De zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en
solidariteit
Een verdiepend onderzoek naar verschillen
tussen groepen verzekerden

Judith D. de Jong
Thamar E.M. van Esch
Anne E.M. Brabers

NIVEL
September 2017

ISBN 978‐94‐6122‐458‐3
http://www.nivel.nl
nivel@nivel.nl
Telefoon 030 2 729 700
Fax 030 2 729 729
©2017 NIVEL, Postbus 1568, 3500 BN UTRECHT

Voorwoord
Voor u ligt een kennissynthese waarin wordt gekeken naar verschillen tussen
groepen verzekerden met betrekking tot het wisselen van zorgverzekeraar,
kennis van het zorgstelsel en solidariteit. Er is gebruik gemaakt van reeds
verzamelde data binnen het Consumentenpanel Gezondheidszorg van het
NIVEL uit 2015‐2017.
De onderzoekers bedanken Ingeborg Been en Daniëlle Willemse‐Duijmelinck
van het ministerie van VWS voor hun kritische opmerkingen bij eerdere
versies van dit rapport.

De auteurs
Utrecht, september 2017

Inhoud
Voorwoord

3

Samenvatting, conclusie en beschouwing

5

1

Inleiding
1.1 Achtergrond

10
10

2

Wisselen van zorgverzekeraar: wie verwacht welke barrières?
2.1 Wisselen van zorgverzekeraar: een aanvullende verzekering
2.2 Wisselen van zorgverzekeraar: percepties
2.3 Blijven bij de huidige zorgverzekeraar
2.4 Wisselen van zorgverzekeraar, hoeveel tijd mag het kosten?
2.5 Tevreden met de basisverzekering en aanvullende verzekering?
2.6 Tot slot

13
14
15
18
19
22
24

3

Kennis: wie heeft welke kennis en vaardigheden met betrekking
tot het zorgstelsel?
3.1 Kennis over contractering, vergoeding en acceptatie
3.2 Kennis in relatie tot wisselen van zorgverzekeraar
3.3 Vaardigheden
3.4 Tot slot

26
27
29
30
30

4 Solidariteit: wie is solidair met wie?
4.1 De bereidheid om te betalen voor anderen
4.2 Moet iedereen evenveel betalen of zijn er groepen die meer zouden
moeten betalen?
4.3 Tot slot

33
33
34
35

Literatuur

38

Bijlage A

Tabellen met resultaten

40

Bijlage B

Methoden

70

4

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Samenvatting, conclusie en beschouwing
In het Nederlandse zorgstelsel wordt van verzekerden verwacht dat zij
bewuste keuzes maken. Op de zorgverzekeringsmarkt gaat het daarbij om de
keuze voor een zorgverzekeraar en polis, wel of geen aanvullende verzekering
en wel of geen vrijwillig eigen risico. Voor een bewuste keuze, een keuze die
past bij de situatie van de verzekerde, is kennis nodig van het zorgstelsel. De
mate waarin verzekerden goed op de hoogte zijn van het stelsel, hun kennis,
zou kunnen verschillen tussen groepen verzekerden. Als kennis verschilt
tussen groepen verzekerden, kan dit leiden tot ongelijkheid: verzekerden die
meer kennis hebben zouden betere keuzes kunnen maken. Onbekend is
echter of er groepen verzekerden te onderscheiden zijn die niet goed weten
hoe het zorgstelsel werkt. Om eventuele ongelijkheid aan te kunnen pakken is
het relevant om zicht te hebben op de kenmerken van verzekerden.
Keuzevrijheid en eigen verantwoordelijkheid zijn belangrijke waarden in het
zorgstelsel. Verzekerden worden geacht een verzekering te kiezen die het
beste bij zijn of haar individuele situatie past. De zorgverzekering heeft een
sociaal karakter. Iedereen van 18 jaar en ouder is verplicht een
basisverzekering af te sluiten, waarbij de premie van dezelfde basisverzekering
bij dezelfde zorgverzekeraar voor iedereen gelijk is ongeacht persoons‐
kenmerken zoals leeftijd en gezondheidstoestand. Op deze manier betaalt
iedereen niet alleen voor de zorg die ze zelf gebruiken, maar draagt iedereen
ook bij aan de betaling van zorgkosten van anderen. Er is dus sprake van
risicosolidariteit. Daarnaast is er sprake van inkomenssolidariteit, doordat er
naast een nominale premie ook een inkomensafhankelijke premie wordt
betaald. Het sociale karakter van het zorgstelsel waarbij iedereen bijdraagt
aan de kosten van anderen kan botsen met het individuele van keuzevrijheid
en eigen verantwoordelijkheid. Het roept in elk geval vragen op over het
draagvlak van solidariteit in het zorgstelsel en wie solidair is met wie.
In deze kennissynthese stonden drie vragen centraal:
1. “Wie wisselt (niet) van zorgverzekeraar en wie verwacht welke
barrières?”
2. “Wie heeft welke kennis en vaardigheden met betrekking tot het
zorgstelsel?”
3. “Wie is solidair met wie?”

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

5

De aanvullende verzekering speelt een rol bij het (niet) wisselen
van zorgverzekeraar
Er is een verband tussen het hebben van een aanvullende verzekering en het
niet wisselen van zorgverzekeraar, dit verband blijkt tussen 2015 en 2017 toe te
nemen. Onder verzekerden zonder een aanvullende verzekering is het
percentage dat wisselt van zorgverzekeraar hoger dan onder verzekerden met
een uitgebreidere aanvullende verzekering. Dit kan erop wijzen dat het
hebben van een aanvullende verzekering een barrière vormt voor het
wisselen van zorgverzekeraar. Een aanwijzing hiervoor is dat we zien dat
verzekerden met een uitgebreidere aanvullende verzekering vaker aangeven
niet te wisselen omdat zij bang zijn voor administratieve problemen. Het kan
er echter ook op wijzen dat verzekerden tevreden zijn met de aanvullende
verzekering die zij hebben. Het feit dat verzekerden met een uitgebreidere
aanvullende verzekering meer tevreden zijn met hun aanvullende verzekering
dan verzekerden met een minder uitgebreide aanvullende verzekering vormt
hier een aanwijzing voor.

Verzekerden met een slechtere ervaren gezondheid en
verzekerden met een hoog zorggebruik geven vaker barrières
aan als reden om niet te wisselen van zorgverzekeraar
Een klein deel van de verzekerden (4%) noemt als reden om niet te wisselen
van zorgverzekeraar dat zij bang zijn niet geaccepteerd te worden. Voor deze
groep zou er sprake kunnen zijn van ‘lock in’. Het zijn vooral verzekerden
met een slechtere ervaren gezondheid en een hoger zorggebruik die deze
barrière noemen als reden om niet te wisselen. Ook denken dat het niet
mogelijk is om te wisselen, wordt vaker door verzekerden met deze
kenmerken genoemd (7%) dan door verzekerden met een goede gezondheid
en een laag zorggebruik (1%).

Tijd die het kost om te wisselen kan voor sommige groepen een
barrière zijn
De tijd die verzekerden verwachten te moeten besteden aan het kiezen van
een zorgverzekering kan een barrière zijn bij het wisselen van
zorgverzekeraar. Net als bij de andere barrières zien we ook hier dat
verzekerden met een slechtere ervaren gezondheid verwachten dat het meer
tijd kost om een zorgverzekering te kiezen, maar zij zijn ook bereid om hier
meer tijd aan te besteden. Op basis hiervan kunnen we concluderen dat de
tijd die het kost om te wisselen van zorgverzekeraar geen barrière lijkt te zijn
voor deze groep. Er zijn echter wel verzekerden voor wie ‘tijd’ een barrière kan

6

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

zijn: 16% van de verzekerden denkt dat het meer tijd kost om te wisselen van
zorgverzekeraar dan dat zij bereid zijn om hieraan te besteden. Dit zit vooral
bij de jongeren waar zelfs bijna een kwart (24%) dit verwacht. Zij willen er ook
minder tijd aan besteden dan bijvoorbeeld ouderen.

Ouderen, verzekerden met een slechtere ervaren gezondheid en
lager opgeleiden zijn kwetsbaar als het gaat om kennis en
vaardigheden met betrekking tot het zorgstelsel
In het huidige zorgstelsel wordt veel van verzekerden verwacht. Er wordt veel
nadruk gelegd op het maken van keuzes en eigen verantwoordelijkheid. Om
deze rol goed te kunnen vervullen, moeten verzekerden beschikken over
voldoende en juiste kennis en over vaardigheden om informatie te kunnen
vinden, beoordelen en toepassen. Dit blijkt voor sommige groepen
verzekerden lastig te zijn. Het zijn vooral ouderen, verzekerden met een
slechtere ervaren gezondheid en lager opgeleiden die minder goede
vaardigheden hebben (Verleun e.a., 2016). Ook bij kennis met betrekking tot
het zorgstelsel blijkt dat ouderen, lager opgeleiden en verzekerden met een
lager inkomen vaker aangeven dat ze ergens niet van op de hoogte zijn.
Daarnaast is er een groep verzekerden die niet goed op de hoogte is, maar ook
aangeeft geen kennisbehoefte te hebben. Het gaat daarbij om verzekerden
met een lager inkomen en een lagere opleiding. Deze groepen zijn kwetsbaar,
omdat zij een grotere kans hebben op het maken van een minder goede
keuze.

Meeste verzekerden vinden dat iedereen even veel moet betalen,
maar verzekerden zijn minder solidair als het gaat om
beïnvloedbare risico’s
Iets minder dan twee derde (63%) van de verzekerden is bereid om te betalen
voor behandelingen waar zij zelf geen gebruik van maken. Solidariteit is het
laagst onder lager opgeleiden en verzekerden met een lager inkomen. Over
het algemeen zijn de meeste verzekerden (>75%) van mening dat iedereen
evenveel zou moeten betalen voor de basisverzekering. Verzekerden zijn
echter minder solidair als risico’s meer beïnvloedbaar zijn. Dat is bijvoorbeeld
het geval als het gaat om leefstijl, zoals roken en het drinken van alcohol.
Ongeveer de helft van de verzekerden vindt dat mensen die roken of veel
alcohol drinken meer zouden moeten betalen voor de basisverzekering. Hier
zou mee kunnen spelen dat verzekerden vinden dat aan leefstijl een eigen
keuze vooraf gaat en dat het daarmee meer onder eigen verantwoordelijkheid
valt.

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

7

Beschouwing
In het zorgstelsel wordt van verzekerden een actieve rol verwacht. Er wordt
verwacht dat zij elk jaar als kritische consument een keuze maken tussen
verschillende concurrerende zorgverzekeraars (RVZ, 2014). Voor de werking
van het stelsel is het van groot belang dat verzekerden dit ook daadwerkelijk
doen. Door steeds bewuste keuzes te maken geven verzekerden aan
zorgverzekeraars prikkels met betrekking tot de premie en in het ideale geval
ook met betrekking tot de kwaliteit van de ingekochte zorg. Daarnaast is er
voor verzekerden een individueel belang, door een bewuste keuze te maken
krijgen ze de verzekering die het beste past bij hun situatie en preferenties.
Het maken van een bewuste keuze hoeft niet te betekenen dat een verzekerde
wisselt; ook het blijven bij de huidige zorgverzekeraar kan een bewuste keuze
zijn. Het zorgstelsel is complex, zeker ook als het gaat om de keuzemogelijk‐
heden die verzekerden hebben. Een complex zorgstelsel waar veel van
verzekerden wordt verwacht kan risico’s met zich meebrengen voor
verzekerden die niet over de kennis en vaardigheden beschikken die ze nodig
hebben om hun rol te kunnen vervullen. Uit deze kennissynthese volgt dat
vooral verzekerden met een laag inkomen en lage opleiding kwetsbaar zijn. Zij
geven vaker aan over onvoldoende kennis te beschikken, hebben minder
vaardigheden (dit rapport) en geven daarnaast aan geen informatiebehoefte te
hebben (SamR, 2016). Deze groep is daardoor moeilijk te bereiken. Ook bij
ouderen en verzekerden met een slechtere ervaren gezondheid zijn kennis en
vaardigheden een probleem. Echter, aangezien ouderen wel aangeven een
informatiebehoefte te hebben kan deze groep wellicht wel ondersteund
worden bij het maken van een keuze. Het beschikbaar stellen van informatie
alleen zal overigens niet voldoende zijn. Hoewel verzekerden aangeven dat zij
informatie over hun polis belangrijk vinden, zoeken ze hierover geen
informatie op (Reitsma‐Van Rooijen, Brabers en De Jong, 2014; De Jong e.a.
2015). Om het doel te bereiken dat verzekerden weloverwogen en
geïnformeerde keuzes kunnen maken zal informatie zo eenvoudig mogelijk
moeten zijn en naar verzekerden toe moeten komen (De Jong e.a. 2015). Ook
het vergroten van vaardigheden zou bij ouderen een mogelijkheid kunnen
zijn.
Er kan ook naar andere oplossingsrichtingen gekeken worden. In plaats van
het vergroten van de vaardigheden van verzekerden kan de complexiteit in
het stelsel verminderd worden, waardoor er minder van verzekerden wordt
gevraagd. In een eerdere kennissynthese concludeerden we ook dat er
verschillende oplossingsrichtingen zijn om de risico’s voor verzekeren in het
zorgstelsel te beperken (De Jong e.a., 2015). De twee oplossingsrichtingen die
in die rapportage besproken zijn, zijn ook hier van toepassing. De eerste heeft
betrekking op het geven van informatie zodat deze voor verzekerden helder
is. Een van de ideeën die bijvoorbeeld in het actieplan van Zorgverzekeraars

8

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Nederland (ZN) staan is dat zorgverzekeraars door middel van een ‘bijsluiter’
bijzondere of afwijkende voorwaarden onder de aandacht brengen
(Zorgverzekeraars Nederland, 2015). Voor 2017 heeft ZN ingezet op het maken
een Zorgverzekeringskaart voor de basisverzekering met vergelijkbare
informatie voor verzekerden. Zo staat op de Zorgverzekeringskaart per polis
onder meer wat er vergoed wordt en wat bijzonderheden zijn. In deze
strategie wordt ingezet op meer en betere informatie voor verzekerden. Het
hebben van een informatiebehoefte is dan wel essentieel. Uit de resultaten
van deze kennissynthese blijkt dat niet iedereen een informatiebehoefte heeft,
alleen het beschikbaar maken van informatie dus niet voldoende. Zoals
hierboven ook al is geconcludeerd zal informatie eenvoudig moeten zijn en
naar verzekerden toe moeten komen.
Een tweede strategie is om het aanbod te beperken (De Jong e.a., 2015), zodat
er minder te kiezen is en de keuzes minder complex worden. Ook kan het
aanbod versimpeld worden, waardoor het risico van een verkeerde keuze
minder groot wordt. Het CPB gaf in 2015 een aantal aanknopingspunten voor
beleid voor meer doelmatigheid in de curatieve zorg, waarvan “minder
(complexe) zorgpolissen op de verzekeringsmarkt om te komen tot betere
keuzes door verzekerden” er een was (Douven e.a., 2015). Inmiddels is het
aantal verschillende polissen dat wordt aangeboden wel afgenomen, van 71
polissen in 2015 naar 58 in 2017 (NZa, 2017). Dat aantal maakt vergelijken nog
steeds complex, zeker nu er steeds meer polissen beschikbaar zijn waarin niet
alle zorgaanbieders gecontracteerd zijn. De strategie van het beperken van het
aanbod lijkt op basis van de resultaten uit deze kennissynthese voor een
aantal groepen verzekerden bijzonder relevant. Het gaat dan dus vooral om
lager opgeleiden en verzekerden met een lager inkomen, maar ook ouderen
blijken een kwetsbare groep te zijn als het gaat om het hebben van informatie
en vaardigheden met betrekking tot de zorgverzekeringsmarkt. Onbekend is
echter nog of deze groepen verzekerden nu ongunstige keuzes maken.
De nadruk op eigen verantwoordelijkheid en keuzevrijheid zoals die in het
zorgstelsel wordt gelegd kan de solidariteit als basis voor het zorgstelsel
ondermijnen. Toekomstige metingen zullen moeten uitwijzen of de daling in
solidariteit die we tussen 2013 en 2015 zien zich doorzet. De resultaten maken
in elk geval duidelijk dat verzekerden minder solidair zijn met verzekerden
die er een ongezondere leefstijl op nahouden.

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

9

1

Inleiding

Deze kennissynthese heeft als doel om meer inzicht te krijgen in verschillende
groepen verzekerden als het gaat om wisselen van zorgverzekeraar, kennis van
het zorgstelsel en solidariteit. Hiertoe wordt gebruik gemaakt van reeds
verzamelde data uit 2015‐2017 binnen het Consumentenpanel
Gezondheidszorg van het NIVEL (zie bijlage A voor de methoden).

