Onderzoek naar kennis en
vaardigheden
voorzitters en andere leden
stembureaus
In opdracht van Directie Democratie en
Bestuur

31 mei 2019

Opdrachtgever
Ministerie van BZK
Directie Democratie en Bestuur
Kenmerk
164084/LZW/JHO
Auteurs
Dr. Laurens J. Zwaan CMC
Drs. R.J. Schildmeijer
Drs. C. van der Salm
Drs. M.H. Meiling
Drs. E. Weghorst
Drs. J. Donkers
Projectnummer
A01840

Inhoudsopgave
1

Inleiding

4

2

Samenvatting

5

3

Achtergrond en onderzoeksvraag
3.1 Achtergrond

7
7

3.2

Onderzoeksvragen

7

3.3

Onderzoekskader

8

4

5

Aanpak
4.1 Scope

10
10

4.2

Begeleidingsgroep

10

4.3

Gevolgde methoden

10

4.4

4.3.1 Documentstudie
4.3.2 Vacature-analyse
4.3.3 Online kwantitatief onderzoek
4.3.4 Online zelfscan persoonlijke gedragsvaardigheden
4.3.5 Participatief onderzoek
4.3.6 Verdieping met focusgroepen
4.3.7 Verdieping met interviews
NVVB pilot ‘Bevordering Kwaliteit Stembureauvoorzitters’

10
10
11
11
12
12
12
13

4.5

BES openbaar lichamen

13

4.6

Rapportage en aanbevelingen

13

Bevindingen
5.1 Algemeen

14
14

5.2

Eerste hoofdvraag

17

5.3

5.2.1 Gevraagde eisen in de werving
5.2.2 Benodigde kennis en vaardigheden
5.2.3 Werkelijke niveau afgezet tegen de gevraagde en noodzakelijke eisen
Tweede hoofdvraag

17
19
22
26

5.3.1
5.3.2
5.3.3
5.3.4
5.3.5

27
33
35
38
39

Werving
Initiële selectie
Instructie
Examinering
Dagverloop

6

Conclusies

43

7

Aanbevelingen

48

164084/LZW/JHO

2 van 52

Bijlage I:

Bronnen

Bijlage II:

Interviews

Bijlage III:

Profiel stembureaulid, uitgesplitst naar rol

Bijlage IV:

Extern aangeboden trainingen

Bijlage V:

Tabellen kwantitatief onderzoek onder ambtenaren verkiezingen

Bijlage VI:

Tabellen kwantitatief onderzoek onder ambtenaren verkiezingen

164084/LZW/JHO

3 van 52

1

Inleiding
Op 15 juni 2018 heeft de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een brief naar de
Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II, 2017/2018, 31 142/33 829, nr. 83) met de evaluatie van
de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart en een agenda voor vernieuwing van het
verkiezingsproces. In deze brief wordt nader onderzoek aangekondigd naar het verbeteren van de
deskundigheid en vaardigheden van voorzitters en leden van stembureaus.
De voorzitters en leden van de stembureaus spelen een cruciale rol in het verkiezingsproces. Het
stembureau bepaalt of het stemmen en het tellen van de stemmen goed verloopt. Het is dus essentieel dat voorzitters en leden van de stembureaus goed voor deze taak zijn toegerust. Het kabinet is
met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Nederlandse Vereniging voor
Burgerzaken (NVVB) van mening dat nader onderzoek nodig is om na te gaan hoe de
deskundigheid en vaardigheden van voorzitters en leden van de stembureaus zijn te verbeteren.
Het onderzoek is opgedragen aan Leeuwendaal. De aanpak en uitkomsten van het onderzoek
worden in voorliggende rapportage beschreven. De rapportage wordt afgesloten met concrete
aanbevelingen voor verbeteringen.
Dank aan de gemeenten Breda en Groningen die hun faciliteiten beschikbaar hebben gesteld voor
het organiseren van bijeenkomsten met focusgroepen. Ook dank aan het grote aantal
respondenten dat de vragenlijsten heeft ingevuld en/of beschikbaar was voor
focusgroepsgesprekken of individuele interviews.

164084/LZW/JHO

4 van 52

2

Samenvatting
In opdracht van de minister van BZK is een onderzoek uitgevoerd naar het verbeteren van de
deskundigheid en vaardigheden van voorzitters en leden van stembureaus.
De twee hoofdvragen luiden:

Hoe is het nu gesteld met de kennis en vaardigheden van voorzitters en overige leden van
stembureaus en tellers op het terrein van het verkiezingsproces?


Welke factoren zijn van invloed op de kwaliteit van de kennis en vaardigheden van voorzitters
en overige leden van stembureaus en tellers?

Het onderzoek is uitgevoerd door Leeuwendaal. De onderzoekers hebben een onderzoekskader
opgesteld waarin het proces van profiel bepaling, werving, selectie, voorbereiding en de
verkiezingsdag zelf is gevolgd. Voor het onderzoek is een mix van kwantitatieve en kwalitatieve
methoden ingezet. Onder meer zijn de ambtenaren verkiezingen en de (plv.) voorzitters, leden en
tellers zowel online als in verdiepende gesprekken bevraagd.
Hoewel de bemensing van een zo grote vrijwilligersorganisatie een grote opgave is, gaat dit over
het geheel genomen goed. Dat neemt niet weg dat er aandachts- en verbeterpunten zijn.
Gemeenten krijgen veel ruimte om de bemensing van stembureaus naar eigen inzicht te
organiseren. De keuzes die lokaal worden gemaakt, hebben belangrijke effecten. Het zou goed zijn
om meer landelijke richtlijnen mee te geven en op enkele meer principiële keuzes een landelijke lijn
op te leggen.
Een dilemma dat vooral uit het verkiezingsonderzoek naar voren kwam, is de vraag of het wenselijk
is om het verkiezingsproces met vrijwilligers te draaien of met ambtelijke professionals en of dit
landelijk zou moeten worden voorgeschreven. Uit bedrijfsmatig oogpunt is de organisatie en
kwaliteitsborging met alleen ambtenaren makkelijker. Uit oogpunt van burgerbetrokkenheid bij dit
essentiële democratische proces en voor het vertrouwen in de uitslag heeft de inzet van burgers
grote meerwaarde. (Een compromis waarbij de voorzitter ambtenaar is en de leden en tellers
burgers zijn, is denkbaar zonder dat de gedachte van burgerbetrokkenheid en transparantie te veel
geweld wordt aangedaan).
Hoewel er enkele gemeenten zijn die alleen met ambtenaren werken, gaan de conclusies en
aanbevelingen uit van de momenteel overwegende praktijk van een vrijwilligersorganisatie. Dit blijkt
bij een meerderheid van de gemeenten ook overwegend naar tevredenheid te functioneren.
De man-vrouwverdeling op de stembureaus is evenwichtig, maar de spreiding over leeftijd is dat
niet. De populatie is in hoge mate vergrijsd (73% 51+, 40% 65+) en het zijn elke keer dezelfde
mensen die participeren (85% oudgedienden). Doorstroom, vernieuwing en verversing zijn voor de
gemeenten belangrijke aandachtspunten bij toekomstige werving een daar zijn ook kansen voor. Zo
komt uit een pilot van de NVVB (2019 a en b) naar voren dat hoger opgeleide jongeren een
voorname kansrijke doelgroep zijn voor de voorzittersfunctie.
Belangrijk is te werven vanuit een landelijk vanuit het ministerie van BZK aan te reiken profiel. Op
basis van het onderzoek is vastgesteld wat de belangrijkste taken, eisen en vaardigheden per rol
zijn. Deze zijn vastgelegd in een profiel (bijlage III).

