Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

28 676

NAVO

Nr. 345

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 oktober 2020
Hierbij ontvangt u de geannoteerde agenda ten behoeve van de videobijeenkomst van NAVO-Ministers van Defensie op 22 en 23 oktober 2020.
De Ministers spreken tijdens twee werksessies over diverse belangrijke
onderwerpen zoals lastenverdeling, afschrikking door en verdediging van
het bondgenootschap en NAVO-missies en -operaties.
Lastenverdeling
Alle drie de aspecten van lastenverdeling (cash, capabilities en contributions) worden tijdens de bijeenkomst door de Ministers besproken. Zo zal
het zogenoemde Defence Capability Review Report door de Ministers
worden vastgesteld. In dit rapport wordt de staat van de implementatie
van de capaciteitendoelstellingen beschreven en wordt ook een beeld
geschetst van de capaciteiten waaraan nog een tekort bestaat en wat daar
de risico’s van zijn. De overview van het aan Nederland gewijde hoofdstuk
uit de bijlage bij dit rapport wordt na afloop van de bijeenkomst met uw
Kamer gedeeld. Het rapport zelf is een gerubriceerd document.
Ten behoeve van het rapport hebben de bondgenoten ook cijfers over hun
defensie-uitgaven met de NAVO gedeeld. De secretaris-generaal zal en
marge van de bijeenkomst een overzicht van de defensie-uitgaven van de
bondgenoten openbaar maken. De verwachting is dat Nederland in 2020
een bbp-percentage van 1,48% haalt. Deze stijging houdt verband met de
verwachte krimp van de economie door de coronacrisis. Het gemiddelde
van de Europese bondgenoten zal dit jaar naar schatting uitkomen op
1,8%, waardoor het verschil tussen het Nederlandse percentage en het
gemiddelde van de Europese bondgenoten verder toeneemt.
NLD SOCOM
Een van de capaciteiten waarop binnen het bondgenootschap een
kritische tekortkoming is geconstateerd, is de zogenoemde Command &

kst-28676-345
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 345

1

Control (C2) capaciteit op operationeel niveau om operaties van Special
Operations Forces (SOF) aan te kunnen sturen. Met de oprichting van het
Netherlands Special Operations Command (NLD SOCOM) kan Nederland
met een schaarse capaciteit bijdragen aan het bondgenootschap. Met
deze brief wil ik u informeren dat NLD SOCOM op 2 oktober 2020 full
operational capable (FOC) is verklaard.
De vraag naar inzet van speciale eenheden is de afgelopen jaren sterk
toegenomen en neemt naar verwachting alleen maar verder toe. Om aan
de groeiende vraag te voldoen en tekortkomingen als gevolg van
versnipperde capaciteiten te voorkomen is in 2018 NLD SOCOM
opgericht. Sindsdien is NLD SOCOM bezig geweest met het inrichten en
opbouwen van haar organisatie. Om de FOC-status te bereiken, is NLD
SOCOM beoordeeld door een nationale commissie die op basis van
criteria een evaluatie heeft uitgevoerd. Deze evaluatie is met positief
gevolg afgesloten. Hiermee is NLD SOCOM volledig ingericht en
toegerust om invulling te geven aan haar verantwoordelijkheden: inzet en
gereedstelling van SOF eenheden (Netherlands Maritime Special Forces
van het Korps Mariniers en het Korps Commandotroepen), kwaliteitsborging van SOF eenheden, ontwikkeling van beleid en plannen op het
gebied van SO(F) en haar sturende rol bij kennis en innovatie t.b.v. SOF
eenheden.
Meerdere NAVO-bondgenoten hebben in het recente verleden Special
Operations Commands opgericht, waaronder Denemarken en België. In
een tri-nationale samenwerking werken Denemarken, Nederland en België
thans samen in een Composite Special Operations Component Command
(C-SOCC). Dit jaar trainen de drie landen in een reeks NAVO-certificeringsoefeningen. De verwachting is dat eind dit jaar het oefenprogramma met
goed gevolg kan worden afgesloten. Het C-SOCC is voor volgend jaar
aangeboden ten behoeve van de NATO Response Force.
Afschrikking en verdediging
De ontwikkelingen in de veiligheidssituatie hebben de afgelopen jaren
geleid tot de noodzaak tot een versterking van de capaciteiten ter
afschrikking van potentiële tegenstanders als ook voor de verdediging van
het NAVO-verdragsgebied. De Ministers zullen stilstaan bij maatregelen
die zijn genomen en die thans verder worden uitgewerkt, zoals het
antwoord van de NAVO op de dreiging die uitgaat van het Russische
raketarsenaal.
Weerbaarheid
De Ministers wordt gevraagd om het Report on the State of Civil Preparedness goed te keuren. Dit rapport gaat per bondgenoot in op de staat
van civiele paraatheid, op basis van de zogenaamde zeven Baseline
Requirements. Dit zijn niet-bindende minimumstandaarden om de
weerbaarheid van enkele vitale functies in de samenleving te garanderen,
zodat in crisistijd militaire inzet niet verstoord wordt. Voorbeelden zijn
toevoer van energie, beschikbaarheid van veilige civiele communicatiekanalen en van voldoende transportmiddelen. Het rapport is over Nederland
zeer positief. Nederland heeft alle zeven Baseline Requirements
voldoende geïmplementeerd.
Ook geeft het rapport een overzicht van het paraatheidsniveau van het
gehele bondgenootschap, met aanbevelingen waar de weerbaarheid
versterkt moet worden, bijvoorbeeld door gericht crisisplannen te
ontwikkelen, analyses te laten uitvoeren en civiel-militaire samenwerking
te versterken. Nederland onderschrijft de aanbevelingen in het rapport.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 345