1.1

Achtergrond

In het zorgstelsel in Nederland onderscheiden we drie markten: de
zorginkoopmarkt, de zorgaanbiedersmarkt en de zorgverzekeringsmarkt (zie
figuur 1.1). Op de zorginkoopmarkt contracteren zorgverzekeraars
zorgaanbieders. Dit kunnen zij doen op basis van prijs, volume en kwaliteit
van zorg. Het idee is dat hierdoor een stimulans wordt gegeven aan
zorgaanbieders om goede kwaliteit van zorg te leveren tegen een goede prijs.
Op de zorgaanbiedersmarkt treffen patiënten en zorgaanbieders elkaar. Hier
is het idee dat patiënten een zorgaanbieder kiezen die bij hun wensen past.
Op de zorgverzekeringsmarkt maken verzekerden een keuze voor een
zorgverzekeraar en polis, wel of geen aanvullende verzekering en wel of geen
vrijwillig eigen risico. In het ideale geval kiezen verzekerden hun polis op
zowel de premie als de inhoud, zoals de ingekochte zorg, en letten zij erop dat
de polis goed aansluit bij hun wensen. Op deze manier zouden
zorgverzekeraars gestimuleerd worden om goede zorg tegen een scherpe prijs
in te kopen. In deze kennissynthese richten we ons op de
zorgverzekeringsmarkt.
Figuur 1.1

De drie markten in het Nederlandse zorgstelsel
Zorgaanbieder

Zorginkoopmarkt

Zorgaanbiedersmarkt

Zorgverzekeringsmarkt
Patiënt/verzekerde

10

Zorgverzekeraar

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

In het zorgstelsel worden verzekerden aangemoedigd om verantwoorde
keuzes te maken. De overheid is verantwoordelijk voor de publieke belangen
toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit van de zorg. De zorgverzekering
heeft een sociaal karakter, er is sprake van risico‐ en inkomenssolidariteit. De
risicosolidariteit is geborgd door de verplichting voor zorgverzekeraars om
iedereen te accepteren voor een door de overheid vastgesteld basispakket (de
basisverzekering). Hierbij geldt een verbod op premiedifferentiatie naar aan
de persoon gerelateerde factoren en de verplichting voor verzekerden om een
zorgverzekering af te sluiten. Het risicovereveningssysteem compenseert
verzekeraars voor verschillen in risicoprofiel. Inkomenssolidariteit is
vormgegeven doordat er naast de nominale premie die verzekerden betalen
een inkomensafhankelijke bijdrage van verzekerden geldt. Ook is er een
wettelijke zorgtoeslag, die verzekerden met een laag inkomen tegemoet komt
in de kosten van hun zorgverzekering.
Verzekerden zijn dus verplicht om een zorgverzekering af te sluiten. Ze
mogen zelf kiezen bij welke zorgverzekeraar zij dat doen. Daarnaast kunnen
zij kiezen tussen een restitutie en een naturapolis, of zij een aanvullende
verzekering willen en of zij een vrijwillig eigen risico willen. Elk jaar kunnen
zij opnieuw een keuze maken. Het idee is dat verzekerden invloed uit kunnen
oefenen op het aanbod van zorgverzekeraars door middel van inspraak, via
onder meer cliëntenraden, panels of patiëntenverenigingen, en door te
wisselen van zorgverzekeraar. Deze manieren waarop verzekerden invloed
kunnen uitoefenen worden in de literatuur ‘voice’ en ‘exit’ genoemd
(Hirschmann, 1970). Als verzekerden dit niet doen of niet kunnen doen
zouden zorgverzekeraars veel handelingsvrijheid hebben en bijvoorbeeld hoge
premies kunnen vragen. In het stelsel wordt van verzekerden dus een actieve
rol verwacht, maar niet iedereen zal die actieve rol op zich willen of kunnen
nemen.
Doordat verzekerden kunnen wisselen van zorgverzekeraar is er een prikkel
voor zorgverzekeraars om de premie niet te hoog te maken. Als verzekerden
ook op de kwaliteit van zorg letten is er voor zorgverzekeraars een prikkel om
aandacht te blijven besteden aan de kwaliteit van zorg. De dreiging van het
verlies van verzekerden zou zorgverzekeraars dwingen tot een goede prijs van
de polis en goede afspraken met zorgaanbieders. Ieder jaar moet een deel van
de verzekerden wisselen van zorgverzekeraar, om zorgverzekeraars scherp te
houden. Dit maakt mobiliteit van verzekerden tot een van de pijlers in het
huidige zorgstelsel. Uit onderzoek blijkt dat de mobiliteit van verzekerden
niet heel groot is: jaarlijks geeft ongeveer 8% van de verzekerden aan dat ze
zijn gewisseld van zorgverzekeraar (Van der Schors e.a., 2017). In dat
onderzoek is gekeken vanuit het perspectief van de verzekerde, dat betekent
dat ook het wisselen van label bij dezelfde risicodrager is gezien als het
wisselen van zorgverzekeraar. Vektis kijkt naar het wisselen tussen

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

11

risicodragers, dus vanuit het perspectief van de zorgverzekeraar. Vanuit dat
perspectief is het percentage wisselaars 6,4% in 2017 (Vektis, 2017). Het
verschil in percentages laat onder meer zien dat een deel van de verzekerden
wisselt binnen dezelfde risicodrager. Door verzekerden wordt dat ook ervaren
als wisselen, aangezien de handelingen van het wisselen tussen en binnen
risicodragers voor verzekerden hetzelfde zijn: ze stappen in beide gevallen
over naar een andere zorgverzekering.
Bekend is dat het percentage jongeren dat wisselt hoger is dan het percentage
ouderen (Van der Schors e.a., 2017). Ook is bekend dat vooral de premie voor
verzekerden een reden is om te wisselen van zorgverzekeraar (Van der Schors
e.a., 2017). Daarnaast weten we dat er verzekerden zijn die niet overstappen
omdat ze barrières verwachten. Er zijn echter ook nog veel openstaande
vragen, bijvoorbeeld met betrekking tot de kenmerken van verzekerden en
over wat de rol van de aanvullende verzekering is bij de keuze om wel of niet
te wisselen van zorgverzekeraar. Ook is er weinig bekend over de kenmerken
van verzekerden die barrières verwachten bij het wisselen van
zorgverzekeraar.
In het zorgstelsel wordt dus verwacht van verzekerden dat zij een bewuste
keuze maken voor een zorgverzekeraar en polis. Om een goede keuze te
kunnen maken is kennis nodig van het zorgstelsel. De kennis die verzekerden
hebben zou kunnen verschillen tussen groepen verzekerden. Dit kan leiden
tot ongelijkheid, als verzekerden die meer kennis hebben betere keuzes
maken. Onbekend is echter wat kenmerken van verzekerden zijn die niet
goed weten hoe het zorgstelsel werkt. Om eventuele ongelijkheid aan te
kunnen pakken is het relevant om zicht te hebben op de kenmerken van deze
verzekerden.
In het stelsel wordt sterk ingezet op keuzevrijheid en eigen
verantwoordelijkheid. Verzekerden worden geacht bewuste keuzes te maken
en een verzekering te kiezen die het beste bij zijn of haar individuele situatie
past. De zorgverzekering heeft een ook sociaal karakter. Er is sprake van
risicosolidariteit en inkomenssolidariteit. Het sociale karakter van het
zorgstelsel waarbij iedereen bijdraagt aan de kosten van anderen kan botsen
met het individuele van keuzevrijheid en eigen verantwoordelijkheid. Het
roept in elk geval vragen op over het draagvlak van solidariteit in het
zorgstelsel en wie solidair is met wie.
Onderzoeksvragen
In deze kennissynthese beantwoorden we drie vragen:
1. Wie wisselt (niet) van zorgverzekeraar en wie verwacht welke barrières?
2. Wie heeft welke kennis en vaardigheden met betrekking tot het zorgstelsel?
3. Wie is solidair met wie?
Elk van de vragen wordt in een apart hoofdstuk besproken.

12

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

2

Wisselen van zorgverzekeraar: wie
verwacht welke barrières?

Op de zorgverzekeringsmarkt kunnen verschillende keuzes worden gemaakt.
Verzekerden kiezen voor een bepaalde zorgverzekeraar en polis, voor wel of
geen aanvullende verzekering en kunnen ervoor kiezen om hun eigen risico te
verhogen. Het zorgverzekeringsstelsel is zo ingericht dat het voor iedereen,
oud of jong, gezond of ziek, arm of rijk, mogelijk is om tegen dezelfde
voorwaarden een basisverzekering af te sluiten. Elke verzekerde is vrij om te
wisselen van zorgverzekeraar. Daartoe is een aantal instrumenten ingezet,
zoals de acceptatieplicht voor de basisverzekering. Ook is het mogelijk om
voor de basisverzekering te wisselen van zorgverzekeraar en de aanvullende
verzekering bij de oude zorgverzekeraar te houden. De aanvullende
verzekering kan namelijk als een belemmering voor het wisselen van
zorgverzekeraar werken, omdat er voor de aanvullende verzekering geen
acceptatieplicht geldt. Als zowel de basisverzekering als de aanvullende
verzekering bij dezelfde zorgverzekeraar zouden moeten worden afgesloten,
bestaat het risico dat verzekerden voor de aanvullende verzekering geweigerd
worden waardoor ze ook voor de basisverzekering niet zouden kunnen
wisselen van zorgverzekeraar. Ondanks deze regelingen (acceptatieplicht en
de mogelijkheid om de basisverzekering en aanvullende verzekering bij
verschillende zorgverzekeraars af te sluiten) is er nog steeds een risico van
‘lock in’, wat zou betekenen dat verzekerden ‘vastzitten’ bij een
zorgverzekeraar. Er is sprake van ‘lock in’ als verzekerden vanwege de
aanvullende verzekering niet wisselen, bijvoorbeeld omdat ze een hogere
premie voor de aanvullende verzekering moeten betalen als ze hun
basisverzekering bij een andere zorgverzekeraar afsluiten. Het kan ook
voorkomen dat zorgverzekeraars nieuwe verzekerden alleen accepteren voor
de aanvullende verzekering als zij ook een basisverzekering afsluiten. Het is
daarom relevant om naar het verband tussen het hebben van een aanvullende
verzekering en het wisselen van zorgverzekeraar te kijken. Ook kan er sprake
zijn van een ‘lock in’ door percepties van verzekerden: verzekerden kunnen
het idee hebben dat het voor hen niet mogelijk is om te wisselen van
zorgverzekeraar en daarom bij hun huidige zorgverzekeraar blijven.
In dit hoofdstuk gaan we in op de vraag: “Wie wisselt (niet) van
zorgverzekeraar en wie verwacht welke barrières?”. We beschrijven
onder meer de rol van de aanvullende verzekering bij het wisselen van
zorgverzekeraar. Speciale aandacht besteden we aan gepercipieerde barrières
bij het wisselen van zorgverzekeraar. Kenmerken waar naar gekeken wordt
zijn leeftijd, geslacht, opleiding, ervaren gezondheid, zorggebruik en netto
maandinkomen.

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

13

2.1

Wisselen van zorgverzekeraar: een aanvullende
verzekering

Een groot deel van de verzekerden (81, 87 en 90% in respectievelijk 2015, 2016
en 2017) heeft een aanvullende verzekering afgesloten (Van der Schors e.a.,
2017). Ook uit cijfers van Vektis blijkt dat ruim acht op de tien verzekerden
een aanvullende verzekering heeft (Vektis, 2016). De basisverzekering en
aanvullende verzekering worden door vrijwel iedereen (99,6% in 2017) bij
dezelfde zorgverzekeraar afgesloten (Van der Schors e.a., 2017). Ook uit cijfers
van de NZa blijkt dat vrijwel alle verzekerden dat doen, al komt zij op basis
van registratiedata op een iets lager percentage verzekerden dat de
basisverzekering en aanvullende verzekering bij verschillende verzekeraars
afsluit (landelijk gaat het in 2015 en 2016 om respectievelijk 0,19% en 0,20%
van de aanvullend verzekerden. (NZa, 2016)).
De aanvullende verzekering kan voor verzekerden een barrière vormen bij het
wisselen van zorgverzekeraar. Dit zou betekenen dat vooral verzekerden
zonder aanvullende verzekering van zorgverzekeraar wisselen. Uit figuur 2.1
blijkt dat het belang van de aanvullende verzekering door de tijd toegenomen
is (zie ook tabel A.1 in bijlage A). Zagen we in 2015 nog geen verschil in het
wisselen van zorgverzekeraar tussen verzekerden met en zonder aanvullende
verzekering, in 2016 en 2017 zien we dat het percentage verzekerden dat
wisselt van zorgverzekeraar lager is onder verzekerden met een aanvullende
verzekering. We zien in 2016 en 2017 zelfs dat naarmate de aanvullende
verzekering uitgebreider is, een lager percentage verzekerden wisselt. En
hoewel het totale percentage wisselaars van 2015 tot 2017 vrijwel niet
verandert (p>0,05), wordt het verband tussen het hebben van een
(uitgebreidere) aanvullende verzekering en het niet wisselen van
zorgverzekeraar wel steeds sterker (p<0,05). Dit zou betekenen dat de
aanvullende verzekering steeds meer van invloed is op de keuze om niet te
wisselen van zorgverzekeraar. Of dit komt doordat verzekerden ergens anders
geen aanvullende verzekering kunnen afsluiten, doordat ze tevreden zijn, of
doordat er gepercipieerde barrières zijn kunnen we op grond van deze data
niet vaststellen. We zien wel dat verzekerden met een uitgebreidere
aanvullende verzekering vaker tevreden zijn over de aanvullende verzekering
(chi2, p<0,05).

14

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Figuur 2.1

Percentage verzekerden dat in 2015, 2016 of 2017 wisselde van
zorgverzekeraar, uitgesplitst naar wat voor aanvullende verzekering zij
hebben*

Bent u met ingang van dit jaar gewisseld van
zorgverzekeraar?
0%

20%

40%

Geen AV (n=156)

2015

De meest beperkte AV (n=137)
Een AV die hier tussenin ligt (n=430)
De meest uitgebreide AV (n=101)
Weet ik niet (n=35)

Geen AV (n=86)

2016

De meest beperkte AV (n=104)
Een AV die hier tussenin ligt (n=345)

Ja

De meest uitgebreide AV (n=108)
Weet ik niet (n=31)

Geen AV (n=63)
2017

De meest beperkte AV (n=131)
Een AV die hier tussenin ligt (n=313)
De meest uitgebreide AV (n=82)
Weet ik niet (n=40)

*

Verzekerden met een uitgebreidere aanvullende verzekering wisselden significant minder
vaak van zorgverzekeraar in 2016 en 2017 (chi2, respectievelijk p<0,05 en p<0,01).

Bron: vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015, 2016 en 2017

2.2

Wisselen van zorgverzekeraar: percepties

Verzekerden kunnen het idee hebben dat ze niet over kunnen stappen van
zorgverzekeraar. Ze kunnen denken dat het voor hen niet mogelijk is om over
te stappen, bang zijn dat ze niet geaccepteerd zullen worden voor de
aanvullende verzekering of bang zijn voor administratieve problemen.
Ongeacht of dit daadwerkelijk zo is, als verzekerden denken dat het zo is,
vormen deze redenen een feitelijke barrière. Elk jaar zijn er verzekerden die
vanwege deze redenen niet wisselen van zorgverzekeraar, zie figuur 2.2 (zie
ook tabel A.2 in bijlage A). Het percentage verzekerden dat (een van) deze
redenen aangeeft is constant laag in de periode 2015‐2017 (chi2, p>0,05).

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

15

Figuur 2.2

Percentage verzekerden per jaar dat de genoemde reden aankruiste, als deel
van alle verzekerden die dat jaar niet wisselden van zorgverzekeraar*

Redenen om niet over te stappen per jaar
25%
20%
15%
10%
5%

Ik denk dat het voor mij niet
Ik ben bang dat ik niet
mogelijk is om over te stappen geaccepteerd zal worden voor
de aanvullende verzekering

*

2017 (n=595)

2016 (n=630)

2015 (n=778)

2017 (n=595)

2016 (n=630)

2015 (n=778)

2017 (n=595)

2016 (n=630)

2015 (n=778)

0%

Ik ben bang voor
(administratieve)
problemen

Verschillen tussen jaren zijn niet significant (chi2, p>0,05).

Bron: vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015, 2016 en 2017

Het zijn vooral de gezondheidsstatus van verzekerden en de hoeveelheid zorg
die zij gebruiken die gerelateerd zijn aan het idee dat het voor hen niet
mogelijk is om te wisselen van zorgverzekeraar (zie figuur 2.3 en tabel A.3 in
bijlage A). Verzekerden met een slechtere ervaren gezondheid en
verzekerden die meer zorg gebruiken, denken vaker dat het voor hen niet
mogelijk is om over te stappen dan andere verzekerden.

16

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Figuur 2.3

Percentage verzekerden dat aangeeft te denken niet over te kunnen stappen,
als deel van alle verzekerden die dat jaar niet wisselden van zorgverzekeraar,
uitgesplitst naar achtergrondkenmerken*
Ik denk dat het voor mij niet mogelijk is om over te stappen naar een
andere zorgverzekeraar 2015,'16,'17

25%
20%
15%
10%
5%

Geslacht

*

Leeftijd

Opleiding

Ervaren
gezondheid

Weinig (n=737)

Veel/Heel veel (n=435)

Geen/Heel weinig (n=557)

>2700 euro (n=620)

<1750 euro (n=511)

1750‐2700 euro (n=586)

Goed (n=907)

Matig/Slecht (n=315)

Uitstekend/Zeer goed (n=539)

Hoog (HBO/universiteit) (n=557)

Middel (n=884)

Laag (t/m LBO) (n=292)

65‐74 jaar (n=305)

75 jaar en ouder (n=257)

18‐39 jaar (n=349)

40‐64 jaar (n=873)

Man (n=936)

Vrouw (n=848)

0%

Netto
Zorggebruik
maandink.

