gezet.
figuur 2.3

ontwikkeling financiële kengetallen van het bedrijfsleven, 2008 - 2012

1,50

16%

1,45

14%
12%

1,40

10%

1,35

8%
1,30

6%

1,25

4%

1,20

2%

1,15

0%
2008

2009
liquiditeit

2010

2011

2012

rentabiliteit eigen vermogen

Bron: Panteia o.b.v. microdata CBS, 2014

De current ratio is over de gehele periode van 2008 tot 2012 bezien afgenomen van
1,45 in 2008 tot 1,28 in 2012. De capaciteit van het bedrijfsleven om op korte termijn
aan haar betalingsverplichtingen te voldoen is daarmee door opvolgende crisisjaren
uitgehold. Het jaar 2010 vormt een grootse uitzondering en zag een fors herstel van
de liquiditeitspositie en bracht de current ratio tot een niveau nog hoger dan dat aan
8

Centraal Planbureau (2014) - Centraal Economisch Plan 2014. De bruto investeringen van bedrijven namen in
2011 met 6,5% toe. Het BBP groeide in 2011 met 0,9%, na een groei van 1,5% het voorgaande jaar. Zowel de
investeringen als het BBP namen in 2012 weer iets af.
9
In 2012 nam de gemiddelde balansomvang met 2% af.

17

het begin van de periode 10. Zoals in figuur 2.2 zichtbaar gemaakt is, kenmerkte dat
jaar zich door een relatief hoog aandeel vlottende activa, terwijl het kort vreemd
vermogen een gelijkblijvend aandeel had. Het bedrijfsleven greep de eerste tekenen
van herstel in 2010 aan om hun voorraden weer op te bouwen en ook de kortlopende
vorderingen van bedrijven liepen dat jaar weer iets op. Het tempo van de daling van
de liquiditeitspositie is in 2012 bescheiden.
De ontwikkeling van de rentabiliteit van het eigen vermogen vertoont een meer grillig
verloop dat sterk correspondeert met de ontwikkeling van de economie als geheel. De
jaren 2009 en 2012 zagen een economie-brede krimp, de tussenliggende jaren een
bescheiden groei. In haar meest recente ramingen spreekt het CPB ook voor 2013 van
een krimp 11. Dit zou ook in 2013 tot een verdere daling van rentabiliteit kunnen
leiden.
O ntw ik k e l in g f ina n c ië l e k e ng eta l l en na a r gr oo tt ek la ss e
De in het voorgaande getoonde ontwikkelingen hebben betrekking op het gehele niet financiële bedrijfsleven. Een overzicht van de ontwikkeling van een aantal kengetallen
naar grootteklasse wordt gegeven in tabel 2.6. Bovenop de drie steeds onderscheiden
financiële kengetallen solvabiliteit, liquiditeit en rentabiliteit zijn dit het lang en kort
vreemd vermogen. Gecombineerd met de solvabiliteit maakt dit de ontwikkelingen in
de kapitaalstructuur inzichtelijk. Bij de bedrijven in het kleinbedrijf zonder
rechtspersoonlijkheid ontbreken de jaren voor 2011. De waarden voor deze groep
werden voorheen anders becijferd waardoor een vergelijking niet zinvol is.
tabel 2.6

ontwikkeling financiële kengetallen naar grootteklassen, 2008 - 2012

jaar
kleinbedrijf
niet-rechtspersonen
kleinbedrijf
rechtspersonen

middenbedrijf

grootbedrijf

liquiditeit

rentabiliteit

solvabiliteit

(current ratio)

eigen vermogen

2011

0.31

1.11

16%

LVV
49%

KVV
19%

2012

0.24

1.08

15%

54%

22%

2008

0.35

1.76

22%

33%

31%

2009

0.35

1.83

17%

38%

28%

2010

0.35

1.75

16%

31%

34%

2011

0.41

2.03

12%

33%

26%

2012

0.45

1.96

15%

28%

27%

2008

0.38

1.39

15%

43%

32%

2009

0.37

1.47

11%

43%

27%

2010

0.36

1.50

12%

35%

29%

2011

0.33

1.57

14%

36%

32%

2012

0.41

1.62

11%

28%

30%

2008

0.44

1.28

17%

37%

32%

2009

0.46

1.23

9%

30%

29%

2010

0.46

1.28

13%

25%

29%

2011

0.47

1.04

14%

27%

26%

2012

0.45

1.07

9%

29%

26%

Bron: Panteia o.b.v. microdata CBS, 2014

10

De figuur wijkt af van de figuur gepresenteerd in de Financieringsmonitor 2013-1. De daar gepresenteerde
waarde was foutief in de figuur opgenomen.
11
Het BBP krimpt in 2013 met 0,8% ten opzichte van het voorgaande jaar.

18

Het blijkt dat de verslechterende liquiditeitspositie volledig is toe te schrijven aan een
ontwikkeling in het grootbedrijf, waar de current ratio vooral in 2011 een diepe duik
maakt. Het aandeel van de vlottende activa daalt harder dan het aandeel kort vreemd
vermogen. Dit komt grotendeels door een strikter debiteurenbeheer 12. Het midden- en
kleinbedrijf toont juist een verbetering van de liquiditeitspositie. Dit kan ook te maken
hebben met de strengere acceptatiecriteria die banken voor het MKB hanteren 13, wat
deze bedrijven er toe dwingt meer liquide middelen aan te houden. Dit laatste kan ook
de ontwikkeling in het lang vreemd vermogen ten dele verklaren: dit aandeel neemt af
in het MKB, maar neemt juist toe in het grootbedrijf waar het nog iets makkelijker is
om lang krediet aan te trekken.

2.6

De belangrijkste punten op een rijtje
De structuur en prestaties van het niet-financiële bedrijfsleven zijn in beeld gebracht
met behulp van balansaandelen en financiële kengetallen. Ter afronding de meest in
het oog springende resultaten samengevat:
- het niet-financiële bedrijfsleven staat er in 2012 slechter voor dan in 2011: de
solvabiliteit en liquiditeitspositie zijn marginaal verslechterd, de rentabiliteit op het
eigen vermogen is wezenlijk gedaald van 13,7% naar 10,7%
- de solvabiliteit en de current ratio zijn in 2012 het hoogst in de industrie en het
laagst in de horeca
- de solvabiliteit is hoger bij grotere bedrijven, de liquiditeit neemt juist af met
bedrijfsomvang
- de rentabiliteit van het eigen vermogen is met 2,6% het laa gst in het transport,
waar bovendien ook de solvabiliteit en liquiditeit beneden gemiddeld laag zijn
- de bouwnijverheid en ICT en zakelijke diensten hebben een sterke terugval in de
rentabiliteit van het eigen vermogen doorgemaakt
- de rentabiliteit van het eigen vermogen beweegt sterk mee met economie-brede
ontwikkelingen, wat in 2012 een daling heeft opgeleverd

12

Uit CBS cijfers voor het grootbedrijf over 2011 blijkt dat het aandeel kortlopende vorderingen in het
balanstotaal met 3%-punt afneemt. Dit is een grotere afname dan geldt voor de voorraden en liquiditeiten.
13
Uit cijfers van De Nederlandsche Bank blijkt dat de acceptatiecriteria vooral in de laatste twee kwartalen van
2011 en opnieuw in delen van 2012 toenamen voor het MKB, terwijl deze voor het grootbedrijf het grootste deel
van 2011 nog afnamen. Ook het grootbedrijf wordt in 2012 echter geconfronteerd met strengere criteria.

19

Kredietfinanciering gezocht

3

Dit hoofdstuk behandelt de zoektocht naar kredietfinanciering van bedrijven, dat wil
zeggen met vreemd vermogen: waarvoor zocht men kredietfinanciering en bij wie,
heeft men het gezochte bedrag gekregen, en zo nee, waarom niet, en heeft men
gebruik gemaakt van garantieregelingen?
In deze en volgende hoofdstukken zijn de cijfers in de tabellen, tenzij anders vermeld,
herwogen naar het aandeel dat elke deelsector en grootteklasse heeft in de
werkgelegenheid bij het totale particuliere bedrijfsleven 14.

3.1

Benutten beschikbare kredietruimte
B es ta a n de k re d i et ru im te mé é r be nut do or 2 2%
Er zijn bij de eerste meting in 2014 iets minder bedrijven die hun beschikbare
kredietruimte in de afgelopen twaalf maanden méér zijn gaan benutten dan in de
voorafgaande periode. Bij middelgrote bedrijven (50-250 werkzame personen) is dat
het vaakst het geval. Kleinbedrijf én grootbedrijf hebben wat vaker geen krediet,
maar vermoedelijk met een verschillende achtergrond: niet nodig en niet kunnen
krijgen bij de bank in het geval van kleine bedrijven, interne financiering binnen
concernverband in het geval van grote bedrijven. Zie tabel 3.1.
Tabel 3.1

Méér benutten van bestaande kredietruimte in het afgelopen jaar
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 1.389

Antwoord

KB

MB

GB

totaal
2014-1

totaal
2013-1

Méér benut

21%

25%

20%

22%

23%

Niet méér benut

65%

65%

68%

66%

63%

Heeft geen krediet

13%

10%

12%

12%

14%

Bron: Panteia, 2014

3.2

Zoeken van externe financiering
M e er b e dr i j ve n zo ek en f i na nc i e r in g, en v oo ra l v r ee m d v e rm og en
In de afgelopen periode hebben meer bedrijven financiering gezocht buiten de
bestaande kredietruimte, vergeleken met voorgaande metingen: een jaar geleden was
het nog 18%, in het najaar van 2013 was het al 19%, en aan het begin van 2014 is
het toegenomen naar 21%: zie tabel 3.2. Deze ontwikkeling kan worden gezien als
een teken van economisch herstel. Bij de vorige meting bleek vooral de vraag naar
vreemd vermogen toegenomen. Bij de huidige meting is dit gestegen aandeel
gehandhaafd.

14

De werkgelegenheid is voor 13 deelsectoren en drie grootteklassen per deelsector berekend uit CBS-data
betreffende het aantal bedrijven naar grootteklasse op 1 januari 2012.

20

M KB zo ek t va k e r e i ge n v e rm og en
Kleine en middelgrote bedrijven zoeken vaker eigen vermogen dan grote bedrijven. Zij
doen dat ook vaker in vergelijking met voorgaande metingen. De voor de hand
liggende reden hiervan is de strakkere lijn van banken bij de kredietverlening aan het
midden- en kleinbedrijf. Die kan enerzijds leiden tot grotere behoefte aan eigen
vermogen als leverage, en anderzijds als alternatief voor vreemd vermogen dat men
niet kan aantrekken.
Tabel 3.2

Financiering gezocht buiten de bestaande kredietruimte, en aard daarvan
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 1.399 / 288

Antwoord

KB

MB

GB

totaal
2014-1

totaal
2013-1

Ja, financiering gezocht

22%

24%

16%

21%

18%

w.v. EV 15

14%

7%

2%

9%

13%

w.v. VV (leningen)

65%

67%

72%

67%

60%

w.v. beide

22%

26%

27%

24%

28%

Bron: Panteia, 2014

K r e d ie tf ina nc i e ri ng va k e r b e st em d vo or hu i sv es t in g en b ed r i jf sm i dd e le n
Werkkapitaal blijft het voornaamste doel waarvoor bedrijven financiering zoeken,
maar het aandeel is wél afgenomen ten opzichte van de metingen in 2013. De
financiering is nu wat vaker bestemd voor huisvesting en bedrijfsmiddelen, en ook dat
is een indicatie voor groei van de bedrijvigheid. Het is wel een éérste teken dat met
voorzichtigheid benaderd moet worden: men zoekt (nog) niet vaker financiering voor
investeringen, maar wel wat vaker voor overnames.
Bij de bestemming ‘(overige) investeringen’ valt op dat vooral middel grote en grote
bedrijven die noemen, en kleine bedrijven veel minder. Zie verder tabel 3.3.

15

Eigen vermogen, inclusief achtergestelde leningen. De drie laatste percentages tellen op tot 100%, dat wil
zeggen, van degenen die het afgelopen jaar geprobeerd hebben financiering te krijgen: het percentage van de
eerste rij.

21

Tabel 3.3

Doel van de gezochte financiering (meer antwoorden mogelijk)
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 288

Doel

KB

MB

GB

totaal
2014-1

totaal
2013-1

Start bedrijf

0%

3%

0%

1%

1%

Overname

4%

14%

6%

7%

5%

Herfinanciering

10%

3%

15%

9%

9%

Herstructurering balans

5%

1%

5%

4%

2%

Werkkapitaal

43%

39%

39%

41%

47%

Innovatie

4%

0%

0%

2%

4%

Internationalisering

0%

1%

2%

1%

0%

Huisvesting

13%

14%

14%

13%

12%

Bedrijfsmiddelen

16%

14%

8%

14%

11%

Overige investeringen

11%

22%

30%

18%

20%

Anders

5%

3%

6%

5%

6%

Bron: Panteia, 2014

3.3

Waarom géén financiering gezocht?
K l e in b ed r i jf zi e t va k e r a f va n f i na nc i e r in g w e ge ns g e r in ge k a n s va n s la ge n
Geen financiering zoeken heeft in verreweg de meeste gevallen ‘niet nodig’ als reden,
zeker als een toereikende bestaande kredietruimte daarbij ook wordt meegeteld. Iets
meer ondernemers hebben geen financiering gezocht omdat zij verwachten die niet
aan te kunnen trekken: vooral bij kleine ondernemingen. Bij grote bedrijven heeft
men (veel) vaker zelf geen financiering gezocht omdat beslissingen daarover elders
worden genomen: bij een moederbedrijf. Zie verder tabel 3.4.
Tabel 3.4

Waarom geen financiering gezocht? (Meer antwoorden mogelijk)
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 1.105

Reden

KB

MB

GB

Totaal
2014-1

Totaal
2013-1

Totaal
2012-1

Niet nodig

80%

72%

62%

72%

75%

79%

Te duur

1%

0%

0%

1%

0%

1%

6%

2%

1%

4%

2%

3%

voldoende

17%

16%

13%

16%

14%

13%

Moederbedrijf beslist

2%

18%

32%

15%

14%

10%

Andere reden

5%

3%

3%

4%

3%

6%

Verwacht het niet aan
te kunnen trekken
Bestaande
kredietruimte is

Bron: Panteia, 2014

22

3.4

Bron van gezocht vreemd vermogen
O nd e rn em e rs w end e n z ic h we e r v a k e r to t hun h u is ba nk
De eigen huisbank is met afstand het eerste adres voor wie vreemd vermogen zoekt.
Dat geldt voor klein, midden én groot, maar grote bedrijven wenden zich wél veel
vaker ook tot andere banken dan de eigen huisbank. Leek de huisbank bij de vorige
meting van najaar 2013 nog terrein te verliezen aan andere banken en aan informele
bronnen zoals familie en vrienden (vooral bij het MKB), begin 2014 is de huisbank
weer terug op het niveau van 2012. Waarschijnlijk kunnen vooral kleinere bedrijven
zo nodig een beroep doen op familie en vrienden, maar is dit toch eerder een
incidentele dan een bestendige bron van bedrijfsfinanciering. Zie tabel 3.5.
Tabel 3.5

Bron van vreemd vermogen

(meer antwoorden mogelijk)

Grootteklasse

Aantal bedrijven: 145

Bron

KB

MB

GB

Totaal
2014-1

Totaal
2013-1

Totaal
2012-1

Huisbank

72%

76%

74%

74%

64%

75%

Andere dan huisbank

2%

12%

34%

14%

27%

21%

Familie en vrienden

7%

0%

0%

3%

3%

3%

Leveranciers

2%

2%

7%

3%

6%

3%

Anders

21%

14%

19%

19%

12%

9%

Bron: Panteia, 2014.