2

De Ministers zal tevens gevraagd worden om sturing te geven op de
algemene koers van de NAVO op weerbaarheidsbeleid. De basis hiervoor
is de tijdens de NAVO-top in 2016 te Warschau aangenomen Resilience
Pledge. Verschillende bondgenoten hebben aangegeven deze Pledge in
2021 te willen vernieuwen, aangezien het dreigingslandschap onder meer
door de huidige corona-pandemie is veranderd. Bij een eventuele nieuwe
Pledge is voor Nederland van belang dat samenwerking wordt voortgezet
op basis van de reeds bestaande zeven Baseline Requirements.
Space
Op ruimtevaart gebaseerde technologie is in de haarvaten van onze
samenleving doorgedrongen en ook voor militaire toepassingen is de
ruimtevaart onmisbaar geworden, bijvoorbeeld op het gebied van
aardobservatie, navigatie en communicatie. Vanwege de grote afhankelijkheid van het gebruik van de ruimte vormt dit een groeiend punt van
aandacht binnen de NAVO. Zo hebben de NAVO-Ministers van Defensie in
2019 het overkoepelend ruimtebeleid van de NAVO goedgekeurd, waarin
een aantal basisprincipes en nader uit te werken thema’s werden
beschreven. Dit vormde de basis om de ruimte tijdens de NAVO-top in
december 2019 tot het vijfde operationele domein te verklaren.
Het ruimtebeleid vermeldt hoe de NAVO de ruimte integreert in de drie
hoofdtaken (collectieve verdediging, crisismanagement en coöperatieve
veiligheid) en formuleert een aantal grondbeginselen, zoals de vrije
toegang tot en het vreedzame gebruik van de ruimte. Daarnaast is het
ongestoord opereren van de ruimtesystemen van de individuele bondgenoten van groot belang. Het is vooralsnog niet de bedoeling dat de NAVO
eigenstandige ruimte-capaciteiten ontwikkelt, noch wordt militarisering
van de ruimte nagestreefd. De Ministers zullen tijdens deze bijeenkomst
spreken over het politiek-militair advies over hoe de uitwerking van de
ruimte als operationeel domein vorm moet krijgen.
Operaties en missies
Tijdens de tweede werksessie gaan de Ministers in op de NAVO-missies
en operaties, met bijzondere aandacht voor de toekomst van de missie in
Irak.
De secretaris-generaal van de NAVO zal voorts aandacht vragen voor de
vulling van NAVO-activiteiten, -missies en -operaties. Met name de vulling
van vlootverbanden en bijdragen aan de NATO Response Force is daarbij
van belang.
Irak
Zoals werd aangekondigd in het verslag van de bijeenkomst van de
NAVO-Ministers van Defensie op 17 en 18 juni 2020 (Kamerstuk 28 676,
nr. 344) heeft de NAVO de afgelopen maanden onderzocht hoe de
gewenste uitbreiding van de NAVO-missie in Irak vorm kan worden
gegeven. Inmiddels zijn door de militaire autoriteiten van de NAVO opties
voor deze uitbreiding gepresenteerd. Op basis van die opties heeft de
Noord-Atlantische Raad ingestemd met een missie van grotere omvang,
die ten opzichte van de huidige missie een uitgebreidere geografische
focus heeft (uitbreiding van aantal locaties binnen Irak) en een verbreding
van het aantal Iraakse partners waar mee zal worden gewerkt. De focus
van de toekomstige missie zal in lijn met de wens van de Iraakse
autoriteiten nog meer op institutionele advisering en minder op tactische
training komen te liggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 345

