Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1689
Vragen van het lid Van Weyenberg (D66) aan de minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid over minder vrije dagen voor niet-vakbondsleden
(ingezonden 19 februari 2013).
Antwoord van minister Kamp (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen
20 maart 2013)
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht «Extra vrije dag voor vakbondsleden»?1
Antwoord 1
Een cao is een private overeenkomst tussen een werkgever of een werkgeversorganisatie en een of meer werknemersorganisaties. De werkgever is
gehouden deze afspraken ook toe te passen op werknemers die geen lid zijn
van de vakbond of lid zijn van een andere vakbond die de cao gesloten heeft,
tenzij in de cao anders is bepaald. Hoe groot de ruimte is om afspraken te
maken die alleen gelden voor vakbondsleden is aan het oordeel van de
rechter.
Ik wil benadrukken dat cao-partijen zelf een belang hebben bij een breed
draagvlak voor de door hen gemaakte afspraken: in hun eigen achterban,
maar ook breder. Het vraagstuk van het draagvlak voor cao-afspraken heb ik
onlangs aan de SER voorgelegd. Ik heb de SER gevraagd of de initiatieven
die organisaties van werkgevers en werknemers nu ontplooien om het
draagvlak van cao’s te vergroten voldoende zijn of dat het stelsel van cao en
avv zou moeten worden geherstructureerd.
Vraag 2
Klopt de berichtgeving feitelijk?
Antwoord 2
Navraag bij de cao-partijen leert dat het juist is dat in het betreffende geval
een afspraak is gemaakt die vakbondsleden het recht geeft op een extra vrije
dag voor scholing.

1

ah-tk-20122013-1689
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

NOS, 18 februari 2013, «Extra vrije dag voor vakbondsleden», http://nos.nl/artikel/475396-extravrije-dag-voor-vakbondsleden.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

Vraag 3 en 4
Hoe verhouden de geciteerde afspraken zich tot het credo «gelijk werk, gelijk
loon»?
Bestaat er een juridische basis voor structurele verschillen in beloning en
secundaire arbeidsvoorwaarden tussen vakbondsleden en nietvakbondsleden?
Antwoord 3 en 4
Gelijk loon voor gelijk werk is een belangrijk beginsel. Daarom moeten
vakbonden bij het maken van cao-afspraken het belang van alle werknemers
scherp in het vizier houden. Een onderscheid in de cao tussen leden en
niet-leden kan bovendien ten koste gaan van het brede draagvlak voor de
cao.
Los hiervan bestaat juridisch gezien de mogelijkheid om in de cao bepalingen
op te nemen die leden van de vakbonden bevoordelen boven niet- of
anders-georganiseerden. Ongelijke behandeling op grond van een cao kan,
als dat aan de orde is, worden getoetst door de rechter.
Vraag 5
Kunt u in het licht van de discussie, waaraan de vragen 3 en 4 refereren,
ingaan op de verplichte vakbondsbijdrage?
Antwoord 5
In een aantal sectoren hebben werkgevers- en werknemersorganisaties
afspraken gemaakt over een financiële bijdrage voor vakbondsactiviteiten van
de vakbond waarmee de cao overeengekomen wordt: het zogenaamde
«vakbondstientje». Dat is een financiële bijdrage van werkgevers of werkgeversorganisaties aan de vakbonden, waarmee die werkgevers(organisaties)
een cao afsluiten. Deze vakbondsbijdrage is een private overeenkomst die
werkgevers en vakbonden in alle vrijheid met elkaar overeen kunnen komen
en waaraan werknemers of ongeorganiseerde werkgevers geen bijdrage
leveren.
Vraag 6
Is het waar dat vakbonden een verplichte vakbondsbijdrage ontvangen voor
(vrijwel) alle werknemers? Betekent dit wat u betreft ook dat vakbonden
namens alle werknemers moeten onderhandelen en daarin geen onderscheid
mogen maken?
Antwoord 6
Nee, zie voor meer informatie het antwoord op vraag 5 en vraag 1.
Vraag 7
Kunt u in het licht van de discussie over minder vrije dagen voor nietvakbondsleden ingaan op de verplichtstelling van cao’s?
Antwoord 7
Cao-partijen kunnen cao-afspraken bij de Minister van SZW voordragen voor
algemeen verbindend verklaring, indien aan de vereisten in de Wet AVV, het
Toetsingskader AVV en het Besluit aanmelding cao wordt voldaan. Caobepalingen die ten doel hebben een ongelijke behandeling van georganiseerden en ongeorganiseerden teweeg te brengen zijn ingevolge de Wet AVV van
algemeen verbindend verklaring uitgesloten. Dit omdat door de overheid
geen organisatiedwang behoort te worden opgelegd, ook niet op indirecte
wijze door algemeen verbindend verklaring van cao-bepalingen die bijzondere voordelen toekennen aan georganiseerden boven ongeorganiseerden.
De algemeen verbindend verklaring legt hun gelijke plichten op, maar ook
gelijke rechten.
Vraag 8
Erkent u dat niet-vakbondsleden door de verplichtstellingen geen of beperkte
eigen onderhandelingsruimte hebben? Betekent dit wat u betreft ook dat
vakbonden namens alle werknemers moeten onderhandelen en daarin geen
onderscheid mogen maken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

