Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI) voor het
jaar 2022

Nr. 158

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE
EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 juli 2022
1. Inleiding
Hierbij zenden wij uw Kamer de jaarlijkse rapportagebrief over de
Nederlandse aanpak van internationale misdrijven1. De strijd tegen
straffeloosheid voor deze zeer ernstige misdrijven is sinds jaar en dag een
belangrijk onderwerp voor het Kabinet, waar actief op wordt ingezet,
zowel op nationaal niveau als op internationaal niveau. Deze aanpak bevat
zowel een strafrechtelijke als een vreemdelingrechtelijke component. In
deze brief wordt uiteengezet hoe deze aanpak in 2021 is vormgegeven en
welke resultaten de ketenpartners hebben behaald. Hierbij zijn met name
relevant de resultaten van het Landelijk Parket (LP) van het Openbaar
Ministerie (OM) en het Team Internationale Misdrijven (TIM) van de
Landelijke Eenheid van de politie, alsook de inzet die in het kader van
artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag (hierna: Vlv)2 is geleverd door de
Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en de Dienst Terugkeer en Vertrek
(DT&V). Voor de aanpak van internationale misdrijven is internationale
samenwerking van groot belang. Daarom wordt ook ingegaan op de door
de ketenpartners verleende rechtshulp aan andere staten en in Nederland
1

Zoals is toegezegd door de toenmalige Minister van Justitie tijdens het algemeen overleg van
de vaste commissie van Justitie van 5 juni 2007. De term internationale misdrijven is een
verzamelbegrip voor een aantal zeer ernstige schendingen van het internationale recht die in
Nederland strafbaar zijn gesteld in de Wet internationale misdrijven. Het gaat om: genocide,
oorlogsmisdrijven, misdrijven tegen de menselijkheid, foltering, gedwongen verdwijningen en
het misdrijf agressie.
2
Artikel 1F Vlv bepaalt dat personen niet in aanmerking komen voor bescherming onder dit
verdrag wanneer er ernstige redenen zijn om te veronderstellen dat zij zich schuldig hebben
gemaakt aan een misdrijf tegen de vrede, een oorlogsmisdrijf, een misdrijf tegen de menselijkheid, een ernstig niet-politiek misdrijf buiten het land van toevlucht, dan wel handelingen
die in strijd zijn met de doelstellingen en beginselen van de Verenigde Naties. Toepassing van
artikel 1F Vlv, heeft tot gevolg dat een vreemdeling in beginsel ook van andere vormen van
rechtmatig verblijf in Nederland is uitgesloten.

kst-35925-VI-158
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 158

1

gevestigde internationale hoven en tribunalen, uitlevering van verdachten
en andere vormen van samenwerking. Tot slot ontvangt u een overzicht
van de lopende individuele straf- en uitleveringszaken.
2. Ketenbrede samenwerking
Ondanks de maatregelen die de coronacrisis ook weer in 2021 voor de
strafrecht- en vreemdelingenketen met zich mee heeft gebracht, is de
samenwerking efficiënt verlopen.
Dit is ook te zien aan de geboekte resultaten in 2021: aanhoudingen,
veroordelingen, een uitlevering en andere interventies. Dit was niet
mogelijk geweest zonder een goede samenwerking tussen de ketenpartners onderling (maar ook met bijvoorbeeld andere politieteams en
buitenlandse diensten). Op deze resultaten wordt op verschillende plekken
verderop in deze brief nader ingegaan.
Tot slot: in eerdere Rapportagebrieven werd reeds ingegaan op de gelden
die met het vorige regeerakkoord beschikbaar zijn gesteld voor de
uitbreiding van expertise bij het TIM. In 2021 is deze uitbreiding voltooid,
wat resulteert in een team van 43 fte sterk. Uw Kamer is hierover
geïnformeerd bij brief van 18 februari 2022 (Kamerstuk 29 628, nr. 1071).
3. Vreemdelingrechtelijke aanpak
3.1 Het kader
Het Nederlandse 1F-beleid is gebaseerd op artikel 1F uit het Vluchtelingenverdrag, waar Nederland partij bij is. Dat artikel bepaalt dat een
persoon geen vluchtelingenstatus krijgt als er ernstige redenen zijn om te
vermoeden dat hij oorlogsmisdrijven, misdrijven tegen de vrede of
misdrijven tegen de menselijkheid heeft gepleegd, of daaraan heeft
bijgedragen. Ook andere ernstige misdrijven zoals moord, verkrachting en
drugshandel, kunnen een reden zijn om een persoon uit te sluiten van
asielbescherming. De Nederlandse overheid hecht veel belang aan een
juiste toepassing van deze regels, omdat asielbescherming alleen bedoeld
is voor de slachtoffers van ernstige misdrijven, en niet voor de daders. Het
gaat bij tegenwerping van artikel 1F Vlv zonder uitzondering om zeer
ernstige misdrijven die buiten Nederland zijn gepleegd. Het uitgangspunt
is dat Nederland geen vluchthaven wil zijn voor oorlogsmisdadigers en
straffeloosheid van plegers van internationale misdrijven wil tegengaan.
Handhaving van artikel 1F Vlv is inherent aan het waarborgen van het
maatschappelijk draagvlak voor het asielbeleid.
De IND werpt een vreemdeling artikel 1F Vlv tegen als er ernstige redenen
zijn om te veronderstellen dat hij of zij weet heeft gehad van de in artikel
1F Vlv genoemde misdrijven en daar persoonlijk (mede)verantwoordelijk
voor kan worden gehouden (zogenoemde knowing and personal
participation).
Voor alle asielzoekers geldt dat de IND een screening uitvoert na de
aanmeldfase van het asielproces. Bij deze screening is er specifieke
aandacht voor signalen die kunnen wijzen op een van de misdrijven
genoemd in artikel 1F Vlv. Als er aanwijzingen zijn dat de vreemdeling zich
schuldig heeft gemaakt aan een van deze misdrijven wordt een
1F-onderzoek gestart door de Unit 1F van de IND. Daarnaast kunnen
voorafgaand, maar ook tijdens de asielprocedure, bij de IND signalen
binnenkomen waaruit 1F-indicaties naar voren komen (zoals aan de hand
van verklaringen van de vreemdeling zelf, tipbrieven van burgers,
slachtoffers/getuigen van 1F-misdrijven of meldingen vanuit de vreemde-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 158