3.5

Verkrijgen vreemd vermogen en reden afwi jzing
F in a nc i e r ing sa a n vra g en wo r de n va k e r a fg e we ze n
Het percentage financieringsaanvragen dat stuit op een weigering van de beoogde
financier, meestal de bank, is in het afgelopen jaar verder toegenomen: naar 38%.
Die stijging komt maar voor een klein deel voor rekening van het kleinbedrijf, al is die
ook koploper met 50% afwijzingen: met name frequentere afwijzing van financierings aanvragen afkomstig van grote bedrijven draagt bij de stijging van het totaal. Zie
figuur 3.1.
Figuur 3.1

Aantrekken van de gezochte financiering, naar grootteklasse en sector

100%
28%
75%

24%
2%

50%

26%

9%

19%
21%

8%

7%
75%

25%

19%

14%

16%
50%

38%

44%

57%

54%

60%

72%

60%

0%
KB

MB

GB

Volledig gekregen

Totaal 2014 Totaal 2013 Totaal 2012 Totaal 2011

Gedeeltelijk gekregen

Niet gekregen

Aantal bedrijven: 234
Bron: Panteia, 2014

23

De kans van slagen bij een kredietfinancieringsaanvraag is het best voor bedrijven in
de agrarische sector en de industrie, en het slechtst voor bedrijven in d e handel. Ook
de ‘overige’ dienstverlening (cultuur, recreatie, persoonlijke verzorging) en de bouw
krijgen vaak een afwijzing. Zie figuur 3.2.
Figuur 3.2

Aantrekken van de gezochte financiering, naar grootteklasse en sector

100%
27%

75%

26%

38%

5%

48%

5%

4%

50%

33%

34%

40%

17%

8%

49%

52%

6%
73%

25%

68%

58%

45%

62%

0%

Volledig gekregen

Gedeeltelijk gekregen

Niet gekregen

Aantal bedrijven: 234
Bron: Panteia, 2014

R i s ic o vo or d e k r e d ie tve r st r ek k er b l i jf t d e v oor na a mst e a fw i j z in gs r ede n
Zoals tabel 3.6 laat zien noemen aanvragers het risico voor de kredietverstrekker als
verreweg de belangrijkste reden om de aanvraag niet te honoreren, gevolgd door te
geringe eigen reserves in de vorm van een te lage solvabiliteit, onvoldoende interesse
bij beoogde financiers, en verslechtering van het bedrijfsresultaat. Ten opzichte van
de meting van begin 2013 noemen geheel of gedeeltelijk afgewezen aanvragers een te
lage solvabiliteit en verslechtering van het bedrijfsresultaat nu vaker als reden, en
verder onvoldoende interesse bij beoogde financiers. Dat laatste is uiteraard niet los
te zien van solvabiliteit en bedrijfsresultaat.

24

Tabel 3.6

Reden waarom gezocht vreemd vermogen niet of niet volledig is aangetrokken
Aantal bedrijven: 106

Reden (meer antwoorden mogelijk)

Totaal 2014-1

Totaal 2013-1

Rentekosten

0%

5%

Te lage solvabiliteit

14%

6%

Kredietaanvraag onvoldoende onderbouwd

3%

5%

Te hoge schuld t.o.v. winstgevendheid

3%

1%

Risico kredietverstrekker

60%

58%

Onvoldoende onderpand

2%

1%

Onvoldoende interesse bij financier(s)

14%

5%

Verslechtering bedrijfsresultaat

10%

7%

Andere reden

20%

35%

Bron: Panteia, 2014

‘Andere redenen’ zijn uiteenlopend, maar beleid, c.q. terughoudendheid van banken
bij kredietverlening wordt een aantal malen genoemd.
Enkele citaten:
“Banken negeren de sector: doen hierin geen investeringen en geven geen
financiering”
“Uiteindelijk zelf besloten niet te lenen, er was teveel capaciteit gepland”
“De bank verstrekte het niet. Als ik het ergens anders liet financieren zouden zij
stoppen met de rekening courant”
“Geen reden voor weigering; ik had eerst een toezegging, maar niet op papier”
“Aangescherpte regelgeving: de bank eist dat een derde van de investering in het pand
uit eigen middelen komt, anders beginnen zij er niet aan”
“Ik kreeg op het moment dat het nodig was geen geld; toen ik het kreeg was het niet
meer nodig”
“Voorzichtigheid van banken, en niet willen bewegen”

M in d e rh ei d p ro b ee r t o p e en a n de r e ma n i er a a n f ina n c ie r in g t e k om en
Slechts een minderheid van degenen van wie de financieringsaanvraag geheel of
gedeeltelijk is afgewezen heeft geprobeerd op een andere manier aan financiering te
komen. Ten opzichte van de voorgaande meting in het najaar van 2013: zie figuur
3.3. Wellicht spelen inmiddels opgedane negatieve ervaringen met de slaagkans van
zo’n poging hierbij een rol.
D e h e lf t s la a gt a ls no g, ma a r m ee sta l n i et vo l l ed i g
Wie heeft geprobeerd op een andere manier aan financiering te komen heeft weinig
kans alsnog het volledige bedrag te krijgen: slechts 13% lukt dat. De helft krijgt nul
op het rekest, en ruim een derde kan de gezochte financiering slechts gedeeltelijk
krijgen 16.

16

Het gaat wél om een betrekkelijk gering aantal bedrijven: 30 die in eerste instantie (deels) zijn afgewezen,
en het daarna in tweede instantie op een andere manier hebben geprobeerd.

25

Figuur 3.3

Heeft men geprobeerd op een andere manier aan kredietfinanciering te komen?

50%

28%

32%

29%

27%
21%

25%

0%
KB

MB

GB

Totaal
2014-1

Totaal
2013-1

alternatieve financiering geprobeerd
Aantal bedrijven: 106
Bron: Panteia, 2014

K r e d ie t f ina nc i e ri ng z o ek en vo o r w e rk k a p ita a l, d a n m in de r k a ns va n s la ge n
Wie kredietfinanciering zoekt met werkkapitaal als bestemming slaagt er minder vaak
in die financiering volledig aan te trekken dan wie het bestemt voor bijvoorbeeld
huisvesting of verbouwing: zie tabel 3.7. Hiervoor geen onderpand beschikbaar, zoals
wél voor huisvesting en in mindere mate bedrijfsmiddelen. Daarnaast spelen
waarschijnlijk risico-inschattingen bij kredietgevers mee: wie extra geld vraagt als
werkkapitaal zit kennelijk krap met zijn liquiditeit. Verlaging van de rekeningcourantlimiet kan hierbij ook meespelen: daardoor komen bedrijven krapper in hun
werkkapitaal te zitten.
Tabel 3.7

Toe- of afwijzing naar doel van de gezochte kredietfinanciering
Beslissing op aanvraag financiering

Aantal bedrijven: 235

Volledig gekregen 17

Deels gekregen

Niet gekregen

Werkkapitaal

33%

59%

52%

Huisvesting of verbouwing

17%

6%

11%

Aanschaf bedrijfsmiddelen

17%

6%

16%

Andere investeringen

17%

39%

10%

Doel

Bron: Panteia, 2014

‘ V e rd e r zo ek en na a r k re d i et f ina n c ie r in g he e ft w e in i g z in ’
Wie geheel of gedeeltelijk is afgewezen en geen verdere pogingen heeft ondernomen
om aan krediet te komen motiveert die keuze vaak door te verwijzen naar de geringe
kans op succes die hij daarvan verwacht. Die reden wordt nu vaker genoemd dan in
2013. Onbekendheid met alternatieven is ook een reden, maar die wordt juist minder
vaak genoemd dan in 2013. Het meest genoemd is echter een ‘andere reden’. Zie
verder tabel 3.8. De genoemde andere redenen zijn divers. Wél geeft men een aantal
keren aan dat men eigen vermogen heeft kunnen vinden als alternatief voor
kredietfinanciering, of verwijst men naar niet nader gespecificeerde andere
oplossingen. Ook zijn enkele in eerste instantie niet geslaagde zoekers naar
financiering alsnog geslaagd bij de bank. Zie de citaten na tabel 3.8.

17

Toelichting bij de percentages in de tabel: van degenen die de gezochte financiering volledig hebben
gekregen heeft 33% werkkapitaal genoemd als bestemming, en 17% huisvesting. Van degenen die de gezochte
financiering niet hebben gekregen heeft 52% werkkapitaal genoemd als bestemming, en 11% huisvesting.

26

Tabel 3.8

Waarom men niet heeft gezocht naar andere manieren om aan kredietfinanciering te komen
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 89*

Reden

KB

MB

GB

Totaal
2014-1

Totaal
2013-2

Investering (kon) uitgesteld

5%

20%

17%

10%

10%

Investeringskans gepasseerd

2%

0%

0%

1%

3%

Verwacht elders geen succes

33%

35%

8%

30%

25%

Onbekend met alternatieven

18%

10%

0%

14%

21%

Eigen middelen ingezet

5%

15%

46%

13%

8%

Andere reden

49%

50%

48%

51%

35%

* De vraag naar de reden waarom men niet verder heeft gezocht is uitsluitend gesteld aan bedrijven
die niet hebben geprobeerd op een andere manier aa n financiering te komen.
Bron: Panteia, 2014

Citaten:
“De optie van eigen vermogen door middel van achtergestelde leningen was
makkelijker”
“ We kunnen het met bestaande middelen redden. Het was meer als buffer bedoeld ”
“We hebben een leasecontract kunnen afsluiten voor lager bedrag, tot tevredenheid
van aandeelhouders”
“Dat ligt niet zo eenvoudig; je bent gebonden aan je huisbank”
“ W at wij wél konden aantrekken was voldoende”
“ I k zoek niet elders; ik blijf liever bij de bank”
“Kon het op korte termijn met eigen middelen oplossen”

U i tb l i jv en va n k r ed i et f ina nc i er i ng r e mt on tw ik k e l in g va n be d r i jv en
Ondernemers die na de eerste afwijzing niet verder hebben gezocht , of zonder succes
hebben geprobeerd op een andere manier aan financiering te komen, hebben
aangegeven welke gevolgen uitblijven van de gezochte financiering heeft gehad voor
hun bedrijf. Tabel 3.9 laat zien dat bijna de helft daardoor is geremd in zijn
ontwikkeling of groei. Eén op de tien heeft personeel moeten ontslaan. Daarnaast
noemt men vaak ‘andere gevolgen’. Die variëren van rustiger aan moeten doen tot
dreigend faillissement. Zie de citaten voor enkele uitspraken hierover.

27

Tabel 3.9

Gevolgen van niet krijgen van kredietfinanciering
Grootteklasse

Gevolg

Aantal bedrijven: 102*

KB

MB

GB

Totaal
2014-1

Totaal
2013-2

49%

35%

50%

44%

45%

Geremd in ontwikkeling /
groei

18

w.v. niet kunnen investeren

18%

27%

29%

22%

29%

Geen R&D kunnen doen

0%

0%

0%

0%

1%

Bedrijfsbeëindiging

5%

0%

0%

3%

0%

Personeel moeten ontslaan

13%

4%

7%

10%

1%

Ander gevolg

33%

50%

57%

41%

65%

Geen gevolg

?*

?*

?*

?*

12%

* De vraag naar de gevolgen is gesteld aan bedrijven die niet hebben geprobeerd op een andere manier
aan financiering te komen, óf het wel hebben geprobeerd maar niet geslaagd zijn . Beging 2014 heeft
een (vrij groot) aantal deze vraag niet beantwoord; vandaar de vraagtekens bij ‘geen gevolg’.
Bron: Panteia, 2014

Citaten:
“Soebatten om eerdere betaling bij grote klanten”
“Productaanbod kan niet vergroot worden”
“Kostenbesparing niet kunnen realiseren”
“Salariskorting doorgevoerd en gesneden in de reiskostenvergoeding”
“Heeft geresulteerd in een extra opslag bij de bank”
“Crediteuren later betalen”
“Uitstel van ontwikkeling en van een nieuw project”
“Geen onderhoud”
“Reorganisatie moeten doorvoeren”
“Dreigend faillissement”

3.6

Bekendheid met overheidsregelingen
I nno va t i es t imu l e r in gs reg e l in g en he t b est b ek en d b i j b ed r i jv en
Van de algemene overheidsregelingen op het gebied van financiering en fiscaliteit zijn
de innovatiestimuleringsregelingen het best bekend bij ondernemend Nederland:
WBSO, RDA en Innovatiekrediet / Innovatiefonds MKB. Circa één op de vijf
ondernemers is bekend met BMKB en Garantie Ondernemingsfinanciering. Groeifaciteit
en Seedfaciliteit Technostarters, met een wat specifiekere doelgroep, zijn ook bij wat
minder bedrijven bekend. Ten opzichte van de voorgaande meting is er weinig
veranderd. Wel lijkt de Groeifaciliteit nu iets beter bekend. Overigens moet bij de
vraag of men bekend is met een regeling worden aangetekend dat die op twee
manieren kan worden opgevat: 1. wel eens van de regeling gehoord (naamsbekend heid), en 2. weten wat de regeling inhoudt (doelgroep, voorwaarden). Wie kiest voor
‘2’ zal eerder ‘nee’ antwoorden, wat onderschatting van de naamsbekendheid kan
opleveren. Zie tabel 3.9.
18

Deze categorie is een optelling van ‘niet kunnen investeren’ en ‘andere gevolgen’ voorzover die een geremde
ontwikkeling of groei inhouden. Voorbeelden zijn te vinden in de citaten: ‘langzamere groei’, ‘project gaat niet
door’.

