Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 532

Voedingsbeleid

Nr. 270

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 maart 2022
Graag informeer ik u over de stand van zaken van het terugdringen van
voedselverspilling in Nederland.
De Monitor voedselverspilling update 2009–20191 die vandaag is
gepubliceerd geeft inzicht in de totale hoeveelheid voedselverspilling in
de hele Nederlandse voedselketen. Deze is in 2019 zo’n 8% gedaald ten
opzichte van 2018. Dit is voor het eerst een significante daling ten opzichte
van voorgaande jaren. In 2019 bedroeg de totale voedselverspilling per
hoofd van de bevolking tussen de 88 en 138 kilogram, in 2018 was dit
tussen de 96 en 149 kg. Deze monitor geeft een beeld tot en met het jaar
2019, daarom is het nog te vroeg om het effect van de genomen maatregelen in de nationale agenda Samen Tegen Voedselverspilling (start 2018)
(Kamerstuk 31 532, nr. 190) terug te zien in deze cijfers.
Het tegengaan van voedselverspilling is onderdeel van de transitie naar
een duurzamer voedselsysteem. Het is een belangrijk aangrijpingspunt
om de voetafdruk van de voedselconsumptie te verminderen. Het doel is
een halvering van de voedselverspilling in 2030 ten opzichte van 2015, in
lijn met VN Sustainable Development Goal 12.3. Om dit te realiseren
hebben we in Nederland sinds 2018 een netwerkaanpak op voedselverspilling waarin de relevante partijen zich gezamenlijk inzetten op het
tegengaan van voedselverspilling. Hoe meer partijen zich hier bij
aansluiten, hoe groter de impact. Daarom ben ik verheugd u te kunnen
melden dat in 2021 de 100e stakeholder zich heeft aangesloten bij de
stichting Samen Tegen Voedselverspilling. Iedereen in de maatschappij
kan meedoen met het verminderen van voedselverspilling. Van consumenten die thuis minder voedsel verspillen tot bedrijven die circulair
ondernemen. Iedereen kan een positieve impact hebben, zowel vanuit
economisch, sociaal, klimaat- en circulair perspectief.
Met bijgevoegd overzicht informeer ik u over de stand van zaken van
diverse acties die in gang zijn gezet die voortkomen uit de hierboven
genoemde nationale agenda. De effecten hiervan zullen pas zichtbaar
1

kst-31532-270
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 532, nr. 270

1

worden in latere updates van de monitor. Door sámen te werken aan het
tegengaan van voedselverspilling, blijven we stappen zetten in de goede
richting.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
H. Staghouwer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 532, nr. 270

2

Stand van zaken terugdringen voedselverspilling – Nationale
agenda Samen Tegen Voedselverspilling
De Nederlandse overheid heeft zich gecommitteerd aan Sustainable
Development Goal 12.3 van de Verenigde Naties: de voedselverspilling in
2030 bij de consument en retail met 50% verminderen ten opzichte van
2015 en verminderen van de voedselverspilling in de rest van de keten.
Halvering van de voedselverspilling in Nederland levert uiteindelijk een
reductie van 2–3 Mton CO2-equivalenten per jaar op. In Nederland
betekent dit per jaar 1 miljard kilo minder goed voedsel verspillen. Daar
kunnen 2,7 miljoen mensen, ruim 15% van de Nederlandse bevolking, een
jaar lang van eten. De tijd dringt, maar door het voortzetten van onze
systemische en gezamenlijke ketenaanpak, van producent tot consument,
is het doel haalbaar.
Systemische aanpak broodverspilling
Een goed voorbeeld van deze aanpak is het tegengaan van verspilling van
brood: één van de meest verspilde voedselproducten in Nederland (ruim
60 miljoen boterhammen per week). Hiervoor is afgelopen jaar zowel in
de gehele keten, bij het bedrijfsleven, als bij de consument aandacht
geweest. Door het samenbrengen van activiteiten gericht op het
tegengaan van verspilling van brood ontstond een systemische aanpak
voor deze sector. In 2021 is de bakkerijsector gestart met een nulmeting
voor een jaarlijkse monitoring en rapportage (actielijn 1). Op basis van
deze meting kunnen bakkers gericht maatregelen nemen om verspilling
terug te dringen. Daarnaast is in 2021 een project opgezet met provincie
Gelderland om met een panel van supermarkt franchisers en een panel
van bakkers oplossingen tegen voedselverspilling in de praktijk te
brengen (actielijn 2). En in 2021 liep een grote consumentencampagne om
consumenten te activeren minder brood te verspillen en nam deze
productgroep een prominente rol in tijdens de Verspillingsvrije Week
(actielijn 3).
Actielijn 1 Monitoring & Impact
In Nederland wordt de voedselverspilling gemonitord bij huishoudens
(consumenten) en in de gehele keten.
Voedselverspilling bij huishouders
De consument verspilde de afgelopen jaren steeds minder; in 2019 was
dat 17% minder ten opzichte van 2016 (Kamerstuk 31 532, nr. 242). De
verspilling bij huishoudens wordt elke drie jaar gemeten aan de hand van
een nauwkeurige afvalsorteeranalyse. Een nieuwe meting staat gepland
voor 2022. Als de huidige dalende lijn wordt doorgezet is het gestelde
doel, 50% minder voedselverspilling in 2030, haalbaar.
Voedselverspilling in de keten
De totale verspilling in Nederland in de hele keten wordt jaarlijks berekend
in de Monitor Voedselverspilling. Deze monitor brengt de verspilling in
kaart op basis van afval- en veevoerstatistieken. Tussen 2009 en 2018 was
de verspilling gelijk gebleven. De 2019 update die vandaag is gepubliceerd is laat voor het eerst een significante daling zien, toe te wijzen naar
onder meer weersomstandigheden, verbeterde data inzichten en daling
van verspilling bij huishoudens. In 2019 bedroeg de voedselverspilling in
de keten per hoofd van de bevolking tussen de 88 en 138 kilogram, wat
gelijk staat aan minimaal 1.514 tot maximaal 2.389 kiloton voor heel
Nederland. Omdat de huidige monitor is gebaseerd op openbare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 532, nr. 270