2

lingenketen), waarna een 1F-onderzoek kan worden gestart. Tot slot
kunnen ook reeds verleende verblijfsvergunningen (asiel en regulier) op
grond van artikel 1F Vlv worden ingetrokken. Een onderzoek naar 1F
betreft altijd een individuele beoordeling. Alleen op basis van een
grondige analyse van de achtergrond en context van de misdrijven en het
ernstige vermoedens dat iemand persoonlijk misdrijven heeft gepleegd of
gefaciliteerd, kan de IND oordelen dat artikel 1F Vlv op die vreemdeling
van toepassing is.
Vreemdelingen met een 1F-status dienen Nederland in beginsel te
verlaten. Indien de vreemdeling niet vrijwillig vertrekt kan gedwongen
vertrek aan de orde zijn. Het kan echter voorkomen dat de terugkeer van
een vreemdeling met een 1F-status naar het land van herkomst ernstig
gevaar voor die persoon oplevert (artikel 3 van het EVRM). Dit houdt in
dat voor de betreffende persoon geen gedwongen vertrek naar land van
herkomst kan worden ingezet, echter op hem rust nog wel de verplichting
Nederland te verlaten. In die gevallen kan worden bezien of vertrek naar
een ander land mogelijk is.
3.2 De cijfers
In 2021 zijn 86 onderzoeken uitgevoerd naar vreemdelingen die in
verband kunnen worden gebracht met 1F-gedragingen. Bij zestien
vreemdelingen heeft dit onderzoek geleid tot het tegenwerpen van artikel
1F Vlv. Aan het overgrote deel van hen is een zwaar inreisverbod
uitgevaardigd en aan twee van hen is een ongewenstverklaring opgelegd.
Van de vreemdelingen aan wie artikel 1F Vlv is tegengeworpen is bij
minder dan één derde een artikel 3 EVRM-beletsel voor terugkeer naar het
land van herkomst aangenomen.
Onderstaande tabellen geven het aantal 1F Vlv onderzoeken en de artikel
3 EVRM-beletsels in 2021 weer.
1F Vlv onderzoeken in 2021 (IND)
1F Vlv tegengeworpen
– Zwaar inreisverbod uitgevaardigd
– Ongewenstverklaring opgelegd
1F Vlvl niet tegengeworpen
Totaal

14
2
70
86

Artikel 3 EVRM bij 1F Vlv tegenwerpingen in 2021 (IND)
Artikel 3 EVRM beletsel aangenomen
Artikel 3 EVRM beletsel niet aangenomen
Totaal

6
10
16

De DT&V had eind 2021 in totaal 104 1F Vlv vreemdelingendossiers in de
caseload. Bij ruim zeventig procent van de vreemdelingen waar deze
dossiers op zien, gold dat gedwongen vertrek niet kan plaatsvinden
vanwege een risico op schending van artikel 3 EVRM. In totaal hebben
negentien vreemdelingen Nederland verlaten. Hiervan hebben vier
vreemdelingen Nederland aantoonbaar verlaten en vijftien vreemdelingen
zijn zelfstandig vertrokken zonder toezicht.
Onderstaande tabellen geven het aantal 1F Vlv dossiers bij de DT&V weer
en de uitstroom van deze vreemdelingen in 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 158