164084/LZW/JHO

5 van 52

Afgezet tegen de eisen en benodigde vaardigheden voldoen de meeste stembureauleden daar
redelijk tot goed aan. Dat neemt niet weg dat hier zowel in de werving en selectie als in de
instructie aandacht voor nodig is. Er is ruimte voor verbetering.
Het organiseren van de gemeentelijke verkiezingsorganisatie op permanente basis in plaats van als
ad-hoc project biedt de beste kans om tijdig een toegeruste stembureauploeg te vormen en toe te
werken naar een meer evenwichtig opbouw en kwaliteit in de samenstelling van de ploeg.
De condities die worden geboden, wisselen. Hoewel meer intrinsieke factoren (betrokkenheid bij
het democratisch proces, burgerplicht, sociale factor) veruit de belangrijkste motivatie zijn om zich
aan te melden voor een stembureau, hebben de geboden condities wel een belangrijke invloed op
de motivatie, de toewijding door de dag en de kans dat een lid een volgende keer weer mee wil
doen. De kwaliteit van de ondersteuning door de gemeente is meestal goed, maar kan op sommige
plekken beter. Aandacht en waardering, onder meer fysiek bezoek vanuit de ambtelijke organisatie
bij elk stembureau, zijn belangrijker dan soms wordt gedacht. De beloning wordt gemiddeld
genomen wat mager gevonden. Vooral dat deze wordt belast, ondervindt veel weerstand. Ook zijn
er fiscale belemmeringen om de vergoeding aan verenigingen ten goede te doen komen, hoewel er
mooie kansen liggen om stembureauleden via de verenigingen te werven.
Actiever vernieuwen en vitaal houden van het bestand vraagt de inzet door de gemeenten van
andere wervingskanalen (social media) en een actievere werving. Als er meer nieuwe instroom
wordt geworven, is de selectie ook een punt van aandacht. Nu wordt zeer summier geselecteerd en
is feitelijk de eerste keer dat men meedoet een praktijktest waarna kan worden bepaald of men bij
volgende verkiezingen weer kan meedoen.
Instructie en een toets op het geleerde zijn belangrijk, ook voor oudgedienden. De toets zou niet
vrijblijvend moeten zijn. Als BZK de steminstructie zou uitbreiden met een volgsysteem en
geregistreerde testresultaten, zouden gemeenten daar meer gebruik maken. Het aan instructies is
in het algemeen adequaat. Het heeft echter meerwaarde om naast e-learning ook klassikale
instructie te organiseren, waar meer ruimte is voor bespreken en eventueel oefenen van lastige
situaties en dilemma’s. Het is belangrijk dat stembureauleden weten waarom bepaalde regels
gelden en hoe zij hier in het contact met de burger mee om kunnen gaan.
De discrepantie tussen wat gemeenten denken te hebben aangeboden en de perceptie bij de
stembureauleden ten aanzien van wat zij aan instructie hebben ontvangen is opvallend en vraagt
om aandacht voor communicatie en gebruik van e kracht van herhaling.
De bezetting en de roostering zijn belangrijke factoren bij het verloop van de dag. Bij grotere
stembureaus en een grote opkomst, zeker bij gecombineerde verkiezingen, kan de dag erg lang
zijn (soms wel 19 uur). Dit gaat ten koste van motivatie, concentratie en accuratesse. Het is van
belang dat stembureauleden voldoende kunnen pauzeren en dat de bezetting korte afwezigheid
(toiletbezoek) toelaat. Dit is niet altijd het geval. De overdracht bij wisseling van de wacht is een
kwetsbaar moment en vraagt bijzondere aandacht.
Zolang er niet elektronisch wordt geteld, is het telproces het meest kwetsbare proces. Het is de
moeite waard om te onderzoeken of nieuwe telmethoden, waarmee is geëxperimenteerd, dit proces
inderdaad bekorten en betrouwbaarder maken. De verwachting is dat dan de taken van de
stembureauleden worden verlicht.

164084/LZW/JHO

6 van 52

3

Achtergrond en onderzoeksvraag
3.1

Achtergrond

Een goed verloop van verkiezingen is een essentiële randvoorwaarde voor het goed functioneren
van onze democratie en voor de legitimiteit van onze volksvertegenwoordiging op alle niveaus.
De voorzitters en leden van het stembureau alsmede de tellers spelen een bepalende rol in het
verloop van het proces op het stembureau. Voorwaarden zijn:

dat helder is over welke kennis en vaardigheden zij moeten beschikken;


dat de voorzitters, leden en tellers ieder beschikken over de voor hun specifieke rol benodigde
kennis en vaardigheden;



dat de benodigde kennis en vaardigheden in de werving en selectie en bij de voorbereiding op
de rol en taken geborgd zijn;



dat eventuele toetsing aansluit op de juiste set benodigde kennis en vaardigheden.

Het onderzoek dient als basis voor het aanpassen van het huidige beleid en voor het ontwerpen
van nieuw beleid. De onderzoeksopzet is met dit doel ontworpen. Het onderzoek combineert een
breed kwantitatief onderzoek met verdiepend kwalitatief onderzoek.
3.2

Onderzoeksvragen

De eerste hoofdvraag luidt:
Hoe is het nu gesteld met de kennis en vaardigheden van voorzitters en overige leden van
stembureaus en tellers op het terrein van het verkiezingsproces?
Deze hoofdvraag is uitgewerkt in drie delen:

Welke eisen worden nu gesteld aan kennis en vaardigheden van voorzitters en overige leden
van stembureaus en tellers?


En hoe werkt dat in praktijk uit?



Waar zitten de lacunes en zijn verbeteringen nodig of mogelijk?

De tweede hoofdvraag luidt:

Welke factoren zijn van invloed op de kwaliteit van de kennis en vaardigheden van voorzitters
en overige leden van stembureaus en tellers?
Bij de beantwoording van de onderzoeksvragen wordt onderscheid gemaakt tussen functies:

voorzitter stembureau


plaatsvervangend voorzitter stembureau



gewoon lid stembureau



teller

Wanneer wij in dit rapport spreken over stembureauleden, dan refereren wij aan de totale groep
zonder onderscheid in functie.
De Kieswet onderscheidt overigens alleen de voorzitter, leden en plaatsvervangend leden (art. E 3
lid 3 KW; Een stembureau bestaat uit een bij algemene maatregel van bestuur vast te stellen aantal
leden, van wie er één voorzitter is en art. E 4 lid 1 KW;

164084/LZW/JHO

7 van 52

Burgemeester en wethouders benoemen tijdig voor elke verkiezing de leden van elk stembureau en
een voldoend aantal plaatsvervangende leden.)
3.3
Onderzoekskader
Bij wijze van onderzoekskader hebben wij processtappen onderscheiden en per processtap de
twee onderzoeksvragen geoperationaliseerd in deelvragen.
Figuur 1 - Processtappen

De eerste hoofdvraag richt zich primair op het profiel van de voorzitter, leden en tellers. Welke
eisen gesteld moeten worden, hangt samen met de rol en taken en met de kritische situaties die
vanuit de rol het hoofd moeten worden geboden. Wij operationaliseerden in samenspraak met de
begeleidingsgroep deze eerste hoofdvraag in de volgende deelvragen:
Profiel (rol, taken, kennis, vaardigheden)
1 Welke kennis en vaardigheden worden in de praktijk gevraagd?
2 Wat zijn de rol en taken (per functie) van de voorzitters, leden en tellers?
3 Met welke kritische situaties worden voorzitters, leden en tellers geconfronteerd (in hun rol)?
4 Welke kennis en vaardigheden zijn nodig om de rol en taken uit te voeren en daarbij de
kritische situaties het hoofd te bieden? (Waar relevant uitgesplitst naar de stemfase en de telfase.)
5 Welke verschillen zijn er tussen de volgens onze analyse benodigde kennis en vaardigheden
en de in de praktijk gestelde eisen?
6 Beschikken de voorzitters, leden en tellers in de praktijk over de in de praktijk gestelde eisen?
7 Beschikken voorzitters, leden en tellers in de praktijk over de volgens onze analyse benodigde
kennis en vaardigheden?
De tweede hoofdvraag bekijken wij per stap in het proces vanaf de werving tot en met de
verkiezingsdag zelf. Per processtap operationaliseerden wij de hoofdvraag in de volgende
deelvragen:
Werving
8 Hoe draagt de werving bij aan het vinden van kandidaten die (in potentie) over de gewenste
kennis en vaardigheden beschikken? Denk hierbij aan doelgroep keuze, de keuze van
kanalen, boodschappen en teksten, de laagdrempeligheid van het aanmeldproces en de
onderlinge fit van het geheel.
9 Welke wervingsmethoden worden gebruikt?

164084/LZW/JHO

8 van 52

10 Welke beloning wordt in de praktijk geboden?
11 Welke aanvullende voorwaarden en werkomstandigheden worden geboden?
12 Wat zijn redenen van voorzitters, leden en tellers om zich aan te melden?
13 Welke blokkades leiden ertoe dat men zich niet aanmeldt?
14 Worden voldoende geschikte kandidaten gevonden?
15 Wat doet men indien er niet voldoende kandidaten gevonden worden?
16 Worden concessies aan kwaliteit gedaan om posities in te kunnen vullen?
17 Hoe is de verdeling van voorzitters, leden en tellers over enkele in overleg met de
opdrachtgever nader te definiëren categorieën (zoals leeftijd, geslacht, politiek actief)?
Selectie
18 Hoe wordt getoetst of kandidaten (in potentie) beschikken over de gewenste kennis en
vaardigheden?
Instructie
19 Hoe kunnen de benodigde kennis en vaardigheden verworven worden?
20 Wat of welke maatregelen zijn er nodig om de kennis en vaardigheden op peil te brengen?
21 Welke trainingsmaterialen zijn er beschikbaar en welke trainingsvormen worden aangeboden?
22 Sluiten materialen en trainingsvormen aan bij de (ontwikkeling van de) gewenste kennis en
vaardigheden?
23 Sluit de verdere instructie aan bij de (ontwikkeling van de) gewenste kennis en vaardigheden?
Examinering
24 Toetst het examen gewenste kennis en vaardigheden (volledig en correct)?
Ter operationalisering van overige aspecten waar de opdrachtgever aandacht voor heeft gevraagd,
hebben wij drie aanvullende vragen geformuleerd:
Managen stembureau
25 Hoe wordt in de praktijk omgegaan met afwezigheid van de voorzitter en leden (bijv. bij
pauzes)?
26 In hoeverre biedt de bezettingscapaciteit ruimte om de dag in diensten te verdelen?
27 Wat wordt gedaan om de medewerkers als team te laten samenwerken?

