Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 400 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Veiligheid en Justitie (VI) voor het
jaar 2013

Nr. 16

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 november 2012
Inleiding
Bijgaand doe ik u toekomen de achtste meting van de monitor Wet
schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) *). Deze meting is in mijn
opdracht uitgevoerd door de onderzoeksafdeling van de raad voor
rechtsbijstand en het Centraal Bureau voor de Statistiek. Teneinde een
onafhankelijke, objectieve en wetenschappelijk verantwoorde opzet en
inhoud van deze monitor te waarborgen, is de totstandkoming begeleid
door een commissie, onder meer bestaande uit personen die bij de
dagelijkse Wsnp-praktijk zijn betrokken, alsmede wetenschappers.
Deze monitor volgt op de zevende monitor Wsnp, welke ik u bij brief van
20 oktober 20111 heb doen toekomen. De achtste monitor vormt een
actualisering van de cijfers in de zevende meting en verschaft een
trendmatig en cijfermatig beeld van de stand van zaken in de uitvoeringspraktijk van de Wsnp, zoals het aantal aanvragen, de instroom in de
Wsnp, uitkomsten van Wsnp-trajecten, dwangakkoorden, doorlooptijden
en proces en aanbod van bewindvoerders. Daarnaast beoogt de monitor
antwoord te geven op de vraag naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van de Wsnp. De gegevens in deze monitor zijn geactualiseerd
tot en met 31 december 2011. Naast voormelde reguliere onderwerpen is
in deze monitor specifiek aandacht besteed aan gerechtelijke akkoorden,
alsmede aan de hoogte van de uitdeling na een schone lei.
Het onderzoek heeft een ruime hoeveelheid gegevens gegenereerd
omtrent de schuldsaneringsverzoeken die de afgelopen jaren door de
rechterlijke macht zijn beoordeeld, alsmede over de nog lopende zaken.
De belangrijkste bevindingen uit de achtste monitor Wsnp licht ik
onderstaand toe.

1

TK 2011–2012, 33 000 VI, nr. 10.

kst-33400-VI-16
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 16

1

Bevindingen uit de achtste monitor Wsnp
a. Instroom Wsnp in 2011
Evenals in 2010 zijn de gevolgen van de economische crisis zichtbaar in
de instroom in de Wsnp in 2011. Het aantal nieuwe Wsnp-aanvragen is in
2011 met ruim 30% toegenomen ten opzichte van 2010 (van 16 643
aanvragen in 2010 naar 21 114 aanvragen in 2011).
Het percentage afgewezen schuldsaneringsverzoeken in zijn
algemeenheid blijft redelijk stabiel, maar is iets hoger dan in 2010 (16% in
2010 tegenover 17,1% in 2011). Opvallend is dat de afwijzingspercentages
regionaal fluctueren. Een eenduidige reden hiervoor blijkt niet uit de
Monitor. Een mogelijke oorzaak kan liggen in de verschillen die bestaan in
de uitvoering van de minnelijke schuldhulpverlening binnen de
gemeenten. Met ingang van 1 juli 2012 is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) in werking is getreden. De Wgs heeft tot doel een
effectievere gemeentelijke schuldhulp te bevorderen. Het is nog te vroeg
om hiervan reeds effecten te zien in de uitvoering van de minnelijke
schuldhulp. Hoewel de achtste Monitor Wsnp ziet op de cijfers van 2011
wijzen de eerste tekenen over 2012 op een daling van de instroom in de
Wsnp. Dit lijkt tegen de verwachting in gelet op de economische situatie.
Een verklaring hiervoor zou kunnen zijn dat gemeenten na inwerkingtreding van de Wgs kritischer selecteren aan de poort van het minnelijke
traject. Mijn ambtgenoot van SZW monitort de uitvoering van deze
nieuwe wet. Een tweede oorzaak zou kunnen zijn dat de kwaliteit van de
verzoekschriften varieert en dat de beoordeling van de goede trouw van
de schuldenaar sterk afhankelijk is van de feiten en omstandigheden van
het geval. Er bestaan rechterlijke richtlijnen die op deze procedurele en
inhoudelijke punten duidelijkheid beogen te bieden en de rechtseenheid
bevorderen. Deze richtlijnen worden periodiek aangepast. In de landelijke
vergadering van insolventierechters zal ik hiervoor aandacht vragen.
b. Schone lei / beëindiging schuldsaneringstraject
De schuldenaar verkrijgt een zgn. schone lei (zie artikel 358 Faillissementswet, Fw) bij rechterlijk eindvonnis indien de rechter van mening is
dat de schuldenaar zich in voldoende mate heeft gehouden aan alle
verplichtingen die uit de schuldsaneringsregeling voortvloeien. Het
bieden van een perspectief op een duurzame schone lei is een van de
hoofddoelstellingen van de Wsnp. Hoewel het percentage schone leien
door de jaren heen stabiel blijft, is in 2011 een kwart minder schone leien
verleend. De oorzaak hiervan is gelegen in het feit dat in 2008 aanzienlijk
minder schuldsaneringsregelingen zijn gestart, hetgeen aan het eind van
de looptijd van drie jaar ook minder eindresultaten te zien geeft.
Van de Wsnp-zaken eindigt 14% in een faillissement, 3% in een akkoord
(zie ook onderdeel f) en 12% van de beëindigingen valt in de categorie
«overig». Dit kan betekenen dat de saniet zich niet aan de eisen van de
Wsnp heeft gehouden. Een andere mogelijkheid is dat de saniet zijn
schulden alsnog heeft kunnen aflossen, bijvoorbeeld door het krijgen van
een baan met een voldoende hoog salaris of door een erfenis.
c. Kenmerken schuldenaren
In de achtste monitor is aandacht besteed aan de oorzaken van het
ontstaan van schulden. De redenen waarom schulden ontstaan verschillen
duidelijk bij particulieren en (ex-) ondernemers. Met 85% bleef, evenals in
de voorgaande jaren, een terugval in inkomen de belangrijkste oorzaak bij
de (ex) ondernemers. Bij particulieren is de inkomensterugval in toenemende mate een belangrijke oorzaak voor het ontstaan van schulden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 16