3

1F Vlv dossiers in 2021 (DT&V)
1F Vlv dossiers met artikel 3 EVRM beletsel
1F Vlv dossiers zonder artikel 3 EVRM beletsel
Totaal

73
31
104

Uitstroom 1F Vlv vreemdelingen in 2021 (DT&V)
Gedwongen vertrek
Zelfstandig vertrek
Zelfstandig vertrek zonder toezicht
Totaal

0
4
15
19

In de rapportagebrief internationale misdrijven 2020 is ten onrechte
weergegeven dat er achttien 1F-ers aantoonbaar Nederland hebben
verlaten. Dit aantal behoeft nuancering: het aantal 1F-ers dat Nederland
aantoonbaar heeft verlaten is drie, daarnaast zijn vijftien 1F-ers zelfstandig
vertrokken zonder toezicht. In de rapportagebrief internationale misdrijven
2020 zijn deze cijfers per abuis bij elkaar opgeteld.
4. Strafrechtelijke aanpak
4.1 Het kader
Net als in voorgaande Rapportagebrieven wordt ook dit jaar kort
stilgestaan bij de strafrechtelijke aanpak van internationale misdrijven.
Vervolging voor internationale misdrijven kan plaatsvinden op grond van
de Wet internationale misdrijven (Wim)3. Strafrechtelijke onderzoeken
naar internationale misdrijven worden uitgevoerd door het LP en het TIM.
Zij kunnen zaken op verschillende manieren binnen krijgen. Zo kan er net
als bij commune misdrijven aangifte worden gedaan; niet alleen door
particulieren, maar bijvoorbeeld ook door non-gouvernementele
organisaties. Daarnaast kan informatie over mogelijke internationale
misdrijven afkomstig zijn van andere strafrechtelijke onderzoeken (in de
vorm van rest-informatie), met het TIM gedeeld worden door een andere
(Nederlandse of buitenlandse) opsporingsdienst, of bijvoorbeeld in de
vorm van een vroegmelding door de IND. Daarnaast kunnen publicaties in
diverse media (start)informatie bevatten voor de strafrechtelijke onderzoeken van het LP en het TIM. Het komt geregeld voor dat informatie over
dezelfde persoon of hetzelfde incident via verschillende bronnen het TIM
of LP bereikt.
In zaken waarin artikel 1F Vlv aan de vreemdeling is tegengeworpen, was
het de praktijk dat de IND deze zaken aanleverde bij het OM. Deze dossiers
werden geanalyseerd en op strafrechtelijke aanknopingspunten beoordeeld door het LP. Er is bezien of deze gegevensdeling in 1F-zaken in lijn is
met de geldende privacywetgeving, gebaseerd op de AVG, waarbij ruimte
bleek voor een verschil in interpretatie. Om niet het risico te lopen dat
gewerkt werd op een manier die in strijd is met regelgeving, is de IND
hierop gestopt met het eigenstandig leveren van 1F-dossiers aan het OM,
en is per 1 juni jl. een pilot gestart waarin een OM-medewerker is
gedetacheerd bij de IND. Gedurende deze zes maanden durende
detachering zal deze OM-medewerker op grond van zijn strafrechtelijke
expertise bezien welke zaken zich lenen voor aangifte, zodat het OM in die
zaken kan beoordelen of een strafrechtelijk traject is aangewezen. De
3

Genocide, oorlogsmisdrijven en foltering gepleegd vóór 2003 kan worden vervolgd op grond
van oude wetgeving, te weten de Uitvoeringswet Genocideverdrag, de Wet Oorlogsstrafrecht
en de Uitvoeringswet Folteringverdrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 158

4

resultaten van deze pilot worden betrokken bij de vraag of een wetswijziging inzake gegevensdeling noodzakelijk is.
4.2 De cijfers
De coronacrisis heeft in 2021 geen noemenswaardige negatieve gevolgen
gehad voor de opsporingsonderzoeken. Waar het vorig jaar nog noodzakelijk bleek om in sommige onderzoeken de focus – vanwege bepaalde
beperkingen – tijdelijk te verleggen, hebben de lopende onderzoeken daar
in 2021 geen noemenswaardige last van ervaren. Het aantal actieve
onderzoeken naar internationale misdrijven dat in 2021 liep is grotendeels
gelijk gebleven aan het jaar daarvoor. In één geval is eind 2020 besloten
het onderzoek om zaaksinhoudelijke redenen bij een ander politieteam te
beleggen. Daarmee was er begin 2021 sprake van negentien actieve
opsporingsonderzoeken, ten opzichte van twintig het jaar daarvoor. Eén
van die onderzoeken moest in de loop van het jaar worden beëindigd toen
bleek dat de verdachte inmiddels overleden was. In drie van de andere
onderzoeken heeft de rechtbank in 2021 in eerste aanleg uitspraak gedaan
(zie voor uitgebreidere informatie hierover bijlage 1); deze bevinden zich
alle drie inmiddels in de hoger beroepsfase.
Onderstaande tabel geeft de stand van zaken weer van de strafrechtelijke
onderzoeken eind 2021.
Strafrechtelijke onderzoeken in 2021
In de onderzoeksfase
Onder de rechter
– in eerste aanleg
– in hoger beroep
– in cassatie
Afgerond
– Onherroepelijk veroordeeld
– Geseponeerd of beëindigd
Totaal

