Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

29 544

Arbeidsmarktbeleid

32 820

Nieuwe visie cultuurbeleid

Nr. 742

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 13 september 2016
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over de brief van 31 mei 2016 over de monitor
decentralisatie-uitkering Beeldende Kunst en Vormgeving (kamerstuk
32 820, nr. 188) en over de brief van 31 mei 2016 over de beleidsreactie op
de verkenning arbeidsmarkt cultuur en advies versterking arbeidsmarktpositie kunstenaars (Kamerstukken 29 544 en 32 820, nr. 721).
De vragen en opmerkingen zijn op 28 juni 2016 aan de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 12 september
2016 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Boeve

kst-29544-742
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 544, nr. 742

1

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
stukken en hebben nog enkele vragen aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap.
De leden vragen de Minister wat de precieze onderzoeksvraag was die
Berenschot heeft gehanteerd. Ook willen zij weten welke definitie van
matching Berenschot heeft gehanteerd. Voorts vragen de leden hoeveel
niet-publieke middelen de matching van decentralisatie-uitkering
Beeldende Kunst en Vormgeving heeft uitgelokt. Was dit volgens de
verwachting van de Minister, zo vragen de leden.
De leden van de PvdA-fractie hebben de informatie uit de onderliggende
stukken al betrokken bij het verzamel algemeen overleg Cultuur en het
daaruit volgend VAO1. Deze leden zien uit naar de uitwerking van de
toezeggingen die in deze overleggen zijn gedaan en de moties die hierin
aangenomen zijn. Daarom hebben zij op dit moment geen behoefte aan
het stellen van nadere vragen.
De leden van de SP-fractie zijn nooit voorstander geweest van de enorme
bezuinigingen die onder het kabinet Rutte-1 zijn voorgesteld. De kunst- en
cultuursector heeft destijds forse klappen opgelopen. In combinatie met
de crisis, zoals ook de huidige Minister constateert, heeft dit een uitermate
slechte culturele arbeidsmarkt opgeleverd. Mensen werkzaam in de
culturele sector werken veelal met flexcontracten of zijn zzp’ers die vaak
onderbetaald worden. Er is armoede en het aantal uitkeringen is hoog. De
leden zien dit met lede ogen aan. Door deze Minister wordt, volgens deze
leden, bij lange na niet genoeg middelen worden uitgetrokken om de
enorme bezuinigingen onder het kabinet Rutte-1 ongedaan te maken. De
leden lezen dat de Minister zoekt naar een structurele oplossing, maar dat
deze tijden een gezamenlijke inzet vereisen. De aan het woord zijnde
leden zijn dat met haar eens maar zien geen structurele oplossing
ontstaan zolang er geen extra middelen beschikbaar worden gesteld. De
Minister schrijft immers zelf dat de verantwoordelijkheid hiervoor onder
andere bij werkgevers ligt. Is de Minister het met de leden eens dat
wanneer zij echter geen middelen hebben om hun personeel goed te
betalen dit, ondanks welke gemaakte verdere afspraken dan ook, niet het
gewenste effect zal hebben? De leden lezen dat de Minister inzet op een
gezamenlijke arbeidsmarktagenda. Deze leden zijn geen tegenstander van
een agenda zoals voorgesteld wordt, maar maken zich zorgen over de
collectieve onderhandelingspositie die kunstenaars op dit moment niet
hebben. Is de Minister bereid zich hiervoor in te spannen, zo vragen deze
leden.
De leden van de D66-fractie hebben zorgen over de arbeidsmarktpositie
van kunstenaars. Mede als gevolg van de harde bezuinigingen van de
kabinetten-Rutte staan de inkomens en de zekerheid van veel mensen in
de cultuursector onder grote druk. Zij herkennen het beeld dat kunstenaars zo gepassioneerd en gemotiveerd zijn, dat zij, ook als het nauwelijks
iets oplevert, toch actief blijven. De leden hebben veel waardering voor de
kunstenaars die onder deze moeilijke omstandigheden actief zijn gebleven
en blijven. Zij zijn wel van mening dat hier een fatsoenlijke beloning
tegenover moet staan. Daarom hebben zij enkele vragen over de brief. De
leden vinden het een goede zaak dat de middelen die bij amendement
beschikbaar zijn gekomen daadwerkelijk worden ingezet voor de
verbetering van de arbeidsmarktpositie. Het wordt deze leden echter
onvoldoende duidelijk uit de brief wat zij nu van de projecten waarvoor
1