3

afvalgegevens en daarom aannames gedaan moeten worden voor de
minimale en maximale hoeveelheid voedsel in de verschillende afvalstromen, is het niet mogelijk om de hoeveelheid voedselverspilling in een
exact getal uit te drukken. Voor alle EU-lidstaten geldt vanaf 2022 de
verplichting om jaarlijks de voedselverspilling te rapporteren.
Monitoring sectoren
Om grondstof-efficiëntie en verspilling eenduidig te meten in verschillende sectoren zijn door de stichting Samen Tegen Voedselverspilling
(STV) en Wageningen University en Research (WUR) sectorspecifieke
templates ontwikkeld waarmee verspilling gemeten kan worden. In 2022
worden nieuwe templates ontwikkeld voor de zuivel- en vleesindustrie en
de horeca, hierbij werken STV en WUR samen met de bedrijven zelf.
Begin 2022 wordt een update gepubliceerd van de verspilling bij
Nederlandse supermarktorganisaties in nauwe samenwerking met de
sector, die werkt aan de branche-brede doelstelling van 50% minder
voedselverspilling in 2030.
Actielijn 2 Samen Tegen Voedselverspilling in de Keten
Voucherregeling
Sinds 2019 is er een voucherregeling beschikbaar die bedrijven op een
laagdrempelige manier advies op maat geeft om stappen te zetten in het
tegengaan van voedselverspilling. Deze voucherregeling stimuleert
innovaties tegen voedselverspilling en de gevonden oplossingen/
innovaties worden actief gedeeld met andere bedrijven. Binnen deze
regeling zijn uiteenlopende innovaties getest en geimplementeerd die
verspilling in producten, producten en ketens tegengaan, varierend van
reststromen verwerken in nieuwe voedselproducten, kunstmatige
intelligentie inzetten om verspilling in catering te voorkomen tot het
testen van een dynamische houdbaarheidsdatum in maaltijdboxen. De
door LNV gefinancierde regeling is in 2020 uitgebreid met financiering
vanuit Rabobank en wordt uitgevoerd door Wageningn University &
Research (WUR), Rabobank en de samenwerkende Regionale Ontwikkel
Maatschappijen (ROMs).
Haalbaarheidsstudie Sociaal Maatschappelijke Menukaart
Eind 2021 is gestart met een studie naar de haalbaarheid van een Sociaal
Maatschappelijke Menukaart, dit wordt in 2022 afgerond. In deze studie
wordt onderzocht of rest- en bijstromen, die in hun huidige vorm niet
bruikbaar zijn in de voedselhulp of de commerciële markt, te verwerken
zijn tot langhoudbare, flexibel in te zetten producten. Stakeholders vanuit
de hele keten, van leverancier reststromen tot afzet, worden betrokken bij
het verkennen van een haalbaar businessmodel.
Actielijn 3 Samen Tegen Voedselverspilling bij de Consument
De consument is verantwoordelijk voor 23–32% van alle voedselverspilling in Nederland. Daarom streven we naar duurzame gedragsverandering onder consumenten om voedselverspilling te verminderen, onder
andere door campagnes gebaseerd op gedragswetenschap waarbij
consumenten op een positieve manier worden aangesproken. Het
Voedingscentrum organiseert de campagnes en de Verspillingsvrije Week
onder de vlag van STV, gefinancierd door LNV. Er is een infographic met
het jaaroverzicht van 2021 die een beeld geeft van de inzet, het bereik en
de effectiviteit van deze acties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 532, nr. 270