12
1
4
1
0
1
19

Onderstaande figuur geeft de herkomst weer van de startinformatie voor
de in 2021 lopende onderzoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 158

5

5. Uitlevering, rechtshulp en overige internationale samenwerking
5.1 Uitlevering
Nederland hanteert het uitgangspunt dat opsporing en vervolging van
internationale misdrijven zoveel mogelijk moet plaatsvinden in het land
waar de misdrijven zijn gepleegd. Daar bevindt zich doorgaans het meeste
bewijs en zijn de procesdeelnemers ingevoerd in taal, cultuur en
achtergronden van de gebeurtenissen. Bovendien bevinden zich daar vaak
de meeste slachtoffers en getuigen. Indien door een land wordt verzocht
om uitlevering van verdachten, wordt daarom altijd bezien of dit mogelijk
is.
In 2021 liepen er drie uitleveringsprocedures, alle met betrekking tot
uitleveringsverzoeken van de Rwandese autoriteiten. Eén van deze
procedures werd dit jaar afgerond en de opgeëiste persoon is uitgeleverd.
In de andere twee procedures is de uitlevering toelaatbaar verklaard door
de uitleveringsrechter, maar is tegen die beslissingen cassatie ingesteld
(zie voor uitgebreidere informatie hierover bijlage 1).
Onderstaande tabel geeft de stand van zaken weer van de uitleveringsprocedures eind 2021.
Uitleveringsprocedures in 2021
Onder de uitleveringsrechter
– in eerste aanleg
– in cassatie
Onder de Minister
Onder de civiele rechter
Afgerond
– uitgeleverd
– afgewezen
Totaal

0
2
0
0
1
0
3

5.2 Rechtshulp
Door het verlenen van internationale rechtshulp helpt Nederland andere
landen en de in Nederland gevestigde internationale hoven en tribunalen
in de strijd tegen internationale misdrijven. Hiermee wordt bovendien
voldaan aan diverse verdragsverplichtingen die Nederland heeft. De
uitvoering van dergelijke verzoeken, bijvoorbeeld het horen van getuigen
of het verstrekken van informatie, doet een (soms aanzienlijk) beroep op
de capaciteit van de betrokken partijen, zoals het LP, het TIM, het
arrondissementsparket in Den Haag4, de rechter-commissaris internationale misdrijven van de rechtbank Den Haag, de Afdeling Internationale
Aangelegenheden en Rechtshulp in Strafzaken (AIRS) van het Ministerie
van Justitie en Veiligheid en in enkele gevallen de IND.
Er kwamen in 2021 acht rechtshulpverzoeken binnen van andere landen
die in behandeling zijn genomen; een afname in vergelijking met het
voorgaande jaar, toen er twaalf verzoeken binnen kwamen.
Ook kwamen er vijf rechtshulpverzoeken binnen van in Nederland
gevestigde hoven en Tribunalen.
4

Verzoeken om internationale rechtshulp van derde landen worden door AIRS doorgezonden
aan het LP. Verzoeken om internationale rechtshulp van in Nederland gevestigde hoven en
Tribunalen worden door AIRS doorgezonden naar het Internationaal Rechtshulpcentrum van
het Openbaar Ministerie te Den Haag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 158

6

Dit is weergegeven in onderstaande tabel.
Internationale rechtshulp in 2021
Rechtshulpverzoeken/EOB’s van landen
Rechtshulpverzoeken van internationale hoven en tribunalen
Totaal