28

Figuur 3.3

Bekendheid met overheidsregelingen (garantie- en innovatieregelingen)

75%

50%
44%
25%

29%

28%
21%

0%

13%

19%
6%

bekendheid
Aantal bedrijven: 1.393
Bron: Panteia, 2014

O ve rh e i ds eg e l in ge n be te r b ek en d b i j gr ot e b edr i j v en
Zoals ook bij eerdere metingen al naar voren kwam zijn alle regelingen beter bekend
bij grote dan bij kleine bedrijven, zelfs de speciaal voor het MKB bedoelde regelingen :
zie tabel 3.10. Dit heeft te maken met gebrek aan capaciteit bij kleine ondernemingen
op het gebied van informatiemanagement, en vaak met tekortschietende kennis van
financiële zaken: veel ondernemers in het kleinbedrijf (minder dan 50 werkzame
personen) slaan hun eigen kennis van zaken op het gebied van financiering niet hoog
aan, zo laten eerdere financieringsmonitoren zien. Subsidies en financiering hebben
bij kleine bedrijven ook vaak een incidenteel karakter, waar het voor grote eerder een
continu punt van aandacht is: daar is vaak een financiële afdeling aanwezig, met
specialisten op dit gebied.
Tabel 3.10

Bekendheid garantieregelingen per grootteklasse
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 1.393

KB

MB

GB

BMKB

19%

24%

22%

Groeifaciliteit

10%

14%

17%

Garantie Ondernemingsfinanciering

13%

23%

26%

Seedfaciliteit technostarters

5%

4%

8%

Innovatiekrediet / Innovatiefonds MKB

25%

29%

31%

WBSO

23%

57%

69%

RDA

14%

38%

45%

Regeling

Bron: Panteia, 2014

Alle regelingen uit tabel 3.10 krijgen een voldoende beoordeling, al geldt een
rapportcijfer van minder dan 7 in het algemeen ook als vrij mager. De Seedfaciliteit
Technostarters haalt de hoogste score. Zie verder tabel 3.11.

29

B ed r i jv en ma k en a l le en va n d e WB S O v ee l g e br u ik
Bedrijven maken alleen van de WBSO op tamelijk grote schaal gebruik: 22% in totaal,
variërend van 9% van de kleine, tot 37% van de grote bedrijven. Verder zijn er alleen
nog enkele gebruikers van de BMKB onder de deelnemers aan het onderzoek.
Tabel 3.11

Garantieregelingen, beoordeling door gebruikers

Rapportcijfer

Gemiddeld cijfer

Rapportcijfer 5 of minder

BMKB

6,8

13%

Groeifaciliteit

6,7

13%

Garantie Ondernemingsfinanciering

6,5

18%

Seedfaciliteit technostarters

7,2

3%

Innovatiekrediet of Innovatiefonds MKB+

6,9

12%

Bekend met overheidsgarantieregelingen

Aantal bedrijven: afh. van aantal ‘bekend’ variërend van 37 (Seedfaciliteit Technostarters) tot 265
(Innovatiekrediet).
Bron: Panteia, 2014.

3.7

De belangrijkste punten op een rijtje


22% van de bedrijven heeft het afgelopen jaar de bestaande kredietruimte méér benut;



21% heeft het afgelopen jaar extra financiering gezocht. Dit is een stijging ten opzichte
van 2013 (19%);



Er is met name meer vraag naar vreemd vermogen;



Kleine bedrijven krijgen het vaakst een afwijzing op hun financieringsaanvraag (50%);



Belangrijkste reden voor afwijzing is het risico voor de kredietverstrekker, c.q. de
beoogde financier;



Het totale aandeel afgewezen financieringsaanvragen is gegroeid, maar vooral doordat
meer grote bedrijven geweigerd zijn;



Slechts een minderheid van de afgewezen aanvragers probeert op alternatieve wijze aan
financiering te komen



MKB-ondernemingen zoeken vaker eigen vermogen als alternatief voor
kredietfinanciering, omdat voor hen moeilijker aan vreemd vermogen is te komen;



Werkkapitaal blijft de voornaamste bestemming van de gezochte financiering, maar
zoekers naar financiering noemen nu vaker huisvesting en bedrijfsmiddelen;



Extra financiering zoeken voor werkkapitaal gaat samen met een lagere slaagkans;



De eigen huisbank is verreweg de belangrijkste bron van financiering, en heeft zijn
positie versterkt ten opzichte van 2013;



30

Grote bedrijven wenden zich relatief vaak (ook) tot andere banken;

4

Eigen vermogen
Dit hoofdstuk behandelt het zoeken van eigen vermogen en redenen om daar juist van
af te zien, en verder, of men het heeft gekregen en bij wie, en eventuele reden
waarom men het gewenste bedrag niet heeft kunnen aantrekken. Er zijn aanzienlijk
minder zoekers naar eigen dan naar vreemd vermogen, en bij sommige bevindingen is
het aantal onderliggende waarnemingen daardoor gering.

4.1

Keuze om (niet) te financieren met eigen vermogen
K e uz e vo o r e ig en v er mo g en, o mda t vr e em d v er m og en n i et t e k r i jg en is
Het belangrijkste motief om te zoeken naar financiering met eigen vermogen is deze
keer, dat vreemd vermogen niet of moeilijk te krijgen is, of de bank niet bereid is om
het te verstrekken. Dit met de kanttekening dat het een kleine groep ondernemingen
betreft. Dat aan eigen vermogen makkelijker is te komen is ook nog een motief dat
een aantal malen genoemd wordt. De prijs van vreemd vermogen en verbetering van
de solvabiliteit spelen niet of nauwelijks een rol bij de keuze voor e igen vermogen. Zie
verder tabel 4.1.
Tabel 4.1

Reden om te kiezen voor financiering met eigen vermogen 19

Reden (meer antwoorden mogelijk)

Aantal bedrijven: 26

Vreemd vermogen niet te krijgen / bank
wil het niet geven

62%

Aantrekken eigen vermogen makkelijker

23%

Vreemd vermogen te duur

7%

Solvabiliteit verbeteren

7%

Andere reden

19%

Bron: Panteia, 2014

‘Andere’ redenen betreffen onder meer tijdelijke overbrugging om te kiezen voor
financiering met eigen vermogen. En verder:
“Eigen voorkeur. En verkrijgbaar tegen betere voorwaarden”
“Het is de enige optie”

G e en e i ge n ve rm og en oo k va a k , om da t h et n iet t e k r i jg e n is
De reden waarom men géén eigen vermogen heeft gezocht is eveneens in een flink
aantal gevallen, namelijk een kwart, dat men verwacht het niet aan te kunnen
trekken. Ten opzichte van de eerste meting van 2013 zijn het er aanzienlijk meer,
maar de najaarsmeting gaf een soortgelijke uitslag te zien als de huidige. ‘Niet nodig’
is een tweede belangrijke reden, en behouden van zeggenschap c.q. niet inleveren op
eigendom een derde. Die laatstgenoemde reden wordt het vaakst genoemd bij
middelgrote en grote bedrijven. ‘Niet nodig’ wordt sinds 2012 minder vaak genoemd.
Zie verder tabel 4.2.

19

Het betreft bedrijven die alleen eigen vermogen gezocht hebben.

31

Tabel 4.2

Waarom géén eigen vermogen gezocht? (meer antwoorden mogelijk)
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 190
totaal

totaal

totaal

2014-1

2013-1

2012-1

15%

22%

24%

36%

6%

4%

6%

6%

6%

0%

2%

4%

2%

6%

5%

trekken

27%

28%

15%

24%

12%

20%

Te duur

1%

0%

0%

1%

2%

3%

Te veel werk

0%

0%

0%

0%

4%

1%

wil eigendom behouden

7%

21%

28%

16%

12%

Ziet VV / bank als eerste keus

6%

0%

0%

3%

8%

0%

0%

2%

1%

6%

15%

13%

22%

16%

23%

Reden

KB

MB

GB

Niet nodig

21%

29%

Vreemd vermogen is goedkoper

7%

Moederbedrijf beslist
Verwacht het niet aan te kunnen

Wil geen zeggenschap inleveren /

‘Bedrijfsstructuur’

20

Andere reden

24%

Bron: Panteia, 2014

‘Andere redenen’ waarom niet naar eigen vermogen is gezocht zijn onder andere:
“Niet kunnen voldoen aan de rendementseisen voor eigen vermogensverschaffers”
“Vreemd vermogen is makkelijker te regelen”
“Persoonlijke redenen DGA: we zijn niet beursgenoteerd en al het eigen vermogen is
van hem”
“Dit [zoeken naar EV] ging vlugger; het ging om een korte termijnproject”
“Onze uitbreiding wordt door de huisbankier gefinancierd”
“Vreemd vermogen is sneller te vinden”

B es ta a n de a a n de e lh ou de r s en fa mi l i e /v r ie nd en d e be la ng r i jk s te br on
Eigen vermogen komt het vaakst van bestaande aandeelhouders en van familie of
vrienden, gevolgd door privévermogen. Een slechts betrekkelijk klei ne minderheid
noemt andere bronnen zoals informal investors of nieuwe aandeelhouders. Familie en
vrienden zijn met name een bron voor kleine bedrijven, bestaande aandeelhouders
voor middelgrote en grote bedrijven. Nieuwe aandeelhouders lijkt een opdrogende
bron, afgaande op de ontwikkeling sinds begin 2013: bij de najaarsmeting was hun
aandeel al gedaald naar 6%. Familie en vrienden zijn met name voor het kleinbedrijf
een belangrijke bron.. Ook het belang van bestaande aandeelhouders als bron van
eigen vermogen is afgenomen, al is hun aandeel sinds de najaarsmeting niet verder
afgenomen. Zie verder tabel 4.3.

20

Bedrijfsstructuur verwijst naar juridische obstakels voor het aantrekken van extern eigen vermogen, zoals bij
een beursnotering of een coöperatie.

32

Tabel 4.3

Bron van eigen vermogen (meer antwoorden mogelijk)
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 70
Totaal
2014-1

Totaal
2013-1

Totaal
2012-1

0%

21%

17%

25%

47%

69%

31%

38%

33%

0%

7%

0%

1%

13%

6%

8%

7%

6%

7%

6%

10%

49%

13%

0%

30%

19%

11%

0%

0%

0%

0%

6%

6%

Informal investors

8%

7%

0%

6%

6%

4%

Banken

0%

0%

19%

4%

5%

10%

Bron

KB

MB

GB

Privévermogen

28%

25%

Bestaande aandeelhouders

10%

Nieuwe aandeelhouders
Andere bedrijven
Familie / vrienden
Participatiemaatschappij, ROM

21

Bron: Panteia, 2014

4.2

Financiering krijgen, en reden indien niet geslaagd
S la a g k a ns b i j z o ek e n na a r e ig en v e rm og en g es t eg en
Meer bedrijven zijn er in geslaagd het gezochte bedrag aan eigen vermogen volledig
aan te trekken. Ten opzichte van de meting van begin 2013 is het verschil niet groot,
maar ten opzichte van de najaarsmeting wèl. Dat lijkt een incidentele ‘dip’ te zijn
geweest. Daarentegen zijn nu minder zoekers naar eigen vermogen van mening dat
dit makkelijk te vinden is: iets minder dan de helft. Kennelijk moet er voor aantrekken
van eigen vermogen wél harder worden ‘gewerkt’. Zie verder figuur 4.1.
Figuur 4.1

Geslaagd of niet bij aantrekken van het gezochte eigen vermogen

100%

11%

19%

29%

20%

6%

75%

21%

25%

24%

21%
8%

19%

19%

21%

24%
50%
83%
25%

56%

71%
57%

60%

Totaal
Totaal
2014
2013
Gedeeltelijk gekregen

Totaal
Totaal
2012
2011
Niet gekregen

60%

48%

0%
KB

MB

GB

Volledig gekregen

Extern EV makkelijk te vinden

KB

MB

GB

Totaal
2014-1

Totaal
2013-1

47%

33%

61%

46%

55%

Aantal bedrijven: 87 / 95
Bron: Panteia, 2014
21

ROM: Regionale Ontwikkelingsmaatschappij.

33

Wie het gezochte eigen vermogen niet of niet volledig heeft kunnen aantrekken
schrijft dit in de helft van de gevallen toe aan risico-inschatting en gebrek aan
interesse bij de beoogde financier(s) 22. ‘Anders’ wordt ook vaak genoemd. Dit heeft
betrekking op gebrek aan vertrouwen bij financiers, alsnog vreemd vermogen hebben
gevonden, en ‘dit was het maximaal haalbare' (indien minder aangetrokken dan het
volledige gezochte bedrag). Zie tabel 4.4 en de citaten uit de categorie ’anders’.
Tabel 4.4

Reden waarom gezocht eigen vermogen niet of niet volledig is verkregen
Aantal bedrijven: 36

Reden

Totaal 2014-1

Totaal 2013-1

Te duur

6%

10%

Te risicovol voor financier

33%

38%

Te tijdrovend

0%

6%

Onvoldoende interesse bij financiers

17%

21%

11%

2%

46%

40%

Geen toestemming commissarissen
of aandeelhouders
Anders
Bron: Panteia, 2014

Citaten:
“Er was geen passende match mogelijk”
“Er was niet genoeg privévermogen”
“[zoeken naar EV] Niet doorgezet, daar financiering bij bank verkregen kon worden”
“We hebben het op een andere manier opgelost, waarop ik verder niet wil ingaan”
“Dit was het maximaal haalbare”

4.3

Ontwikkeling eigen vermogen
E i ge n ve rm og en m i nd e r va a k a fg en om en
Het eigen vermogen is bij minder bedrijven afgenomen, vergeleken met de metingen
in 2013, zowel absoluut als ten opzichte van het balanstotaal. Zie figuur 4.2.