Deze percentages verschillen significant voor de kenmerken ervaren gezondheid en
zorggebruik (p<0,05).

Bron: vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015, 2016 en 2017

Datzelfde geldt voor de reden dat verzekerden bang zijn om niet geaccepteerd
te worden voor de aanvullende verzekering (p<0,01 voor ervaren gezondheid
en zorggebruik, zie tabel A.4 in bijlage A). Hoewel het zorgverzekeringsstelsel
er op gericht is om het wisselen van zorgverzekeraar voor iedereen in gelijke
mate mogelijk te maken, lijken er dus toch barrières te zijn die te maken
hebben met de gezondheid van verzekerden.
Het verwachten van administratieve problemen als reden om niet te wisselen
van zorgverzekeraar speelt vooral bij verzekerden met een uitgebreidere
aanvullende verzekering en bij verzekerden die wel overwogen hebben over te
stappen (beide chi2, p<0,01, zie tabel A.5 en A.6 in bijlage A). Ook
verzekerden met lagere inkomens verwachten vaker administratieve
problemen (p<0,01, zie tabel A.4 en A.6 in bijlage A). Wellicht speelt hierbij

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

17

mee dat verzekerden met een lager inkomen ook vaker een lagere opleiding
hebben.

2.3

Blijven bij de huidige zorgverzekeraar

Behalve aan het wisselen van zorgverzekeraar, kan ook aan het blijven bij de
huidige zorgverzekeraar een bewuste keuze ten grondslag liggen. Verzekerden
kunnen bijvoorbeeld tevreden zijn over de kwaliteit van zorg die door hun
zorgverzekeraar wordt geregeld of tevreden zijn over de service van hun
zorgverzekeraar. Tussen 2015 en 2017 is het percentage verzekerden dat bij
hun huidige zorgverzekeraar blijft vanwege hun tevredenheid over de
kwaliteit van zorg vrijwel constant op ongeveer 15%. Ook blijft het percentage
verzekerden dat blijft vanwege hun tevredenheid over de service ongeveer
gelijk rond de 20% (zie tabel A.8 in bijlage A).
Al sinds de invoering van het huidige zorgstelsel in 2006 zien we dat
zorgverzekeraars zich positief ontwikkelen op het gebied van de service (De
Boer e.a., 2007; Hendriks e.a. 2009). Dit is iets dat voor elke verzekerde die
contact heeft met een zorgverzekeraar zichtbaar is. Alle groepen verzekerden
geven tevredenheid met de service ongeveer even vaak aan als reden om te
blijven (p>0,05, zie tabel A.09 in bijlage A).
Kwaliteit van zorg is alleen zichtbaar voor verzekerden die gebruik maken van
zorg en dan nog is dit voor verzekerden moeilijk te beoordelen. Niet
verwonderlijk zien we dan ook dat verzekerden die (heel) veel zorg gebruiken
dit vaker als reden om te blijven aangeven dan verzekerden die geen of (heel)
weinig zorg gebruiken (zie figuur 2.4 en tabel A.10 in bijlage A).

18

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Figuur 2.4

Percentage verzekerden dat tevredenheid over kwaliteit van zorg aangeeft
als reden om te blijven bij de huidige zorgverzekeraar, als deel van alle
verzekerden die dat jaar niet wisselden van zorgverzekeraar, uitgesplitst
#
naar achtergrondkenmerken*

Ik ben tevreden over de kwaliteit van zorg die mijn
zorgverzekeraar regelt
25%
20%
15%
10%

Geslacht

*
#

Leeftijd

Weinig (n=612)

Veel/Heel veel (n=379)

Geen/Heel weinig (n=458)

>2700 euro (n=515)

1750‐2700 euro (n=501)

<1750 euro (n=428)

Matig/Slecht (n=260)

Goed (n=761)

Uitstekend/Zeer goed (n=461)

Middel (n=743)

Laag (t/m LBO) (n=239)

65‐74 jaar (n=255)

75 jaar en ouder (n=225)

18‐39 jaar (n=289)

40‐64 jaar (n=730)

Man (n=806)

Vrouw (n=693)

0%

Hoog (HBO/universiteit)…

5%

Opleiding

Ervaren
Netto
Zorggebruik
gezondheid
maandink.
Deze percentages verschillen significant met zorggebruik (p<0,01).
Alleen voor verzekerden die blijven, verzekerden die wisselden hebben de vraag niet
gekregen.

Bron: vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015, 2016 en 2017

2.4

Wisselen van zorgverzekeraar, hoeveel tijd mag het kosten?

Het zoeken naar een nieuwe passende zorgverzekering kost tijd. Het kan zo
zijn dat verzekerden helemaal geen tijd willen besteden aan het zoeken naar
een zorgverzekering, of dat ze denken dat het heel veel tijd kost en daarom
niet gaan zoeken naar een nieuwe zorgverzekering. In dat geval zouden dat
barrières zijn voor het wisselen van zorgverzekeraar. Uit figuur 2.5 blijkt dat
ongeveer een kwart van alle verzekerden (24%) van tevoren verwachtte
minder dan een uur te gaan besteden aan de keuze van een zorgverzekering
(zie ook Van der Schors e.a., 2017b). Die groep bestaat ook uit verzekerden die
helemaal geen tijd hebben besteed aan de keuze van een zorgverzekering.
Eveneens een kwart (25%) verwachtte er 1‐2 uur aan te besteden. Ze waren
ook bereid om deze tijd te besteden. Ongeveer een tiende (11%) verwachtte 5
uur of meer te besteden, terwijl maar 7% hiertoe bereid was. Achteraf geeft

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

19

35% aan minder dan een uur besteed te hebben en 18% geeft aan dat ze 1‐2 uur
besteed hebben. Ongeveer een tiende (9%) geeft aan 5 uur of meer te hebben
besteed. Hoewel dus ruim de helft van de verzekerden minder dan 2 uur
besteed aan het zoeken van een zorgverzekering is er een groep die er vrij veel
tijd mee bezig is. Met name jongere verzekerden en verzekerden die gewisseld
zijn (of dat overwogen hebben) geven aan 5 uur of meer te hebben besteed
(zie figuur 2.6 en tabel A.11 in bijlage A).
Verzekerden met een slechtere gezondheid verwachten dat het kiezen meer
tijd kost en zijn bereid hier meer tijd aan te besteden. Hetzelfde geldt voor
ouderen en verzekerden met een lagere opleiding (allen: p<0,05). Van alle
verzekerden verwacht 16% dat het kiezen van een zorgverzekering meer tijd
kost dan zij bereid zijn te besteden. Dit zijn vooral jongeren (p<0,01): van hen
verwacht 24% dat het meer tijd kost dan dat zij bereid zijn te besteden.
Mogelijk vormt voor deze groep de tijd die zij verwachten te moeten besteden
aan het kiezen een barrière voor het wisselen van zorgverzekeraar.
Figuur 2.5

De hoeveelheid tijd die verzekerden verwachten te besteden, bereid zijn te
besteden en uiteindelijk hebben besteed aan het kiezen van een
zorgverzekering
Tijdsbesteding keuze zorgverzekering

35%

32%

27%
24%

25%

24%
18%

16%

13%

1‐2 uur

24%

15%
11%
7%

Minder dan 1 uur

21%

3‐4 uur

9%

5 uur of meer

Weet ik niet

Verwachte tijdsbesteding (n=587)
Bereidheid tijdsbesteding (n=582)
Uiteindelijke tijdsbesteding (zelfgerapporteerd, n=616)
Bron: vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg november 2016 en februari 2017, Van der
Schors e.a., 2017b.

20

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Figuur 2.6

Percentages verzekerden die aangeven meer dan vijf uur te hebben besteed
aan het kiezen van een zorgverzekering, uitgesplitst naar
achtergrondkenmerken en of verzekerden gewisseld zijn of dat overwogen
#
hebben*

Geslacht

Leeftijd

Opleiding

Ervaren
gezondheid

Netto
maandink.

Ja (n=41)

Nee, maar ik heb het wel overwogen…

>2700 euro (n=189)

<1750 euro (n=114)

1750‐2700 euro (n=142)

Matig/Slecht (n=87)

Goed (n=239)

Uitstekend/Zeer goed (n=136)

Hoog (HBO/universiteit) (n=159)

Middel (n=228)

Laag (t/m LBO) (n=68)

75 jaar en ouder (n=49)

65‐74 jaar (n=66)

40‐64 jaar (n=247)

18‐39 jaar (n=100)

Vrouw (n=222)

Man (n=240)

50%
45%
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%

Nee en ik heb het ook niet overwogen…

Besteedde u meer dan 5 uur aan het kiezen?

Gewisseld?

*

De besteedde tijd verschilt significant met leeftijd (p<0,05) en wisselen (chi2, p<0,01).

#

Verzekerden die aangaven niet te weten hoeveel tijd zij besteed hebben aan het kiezen, zijn
niet meegenomen in de analyses.

Bron: vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2017

Verzekerden die gewisseld zijn van zorgverzekeraar hebben hier vaker meer
dan één uur aan besteed dan verzekerden die niet gewisseld zijn van
zorgverzekeraar, zie figuur 2.7. Ook de groep die overwogen heeft om te
wisselen, maar dit uiteindelijk niet heeft gedaan was hier vaak meer dan één
uur mee bezig. Opvallend is dat ook van de verzekerden die aangeven niet
overwogen hebben te wisselen een deel aangeeft meer dan 1 uur besteed te
hebben. Waarschijnlijk besteden deze verzekerden wel tijd, maar beschouwen
ze dat niet als ‘overwegen te wisselen’. Uit onderzoek naar het wisselen van
zorgverzekeraar dat in opdracht van ACM in 2017 is uitgevoerd, blijkt dat
verzekerden die wisselen van zorgverzekeraar bereid zijn meer tijd te
besteden dan degenen die niet gewisseld zijn (Marketresponse, 2017).

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

21

Figuur 2.7

De hoeveelheid tijd die verzekerden zeggen te hebben besteed aan het kiezen
van een zorgverzekering, uitgesplitst naar verzekerden die gewisseld zijn
van zorgverzekeraars en verzekerden die dat wel of niet overwogen hebben*

Wisselen van zorgverzekeraar vs.
'hoeveel tijd besteedde u aan het kiezen?'
100%
90%
Weet ik niet

80%
70%

Meer dan 1
uur

60%
50%

Minder dan
1 uur

40%
30%
20%
10%
0%
Nee en ik heb het Nee, maar ik heb het
ook niet overwogen
wel overwogen
(n=452)
(n=113)

Ja (n=44)

* Verzekerden die wisselden of dat overwogen hebben, besteden meer tijd aan het kiezen (chi2,
p<0,01).
Bron: vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2017

2.5

Tevreden met de basisverzekering en aanvullende
verzekering?

Uiteindelijk gaat het erom of verzekerden tevreden zijn met de verzekering
die zij hebben. Ongeveer driekwart (74%) is (zeer) tevreden met de
basisverzekering die ze nu hebben. Het meest tevreden zijn ouderen en
verzekerden met een uitstekende of zeer goede gezondheid. Het meest
ontevreden zijn verzekerden met een matige of slechte gezondheid, zie figuur
2.8 en tabel A.12 in bijlage A. Een soortgelijk beeld zien we bij de aanvullende
verzekering. Van de verzekerden die een aanvullende verzekering hebben
(81% van het totaal) is 77% (zeer) tevreden met de aanvullende verzekering
die ze nu hebben. Verzekerden met een uitgebreidere aanvullende
verzekering, zijn vaker tevreden met de aanvullende verzekering dan
verzekerden met een beperktere aanvullende verzekering (chi2, p<0,05). Ook
hier zijn ouderen en verzekerden met een uitstekende of zeer goede
gezondheid het meest tevreden (p<0,05).

22

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Figuur 2.8

Tevredenheid van verzekerden over de basisverzekering, uitgesplitst naar
*
achtergrondkenmerken

Bent u tevreden met de basisverzekering die u heeft?

Geslacht

Leeftijd

(Zeer) ontevreden
*

Opleiding

Ervaren
gezondheid

Niet ontevreden, niet tevreden

Veel/Heel veel (n=245)

Weinig (n=358)

Geen/Heel weinig (n=259)

>2700 euro (n=309)

<1750 euro (n=256)

1750‐2700 euro (n=275)

Goed (n=430)

Matig/Slecht (n=160)

Uitstekend/Zeer goed (n=273)

Hoog (HBO/universiteit) (n=291)

Middel (n=404)

Laag (t/m LBO) (n=141)

65‐74 jaar (n=124)

75 jaar en ouder (n=128)

40‐64 jaar (n=409)

18‐39 jaar (n=208)

Vrouw (n=403)

Man (n=466)

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

Netto
Zorggebruik
maandink.
(Zeer) tevreden

Tevredenheid met de basisverzekering verschilt significant met leeftijd en ervaren
gezondheid (beiden p<0,05).

Bron: vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015

Uit figuur 2.9 blijkt dat verzekerden die niet overwogen hebben om te
wisselen (en niet gewisseld zijn) het meest tevreden zijn. Opvallend is dat de
groep ontevreden verzekerden relatief het grootst is onder de verzekerden die
wel overwogen hebben te wisselen, maar uiteindelijk niet gewisseld zijn.
Hoewel de grootste groep tevreden is, lijkt er dus ook een groep te zijn die
niet tevreden is, maar ook niet wisselt van zorgverzekeraar. Deze groep bevat
relatief veel verzekerden met een slechte gezondheid (p<0,05, n=15). De
belangrijkste reden die verzekerden die niet tevreden zijn aangeven om niet te
wisselen is “Ik zie te weinig onderlinge verschillen tussen zorgverzekeraars”
(23% , n=68).

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

23

Figuur 2.9

Tevredenheid van verzekerden over de basisverzekering, uitgesplitst naar
verzekerden die gewisseld zijn van zorgverzekeraars en verzekerden die dat
wel of niet overwogen hebben*

Bent u gewisseld van zorgverzekeraar en hoe tevreden
bent u over uw basisverzekering?
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

(Zeer)
tevreden

Niet
ontevreden,
niet tevreden

Nee en ik heb het ook Nee, maar ik heb het
niet overwogen
wel overwogen (n=162)
(n=622)

*

Ja (n=71)

(Zeer)
ontevreden

Verzekerden die niet overwogen hebben te wisselen zijn het meest tevreden, verzekerden die
wel overwogen hebben te wisselen (maar niet gewisseld zijn) het meest ontevreden (chi2,
p<0,01).

Bron: vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015

2.6

Tot slot

In dit hoofdstuk zijn we ingegaan op de vraag wie (niet) wisselt van
zorgverzekeraar en welke barrières er zijn. Het bleek dat er een verband is
tussen het hebben van een aanvullende verzekering en het niet wisselen van
zorgverzekeraar. Onder verzekerden zonder een aanvullende verzekering is
het percentage dat wisselt van zorgverzekeraar hoger dan onder verzekerden
met een uitgebreidere aanvullende verzekering. Dit kan erop wijzen dat het
hebben van een aanvullende verzekering een barrière vormt voor het
wisselen van zorgverzekeraar. Een aanwijzing hiervoor is dat we zien dat
verzekerden met een uitgebreidere aanvullende verzekering vaker aangeven
niet te wisselen omdat zij bang zijn voor administratieve problemen. Het kan
er echter ook op wijzen dat verzekerden tevreden zijn met de aanvullende
verzekering die zij hebben. De meest recente cijfers over de mate van
tevredenheid komen uit 2015: toen lag het percentage verzekerden dat (zeer)
ontevreden is over zijn aanvullende verzekering, op 5% (De Jong e.a., 2015).
Een laag percentage verzekerden (4% in 2017 en een vergelijkbaar percentage
in 2015 en 2016) noemt als reden om niet te wisselen van zorgverzekeraar dat
zij bang zijn niet geaccepteerd te worden. Voor deze groep zou er sprake
kunnen zijn van ‘lock in’. Het zijn vooral de verzekerden met een slechtere

24

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

ervaren gezondheid en een hoog zorggebruik die deze barrière noemen als
reden om niet te wisselen. Ook denken dat het niet mogelijk is om te
wisselen, wordt vaker door verzekerden met deze kenmerken genoemd. In
2015 heeft Zorgverzekeraars Nederland (ZN) een actieplan op gesteld ‘Kern
gezond’ waarin bijvoorbeeld is opgenomen dat zorgverzekeraars het
uitgangspunt gaan hanteren dat een verzekerde toegang heeft tot de
aanvullende verzekering, als deze verzekerde bij de oude zorgverzekeraar een
vergelijkbare aanvullende verzekering heeft afgesloten (Zorgverzekeraars
Nederland, 2015). Dit punt was expliciet bedoeld om het voor verzekerden met
een aanvullende verzekering gemakkelijker te maken om over te stappen.
Ook de tijd die verzekerden verwachten te moeten besteden aan het kiezen
van een zorgverzekering kan een barrière zijn bij het wisselen van
zorgverzekeraar. Net als bij de andere barrières zien we ook hier dat
verzekerden met een slechtere ervaren gezondheid verwachten dat het meer
tijd kost om een zorgverzekering te kiezen, maar zij zijn ook bereid om meer
tijd te besteden. Op basis hiervan kunnen we concluderen dat de tijd die het
kost om te wisselen van zorgverzekeraar geen barrière lijkt te zijn voor deze
groep. Er zijn echter wel verzekerden voor wie ‘tijd’ een barrière kan zijn: 16%
van de verzekerden denkt dat het meer tijd kost om te wisselen van
zorgverzekeraar dan dat zij bereid zijn om te besteden. Dit zit vooral bij de
jongeren waar bijna een kwart (24%) dit verwacht. Zij willen er ook minder
tijd aan besteden dan bijvoorbeeld ouderen.
Het maken van bewuste keuzes op de zorgverzekeringsmarkt zou ertoe
moeten leiden dat elke verzekerde een polis heeft waarvan hij of zij verwacht
dat die bij hem of haar past. Als dat het geval is zouden verzekeren tevreden
zijn met de basisverzekering en aanvullende verzekering die zij hebben. Dit
lijkt zo te zijn, aangezien het overgrote merendeel van de verzekerden
tevreden is met zijn of haar verzekering. Het hoogste percentage ontevreden
verzekerden bevindt zich onder verzekerden die wel hebben overwogen om te
wisselen, maar dit niet hebben gedaan. Zij geven als belangrijkste reden om
niet te wisselen aan dat ze te weinig onderlinge verschillen zien tussen
zorgverzekeraars. Onbekend is waar deze groep precies naar kijkt. Er zijn
zeker wel verschillen tussen zorgverzekeraar, vooral als het gaat om de prijs
(NZa, 2016). De onderlinge vergelijkbaarheid van zorgverzekeringen is wat
prijs betreft in de afgelopen jaren sterk verbeterd, maar als het gaat om
kwaliteit van zorg is de vergelijkbaarheid nog steeds complex (Maarse, 2011;
Van Kleef, Schut en Van de Ven, 2014). Het is mogelijk dat de groep die
ontevreden is meer naar de kwaliteit van zorg dan naar de prijs heeft gekeken.
Door gebrek aan transparantie met betrekking tot kwaliteit is het voor hen
wellicht moeilijk om onderlinge verschillen te zien. Zij geven in elk geval
minder vaak als reden aan om te blijven dat ze tevreden zijn over de kwaliteit
van zorg die de zorgverzekeraar regelt dan verzekerden die niet overwogen
om te wisselen (Van der Schors e.a., 2017c).