164084/LZW/JHO

9 van 52

4

Aanpak
Het onderzoek dient als basis voor het aanpassen van het huidige beleid en voor het ontwerpen
van nieuw beleid. Onze onderzoeksopzet is met dit doel ontworpen. Wij combineren een breed
kwantitatief onderzoek met verdiepend kwalitatief onderzoek.
4.1

Scope

Ons onderzoek heeft zich gericht op de voorzitters, leden en tellers van stembureaus bij de
provinciale en waterschapsverkiezingen op 20 maart 2019. Wij hebben echter ook informatie
verzameld rond de gemeentelijke herindelingsverkiezingen van 21 november 2018 en de aanloop
naar de Europese verkiezingen van 23 mei 2019.
4.2
Begeleidingsgroep
Het onderzoek is begeleid door een begeleidingsgroep met daarin:


Roxana Chandali (voorzitter), Ministerie van BZK, Directie Democratie en Bestuur



Hella van de Velde, Ministerie van BZK, Directie Democratie en Bestuur



Juliette van der Jagt, VNG



Sanne Sterenborg, NVVB

4.3
Gevolgde methoden
Het onderzoek omvat meerdere methoden:


Documentstudie



Vacature-analyse



Online kwantitatief onderzoek



Online zelfscan persoonlijke gedragsvaardigheden



Participatief onderzoek



Verdieping met focusgroepen



Verdieping met interviews

4.3.1 Documentstudie
Wij hebben relevante documenten, waaronder bestaande onderzoeken, verzameld en
geanalyseerd op relevantie voor onze onderzoeksvragen.
4.3.2 Vacature-analyse
Wij hebben vacatureteksten verzameld en geanalyseerd om een beeld te vormen van de eisen die
gemeenten aan deze functies stellen. Daarnaast draagt dit bij aan ons zicht op de wijze van
werving.
De functie- en wervingsprofielen zijn opgevraagd via Jobfeed, LinkedIn Advanced functies, Google
search en gemeentelijke websites. Op deze manier zijn respectievelijk 14, 35 en 66 profielen voor
voorzitters, stembureauleden en tellers gevonden. Deze hebben wij geanalyseerd op de gestelde
eisen.

164084/LZW/JHO

10 van 52

4.3.3 Online kwantitatief onderzoek
Wij hebben twee online vragenlijsten ontworpen:

voor gemeenteambtenaren belast met de organisatie van de verkiezingen;


voor voorzitters, leden en tellers van stembureaus.

De vragenlijst voor gemeenteambtenaren belast met de organisatie van de verkiezingen is
geïntegreerd in de bredere vragenlijst die het ministerie ter evaluatie van de verkiezingen uitzet.
Deze vragenlijst is daags na de verkiezingen van 20 maart 2019 uitgezet door Kantar public. Om
de respons te verhogen heeft Kantar éénmaal gemeenten nagebeld van wie nog geen respons was
ontvangen. Uiteindelijk zijn uit 310 gemeenten ingevulde enquêtes ontvangen. Wij hebben vanuit
Kantar public de respons als ruwe data ontvangen en bewerkt.
De BES openbaar lichamen hebben een aangepaste vragenlijst ontvangen en ingevuld.
De vragenlijst voor voorzitters, leden en tellers van stembureaus is door ons in samenwerking met
I&O Research opgesteld. I&O research heeft de vragenlijst online gezet en de data verzameld.
Omdat wij in het kader van de AVG niet over contactgegevens van voorzitters, leden en tellers van
stembureaus konden beschikken, hebben wij de gemeenten gevraagd om elk voor hun eigen
gemeenten hun voorzitters, leden en tellers van stembureaus uit te nodigen om via een algemene
link de enquête in te vullen. Voor gemeenten waar reacties uitbleven, heeft I&O Research in drie
ronden gebeld. Er zijn 22.163 geldig ingevulde enquêtes uit 253 gemeenten ontvangen. De
verdeling over de functies was redelijk representatief. Het percentage plaatsvervangend voorzitters
is relatief laag omdat niet alle gemeenten op alle stembureaus formeel een stembureaulid als
plaatsvervangend voorzitter benoemen.


Voorzitters – 19%



Plaatsvervangend voorzitters – 9%



Gewone leden – 52%



Tellers – 20%

Door de hoge respons is ook de spreiding naar inwoneraantal en stedelijkheid redelijk evenwichtig.
Bij de analyse van de data hebben wij gekeken of er opvallende verschillen zijn afhankelijk van
stedelijkheid en/of gemeentegrootte. Op de meeste vragen zijn de verschillen te klein om daar
betekenis aan te hechten. Waar wij toch een betekenisvol verschil zien, maken wij daar melding
van. In alle andere gevallen gaan wij uit van de totale populatie.
4.3.4

Online zelfscan persoonlijke gedragsvaardigheden

Onderdeel van de online vragenlijst voor voorzitters, leden en tellers van stembureaus was een
online zelfscan persoonlijke gedragsvaardigheden. Op basis van de vacature-analyse en de
focusgroep discussie en interviews in de eerste onderzoeksfase hebben wij een voorlopige
veronderstelling gedaan welke gedragsvaardigheden per rol waarschijnlijk het meest belangrijk zijn.
De indicatief geteste gedragsvaardigheden zijn in hierna volgende tabel weergegeven. In de
profielen in bijlage III is een nadere definitie per competentie opgenomen.

164084/LZW/JHO

11 van 52

Tabel 1 – Gedragsvaardigheden in de online zelfscan
Gedragsvaardigheid

(Plv.) Voorzitter

Gewoon lid

Teller

Samenwerking

x

x

x

Nauwkeurigheid

x

x

x

Contactvaardig/communicatief

x

x

Regie/leidinggeven

x

Stressbestendigheid

x

Verantwoordelijkheidsgevoel/rolvastheid

x

4.3.5

Participatief onderzoek

Onze projectleider en twee medewerkers hebben dienst gedaan als stembureaulid bij de
herindelingsverkiezingen op 21 november 2018, bij de gecombineerde verkiezingen op 20 maart
2019 en bij de Europese verkiezingen op 23 mei 2019. Dit stelde hen in de gelegenheid het proces
van werving, selectie, instructie en de verkiezingsdag zelf te observeren vanuit het perspectief van
stembureaulid.
4.3.6

Verdieping met focusgroepen

Met behulp van een interactief digitaal systeem (Primoforum®) hebben wij zeven focusgroepdiscussies gevoerd. Eén bijeenkomst is al in de beginfase van het onderzoek georganiseerd met
een gemengde groep van ambtenaren en voorzitters, leden en tellers van stembureaus. In totaal
waren bij deze eerste oriënterende focusgroep 9 mensen aanwezig, van wie 3 medewerkers
verkiezingen, 4 voorzitters en 2 leden van een stembureau. De oogst van deze bijeenkomst heeft
bijgedragen aan het voorbereiden van de enquêtes.
De volgende zes bijeenkomsten zijn georganiseerd in de laatste fase bij wijze van verdieping na de
enquêtes. Drie bijeenkomsten waren primair bedoeld om informatie te halen bij
gemeenteambtenaren belast met de organisatie van de verkiezingen. Omdat het aantal
ambtenaren dat zich aanmeldde, tegenviel, hebben wij hier ook een aantal voorzitters voor
uitgenodigd. De drie overige bijeenkomsten waren bedoeld om informatie te halen bij voorzitters,
leden en tellers van stembureaus. Via de enquête kon men aangeven of men hiervoor interesse
had. Uiteindelijk konden wij een selectie maken uit 580 (plv.) voorzitters, 469 leden en 153 tellers
van stembureaus. Wij hebben ervoor gekozen om de groepen klein te houden om kwalitatief
voldoende verdieping in de discussie te houden.
De bijeenkomsten waren verdeeld over het land (Breda, Groningen en Utrecht). De gemeenten
Groningen en Breda hebben het stadskantoor hiervoor beschikbaar gesteld. In Utrecht is gebruik
gemaakt van het kantoor van Leeuwendaal.
In totaal hebben 69 personen aan deze bijeenkomsten deelgenomen; 15 ambtenaren verkiezingen,
39 (plv.) voorzitters, 13 gewone leden en 2 tellers.
4.3.7

Verdieping met interviews

Er zijn 13 interviews gevoerd ten einde verdiepingsvragen te kunnen stellen. Vijf interviews zijn
gevoerd in de beginfase van het onderzoek. De zo opgehaalde informatie is gebruikt om de vragen
voor de online enquête aan te scherpen. Acht interviews zijn in de laatste fase gevoerd om
opvallende zaken uit de enquête te kunnen uitdiepen. In bijlage II is een overzicht van
geïnterviewden opgenomen.