Verzamel algemeen overleg Cultuur d.d. 2 juni 2016; VAO d.d. 23 juni 2016 (Handelingen II
2015/16, nr. 100, item 9).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 544, nr. 742

2

geld beschikbaar is gesteld, mogen verwachten. Wat zijn de doelstellingen
voor deze projecten en wanneer acht de Minister de projecten geslaagd?
De leden juichen de wijziging van de Wet werk en zekerheid met
betrekking tot seizoensarbeid toe. Zij vragen wel, wat dit betekent voor de
culturele sector. Mogen sectoren waarop een cao van toepassing is, zelf
bepalen welke functies vanwege klimatologische of natuurlijke omstandigheden hooguit negen maanden per jaar kunnen worden uitgeoefend?
Kan dan een zomerstop ook een reden zijn om deze bepaling uit de Wet
werk en zekerheid van toepassing te laten zijn? Ook vragen deze leden
hoe deze bepaling van toepassing kan zijn op sectoren waarop geen cao
van toepassing is. De leden vinden het voor zelfstandigen van belang dat
zij individueel passende afspraken kunnen maken met hun opdrachtgevers. Echter, zij zien dat de positie van zelfstandigen in de culturele
sector ten opzichte van opdrachtgevers zwak is, en dat vaak de artistieke
inhoud van de afspraken de boventoon voert ten opzichte van de zakelijke
inhoud. Dit vaak in het nadeel van de zelfstandige. Zij lezen in het
SER-advies2 dat onderhandelingsvaardigheden zwak ontwikkeld zijn,
zowel op individueel als collectief niveau. Zij vragen op welke manier de
voorgenomen projecten eraan zullen bijdragen dat deze vaardigheden
worden versterkt.
Tot slot vragen of de Minister mogelijkheden ziet om de mogelijkheid tot
het maken van collectieve afspraken door zelfstandigen gezamenlijk te
verruimen. Zij denken hierbij bijvoorbeeld aan de afspraken die over
huisartsen gemaakt zijn in oktober 2015. Daarbij krijgen huisartsen meer
ruimte van de Autoriteit Consument & Markt om samen te werken in het
maken van afspraken met zorgverzekeraars. De leden vragen de Minister
uiteen te zetten op welke manier zelfstandigen in de culturele sector nu
mogen samenwerken in het maken van afspraken met opdrachtgevers en
welke mogelijkheden zij ziet om dit te versterken.
II Reactie van de Minister
De leden van de fracties van de VVD, SP en D66 hebben vragen gesteld
over de monitor decentralisatie-uitkering beeldende kunst en vormgeving
(Kamerstuk 32 820, nr. 188) alsmede de verkenning arbeidsmarkt cultuur
en het advies inzake versterking van de arbeidsmarktpositie van kunstenaars (Kamerstukken 29 544 en 32 820, nr. 721). Hieronder worden de
vragen per thema beantwoord.
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister wat de precieze onderzoeksvraag was die Berenschot heeft gehanteerd bij het onderzoek naar
de gemeentelijke bestedingen van de decentralisatie-uitkering Beeldende
Kunst en Vormgeving (DUBKV). Ook willen zij weten welke definitie van
matching Berenschot heeft gehanteerd, hoeveel niet-publieke middelen
de matching van DUBKV heeft uitgelokt en of dit volgens de verwachting
van de Minister was.
Het onderzoeksbureau is concreet gevraagd de omvang in beeld te
brengen van de middelen die de 36 gemeenten ieder afzonderlijk
besteden aan beeldende kunst en vormgeving, inclusief de middelen die
zij uit de DUBKV ontvangen, en op basis daarvan vast te stellen met welk
percentage gemeenten de DUBKV matchen (100% of zoveel minder of
meer). Om gemeenten niet onnodig te belasten, is het onderzoek
toegespitst op de gerealiseerde begroting/jaarrekening 2014. Daarbij is
gevraagd de informatie bij elk van de 36 gemeenten afzonderlijk op te
vragen, omdat de CBS-statistiek geen aparte categorie voor uitgaven aan
beeldende kunst bevat, gemeenten de uitgaven voor beeldende kunst
vaak op verschillende posten boeken en de DUBKV bovendien vaak een
2