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

25

3

Kennis: wie heeft welke kennis en
vaardigheden met betrekking tot het
zorgstelsel?

Het huidige zorgstelsel kent een ontwikkeling van een meer paternalistisch
stelsel naar een stelsel waarin verzekerden meer ruimte hebben gekregen om
zelf keuzes te maken (De Jong e.a. 2015). Het stelsel van vóór 2006 was vooral
aanbod gestuurd. Voor verzekerden was er een onderscheid tussen het
ziekenfonds en een particuliere verzekering op basis van inkomen. Het stelsel
kende een aantal problemen voor verzekerden: er waren onvoldoende
keuzemogelijkheden, ongewenste inkomenseffecten, er was onvoldoende
eigen verantwoordelijkheid en een stijging van de premie waardoor de
betaalbaarheid van zorg in het geding kwam (Memorie van Toelichting bij de
Zorgverzekeringswet, 2004). In Box 3.1 staat vermeld hoe aan deze problemen
die er in het oude stelsel waren, in het nieuwe stelsel tegemoet is gekomen.
In het huidige stelsel hebben verzekerden meer verantwoordelijkheid
gekregen. Ze moeten ook meer keuzes maken. Voor het maken van
verantwoorde keuzes is kennis een voorwaarde. Verzekerden die meer kennis
hebben zijn waarschijnlijk beter in staat tot het maken van goede keuzes dan
verzekerden die minder kennis hebben. Verschillen in kennis kunnen zo
leiden tot ongelijkheid, bijvoorbeeld doordat verzekerden door gebrek aan
kennis niet de meest gunstige keuze maken. Naast kennis gaat het ook om
vaardigheden zoals het kunnen opzoeken van informatie, die informatie
kunnen begrijpen, kunnen beoordelen en er keuzes op te kunnen baseren.
In dit hoofdstuk gaan we in op de vraag “Wie heeft welke kennis en
vaardigheden met betrekking tot het zorgstelsel?”. Het gaat hier om
kennis met betrekking tot het contracteren door zorgverzekeraars, gevolgen
daarvan, kennis met betrekking tot wettelijke regels over acceptatie voor de
basisverzekering en over onderlinge afspraken tussen zorgverzekeraars over
acceptatie voor de aanvullende verzekering. We beschrijven eventuele
verschillen in kennis tussen groepen verzekerden met verschillende leeftijd,
geslacht, opleiding, ervaren gezondheid, netto maandinkomen en
zorggebruik.

26

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Box 3.1

Knelpunten voor verzekerden in het oude zorgstelsel (vóór 2006) en oplossingen
in het huidige stelsel (Memorie van toelichting bij de Zorgverzekeringswet, 2004)

Knelpunten voor verzekerden in
het oude stelsel

Oplossingen in het huidige stelsel

Onvoldoende invloed en
keuzemogelijkheden

Zorgverzekering met acceptatieplicht neemt
belemmeringen weg voor keuze uit
verzekeraars (zoals de inkomensgrens,
selectie op basis van ervaren gezondheid,
verplichte deelname aan een collectief
contract of publiekrechtelijke regeling)
Keuze uit een divers aanbod:
natura/restitutie/vrijwillige eigen risico’s
Grotere transparantie door een verplichte
basisverzekering met een door de overheid
vastgesteld pakket
Toename concurrentie stimuleert
verzekeraars en aanbieders tot klantgericht
handelen

Ongewenste inkomenseffecten voor
mensen die moeten overstappen
van ziekenfonds en particulier

Door de basisverzekering voor iedereen
vervallen inkomenseffecten

Onvoldoende eigen
verantwoordelijkheid

Significante nominale premie (niet te laag)

Door premiestijgingen komt
betaalbaarheid van zorg in het
geding

3.1

Inkomenscompensatie via zorgtoeslag

No‐claimteruggaveregeling, in 2008
vervangen door het eigen risico.
Prikkels voor alle actoren om bij te dragen
aan betaalbaarheid

Kennis over contractering, vergoeding en acceptatie

Zorgverzekeraars hoeven niet met iedere zorgaanbieder een contract af te
sluiten. Als verzekerden kiezen voor een naturapolis met een selectie van
gecontracteerde zorgaanbieders en niet op de hoogte zijn van het feit dat niet
elke zorgaanbieder gecontracteerd is, kunnen ze voor onverwachte financiële
verrassingen komen te staan. Van zorgkosten gemaakt bij een niet‐
gecontracteerde zorgaanbieder wordt namelijk meestal niet het hele bedrag
vergoed, maar een percentage van de kosten. De meeste verzekerden (>80%)
zeggen dat ze hiervan op de hoogte zijn (zie tabel A.13 in bijlage A). Een
kanttekening hierbij is dat we niet weten in hoeverre verzekerden wat dit

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

27

betreft daadwerkelijk de juiste kennis hebben. Er zijn echter wel verschillen
naar kenmerken van verzekerden (zie tabel A.14 en A.15 in bijlage A).
Ouderen, lager opgeleiden en verzekerden met een lager inkomen geven
vaker aan dat ze hiervan niet op de hoogte zijn, zie figuur 3.1.
Voor de basisverzekering geldt een acceptatieplicht. Ruim vier op de vijf
(83%) verzekerden zijn hiervan op de hoogte. Zorgverzekeraars hebben
onderling afgesproken om iedereen te accepteren voor een aanvullende
verzekering, als verzekerden bij hun vorige zorgverzekeraar een soortgelijke
aanvullende verzekering hadden. Hiervan is een kleiner deel, namelijk één op
de vijf verzekerden (21%), op de hoogte, zie ook tabel A.16 in bijlage A.
Figuur 3.1

Percentage verzekerden dat weet dat behandelingen door niet‐
gecontracteerde zorgaanbieders niet volledig vergoed worden, uitgesplitst
naar achtergrondkenmerken*

Geslacht

Leeftijd

Opleiding

Ervaren
gezondheid

Veel/Heel veel (n=243)

Weinig (n=356)

Geen/Heel weinig (n=257)

>2700 euro (n=466)

<1750 euro (n=414)

1750‐2700 euro (n=437)

Matig/Slecht (n=237)

Goed (n=685)

Uitstekend/Zeer goed (n=426)

Middel (n=647)

Laag (t/m LBO) (n=226)

75 jaar en ouder (n=231)

65‐74 jaar (n=199)

18‐39 jaar (n=305)

40‐64 jaar (n=623)

Man (n=697)

Vrouw (n=661)

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

Hoog (HBO/universiteit)…

Wist u dat het kan dat een behandeling niet (volledig)
vergoed wordt als u naar een zorgaanbieder gaat met wie
uw zorgverzekeraar geen contract heeft afgesloten?

Netto
Zorggebruik
maandink.

Ja
*

Kennis verschilt significant met de kenmerken opleiding (p<0,01), leeftijd en netto
maandinkomen (beide p<0,05).

Bron: vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari en november 2015

Het zijn dus de verzekerden die een grotere kans hebben op zorggebruik die
slechter op de hoogte zijn. Deze resultaten laten een vergelijkbaar beeld zien

28

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

als de resultaten uit een onderzoek van SamR (SamR, 2016). In dat onderzoek
is ook gekeken naar welke groepen een informatiebehoefte hebben. Het bleek
dat vooral ouderen, hoger opgeleiden, verzekerden met een hoger inkomen,
verzekerden met een hoog zorggebruik en verzekerden die overgestapt zijn
van zorgverzekeraar of dat overwogen hebben een informatiebehoefte
hebben. Onder jongeren, verzekerden met een middel of lagere opleiding, een
modaal of beneden modaal inkomen, een laag zorggebruik en verzekerden die
niet zijn overgestapt bleek geen informatiebehoefte te zijn. De uitkomsten
van het onderzoek door SamR in combinatie met de uitkomsten uit ons
onderzoek wijzen er op dat er een groep verzekerden is, verzekerden met een
lager inkomen en een lagere opleiding, die slecht op de hoogte is, maar ook
aangeeft geen informatiebehoefte te hebben. Het zal daarom lastig zijn om
het kennisniveau in deze groep te verhogen. Voor ouderen geldt dat ze
aangeven onvoldoende kennis te hebben en dat ze wel een informatiebehoefte
hebben. Deze groep kan wellicht wel met informatie bereikt worden om zo
hun kennisniveau te verhogen.

3.2

Kennis in relatie tot wisselen van zorgverzekeraar

Gebrek aan kennis kan van invloed zijn op het wisselen van zorgverzekeraar.
Het kan zijn dat als verzekerden niet weten hoe het zit, zij het niet aandurven
om te wisselen van zorgverzekeraar. Dit zou extra kunnen spelen bij
verzekerden die wel zorg gebruiken. Zij zullen immers moeten kunnen
inschatten of de zorg die zij nu gebruiken ook bij een andere zorgverzekeraar
vergoed wordt en of zij wel geaccepteerd worden bij een nieuwe
zorgverzekeraar.
De resultaten laten echter zien dat verzekerden die niet goed weten hoe het
zit met vergoedingen voor niet‐gecontracteerde zorg (en zorg gebruiken) even
vaak wisselen als verzekerden die wel goed weten hoe het zit (en zorg
gebruiken, chi2, p>0,05, zie tabel A.17 in bijlage A). Kennis over contractering,
of gebrek daaraan, lijkt dus niet direct een relatie te hebben met het al dan
niet wisselen van zorgverzekeraar.
Of verzekerden wel of niet weten dat zorgverzekeraars iedereen moeten
accepteren voor de basisverzekering, heeft geen invloed op het wisselen van
zorgverzekeraar (chi2, p>0,05, zie tabel A.18 in bijlage A). Kennis over de
afgesproken acceptatie van verzekerden voor een aanvullende verzekering als
zij al een vergelijkbare aanvullende verzekering bij een andere
zorgverzekeraar hadden, heeft ook geen invloed op het wisselen van
zorgverzekeraar (chi2, p>0,05, zie tabel A.18 in bijlage A).

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

29

3.3

Vaardigheden

Het zoeken van algemene informatie over zorgverzekeringen wordt door bijna
driekwart (74%) van de verzekerden gemakkelijk gevonden (Verleun e.a.,
2016). Bijna de helft (49%) vindt het moeilijk om informatie te vinden over
vergoedingen van verschillende zorgverzekeringen. Ook vindt de helft (50%)
van de verzekerden het moeilijk om te achterhalen welke zorgaanbieders
vergoed worden. Het begrijpen van informatie over zorgverzekeringen wordt
door ongeveer een derde (32%) van de verzekerden moeilijk gevonden. Zowel
het zoeken van informatie als het begrijpen van informatie met betrekking tot
zorgverzekeringen wordt vaker moeilijk gevonden door lager opgeleiden,
ouderen en verzekerden met een slechtere ervaren gezondheid. Ditzelfde
geldt voor het beoordelen van informatie op betrouwbaarheid en voor het
maken van keuzes op de zorgverzekeringsmarkt. Gevolg kan zijn dat deze
groepen verzekerden minder goede keuzes maken op de zorgverzekerings‐
markt, waardoor zij mogelijk een verzekering hebben die minder goed bij hun
situatie past of zij een ergens anders een betere premie hadden kunnen
krijgen. Ouderen, verzekerden met een lagere opleiding en verzekerden die
hun gezondheid als matig of slecht beoordelen geven vaker aan aspecten
moeilijk te vinden.
Vaardigheden in relatie tot wisselen van zorgverzekeraar
Tekort schietende vaardigheden kunnen ervoor zorgen dat verzekerden niet
wisselen van zorgverzekeraar. Het is echter niet zo dat verzekerden die
wisselen van zorgverzekeraar meer vaardigheden hebben dan verzekerden die
niet wisselen van zorgverzekeraar (Verleun e.a., 2016).

3.4

Tot slot

In het huidige zorgstelsel wordt veel van verzekerden verwacht. Er wordt veel
nadruk gelegd op het maken van keuzes en eigen verantwoordelijkheid. Om
deze rol goed te kunnen vervullen moeten verzekerden beschikken over
voldoende en de juiste kennis en over vaardigheden om informatie te kunnen
vinden, beoordelen en toepassen. Dit blijkt voor sommige groepen
verzekerden lastig te zijn. Het betreft vooral ouderen, verzekerden met een
slechtere ervaren gezondheid en lager opgeleiden. Bij de resultaten met
betrekking tot het hebben van bepaalde kennis zagen we dat ouderen, lager
opgeleiden en verzekerden met een lager inkomen vaker aangaven dat ze
ergens niet van op de hoogte waren. Opvallend is dat verzekerden die een
grotere kans hebben op zorggebruik zowel minder kennis over de
zorgverzekeringsmarkt hebben als minder vaardigheden hebben om
informatie te kunnen vinden, beoordelen en toepassen. De meest kwetsbare
groep bestaat uit de verzekerden die daarnaast geen informatiebehoefte
30

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

hebben: lager opgeleiden en verzekerden met een lager inkomen. Het zal heel
lastig zijn om het kennisniveau van deze groep te verbeteren. Bij ouderen
vonden we dat ze minder vaardigheden hebben, maar zij hebben wel een
informatiebehoefte. Deze groep staat dus wel open voor informatie, maar er
zal ingezet moeten worden op het vergroten van hun vaardigheden. Voor
verzekerden met een slechtere ervaren gezondheid zagen we dat ook zij
ondersteund kunnen worden om hun vaardigheden te vergroten.
Er kan ook naar andere oplossingsrichtingen gekeken worden. In plaats van
het vergroten van de vaardigheden van verzekerden kan de complexiteit in
het stelsel verminderd worden, waardoor er minder van verzekerden wordt
gevraagd. In een eerdere kennissynthese concludeerde we ook dat er
verschillende oplossingsrichtingen zijn om de risico’s voor verzekeren in het
zorgstelsel te beperken (De Jong e.a., 2015). De twee oplossingsrichtingen die
in die rapportage besproken zijn, zijn ook hier van toepassing. De eerste heeft
betrekking op het geven van informatie zodat deze voor verzekerden helder
is. Een van de ideeën die bijvoorbeeld in het actieplan van ZN staan is dat
zorgverzekeraars door middel van een ‘bijsluiter’ bijzondere of afwijkende
voorwaarden onder de aandacht brengen (Zorgverzekeraars Nederland, 2015).
Voor 2017 heeft ZN ingezet op het maken een Zorgverzekeringskaart voor de
basisverzekering met vergelijkbare informatie voor verzekerden. Zo staat op
de Zorgverzekeringskaart per polis onder meer wat er vergoed wordt en wat
bijzonderheden zijn. In deze strategie wordt ingezet op meer en betere
informatie voor verzekerden. Het hebben van een informatiebehoefte is dan
wel essentieel. Uit de resultaten van deze kennissynthese blijkt dat niet
iedereen een informatiebehoefte heeft. Uit eerder onderzoek bleek dat
verzekerden wel aangeven dat ze informatie over bijvoorbeeld hun polis erg
belangrijk vinden, maar dat ze hier geen informatie over opzoeken (Reitsma‐
Van Rooijen e.a., 2014; De Jong e.a., 2015). Om het doel te bereiken dat
verzekerden geïnformeerd raken en weloverwogen keuzes maken is alleen het
beschikbaar maken van informatie dus niet voldoende. Informatie zal heel
eenvoudig moeten zijn en naar verzekerden toe moeten komen.
Een tweede strategie is om het aanbod te beperken (De Jong e.a., 2015), zodat
er minder te kiezen is en de keuzes minder complex worden. Ook kan het
aanbod versimpeld worden, waardoor het risico van een verkeerde keuze
minder groot wordt. Het CPB gaf in 2015 een aantal aanknopingspunten voor
beleid voor meer doelmatigheid in de curatieve zorg, waarvan “minder
(complexe) zorgpolissen op de verzekeringsmarkt om te komen tot betere
keuzes door verzekerden” er een was (Douven e.a., 2015). Inmiddels is het
aantal verschillende polissen dat wordt aangeboden wel afgenomen. De NZa
constateert een daling van 71 polissen in 2015 naar 58 in 2017 (NZa, 2017). Dat
is echter nog steeds vrij veel om te vergelijken, zeker nu er steeds meer
polissen beschikbaar zijn waarin niet alle zorgaanbieders gecontracteerd zijn.