2

Andere belangrijke oorzaken waren daarnaast overbesteding en compensatiegedrag. Deze oorzaken bleven vrijwel onveranderd ten opzichte van
voorgaande jaren.
d. Bewindvoerders; pilot en herziening vergoedingensystematiek
Het aantal actieve bewindvoerders is in 2011 wederom gedaald ten
opzichte van voorgaande jaren. Op 31 december 2011 telde Nederland 664
actieve bewindvoerders, ruim 40 minder dan in 2010. Ondanks de stijging
in het aantal Wsnp-zaken zijn voldoende bewindvoerders beschikbaar
voor de Wsnp. De raad voor rechtsbijstand blijft monitoren of voldoende
bewindvoerderscapaciteit gewaarborgd blijft. Daarnaast bewaakt de raad
de door haar ontwikkelde kwaliteitsnormen voor Wsnp-bewindvoerders.
Insolventierechters hebben vertrouwen in de afwikkeling van Wsnp-zaken
door de beroepsgroep van bewindvoerders.
In 2011 is de raad voor rechtsbijstand een pilot gestart die aan bewindvoerders de mogelijkheid biedt een toevoeging op grond van de Wet op
de rechtsbijstand te krijgen voor het voeren van procedures inzake het
dwangakkoord (art. 287a Fw), moratorium (art. 287b Fw) en de voorlopige
voorziening (art. 287 Fw). Deze instrumenten kunnen sinds 2008 door de
rechter worden ingezet ter versterking van het minnelijk traject, waardoor
in een aanzienlijk aantal gevallen een Wsnp-traject kan worden
voorkomen. De raad heeft onlangs de pilot geëvalueerd. De uitkomst van
de pilot is positief. Derhalve heb ik besloten deze werkwijze structureel in
te bedden en bewindvoerders Wsnp een toevoeging te verlenen voor het
voeren van voornoemde procedures. De raad zal zorg dragen voor de
uitvoering alsmede voor het stellen van kwaliteitseisen aan bewindvoerders.
In mijn brief inzake de zevende monitor Wsnp heb ik aangegeven dat een
nieuwe vergoedingensystematiek voor de bewindvoerders wordt
ingevoerd. Binnenkort start de consultatiefase. De inwerkingtreding is
voorzien op 1 juli 2013.
e. Dwangakkoord, noodmoratorium en voorlopige voorziening
Evenals in de voorgaande jaren is een stijgende trend te zien in het aantal
dwangakkoorden en voorlopige voorzieningen (een stijging van resp. 33
en 23%). Het aantal moratoria is voor het eerst in 2011 licht gedaald met
9%. Het aantal afgewezen verzoekschriften blijft stabiel. Een deel van de
stijging van het aantal dwangakkoorden en voorlopige voorzieningen zou
kunnen worden toegeschreven aan de pilot (zie onderdeel d). De
voorzieningen in het minnelijk traject lijken sinds de invoering in 2008 nog
steeds hun vruchten af te werpen.
f. Gerechtelijk akkoord
In de achtste monitor is in het bijzonder onderzoek gedaan naar het
gerechtelijk akkoord, niet te verwarren met het dwangakkoord als
geregeld in art. 287a Fw. Een gerechtelijk akkoord is een middel om het
wettelijk traject voortijdig te beëindigen met kwijtschelding van de
restschuld. De schuldenaar biedt in dat geval een akkoord aan de
schuldeisers aan tegen finale kwijting. De rechtbank heeft wettelijke
mogelijkheden om schuldeisers te dwingen met zo’n akkoord in te
stemmen. Die zijn ruimer dan in het geval van een dwangakkoord tijdens
het minnelijk traject. Als het akkoord wordt uitgevoerd, schelden de
schuldeisers restschulden kwijt. De rechtbank hoeft dat dan niet meer te
doen waardoor de Wsnp beëindigd kan worden. Uit de monitor blijkt dat
weinig gerechtelijke akkoorden worden aangeboden. Van de wettelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 16