Verkenning SER «Arbeidsmarkt in de culturele sector», januari 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 544, nr. 742

3

integraal onderdeel van het beeldende kunst- of cultuurbudget is.
Berenschot heeft verder geen aparte definitie van matching gehanteerd.
De hoeveelheid niet-publieke middelen die door middel van matching is
uitgelokt, is niet onderzocht. Het uitgangspunt voor het onderzoek was de
Meicirculaire Gemeentefonds 2008, waarin de doelstellingen van de
DUBKV en de taakverdeling tussen rijk en gemeenten op het gebied van
beeldende kunst en vormgeving zijn beschreven. Het genereren van
niet-publieke middelen valt buiten dit kader. Een dergelijke doelstelling
past qualitate qua niet in het instrument decentralisatie-uitkering dat
zoveel mogelijk verantwoordelijkheid bij gemeenten zelf wil leggen.
De leden van de SP vragen of de Minister het met de leden eens is dat
wanneer zij [werkgevers] geen middelen hebben om hun personeel goed
te betalen, de gewenste effecten niet zullen worden bereikt, ondanks
welke gemaakte afspraken dan ook?
Ik maak mij inderdaad ook zorgen over de arbeidsmarktpositie van
kunstenaars. Passie voor het vak en het verlenen van voorrang aan
produceren mogen er niet toe leiden dat medewerkers te sterk belast
worden of slecht betaald krijgen.
De effecten van de bezuinigingen mogen niet eenzijdig op de kwaliteit van
de arbeidsvoorwaarden worden afgewenteld. Instellingen dienen derhalve
realistische begrotingen en realistische activiteitenplannen op te stellen.
Uitgangspunt moet zijn dat geleverde werkzaamheden fatsoenlijk
gehonoreerd worden.
Uit gesprekken over de arbeidsmarktverkenning van de Sociaaleconomische Raad en de Raad voor Cultuur heb ik opgemaakt dat het
ontbreken van fatsoenlijke honorering voor de hele cultuursector een punt
van zorg is. Ik verwacht dan ook dat de sector werk blijft maken van
cultureel ondernemerschap, goed werkgeverschap en goed opdrachtgeverschap. De twee miljoen euro die op grond van het amendement met
Kamerstuk 34 300 VIII, nr. 118 beschikbaar is, zal de sector erin ondersteunen om deze verantwoordelijkheid te nemen.
De leden van de SP vragen of de Minister bereid is zich voor verbetering
van de collectieve onderhandelingspositie van kunstenaars in te spannen.
De leden van D66 vragen of de Minister kansen ziet om de mogelijkheid
tot het maken van collectieve afspraken door zelfstandigen gezamenlijk te
verruimen.
De leden vragen de Minister uiteen te zetten op welke manier zelfstandigen in de culturele sector nu mogen samenwerken in het maken van
afspraken met opdrachtgevers en welke mogelijkheden zij ziet om dit te
versterken.
Ik vind het van groot belang dat de onderhandelingspositie van kunstenaars wordt versterkt. Dit is ook de reden dat ik de wet auteurscontractenrecht mede heb ondertekend. Het feit dat kunstenaars zich verenigen, als
ondernemers of als werknemers in loondienst, kan ook bijdragen aan een
sterkere onderhandelingspositie. De keuze daartoe is echter primair een
verantwoordelijkheid van de kunstenaars zelf. In uitvoering van de motie
met Kamerstuk 32 820, nr. 194 d.d. 23 juni 2016 van de leden Monasch en
Jasper van Dijk treedt de regering in overleg met de ACM en belanghebbenden over versterking van de onderhandelingspositie van zelfstandigen
in de culturele sector. Ik zal de Kamer voor het eind van dit jaar informeren over de voortgang van dit overleg en over de mogelijkheden die
kunstenaars binnen de wet hebben om samen te werken in het maken van
afspraken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 544, nr. 742