8
5
13

5.3 Internationale samenwerking
EU Exclusion Netwerk
In 2017 is het EU Exclusion Netwerk, onderdeel van het European Union
Agency for Asylum (EUAA), voorheen het European Asylum Support
Office (EASO), opgezet. Van dit netwerk maken de lidstaten van de
Europese Unie, alsook Noorwegen en Zwitserland deel uit (EU+ staten).
Het Netwerk beoogt de informatiepositie van de EU+ staten te versterken
en mogelijkheid te bieden tot kennisoverdracht en uitwisseling van best
practices aangaande de toepassing van artikel 1F Vlv. Tijdens de bijeenkomsten van het netwerk wordt Nederland vertegenwoordigd door de
IND.
EUAA rapporteert ieder kwartaal over de ontwikkelingen in de EU+ staten
op het gebied van artikel 1F Vlv. Deze rapportages verschaffen informatie
over de tegenwerping van artikel 1F Vlv, over de herkomstlanden van
vreemdelingen aan wie artikel 1F Vlv is tegengeworpen en over relevante
ontwikkelingen op het gebied van wet- en regelgeving en jurisprudentie.
Tevens voorziet EUAA in een querysysteem dat de EU+ staten de
mogelijkheid biedt om informatie uit te wisselen op het terrein van artikel
1F Vlv. In 2021 heeft EUAA een nieuwe portal ontwikkeld om het proces
van informatie-uitwisseling verder te stroomlijnen. In 2022 zal deze portal
in gebruik worden genomen.
In 2021 organiseerde EUAA drie bijeenkomsten voor het Exclusion
Netwerk (allen via videoconference). In mei vond een tweedaagse
thematische bijeenkomst plaats over de toepassing van artikel 1F in relatie
tot terrorisme en, in opvolging daarvan, een eendaagse thematische
bijeenkomst over terrorisme in Irak. In november vond de jaarlijkse
tweedaagse bijeenkomst van nationale contactpersonen plaats, waarbij
aandacht werd besteed aan Somalië als herkomstland van vreemdelingen
die zich mogelijk schuldig hebben gemaakt aan gedragingen in de zin van
artikel 1F.
Verder heeft EUAA in 2021 gewerkt aan de ontwikkeling van twee
zogenaamde practical tools/practical guides op het gebied van artikel 1F.
De IND heeft een bijdrage geleverd aan de totstandkoming van deze
documenten. Deze documenten beogen (hoor- en beslis) medewerkers
van de immigratiediensten van de EU+ staten te ondersteunen bij de
uitvoering van hun werkzaamheden. Ze zullen in 2022 beschikbaar zijn
voor gebruik.
Genocide Netwerk
Een belangrijk onderdeel van internationale samenwerking en informatieuitwisseling op het gebied van internationale misdrijven vindt plaats via
het EU Netwerk van nationale aanspreekpunten inzake genocide,
misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven (het Genocide
Netwerk). Dit netwerk, dat mede door Nederlands initiatief in 2002 is
opgericht, komt tweemaal per jaar bijeen om de uitwisseling van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 158

7

informatie en best practices te faciliteren en zodoende de internationale
samenwerking bij de opsporing en vervolging van internationale
misdrijven te verbeteren. Tijdens de bijeenkomsten van dit netwerk wordt
Nederland vertegenwoordigd door het LP, het TIM en het Ministerie van
Justitie en Veiligheid.
Naast de aandacht die uitging naar concrete zaken werd er tijdens de –
gedeeltelijk digitale – bijeenkomsten van 2021 speciale aandacht besteed
aan aansprakelijkheid voor het gebruik van chemische wapens, bewijsvergaringsmechanismes en samenwerking met het Internationaal Strafhof.
MVRUIM
Sinds enkele jaren zet Nederland zich, samen met Argentinië, België,
Mongolië, Senegal en Slovenië in voor de totstandkoming van een nieuw
Multilateraal Verdrag inzake Rechtshulp en Uitlevering bij Internationale
Misdrijven (MVRUIM). Dit initiatief beoogt de internationale samenwerking tussen landen bij de nationale opsporing en vervolging van
internationale misdrijven te verbeteren. Inmiddels hebben 76 landen
wereldwijd hun steun voor dit initiatief uitgesproken en de verwachting is
dat dit aantal de komende periode zal toenemen.
Na de internationale conferentie die in maart 2019 in Nederland
plaatsvond5 is een nieuw conceptverdrag opgesteld. Dit conceptverdrag is
in januari 2020 tijdens een internationale bijeenkomst in Den Haag
besproken ter voorbereiding op de formele verdragsonderhandelingen.
Deze verdragsonderhandelingen zouden oorspronkelijk van 8-19 juni 2020
tijdens een Diplomatieke Conferentie in Slovenië plaatsvinden maar zijn
vanwege de Covid-19 uitbraak tot 2023 uitgesteld. In juni 2021 en
november 2021 hebben er twee virtuele bijeenkomsten plaatsgevonden
waarbij is gesproken over de tekst van het conceptverdrag. In 2022 zal een
derde virtuele bijeenkomst plaatsvinden.
EU-dag tegen straffeloosheid
Sinds het Nederlandse EU-voorzitterschap in 2016 wordt jaarlijks de
EU-dag tegen straffeloosheid georganiseerd. Deze dag is erop gericht om
binnen de Europese Unie aandacht te vestigen op de aanpak van
internationale misdrijven.
Op 21 mei 2021 werd deze dag voor de zesde keer georganiseerd. Net als
vorig jaar werd de dag digitaal gehouden. Het tien jaar durend conflict in
Syrië stond dit keer centraal.
Capaciteitsopbouw Oekraïne6
Capaciteitsopbouw stimuleert de versterking van rechtssystemen en
capaciteiten in andere landen ten behoeve van de vervolging en
berechting van internationale misdrijven. Het levert niet alleen een
bijdrage aan de bevordering van de internationale rechtsorde, het is ook
in het belang van Nederland, bijvoorbeeld doordat dergelijke activiteiten
de mogelijkheden van uitlevering en rechtshulp vergroten. Als steeds
meer landen in staat zijn deze misdrijven te berechten, wordt hiermee
bijgedragen aan de strijd tegen straffeloosheid en wordt het steeds
moeilijker voor verdachten van deze misdrijven een schuilplaats te
vinden.
5
6