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

31

Bovendien lijkt het aantal polissen voor verzekerden groter dan 58 doordat
het voorkomt dat zorgverzekeraars dezelfde polis aanbieden onder
verschillende namen (NZa, 2017). De strategie van het beperken van het
aanbod lijkt op basis van de resultaten uit deze kennissynthese voor een
aantal groepen verzekerden bijzonder relevant. Het gaat dan vooral om lager
opgeleiden en verzekerden met een lager inkomen, maar ook ouderen blijken
een kwetsbare groep te zijn als het gaat om het hebben van informatie en
vaardigheden met betrekking tot de zorgverzekeringsmarkt. Onbekend is
echter nog of deze groepen verzekerden nu ongunstige keuzes maken.

32

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

4

Solidariteit: wie is solidair met wie?

Het Nederlandse zorgstelsel is voor een groot deel gebaseerd op solidariteit.
Het gaat daarbij om risico‐ en inkomenssolidariteit. Iedereen is verplicht om
een basisverzekering af te sluiten waarmee een groot deel van de zorgkosten
worden gedekt. De premie die verzekerden betalen is voor iedereen die bij
dezelfde zorgverzekeraar dezelfde polis afsluit gelijk, onafhankelijk van de
kenmerken van de verzekerden, zoals leeftijd en ervaren gezondheid. De
kosten voor zorg worden dus opgebracht door iedereen, en de mate waarin
men bijdraagt is niet afhankelijk van individueel zorggebruik. Voor dit
systeem is het van belang dat verzekerden bereid zijn om te betalen voor een
ander. Deze bereidheid kan afhankelijk zijn van de reden waarom andere
verzekerden zorg gebruiken. In dit hoofdstuk beantwoorden we de vraag:
“Wie is solidair met wie?” Het gaat hier om het inzichtelijk maken in
hoeverre en welke verzekerden bereid zijn om voor behandelingen te betalen
waar zij zelf geen gebruik van maken en wie vindt dat welke groepen meer
zouden moeten betalen. Hierbij wordt onderscheid gemaakt naar onder
andere leeftijd, geslacht, opleiding, ervaren gezondheid en netto
maandinkomen.

4.1

De bereidheid om te betalen voor anderen

In 2015 gaf 63% van de verzekerden aan dat ze bereid zijn om te betalen voor
behandelingen waar zij zelf geen gebruik van maken. Dit is een daling ten
opzichte van 2013 toen het percentage op 73% lag (Van der Schors e.a., 2017d).
Ook over of anderen bereid zijn om te betalen voor behandelingen waar zij
geen gebruik van maken is men minder positief geworden: nog iets meer dan
de helft (54%) denkt dat in 2015. In 2013 was dat 60%. Er zijn grote verschillen
tussen groepen in de mate van solidariteit, zie figuur 4.1 en tabel A.19 in
bijlage A. Onder hoger opgeleiden en verzekerden met een hoger inkomen is
het percentage dat bereid is om voor anderen te betalen hoger dan onder
lager opgeleiden en verzekerden met een lager inkomen. Ook denken hoger
opgeleiden vaker dat anderen bereid zijn te betalen voor behandelingen waar
zij zelf geen gebruik van maken (p<0,01). Jongeren denken vaker dan ouderen
dat anderen hiertoe bereid zijn (p<0,05, zie tabel A.20 in bijlage A) .

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

33

Figuur 4.1

Percentages verzekerden die bereid zijn te betalen voor behandelingen waar
*
zij zelf geen gebruik van maken, uitgesplitst naar achtergrondkenmerken

Bent u bereid om in de basisverzekering te betalen voor
behandelingen waar u zelf geen gebruik van maakt?

Geslacht

Leeftijd

Opleiding
Ja

*

Ervaren
gezondheid

>2700 euro (n=198)

1750‐2700 euro (n=191)

<1750 euro (n=174)

Matig/Slecht (n=101)

Goed (n=292)

Uitstekend/Zeer goed (n=180)

Middel (n=285)
Hoog (HBO/universiteit)
(n=189)

Laag (t/m LBO) (n=93)

75 jaar en ouder (n=112)

65‐74 jaar (n=88)

40‐64 jaar (n=258)

18‐39 jaar (n=119)

Vrouw (n=278)

Man (n=299)

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

Netto
maandink.

Nee

Percentages verschillen significant met de kenmerken opleiding (p<0,01) en netto inkomen
(p<0,05).

Bron: vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg november 2015

4.2

Moet iedereen evenveel betalen of zijn er groepen die meer
zouden moeten betalen?

Over het algemeen vinden de meeste verzekerden (>75%) dat alle verzekerden
evenveel zouden moeten betalen voor de basisverzekering (zie tabel A.21 in
bijlage A). Er zijn echter uitzonderingen en die hebben te maken met leefstijl:
meer dan de helft (51%) van de verzekerden vindt dat rokers meer moeten
betalen dan niet rokers, ongeveer de helft (49%) vindt dat verzekerden die
veel alcohol drinken meer zouden moeten betalen. Verder vindt 47% dat
mensen die ongezond leven meer zouden moeten betalen, 32% vindt dat
mensen die onvoldoende bewegen meer zouden moeten betalen en 39% vindt
dat mensen die aan blessuregevoelige sporten doen meer zouden moeten
betalen. Naast leefstijl speelt ook inkomen een rol, zo vindt 42% dat mensen
met een hoger inkomen meer zouden moeten betalen. Zowel verzekerden met

34

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

een hoger als lager inkomen vinden dit, al vindt nog steeds ruim de helft
(55%) dat iedereen ongeacht het inkomen hetzelfde zou moeten betalen.
Niet alle verzekerden denken hetzelfde over wie meer en wie minder zou
moeten betalen, zie tabellen A.22 tot en met A.32 in bijlage A. Zo vindt 60%
van de verzekerden die nooit gerookt hebben dat rokers meer zouden moeten
betalen, terwijl van de verzekerden die elke dag roken 22% dit vindt. Voor het
drinken van alcohol en onvoldoende bewegen zien we zo’n verschil in
mindere mate terug. Nog steeds vindt 38% van de verzekerden die vrijwel
dagelijks drinkt dat mensen die veel alcohol drinken meer zouden moeten
betalen. Ook vinden verzekerden zonder overgewicht en verzekerden die
regelmatig sporten vaker dan verzekerden met ernstig overgewicht en
verzekerden die zelf niet sporten dat mensen die onvoldoende bewegen meer
moeten betalen (38% en 36% versus 20% en 22%). Jongeren en verzekerden
met een goede gezondheid vinden vaker dat mensen die niet gezond leven
meer moeten betalen: 54% en 53% van deze groepen vindt dat, tegenover 33%
van de ouderen 37% van de verzekerden met een matige of slechte
gezondheid. Opvallend is ten slotte dat 18% van de ouderen vindt dat mensen
met een aanleg voor ernstige ziektes meer zouden moeten betalen; van de
jongeren vindt slechts 4% dat.
Figuur 4.2

Percentages verzekerden die vinden dat de genoemde groepen meer zouden
moeten betalen voor de basisverzekering (donkerblauw) of iedereen evenveel
(lichtblauw). N=566 tot 574 per regel

Bron: vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg november 2015

4.3

Tot slot

Iets minder dan twee derde (63%) van de verzekerden is bereid om te betalen
voor behandelingen waar zij zelf geen gebruik van maken. Solidariteit is het
nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

35

laagst onder lager opgeleiden en verzekerden met een lager inkomen. De
meeste verzekerden (>75%) zijn van mening dat iedereen evenveel zou
moeten betalen voor de basisverzekering. Verzekerden zijn minder solidair als
risico’s meer beïnvloedbaar zijn. Dat is bijvoorbeeld het geval als het gaat om
leefstijl, zoals roken en het drinken van alcohol. Hier zou mee kunnen spelen
dat verzekerden vinden dat aan leefstijl een eigen keuze vooraf gaat en dat het
daarmee meer onder eigen verantwoordelijkheid valt. Daarmee komen we op
het punt van spanning tussen solidariteit en eigen verantwoordelijkheid, die
in het huidige zorgstelsel zit.
Eigenlijk laten de resultaten twee benaderingen van solidariteit zien: de
communale en de liberale (Maarse, 2011). In de communale benadering gaat
het om solidariteit in termen van wederzijdse afhankelijkheid en
betrokkenheid. Verzekerden dragen een bepaalde verantwoordelijkheid voor
elkaar en verzekerden in een kwetsbare positie verdienen steun van andere
verzekerden. We zien dit in de resultaten terug als het gaat om verzekerden
met een slechtere gezondheid en verzekerden die aanleg hebben voor een
genetische ziekte: verzekerden vinden dat deze groepen niet meer hoeven te
betalen dan anderen.
In de liberale benadering gaat het niet om wederzijdse betrokkenheid, maar
om rechten en plichten. Het gaat meer om rechtvaardigheid en om
individueel belang. Waar de communale benadering uitgaat van een
altruïstische houding, gaat het bij de liberale benadering om een berekende
houding: de verzekerde verzekert zich voor iets dat hem of haar ook zou
kunnen overkomen. Daarbij past dat verzekerden minder solidair zijn met
verzekerden die een ongezondere leefstijl hebben. En ook dat er binnen
groepen meer solidariteit is, zoals bijvoorbeeld rokers met rokers. Mensen
zouden eerder solidair zijn met mensen die op hen lijken dan met mensen die
niet op hen lijken (De Beer, 2012).
Solidariteit in de zorgverzekering is in Nederland zowel gebaseerd op de
communale als de liberale benadering (Maarse, 2011). Door de nadruk in het
stelsel op keuzevrijheid en eigen verantwoordelijkheid zou er echter een
verschuiving plaats kunnen vinden naar een meer liberale benadering. De
keuzes die verzekerden moeten maken zijn allemaal vanuit eigen belang
geredeneerd. Het gaat steeds om de vraag wat het beste bij de situatie van een
individuele verzekerde past. Nadruk op het individuele hoeft overigens niet
per definitie te botsen met solidariteit, aan solidariteit kan eigenbelang ten
grondslag liggen (De Beer, 2012). Er kan echter wel een spanningsveld
ontstaan tussen keuzevrijheid en solidariteit. Bijvoorbeeld de keuze voor een
vrijwillig eigen risico is gunstig voor een verzekerde die weinig zorg gebruikt.
In ruil voor een vrijwillig eigen risico krijgen verzekerden namelijk een
korting op de premie. Dat betekent dat verzekerden die weinig zorg
(verwachten te) gebruiken en kiezen voor een vrijwillig eigen risico, minder

36

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

bijdragen aan het opbrengen van de collectieve zorgkosten. Feitelijk zijn zij
dus minder solidair zijn met verzekerden die veel zorg gebruiken; daar
tegenover staat dat zij zelf meer risico lopen. Hier zou je kunnen zeggen dat
keuzevrijheid botst met risicosolidariteit. Overigens blijkt uit onderzoek van
het CPB dat de risicosolidariteit niet wordt aangetast door het vrijwillige eigen
risico, omdat de verzekerden zonder vrijwillig eigen risico niet meer zijn gaan
betalen (CPB, 2016). Voor de houdbaarheid van het zorgstelstel dat solidariteit
als belangrijke waarde heeft is het van belang om zicht te blijven houden op
het spanningsveld tussen keuzevrijheid en solidariteit.

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

37

Literatuur
Boer D de, Hendriks M, Damman OC, Spreeuwenberg P, Rademakers J e.a.. Ervaringen
van verzekerden met de zorg en de zorgverzekeraars: CQ‐index Zorg en
Zorgverzekering, meting 2007. Utrecht: NIVEL, 2007.
Beer P de. Solidariteit onder druk. Sociologie & Democratie, 2012; 7/8.
CPB. Keuzegedrag verzekerden en risicosolidariteit bij vrijwillig eigen risico. Den Haag:
CPB, 2016.
Douven R, Zoutenbier R, Bijlsma M. Vijf aanknopingspunten voor doelmatigheid in de
curatieve zorg. CPB Policy Brief, 2015; 12.
Hendriks M, Spreeuwenberg P, Rademakers J, Delnoij DMJ. Dutch healthcare reform:
did it result in performance improvement of health plans? A comparison of
consumer experiences over time. BMC Health Services Research, 2009; 9.
Hirschmann AO. Exit, voice and loyalty. Cambridge: Harvard University Press, 1970
Jong JD de, Brabers AEM, Bouwhuis S, Bomhoff M, Friele R. Het functioneren van de
zorgverzekeringsmarkt: een kennissynthese. Utrecht: NIVEL, 2015.
Kleef R van, Schut E, Ven W van de. Evaluatie Zorgstelsel en Risicoverevening.
Rotterdam: Erasmus Universiteit Rotterdam, 2014.
Maarse H. Markthervorming in de zorg. Maastricht: Universitaire Pers Maastricht, 2011.
Marketresponse. Rapport consumentenonderzoek zorgverzekeringsmarkt. Leusden:
Marketresponse Nederland BV, 2017.
Memorie van toelichting bij de Zorgverzekeringswet. Tweede Kamer der Staten
Generaal, 2004. Geraadpleegd op 14 augustus 2017
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst‐29763‐3.html
NZa. Marktscan Zorgverzekeringsmarkt 2016. Utrecht: NZa, 2016.
NZa.Zorgverzekering Cijfers en feiten. NZa, 2017. Geraadpleegd op 14 augustus 2017
https://www.nza.nl/zorgonderwerpen/dossiers/zorgverzekering/Cijfers‐en‐feiten
Reitsma‐van Rooijen M, Brabers AEM, Jong JD de. Veel verzekerden zeggen bekend te
zijn met de polisvoorwaarden. Wel zegt bijna een derde soms onverwacht te
moeten bijbetalen voor zorg. Utrecht: NIVEL, 2014.

38

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

RVZ. De stem van Verzekerden. Den Haag: RVZ, 2014.
SamR. Rollen in de zorg. Leusden: SamR, 2016.
Schors W van der, Brabers AEM, Jong JD de. 8% wisselt van zorgverzekeraar. Deel
verzekerden lijkt steeds vaker inhoudelijke overwegingen mee te nemen bij keuze
zorgverzekering. Utrecht: NIVEL, 2017.
Schors W van der, Brabers A, Jong J de. Zorgverzekering kiezen: hoeveel tijd zijn
verzekerden bereid te besteden en hoeveel tijd besteden ze eraan? Utrecht: NIVEL,
2017b.
Schors W van der, Brabers A, Jong J de. Een vijfde van de verzekerden overwoog om te
wisselen van zorgverzekeraar, maar zag hier vanaf. Utrecht: NIVEL, 2017c.
Schors W van der, Brabers A, Jong J de. Solidariteit in het Nederlandse Zorgstelsel: een
onderzoek naar de bereidheid om voor anderen te betalen onder de algemene
bevolking. Utrecht: NIVEL, 2017d.
Vektis. Zorgthermometer 2016. Zeist: Vektis, 2016.
Vektis. Verzekerden in beeld 2017. Zeist: Vektis, 2017.
Verleun A, Hoefman RJ, Brabers AEM, Jong JD de. De zorgverzekeringsmarkt vraagt
om vaardigheden van verzekerden waar niet iedereen in dezelfde mate over
beschikt. Utrecht: NIVEL, 2016.
Zorgverzekeraars Nederland. Kern‐gezond. Actieplan Zorgverzekeraars Nederland.
Zeist: ZN, 2015.

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

39

Bijlage A Tabellen met resultaten
Tabellen bij hoofdstuk 2
Vraag: Bent u met ingang van [JAAR] gewisseld van zorgverzekeraar?
Tabel A.1

Percentage verzekerden dat in 2015, 2016 of 2017 niet of wel wisselde van
zorgverzekeraar, uitgesplitst naar wat voor aanvullende verzekering zij
hebben*
Niet gewisseld

Gewisseld

2015
Geen AV (n=156)

90%

10%

De meest beperkte AV (n=137)

91%

9%

Een AV die hier tussenin ligt (n=430)

92%

8%

De meest uitgebreide AV (n=101)

90%

10%

Weet ik niet (n=35)

91%

9%

2016
Geen AV (n=86)

91%

9%

De meest beperkte AV (n=104)

87%

13%

Een AV die hier tussenin ligt (n=345)

94%

6%

De meest uitgebreide AV (n=108)

96%

4%

Weet ik niet (n=31)

97%

3%

2017
Geen AV (n=63)

84%

16%

De meest beperkte AV (n=131)

89%

11%

Een AV die hier tussenin ligt (n=313)

95%

5%

De meest uitgebreide AV (n=82)

96%

4%

Weet ik niet (n=40)

98%

3%

*

Verzekerden met een uitgebreidere aanvullende verzekering wisselden significant minder
vaak van zorgverzekeraar in 2016 en 2017 (chi2,respectievelijk p<0,05 en p<0,01).