Antwoord 8
Het beoogde effect van algemeen verbindend verklaring is de werknemers te
beschermen tegen concurrentie op arbeidsvoorwaarden door onderbieding
door niet aan de cao gebonden werknemers en werkgevers. Inherent daaraan
is dat voor de duur van de algemeen verbindend verklaring de individuele
contractvrijheid van individuele werknemers wordt beperkt. Overigens
bevatten cao’s in de regel minimumbepalingen waarvan in gunstige zin voor
de werknemer van mag worden afgeweken. Op het tweede gedeelte van uw
vraag ben ik reeds in de beantwoording van de vragen 1, 3 en 4 ingegaan.
Vraag 9
Vindt u het – gezien de verplichte vakbondsbijdrage en de verplichtstelling
van cao’s – onacceptabel als niet-vakbondsleden een vrije dag minder krijgen
voor studie en voor 1000 euro minder aan scholing ontvangen bij een
reorganisatie? Zo nee, waar ligt wat u betreft de grens? Is bijvoorbeeld een
hoger salaris, meer kans op promotie of betere werkvoorzieningen voor
vakbondsleden acceptabel?
Antwoord 9
Zoals ik reeds in mijn beantwoording op vraag 1, 3 en 4 heb geschreven is
het niet aan mij om deze grens te bepalen, maar aan de rechter.
Vraag 10
Bent u bereid om ofwel de tweedeling in cao’s tussen vakbondsleden en
niet-vakbondsleden te verbieden, ofwel de verplichte vakbondsbijdrage en de
verplichtstelling van cao’s af te schaffen?
Antwoord 10
Zoals ik in mijn beantwoording van vraag 5 heb aangegeven, ben ik geen
partij bij de overeenkomsten die werkgevers- en werknemersorganisaties met
elkaar sluiten over de financiering van vakbondsactiviteiten. Daarnaast komen
cao-afspraken waarin onderscheid wordt gemaakt tussen georganiseerde
werknemers en ongeorganiseerde werknemers niet in aanmerking om
algemeen verbindend te worden verklaard.
Vraag 11 en 12
Kunt u ingaan op artikel 5.3d van het Toetsingskader Algemeen Verbindend
Verklaring CAO-bepalingen (AVV) over het beginsel van gelijke behandeling?
Is een tweedeling tussen vakbondsleden en niet-vakbondsleden strijdig met
het beginsel van gelijke behandeling? Zo ja, betekent dit dat cao’s met een
tweedeling tussen niet-vakbondsleden en vakbondsleden nooit en te nimmer
in aanmerking komen voor een algemeen verbindend verklaring?
Antwoord 11 en 12
Cao bepalingen die een onderscheid maken tussen georganiseerden en
ongeorganiseerden komen op grond van het bepaalde in de Wet AVV niet
voor algemeen verbindend verklaring in aanmerking.
Artikel 5.3.d van het Toetsingskader AVV heeft daar dan ook geen betrekking
op. In dat artikel komt tot uitdrukking dat cao-bepalingen die kennelijk in
strijd zijn met de gelijke behandelingswetgeving niet voor algemeen
verbindend verklaring in aanmerking komen.
Vraag 13 en 14
Wilt u De Unie, FNV Bondgenoten en de twee bedrijven stevig aanspreken
over deze tweedeling?
Kunt u deze onrechtvaardigheid ook aankaarten bij het sociaal overleg en
inzetten op afspraken om deze tweedeling tegen te gaan?
Antwoord 13 en 14
Ik heb de SER gevraagd om te bezien of dit punt aan de orde kan komen in
het advies «Draagvlak voor cao-afspraken» dat de SER momenteel voorbereidt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3

Vraag 15
Kunt u reageren op de uitspraak van Niek Stam van FNV Havens: «Inderdaad,
we hebben genoeg gedaan voor niet-leden. We gaan voor collectiviteit en
solidariteit van de leden, niet voor profiteurs die te beroerd zijn om 160 euro
per jaar te betalen. Concreet betekent dat wat ons betreft dat niet-leden bij
een reorganisatie er als eerste uitvliegen.»?2
Antwoord 15
De betrokken partijen dienen zich bij reorganisaties aan de geldende wet- en
regelgeving houden.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid
Nieuwenhuizen-Wijbenga (VVD), ingezonden 19 februari 2013 (vraagnummer
2013Z03331)

2

Nieuwsblad Transport, 19 september 2012, «Niet-leden vliegen er bij een reorganisatie als
eerste uit»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

4