Zie ook Kamerstuk 35 000 VI, nr. 99
De huidige situatie in Oekraïne heeft anno 2022 vanzelfsprekend gevolgen voor de uitvoering
van het MATRA project.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 158

8

In 2021 is met andere landen geïnvesteerd in het adviseren en stimuleren
van een gespecialiseerd onderzoeksteam voor internationale misdrijven in
Oekraïne. De beoogde bijdrage van Nederland ziet op het leveren van
expertise door het geven van presentaties vanuit onder meer de IND en
het Ministerie van Justitie en Veiligheid, alsmede het organiseren van een
studiebezoek7.
6. Tot slot
In 2021 hebben alle ketenpartners zich net als voorgaande jaren
ingespannen om ervoor te zorgen dat internationale misdrijven niet
onbestraft blijven en om te voorkomen dat Nederland een vrijhaven wordt
voor daders van internationale misdrijven.
Dankzij die inspanningen zijn binnen de vreemdelingenketen – ondanks
COVID-19 – wederom vergelijkbare resultaten behaald als de voorgaande
jaren. Voor de strafrechtketen was 2021 duidelijk een veelbewogen jaar. In
maar liefst drie strafzaken is door de rechter vonnis gewezen in éérste
aanleg en voor de eerste keer in jaren heeft er weer een uitlevering
plaatsgevonden.
Ook op het gebied van internationale samenwerking hebben de ketenpartners niet stilgezeten en heeft Nederland zowel vanuit het vreemdelingenrecht als vanuit het strafrecht kennis en expertise kunnen delen. Dit zal
in 2022 worden voortgezet, waarbij zal worden gekeken naar mogelijkheden om de internationale samenwerking nog verder te verbeteren. Zo
zal op strafrechtelijk vlak worden ingezet op het intensiveren van de
samenwerking met bewijsvergaringsmechanismen, zoals het United
Nations Investigative Team for Accountability of Da’esh/ISIL (UNITAD).
Over de huidige stand van zaken met betrekking tot deze inspanningen –
in het kader van misdrijven gepleegd tegen Jezidi’s – wordt uw Kamer
nog voor de zomer separaat geïnformeerd.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
E. van der Burg

7

Zie verder de website van het MATRA-project, https://www.asser.nl/MATRA-Ukraine/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 158

9

BIJLAGE 1:

OVERZICHT INDIVIDUELE STRAFZAKEN8 (STAND EIND 2021)
Zaken in eerste aanleg
Abdul Razaq A. (Afghanistan)
Abdul Razaq A. werd op 12 november 2019 aangehouden op verdenking
van het plegen van oorlogsmisdrijven. De verdachte zou in de jaren
tachtig commandant en hoofd politieke zaken zijn geweest van de
Pul-e-Charki gevangenis in de Afghaanse hoofdstad Kabul. In deze
gevangenis zijn destijds op grote schaal oorlogsmisdrijven gepleegd door
mensen ten onrechte gevangen te houden en onmenselijk te behandelen.
Rechercheurs van het TIM hebben in de afgelopen jaren tientallen
getuigen gehoord in verschillende landen, die verklaringen hebben
afgelegd over het onmenselijke regime in de gevangenis en de betrokkenheid van de verdachte daarbij. Op 14 april 2022 is Abdul Razaq A. door
de rechtbank Den Haag veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur
van twaalf jaren ter zake van oorlogsmisdrijven9. Tegen deze beslissing is
hoger beroep ingesteld.
Zaken in hoger beroep/cassatie
Ahmed al-K. (Syrië)
De verdachte in deze zaak betreft een Syrische man die sinds 2014 in
Nederland verbleef op grond van een verblijfsvergunning asiel voor
bepaalde tijd. Naar aanleiding van informatie afkomstig van de Duitse
politie begonnen het LP en het TIM een strafrechtelijk onderzoek naar
hem. Hij wordt ervan verdacht commandant te zijn geweest van een
bataljon van de terroristische organisatie Jabhat al-Nusra. Behalve
lidmaatschap van deze terroristische organisatie wordt Ahmed al-K. ook
verdacht van moord als oorlogsmisdrijf. Hij zou namelijk hebben
deelgenomen aan de standrechtelijke executie van een gevangengenomen Syrische luitenant-kolonel in juli 2012. Van dit oorlogsmisdrijf zijn
video’s aangetroffen op internet. Op 21 mei 2019 werd de verdachte door
de politie aangehouden. Bij vonnis van 16 juli 2021 is hij door de
Rechtbank Den Haag veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur
van twintig jaar. 10 Zowel het Openbaar Ministerie als de verdediging zijn
tegen deze uitspraak in beroep gegaan.
Yousra L. (Syrië)
Yousra L. werd op 10 oktober 2019 aangehouden op verdenking van het
plegen van terroristische misdrijven. Later werd deze verdenking
uitgebreid met oorlogsmisdrijven, doordat zij beeldmateriaal zou hebben
verspreid, al dan niet voorzien van commentaar of onderschrift, waarop
personen in hun persoonlijke waardigheid werden aangerand. Bij vonnis
van 29 juli 2021 is zij door de Rechtbank Den Haag veroordeeld tot een
gevangenisstraf voor de duur van zes jaar en TBS met dwangverpleging.11 De verdediging is tegen deze uitspraak in beroep gegaan.