22

34

Caveat bij de in tabel 3.4 gepresenteerde uitkomsten: het gaat om een vrij klein aantal bedrijven .

Figuur 4.2

Ontwikkeling Eigen Vermogen

60%

40%

20%

31% 30%

36%

33%

31% 30%

27% 27%

32% 31%

28% 28%

0%

Absoluut bedrag EV afgenomen

EV als % balans afgenomen

Aantal bedrijven: 1.264
Bron: Panteia, 2014

N e ga t i ef r es u lta a t de vo o rna a mst e r e de n va n a f g en om en E V
Als het is afgenomen is een negatief resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening verreweg
de belangrijkste oorzaak: zie tabel 4.6. Die oorzaak wordt bij deze meting wat vaker
genoemd. ‘Andere’ redenen zijn er nu veel vaker. Verreweg de meest genoemde
andere reden is groei van het vreemd vermogen, als gevvolg van met vreemd
vermogen gefinancierde aanschaffingen of investeringen of anderszins. Daarnaast
noemt men afwaardering van andere dan materiële activa en balansverlenging nog
een aantal malen.
Tabel 4.5 Reden afgenomen eigen vermogen
(meer antwoorden mogelijk)

Grootteklasse

Aantal bedrijven: 486*

KB

MB

GB

Totaal
2014-1

Totaal
2013-1

Totaal
2012-1

bedrijfsuitoefening

67%

75%

54%

64%

61%

66%

Dividenduitkering

1%

11%

19%

9%

9%

6%

Afschrijvingen materiële activa

7%

3%

5%

5%

Andere reden

17%

11%

17%

16%

9%

6%

Geen reden genoemd

3%

0%

1%

1%

14%

0%

Reden
Negatief resultaat uit gewone

* De vraag naar de oorzaak van afname van eigen vermogen is uitsluitend gesteld aan bedrijven die
aangeven dat hun eigen vermogen is gedaald.
Bron: Panteia, 2014

D a l in g e ig en v er mo ge n, da n o ok m in de r k a ns op a a n t rek k en va n f i na nc i e r in g
Bedrijven waarbij het bedrag aan eigen vermogen is afgenomen slagen er minder vaak
in de gezochte financiering volledig aan te trekken: 53%, tegen 70% bij bedrijven
waarvan het eigen vermogen (minstens) op hetzelfde peil is gebleven. Het verschil
tussen bedrijven waar het eigen vermogen is afgenomen en bedrijven waar het niet is
afgenomen is groter dan bij de najaarsmeting van 2013. Een voorzichtige conclusie is,
dat de ontwikkeling van het eigen vermogen zwaarder meeweegt bij de
kredietbeoordeling.

35

4.4

De belangrijkste punten op een rijtje


Reden voor het zoeken van eigen vermogen is meestal, dat vreemd vermogen niet te
krijgen is, c.q. de bank niet bereid is het te verstrekken;



‘Niet nodig’ en geen zeggenschap willen inleveren zijn redenen om geen eigen vermogen
te zoeken, maar ook de verwachting het niet aan te kunnen trekken;



De voornaamste bronnen zijn bestaande aandeelhouders voor grotere bedrijven, en
privévermogen, familie of vrienden voor kleinere;



Eigen vermogen is minder vaak aangetrokken bij nieuwe aandeelhouders;



Ten opzichte van 2013 hebben meer bedrijven het gezochte bedrag kunnen aantrekken;



Daarentegen zijn er nu minder die vinden dat aan eigen vermogen makkelijk is te
komen;



Risico-inschatting en gebrek aan interesse bij beoogde financiers zijn de voornaamste
redenen dat eigen vermogen niet is aangetrokken;



Bij minder bedrijven is het eigen vermogen afgenomen. Voor zover dat wél het geval is is
een negatief resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening verreweg de belangrijkste oorzaak;



Bedrijven met een gedaald eigen vermogen slagen er minder vaak in de gezochte
financiering aan te trekken.

36

5

Afhandeling en voorwaarden
Dit hoofdstuk behandelt de voorwaarden van banken voor kredietverlening aan
bedrijven, en wijzigingen daarvan, en daarnaast eventuele aanpassing van het ei gen
debiteurenbeleid.

5.1

Afhandeling
B a n k g e ef t k l e in be d r i jf s ne l l e r u i ts lu i ts e l ov e r f i na nc i e r in gsa a n v ra a g
De afhandeling van een financieringsaanvraag bij de bank (vanaf correcte indiening
van alle gevraagde documenten) kost nu minder tijd dan bij de eerste meting van
2013. Ten opzichte van de laatste meting (najaar 2013) handelen de banken een
aanvraag vaker binnen een maand af, maar gaat er ook iets vaker meer dan vier
maanden overheen. Met name kleine bedrijven krijgen sneller uitsluitsel: bijna 60%
binnen een maand na een ‘correcte’ aanvraag. De looptijd die men aanvaardbaar acht
is ook wat korter geworden, maar per saldo lijkt ook de subjectieve wachttijd
verbeterd.
Figuur 5.1
100%

Aanvaardbare looptijd van de behandeling door de kredietverstrekker

7%

17%

13%

16%

31%

38%

26%

14%

12%

18%

18%

19%

22%

23%

23%

20%

19%
75%

50%

28%
30%
16%

19%

24%
25%

25%

29%
33%

0%
KB

9%

9%

MB

GB

17%

25%

22%

23%
18%
Totaal
2014

minder dan 2 weken

2 weken tot 1 maand

2 tot 4 maanden

langer dan 4 maanden

Aanvaardbaar geachte looptijd (weken)

21%

13%

6%
Totaal
2013

Totaal
2012

Totaal
2011

1 tot 2 maanden

KB

MB

GB

Totaal
2014-1

Totaal
2013-1

Totaal
2012-1

5,7

5,0

6,7

5,7

6,7

6,0

Aantal bedrijven: 110 / 83
Bron: Panteia, 2014.

5.2

Rente
B eta a l d e re nt es z i jn la ge r
Afgaande op de rentepercentages in tabel 5.1 betalen bedrijven nu minder rente over
hun lening, vooral minder variabele rente. Bij de gepresenteerde percentages een
kanttekening: een aantal ongeloofwaardig hoge rentes is naar beneden bijgesteld,
maar die ingreep kan de uitkomsten enigszins hebben beïnvloed 23.
23

Bij opgave van tientallen procenten rente is aangenomen dat de tweede digit een decimaal betreft.

37

Tabel 5.1

Betaalde rente (percentages)

‘Gewogen’ percentages

Grootteklasse

Aantal bedrijven: 104

Rente

KB

MB

GB

2014-1

2013-1

Vaste rente

4,2

4,0

2,5

3,6

4,2

Variabele rente

2,9

2,7

2,0

2,6

3,3

Bron: Panteia, 2014

5.3

Onderpand
M in d e r va a k o nd e rpa nd g ev ra a g d
Er wordt bij deze meting minder vaak gevraagd onderpand te bieden voor het
gevraagde krediet dan bij de beide voorgaande metingen, in 2013: zie tabel 5.2. Als
onderpand moet worden geboden gaat het minder vaak om bedrijfspanden, en vaker
om debiteuren en voorraden, en ‘ander’ onderpand. Dat andere onderpand, met 51%
de grootste categorie, betreft pandrecht op aandelen, borgstellingen, octrooien/IP rechten, privé-aansprakelijkheden, en combinaties van roerende en onroerende
goederen en andere vormen van onderpand.
Tabel 5.2

Gevraagd onderpand
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 144 / 47

Onderpand

KB

MB

GB

Totaal
2014-1

Totaal
2013-1

Onderpand gevraagd

32%

40%

24%

32%

40%

15%

12%

30%

17%

27%

15%

18%

13%

10%

6%

2%

4%

Waarvan:
Bedrijfspand(en)
Machines, inventaris,
beleggingen
Privéwoning
Debiteuren en voorraden

15%

12%

30%

17%

9%

Ander onderpand

55%

53%

40%

51%

49%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

Bron: Panteia, 2014

5.4

Financieringsvoorwaarden banken
A a n pa s s in ge n va n de ba nk vo o rwa a rd en is m ee s ta l e en ve r sl e cht e r in g
Het percentage bedrijven dat ten minste één aanpassing meldt van de financierings voorwaarden bij zijn bank is ten opzichte van de metingen in 2013 flink toegenomen.
Het totaal aantal aanpassingen (van rente, andere kosten, omvang k redietlijn, etc.) is
echter gelijk gebleven.
Aanpassingen van de voorwaarden zijn in de meeste gevallen verslechteringen. Bij de
huidige meting is dat sterker het geval dan bij de meting van begin 2013. Ook melden
MKB-bedrijven wat vaker een verslechtering van hun voorwaarden dan grote
bedrijven. De voorwaarden die volgens ondernemers het vaakst zijn aangescherpt zijn
andere dan rentekosten, andere voorwaarden, en onderpand. Bij de omvang van de

38

kredietlijn houden verkrapping en verruiming elkaar in evenwicht, en de looptijd van
het krediet wordt zelfs vaker verlengd dan verkort. Dat laatste geldt overigens niet
voor het kleinbedrijf: daar meldt men vaker een verkorting (in het betrekkelijk
geringe aantal gevallen dat die voorwaarde is aangepast). Daar staat weer tegenover
dat middelgrote en grote bedrijven slechter scoren met renteaanpassingen: vaste en
variabele rente zijn naar hun zeggen vaker verhoogd. Zie tabel 5.3.
Tabel 5.3

Aanpassing van financieringsvoorwaarden
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 1.188 / 56-320*

Aard aanpassing

KB

MB

GB

Totaal
2014-1

Totaal
2013-1

Aanpassingen genoemd

67%

65%

55%

63%

48%

Rente

34%

32%

26%

31%

33%

w.v. vaste rente verhoogd

15%

16%

12%

14%

20%

w.v. vaste rente verlaagd

10%

7%

3%

7%

13%

w.v. var. rente verhoogd

16%

20%

14%

17%

17%

w.v. var. rente verlaagd

10%

7%

6%

8%

12%

Andere kosten

39%

33%

23%

33%

31%

w.v. verhoogd

38%

30%

19%

30%

29%

w.v. verlaagd

1%

3%

4%

3%

2%

Omvang krediet(lijn)

12%

17%

17%

15%

16%

w.v. vergroot

4%

7%

7%

6%

8%

w.v. verkleind

7%

10%

10%

9%

8%

4%

7%

Looptijd krediet

4%

5%

5%

w.v. verkort

3%

2%

1%

2%

2%

w.v. verlengd

1%

2%

6%

3%

3%

Eisen onderpand

10%

11%

9%

10%

7%

w.v. aangescherpt

8%

10%

9%

9%

6%

w.v. versoepeld

2%

1%

0%

1%

1%

Solvabiliteitseisen

5%

8%

5%

6%

6%

w.v. aangescherpt

5%

6%

4%

5%

4%

w.v. versoepeld

0%

2%

1%

1%

2%

Andere voorwaarden

9%

9%

6%

8%

9%

w.v. aangescherpt

8%

9%

6%

7%

8%

w.v. versoepeld

1%

0%

0%

1%

1%

* Aantal bedrijven dat de vraag naar de aard van een aanpassing heeft beantwoord (hoger / lager of
soepeler / aangescherpt) is afhankelijk van het aantal met die aanpassing.
Bron: Panteia, 2014

39

5.5

Acceptatiecriteria van banken voor kredieten MKB en GB
S t r en ge r e a cc ep ta t i ec r it e r ia vo or k le i ne b e dr i jv en
Figuur 2 laat de ontwikkeling zien van de acceptatiecriteria die banken hanteren voor
leningen aan bedrijven vanaf 2004. Het gaat om gegevens die elk kwartaal door
Nederlandse banken worden gerapporteerd aan DNB, namelijk het netto verschil
tussen banken die strengere en banken die soepeler criteria zeggen te hanteren.
Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen de acceptatiecriteria voor grote, en die
voor kleine bedrijven. Als strenger versus soepeler in evenwicht zijn zit de grafiek op
de nullijn. Als een meerderheid strengere criteria hanteert zit de grafiek er boven; als
een meerderheid soepelere criteria hanteert zit de grafiek er onder 24.
Al vanaf 2010 zijn banken volgens deze grafiek strenger voor kleine bedrijven dan
voor grote. Wél geven de laatste twee kwartaalmetingen van DNB weer een lichte
versoepeling te zien.
Figuur 5.2

ontwikkeling kredietbeoordeling voor kleine en grote ondernemingen

trendlijn wijziging acceptatiecriteria banken
(voortschrijdend jaargemiddelde)

80
60
40
20
0
-20
-40

kleine bedrijven

grote bedrijven

Bron: DNB, Bank Lending Survey, kwartaalmetingen 2003 -2013/1

5.6

Aanpassing van eigen betalingsvoorwaarden
M in d e r a a n pa s s in ge n va n d e e i ge n be ta l in gsv oo r wa a rd en
Eén op de zes bedrijven heeft zijn eigen betalingsvoorwaarden aangepast. Dat zijn er
minder dan bij de voorgaande meting, en ook minder dan bij de eerste meting van
2013. Met name aanscherping van de betalingstermijn wordt minder vaak genoe md
als maatregel. Zie verder tabel 5.4.

24

Het gaat hier uitdrukkelijk om de eigen opgave van bankiers aangaande de ontwikkeling van
acceptatiecriteria bij hun bank.