Bron: Vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015, 2016 en 2017

Vraag: Waarom bent u bij uw huidige zorgverzekeraar gebleven? (meerdere
antwoorden mogelijk)
Antwoordmogelijkheden (februari 2017):
‐ Ik ben tevreden over de dekking van de totale polis
‐ Ik ben tevreden over de dekking van de basisverzekering
‐ Ik ben tevreden over de dekking van de aanvullende verzekering
‐ Ik ben tevreden over de dekking van het collectieve contract
‐ Ik ben tevreden over de hoogte van de totale premie
‐ Ik ben tevreden over de hoogte van de premie van de basisverzekering
‐ Ik ben tevreden over de hoogte van de premie van de aanvullende verzekering
‐ Ik ben tevreden over de collectiviteitskorting

40

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

‐
‐
‐
‐
‐
‐
‐
‐
‐
‐
‐
‐
‐
‐
‐
‐
‐

Ik ben tevreden over het vrijwillig eigen risico en de daarbij behorende
premiekorting
Ik ben tevreden over de kwaliteit van zorg die mijn zorgverzekeraar regelt
Ik ben tevreden over de service van mijn zorgverzekeraar
Het was voor mij teveel moeite om te zoeken naar een eventuele andere,
betere en/of goedkopere zorgverzekeraar
Ik zit al heel lang bij deze zorgverzekeraar
Ik denk dat het voor mij niet mogelijk is om over te stappen naar een
andere zorgverzekeraar
Ik ben bang dat ik niet geaccepteerd zal worden voor de aanvullende
verzekering
Ik ben bang dat ik een hogere premie moet betalen voor de aanvullende
verzekering vanwege mijn leeftijd
Ik ben bang voor (administratieve) problemen indien ik overstap naar een
andere zorgverzekeraar
Ik ben bang dat ik vragen moet beantwoorden over mijn gezondheid of
zorggebruik als ik overstap
Ik weet wat ik kan verwachten van mijn huidige zorgverzekeraar
Ik denk niet dat ik een andere, betere en/of goedkopere zorgverzekeraar
kan vinden
Mijn zorgverzekeraar heeft een goed imago
Ik zie te weinig onderlinge verschillen tussen zorgverzekeraars
Ik had te weinig informatie om te kunnen kiezen
De informatie die ik had om te kiezen was onduidelijk
Anders, namelijk:

Tabel A.2

Percentage verzekerden per jaar dat de genoemde reden aankruiste, als deel
van alle verzekerden die dat jaar niet wisselen van zorgverzekeraar*
Wel aangekruist

Niet aangekruist

Ik denk dat het voor mij niet mogelijk is om over te stappen
2015 (n=778)

4%

2016 (n=630)

3%

96%
97%

2017 (n=595)

2%

98%

Ik ben bang dat ik niet geaccepteerd zal worden voor de aanvullende verzekering
2015 (n=778)

5%

95%

2016 (n=630)

4%

96%

2017 (n=595)

4%

96%

2015 (n=778)

2%

98%

2016 (n=630)

4%

96%

2017 (n=595)

4%

96%

Ik ben bang voor (administratieve) problemen

*

Verschillen tussen jaren zijn niet significant (chi2, p<0,05).

Bron: Vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015, 2016 en 2017

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

41

Vraag: Waarom bent u bij uw huidige zorgverzekeraar gebleven? (meerdere
antwoorden mogelijk)
Tabel A.3

Percentage verzekerden dat de reden ´Ik denk dat het voor mij niet
mogelijk is om over te stappen naar een andere zorgverzekeraar´
aankruiste, als deel van alle verzekerden die niet wisselen van
zorgverzekeraar, uitgesplitst naar achtergrondkenmerken*
Niet aangekruist

Wel aangekruist

Geslacht
Man (n=936)

97%

3%

Vrouw (n=848)

96%

4%

Leeftijd
18‐39 jaar (n=349)

97%

3%

40‐64 jaar (n=873)

97%

3%

65‐74 jaar (n=305)

97%

3%

75 jaar en ouder (n=257)

97%

3%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=292)

97%

3%

Middel (n=884)

96%

4%

Hoog (HBO/universiteit) (n=557)

98%

2%

Ervaren gezondheid
Uitstekend/Zeer goed (n=539)

99%

1%

Goed (n=907)

97%

3%

Matig/Slecht (n=315)

93%

7%

<1750 euro (n=511)

95%

5%

1750‐2700 euro (n=586)

97%

3%

>2700 euro (n=620)

98%

2%

Netto maandinkomen

Zorggebruik
Geen/Heel weinig (n=557)

99%

1%

Weinig (n=737)

98%

2%

Veel/Heel veel (n=435)

93%

7%

*

Deze percentages verschillen significant voor de kenmerken ervaren gezondheid en
zorggebruik (p<0,05).

Bron: Vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015, 2016 en 2017

42

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Vraag: Waarom bent u bij uw huidige zorgverzekeraar gebleven? (meerdere
antwoorden mogelijk)
Tabel A.4

Percentage verzekerden dat de reden ´Ik ben bang dat ik niet
geaccepteerd zal worden voor de aanvullende verzekering´
aankruiste, als deel van alle verzekerden die niet wisselen van
zorgverzekeraar, uitgesplitst naar achtergrondkenmerken*
Niet aangekruist

Wel aangekruist

Geslacht
Man (n=936)

95%

5%

Vrouw (n=848)

96%

4%

Leeftijd
18‐39 jaar (n=349)

97%

3%

40‐64 jaar (n=873)

96%

4%

65‐74 jaar (n=305)

94%

6%

75 jaar en ouder (n=257)

95%

5%
4%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=292)

96%

Middel (n=884)

95%

5%

Hoog (HBO/universiteit) (n=557)

96%

4%

Ervaren gezondheid
Uitstekend/Zeer goed (n=539)

99%

1%

Goed (n=907)

96%

4%

Matig/Slecht (n=315)

89%

11%

<1750 euro (n=511)

95%

5%

1750‐2700 euro (n=586)

95%

5%

>2700 euro (n=620)

96%

4%

Geen/Heel weinig (n=557)

98%

2%

Weinig (n=737)

97%

3%

Veel/Heel veel (n=435)

89%

11%

Netto maandinkomen

Zorggebruik

*

Deze percentages verschillen significant voor de kenmerken ervaren gezondheid en
zorggebruik (p<0,01).

Bron: Vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015, 2016 en 2017

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

43

Vraag: Waarom bent u bij uw huidige zorgverzekeraar gebleven? (meerdere
antwoorden mogelijk)
Tabel A.5

Percentage verzekerden dat de reden ´Ik ben bang voor
(administratieve) problemen indien ik overstap naar een andere
zorgverzekeraar´ aankruiste, als deel van alle verzekerden die niet
wisselen van zorgverzekeraar, uitgesplitst naar achtergrondkenmerken *
Niet aangekruist

Wel aangekruist

Geslacht
Man (n=936)

97%

3%

Vrouw (n=848)

96%

4%
4%

Leeftijd
18‐39 jaar (n=349)

96%

40‐64 jaar (n=873)

97%

3%

65‐74 jaar (n=305)

96%

4%

75 jaar en ouder (n=257)

97%

3%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=292)

96%

4%

Middel (n=884)

96%

4%

Hoog (HBO/universiteit) (n=557)

98%

2%

Ervaren gezondheid
Uitstekend/Zeer goed (n=539)

97%

3%

Goed (n=907)

97%

3%

Matig/Slecht (n=315)

96%

4%

<1750 euro (n=511)

95%

5%

1750‐2700 euro (n=586)

97%

3%

>2700 euro (n=620)

99%

1%

Netto maandinkomen

Zorggebruik
Geen/Heel weinig (n=557)

98%

2%

Weinig (n=737)

96%

4%

Veel/Heel veel (n=435)

96%

4%

*

Deze percentages verschillen significant met netto maandinkomen (p<0,01).

Bron: Vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015, 2016 en 2017

44

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Vragen: Waarom bent u bij uw huidige zorgverzekeraar gebleven? (meerdere
antwoorden mogelijk)
Wat voor aanvullende verzekering heeft u dit jaar?
Tabel A.6

Percentage verzekerden dat de reden ´Ik ben bang voor
(administratieve) problemen indien ik overstap naar een andere
zorgverzekeraar´ aankruiste, als deel van alle verzekerden die niet
wisselen van zorgverzekeraar, uitgesplitst naar wat voor aanvullende
verzekering (AV) zij hebben*
Niet aangekruist

*

Wel aangekruist

Geen AV (n=240)

99%

1%

De meest beperkte AV (n=285)

97%

3%

Een AV die hier tussenin ligt (n=897)

95%

5%

De meest uitgebreide AV (n=233)

91%

9%

Deze percentages verschillen significant (chi2, p<0,01).

Bron: vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015, 2016 en 2017

Vragen: Waarom bent u bij uw huidige zorgverzekeraar gebleven? (meerdere
antwoorden mogelijk)
Bent u met ingang van [JAAR] gewisseld van zorgverzekeraar?
Tabel A.7

Percentage verzekerden dat de reden ´Ik ben bang voor (administratieve)
problemen indien ik overstap naar een andere zorgverzekeraar´
aankruiste, als deel van alle verzekerden die niet wisselen van
zorgverzekeraar, uitgesplitst naar of zij overwogen hebben te wisselen*
Niet aangekruist

*

Wel aangekruist

Nee, maar ik heb het wel overwogen (n=365)

94%

6%

Nee, en ik heb ook niet overwogen (n=1419)

97%

3%

Deze percentages verschillen significant (chi2, p<0,01).

Bron: vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015, 2016 en 2017

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

45

Vraag: Waarom bent u bij uw huidige zorgverzekeraar gebleven? (meerdere
antwoorden mogelijk)
Tabel A.8

Percentage verzekerden per jaar dat de genoemde reden aankruiste, als deel
van alle verzekerden die dat jaar niet wisselen van zorgverzekeraar*
Wel

Niet

aangekruist

aangekruist

Ik ben tevreden over de kwaliteit van zorg die mijn
zorgverzekeraar regelt
2015 (n=736)

16%

84%

2016 (n=582)

14%

86%

2017 (n=314)

17%

83%

Ik ben tevreden over de service van mijn zorgverzekeraar
2015 (n=736)

20%

80%

2016 (n=582)

20%

80%

2017 (n=314)

23%

77%

*

Verschillen tussen jaren zijn niet significant (chi2, p.0,05).

Bron: Vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015, 2016 en 2017

46

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Vraag: Waarom bent u bij uw huidige zorgverzekeraar gebleven? (meerdere
antwoorden mogelijk)
Tabel A.09 Percentage verzekerden dat de reden ´Ik ben tevreden over de service van
mijn zorgverzekeraar ´ aankruiste, als deel van alle verzekerden die niet
wisselen van zorgverzekeraar, uitgesplitst naar achtergrondkenmerken*
Niet aangekruist

Wel aangekruist

Geslacht
Man (n=806)

81%

19%

Vrouw (n=693)

78%

22%
23%

Leeftijd
18‐39 jaar (n=289)

77%

40‐64 jaar (n=730)

81%

19%

65‐74 jaar (n=255)

77%

23%

75 jaar en ouder (n=225)

80%

20%
16%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=239)

84%

Middel (n=743)

79%

21%

Hoog (HBO/universiteit) (n=472)

78%

22%

Uitstekend/Zeer goed (n=461)

80%

20%

Goed (n=761)

79%

21%

Matig/Slecht (n=260)

79%

21%

Ervaren gezondheid

Netto maandinkomen
<1750 euro (n=428)

82%

18%

1750‐2700 euro (n=501)

78%

22%

>2700 euro (n=515)

78%

22%

Zorggebruik

*

Geen/Heel weinig (n=458)

79%

21%

Weinig (n=612)

81%

19%

Veel/Heel veel (n=379)

75%

25%

Deze percentages verschillen niet significant met achtergrondkenmerken (p>0,05).

Bron: Vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015, 2016 en 2017

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

47

Vraag: Waarom bent u bij uw huidige zorgverzekeraar gebleven? (meerdere
antwoorden mogelijk)
Tabel A.10

Percentage verzekerden dat de reden ´Ik ben tevreden over de kwaliteit
van zorg die mijn zorgverzekeraar regelt´ aankruiste, als deel van alle
verzekerden die niet wisselen van zorgverzekeraar, uitgesplitst naar
achtergrondkenmerken*
Niet aangekruist

Wel aangekruist

Man (n=806)

84%

16%

Vrouw (n=693)

85%

15%

Geslacht

Leeftijd
18‐39 jaar (n=289)

87%

13%

40‐64 jaar (n=730)

86%

14%

65‐74 jaar (n=255)

81%

19%

75 jaar en ouder (n=225)

83%

17%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=239)

89%

11%

Middel (n=743)

84%

16%

Hoog (HBO/universiteit) (n=472)

85%

15%

Ervaren gezondheid
Uitstekend/Zeer goed (n=461)

86%

14%

Goed (n=761)

84%

16%

Matig/Slecht (n=260)

83%

17%

Netto maandinkomen
<1750 euro (n=428)

84%

16%

1750‐2700 euro (n=501)

84%

16%

>2700 euro (n=515)

85%

15%

Geen/Heel weinig (n=458)

86%

14%

Weinig (n=612)

85%

15%

Veel/Heel veel (n=379)

79%

21%

Zorggebruik

*

Deze percentages verschillen significant met zorggebruik (p<0,01).

Bron: Vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015, 2016 en 2017

48

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Vragen: Hoeveel tijd besteedde u aan het kiezen van een (nieuwe)
zorgverzekering?
Bent u met ingang van 2017 gewisseld van zorgverzekeraar?
Tabel A.11

Percentage verzekerden dat de genoemde antwoordoptie aankruiste,
uitgesplitst naar achtergrondkenmerken en naar of men gewisseld is van
zorgverzekeraar*
<1

1‐2

3‐4

5‐8

>8

Weet ik

uur

uur

uur

uur

uur

niet

Man (n=298)

41%

19%

12%

4%

4%

19%

Vrouw (n=318)

31%

15%

15%

4%

4%

30%

18‐39 jaar (n=126)

27%

21%

19%

6%

6%

21%

40‐64 jaar (n=319)

36%

17%

16%

5%

3%

23%

65‐74 jaar (n=91)

46%

10%

11%

3%

2%

27%

75 jaar en ouder (n=80)

39%

19%

0%

0%

4%

39%

Laag (t/m LBO) (n=108)

33%

17%

9%

2%

2%

37%

Middel (n=297)

36%

17%

14%

5%

4%

23%

Hoog (HBO/universiteit) (n=200)

38%

17%

18%

4%

4%

21%

Uitstekend/Zeer goed (n=173)

35%

18%

19%

3%

4%

21%

Goed (n=309)

36%

19%

14%

5%

3%

23%

Matig/Slecht (n=132)

40%

10%

8%

4%

5%

34%

Geslacht

Leeftijd

Opleiding

Ervaren gezondheid

Netto maandinkomen
<1750 euro (n=166)

32%

16%

12%

4%

5%

31%

1750‐2700 euro (n=191)

39%

16%

13%

5%

2%

26%

>2700 euro (n=237)

37%

19%

16%

4%

4%

20%

44%

13%

9%

3%

2%

29%

(n=113)

16%

25%

27%

10%

6%

17%

Ja (n=44)

9%

32%

32%

5%

16%

7%

Gewisseld van zorgverzekeraar?
Nee en ik heb het ook niet overwogen
(n=452)
Nee, maar ik heb het wel overwogen

*

Deze percentages verschillen significant met leeftijd (p<0,05) en wisselen (p<0,01)

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2017

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

49

Vragen: Bent u tevreden met de basisverzekering die u heeft?
Bent u met ingang van 2015 gewisseld van zorgverzekeraar?
Tabel A.12

Percentage verzekerden dat de genoemde antwoordoptie aankruiste,
uitgesplitst naar achtergrondkenmerken en naar of men gewisseld is van
zorgverzekeraar*
(Zeer)

Niet

(Zeer)

ontevreden

ontevreden,

tevreden

niet tevreden
Geslacht
Man (n=466)

5%

19%

76%

Vrouw (n=403)

5%

20%

74%
72%

Leeftijd
18‐39 jaar (n=208)

6%

22%

40‐64 jaar (n=409)

6%

23%

71%

65‐74 jaar (n=124)

2%

13%

85%

75 jaar en ouder (n=128)

5%

11%

84%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=141)

10%

16%

74%

Middel (n=404)

6%

19%

75%

Hoog (HBO/universiteit) (n=291)

3%

22%

75%

Uitstekend/Zeer goed (n=273)

4%

17%

78%

Goed (n=430)

4%

21%

76%

Matig/Slecht (n=160)

11%

19%

70%
72%

Ervaren gezondheid

Netto maandinkomen
<1750 euro (n=256)

7%

21%

1750‐2700 euro (n=275)

5%

17%

77%

>2700 euro (n=309)

4%

20%

76%

Zorggebruik
Geen/Heel weinig (n=259)

6%

18%

76%

Weinig (n=358)

4%

22%

74%

Veel/Heel veel (n=245)

6%

18%

76%

Gewisseld van zorgverzekeraar?
Nee en ik heb het ook niet overwogen (n=622)

5%

15%

81%

Nee, maar ik heb het wel overwogen (n=162)

9%

33%

58%

Ja (n=71)