164084/LZW/JHO

12 van 52

4.4

NVVB pilot ‘Bevordering Kwaliteit Stembureauvoorzitters’

De NVVB heeft, specifiek voor de fase van initiële selectie, bij 11 gemeenten in een pilot
onderzocht of de kwaliteit van de uitoefening van de functie van (plv.) voorzitter bevorderd kan
worden door middel van een selectiemethodiek voor kandidaten voor deze functie, genaamd de
Quick Scan (NVVB 2019 a en b & Yxly, 2019). Voorliggend onderzoek van BZK uitgevoerd door
Leeuwendaal en het onderzoek van de NVVB zijn los van elkaar uitgevoerd, maar de onderzoeken
hebben wel raakvlakken. Wij hebben met de NVVB afgestemd, in het bijzonder bij de opzet van
onze online zelfscan persoonlijke gedragsvaardigheden. De uitkomsten van deze pilot hebben wij
voor zover voor dit onderzoek relevant in onze analyse betrokken.
4.5
BES openbaar lichamen
De drie overzeese openbaar lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba zijn ook uitgenodigd om
deel te nemen aan het onderzoek. Op deze eilanden vonden op 20 maart de Kiescollegeverkiezingen plaats en op Bonaire en Saba bovendien de verkiezingen voor de eilandsraad.
Uiteindelijk is alleen respons van stembureauleden (34) uit Bonaire ontvangen. De gemeenten
Bonaire, Saba en Sint Eustatius hebben elk de aangepaste vragenlijst voor de gemeente zelf
ingevuld.
Op de meeste vragen zien wij geen bijzonderheden in de respons. Voor zover deze respons
opvallende afwijkingen laat zien zullen wij dat in een aparte paragraaf vermelden.
4.6

Rapportage en aanbevelingen

Deze rapportage omvat naast een analyse van de onderzoeksresultaten per onderzoeksvraag een
aantal concrete aanbevelingen. De aanbevelingen steunen niet alleen op het onderzoek, maar
tevens op onze ruime ervaring met (HR) vraagstukken rond werving, selectie en instructie.
De rapportage is in concept besproken met de begeleidingsgroep en daarna, waar nodig,
aangescherpt.

164084/LZW/JHO

13 van 52

5

Bevindingen
In de bijlagen zijn de tabellen met de antwoorden uit de online vragenlijsten opgenomen.
5.1

Algemeen

Voordat wij aan de hand van de hoofdvragen en ons daaraan gerelateerde onderzoekskader onze
bevindingen analyseren, geven wij enkele algemene bevindingen die een beeld geven van wie
onze voorzitters, leden en tellers zijn. Het is belangrijk hierbij in gedachten te houden dat dit
vrijwilligers zijn.
In 9% van de gemeenten wordt geen gebruik gemaakt van mensen die alleen tellen. Zij worden wel
benoemd als stembureaulid.
De meeste stembureauleden (87%) zijn dit in hun eigen gemeente, maar er zijn ook mensen die in
een andere gemeente dienst deden (13%). Bij voorzitters en plaatsvervangend voorzitters ligt het
percentage dat buiten de eigen gemeente dienst deed, iets hoger (17% en 16%), waarschijnlijk
doordat gemeenten vaak ambtenaren op deze rol inzetten. Deze wonen niet altijd in de gemeente
waar zij werken. Ook bij tellers ligt het percentage iets hoger (15%), waarschijnlijk doordat
gemeenten hiervoor studenten rekruteren.
Een deel (21%) van de stembureauleden is ook ambtenaar. Dat zijn niet alleen
gemeenteambtenaren, maar van de groep ambtenaren was 79% als ambtenaar werkzaam in
dezelfde gemeente waar zij als stembureaulid dienden. Ook hier zijn wij het effect van de inzet van
eigen ambtenaren als stembureaulid.
Sommige gemeenten proberen vooral de functie van voorzitter zoveel mogelijk door eigen
ambtenaren te laten invullen. Van de voorzitters is dan ook 30% gemeenteambtenaar. Enkele
gemeenten kiezen er zelfs voor om de gehele stembureaubemensing met eigen ambtenaren te
vullen.
Van de respondenten heeft 47% de hele dag (al dan niet met pauzes) meegedraaid, 34% draaide
één shift. Bij de (plv.) voorzitters ligt het percentage dat de hele dag diende beduidend hoger
(voorzitters 68%, plaatsvervangers 62%). De tellers waren vanzelfsprekend alleen bij de telling
aanwezig. Onder onze respondenten heeft slechts 4% van de tellers aan een centrale telling
deelgenomen.
De man-vrouwverhouding is evenwichtig en bijna half om half. Wel valt op dat onder voorzitters het
aantal mannen met 68% hoger ligt. Bij plaatsvervangend voorzitters is de verhouding al iets minder
scheef met 59% mannen. Vrouwen zijn iets in de meerderheid onder gewone leden (53%) en
tellers (57%).
De leeftijdsopbouw is minder evenredig gespreid. Van de stembureauleden is 73% 51 jaar of ouder
en 40% zelfs 65 jaar of ouder. De groep van 18 tot en met 50 jaar is 26%.
Een marginaal aantal stembureauleden (0,14%), is jonger dan 18. Dit is opvallend, omdat de
Kieswet de leeftijd van 18 als minimumgrens hanteert (art. E 4 lid 2 KW).

164084/LZW/JHO

14 van 52

Dit betreft allemaal tellers.1 Kennelijk zijn op zeer beperkte schaal jongere tellers toegelaten. Het
stembureau doet de telling (art. N 1 lid 1 KW). De Kieswet stelt dat de stembureauleden tellen,
maar zich kunnen laten bijstaan door plaatsvervangende leden en ambtenaren van de gemeente,
daartoe door burgemeester en wethouders aangewezen (art. N 5 KW). Tellers zijn daarmee in feite
(toegevoegde) stembureauleden, worden als zodanig benoemd en zouden aan de wettelijke
leeftijdseis moeten voldoen.
Tabel 2 - Leeftijdsopbouw naar functie
Totaal
jonger dan 18
18-34
35-50
51-65
65 of ouder

Voorzitter

Plv. voorzitter

Gewoon lid

Teller

7%
16%
39%
38%

0%
10%
15%
33%
42%

10%
11%
32%
47%

1%
23%
21%
31%
25%

0%
12%
14%
33%
40%

Door afrondingsverschillen komt niet elke kolom op 100% uit.

Bij de voorzitters is de groep onder de 35 jaar wat kleiner (7%) en de groep tussen de 51 en 65 jaar
wat groter (39%), maar in de andere leeftijdscategorieën is de verdeling ongeveer gelijk met die
over het totaal. Bij de gewone leden valt vooral op dat bijna de helft (47%) 65 jaar of ouder is.
Bedenk dat dit ook in absolute aantallen de grootste categorie is. Bij tellers is de verdeling over de
leeftijdscategorieën vrij evenwichtig gespreid. De afwijkingen zijn gering in de verdeling afhankelijk
van gemeenteomvang of mate van stedelijkheid, maar bij de meest stedelijke en grootste
gemeenten lijkt de leeftijdsopbouw iets jonger.
De meeste stembureauleden hebben al vaker in een stembureau geparticipeerd.
Tabel 3 - Keren deelname naar functie

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11 t/m 20
21 t/m 30
31 en meer
onbekend

1

Totaal

Voorzitter

15%
15%
8%
7%
8%
7%
3%
6%
1%
10%
13%
4%
2%
1%

4%
5%
4%
5%
7%
8%
4%
8%
1%
16%
24%
9%
5%
0%

Plv. Gewoon lid
voorzitter
6%
10%
6%
7%
8%
9%
4%
8%
2%
13%
19%
5%
3%
0%

15%
16%
9%
9%
8%
8%
4%
5%
1%
9%
11%
3%
1%
1%

Teller
31%
25%
11%
7%
7%
5%
1%
3%
0%
4%
3%
1%
0%
2%

Eén plaatsvervangend voorzitter geeft aan onder de 18 te zijn. Wij veronderstellen dat hier een invulfout is gemaakt.
In een van de focusgroepen gaf een deelnemer aan dat op zijn stembureau een lid 17 was, maar dat lijkt een incident.

164084/LZW/JHO

15 van 52

Voor slechts 15% was dit de eerste keer dat zij in een stembureau dienden. Voor voorzitters en
plaatsvervangend voorzitters ligt dat percentage nog lager (4% en 6%) omdat vrijwel altijd als eis
wordt gesteld aan (plv.) voorzitters dat zij al een keer als gewoon lid op een stembureau hebben
gediend.
Voor 15% was dit de tweede keer. Ongeveer 50% participeerde al 2 tot en met 10 keer eerder.
Vooral bij de groep (plv.) voorzitters is het aantal veteranen hoog. Van de voorzitters heeft 38% al
meer dan 10 keer geparticipeerd en van de plaatsvervangend voorzitters 27%. Bij de tellers zien wij
juist relatief veel nieuwe deelnemers (31%) en mensen die dit voor de 2e keer doen (25%).
Hoewel de verschillen naar gemeenteomvang en/of stedelijkheid niet groot zijn, valt wel op dat de
grootste en meest stedelijke gemeenten wat meer mensen voor de eerste of tweede keer inzetten.
Op basis van de vragenlijst kunnen wij ook een beeld geven van de achtergrond van de
stembureauleden. Gezien de leeftijdsopbouw is het niet verbazend dat 39% gepensioneerd is.
Ongeveer 45% heeft een betaalde functie. De publieke sector is oververtegenwoordigd ten
opzichte van de private sector (28% versus 17%). Uit de verdiepingsgespreken zijn signalen dat het
bij de overheid makkelijker en meer geaccepteerd is verlof op te nemen voor stembureaudienst,
maar dit hebben wij niet onderzocht. De keuze van gemeenten om ambtenaren in te zetten is ook
een factor.
Bij de rol van voorzitter of plaatsvervangend voorzitter is het percentage overheidsmedewerkers
opvallend hoger (37% en 29%). Dit hangt samen met het gegeven dat meerdere gemeenten deze
posities in beginsel alleen met eigen ambtenaren bemensen.
Bij tellers is het percentage studerenden (12%) hoger. Er zijn diverse gemeenten die voor deze rol
expliciet bij onderwijsinstellingen werven.
Tabel 4 - Hoofdbezigheid naar functie
Totaal

Voorzitter Plv. voorzitter Gewoon lid

Teller

Ondernemer met personeel
ZZP’er / freelancer
Werkzaam in loondienst
(bedrijfsleven)
Werkzaam bij de overheid
Werkzaam bij de semioverheid
(onderwijs, zorg, politie, etc.)