40

Tabel 5.4

25

Aanpassing eigen debiteurenbeleid bedrijven (meer antwoorden mogelijk )
Grootteklasse

Aantal bedrijven:1.399

Wijziging

KB

MB

GB

Totaal
2014-1

Totaal
2013-1

Betalingstermijn aangescherpt

9%

7%

7%

8%

13%

Betalingstermijn versoepeld

2%

4%

2%

3%

3%

Debiteuren sneller gemaand

5%

4%

3%

4%

5%

Geen leverancierskrediet meer

2%

1%

0%

1%

1%

Geen wijziging

81%

85%

89%

84%

81%

Bron: Panteia, 2014

5.7

De belangrijkste punten op een rijtje


Banken geven bedrijven sneller uitsluitsel als zij financiering aanvragen, met name
kleinere bedrijven;



Zij vragen minder vaak onderpand, en de aard van het gevraagde onderpand is voor
kleine bedrijven niet anders dan voor grote;



Debiteuren en voorraden zijn wat vaker onderpand, bedrijfspanden minder vaak;



63% van de bedrijven meldt wijziging van de financieringsvoorwaarden door hun bank,
een stijging ten opzichte van 2013;



Wijzigingen zijn meestal aanscherpingen, met andere dan rentekosten, onderpand en
overige voorwaarden als meest genoemde;



Bij grote bedrijven is de rente vaker verhoogd, bij kleine bedrijven de looptijd van het
krediet verkort;



Volgens DNB-gegevens zijn de acceptatiecriteria van banken voor leningen aan kleine
bedrijven al sinds 2010 strenger dan die voor grote bedrijven;



Eén op de zes bedrijven heeft zijn eigen betalingsvoorwaarden aangepast, minder dan in
2013.

25

De aantallen kunnen dus optellen tot meer dan 100%.

41

6

Verwachte financieringsbehoefte
In dit hoofdstuk komt de financieringsbehoefte aan bod die men voor 2013 verwacht,
het doel waarvoor de financiering bestemd is, en een inschatting van de kans van
slagen.

6.1

Financieringsbehoefte
M e er v ra a g na a r vr e emd v e rm og en
Meer bedrijven dan een jaar geleden verwachten de komende twaalf maanden
financiering nodig te hebben, maar ten opzichte van de laatste meting in 2 013 zijn het
er iets minder. Er is verder een verschuiving zichtbaar in de richting van vreemd
vermogen: van degenen die financiering zoeken is dat in twee derde van de gevallen
uitsluitend vreemd vermogen. Het aantal dat ‘uitsluitend eigen vermogen’ zoekt neemt
af, evenals het aantal dat zowel eigen als vreemd vermogen zoekt.
Grote bedrijven zoeken minder vaak financiering. De verhouding tussen zoeken van
eigen dan wel vreemd vermogen is echter gelijk aan die bij het MKB. Dat grote
bedrijven minder financiering zoeken heeft te maken met bedrijfsinterne bronnen. De
afnemende vraag naar eigen vermogen is mogelijk toe te schrijven aan het feit dat ‘de
rek er uit is’: men verwacht het niet aan te kunnen trekken (zie ook tabel 3.2 in
paragraaf 3.1) omdat aandeelhouders van grotere en private geldschieters van
kleinere bedrijven in het recente verleden hun kruit al hebben verschoten, of niet
bereid zijn om nogmaals kapitaal in te leggen. Zie figuur 6.1 voor de percentages.
Figuur 6.1

Verwachte financieringsbehoefte in de komende 12 maanden

100%

75%
74%

75%

7%

7%

16%

16%

13%

2%

2%

3%

2%

3%

3%

3%

KB

MB

GB

Totaal
2014

Totaal
2013

Totaal
2012

Totaal
2011

80%

76%

79%

6%

7%

15%

12%

76%

79%

50%

25%

0%

Eigen vermogen

4%

Vreemd vermogen

Eigen én vreemd vermogen

7%

5%

15%

14%

Geen financieringsbehoefte

Aantal bedrijven: 1.357
Bron: Panteia, 2014

43

6.2

Doel van te zoeken financiering
M e er v oo r in v est e r in gen in hu is ve st i ng e n be dr i j fs m id d e le n
Vergeleken met de in de voorgaande periode binnengehaalde financiering (zie tabel
3.3 in paragraaf 3.2) valt vooral het sterk gestegen aandeel op van huisvesting en
bedrijfsmiddelen als bestemming voor de te zoeken financiering. Huisvesting gaat van
14% bij de eerder gezochte financiering naar 26% bij de verwachte behoefte, en
bedrijfsmiddelen van 13% naar 21%. Stijging van deze uitgaven is tevens een positief
signaal voor producenten en leveranciers van bedrijfsmiddelen, en voor de
vastgoedsector, aannemers, installateurs en inrichters. Verder stijgt ook het aandeel
van innovatie als bestemming: van 2% naar 9% van de financieringzoekers. Hierbij
loopt het MKB voorop: zie tabel 6.1.
De belangrijkste bestemming voor de financiering die men de komende tijd denkt te
gaan zoeken blijft echter werkkapitaal, voor kleine én voor grote bedrijven.
Tabel 6.1

Doel waarvoor financiering nodig is

Grootteklasse

Aantal bedrijven: 323
Totaal

Totaal

Totaal

Doel

KB

MB

GB

2014-1

2013-1

2012-1

Start bedrijf

4%

1%

0%

3%

1%

0%

Groei, overnames

11%

5%

12%

10%

14%

15%

Herfinanciering

7%

4%

10%

7%

4%

5%

Herstructurering balans

1%

3%

4%

2%

3%

5%

Werkkapitaal

49%

44%

43%

46%

45%

41%

Internationalisering

1%

5%

0%

2%

1%

0%

Huisvesting

21%

22%

22%

21%

15%

16%

Bedrijfsmiddelen

24%

26%

32%

26%

28%

27%

Innovatie

10%

12%

6%

9%

4%

6%

Anders

2%

4%

1%

2%

5%

2%

Bron: Panteia, 2014

6.3

Bron van te zoeken financiering
G r ot er e r o l b esta a nd e a a n d ee l hou d e rs en ( i nf or m e l e) inv es te e rd e rs
Voor de te zoeken financiering geldt wat ook al is vastgesteld bij de in het afgelopen
jaar gezochte financiering: banken zijn nog steeds verreweg de belangrijkste bron,
maar hun aandeel loopt wél wat terug. Men noemt een breed palet aan alternatieven,
waarbij niet één er duidelijk uitspringt. Wel denkt men wat vaker een beroep te doen
op eigenaren, c.q. bestaande aandeelhouders. Met name kleine bedrijven overwegen
vaker om financiering te zoeken bij informal investors. In de categorie ‘anders’ noemt
4% leasing, gevolgd door financieringsmaatschappijen (aantal malen genoemd).
Andere in overweging te nemen bronnen worden één of twee keer genoe md, en
variëren van factoring en crowdfunding tot medewerkers en institutionele beleggers.
Zie verder tabel 6.2.

44

Tabel 6.2

Bron van de te zoeken financiering

Grootteklasse

Aantal bedrijven: 218
Totaal

Totaal

Totaal

Bron

KB

MB

GB

2014-1

2013-1

2012-1

Bank(en)

65%

78%

68%

69%

75%

74%

Familie en vrienden

5%

3%

0%

3%

5%

2%

Leveranciers

0%

0%

4%

1%

3%

5%

Informal investors

16%

2%

2%

7%

7%

1%

Openbare kapitaalmarkt

0%

3%

4%

2%

4%

0%

1%

5%

0%

2%

2%

5%

Overheidsregelingen

9%

0%

0%

3%

2%

1%

Andere bedrijven

5%

2%

0%

2%

2%

5%

Eigenaren, aandeelhouders

11%

7%

10%

10%

5%

6%

Moederbedrijf / holding

0%

2%

12%

6%

6%

5%

Anders

11%

13%

9%

11%

11%

6%

VC, PM of ROM

26

Bron: Panteia, 2014 * voor 2011-1 niet bekend

6.4

Verwachte slaagkans bij verkrijgen van financiering
S la a g k a ns v oo r te z o ek e n f ina n c i er i ng nu la g er i ng es cha t
Figuur 6.2 laat zien dat meer bedrijven hun slaagkans bij het aantrekken van
financiering in het komende jaar laag inschatten. In vergelijking met een jaar geleden
zijn er aanzienlijk meer die nul op het rekest verwachten, en ook ten opzichte van de
voorgaande meting van herfst 2013 zijn het er meer. Qua bedrijfsgrootte is het
inmiddels bekende patroon zichtbaar: kleine bedrijven schatten hun kans van slagen
het laagst in, grote bedrijven het hoogst. Dit sluit aan op de in hoofdstuk 2 al
gebleken geringere kans van kleine bedrijven op het aantrekken van de daadwerkelijk
gevraagde financiering: zie paragraaf 2.5. Kortom, hoewel het merendeel van de
bedrijven denkt de gezochte financiering volledig binnen te kunnen halen is de
minderheid die daar wat pessimistischer over is toch weer gegroeid.
M e est e a fw i j z in ge n in ha n d e l, ‘o ve r i ge ’ d ie ns ten e n bo uw
Behalve tussen klein en groot zijn er ook flinke verschillen tussen sectoren . Bedrijven
in de industrie en de agrarische sector krijgen het gewenste bedrag het vaakst.
Bedrijven in de handel krijgen het vaakst een afwijzing, gevolgd door de overige
dienstverlening (hier inclusief de horeca), en de bouw. Z ie verder het tweede diagram
bij figuur 6.2.

26

Resp. Venture Capital, Participatiemaatschappij, Regionale Ontwikkelingsmaatschappij.

45

Figuur 6.2

Verwacht men het gezochte vermogen aan kunnen trekken?

100%

4%
16%

9%

14%

22%

36%

75%

17%

18%
20%

18%

8%

14%

30%

12%

50%
82%
64%

25%

73%

63%

53%

75%
52%

0%
KB

MB

GB

Verwacht volledig te krijgen

Totaal
2014

Totaal
2013

Verwacht deels te krijgen

Totaal
2012

Totaal
2011

Verwacht niet te krijgen

100%
27%
75%

26%

38%

5%

48%

5%

4%
50%

33%

34%

40%

17%

8%

49%

52%

6%
73%

68%

25%

58%

62%
45%

0%

Verwacht volledig te krijgen
Aantal bedrijven: 247
Bron: Panteia, 2014

46

Verwacht deels te krijgen

Verwacht niet te krijgen

6.5

Relatie slaagkans met gezocht bedrag
G r ot er e b e dra g en, la g er e s la a gk a n s?
Het gemiddeld gezochte bedrag van de afgelopen 12 maanden is hoger bij degenen
die het volledig hebben kunnen krijgen. Hier speelt bedrijfsgrootte mee: kleine
bedrijven vragen kleinere bedragen én krijgen vaker een afwijzing. Voor de
aanvullende financiering die men de komende 12 maanden denkt nodig te hebben
geldt echter het omgekeerde: zij die verwachten het te zoeken bedrag niet of niet
volledig binnen te halen willen gemiddeld juist grotere bedragen. Kennelijk hebben
degenen die twijfelen aan hun slaagkans wat grotere bedragen op het oog, en
schatten zij hun kansen (daarom) wat lager in. Zie tabel 6.3.
Tabel 6.3

Toekenning en afwijzing, naar gezocht bedrag (gemiddeld gezochte bedragen * €1.000)

‘
Financiering gekregen /
verwacht of niet

Aantal bedrijven: 214 / 222
Heeft financiering gezocht in
de afgelopen 12 maanden

Zoekt financiering in de
komende 12 maanden

Volledig

5,4

2,7

Niet of deels

3,2

4,4

Bron: Panteia, 2014

6.6

Alternatieve bronnen van financiering?
M in d e r be d r ij v en z i en a l t e rna t ie ve n v oo r ba n k , fa m i l i e en r e la t i e s
Drie op de tien ondernemers zien mogelijke andere bronnen van financiering voor hun
bedrijf dan lenen bij de bank, bij zakelijke relaties, of bij vrienden en kennissen.
Opvallend is het teruglopende aandeel van bedrijven waar men alternatieven ziet voor
deze meest gebruikelijke bronnen: een jaar geleden was dat nog ruim 40%, nu 29%.
Men is in het recente verleden wél vaker op zoek gegaan naar alternatieven: bij
eerdere metingen bleek men vaker uit te wijken naar alternatieve
financieringsbronnen. In de praktijk blijkt dat echter onvoldoende soelaas te bieden,
en doet men toch weer vaker een beroep op bank, familie en relaties. De
financieringsbehoefte is niet verminderd, maar alternatieve bronnen zijn (nog) niet
voldoende in staat om daar in te voorzien.
Voor zover bedrijven alternatieve bronnen van financiering zien zijn dat vaker grote
dan kleine bedrijven. Bij grote bedrijven is meer financiële deskundigheid voorhanden,
en heeft financiering ook minder een ‘incidenteel’ karakter, zoals bij de meeste kleine
bedrijven.
I nf or ma l in ve st or s m ind e r, c ro wd - fun d in g m é ér ge no em d a l s a l te rna t ie f
De meest genoemde alternatieve financieringsvorm is via business angels, informal
investors of participatiefondsen, direct gevolgd door crowd-funding. Business angels
en informal investors krijgen nu echter aanzienlijk minder stemmen, crowd -funding
juist meer27. De publiciteit van het afgelopen jaar rond deze financieringsvorm is daar
ongetwijfeld mede debet aan. Crowd-funding wordt inmiddels ook opgepikt door
andere aanbieders van alternatieve bedrijfsfinanciering 28. Zie tabel 6.4 voor de details.

27

Dit lijkt enigszins strijdig met tabel 6.2, waarin met name kleine bedrijven zich juist vaker blijken te willen
wenden tot informal investors. Hier gaat het echter uitsluitend om bedrijven die financiering willen zoeken, in
tabel 6.4 daarentegen om de reactie van alle bedrijven op de vraag welke alternatieve bronnen zij zien voor hun
bedrijf.
28
Zie Ro Braaksma en Lia Smit, Bedrijfsfinanciering: zó kan het ook! Nieuwe financieringsvormen voor het MKB,
een update, Panteia, Zoetermeer, 2013. Zie paragraaf 3 (Conclusies): ‘Trend naar een financieringsmix’.

