Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

30 977

AIVD

Nr. 150

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 december 2017
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de prioriteiten en accenten van
het AIVD Jaarplan 2018. Het Jaarplan van de AIVD vormt een nadere
uitwerking van beleidsartikel 2 van de begroting van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (Kamerstuk 34 775 VII, nr. 1).
Het Jaarplan zelf is vanwege zijn inhoud staatsgeheim gerubriceerd en
wordt integraal gedeeld met de Commissie voor de Inlichtingen- en
Veiligheidsdiensten.
Nationale veiligheid en de rol van de AIVD
De AIVD is een gecombineerde dienst met een inlichtingen- en een
veiligheidstaak en staat voor de nationale veiligheid en belangen door
tijdig dreigingen, (politieke) ontwikkelingen en risico’s te onderkennen die
niet direct zichtbaar zijn. Hiertoe verricht de AIVD onderzoek in binnen- en
buitenland op basis van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
2002 (Wiv). Hiermee draagt de AIVD bij aan de formulering en uitvoering
van het buitenland beleid, het ontdekken van spionage, het verstoren van
uitreizen, het verijdelen van terroristische aanslagen en het beschermen
van de democratische rechtsorde en andere gewichtige belangen van de
staat. De AIVD deelt gericht kennis en informatie met samenwerkingspartners (waaronder het Openbaar Ministerie, NCTV, Nationale Politie,
bestuurders, beleidsmakers, MIVD en buitenlandse partnerdiensten) en
zet deze en andere organisaties aan tot handelen.
Geïntegreerde Aanwijzing Inlichtingen- & Veiligheidsdiensten
De onderzoeken van de AIVD zijn gebaseerd op de Geïntegreerde
Aanwijzing Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (GA I&V). De GA I&V
beschrijft de behoefte naar inlichtingen vanuit verschillende afnemers en
vormt daarmee de basis voor de jaarplannen van de AIVD en MIVD. De
GA I&V wordt gezamenlijk vastgesteld door de Minister-President en de

kst-30977-150
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 977, nr. 150

1

ministers van Binnenlandse Zaken en Defensie, gehoord hebbende de
ministers van Justitie en Veiligheid en Buitenlandse Zaken.
Jaarlijks wordt op basis van (veranderingen in) het dreigingsbeeld
gekeken naar de inlichtingenbehoefte in de GA I&V. De onderstaande
prioriteiten en accenten voor 2018 zijn gebaseerd op deze evaluatie van de
GA I&V door het kabinet.
Risico’s voor Nederland in 2018
De dreiging tegen Nederland en de Nederlandse belangen in het
buitenland is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Naast geopolitieke
ontwikkelingen, heimelijke politieke beïnvloeding en (digitale) spionage is
de terroristische dreiging onverminderd hoog.
De verwevenheid tussen nationale veiligheidsbelangen en internationale
ontwikkelingen wordt steeds sterker. Zo hangen hybride dreigingen,
terrorisme en polarisatie sterk samen met geopolitieke trends en
gebeurtenissen. Instabiele regio’s en het onder druk staan van multilaterale samenwerkingsverbanden zoals de EU (Brexit) en de NAVO dragen
hieraan bij. Ontwikkelingen in het buitenland zijn steeds meer multidimensioneel van aard. Ze bevatten een politieke én een geopolitieke én
een contra terrorisme (CT) component. Ontwikkelingen als cyberdreiging
en de verhoogde inmengings- en inlichtingenactiviteiten van meerdere
staten, vergen eveneens veel aandacht. Pogingen van heimelijke politieke
beïnvloeding zijn hiervoor illustratief.
In het Regeerakkoord krijgen cybersecurity en terrorismebestrijding
verhoogde aandacht. Er zijn aanvullende middelen beschikbaar gesteld
om de inspanningen ten aanzien van de cyberdreiging, terrorisme en
radicalisering te intensiveren.
Hieronder wordt per aandachtsgebied aangegeven tot welke prioriteiten
en accenten deze ontwikkelingen leiden voor de uitvoering van de
wettelijke taken van de AIVD 2018.
Jihadistisch terrorisme en Landenonderzoek
De aanslagen en aanhoudingen in 2017 in Europa laten zien dat de
dreiging onverminderd hoog en divers van aard is. Het dreigingsbeeld
blijft complex en diffuus door aangestuurde, geïnspireerde en gestimuleerde aanslagen, die veelal worden opgeëist door ISIS. ISIS en Kern-Al
Qaida streven niet alleen naar aanslagen door aangestuurde operatives,
maar trachten ook door middel van propaganda en virtuele rekrutering
geradicaliseerde moslims in Europa te inspireren en te stimuleren tot het
plegen van aanslagen. ISIS heeft aanslagen nodig om ondanks de
verliezen relevant te blijven. In het licht van gestimuleerde en geïnspireerde aanslagen vereist onder andere de groep «thuisblijvers» in Europa
onverminderd aandacht. Zij zijn bij uitstek gevoelig voor een oproep om
in eigen land aanslagen te plegen.
De druk op ISIS in Syrië en Irak kan bijdragen aan het ontstaan van
nieuwe brandhaarden in andere landen. Er zijn verschillende gebieden en
landen van zorg, verspreid over een gebied dat strekt van Zuid-Oost Azië
tot West-Afrika. De gebeurtenissen in Egypte en op de Filippijnen zijn hier
een voorbeeld van; er is sprake van een waterbed-effect.
De terroristische dreiging op het Europese continent is eens te meer nauw
verbonden met de ontwikkelingen in het Midden-Oosten en de opbouw
van jihadistische netwerken in Noord-Afrika en de Hoorn van Afrika. Voor
een goed inzicht in jihadistische dreiging is landenonderzoek dan ook van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 977, nr. 150