1%
4%
12%

1%
4%
9%

1%
4%
11%

1%
4%
11%

1%
4%
19%

21%
7%

37%
6%

29%
7%

13%
7%

21%
8%

Arbeidsongeschikt
Werkloos / werkzoekend /
bijstand
Gepensioneerd of VUT
Studerend / schoolgaand
Huisvrouw / huisman
Anders
Weet niet / wil niet zeggen

2%
2%

1%
1%

1%
1%

2%
2%

2%
3%

39%
5%
4%
2%
1%

36%
1%
2%
2%
0%

39%
3%
2%
2%
1%

46%
4%
5%
2%
1%

24%
12%
4%
2%
1%

Door afrondingsverschillen komt niet elke kolom op 100% uit.

Het overgrote deel van de stembureauleden is zelf niet politiek actief (83%). Ongeveer 9% is vooral
passief lid van een partij en 6% actief (2% als volksvertegenwoordiger). Onder voorzitters en
plaatsvervangend voorzitters is de groep die helemaal niet politiek actief is wat kleiner (78% en
80%), mogelijk omdat hier relatief vaker ambtenaren op worden ingezet.

164084/LZW/JHO

16 van 52

5.2

Eerste hoofdvraag

De eerste hoofdvraag luidt:
Hoe is het nu gesteld met de kennis en vaardigheden van voorzitters en overige leden van
stembureaus en tellers op het terrein van het verkiezingsproces?
Deze hoofdvraag is uitgewerkt in drie delen:

Welke eisen worden nu gesteld aan kennis en vaardigheden van voorzitters en overige leden
van stembureaus en tellers?


En hoe werkt dat in praktijk uit?



Waar zitten de lacunes en zijn verbeteringen nodig of mogelijk?

De eerste hoofdvraag richt zich primair op het profiel van de voorzitter, leden en tellers.
Welke eisen gesteld moeten worden hangt samen met de rol en taken en met de kritische situaties
die vanuit de functie het hoofd moeten worden geboden. In welke mate voldoen zij aan deze eisen?
En ten slotte, waar is verbetering mogelijk?
5.2.1 Gevraagde eisen in de werving
1 Welke kennis en vaardigheden worden in de praktijk gevraagd?
Uit onze vacatureanalyse is allereerst af te leiden dat het gevraagde ‘kennis- en
vaardighedenpakket’ enorm uiteenloopt. Toch is een aantal kenmerken uit de vacatures te
destilleren.
In 61% van de vacatureteksten wordt expliciet aangegeven dat het volgen van een (veelal digitale)
instructie verplicht is. Feitelijk is dat altijd een eis, ook al wordt dit niet altijd in de oproep vermeld.
5.2.1.1 Opleiding
Ongeveer de helft van de vacatureteksten omvat een eis ten aanzien van opleiding of opleiding
gerelateerd werk- en denkniveau. In vrijwel alle gevallen wordt minimaal mbo-niveau gevraagd.
Incidenteel wordt basisopleiding, vmbo of hbo gevraagd.
Uit de verdiepingsgesprekken komt naar voren dat een minimale eis van mbo vooral een redelijke
indicatie geeft of het lid voldoende taal- en telvaardig zal zijn. In het algemeen wordt een hogere
minimumeis niet nodig gevonden, hoewel voor de voorzittersrol sommige gemeenten wel geneigd
zijn voorkeur te geven aan minimaal een hbo-niveau. Dit wordt echter niet gevraagd in
vacatureteksten die vooral gericht zijn op nieuwe leden, voor wie men geen onnodig hoge drempels
wil opwerpen. Voorzitters worden in het algemeen geworven uit het bestand van al ervaren
stembureauleden. Dan wordt meer gekeken naar het optreden in de praktijk en is er minder
behoefte om nog het opleidingsniveau te toetsen.
5.2.1.2 Vaardigheden
De vaardigheden die door gemeenten worden gevraagd zijn heel divers. Verderop zullen wij ingaan
op de volgens ons onderzoek benodigde vaardigheden. Deze wijken op een aantal punten af van
wat nu meestal wordt gevraagd.
In de hierna volgende tabel staan de vaardigheden die blijkens de geanalyseerde vacatureteksten
in de huidige praktijk relatief vaker worden gevraagd.

164084/LZW/JHO

17 van 52

Tabel 5 – In vacatureteksten gevraagde vaardigheden
Vaardigheid
Nauwkeurigheid
Beheersing Nederlandse taal
Stressbestendigheid
Flexibiliteit
Instructies kunnen volgen
Integriteit
Cijfermatig inzicht / tellen
Samenwerken
Verantwoordelijkheidsgevoel
Representatief

Percentage
genoemd
68%
50%
28%
19%
12%
9%
9%
9%
9%
9%

5.2.1.3 Overige eisen
Daarnaast worden uiteenlopende meer praktische eisen gesteld. Hier volgen de eisen die relatief
vaker worden gesteld.
In 71% wordt de minimumleeftijdsgrens van 18 expliciet vermeld, maar dit is een wettelijke eis die
altijd geldt.
In 18% van de vacatures wordt er, vooral bij de tellers, op gewezen dat men voldoende fysiek fit
moet zijn. Daarbij wordt soms gerefereerd aan het op de grond tellen.
In 17% van de vacatures wordt geëist dat het stembureaulid woonachtig is in de gemeente waar
deze dienst doet. Dit is echter geen wettelijke eis.
In 11% van de gevallen wordt vermeld dat men over eigen vervoer moet beschikken om naar het
stembureau te komen, waarbij in enkele gevallen het bezit van een rijbewijs wordt genoemd. Dat
men op eigen gelegenheid naar het stembureau moet komen, is blijkbaar vanzelfsprekend
aangezien wij geen gemeenten zijn tegengekomen die een haal-en-breng service organiseren om
leden te faciliteren. Voorzitters moeten na afloop van de telling het proces-verbaal op het
gemeentehuis inleveren. Afhankelijk van de locatie zal dit in veel gevallen alleen kunnen als de
voorzitter over autovervoer beschikt.
Wij hebben in de vragenlijst niet gepeild of een verklaring omtrent gedrag wordt gevraagd. Wij
treffen deze eis echter slechts twee maal aan in een vacaturetekst.
Sommige gemeenten eisen dat de voorzitter een ambtenaar uit de eigen gemeente is. In enkele
gevallen worden ook voor de functie van stembureaulid uitsluitend eigen ambtenaren ingezet. Daar
worden vier redenen, soms in combinatie, voor aangevoerd:

Het werken met ambtenaren verlicht de druk om extern te moeten werven.


Het organiseren voor instructie voor eigen ambtenaren is eenvoudiger te organiseren.



Het werken met een eigen ambtenaar als voorzitter maakt het makkelijker te borgen dat de
kritische rol van voorzitter in ieder geval correct wordt ingevuld.



Het is makkelijker om collega ambtenaren aan te spreken op verwachtingen en eventuele
tekortkomingen.

164084/LZW/JHO

18 van 52

Uit sommige gemeenten klinkt in het verlengde daarvan de suggestie om de hele stembureaubemensing vanuit het ambtelijk apparaat in te vullen. Wij zijn één gemeente tegengekomen die dit
ook zo uitvoert en deze gemeente ziet in de praktijk de vier hierboven genoemde redenen
bevestigd.
Uit de vragenlijsten, gesprekken en focusgroep discussies komen echter ook principiële bezwaren
naar voren tegen de inzet van ambtenaren. Men vindt dan dat de transparantie en onpartijdigheid
van het democratisch proces is gediend bij burgerlijke betrokkenheid, inclusief het openstellen van
de functie van voorzitter stembureau voor niet-ambtelijke burgers. Meer uitgesproken aanhangers
van deze mening stellen zelfs dat het onwenselijk is om het verkiezingsproces te verambtelijken.
5.2.2
2

Benodigde kennis en vaardigheden

Wat zijn de rol en taken (per functie) van de voorzitters, leden en tellers?