47

Tabel 6.4

Mogelijke alternatieven voor bank, familie of kennissen / relaties

Grootteklasse

29

Aantal bedrijven: 830

Alternatieve

Totaal

Totaal

financieringsvorm

KB

MB

GB

2014-1

2013-1

Ziet alternatieven

25%

33%

43%

29%

41%

Factoring

0%

2%

1%

1%

1%

Leasen of huren

2%

3%

3%

2%

1%

Crowd-funding

4%

5%

2%

4%

1%

4%

8%

6%

5%

10%

0%

1%

0%

0%

1%

0%

0%

1%

0%

1%

schuldeisers

1%

1%

0%

1%

3%

Aandelen uitgeven

1%

3%

11%

3%

5%

Obligaties uitgeven

0%

2%

2%

1%

1%

Eigen middelen

2%

4%

4%

3%

5%

Subsidies

1%

0%

1%

1%

1%

Leverancierskrediet

1%

1%

2%

1%

1%

aandeelhouders

0%

2%

6%

1%

8%

Familie

2%

1%

2%

2%

1%

Andere mogelijkheid

3%

3%

10%

4%

1%

Business angel,
investeerder, pm
Kredietunie of
coöp. financiering
Versneld innen bij
debiteuren
Later betalen van

(Bestaande)

Bron: Panteia, 2014

29

48

Deze vraag is alleen gesteld bij bedrijven die geen deel uitmaken van een moederbedrijf.

6.7

De belangrijkste punten op een rijtje


24% van de bedrijven denkt de komende 12 maanden extra financiering nodig te
hebben, meer dan een jaar geleden, maar niet meer dan in het najaar van 2013;



Meer bedrijven zoeken vreemd vermogen;



Grote bedrijven zoeken minder financiering (20%) dan kleinere;



Bedrijven zoeken in de eerste plaats financiering voor werkkapitaal, maar zij noemen
huisvesting en bedrijfsmiddelen nu veel vaker als bestemming van de financiering die zij
de komende 12 maanden hopen aan te trekken ;



De bank is verreweg de belangrijkste bron, maar bedrijven noemen nu wat vaker
eigenaren en aandeelhouders, en kleine bedrijven informal investors;



Bedrijven zijn ten opzichte van 2013 minder optimistisch over hun kans van slagen.
Slechts 63% verwacht het bedrag volledig aan te kunnen trekken;



Evenals bij voorgaande metingen schatten kleine bedrijven hun kans het laagst in, en
dat geldt ook voor bedrijven in de handel, gevolgd door de bouw en de ‘overige
dienstverlening’ (inclusief de horeca);



Drie op de tien bedrijven zien alternatieve financieringsmogelijkheden, minder dan bij
voorgaande metingen.

49

7

Solvabiliteit
Dit hoofdstuk behandelt de solvabiliteit, of het aandeel eigen vermogen in het totale
vermogen, en in hoeverre het zoeken naar financiering en het succes daarvan verband
houdt met de hoogte ervan.

7.1

De solvabiliteit naar bedrijfsgrootte
K l e in b ed r i jf : v ee l m et ee n ho ge én ve e l m et e en la g e so l va b i l it e i t
De solvabiliteit is ten opzichte van de beide voorgaande metingen iets teruggelopen:
van 40% naar 39%. Bij grote bedrijven is hij gemiddeld wat beter dan bij kleine. De
verdeling van de solvabiliteit geeft bij kleine bedrijven een ‘U-bocht’ te zien, met een
relatief groot aandeel met een lage, én een groot aandeel met een hoge solvabiliteit:
zie tabel 7.1.
Tabel 7.1

Solvabiliteit naar bedrijfsgrootte

‘Gewogen’ percentages

Grootteklasse

Aantal bedrijven: 1.007

MB

GB

Totaal
2014-1

Totaal
2013-1

36%

40%

41%

39%

40%

Minder dan 20%

22%

12%

11%

16%

18%

20-30%

11%

14%

15%

13%

15%

30-40%

16%

25%

25%

21%

19%

40% en meer

51%

49%

49%

50%

48%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

Solvabiliteit

KB

Gemiddeld

Bron: Panteia, 2014

7.2

Financiering, slaagkans en solvabiliteit
H o ge r e so lv a b i l it e it b i j o nd e rn em i ng en d i e ge en f ina nc i e ri ng z o ek e n
De solvabiliteit van ondernemingen die géén financiering hebben gezocht in de
voorgaande 12 maanden ligt duidelijk hoger dan die van ondernemingen die dat wèl
hebben gedaan. Of men eigen dan wel vreemd vermogen heeft gezocht maakt voor de
solvabiliteit nauwelijks verschil. Hetzelfde geldt voor de slaagkans (heeft men het
gezochte bedrag volledig kunnen aantrekken?). Daaruit kan de conclusie worden
getrokken dat de solvabiliteit van een bedrijf (binnen bepaalde grenzen) geen reden is
om een financieringsaanvraag af te wijzen. Voor de extra financiering die men de
komende 12 maanden denkt nodig te hebben geldt hetzelfde als voor de voorgaande
periode: de solvabiliteit van ondernemingen die géén financiering denken te zoeken
ligt hoger. Hier is er wél een flink verschil naar slaagkans: de solvabiliteit van
ondernemingen die verwachten het gezochte bedrag niet of niet volledig te kunnen
aantrekken ligt een stuk lager dan die van ondernemingen die wél het volledige
bedrag denken te kunnen aantrekken. Zie verder tabel 7.2.

51

Tabel 7.2

Slagen bij het aantrekken van financiering, en solvabiliteit
Solvabiliteit
(EV/(EV+VV)

Aantal bedrijven

In afgelopen jaar geen financiering gezocht

40%

1.003

In afgelopen jaar eigen vermogen gezocht

33%

71

w.v. volledig gekregen 30

34%

w.v. niet of deels gekregen

33%

In afgelopen jaar vreemd vermogen gezocht

32%

‘Gewogen’ percentages

w.v. volledig gekregen

32%

w.v. niet of deels gekregen

31%

205

Denkt komend jaar geen financiering nodig te hebben

40%

734

Denkt komend jaar financiering nodig te hebben

34%

253

w.v. verwacht te krijgen

38%

w.v. verwacht niet of deels te krijgen

27%

Bron: Panteia, 2014

7.3

De belangrijkste punten op een rijtje


De gemiddelde solvabiliteit van bedrijven ligt op 39%, iets lager dan bij de voorgaande
meting;



De solvabiliteit van bedrijven die geen aanvullende financiering zoeken ligt hoger dan die
van bedrijven die wél financiering hebben gezocht;



De solvabiliteit van bedrijven die denken de gezochte financiering niet, of niet volledig
aan te kunnen trekken is lager dan die van bedrijven waar men verwacht wél volledig te
slagen.

30

Deze en volgende uitsplitsingen vergelijken de solvabiliteit van bedrijven tussen categorieën, zoals ‘niet of
deels gekregen’ met ‘volledig gekregen’.

52

8

Financieringsbehoefte NL bedrijfsleven
Dit hoofdstuk behandelt het totale bedrag aan financiering dat Nederlandse bedrijven
in het afgelopen jaar hebben gevraagd en gekregen, en het bedrag waaraan zij dit
jaar behoefte hebben, op basis van de bedragen die deelnemers aan het onderzoek
noemen. Tevens komen de gemiddeld per grootteklasse en per sector gevraagde
bedragen aan de orde.

8.1

Totaalbedragen
G r oe i va n d e v ra a g na a r fi na n c ie r in g
De berekende financieringsbehoefte in het afgelopen jaar en de voor het lopende jaar
verwachte behoefte zijn weergegeven in tabel 7.1. Het gaat om respectievelijk €29
(afgelopen 12 maanden) miljard en €28 miljard (komende 12 maanden). Zie Bijlage 2
voor een toelichting op de gebruikte methode.
De totale financieringsbehoefte is ten opzichte van de metingen in 2013 toegenomen :
van €26 miljard begin 2013 en €25 miljard in het najaar naar €29 miljard nu. Met
name in de sectoren industrie, bouw en transport / communicatie is er een toename.
De handel geeft een teruggang te zien. Vooral bij grote bedrijven is de financieringsbehoefte toegenomen.
De voor de komende 12 maanden verwachte financieringsbehoefte is eveneens
toegenomen ten opzichte van de metingen in 2013. Hij blijft echter iets achter bij de
groei in de afgelopen 12 maanden, met name in het kleinbedrijf. Zie tabel 7.1.
Tabel 7.1 Totaalbedragen financieringsbehoefte * miljoen euro
‘Gewogen’ bedragen

Financieringsbehoefte
afgelopen 12 maanden

Verwachte
financieringsbehoefte
komende 12 maanden

Kleinbedrijf (2 – 50 wp)

6.400

5.800

Middenbedrijf (50 – 250 wp)

6.100

6.150

Grootbedrijf (250 wp en meer)

16.550

16.200

Industrie en agrosector

13.200

10.850

Bouw

3.350

1.900

Handel

2.650

3.450

Transport en communicatie

4.100

4.400

Zakelijke diensten

1.400

3.400

Overige diensten incl. horeca

4.350

4.150

Totaal

29.050

28.150

Bron: Panteia, 2014

Tabel 7.2 bevestigt nog eens dat kleine bedrijven vaker een afwijzing van hun
financieringsaanvraag verwachten: zij denken weliswaar driekwart van het gewenste
bedrag binnen te halen, maar bij grote bedrijven is dit 94%. Het verschil is toe te
schrijven aan een grotere kans op afwijzing voor kleinere financieringsbedragen. De
kans van slagen bij het aantrekken van de gewenste financiering wordt iets hoger
ingeschat dan overeenkomt met het in de voorgaande periode feitelijk binnengehaalde
deel.

53

tabel 7.2

Totaalbedragen verkregen en verwachte financiering * miljoen euro

‘Gewogen’ percentages
Grootteklasse /
Sector

Verkregen bedrag

Komende 12 maanden verwacht

Bedrag
* € mln.

procent v.
gevraagd

Bedrag
* € mln.

procent v.
gevraagd

Kleinbedrijf (2 – 50 wp)

4.850

76%

4.650

81%

Middenbedrijf (50 – 250 wp)

5.250

86%

5.500

89%

Grootbedrijf (250 wp+)

15.550

94%

15.650

97%

Industrie en agrosector

11.800

90%

10.300

95%

Bouw

2.900

87%

1.350

71%

Handel

2.300

87%

3.250

94%

Transport en communicatie

3.900

94%

4.300

98%

Zakelijke diensten

1.250

89%

3.150

92%

Overige diensten incl. horeca

3.500

80%

3.450

83%

Totaal

25.650

88%

25.800

92%

Bron: Panteia, 2014

8.2

Gezocht financieringsbedrag naar omvang bedrijf
Tabel 7.2 laat niet heel verrassend zien dat kleine bedrijven relatief geringe bedragen
aan financiering vragen: gemiddeld minder dan €0,5 miljoen. Grote bedrijven vragen
gemiddeld meer dan €10 miljoen. De bedragen van de voor de komende 12 maanden
verwachte financieringsbehoefte liggen wat hoger dan die in de voorgaande periode.
Tabel 7.2

Per bedrijf gezochte financieringsbedragen naar grootteklasse * 1.000 euro 31

‘Gewogen’ bedragen

Afgelopen 12 maanden
gezocht

Komende 12 maanden
verwacht

395

500

Middenbedrijf (50 – 250 wp)

2.150

3.020

Grootbedrijf (250 wp en meer)

11.785

13.740

Kleinbedrijf (2 – 50 wp)

Bron: Panteia, 2014

8.3

De belangrijkste punten op een rijtje


De financieringsbehoefte in het voorgaande jaar was €29 miljard, waarvan men ruim
€25,5 miljard daadwerkelijk heeft aangetrokken;



De verwachte behoefte voor de komende 12 maanden is €28 miljard, waarvan men bijna
€26 miljard denkt te kunnen aantrekken.



De financieringsbehoefte is het sterkst gestegen bij het grootbedrijf.



In de handel is de financieringsbehoefte afgenomen, in industrie, bouw en transport /
communicatie is hij het sterkst toegenomen.

31

Bij het berekenen van de totalen zijn ‘uitbijters’ geëlimineerd door de 5% hoogste en de 5% laagst genoemde
bedragen niet mee te tellen. Er is bij het kleinbedrijf geen onderscheid gemaakt tussen rechtspersonen en nietrechtspersonen, door een te gering aantal niet-rechtspersonen dat financiering heeft gezocht.

54

9

Snelle groeiers versus overige bedrijven
In de literatuur worden snelle groeiers vaak aangemerkt als bedrijven met een hoger
risico, waardoor het verkrijgen van de benodigde financiering lastiger is. Aan snelle
groeiers is een afzonderlijke analyse gewijd. Het gaat hierbij om bedrijven waar omzet
of werkgelegenheid ten minste 60% hoger liggen dan in 2010. In dit onderzoek gaat
het om 8% van de deelnemende bedrijven.
S n e l l e g r oe i e rs : m in de r f ina n c ie r in gs v ra a g, ma a r e en b et er e s la a gk a ns
Snelle groeiers hebben hun kredietruimte bij de bank vaker méér benut, maar hebben
juist wat minder vaak aanvullende financiering gezocht buiten die kredietruimte. Die
uitkomst wijkt sterk af van die bij de voorgaande meting (najaar 2013), toen snelle
groeiers dubbel zo vaak als andere bedrijven aanvullende financiering zochten. Over
de oorzaak kan slechts gegist worden, aangezien hier niet verder naar gevraagd is. De
snelle groeiers die aanvullende financiering hebben gezocht hebben die doorgaans wél
gekregen, en scoren daarmee aanzienlijk beter dan andere bedrijven. Ook deze
uitkomst wijkt af van de voorgaande meting: toen scoorden snelle groeiers juist
slechter op dit punt. Het gegeven dat snelle groeiers vaak kleine bedrijven zijn geeft
hun gunstige score extra glans: in hoofdstuk 3 is al vastgesteld dat financierings aanvragen van kleine bedrijven ‘normaliter’ juist vaker worden afgewezen.
Tabel 9.1 snelle groeiers vergeleken met overige bedrijven
Kenmerk
Snelle groeiers

Overige
bedrijven 32

Aantal
bedrijven 33

30%

21%

1.391

bestaande kredietruimte

19%

21%

1.398

Eigen én vreemd vermogen gezocht

30%

23%

68

Gezocht EV volledig gekregen

100%

55%

Gezocht EV deels gekregen

0%

23%

Gezocht EV niet gekregen

0%

23%

Gezocht VV volledig gekregen

80%

53%

Gezocht VV deels gekregen

13%

7%

Gezocht VV niet gekregen

7%

40%

Herkomst VV: huisbank

93%

71%

Herkomst VV: andere bank

0%

16%

Solvabiliteit

42%

38%

1.007

EV gedaald in euro’s

13%

33%

1.336

EV gedaald als percentage van de balans

19%

31%

1.264

Kredietruimte bij bank meer benut
Financiering gezocht buiten

65

186

145

Bron: Panteia, 2014.