2

groot belang. Dit geldt eveneens voor de, geïntensiveerde, internationale
samenwerking met buitenlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten in
onder meer de Counter Terrorism Group (CTG).
De Europese samenwerking binnen deze CTG heeft geleid tot een
structurele informatie-uitwisseling met als doel grensoverschrijdende
bewegingen van (potentiële) aanslagplegers in beeld te krijgen en te
houden. En tevens beter inzicht te verkrijgen in (internationale) netwerken
en intenties van terroristische groeperingen.
De aandacht voor uitreizigers en terugkeerders blijft onverminderd hoog.
Met name de laatste groep kan in omvang toenemen nu de geografische
positie van ISIS in het Midden-Oosten sterk is verzwakt.
De inspanningen van de AIVD zijn in nauwe samenwerking met MIVD,
NCTV en lokale partners, op dit aandachtsgebied primair gericht op het
voorkomen van terroristische activiteiten in Nederland.
Radicalisering
Radicalisering van verschillende bevolkingsgroepen in Nederland is voor
de AIVD reden tot zorg en aanleiding voor intensivering van het
onderzoek. De aanhoudende internationale spanningen vormen een
voedingsbodem, die in de nabije toekomst blijft leiden tot een klimaat
waarin radicalisering plaatsvindt.
De dreiging die uitgaat van de groei van de radicale islam, het salafisme,
in Nederland is tweeledig. Enerzijds kan deze leiden tot geweld in de vorm
van jihadistisch terrorisme, anderzijds kan deze op zichzelf een dreiging
vormen tegen de democratische rechtsorde vanwege het onverdraagzame
en antidemocratische gedachtegoed dat wordt aangehangen en verspreid.
Het zogenaamde nietgewelddadig islamitisch radicalisme zet anderen aan
tot polariserend, onverdraagzaam en/of anti-democratisch handelen. Het
doel van dit onderzoek naar radicaliseringstendensen is het bieden van
handelingsperspectief voor ketenpartners om tijdig maatregelen te
kunnen treffen tegen bedreigingen voor de democratische rechtsorde.
Cyberdreiging en Spionage
De digitalisering van de samenleving in het algemeen en van de
economie in het bijzonder, maakt ons land in dit kader ook kwetsbaar voor
statelijke en nonstatelijke actoren die hun economische of politieke positie
willen versterken door hier misbruik van te maken. De omvang van
hoogwaardige digitale aanvallen vanuit statelijke actoren richting de
Nederlandse overheid en het Nederlandse bedrijfsleven heeft de
afgelopen jaren een hoge vlucht genomen. Digitale aanvallen met als
oogmerk spionage, beïnvloeding, sabotage of terrorisme vormen een
omvangrijke en toenemende bedreiging voor de integriteit van de
Nederlandse overheid en daarmee het vertrouwen daarin. Ook gaat er een
grote dreiging uit naar het Nederlandse economische verdienvermogen
en het ongehinderd functioneren van het publieke leven en de vitale
sectoren.
De AIVD heeft tot taak externe belangendragers tijdig en gericht van
(cyber)dreigingsgerelateerde informatie te voorzien. Doel hiervan is de
weerstand tegen digitale aanvallen te verhogen en schade te beperken of
te voorkomen. Ook ondersteunt de AIVD met het Nationaal Bureau voor
Verbindingsbeveiliging (NBV) de rijksoverheid op het gebied van
informatiebeveiliging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 977, nr. 150