Inzicht in de rol en taken van de stembureauleden is nodig om te bepalen welke kennis en
vaardigheden dit vergt.
In de Kieswet staat geen opsomming van de taken, maar ze zijn daar in belangrijke mate wel uit af
te leiden. Opvallend is wel dat de Kieswet bij de beschrijving van het stemproces (art. J 24 – 26
KW) expliciet aangeeft welke handelingen bij het stemmen door de voorzitter worden verricht en
welke door de leden.
Zo moet de voorzitter het identiteitsbewijs en de stempas controleren, moet het tweede lid nagaan
of de stempas voorkomt in het uittreksel van ongeldige stempassen, overhandigt de voorzitter het
stembiljet en ziet het derde lid toe dat het biljet in de stembus wordt gedaan. In de praktijk rouleren
deze handelingen tussen voorzitter en leden. Het zou ook onpraktisch zijn als de voorzitter de hele
dag alleen deze handelingen moet verrichten.
De Kieswet noemt het bewaken van de orde als specifieke taak van de voorzitter (art. J 37 KW).
Ook in de praktijk zien de gemeenten en de voorzitters zelf dit als een specifieke
verantwoordelijkheid van de voorzitter.
Het opnemen van de stemmen beschrijft de Kieswet als gezamenlijke taak van het stembureau (art.
N 1 – 10 KW). Hoewel in de praktijk het invullen van het proces-verbaal wordt gezien als taak van
de voorzitter, wordt dit niet expliciet in de Kieswet benoemd. Wel stelt art. N 10 lid 2 KW dat alle
stembureauleden het proces-verbaal tekenen.
De voorzitter of een door hem aan te wijzen lid brengt de verzegelde stukken naar de
burgemeester (art. N 11 lid 1 KW).
Kijkend naar de wet en de praktijk hebben wij in de hierna volgende tabel een schema opgesteld
van de belangrijkste taken en de verdeling daarvan over de functies. In beginsel participeert de
(plv.) voorzitter, naast de uitvoering van eigen specifieke voorzitterstaken, in alle taken van gewone
stembureauleden en tellers. En de gewone stembureauleden participeren op hun beurt naast hun
specifieke taken als stembureaulid volledig in de taken van de tellers.

164084/LZW/JHO

19 van 52

Tabel 6- Taken op het stembureau
Voorzitter
Controleert de inrichting van het stembureau voor opening en maakt x
deze zo nodig in orde.
Coördineert de gang van zaken op het stembureau.
x
Draagt zorg voor de orde op het bureau en roept zo nodig assistentie x
op.
Stemt af met de gemeente.
x
Houdt het proces-verbaal bij.
x
Rapporteert de voortgang, tussentijdse uitkomsten en eventuele
x
vragen of knelpunten aan het hoofdstembureau.
Ontvangt kiezers op het stembureau.
x
Geeft zo nodig toelichting op de procedure aan kiezers.
x
Controleert identiteitsbewijzen en stempassen.
x
Houdt (mede) toezicht op het stemproces en de orde in het
x
stembureau.
Neemt de stemmen op (telling, beoordeling geldigheid en blanco)
x
volgens het voorgeschreven protocol.

3
4

Lid

Teller

x
x
x
x
x

x

Met welke kritische situaties worden voorzitters, leden en tellers geconfronteerd (in hun rol)?
Welke kennis en vaardigheden zijn nodig om de rol en taken uit te voeren en daarbij de
kritische situaties het hoofd te bieden? (Waar relevant uitgesplitst naar de stemfase en de telfase).

Elke rol vereist kennis van het proces en de regels die van toepassing zijn. Voor de tellers beperkt
dit zich tot het telproces. De voorzitters en gewone leden moeten op hoofdlijnen dezelfde regels en
processtappen kennen, maar in de praktijk wordt van de voorzitter wel verwacht dat deze het
proces-verbaal opmaakt. De vereiste kennis en cognitieve vaardigheden per rol hebben wij in de
volgende tabel samengevat. Daarna zullen wij apart ingaan op de relevante gedragsvaardigheden.
Tabel 7 - Vereiste kennis en cognitieve vaardigheden

Inzicht in de opzet van het proces-verbaal
Kennis van de praktische gang van zaken op het stembureau

Voorzitter
x
x

Lid
(x)
x

Teller

Kennis van het stemproces en de regels
x
Kennis om te kunnen beoordelen of de vereiste documenten om te x
stemmen correct zijn
Mondelinge en schriftelijke beheersing van de Nederlandse taal
x

x
x
x

(x)

Tel- en rekenvaardigheid
Kennis m.b.t. (on)geldigheid van ingevulde stembiljetten
Kennis van het telproces

x
x
x

x
x
x

x
x
x

(x) = deze eis is in lichter/beperkter mate aan de orde

Naast kennis en cognitieve vaardigheden is een aantal gedragsvaardigheden belangrijk. Alleen
inzicht in hun rol en taken is onvoldoende om de vraag te beantwoorden welke eisen aan de
gedragsvaardigheden van de voorzitter, leden en tellers gesteld moeten worden. De context
waarbinnen deze worden uitgeoefend en de kritische situaties die zij het hoofd moeten bieden, zijn
daarvoor medebepalend.

164084/LZW/JHO

20 van 52

Daarom hebben wij ons de vraag gesteld met welke kritische situaties voorzitters, leden en tellers
(in hun functie) worden geconfronteerd. Ons beeld hiervan is opgebouwd uit antwoorden uit de
online vragen, de discussies in de focusgroepen en de interviews. De belangrijkste kritische
situaties en de vertaling naar benodigde gedragsvaardigheden zijn in de volgende tabel verkort en
schematisch weergegeven en per rol gekoppeld aan de daarbij benodigde gedragsvaardigheid.
Tabel 8 – Vereiste gedragsvaardigheden, gerelateerd aan kritische situaties
Kritische situaties

Gedragsvaardigheid

Als team elkaar scherp houden met behoud Samenwerking
van een goede sfeer.
Onderling duidelijk blijven communiceren
ook als het druk is.
Elkaar scherp houden als het (te) gezellig
wordt en/of de vermoeidheid toeslaat.
Samen de klus klaren, ook al wordt het laat.
Omgaan met verschil van inzicht over de
werkwijze in de ploeg.
Ook na lange dag en onder druk alert en
Nauwkeurigheid
accuraat blijven.
De verschillende documenten nauwgezet
checken.
Correct tellen.
Proces-verbaal correct, volledig en leesbaar
invullen.
Op een nette manier nee kunnen zeggen
Contactvaardig/communicatief
tegen burgers en dat uitleggen (ongeldige
papieren, niet samen in stemhokje ook al is
er sprake van een geestelijke beperking
etc.).
Vragen netjes beantwoorden ook al snapt
de burger iets niet meteen.
Behulpzaam zijn en uitleg geven.
Rust en overzicht bewaren in het team als Stressbestendigheid
het druk wordt.
Rust bewaren tegenover (over-)assertieve
of zelfs agressieve burgers die het niet eens
zijn met de gang van zaken.
Rust bewaren als de media binnenstapt.
Orde en overzicht houden ook als het druk Regie/leiding
wordt en/of bij (over-)assertieve bezoekers.
Eenduidigheid in werkwijze bewaren als
sommige stembureauleden een andere
opvatting hebben.
De ploeg tot het laatst bij elkaar en
gemotiveerd houden ook als het laat wordt
en leden naar huis willen.

164084/LZW/JHO

(Plv.)
Voorzitter
x

Lid

Teller

x

x

x

x

x

x

x

x

(x)

x

21 van 52

In onze vragenlijst hadden wij ook rolvastheid en verantwoordelijkheidsbesef opgenomen om
aansluiting te krijgen bij de vaardigheden waarop in de NVVB-pilot (waarover in § 5.3.2 over de
initiële selectie meer) voorzitters werden getest. De geconstateerde kritische situaties geven minder
aanleiding deze apart te benoemen. Impliciet zit dit al in regie/leiding.
Stressbestendigheid hadden wij aanvankelijk alleen voor de voorzitter geselecteerd. Gelet op de
kritische situaties is verdedigbaar dat ook voor de stembureauleden deze vaardigheid in enige mate
aanwezig moet zijn.
Vanuit de rol, taken en kritische situaties hebben wij een model profiel opgesteld (bijlage III) waarin
wij de rol van voorzitter, gewoon lid en teller onderscheiden. Wij zijn er daarbij vanuit gegaan dat
wat geldt voor de teller ook geldt voor het gewone lid en dat wat geldt voor de teller en het gewone
lid ook telt voor de voorzitter. Elke volgende rol omvat de voorliggende rollen.
Veel gemeenten kennen ook de functie van plaatsvervangend voorzitter. Deze moet alle taken en
verantwoordelijkheden van de voorzitter kunnen overnemen. Daarom onderscheiden wij voor deze
functie geen apart profiel.
5.2.3