3

schuldsaneringen die in de periode 1998 – 2008 zijn gestart eindigt een
kleine 3% met een gerechtelijk akkoord. Ondanks het lage aantal staan
veel bewindvoerders positief tegenover het verlenen van ondersteuning
bij het aanbieden van gerechtelijke akkoorden. Ik acht dit een positieve
ontwikkeling, mede vanuit de gedachte dat met het sluiten van een
gerechtelijk akkoord een Wsnp-traject wordt voorkomen of verkort.
g. Uitdelingsonderzoek
Als een schuldsanering met een schone lei is beëindigd, kan sprake zijn
van een uitdeling aan de schuldeisers. In de achtste monitor is speciale
aandacht besteed aan hoogte van de uitdelingen. De hoogte van de
uitdeling varieert sterk. In 7% van de schone leien wordt niets of slechts
een laag bedrag uitgekeerd. Gemiddeld genomen wordt in schuldsaneringen die eindigen in een schone lei ongeveer een kwart van de totale
schuldenlast uitbetaald. De belangrijkste factoren die de hoogte van de
uitdeling beïnvloeden, zijn de potentiële verdiencapaciteit van de saniet,
de attitude (discipline) van de saniet, de handhaving van de sollicitatieplicht en de hoogte van het vrij te laten bedrag wegens onontkoombare
vaste lasten.
Concluderend kan worden gesteld dat ook uit de achtste monitor blijkt dat
de doelstellingen van de Wsnp worden behaald. De hoofddoelstelling (het
bereiken van een schone lei) laat een stijgende trend zien door de jaren
heen. Het aantal faillissementen is gedaald na de wetswijziging van 2008.
De prikkel om akkoord te gaan met een minnelijke schuldhulpregeling
wordt voorts versterkt door de inzet van bewindvoerders bij het gerechtelijk akkoord en de bijzondere voorzieningen (dwangakkoord, noodmoratorium en voorlopige voorziening). Uit de monitor blijkt dat schuldeisers
over het algemeen het maximaal haalbare wat onder de gegeven
omstandigheden mogelijk is, krijgen uit de boedel mede door de inzet van
de bewindvoerders, ondanks de economische tendens die de verwachting
wekt dat het aantal lege of bijna lege boedels zal toenemen.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 16

4

*) Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 16

5