4%

28%

68%

*

Deze percentages verschillen significant met leeftijd, ervaren gezondheid (beide p<0,05) en
wisselen (chi2, p<0,01)

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015

50

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Tabellen bij hoofdstuk 3

Vragen: Wist u dat het mogelijk is dat zorgverzekeraars niet met alle
zorgaanbieders contracten afsluiten?
Wist u dat het kan dat een behandeling niet (volledig) vergoed wordt als u
naar een zorgaanbieder gaat met wie uw zorgverzekeraar geen contract heeft
afgesloten?
Tabel A.13

Percentage verzekerden dat de genoemde vraag met nee of ja (correct)
beantwoordde, per vragenlijst
Nee

Ja

Wist u dat het mogelijk is dat zorgverzekeraars niet met alle zorgaanbieders contracten
afsluiten?
Feb (n=867)

17%

83%

Nov (n=586)

11%

89%

Wist u dat het kan dat een behandeling niet (volledig) vergoed wordt als u naar een
zorgaanbieder gaat met wie uw zorgverzekeraar geen contract heeft afgesloten?
Feb (n=866)

17%

83%

Nov (n=589)

12%

88%

Bron: Vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari en november 2015

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

51

Vraag: Wist u dat het mogelijk is dat zorgverzekeraars niet met alle
zorgaanbieders contracten afsluiten?
Tabel A.14

Percentage verzekerden dat wel of niet wist dat het mogelijk is dat
zorgverzekeraars niet met alle zorgaanbieders contracten afsluiten,
uitgesplitst naar achtergrondkenmerken*
Nee

Ja

Man (n=696)

14%

86%

Vrouw (n=661)

18%

82%

Geslacht

Leeftijd
18‐39 jaar (n=304)

10%

90%

40‐64 jaar (n=620)

12%

88%

65‐74 jaar (n=202)

21%

79%

75 jaar en ouder (n=231)

28%

72%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=226)

33%

67%

Middel (n=647)

16%

84%

Hoog (HBO/universiteit) (n=443)

5%

95%

Ervaren gezondheid
Uitstekend/Zeer goed (n=424)

12%

88%

Goed (n=684)

15%

85%

Matig/Slecht (n=239)

23%

77%

Netto maandinkomen
<1750 euro (n=418)

25%

75%

1750‐2700 euro (n=435)

15%

85%

>2700 euro (n=463)

7%

93%

Gewisseld van zorgverzekeraar?
Geen/Heel weinig (n=258)

16%

84%

Weinig (n=358)

15%

85%

Veel/Heel veel (n=243)

19%

81%

*

Percentages verschillen significant met leeftijd (p<0,05), opleiding en netto maandinkomen
(beide p<0,01)

Bron: Vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari en november 2015

52

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Vraag: Wist u dat het kan dat een behandeling niet (volledig) vergoed wordt
als u naar een zorgaanbieder gaat met wie uw zorgverzekeraar geen contract
heeft afgesloten?
Tabel A.15

Percentage verzekerden dat wel of niet wist dat het kan dat een behandeling
bij een niet‐gecontracteerde zorgaanbieder niet (volledig) vergoed wordt,
uitgesplitst naar achtergrondkenmerken*
Nee

Ja

Man (n=697)

15%

85%

Vrouw (n=661)

17%

83%

18‐39 jaar (n=305)

10%

90%

40‐64 jaar (n=623)

13%

87%

65‐74 jaar (n=199)

22%

78%

75 jaar en ouder (n=231)

27%

73%
66%

Geslacht

Leeftijd

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=226)

34%

Middel (n=647)

16%

84%

Hoog (HBO/universiteit) (n=444)

6%

94%

Uitstekend/Zeer goed (n=426)

12%

88%

Goed (n=685)

16%

84%

Matig/Slecht (n=237)

24%

76%

Ervaren gezondheid

Netto maandinkomen
<1750 euro (n=414)

25%

75%

1750‐2700 euro (n=437)

15%

85%

>2700 euro (n=466)

9%

91%

Zorggebruik

*

Geen/Heel weinig (n=257)

15%

85%

Weinig (n=356)

15%

85%

Veel/Heel veel (n=243)

23%

77%

Percentages verschillen significant met leeftijd (p<0,05), opleiding en netto maandinkomen
(beide p<0,01)

Bron: Vragenlijsten Consumentenpanel Gezondheidszorg februari en november 2015

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

53

Vraag: Kunt u aangeven in hoeverre de volgende stellingen waar of niet waar
zijn:
Tabel A.16

Percentage verzekerden dat aangaf dat de genoemde stelling wel of niet
waar was
Waar

Niet waar

83%

17%

Zorgverzekeraars moeten iedereen accepteren voor de BV
Alle respondenten (n=658)

Zorgverzekeraars hebben onderling afgesproken om iedereen te accepteren voor een AV als
verzekerden bij hun vorige zorgverzekeraar een soortgelijke AV hadden
Alle respondenten (n=658)

21%

79%

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2016

Vragen: Bent u met ingang van 2015 gewisseld van zorgverzekeraar?
Wist u dat het mogelijk is dat zorgverzekeraars niet met alle zorgaanbieders
contracten afsluiten?
Wist u dat het kan dat een behandeling niet (volledig) vergoed wordt als u
naar een zorgaanbieder gaat met wie uw zorgverzekeraar geen contract heeft
afgesloten?
Tabel A.17

Percentage verzekerden dat wisselde van zorgverzekeraar, uitgesplitst naar
kennis over contractering en vergoeding*.
Nee en ik heb

Nee, maar ik

het ook niet

heb het wel

overwogen

overwogen

Ja

69%

22%

9%

69%

20%

10%

Respondenten die beide kennisvragen goed
hadden en zorg gebruikten (n=326)
Respondenten die één van de kennisvragen
fout hadden en zorg gebruikten (n=49)
*

Percentages verschillen niet significant tussen de groepen (chi2, p> 0,05)

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2015

54

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Vragen: Bent u met ingang van 2016 gewisseld van zorgverzekeraar?
Kunt u aangeven in hoeverre de volgende stellingen waar of niet waar zijn:
Zorgverzekeraars moeten iedereen accepteren voor de basisverzekering.
Zorgverzekeraars hebben onderling afgesproken om iedereen te accepteren
voor een aanvullende verzekering als verzekerden bij hun vorige
zorgverzekeraar een soortgelijke aanvullende verzekering hadden
Tabel A.18

Percentage verzekerden dat wisselde van zorgverzekeraar, uitgesplitst naar
of zij wisten dat de genoemde stellingen waar zijn*
Nee en ik heb het

Nee, maar ik heb

ook niet

het wel

overwogen

overwogen

Ja

Zorgverzekeraars moeten iedereen accepteren voor de BV
Respondenten die dit weten (n=550)

73%

20%

6%

Respondenten die dit niet weten (n=107)

81%

12%

7%

Zorgverzekeraars hebben onderling afgesproken om iedereen te accepteren voor een AV als
verzekerden bij hun vorige zorgverzekeraar een soortgelijke AV hadden

*

Respondenten die dit weten (n=142)

78%

15%

6%

Respondenten die dit niet weten (n=514)

73%

20%

7%

Percentages verschillen niet significant tussen de groepen (chi2, p> 0,05)

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg februari 2016

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

55

Tabellen bij hoofdstuk 4

Vraag: Voor de basisverzekering betaalt u premie. In de basisverzekering
kunnen zorgbehandelingen zitten waar u zelf geen of nog geen gebruik van
maakt, maar anderen wel. Bent u bereid om toch in de basisverzekering voor
deze zorgbehandelingen te betalen?
Tabel A.19

Percentage verzekerden dat wel/niet bereid is te betalen voor behandelingen
waar zij zelf geen gebruik van maken, uitgesplitst naar
achtergrondkenmerken
Ja

Nee

Geslacht
Man (n=299)

65%

35%

Vrouw (n=278)

61%

39%

Leeftijd
18‐39 jaar (n=119)

67%

33%

40‐64 jaar (n=258)

63%

37%

65‐74 jaar (n=88)

61%

39%

75 jaar en ouder (n=112)

60%

40%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=93)

51%

49%

Middel (n=285)

58%

42%

Hoog (HBO/universiteit) (n=189)

79%

21%

Ervaren gezondheid
Uitstekend/Zeer goed (n=180)

66%

34%

Goed (n=292)

63%

37%

Matig/Slecht (n=101)

59%

41%

<1750 euro (n=174)

52%

48%

1750‐2700 euro (n=191)

68%

32%

>2700 euro (n=198)

69%

31%

Netto maandinkomen

*

Percentages verschillen significant met opleiding (p<0,01) en netto maandinkomen (p> 0,05)

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg november 2015

56

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Vraag: Denkt u dat anderen bereid zijn om toch in de basisverzekering voor
deze zorgbehandelingen te betalen?
Tabel A.20

Percentage verzekerden dat wel/niet denkt dat anderen bereid zijn te
betalen voor behandelingen waar zij zelf geen gebruik van maken,
uitgesplitst naar achtergrondkenmerken
Ja

Nee

Man (n=297)

57%

43%

Vrouw (n=276)

49%

51%
36%

Geslacht

Leeftijd
18‐39 jaar (n=119)

64%

40‐64 jaar (n=259)

49%

51%

65‐74 jaar (n=86)

56%

44%

75 jaar en ouder (n=109)

46%

54%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=94)

39%

61%

Middel (n=282)

45%

55%

Hoog (HBO/universiteit) (n=187)

73%

27%
45%

Ervaren gezondheid
Uitstekend/Zeer goed (n=178)

55%

Goed (n=290)

55%

45%

Matig/Slecht (n=101)

44%

56%

Netto maandinkomen

*

<1750 euro (n=173)

41%

59%

1750‐2700 euro (n=190)

54%

46%

>2700 euro (n=196)

62%

38%

Percentages verschillen significant met opleiding (p<0,01) en leeftijd (p> 0,05)

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg november 2015

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

57

Vraag: Hieronder worden verschillende groepen met elkaar vergeleken. In
hoeverre bent u het ermee eens dat de ene groep meer voor de
basisverzekering moet betalen dan de andere?
Tabel A.21. Percentage verzekerden dat vindt dat een bepaalde groep meer moet betalen
voor de basisverzekering (linker of rechter kolom), of dat iedereen evenveel
moet betalen (middelste kolom). N=566 tot 574 per regel
Deze groep moet meer betalen

Iedereen

Deze groep moet meer betalen

evenveel
Ouderen

17%

77%

6%

Jongeren

Mensen die heel gezond leven

4%

48%

47%

Mensen die niet gezond leven

Mensen met aanleg voor

6%

90%

3%

Mensen zonder aanleg voor
ernstige ziektes

ernstige ziektes
Rokers

51%

28%

20%

Niet‐rokers

Mensen met lagere inkomens

3%

55%

42%

Mensen met hogere inkomens

Mensen die weinig alcohol

4%

47%

49%

Mensen die veel alcohol drinken

5%

91%

4%

Mensen met goede gezondheid

19%

76%

5%

drinken
Mensen met minder goede
gezondheid
Mensen die vaak naar HA
gaan

Mensen die niet vaak naar HA
gaan

Mensen die voldoende

4%

64%

32%

19%

77%

4%

Mensen die onvoldoende
bewegen

bewegen
Mensen die veel zorg

Mensen die weinig zorg
gebruiken

gebruiken
Mensen die aan

39%

blessuregevoelige sporten

52%

9%

Mensen die niet aan
blessuregevoelige sporten doen

doen
Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg november 2015

58

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Vraag:
Hieronder worden verschillende groepen met elkaar vergeleken.
In hoeverre bent u het ermee eens dat de ene groep meer voor de
basisverzekering moet betalen dan de andere?
Ouderen, jongeren of beiden evenveel.
Tabel A.22

Percentage verzekerden dat vindt dat een bepaalde groep meer moet betalen
voor de basisverzekering (linker of rechter kolom), of dat iedereen evenveel
moet betalen (middelste kolom), uitgesplitst naar achtergrondkenmerken*
Ouderen

Evenveel

Jongeren

Geslacht
Man (n=299)

18%

76%

6%

Vrouw (n=279)

11%

80%

8%

Leeftijd
18‐39 jaar (n=119)

25%

71%

3%

40‐64 jaar (n=258)

13%

81%

6%

65‐74 jaar (n=88)

7%

86%

7%

75 jaar en ouder (n=113)

15%

71%

14%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=94)

17%

72%

11%

Middel (n=286)

13%

79%

8%

Hoog (HBO/universiteit) (n=188)

18%

79%

3%

Ervaren gezondheid
Uitstekend/Zeer goed (n=181)

17%

80%

3%

Goed (n=294)

15%

77%

8%

Matig/Slecht (n=99)

9%

78%

13%
12%

Netto maandinkomen

*

<1750 euro (n=175)

13%

75%

1750‐2700 euro (n=189)

16%

77%

7%

>2700 euro (n=199)

16%

80%

4%

Percentages verschillen significant met geslacht (p<0,05), leeftijd (p<0,01) en ervaren
gezondheid (p<0,05).

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg november 2015

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

59

Vraag: Hieronder worden verschillende groepen met elkaar vergeleken. In
hoeverre bent u het ermee eens dat de ene groep meer voor de
basisverzekering moet betalen dan de andere?
Mensen die heel gezond leven, bijvoorbeeld door te letten op hun voeding,
mensen die niet gezond leven, bijvoorbeeld door niet te letten op hun
voeding, of beiden evenveel.
Tabel A.23

Percentage verzekerden dat vindt dat een bepaalde groep meer moet betalen
voor de basisverzekering (linker of rechter kolom), of dat iedereen evenveel
moet betalen (middelste kolom), uitgesplitst naar achtergrondkenmerken*
Mensen die heel

Evenveel

gezond leven

Mensen die niet
gezond leven

Geslacht
Man (n=299)

4%

48%

47%

Vrouw (n=275)

5%

51%

44%

Leeftijd
18‐39 jaar (n=119)

3%

43%

54%

40‐64 jaar (n=259)

3%

48%

49%

65‐74 jaar (n=86)

7%

51%

42%

75 jaar en ouder (n=110)

6%

61%

33%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=93)

9%

57%

34%

Middel (n=282)

4%

51%

45%

Hoog (HBO/universiteit) (n=188)

3%

45%

52%

Ervaren gezondheid
Uitstekend/Zeer goed (n=181)

3%

44%

53%

Goed (n=292)

5%

51%

43%

Matig/Slecht (n=97)

6%

57%

37%

Netto maandinkomen
<1750 euro (n=171)

8%

54%

37%

1750‐2700 euro (n=189)

4%

49%

47%

>2700 euro (n=199)

2%

45%

53%

*

Percentages verschillen significant met leeftijd (p<0,01) en ervaren gezondheid (p<0,05).

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg november 2015

60

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Vraag: Hieronder worden verschillende groepen met elkaar vergeleken. In
hoeverre bent u het ermee eens dat de ene groep meer voor de
basisverzekering moet betalen dan de andere?
Mensen met genetische aanleg om in de toekomst een ernstige ziekte te
krijgen, mensen zonder genetische aanleg om in de toekomst een ernstige
ziekte te krijgen, of beiden evenveel.
Tabel A.24

Percentage verzekerden dat vindt dat een bepaalde groep meer moet betalen
voor de basisverzekering (linker of rechter kolom), of dat iedereen evenveel
moet betalen (middelste kolom), uitgesplitst naar achtergrondkenmerken*
Mensen met

Evenveel

Mensen zonder

aanleg voor

aanleg voor

ernstige ziektes

ernstige ziektes

Geslacht
Man (n=298)

9%

88%

4%

Vrouw (n=271)

6%

90%

4%

18‐39 jaar (n=118)

4%

94%

2%

40‐64 jaar (n=257)

5%

93%

3%

65‐74 jaar (n=86)

6%

85%

9%

75 jaar en ouder (n=108)

18%

77%

6%

Leeftijd

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=90)

9%

81%

10%

Middel (n=280)

9%

87%

4%

Hoog (HBO/universiteit) (n=188)

3%

96%

1%

Uitstekend/Zeer goed (n=180)

6%

90%

4%

Goed (n=287)

6%

90%

4%

Matig/Slecht (n=98)

11%

84%

5%

Ervaren gezondheid

Netto maandinkomen

*

<1750 euro (n=169)

8%

85%

7%

1750‐2700 euro (n=186)

9%

87%

4%

>2700 euro (n=199)

6%

93%

2%

Percentages verschillen significant met leeftijd en opleiding (p<0,05).

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg november 2015

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

61

Vraag: Hieronder worden verschillende groepen met elkaar vergeleken. In
hoeverre bent u het ermee eens dat de ene groep meer voor de
basisverzekering moet betalen dan de andere?
Mensen met lagere inkomens, mensen met hogere inkomens, of beiden
evenveel.
Tabel A.25

Percentage verzekerden dat vindt dat een bepaalde groep meer moet betalen
voor de basisverzekering (linker of rechter kolom), of dat iedereen evenveel
moet betalen (middelste kolom), uitgesplitst naar achtergrondkenmerken*
Mensen met

Evenveel

Mensen met

lagere

hogere

inkomens

inkomens

Geslacht
Man (n=300)

5%

55%

40%

Vrouw (n=275)

3%

59%

39%
48%

Leeftijd
18‐39 jaar (n=119)

2%

50%

40‐64 jaar (n=258)

3%

55%

42%

65‐74 jaar (n=88)

5%

67%

28%

75 jaar en ouder (n=110)

7%

59%

34%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=92)

10%

58%

33%

Middel (n=284)

4%

54%

42%

Hoog (HBO/universiteit) (n=188)

1%

60%

39%

Ervaren gezondheid
Uitstekend/Zeer goed (n=181)

3%

59%

39%

Goed (n=291)

2%

57%

40%

Matig/Slecht (n=99)

10%

52%

38%
42%

Netto maandinkomen
<1750 euro (n=173)

5%

53%

1750‐2700 euro (n=188)

5%

56%

39%

>2700 euro (n=199)

2%

59%

40%

*

Percentages verschillen significant met leeftijd (p<0,01) en opleiding (p<0,05).