Werkelijke niveau afgezet tegen de gevraagde en noodzakelijke eisen

De volgende twee onderzoeksvragen spitsen zich toe op de vraag of de voorzitters, leden en tellers
aan de gevraagde en de benodigde eisen voldoen.
5 Welke verschillen zijn er tussen de volgens onze analyse benodigde kennis en vaardigheden
en de in de praktijk gestelde eisen?
6 Beschikken de voorzitters, leden en tellers in de praktijk over de in de praktijk gestelde eisen?
7 Beschikken voorzitters, leden en tellers in de praktijk over de volgens onze analyse benodigde
kennis en vaardigheden?
De eisen die volgens ons nodig zijn overwegend terug te vinden bij de rode draad in wat nu al
wordt geëist, zei het dat de lijstjes per gemeente verschillen. Daarom zou een meer eensluidend
profiel meer duidelijkheid geven.
Volgens de verkiezingsambtenaren is bij klein percentage stembureauleden de gevraagde kennis
en vaardigheden onvoldoende aanwezig ((plv.) voorzitters 5%, gewone leden 6%, tellers 2%). Zij
schatten de benodigde kennis en vaardigheden bij de grote meerderheid als voldoende en bij
ongeveer een vijfde als goed in. Bij de grotere gemeenten worden de aanwezige kennis en
vaardigheden door de ambtenaren verkiezingen iets lager ingeschat.
Een belangrijke indicatie of stembureauleden over de benodigde kennis en vaardigheden
beschikken is de tevredenheid bij de verkiezingsambtenaren over het feitelijke functioneren van
hun stembureauleden op de verkiezingsdag. De juiste kennis en vaardigheden zijn immers een
randvoorwaarde om goed te kunnen functioneren.
Over het feitelijk functioneren in zijn algemeenheid oordelen de ambtenaren verkiezingen
overwegend positief. Op de rol van (plv.) voorzitter scoort niemand slecht en slechts 2% matig. Dat
betekent dat vrijwel alle (plv.) voorzitters naar behoren hebben gefunctioneerd (28% voldoende,
62% goed, 8% uitstekend).
Voor gewone stembureauleden en tellers is het oordeel vergelijkbaar (leden; 1% matig, 32%
voldoende, 60% goed, 5% uitstekend) (tellers; 1% matig, 25% voldoende, 60% goed, 5%
uitstekend).

164084/LZW/JHO

22 van 52

5.2.3.1 Opleidingsniveau
Wij zagen in de vacatureanalyse dat, als er een opleidingseis wordt gesteld, in het algemeen (een
volledige) mbo-opleiding als minimumeis wordt gesteld. In de praktijk voldoet het overgrote deel
van de stembureauleden aan deze eis, 20% zit daar onder. Wel heeft iedereen minimaal vmboniveau.
Voor voorzitters bleek dat soms ook hbo als minimumeis wordt gesteld. Wij zien dat het gemiddelde
opleidingsniveau van (plv.) voorzitters ook wat hoger ligt dan dat van gewone leden en tellers. Van
de voorzitters heeft zelfs 60% hbo of hoger.
Tabel 9 - Opleidingsniveau naar functie
Totaal Voorzitter
Geen onderwijs / basisonderwijs / cursus
inburgering / cursus Nederlandse taal
lbo/vbo/vmbo (kader- of beroepsgerichte
leerweg) / mbo 1 (assistentenopleiding)
mavo/havo of vwo (eerste drie jaar) /
ulo/mulo/vmbo (theoretische of gemengde
leerweg) / voortgezet speciaal onderwijs
mbo 2, 3, 4 (basis beroeps-, vak-, middenkaderof specialistenopleiding) of mbo oude structuur
(vóór 1998)
havo of vwo (overgegaan naar de 4e klas) /
hbs/mms/hbo-propedeuse of wo-propedeuse
hbo (behalve hbo master) / wo kandidaats- of wo
bachelor
wo doctoraal of wo master of hbo
master/postdoctoraal onderwijs
Weet niet / wil niet zeggen

Lid

Teller

0%

(plv.)
voorzitter
0%
0%

0%

0%

5%

2%

3%

6%

5%

15%

10%

14%

19%

12%

19%

16%

19%

20%

20%

11%

11%

12%

12%

11%

33%

40%

34%

30%

34%

14%

20%

18%

11%

16%

2%

1%

1%

2%

1%

Door afrondingsverschillen komt niet elke kolom op 100% uit.

5.2.3.2 Vaardigheden
Wij hebben op een aantal gedragsvaardigen, waarvan wij op basis van de eerste fase van het
onderzoek al veronderstelden dat deze belangrijk zijn, doorgevraagd. Enerzijds hebben wij de
ambtenaren verkiezingen gevraagd hoe zij hun stembureauleden op deze vaardigheden scoren.
Anderzijds hebben wij bij de stembureauleden zelf door middel van een korte online zelfscan
gemeten hoe zij op deze vaardigheden scoren.
Het valt op dat de scores uit de zelfscan veelal wat breder gespreid zijn. De gemeentelijke ambtenaren verkiezingen scoren hun stembureauleden vooral op goed, gevolgd door voldoende.
De uitersten (slecht of uitstekend) worden weinig gekozen. Bij de stembureauleden zelf komt de
score uitstekend wat vaker voor, maar ook matig en slecht scoren vaker. De interpretatie vraagt
enige voorzichtigheid. Beide metingen hebben hun beperkingen. Enerzijds is er een subjectief
oordeel van de ambtenaren vanaf enige afstand gegeven. Anderzijds is er de score van de leden
zelf, waarbij een mate van sociaal wenselijkheid in de antwoorden niet uitgesloten is, mede gezien
het beknopte karakter.
Toch zijn wel wat tendensen uit de metingen te halen. Matig of slecht blijft op alle vaardigheden
ruim onder de 10%.

164084/LZW/JHO

23 van 52

Hoewel de ruime cijfers op goed tot uitstekend waarschijnlijk wat geflatteerd zijn, kan toch worden
gesteld dat de meeste stembureauleden voldoende tot goed over deze vaardigheden beschikken.
Tabel 10 - Score per functie op gedragsvaardigheden
(plv.) voorzitter
vlg. gemeente

gewoon lid
zelfscan vlg. gemeente

teller
zelfscan vlg. gemeente zelfscan

Samenwerking:
Slecht
Matig
Voldoende
Goed
Uitstekend
Geen oordeel

0%
2%
22%
67%
7%
2%

1%
4%
8%
51%
36%

0%
1%
28%
62%
5%
4%

1%
3%
10%
57%
28%

0%
1%
25%
59%
5%
10%

2%
5%
12%
56%
24%

Nauwkeurigheid:
Slecht
Matig
Voldoende
Goed
Uitstekend
Geen oordeel

1%
7%
38%
47%
5%
2%

1%
6%
22%
52%
18%

0%
5%
42%
46%
3%
4%

1%
7%
28%
50%
14%

0%
3%
25%
56%
6%
10%

1%
7%
27%
49%
17%

Slecht
Matig
Voldoende
Goed
Uitstekend
Geen oordeel

0%
2%
26%
63%
6%
3%

1%
6%
18%
58%
18%

0%
1%
39%
51%
4%
5%

1%
8%
25%
54%
12%

Regie/leidinggeven:
Slecht
Matig
Voldoende
Goed
Uitstekend
Geen oordeel

0%
5%
37%
49%
4%
5%

0%
4%
16%
60%
20%

Stressbestendigheid:
Slecht
Matig
Voldoende
Goed
Uitstekend
Geen oordeel

0%
5%
37%
49%
4%
6%

0%
6%
20%
58%
15%

Contactvaardig/
communicatief:

164084/LZW/JHO

24 van 52

Verantwoordelijkheidsgevoel/
rolvastheid:
Slecht
Matig
Voldoende
Goed
Uitstekend
Geen oordeel

0%
3%
27%
54%
12%
4%

0%
1%
7%
60%
33%

Door afrondingsverschillen komt niet elke kolom op 100% uit.

We kunnen ook de gemiddelde score per vaardigheid op een vijfpuntschaal laten zien.
Tabel 11 - Gemiddelde score op vaardigheden
(plv.) voorzitter

gewoon lid

teller

vlg. gemeente zelfscan vlg. gemeente zelfscan vlg. gemeente

zelfscan

Samenwerking

3,73

4,17

3,59

4,07

3,38

3,97

Nauwkeurigheid

3,42

3,80

2,95

3,68

3,35

3,73

Contactvaardig/
communicatief
Regie/leidinggeven

3,64

3,87

3,43

3,69

3,37

3,94

Stressbestendigheid

3,37

3,82

Verantwoordelijkheidsgevoel/
rolvastheid

3,63

4,25

Over de hele linie wordt relatief positief gescoord. Nauwkeurigheid scoort relatief wat lager, vooral
bij de gewone leden.
De ambtenaren zeggen hun oordeel te vormen op basis van contacten met de leden bij instructie,
bezoeken aan de stembureaus, reacties van burgers, klachten van stembureauleden over andere
stembureauleden, de processen-verbaal en de evaluatie en de antwoorden van de voorzitters over
de leden en de tellers. Zij benadrukken dat dit een gemiddeld beeld is, maar ook dat de kwaliteit
per persoon wisselt. De uitschieters in negatieve of positieve zin worden als uitzonderingen gezien.
Sommigen merken op dat onder de nieuwe lichting er relatief wat vaker zwakkere leden zitten.
Deels is dit een kwestie van ervaring en worden leden beter naar mate zij ervaring hebben
opgedaan. Deels is dit het moment dat de echte mismatches worden gesignaleerd en een volgende
keer niet meer worden uitgenodigd.
Wij hebben gevraagd of er naar het oordeel van de ambtenaren verkiezingen andere competenties
belangrijk zijn dan de bovengenoemde. In de meeste gevallen werden geen andere eisen nodig
geacht. Waar wel alternatieven werden gesuggereerd, ging het bijna in alle gevallen om kenmerken
die binnen de in bovenstaande tabel opgenomen competenties zijn vervat. Het gaat dan vaak om
nuances in terminologie, niet om wezenlijk andere vaardigheden.
Op de competentie samenwerking is ook de ervaren kwaliteit van de samenwerking een goede
indicator. Volgens 90% van de verkiezingsambtenaren wordt op de stembureaus redelijk (14%) tot
goed (76%) samengewerkt.