8

De Rapportagebrief 2020 is in het najaar van 2021 naar uw Kamer gezonden. Voor de volledigheid waren daarin al enkele van de ontwikkelingen van 2021 opgenomen (Kamerstuk 35 925
VI, nr. 17)
9
Rechtbank Den Haag 14 april 2022, ECLI:NL:RBDHA:2022:3410.
10
Rechtbank Den Haag 16 juli 2021, ECLI:NL:RBDHA:2021:7533
11
Rechtbank Den Haag 29 juli 2021, ECLI:NL:RBDHA:2021:6620.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 158

10

Ahmed al-Y. (Syrië)
Op 22 oktober 2019 werd in het asielzoekerscentrum in Ter Apel de Syriër
Ahmed al-Y. aangehouden door de politie. De 29-jarige man stond in het
Schengen Informatie Systeem gesignaleerd door de Duitse autoriteiten.
Hierbij werd tevens verwezen naar informatie afkomstig uit een Duits
strafrechtelijk onderzoek. Al-Y. zou volgens die informatie een
commandant zijn geweest van de terroristische organisatie Ahrar al
Sham. In die hoedanigheid zou hij de persoonlijke waardigheid van
gedode personen hebben aangerand door zijn voet te plaatsen op een
stoffelijk overschot en een ander lijk te schoppen, gewapend met een
machinegeweer en zingend de dood van de overledenen gevoerd en naar
hen hebben verwezen als honden. Bij vonnis van de Rechtbank Den Haag
van 21 april 2021 is hij veroordeeld tot een gevangenisstraf van 6 jaren,
ter zake deelname aan de terroristische organisatie Ahrar al-Sham en het
plegen van het oorlogsmisdrijf aanranding van de persoonlijke
waardigheid.12 Zowel Openbaar Ministerie als verdediging zijn tegen de
uitspraak in beroep gegaan.
Eshetu A. (Ethiopië)
In de zaak tegen Eshetu A. heeft de Rechtbank Den Haag op 15 december
2017 een levenslange gevangenisstraf opgelegd. Volgens de rechtbank
heeft A. zich schuldig gemaakt aan ernstige schendingen van het
humanitair oorlogsrecht, door eind jaren zeventig (vermeende) tegenstanders van het toenmalige regime arbitrair gevang te nemen, wreed en
onmenselijk te behandelen, te martelen en te laten doden. Zowel Eshetu
A. als het Openbaar Ministerie gingen tegen het vonnis in beroep. De
inhoudelijke behandeling van het hoger beroep vond plaats in april 2022.
Oussama A. (Syrië)
Op 29 juni 2018 werden twee in Turkije veroordeelde Nederlandse
Syriëgangers na aankomst op Schiphol aangehouden op verdenken van
lidmaatschap van de terroristische organisatie Islamitische Staat (IS). In
de zomer van 2014 zouden beide mannen naar Syrië zijn gereisd en na
een training hebben deelgenomen aan de gewapende jihadistische strijd.
Tegen één van hen, Oussama A., bestond eveneens de verdenking van het
plegen van een oorlogsmisdrijf, door het vernederen van een beschermd
persoon tijdens het gewapende conflict in Syrië en Irak. Hij zou lachend
hebben geposeerd naast het gekruisigde lichaam van een door IS
geëxecuteerde man en deze foto via sociale media hebben verspreid. Op
23 juli 2019 werden beide mannen door de Rechtbank Den Haag veroordeeld voor lidmaatschap van een terroristische organisatie. Oussama A.
werd eveneens veroordeeld tot tweeënhalf jaar gevangenisstraf voor het
voorgenoemde oorlogsmisdrijf waardoor zijn totale straf op zevenenhalf
jaar uitkwam. Op 26 januari 2021 werd Oussama A. in hoger beroep
veroordeeld tot een gevangenisstraf van zeven jaar.13 A. is tegen deze
uitspraak van het Gerechtshof Den Haag in cassatie gegaan.