4

De leden van D66 vragen de Minister wat de doelstellingen zijn voor de
projecten die bekostigd worden uit de middelen die door het amendement
beschikbaar zijn gesteld, en wanneer zij de projecten geslaagd acht.
Zij vragen hoe de voorgenomen projecten zullen bijdragen aan
versterking van de onderhandelingsvaardigheden op individueel en
collectief niveau.
In zijn advies over de uitwerking van amendement met Kamerstuk 34 300
VIII, nr. 118 heeft de Raad voor Cultuur verschillende aanbevelingen
gedaan. In lijn met dit advies heb ik de middelen die op grond van het
amendement beschikbaar komen, bestemd voor het versterken van 1) de
arbeidsmarktpositie van kunstenaars, 2) beloning en zekerheid en 3)
ondernemerschap (Kamerstukken 29 544 en 32 820, nr. 721, d.d. 31 mei
2015). Concreet wil ik daarbij inzetten op drie activiteitenlijnen:
1) Een sectorbrede arbeidsmarktagenda
2) Een matchingsregeling beloningsrichtlijn Beeldende Kunst
3) Ondersteuning bij de totstandkoming van nieuwe verdienmodellen.
Een sectorbrede arbeidsmarktagenda
Ik verwacht dat de sector zelf een arbeidsmarktagenda opstelt, waarin de
doelen voor verbetering van de arbeidsmarktpositie van kunstenaars
worden uitgewerkt en geoperationaliseerd. In mijn beleidsreactie heb ik
aangegeven dat zo’n agenda kan bijdragen aan het formuleren van
(zelf)reguleringscodes voor de culturele arbeidsmarkt (naar het voorbeeld
van de Governance Code Cultuur), aan een betere toegankelijkheid van
scholing en relevante kennis over wet- en regelgeving, ook voor zzp’ers.
Op basis van deze gezamenlijke agenda kunnen belanghebbenden
projectmiddelen aanvragen. Ik heb hier in totaal 400.000 euro uit het
amendement voor gereserveerd.
Matchingsregeling beloningsrichtlijn Beeldende Kunst
Het doel van de matchingsregeling is bij te dragen aan een fatsoenlijk en
duurzaam honoreringsbeleid in de sector. Het Mondriaanfonds heb ik
gevraagd overeenkomstig de doelstellingen een regeling uit te werken.
Ondersteuning bij de totstandkoming van nieuwe verdienmodellen
De middelen uit het amendement die ik via de overige publieke cultuurfondsen beschikbaar zal stellen, moeten het ondernemerschap in de
sector versterken door:
– het faciliteren van afspraken over een eerlijke verdeling van baten en
risico’s over de belanghebbenden en
– kennisontwikkeling op gebied van ondernemerschap en de beroepspraktijk.
Ik heb de fondsen gevraagd overeenkomstig de doelstellingen een
regeling uit te werken voor hun respectievelijke sectoren.
Ik zal de uitwerking van deze drie activiteitenlijnen betrekken bij de
voortgangsbrief die de Kamer voor het eind van het jaar kan verwachten.
De leden van D66 vragen of sectoren waarop een cao van toepassing is,
zelf mogen bepalen welke functies vanwege klimatologische of natuurlijke
omstandigheden hooguit negen maanden per jaar kunnen worden
uitgeoefend? Kan dan een zomerstop ook een reden zijn om deze bepaling
uit de Wet werk en zekerheid van toepassing te laten zijn? Ook vragen
deze leden hoe deze bepaling van toepassing kan zijn op sectoren waarop
geen cao van toepassing is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 544, nr. 742

5

De Wet werk en zekerheid (Wwz) stelt dat de tussenpoos in de ketenbepaling kan worden verkort tot ten hoogste drie maanden voor functies die
als gevolg van klimatologische of natuurlijke omstandigheden gedurende
een periode van ten hoogste negen maanden per jaar kunnen worden
uitgeoefend. Het is aan cao-partijen om te bepalen of – en welke – functies
in de culturele sector aan deze omschrijving voldoen. Het is derhalve ook
aan cao-partijen om te bepalen of de uitzonderingsmogelijkheid op de
ketenbepaling voor seizoensarbeid ook van toepassing is op functies die
vanwege een zomerstop ten hoogste negen maanden per jaar
voorkomen, waarbij het uiteindelijk oordeel altijd aan de rechter is.
Wanneer er geen cao van toepassing is, dan zal er een cao tot stand
moeten komen om gebruik te kunnen maken deze uitzondering. Ook voor
inwerkingtreding van de Wwz was een uitzondering op de ketenbepaling
alleen mogelijk bij cao. In dit opzicht is er dus niets veranderd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 544, nr. 742

6