32

Dit zijn alle bedrijven waar omzet noch werkgelegenheid in de afgelopen drie jaar met 60% of meer is
toegenomen.
33
Het gaat hier om het totale aantal. snelle groeiers zijn daarvan de eerder genoemde 8%.

55

S n e l l e g r oe i e rs sc o re n b e te r q ua s o lva b i l it e it e n on tw ik k e l in g va n het E V
Mogelijk speelt de solvabiliteit een rol bij de betere kansen op het verkrijgen van
financiering: die is bij snelle groeiers bovengemiddeld. Bovendien ontwikkelt het eigen
vermogen van deze groeibedrijven zich eveneens aanmerkelijk gunstiger dan
gemiddeld: waar bijna één op de drie bedrijven in het laatste boekjaar een daling van
het eigen vermogen meldt is dit bij snelle groeiers minder dan een vijfde. Zie tabel
9.1.

56

10

Belangrijkste uitkomsten en verschillen met
de eerste meting van 2013

10.1

Uitkomsten
De belangrijkste uitkomsten van de uitgevoerde enquête onder 1.400 bedrijven van de
financieringsmonitor 2014-1 zijn:
D e v ra a g
In de afgelopen 12 maanden heeft 22% van de bedrijven zijn kredietruimte bij de
bank meer benut, en heeft 21% aanvullende financiering gezocht. Verder verwacht
24% in de komende 12 maanden aanvullende financiering te zoeken 34. Grote bedrijven
zoeken minder vaak financiering. Interne financiering binnen concernverband voorziet
hier in een deel van de kapitaalbehoefte.
De vier voornaamste bestemmingen voor de gezochte financiering zijn: werkkapitaal
(41%), investeringen (18%), bedrijfsmiddelen (14%) en huisvesting (13%).
Bedrijfsmiddelen en werkkapitaal wegen voor het kleinbedrijf zwaarder, investerin gen
voor het grootbedrijf.
D e t ota l e b eho e ft e in be d ra ge n
Wanneer de gevraagde en verkregen financieringsbedragen van het onderzoek worden
geëxtrapoleerd naar de totale financieringsbehoefte van het Nederlandse bedrijfsleven
resulteert een bedrag van ruim €27,5 miljard gezocht in de afgelopen 12 maanden, en
bijna €27 miljard te zoeken in de komende 12 maanden. Daarvan is respectievelijk
€23,5 binnengehaald, en €24,5 miljard in 2014 binnen te halen.
H e t suc ce s
Het kleinbedrijf heeft 50% van het gezochte vreemd vermogen niet aan kunnen
trekken, het middenbedrijf 25%, en het grootbedrijf 24%. Bij het grootbedrijf is dit
meer dan bij vorige metingen. Van de bedrijven die de komende 12 maanden
financiering denken te zoeken verwacht 22% niet te slagen, en nog een s 14% slechts
gedeeltelijk.
Minder bedrijven zoeken verder naar financiering als zij niet (volledig) slagen.
R o l so l va b i l i te i t
Er zijn iets meer bedrijven waarvan de solvabiliteit is afgenomen. Bedrijven die
financiering vragen hebben gemiddeld een lagere solvabiliteit dan bedrijven die geen
financiering vragen, c.q. nodig hebben.
R o l on tw ik k e l in g e ig en v e rm og en
Van de bedrijven met een afgenomen eigen vermogen slaagt 53% er in de gezochte
financiering volledig aan te trekken, tegen 70% bij bedrijven waar het eigen vermogen
(minstens) gelijk is gebleven.
K r e d ie t v oo r sn e l l e gr oe i e rs
Snelle groeiers, bedrijven waarvan de omzet in de laatste drie boekjaren met
minstens 60% is gegroeid, hebben minder vaak aanvullende financiering gezocht,
maar hun slaagkans is een stuk beter áls ze het doen.

34

12 maanden te rekenen vanaf februari 2014: toen is de enquête gehouden.

57

10.2

Verschillen met de eerste meting van 2013


Meer bedrijven hebben aanvullende financiering gezocht: hun aandeel stijgt van 18%
naar 21%;



Bedrijven zoeker vaker naar vreemd vermogen;



De eigen huisbank is daarvoor weer vaker de enige bron;



Zij wenden zich daarvoor (weer) vaker tot hun huisbank, en minder tot (een) andere
bank(en);



Banken handelen financieringsaanvragen sneller af, met name die van kleine bedrijven;



De gezochte financiering is nu vaker bestemd voor investeringen in huisvesting en
bedrijfsmiddelen, en dat is een indicatie voor zich aandienend herstel;



Andere investeringen zijn vaker de bestemming bij grotere bedrijven;



De slaagkans bij het zoeken van financiering geeft vooralsnog een verdere daling te zien,
zowel retro- als prospectief;



Een mindere score op dit punt van het grootbedrijf is de voornaamste reden;



Reden om geen eigen vermogen te zoeken is vaker, dat men verwacht het niet aan te
kunnen trekken;



Ook is men vaker van mening dat eigen vermogen moeilijk te vinden is;



Minder bedrijven zien alternatieven voor de meest gebruikte bronnen van financiering
(banken en informele bronnen);



Het eigen vermogen is bij minder bedrijven afgenomen;



Meer bedrijven melden wijziging van de financieringsvoorwaarden van hun bank;



Meer bedrijven denken de komende 12 maanden extra financiering nodig te hebben;



Het gaat bij de verwachte financieringsbehoefte vaker om vreemd vermogen;



De bestemming van de aan te trekken financiering is vaker huisvesting en innovatie, dat
laatste vooral bij kleine en middelgrote ondernemingen;



58

Minder bedrijven hebben hun eigen betalingsvoorwaarden gewijzigd.

Bijlage 1

Vragenlijst

Vraag V04
Hoeveel werknemers telt uw organisatie in Nederland?
Vraag V01
Maakt de organisatie waar u werkt deel uit van een moederbedrijf?
Vraag V02
Maakt uw bedrijf onderdeel uit van een beursgenoteerde onderneming?
Vraag V03
In welke bedrijfstak is uw bedrijf actief?
Vraag V05
Wat is ongeveer de jaaromzet van uw bedrijf in Nederland?
Vraag V05A2
Is de omzet of de werkgelegenheid bij uw bedrijf meer dan 60% hoger dan in 2009?
Vraag V06
Heeft u in de afgelopen 12 maanden uw kredietruimte bij de bank meer benut dan
daarvóór? Hieronder verstaan we ook het rood staan op een rekening courant.
Vraag V07
Heeft uw bedrijf in de afgelopen 12 maanden financiering gezocht buiten de bestaande
kredietruimte?
Vraag V08
Heeft uw bedrijf in de afgelopen 12 maanden eigen vermogen gezocht, vreemd
vermogen (dat wil zeggen, geleend geld), of beide? Achtergestelde leningen worden
tot het eigen vermogen gerekend.
Vraag V09
Waarom heeft uw bedrijf gekozen voor financiering met eigen vermogen?
Vraag EXTRA1
Vond u extern eigen vermogen makkelijk te vinden?
Vraag V10
Waarom heeft u geen extern eigen vermogen gezocht?
Vraag V11
Waarom heeft u geen financiering gezocht?
Vraag V12
Voor welk doel of welke doelen zocht u financiering?
Vraag V13
Hoe groot was het financieringsbedrag dat u zocht?

59

Vraag V14
Heeft u het extra eigen vermogen of de achtergestelde lening die u zocht ook aan
kunnen trekken?
Vraag V15
Waarom is volgens u het extra eigen vermogen niet of niet volledig aangetrokken?
Vraag V16
Heeft u het extra vreemde vermogen dat u zocht ook aan kunnen trekken?
Vraag V17
Waarom is volgens u het extra vreemde vermogen [lening(en)] dat u zocht niet of niet
volledig aangetrokken?
Vraag V17A
Heeft u geprobeerd op een andere manier aan financiering te komen?
Vraag V17B
Kunt u kort aangeven op welke manier?
Vraag V17C
Is het gelukt om op een andere manier aan financiering te komen?
Vraag V17D
Kunt u aangeven waarom u niet verder heeft gezocht?
Vraag V17E
Wat zijn de gevolgen geweest van [niet hebben geprobeerd / niet zijn geslaagd om op
een andere manier aan financiering te komen]
Vraag V18
Waar heeft u eigen vermogen of een achtergestelde lening aangetrokken?
Vraag V19
U noemde aandeelhouders. Gaat dat om:
1: converteerbare obligaties of achtergestelde leningen
2: aandelen of opties op aandelen
3: beide
Vraag V20
Waar heeft u vreemd vermogen aan kunnen trekken?
Vraag V21
Ik noem u enkele overheidsregelingen. Wilt u aangeven of u daar mee bekend bent?
"de BMKB-regeling (Borgstelling MKB Kredieten)"
"de Groeifaciliteit"
"de Garantie Ondernemingsfinanciering"
"de Seed-faciliteit Technostarters"
"Innovatiekrediet of Innovatiefonds MKB+"
“WBSO”
“RDA”

60

Vraag V22
Heeft uw bedrijf bij het verkrijgen van krediet gebruik gemaakt van:
"de BMKB-regeling (Borgstelling MKB Kredieten)"
"de Groeifaciliteit"
"de Garantie Ondernemingsfinanciering"
"de Seed-faciliteit Technostarters"
"Innovatiekrediet of Innovatiefonds MKB+"
Vraag V22B
Heeft uw bedrijf in het laatste verslagjaar gebruik gemaakt van WBSO of RDA?
Vraag V23
Wilt u met een rapportcijfer van 1 tot 10 uw oordeel over het nut aangeven van de u
bekende overheidsregelingen?
Vraag V24
Heeft uw bank een overheidsgarantieregeling aangeboden?
Vraag V25
Voor welk bruto leningbedrag heeft u gebruik gemaakt van de garantieregeling?
Vraag V26
Hoe lang duurde de behandeling van de financieringsaanvraag vanaf correcte
indiening van alle gevraagde documenten?
Vraag V27
Hoeveel weken vindt u een aanvaardbare doorlooptijd?
Vraag V28
Welke percentage variabele en welk percentage vaste rente moet u betalen over het
totale kredietbedrag?
Vraag V29
Moest u extra onderpand bieden voor het krediet? U heeft immers n ieuwe financiering
aangevraagd.
Vraag V30
Wat was dat onderpand?
Vraag V31
Hoeveel procent eigen vermogen staat er op uw balans?
Vraag V32A
Is het absolute bedrag eigen vermogen van uw bedrijf de afgelopen 12 maanden
afgenomen?
Vraag V32B
Is het eigen vermogen van uw bedrijf als percentage van de balans de afgelopen 12
maanden afgenomen?

61

Vraag V33
Waarom is uw eigen vermogen afgenomen?
Vraag V33A
Welke andere mogelijke bronnen van financiering dan lenen bij de bank, bij zakelijke
relaties of bij vrienden en kennissen ziet u voor uw bedrijf?
Vraag V34
Verwacht u de komende 12 maanden behoefte te zullen hebben aan extra eigen
vermogen, aan vreemd vermogen, aan beide, of aan geen van beide?
Vraag V35
Voor welk doel of welke doelen verwacht u behoefte te zullen hebben aan financiering?
Vraag V36
Hoe groot verwacht u dat het financieringsbedrag zal zijn dat u gaat zoeken?
Vraag V38
Verwacht u dat u financiering kunt krijgen?
Vraag V39
Bij wie verwacht u financiering te kunnen krijgen?
Vraag V40
Gaat u toch proberen financiering te verkrijgen?
Vraag V41A
Heeft uw bank in de afgelopen 12 maanden de kredietvoorwaarden aangepast? Ik leg
u een aantal mogelijke aanpassingen voor:
Rente.
Vraag V42A1
Is uw vaste rente verhoogd of verlaagd?
Vraag V42A2
Is uw variabele rente verhoogd of verlaagd?
Vraag V41B
Andere kosten zoals vergoedingen en provisies. Heeft uw bank deze de afgelopen 12
maanden aangepast?
Vraag V42B
Zijn deze verhoogd of verlaagd?
Vraag V41C
Beschikbare omvang van het krediet of kredietlijn. Heeft uw bank deze de afgelopen
12 maanden aangepast?
Vraag V42C
Is dit vergroot of verkleind?

62

Vraag V41D
Beschikbare kredietlooptijd. Heeft uw bank deze de afgelopen 12 maanden aangepast?
Vraag V42D
Is die verkort of verlengd?
Vraag V41E
Eisen omtrent onderpand. Heeft uw bank deze de afgelopen 12 maanden aangepast?
Vraag V42E
Zijn deze aangescherpt of versoepeld?
Vraag V41F
Eisen omtrent minimum aan solvabiliteit
Vraag V42F
Zijn deze aangescherpt of versoepeld?
Vraag V41G
Andere voorwaarden zoals garanties, doorlooptijden en procedures
Vraag V42G
Zijn deze aangescherpt of versoepeld?
Vraag EXTRA3
Welk rapportcijfer van 1 tot 10 geeft u voor uw eigen kennis van financiering en hoe
die te verkrijgen?
Vraag V43
Heeft u de afgelopen 12 maanden uw eigen voorwaarden voor het verstrekken van
krediet aan uw afnemers gewijzigd?