3

De in het Regeerakkoord toegekende extra middelen maken intensiveringen van het cybersecurity onderzoek door de AIVD mogelijk. De
middelen die aan de AIVD zijn toegekend maken deel uit van een
rijksbreed actieplan waarin verschillende partners (AIVD, MIVD, NCTV,
Buitenlandse zaken, Infrastructuur en Waterstaat en Economische Zaken
en Klimaat) nauw met elkaar samenwerken. De nadruk ligt daarbij niet
alleen op detectie en attributie maar ook preventie en vergroting van de
weerbaarheid bij zowel publieke als private organisaties.
Spionage en heimelijke politieke beïnvloeding
Klassieke inlichtingenactiviteiten van andere landen in Nederland vormen
een toenemend probleem. Dergelijke activiteiten zijn gericht op het
vergaren van (geheime) informatie op diverse gebieden waaronder
politiek, defensie, wetenschap en economie. Daarnaast wordt bewust
getracht de Nederlandse nationale veiligheid, soevereiniteit en economische belangen te schaden.
Naast het verzamelen van (geheime) informatie en inlichtingen ontplooien
buitenlandse mogendheden activiteiten bedoeld om besluitvorming of
beeldvorming heimelijke te beïnvloeden. Een bron van toenemende zorg
in zowel Nederland als in de EU en andere Westerse landen. Voor wat
betreft een beschrijving van het fenomeen heimelijke politieke
beïnvloeding en de inspanningen van de AIVD terzake verwijs ik uw
Kamer kortheidshalve naar de brieven van 13 en 15 november en
18 december jongstleden die ik stuurde over de beïnvloeding van de
publieke opinie door statelijke actoren (Kamerstuk 26 643, nrs. 496, 497 en
508).
De potentiële dreiging die hiervan uitgaat voor de democratische
rechtsorde dan wel de belangen van de staat, vergen een verzwaarde
onderzoeksinzet van de AIVD in 2018. Het onderzoek richt zich dan in het
bijzonder op ongewenste activiteiten van buitenlandse inlichtingendiensten die in aantal en intensiteit toenemen. Het doel van het onderzoek
is niet alleen deze te onderkennen, maar vooral om deze ongewenste
activiteiten eigenstandig te verstoren dan wel de geëigende autoriteiten
handelingsperspectieven daarvoor aan te bieden.
Links- en rechts-extremisme
De onderzoeksinspanning op het gebied van links- en rechts-extremisme
wordt gecontinueerd. De focus van het onderzoek ligt op de gewelddadige
harde kern van asiel- en links-extremisme en op de anti-islam activiteiten
van rechts-extremisten.
Duiding van eventuele dreigingen vanuit de AIVD is essentieel om de
NCTV en gezagsdragers op nationaal en lokaal niveau handelingsperspectief te bieden.
Veiligheidsbevordering en Stelsel bewaken en beveiligen
De inspanningen van de AIVD op het gebied van veiligheidsbevordering
en ten behoeve van het Stelsel bewaken en beveiligen blijven in 2018
onveranderd.
Hoofdlijnen andere taken AIVD 2018
Veiligheidsonderzoeken en vertrouwensfuncties
De AIVD geeft uitvoering aan taken op het gebied van de aanwijzing van
vertrouwensfuncties en de uitvoering van veiligheidsonderzoeken, zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 977, nr. 150

4

bedoeld in de Wiv en in de Wet veiligheidsonderzoeken (Wvo). In 2018
wordt daarnaast verder gewerkt aan de implementatie van een gezamenlijke unit Veiligheidsonderzoeken voor de AIVD en MIVD. Het streven is
om in 2018 deze gezamenlijke unit te realiseren, dit in het verlengde van
aanbevelingen van de Commissie evaluatie Wiv 2002 (Kamerstuk 33 820,
nr. 1).
Rapportage en verantwoording
Met deze Jaarplanbrief heb ik u inzicht gegeven in de prioriteiten en
accenten voor de AIVD in 2018 mede in relatie tot het budget en de
samenwerking met (keten)partners in het veiligheidsdomein. Verantwoording over de uitvoering van het Jaarplan wordt in het openbaar
afgelegd in het departementale jaarverslag van mijn departement en in
het eigen jaarverslag van de AIVD. Tussentijds rapporteert de AIVD over
de voortgang via periodieke voortgangsrapportages, waarin de focus ligt
op de activiteiten en resultaten van de dienst. Deze voortgangsrapportages worden gedeeld en besproken met de Commissie voor de
Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten van uw Kamer.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 977, nr. 150

5