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg november 2015

62

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Vraag: Hieronder worden verschillende groepen met elkaar vergeleken. In
hoeverre bent u het ermee eens dat de ene groep meer voor de
basisverzekering moet betalen dan de andere?
Mensen die een minder goede gezondheid hebben, mensen die een goede
gezondheid hebben, of beiden evenveel.
Tabel A.26

Percentage verzekerden dat vindt dat een bepaalde groep meer moet betalen
voor de basisverzekering (linker of rechter kolom), of dat iedereen evenveel
moet betalen (middelste kolom), uitgesplitst naar achtergrondkenmerken*
Mensen met

Evenveel

Mensen met

minder goede

goede

gezondheid

gezondheid

Geslacht
Man (n=298)

5%

92%

4%

Vrouw (n=277)

6%

89%

5%

6%

92%

3%

Leeftijd
18‐39 jaar (n=119)
40‐64 jaar (n=258)

5%

91%

3%

65‐74 jaar (n=86)

5%

92%

3%

75 jaar en ouder (n=112)

6%

85%

9%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=93)

8%

86%

6%

Middel (n=284)

6%

88%

5%

Hoog (HBO/universiteit) (n=188)

3%

95%

2%
5%

Ervaren gezondheid
Uitstekend/Zeer goed (n=178)

4%

91%

Goed (n=293)

6%

90%

3%

Matig/Slecht (n=100)

5%

89%

6%

Netto maandinkomen
<1750 euro (n=174)

6%

88%

6%

1750‐2700 euro (n=187)

4%

91%

5%

>2700 euro (n=199)

7%

91%

3%

*

Percentages verschillen significant met opleiding (p<0,05).

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg november 2015

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

63

Vraag: Hieronder worden verschillende groepen met elkaar vergeleken. In
hoeverre bent u het ermee eens dat de ene groep meer voor de
basisverzekering moet betalen dan de andere?
Mensen die veel zorg gebruiken, mensen die weinig zorg gebruiken, of beiden
evenveel.
Tabel A.27

Percentage verzekerden dat vindt dat een bepaalde groep meer moet betalen
voor de basisverzekering (linker of rechter kolom), of dat iedereen evenveel
moet betalen (middelste kolom), uitgesplitst naar achtergrondkenmerken*
Mensen die

Evenveel

Mensen die

veel zorg

weinig zorg

gebruiken

gebruiken

Geslacht
Man (n=297)

19%

78%

3%

Vrouw (n=278)

17%

78%

4%
3%

Leeftijd
18‐39 jaar (n=119)

26%

71%

40‐64 jaar (n=258)

14%

83%

3%

65‐74 jaar (n=87)

21%

75%

5%

75 jaar en ouder (n=111)

16%

77%

7%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=95)

21%

69%

9%

Middel (n=283)

19%

77%

4%

Hoog (HBO/universiteit)

14%

84%

2%

5%

(n=187)
Ervaren gezondheid
Uitstekend/Zeer goed (n=175)

19%

76%

Goed (n=294)

19%

79%

3%

Matig/Slecht (n=102)

14%

80%

6%

Netto maandinkomen
<1750 euro (n=177)

21%

74%

5%

1750‐2700 euro (n=187)

14%

80%

5%

>2700 euro (n=196)

19%

79%

2%

*

Percentages verschillen significant met leeftijd en opleiding (beide p<0,01).

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg november 2015

64

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Vraag: Hieronder worden verschillende groepen met elkaar vergeleken. In
hoeverre bent u het ermee eens dat de ene groep meer voor de
basisverzekering moet betalen dan de andere?
Mensen die roken, mensen die niet roken, of beiden evenveel.
Tabel A.28

Percentage verzekerden dat vindt dat een bepaalde groep meer moet betalen
voor de basisverzekering (linker of rechter kolom), of dat iedereen evenveel
moet betalen (middelste kolom), uitgesplitst naar achtergrondkenmerken*
Rokers

Evenveel

Niet‐rokers

Man (n=297)

53%

28%

20%

Vrouw (n=274)

49%

28%

22%
22%

Geslacht

Leeftijd
18‐39 jaar (n=119)

54%

24%

40‐64 jaar (n=257)

50%

32%

18%

65‐74 jaar (n=86)

50%

26%

24%

75 jaar en ouder (n=109)

50%

25%

25%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=93)

40%

39%

22%

Middel (n=279)

54%

26%

20%

Hoog (HBO/universiteit) (n=188)

53%

26%

22%

Uitstekend/Zeer goed (n=179)

54%

25%

22%

Goed (n=291)

50%

31%

19%

Matig/Slecht (n=97)

48%

28%

24%

Ervaren gezondheid

Netto maandinkomen
<1750 euro (n=170)

51%

28%

21%

1750‐2700 euro (n=187)

48%

28%

25%

>2700 euro (n=199)

56%

26%

18%

Roken

*

Ja, elke dag (n=59)

22%

71%

7%

Ja, af en toe (n=27)

48%

26%

26%

Nee, vroeger elke dag (n=166)

46%

30%

23%

Nee, vroeger af en toe (n=96)

60%

16%

24%

Nee, nooit gerookt (n=216)

60%

20%

20%

Percentages verschillen significant met opleiding en roken (beide p<0,01).

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg november 2015

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

65

Vraag: Hieronder worden verschillende groepen met elkaar vergeleken. In
hoeverre bent u het ermee eens dat de ene groep meer voor de
basisverzekering moet betalen dan de andere?
Mensen die weinig alcohol drinken, mensen die veel alcohol drinken, of
beiden evenveel.
Tabel A.29

Percentage verzekerden dat vindt dat een bepaalde groep meer moet betalen
voor de basisverzekering (linker of rechter kolom), of dat iedereen evenveel
moet betalen (middelste kolom), uitgesplitst naar achtergrondkenmerken*
Mensen die

Evenveel

Mensen die

weinig alcohol

veel alcohol

drinken

drinken

Geslacht
Man (n=297)

5%

51%

44%

Vrouw (n=272)

3%

44%

53%

18‐39 jaar (n=118)

3%

42%

55%

40‐64 jaar (n=258)

4%

52%

44%

65‐74 jaar (n=86)

3%

44%

52%

75 jaar en ouder (n=107)

5%

47%

49%

Leeftijd

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=92)

9%

39%

52%

Middel (n=279)

3%

50%

47%

Hoog (HBO/universiteit) (n=188)

3%

49%

48%

Ervaren gezondheid
Uitstekend/Zeer goed (n=176)

3%

45%

52%

Goed (n=289)

4%

48%

48%

Matig/Slecht (n=100)

6%

49%

45%
54%

Netto maandinkomen
<1750 euro (n=172)

5%

41%

1750‐2700 euro (n=185)

4%

49%

47%

>2700 euro (n=197)

4%

50%

46%

Alcohol drinken
Nee, nooit (n=101)

4%

38%

58%

Ja, minder dan 1 dag per week (n=212)

5%

48%

48%

Ja, 1 tot 3 dagen per week (n=156)

3%

47%

49%

Ja, 4 tot 7 dagen per week (n=95)

3%

59%

38%

*

Percentages verschillen significant met alcohol drinken (p<0,05).

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg november 2015

66

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Vraag: Hieronder worden verschillende groepen met elkaar vergeleken. In
hoeverre bent u het ermee eens dat de ene groep meer voor de
basisverzekering moet betalen dan de andere?
Mensen die vaak naar de huisarts gaan, mensen die niet vaak naar de huisarts
gaan, of beiden evenveel.
Tabel A.30

Percentage verzekerden dat vindt dat een bepaalde groep meer moet betalen
voor de basisverzekering (linker of rechter kolom), of dat iedereen evenveel
moet betalen (middelste kolom), uitgesplitst naar achtergrondkenmerken*
Mensen die

Evenveel

Mensen die niet

vaak naar HA

vaak naar HA

gaan

gaan

Geslacht
Man (n=298)

22%

74%

4%

Vrouw (n=276)

18%

76%

6%

Leeftijd
18‐39 jaar (n=119)

18%

76%

5%

40‐64 jaar (n=258)

17%

79%

4%

65‐74 jaar (n=86)

22%

72%

6%

75 jaar en ouder (n=111)

25%

68%

7%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=92)

15%

75%

10%

Middel (n=283)

23%

73%

5%

Hoog (HBO/universiteit) (n=188)

18%

79%

3%

Uitstekend/Zeer goed (n=178)

23%

72%

5%

Goed (n=291)

20%

75%

5%

Matig/Slecht (n=101)

14%

81%

5%

<1750 euro (n=175)

19%

74%

7%

1750‐2700 euro (n=186)

19%

75%

6%

>2700 euro (n=198)

23%

74%

3%

Ervaren gezondheid

Netto maandinkomen

Aantal huisartsbezoeken per
jaar

*

0 keer (n=95)

23%

74%

3%

1 keer (n=123)

21%

75%

4%

2 keer (n=115)

28%

67%

5%

3 of 4 keer (n=146)

18%

79%

3%

5 keer of vaker (n=86)

9%

80%

10%

Percentages verschillen significant met huisartsbezoek (p<0,05).

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg november 2015

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

67

Vraag: Hieronder worden verschillende groepen met elkaar vergeleken. In
hoeverre bent u het ermee eens dat de ene groep meer voor de
basisverzekering moet betalen dan de andere?
Mensen die voldoende bewegen, mensen die onvoldoende bewegen, of beiden
evenveel.
Tabel A.31

Percentage verzekerden dat vindt dat een bepaalde groep meer moet betalen
voor de basisverzekering (linker of rechter kolom), of dat iedereen evenveel
moet betalen (middelste kolom), uitgesplitst naar achtergrondkenmerken*
Mensen die

Evenveel

Mensen die

voldoende

onvoldoende

bewegen

bewegen

Geslacht
Man (n=297)

3%

65%

32%

Vrouw (n=276)

5%

67%

28%
40%

Leeftijd
18‐39 jaar (n=119)

4%

55%

40‐64 jaar (n=258)

3%

68%

29%

65‐74 jaar (n=86)

6%

66%

28%

75 jaar en ouder (n=110)

4%

73%

24%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=91)

7%

76%

18%

Middel (n=284)

4%

66%

30%

Hoog (HBO/universiteit) (n=188)

2%

61%

37%

Ervaren gezondheid
Uitstekend/Zeer goed (n=178)

3%

58%

39%

Goed (n=291)

2%

70%

28%

Matig/Slecht (n=100)

9%

68%

23%
24%

Netto maandinkomen
<1750 euro (n=174)

5%

71%

1750‐2700 euro (n=186)

3%

63%

34%

>2700 euro (n=198)

4%

63%

34%

Regelmatig sporten
Nee (n=246)

3%

74%

22%

Ja (n=316)

4%

59%

36%
38%

BMI
geen overgewicht (n=249)

4%

58%

overgewicht (n=200)

4%

70%

27%

obees (n=112)

4%

76%

20%

*

Percentages verschillen significant met regelmatig sporten en BMI (beide p<0,05).

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg november 2015

68

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

Vraag: Hieronder worden verschillende groepen met elkaar vergeleken. In
hoeverre bent u het ermee eens dat de ene groep meer voor de
basisverzekering moet betalen dan de andere?
Mensen die aan blessuregevoelige sporten doen, mensen die niet aan
blessuregevoelige sporten doen, of beiden evenveel.
Tabel A.32

Percentage verzekerden dat vindt dat een bepaalde groep meer moet betalen
voor de basisverzekering (linker of rechter kolom), of dat iedereen evenveel
moet betalen (middelste kolom), uitgesplitst naar achtergrondkenmerken*
Mensen die aan

Evenveel

Mensen die niet aan

blessuregevoelig

blessuregevoelige

e sporten doen

sporten doen

Geslacht
Man (n=295)

43%

47%

10%

Vrouw (n=276)

39%

51%

10%
6%

Leeftijd
18‐39 jaar (n=119)

34%

60%

40‐64 jaar (n=259)

39%

54%

7%

65‐74 jaar (n=83)

51%

34%

16%

75 jaar en ouder (n=110)

45%

37%

18%

Opleiding
Laag (t/m LBO) (n=92)

41%

41%

17%

Middel (n=281)

45%

45%

10%

Hoog (HBO/universiteit) (n=187)

35%

58%

7%

Ervaren gezondheid
Uitstekend/Zeer goed (n=176)

42%

49%

9%

Goed (n=290)

39%

51%

11%

Matig/Slecht (n=101)

45%

45%

11%

Netto maandinkomen
<1750 euro (n=173)

43%

45%

13%

1750‐2700 euro (n=185)

45%

44%

11%

>2700 euro (n=198)

38%

56%

7%

Nee (n=245)

44%

47%

9%

Ja (n=314)

39%

51%

11%

Regelmatig sporten

BMI

*

Geen overgewicht (n=250)

37%

55%

8%

Overgewicht (n=199)

42%

46%

12%

Obees (n=111)

47%

42%

11%

Percentages verschillen niet significant tussen groepen (p>0,05).

Bron: Vragenlijst Consumentenpanel Gezondheidszorg november 2015

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

69

Bijlage B Methoden
De resultaten in deze kennissynthese zijn gebaseerd op reeds verzamelde data
binnen het Consumentenpanel Gezondheidszorg van het NIVEL. Er is gebruik
gemaakt van vragenlijsten uit de periode 2015‐2017.

B.1

Consumentenpanel Gezondheidszorg

Het Consumentenpanel Gezondheidszorg is opgericht in 1992 en bestaat
momenteel uit bijna 12.000 panelleden van 18 jaar en ouder die zich bereid
verklaard hebben om op regelmatige basis vragenlijsten in te vullen over
gezondheidsgerelateerde onderwerpen (Brabers e.a., 2015). Het doel van het
panel is om onder de algemene bevolking in Nederland meningen en kennis
over de gezondheidszorg en de verwachtingen en ervaringen hiermee te
meten. Al naar gelang hun eigen voorkeur kunnen panelleden de vragenlijst
schriftelijk of via internet invullen.

B.2 Vragenlijsten
We gebruikten resultaten van vijf vragenlijsten uit de periode februari 2015 tot
en met februari 2017. Tabel B2.1 geeft het aantal respondenten per vragenlijst
weer. Het grootste deel van de respondenten (78%) vulde één van deze
vragenlijsten in. Bijna één op de vijf (18%) vulde twee van de vijf vragenlijsten
in. Een klein deel van de respondenten vulde 3 vragenlijsten (3%) of 4 of 5
vragenlijsten (samen 1%) in. Als respondenten een vraag in meerdere
vragenlijsten hebben beantwoord, is in de analyses het meest recente
antwoord van die respondent meegenomen.
Tabel B.1

Aantal respondenten per vragenlijst

Vragenlijst

Aantal respondenten

Februari 2015

896

November 2015

633

Februari 2016

703

November 2016

616

Februari 2017

659

70

nivel | KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

De februaripeiling 2017 bestond uit twee vragenlijsten (versie 1 en versie 2). In
vragenlijst versie 1 was de volgorde van de antwoordcategorieën behorende bij
de vraag ‘Waarom bent u bij uw huidige zorgverzekeraar gebleven?’ gelijk aan
die van 2015 en 2016. In versie 2 stonden de antwoordcategorieën in een
andere volgorde. De volgorde bleek van invloed op hoe vaak respondenten de
reden ‘tevredenheid over de kwaliteit van zorg’ aankruisten. Bij de andere
redenen was er geen verschil in hoe vaak de reden werd aangekruist tussen
versie 1 en versie 2. Bij het analyseren van de reden ‘tevredenheid over de
kwaliteit van zorg’ is daarom versie 2 niet meegenomen. Bij het analyseren van
alle andere redenen zijn beide versies meegenomen.

B.3 Statistische analyses
De data verzameld binnen het Consumentenpanel Gezondheidszorg zijn
geanalyseerd met behulp van STATA, versie 14.0. Daarbij zijn beschrijvende
analyses uitgevoerd (frequentieverdelingen en kruistabellen). De groepen
respondenten zijn qua leeftijd en geslacht niet geheel representatief voor de
Nederlandse bevolking. Voor percentages over de totale groep verzekerden is
daarom een weging toegepast.
Om relaties tussen variabelen te onderzoeken is gebruik gemaakt van multiple
(logistische) regressieanalyses en de chi‐2 toets. Multiple (logistische)
regressieanalyses zijn gebruikt om relaties tussen vragenlijstuitkomsten en
verschillende achtergrondkenmerken in samenhang te toetsen. Relaties
tussen verschillende vragenlijstuitkomsten zijn apart getoetst middels chi‐2
toetsen. Weergegeven significantieniveaus zijn afkomstig uit
regressieanalyses, tenzij is aangegeven dat het een chi‐2 toets betrof.

nivel |

KENNISSYNTHESE ‐ De Zorgverzekeringsmarkt: gedrag, kennis en solidariteit

71