63

Bijlage 2

Onderzoeksverantwoording en kenmerken respondenten

Onderzoekverantwoording
Er zijn 2.413 adressen gebruikt voor het uiteindelijke resultaat van 1.400 geslaagde
telefonische interviews, random getrokken uit het beschikbare adressenbestand
(REACH). Van deze adressen waren 955 afkomstig van respondenten die bij de eerste
meting hebben gezegd dat zij nogmaals benaderd mochten worden met vragen over
financiering, hierna aan te duiden als de ‘panelbedrijven’.
Van de 2.413 benaderde bedrijven waren 604 om uiteenlopende redenen niet te
bereiken: 25%. Nog eens 75 vielen buiten de gestelde criteria (3%), en 334 (14%)
weigerden medewerking. Gerelateerd aan de som van deelnemers + weigeri ngen is
het aandeel weigeringen 19%. Dit is hetzelfde percentage als bij de tweede meting
van 2013.
Tabel B2.1 laat zien dat grote bedrijven wat vaker medewerking hebben geweigerd.
Het aantal weigeringen ligt met 8% het laagst in de metaal- en elektrotechnische
industrie, en met 30% het hoogst in de overige dienstverlening. Ook in de
voedingsmiddelenindustrie zijn het er vrij veel (26%). De verschillen zijn echter niet
zodanig dat voor invloed van ‘selectieve respons’ op de uitkomsten gevreesd moet
worden.
Tabel B2.1

Kenmerken van respondenten en weigeraars

Kenmerk

respondenten

weigeraars

Kleinbedrijf 35

88%

12%

Middenbedrijf

79%

21%

Grootbedrijf

75%

25%

84%

16%

Metalektro

92%

8%

Voedingsmiddelenindustrie

74%

26%

Overige industrie

84%

16%

Bouw

78%

22%

Autobranche

85%

15%

Groothandel

78%

22%

Detailhandel

79%

21%

Horeca

81%

19%

Transport

83%

17%

Informatie en communicatie

88%

12%

Spec. zakelijke diensten

83%

17%

Overige diensten

70%

30%

86%

14%

88%

12%

Agrarische sector

Starters: < 5 jaar gevestigd
Langer gevestigde bedrijven

36

Bron: Panteia, 2014
35
36

De percentages tellen horizontaal op tot 100%. Dus in het kleinbedrijf heeft geweigerd.
Het gaat bij starters en langer gevestigde bedrijven uitsluitend om kleinbedrijf.

65

Kenmerken respondenten
Uit tabel B2.2 kan worden afgelezen dat 41% van de bedrijven onderdeel is van een
groter geheel. In het grootbedrijf is dit zelfs ruiim twee derde. Drie op de tien grote
bedrijven zijn onderdeel van een beursgenoteerde onderneming.
Tabel B2.2

Kenmerken van de deelnemende bedrijven (ongewogen!)

Kenmerk

KB

MB

GB

Totaal

Maakt deel uit van moederbedrijf

14%

60%

70%

41%

1%

13%

29%

12%

Onderdeel van beursgenoteerde
onderneming
Aantal werknemers in Nederland
Minder dan 10

70%

10 tot 100

30%

100 tot 250

33%
59%

27%

41%

14%

250 tot 500

41%

11%

500 tot 1.000

28%

7%

1.000 tot 2.000

13%

4%

2.000 en meer

18%

4%

5%

8%

Groeibedrijf 37
Starter

38

11%

4%

13%

Bron: Panteia, 2014

Gezochte bedragen en weegprocedure voor representativiteit
Het bedrag van de gezochte financiering is gevraagd in euro’s. Alleen wanneer men
het bedrag niet kon of wilde noemen is gevraagd naar de orde van grootte: de
grootteklasse. Dit betrof 7% van de bedrijven die in de voorgaande 12 maanden
financiering hebben gezocht. Om toch een bedrag te kunnen invullen is het
gemiddelde bedrag genomen dat bedrijven in de desbetreffende grootteklasse hebben
genoemd. Als men aangeeft dat het gaat om een bedrag tussen €500.000 en €1
miljoen wordt het gemiddelde berekend van bedrijven die wél een bedrag noemen dat
tussen die twee bedragen ligt. Dit wordt afzonderlijk berekend voor klein -, midden- en
grootbedrijf.
De enquête-uitkomsten zijn herwogen op basis van de werkgelegenheid per sector en
grootteklasse. Hiervoor zijn CBS-gegevens gebruikt (bedrijven, 1 januari 2013).

37

Omzet of werkgelegenheid tenminste 60% hoger dan in 2009.
Minder dan 5 jaar gevestigd (alleen kleinbedrijf tot 50 werkzame personen; 8% van totaal, 31% van deze
grootteklasse).
38

66

Methodologie: financiering bedrijfsleven (hoofdstuk 2)
Hoofdstuk 2 brengt de financiële positie van het Nederlandse bedrijfsleven in beeld
voor het jaar 2012, verbijzonderd naar sector en grootteklasse. In enkele gevallen
wordt tevens een trend geschetst over een periode van vijf jaar, beginnend in 2008.
De hiervoor gebruikte gegevens zijn gebaseerd op microdata van het Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS), geactualiseerd naar één recenter jaar en waar ten slotte de
groep niet-rechtspersonen aan is toegevoegd.
M i cr oda ta
De CBS statistiek Niet-Financiële Ondernemingen (NFO) verzamelt de balans- en
resultatenrekeninggegevens van alle Nederlandse niet-financiële ondernemingen met
rechtspersoonlijkheid. Een koppeling met het Algemeen Bedrijven Register (ABR)
voegt het aantal werkzame personen in een ondernemingengroep toe, benodigd om
een grootteklasse indeling te kunnen maken op basis van deze aantallen.
A c tua l is e r in g
Ten tijde van dit schrijven, hebben de meest recente NFO microdata betrekking op het
jaar 2011 Van het jaar 2012 zijn enkel nog randtotalen op sectorniveau beschikbaar.
Om het beschreven financiële beeld beter te laten aansluiten op de in de rest van de
monitor besproken periode, worden de microdata geactualiseerd opdat zij
representatief zijn voor het jaar 2012. Om dit te bereiken, maakt Panteia gebruik van
REACH, een overzicht met jaarrekeninggegevens van bedrijven die hun jaarcijfers
gedeponeerd hebben bij de Kamer van Koophandel. De groeicijfers uit REACH worden
toegepast op de microdata uit 2011 en de resulterende verdeling naar grootteklasse
wordt op de CBS randtotalen van 2012 gezet. De bedragen uit 2011 zijn geüpdatet
met de ontwikkeling van de relevante posten op de balans en resultatenrekening van
bedrijven uit REACH die zowel in 2011 als 2012 hebben gedeponeerd. Voor alle cijfers
over 2012 geldt daarom dat zij nog onder voorbehoud zijn.
N i e t - r ech ts p er son e n
Bedrijven zonder rechtspersoonlijkheid ontbreken in de financiële statistiek van het
CBS en moeten afzonderlijk benaderd worden. Dit gebeurt met behulp van
databestanden waarover Panteia de beschikking heeft en volgens een methodiek die
ook wordt toegepast binnen FAMOS 39, een door Panteia ontwikkeld financieelanalytisch model, waarvoor dezelfde data gebruik wordt gemaakt. Door veranderingen
in de dataset en berekeningswijze voor niet-rechtspersonen (toegerekend loon van
een zelfstandige),kunnen de cijfers over deze groep substantieel kunnen verschillen
ten opzichte van voorgaande jaren. Dit werkt tevens door in de totaalcijfers.
O nd e rn em in g eng r oe p en
De NFO bevat financiële gegevens naar ondernemingengroep. Op het niveau van deze
juridische entiteit worden de financiële beslissingen genomen. Praktisch gezien is dit
een verzameling van alle ondernemingen die binnen de invloedsfeer van een
moedermaatschappij vallen. Dit is dus een bredere definitie dan die van het
individuele bedrijf en omvat meerdere bedrijfseenheden. Binnen het kleinbedrijf zijn
deze twee begrippen doorgaans wel gelijk aan elkaar.

39

Zie Verhoeven, W., T. Span & A. Ruis (2013) - FAMOS 2013: a size-class based financial analysis model,
Panteia.

67

Nadere uitwerking financiële kengetallen
Hierna volgt een nadere uitwerking van de kengetallen die in hoofdstuk 2 van de
rapportage worden gebruikt om de financiële positie van het Nederlandse bedrijfsleven
in beeld te brengen. De volgende tabel geeft een overzicht van de acht kengetallen en
uit welke balans- en resultatenrekeningposten zij zijn opgebouwd. De rechterkolom
bevat de posten zoals deze voorkomen in de Statistiek Niet-Financiële Ondernemingen
(NFO) van het CBS.
tabel B.2.3

opbouw financiële kengetallen

niveau of kengetal

opbouw

vaste activa =

immateriële vaste activa + materiële vaste activa + deelnemingen +
langlopende vorderingen

vlottende activa =

voorraden + kortlopende vorderingen + handelsdebiteuren + liquide
middelen

eigen vermogen =

eigen vermogen

kort vreemd vermogen =

kortlopende schulden + handelscrediteuren

lang vreemd vermogen =

belang van derden + egalisatierekening + voorzieningen + langlopende
schulden

solvabiliteit =
liquiditeit (current ratio) =
rentabiliteit eigen vermogen =
Bron: Panteia

68

eigen vermogen / totaal vermogen
vlottende activa / kort vreemd vermogen
netto winst / eigen vermogen

Bijlage 3

Tabellen naar omzetklasse

Tabel B3.1

Méér benutten van bestaande kredietruimte in het afgelopen jaar
Omzetklasse

Aantal bedrijven: 1.319

Antwoord

< € 10M

€10-50M

€50M +

totaal 2014-1

Méér benut

21%

23%

21%

22%

Niet méér benut

66%

69%

64%

66%

Heeft geen krediet

13%

8%

15%

12%

Bron: Panteia, 2014
Tabel B3.2

Financiering gezocht búiten de bestaande kredietruimte, en aard daarvan
Omzetklasse

Antwoord
Ja, financiering gezocht

Aantal bedrijven: 1.324 / 266

< € 10M

€10-50M

€50M +

totaal 2014-1

22%

20%

18%

21%

40

12%

8%

2%

9%

w.v. VV (leningen)

66%

63%

68%

66%

w.v. beide

21%

29%

27%

24%

w.v. EV

Bron: Panteia, 2014
Tabel B3.3

Voor welk doel financiering gezocht? (Meer antwoorden mogelijk)
Grootteklasse

Aantal bedrijven: 267

< € 10M

€10-50M

€50M +

totaal
2014-1

Start bedrijf

1%

0%

0%

1%

Overname

6%

9%

8%

7%

Herfinanciering

8%

5%

17%

9%

Herstructurering balans

3%

7%

3%

4%

Werkkapitaal

43%

36%

40%

41%

Innovatie

2%

3%

0%

2%

Internationalisering

1%

0%

2%

1%

Huisvesting

12%

17%

12%

13%

Bedrijfsmiddelen

15%

12%

12%

14%

Overige investeringen

13%

29%

22%

18%

Anders

3%

7%

7%

4%

Doel

Bron: Panteia, 2014

40

Eigen vermogen, inclusief achtergestelde leningen. De drie laatste percentages tellen op tot 100%, dat wil
zeggen, van degenen die het afgelopen jaar geprobeerd hebben financiering te krijgen: het percentage van de
eerste rij.

69

Figuur B3.1

Heeft men de gezochte financiering aan kunnen trekken?

100%
26%

27%

33%

38%

75%

34%

48%

5%

5%

4%

17%

50%

6%
73%

68%

25%

62%

58%

49%

45%

0%
Agrarische
sector

Industrie

Bouw

Handel

Verwacht volledig te krijgen

Transport en
opslag

Zakelijke
diensten

Verwacht deels te krijgen

Aantal bedrijven: 197
Bron: Panteia, 2014
Tabel B3.4

Bekendheid garantieregelingen
Grootteklasse

Doel

< € 10M

€10-50M

€50M +

totaal
2014-1

BMKB

19%

25%

23%

21%

Groeifaciliteit

9%

17%

18%

13%

Garantie Ondernemingsfinanciering

14%

25%

27%

19%

Seedfaciliteit technostarters

5%

5%

8%

6%

Innovatiekrediet / Innovatiefonds MKB

26%

30%

30%

28%

WBSO

24%

67%

70%

44%

RDA

15%

45%

45%

29%

Bron: Panteia, 2014

70

Aantal bedrijven: 1.324

Figuur B3.2
100%

Doorlooptijd van de behandeling door de kredietverstrekker
0

75%

51%

0

0

22%

21%
4%

8%

0

0
Fig B3.2

26%
38%
14%
7%

50%

Niet gekregen

8%
74%

71%

60%

54%

25%

Gedeeltelijk gekregen

41%
Volledig gekregen

0%
< €10M

€10M€50M

€50M en
meer

Aanvaardbaar geachte looptijd (weken)

Totaal
2014-1

Totaal
2013-1

< € 10M

€10-50M

€50M +

Totaal
2014-1

5,0

4,6

7,8

5,7

Aantal bedrijven: 95 / 81
Bron: Panteia, 2014
Tabel B3.5

Ontwikkeling eigen vermogen
Omzetklasse

Aantal bedrijven: 284 / 270

< € 10M

€10-50M

€50M +

totaal
2014-1

Absoluut bedrag EV afgenomen

31%

31%

32%

31%

EV als % balans afgenomen

29%

30%

32%

30%

Doel

Bron: Panteia, 2014

71

Figuur B3.3 Verwachte financieringsbehoefte in de komende 12 maanden
100%
6%

14%

13%

11%

18%

75%

11%

25%
28%

50%

30%

61%
langer dan 4 maanden

25%

22%
14%

16%

7%
0%
0,244444444
0,361111111
0,142857143

24%

2-4 maanden
1-2 maanden

0,256880734 0,23

Aantal bedrijven: 1.339
Bron: Panteia, 2014
Figuur B3.4 Verwacht men het gezochte vermogen aan kunnen trekken?
100%
12%

2%
5%

9%
22%

33%

18%

75%

26%

14%

Verwacht niet te krijgen

Verwacht deels te krijgen

14%
Verwacht volledig te krijgen

50%

25%

94%
64%

61%

54%

73%

0%
< €10M

€10M€50M

Aantal bedrijven: 274
Bron: Panteia, 2014

72

€50M en
meer

Totaal
2014-1

Totaal
2013-1

Tabel B3.6

41

Aanpassing eigen debiteurenbeleid bedrijven (meer antwoorden mogelijk )
Omzetklasse

Wijziging

Aantal bedrijven: 1.324

< € 10M

€10-50M

€50M +

Totaal 2014-1

Betalingstermijn aangescherpt

9%

6%

7%

8%

Betalingstermijn versoepeld

3%

1%

3%

3%

Debiteuren sneller gemaand

5%

4%

2%

4%

Geen leverancierskrediet meer

2%

0%

0%

1%

Geen wijziging

81%

88%

88%

84%

Bron: Panteia, 2014

41

De aantallen kunnen dus optellen tot meer dan 100%.

73