4

Verspillingsvrije Week
In september 2021 werd voor de derde keer de nationale Verspillingsvrije
Week georganiseerd, met het doel Nederlandse consumenten op
positieve wijze te inspireren om verspillingsvrij te kopen, koken en te
bewaren (zie de aftermovie). Uit onderzoek bleek dat bijna de helft van
Nederland iets heeft meegekregen over voedselverspilling (49%).
Miljoenen Nederlanders zijn geïnspireerd via de deelname van meer dan
130 partners, met o.a. advertenties in landelijke media, aandacht in
supermarkten, abri campagne, acties op lokaal niveau, aandacht op social
media en in de pers. In het onderwijs gingen 650 schoolklassen aan de
slag met de Smaakmissie Voedselverspilling. Een HBO- en een
MBO-challenge gingen van start. Er zijn 200.000 Voedingscentrum tools
verspreid, die mensen thuis helpen om voedselverspilling te voorkomen.
Er was aandacht voor de top 6 verspilde producten met meeste impact,
via partners, social media en dagelijkse nieuwsbrieven. De Verspillingsvrije Week 2022 zal van 12 t/m 18 september plaatsvinden.
Campagne brood
Deze campagne richtte zich op het meest verspilde product door
huishoudens: brood. Er was een tv-commercial die inzette op het
gebruiken van het hele brood en het bieden van concreet handelingsperspectief, door te laten zien wat je hiermee kan maken en dat je het kan
invriezen. Er was daarnaast een nudge met stickers op 4,5 miljoen broden
met de boodschap om ook die laatste boterham op te eten, in samenwerking met groot aantal supermarkten en bakkers. 38% van de mensen
die de broodcampagne heeft gezien zegt anders te zijn gaan handelen,
zoals vaker wat lekkers maken van oud brood, vaker brood in vriezen of
niet meer brood kopen dan nodig.
Campagne houdbaarheid
Begin 2021 is de campagne op het thema houdbaarheid herhaald. Hierin
werd op laagdrempelige wijze het verschil tussen de «ten minste
houdbaar tot» en «te gebruiken tot» datum uitgelegd en hoe te handelen
bij beide datums, om zo minder voedsel te verspillen.
Verspillingsvrije feestdagen
In december was er aandacht voor verspillingsvrije feestdagen met focus
op de restjes van kerst opmaken op Derde Kerstdag, met een advertentie
in een aantal bladen, social media en influencers en een consumentennieuwsbrief. Ook was er aandacht voor sociale initiatieven die in die
periode ook aan minder verspilling helpen.
Actielijn 4 Spelregels Veranderen
Top 10
Soms staan wet- en regelgeving of private «spelregels» in de weg om
voedselverspilling te reduceren en reststromen optimaal te verwaarden.
Daar waar dit mogelijk is halen we drempels weg. Er is een top 10
kansrijke prioriteiten, zoals gemeld aan de kamer in Kamerstuk 31 532, nr.
254.
De belangrijkste ontwikkelingen binnen Actielijn 4 zijn:
• De Nederlandse definitie van voedselverspilling is geharmoniseerd
met de EU-definitie. Hierdoor kunnen ketenschakels betrouwbare data
over reststromen uitwisselen en kan afstemming tussen EU-landen
worden verbeterd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 532, nr. 270

5

•

•

•

Met ingang van 7 september 2021 is het in Europa toegestaan om
verwerkte dierlijke eiwitten (Processed Animal Proteins, PAPs) onder
bepaalde voorwaarden te verwerken in diervoeder. Met deze Europese
wetswijziging is een nieuwe stap gezet tegen verspilling, richting een
circulaire economie en duurzaamheid.
In de publiek private samenwerking «Verpakken versus verliezen»
wordt de relatie tussen verpakkingen en alternatieve technieken
enerzijds en behoud kwaliteit van (vers)producten anderzijds gekwantificeerd. Op deze manier kunnen bedrijven optimale en goed onderbouwde keuzes maken rondom verduurzamen van verpakkingen,
zonder voedsel te verspillen.
In augustus 2021 publiceerde Buro van de NVWA het advies over
tijd-temperatuur-indicatoren op levensmiddelen. Hiermee komt de
mogelijkheid voor een flexibele houdbaarheidsaanduiding dichterbij,
waarmee voedselverspilling kan worden verminderd.

Circulair Food Center
Begin 2021 startte het Circular Food Center, waarin bedrijven, overheid,
maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen hun krachten,
netwerk en kennis bundelen rondom circulaire en innovatieve voedselketens. LNV levert hierbij een bijdrage als wetgeving belemmerend werkt
of als belemmerend wordt ervaren bij het hoogwaardiger verwerken van
reststromen. Het cluster Circulaire Dierlijke Eiwitketen ging als eerste van
start ging, inmiddels zijn 13 bedrijven aangesloten en wordt er gewerkt
aan vijf (business)cases.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 532, nr. 270

6