12
13

Rechtbank Den Haag 21 april 2021, ECLI:NL:RBDHA:2021:2021:3998.
Gerechtshof Den Haag 26 januari 2021, ECLI:NL:GHDHA:2021:103

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 158

11

BIJLAGE 2:

OVERZICHT INDIVIDUELE UITLEVERINGSPROCEDURES (STAND
EIND 2021)
Lopende uitleveringsprocedures
Joseph M. (Rwanda)
Op 26 oktober 2020 heeft het TIM Joseph M. aangehouden op grond van
een uitleveringsverzoek uit Rwanda. M. wordt verdacht van betrokkenheid
bij de Rwandese genocide in 1994. Hij zou actief zijn geweest voor de
zogenoemde «Power vleugel» van de MDR-partij, die nauw betrokken was
bij de moordpartijen op Tutsi-burgers. Joseph M. wordt door de
Rwandese autoriteiten onder meer verantwoordelijk gehouden voor
deelname aan een bijeenkomst in april 1994 waarbij voorbereidingen
werden getroffen voor het doden van Tutsi’s. Hij zou een lijst hebben
opgesteld van Tutsi’s die door milities gedood moesten worden, en hij zou
bij aanvallen op Tutsi-burgers betrokken zijn geweest. M. zit in uitleveringsdetentie. Op 30 april 2021 heeft de Rechtbank Den Haag de uitlevering toelaatbaar verklaard.14 Tegen de beslissing is cassatie ingesteld.
Jean Baptiste N. (Rwanda)
Op 29 juli 2021 heeft het TIM Jean Baptiste N. aangehouden op grond van
een uitleveringsverzoek uit Rwanda. N. wordt verdacht van betrokkenheid
bij de Rwandese genocide in 1994. Hij zou samen met anderen onder
meer burgermilities hebben getraind, bewapend en voorzien van
inlichtingen en bovendien meerdere slachtoffers hebben gedood. N. zit in
uitleveringsdetentie. Op 12 november 2021 heeft de rechtbank Den Haag
de uitlevering toelaatbaar verklaard.15 Tegen de beslissing is cassatie
ingesteld.
Afgeronde uitleveringsprocedures
Venant R. (Rwanda)
In maart 2019 werd Venant R. door het TIM aangehouden, nadat door de
Rwandese autoriteiten om zijn uitlevering was gevraagd. R. wordt ervan
verdacht als regiodirecteur van ISAR Rubona, een landbouwinstituut
buiten de zuidelijke stad Butare in Rwanda, betrokken te zijn geweest bij
de genocide aldaar. Toen in april 1994 het vermoorden en verkrachten van
Tutsi’s begon, verzamelden zich meer dan duizend Tutsi mannen, vrouwen
en kinderen op het terrein van het landbouwinstituut. R. wordt ervan
verdacht dat hij daarop militairen en milities naar ISAR Rubona heeft
gehaald die de Tutsi vluchtelingen hebben gedood. Ook zou hij de
militairen en milities van wapens hebben voorzien. Op 23 mei 2019
besliste de Rechtbank Den Haag dat de uitlevering toelaatbaar was.
Venant R. is daarop in cassatie gegaan. Op 28 januari 2020 heeft de Hoge
Raad dit cassatieberoep verworpen. Als gevolg daarvan heeft de Minister
van Justitie en Veiligheid per beschikking van 28 april 2020 besloten de
uitlevering toe te staan. R. heeft tegen dit besluit van de Minister een kort
geding aangespannen. Op 18 december 2020 heeft de Rechtbank Den
Haag hierin uitspraak gedaan en de vordering van R. afgewezen.16 Dit
vonnis is thans in hoger beroep bevestigd.17 Venant R. is in juli 2021
uitgeleverd aan Rwanda. Zijn proces in Rwanda wordt – evenals dat van
twee eerder door Nederland uitgeleverde verdachten – gemonitord door
14

Rechtbank Den Haag 30 april 2021, ECLI:NL:RBDHA:2021:4457.
Rechtspraak Den Haag 23 november 2021, ECLI:NL:RBDHA:2021:12401.
16
Rechtbank Den Haag 23 december 2020, ECLI:NL:RBDHA:2020:14013.
17
Gerechtshof Den Haag 4 mei 2021, ECLI:NL:GHDHA:2021:763.
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 158

12

de onafhankelijke NGO de «Commission of Jurists». De rapportages van
deze monitoring worden gepubliceerd op de website van de rijksoverheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 158

13