3

De Ministers van Defensie zullen op de aanstaande ministeriële naar
verwachting instemmen met het verder concretiseren van de plannen van
de NAVO langs de bovenstaande lijnen, met als doel om het uitbreidingsproces tijdens de NAVO Defensie Ministeriële in februari 2021 formeel af
te kunnen ronden. Het kabinet zal tijdens de aanstaande ministeriële het
belang blijven benadrukken van goede afstemming met de Iraakse
autoriteiten, de anti-ISIS coalitie en andere actoren die in het Iraakse
veiligheidsdomein actief zijn.
Afghanistan
Op 12 september jl. ging in Doha het Afghaanse vredesproces van start.
Dat de partijen voor het eerst formeel aan de onderhandelingstafel zitten
is voor Afghanistan een historische stap. Tegelijkertijd volgt nu naar
verwachting een lang en ingewikkeld proces zonder garantie op succes.
Desondanks vormen deze onderhandelingen de beste kans op een
duurzame vrede, na meer dan 40 jaar conflict in Afghanistan.
De NAVO bondgenoten zullen tijdens de bijeenkomst de ontwikkelingen in
Afghanistan en mogelijke gevolgen voor de Resolute Support missie
bespreken. Nederland zal daarbij het belang benadrukken dat de
vooruitgang die de afgelopen jaren is geboekt behouden blijft en dat
eventuele vervolgstappen recht doen aan de inspanningen van de
Afghanen en de internationale gemeenschap. Ook blijft Nederland
inzetten op conditions-based besluitvorming over de missie, waarbij naast
de afspraken over contraterrorisme ook eventuele gevolgen voor het
vredesproces een belangrijke overweging moet zijn.
De troepenreductie die na het VS-Taliban akkoord in gang werd gezet is
inmiddels afgerond. De kerntaken van de missie zijn vooralsnog
ongewijzigd, maar train, advise & assist activiteiten worden wegens de
COVID-19 beperkingen in beperkte mate uitgevoerd. Zoals in maart aan
uw Kamer gemeld, is al het personeel dat niet essentieel is voor de
voortzetting van de missie uit voorzorg teruggetrokken.1 Gezien de
voortdurende pandemie en onzekerheid over de toekomst van de missie
wordt er rekening mee gehouden dat in ieder geval een deel van dit
personeel definitief niet zal terug keren. Mocht hierover een besluit vallen
dan wordt dit aan uw Kamer gemeld. Daarnaast vinden binnen de missie
een aantal aanpassingen plaats die bij zullen dragen aan een efficiëntere
opzet. In dat kader, en wegens het vertrek van Mongolië uit Train, Advise
& Assist Command-North (TAAC-N), stuurt Nederland op verzoek van de
missie een extra peloton force protection naar TAAC-N. Hiermee blijft de
veiligheid van de troepen en continuïteit van activiteiten binnen TAAC-N
gewaarborgd en geeft Nederland invulling aan goed bondgenootschap.
De militairen gaan dezelfde taken uitvoeren als het reeds aanwezige NLD
FP-peloton en het troepentotaal blijft ook na deze bijstelling onder het
plafond van 160. Met de aanpassing wordt het aandeel force protection
binnen de Nederlandse bijdrage aan RSM vergroot. Dit is mogelijk
doordat een aantal functies in de eerdere optimalisatieslag is geschrapt
als ook omdat niet-essentiële functies als gevolg van COVID-19
momenteel niet ingevuld worden.
Vrouwen, vrede en veiligheid
Het is 20 jaar geleden dat in de VN-Veiligheidsraad resolutie 1325 is
aangenomen. De Ministers zullen hier tijdens de tweede werksessie bij
stilstaan. Bovendien zal de secretaris-generaal van de NAVO een rapport
over Vrouwen, vrede en veiligheid presenteren. Dit rapport zal ingaan op
1

Kamerstuk 29 521, nr. 404.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 345

4

de reeds behaalde resultaten op dit onderwerp en de inspanningen die in
de toekomst moeten worden geleverd. Het onderwerp Vrouwen, vrede en
veiligheid heeft implicaties voor alle terreinen waarop de NAVO actief is.
Om tot concrete maatregelen ter bevordering van dit thema te kunnen
komen, heeft de NAVO een Policy and Action Plan met betrekking tot
Vrouwen, vrede en veiligheid vastgesteld. Implementatie van het huidige
actieplan is voorzien voor juni 2021.
Op de NAVO-top in december 2019 is de NATO Policy on Preventing and
Responding to Sexual Exploitation and Abuse vastgesteld. Tijdens deze
bijeenkomst staat het actieplan ter implementatie van het beleid geagendeerd.
De NAVO stelt dat seksuele uitbuiting en misbruik fundamenteel indruist
tegen de principes en waarden van de organisatie, en de effectiviteit en
geloofwaardigheid kan ondermijnen. Er is dan ook sprake van een
zero-tolerance beleid en de NAVO acht het noodzakelijk om een
gedragslijn vast te stellen die seksuele uitbuiting en misbruik binnen
de gehele organisatie voorkomt.
Ook nationaal besteedt Nederland aandacht aan de resolutie en het thema
Vrouwen, vrede en veiligheid. Nederland stelt momenteel haar vierde
Nationaal Actieplan (NAP) 1325 op, voor de periode 2021–2025. Het NAP
heeft zowel een nationale als internationale focus. Uniek is dat het NAP
gezamenlijk wordt ontwikkeld en ondertekend door overheidsorganisaties
en het maatschappelijk middenveld. Het Ministerie van Defensie is al
sinds het eerste NAP in 2008 medeondertekenaar.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 345

5