164084/LZW/JHO

25 van 52

De stembureauleden hebben zelf de samenwerking overwegend voldoende (17%) tot goed (79%)
ervaren. Waar de samenwerking als minder goed wordt ervaren, worden slechte leiding van de
voorzitter, het hebben van ongemotiveerde leden en rolonduidelijkheid het meeste als oorzaak
genoemd.
Specifiek bij de rol van de voorzitter werd in interviews het signaal afgegeven dat de kwaliteit van
het proces-verbaal soms te wensen over laat. De kwaliteit van het proces-verbaal dat vooral
correct, volledig en leesbaar moet worden ingevuld, is een concrete indicator op enkele van de
kwaliteitsaspecten (in het bijzonder nauwkeurigheid, schriftelijke uitdrukkingsvaardigheid en
verantwoordelijkheidsbesef) van de voorzitter. Slechts 4% van de verkiezingsambtenaren vindt de
kwaliteit van de ingevulde de processen-verbaal slecht, 16% vindt de kwaliteit matig. Ruim
driekwart kwalificeert deze als redelijk (42%) tot goed (35%).
Enkele gemeenten noemen expliciet dat het vereenvoudigde proces-verbaal een verbetering was
ten opzichte van eerdere verkiezingen, al zou volgens hen het formulier nog compacter kunnen
worden gemaakt.
Uit de verdiepende gesprekken blijkt dat de kwaliteit van de ingevulde processen-verbaal niet
alleen afhankelijk is van de kennis en vaardigheden van de voorzitter. Aandacht voor het belang
van en de werkwijze bij het proces-verbaal in de instructie wordt als manier genoemd om hier
verbetering in aan te brengen. Vermoeidheid (vooral aan het einde van een lange dag) en het
samenvallen van twee verkiezingen, worden ook als belastende factoren genoemd. Een
gezamenlijke verantwoordelijkheid met de plaatsvervanger voor het zorgdragen voor het procesverbaal kan hierin dan al helpen. De kritiek op de kwaliteit heeft vaak te maken met doorhalingen
en leesbaarheid, waardoor het document rommelig wordt, maar heeft ook te maken met telfouten.
Sommige gemeenten werken met een kladversie die de voorzitter aan het einde van de dag netjes
overzet in een definitieve versie. Ook deze werkwijze komt de kwaliteit ten goede, hoewel het
overzetten soms ook tot nieuwe fouten kan leiden. Soms ontbreken handtekeningen. Sommige
gemeenten adviseren de stembureauleden vast bij binnenkomst te laten tekenen. Gemeenten die
ter ondersteuning met tablets hebben gewerkt merken op dat dit een positief effect heeft op de
kwaliteit. Het proces-verbaal wordt door de dag heen meer stapsgewijs voorbereid en de digitale
vastlegging komt de leesbaarheid ten goede. Daar staat tegenover dat stembureauleden klagen
over de kwetsbaarheid bij dergelijke hulpmiddelen. (Bijvoorbeeld, door storingen moesten
gegevens meermalen opnieuw worden ingevuld.)
5.3

Tweede hoofdvraag

De tweede hoofdvraag luidt:
Welke factoren zijn van invloed op de kwaliteit van de kennis en vaardigheden van voorzitters en
overige leden van stembureaus en tellers?
De tweede hoofdvraag hebben wij uitgesplitst naar fasen in het verkiezingsproces waarin invloed
kan worden uitgeoefend op de kwaliteit van de kennis en vaardigheden van voorzitters, leden en
tellers:


Werving



Initiële selectie



Instructie



Examinering



Dagverloop

164084/LZW/JHO

26 van 52

5.3.1
8

Werving

Hoe draagt de werving bij aan het vinden van kandidaten die (in potentie) over de gewenste
kennis en vaardigheden beschikken? Denk hierbij aan keuze van doelgroep, kanalen,
boodschappen en teksten, de laagdrempeligheid van het aanmeldproces en de onderlinge fit
van het geheel.

Wij hebben gekeken welke wervingsmethoden worden toegepast en welke condities worden
aangeboden. Vervolgens hebben wij gekeken naar motieven en blokkades bij het al dan niet
instappen als stembureaulid. Ten slotte hebben wij gekeken wat het resultaat is van de werving.
5.3.1.1 Wervingsmethoden
9 Welke wervingsmethoden worden gebruikt?
In het algemeen gebruiken gemeenten meerdere kanalen.
Vrijwel alle gemeenten beginnen met een rechtstreekse benadering van hun bestand van
stembureauleden van de vorige verkiezingen.2 Wij zien ook dat 85% van de stembureauleden al
eerder heeft deelgenomen, dus dit is een efficiënte en effectieve methode vanuit kwantitatief
perspectief. Dit laat ook zien hoe belangrijk het is de gegevens van stembureauleden goed te
administreren en in de bejegening van stembureauleden zich te realiseren dat dit van invloed kan
zijn op hun bereidheid zich een volgende keer weer aan te melden. Het aantal stembureauleden
dat aangeeft dat zij door de gemeente benaderd zijn omdat zij al vaker participeerden, ligt met 52%
verrassend lager dan de 85% die al vaker meedeed. Wij hebben geen aanwijzingen dat er
gemeenten zijn die bij de werving geen gebruik maken van hun bestand van voormalige
stembureauleden. Wij vermoeden daarom dat deze respondenten hebben gerefereerd aan de
eerste keer dat zij zich meldden.
Vanuit kwalitatief perspectief zijn ook kanttekeningen bij deze wervingsmethode te plaatsen.
Doorstroming, vernieuwing en verversing van het bestand stembureauleden krijgt op deze wijze
minder aandacht.
Van de stembureauleden zegt 81% zich de volgende keer weer aan te melden en nog eens 12%
zegt dat waarschijnlijk te zullen doen. Slechts 2% zegt op voorhand dat niet meer te zullen doen.
Het maakt daarbij niet veel uit welke functie men had, alleen de tellers zijn iets terughoudender.
De mond-tot-mondreclame wordt door de gemeenten als belangrijke bron van nieuwe aanmeldingen genoemd. Dat zien wij ook terug bij de stembureauleden die aangeven door mond-tot-mondreclame op de functie te zijn geattendeerd (15%). Daarnaast komen burgers op het idee om
stembureaulid te worden door advertenties (7%), social media (4%) en oproepen via het eigen
sociale netwerk (4%). Genoemde percentages lijken laag, maar deze zijn afgezet tegen de totale
respons, waarvan immers 52% aangaf als voormalig lid direct door de gemeente te zijn benaderd.
Het actief benaderen van de eigen ambtenaren is daarna de meest gebruikte methode. Ongeveer
65% van de gemeenten doet dit. Daar komt bij dat sommige gemeenten in beginsel de voorzittersfunctie vanuit de eigen ambtenaren bemensen. Voor de functie van plaatsvervangend voorzitter
worden niet-ambtelijke burgers ingezet. Gemeenten geven twee redenen. Enerzijds wordt het
werven van geschikte voorzitters van buiten als meer moeizaam ervaren dan voor gewone leden of
tellers.

2

De BES openbaar lichamen werken voornamelijk met oudgedienen en benaderen kandidaten altijd persoonlijk.

164084/LZW/JHO

27 van 52

Anderzijds is de initiële selectie op kwaliteit eenvoudiger als geput wordt uit de eigen ambtenaren
van wie de organisatie (afhankelijk van de omvang globaal tot meer precies) weet wat de
kwaliteiten zijn.
Wij zien een opmars van digitale methoden. Er zijn steeds meer gemeenten die een online
aanmeldformulier en/of een online portal gebruiken om het aanmeldproces te vergemakkelijken.
Naarmate de gemeente groter is, zien wij dit vaker. Hoewel dit het aanmeldproces ondersteunt, is
dit strikt genomen geen wervingsmethode. De koppeling met aankondigingen op de website en de
social media zijn dat wel. Dat slechts 31% een oproep op de eigen website plaatst, valt tegen. De
inzet van social media is nog relatief nieuw, maar gebeurt al bij ruim een derde van de gemeenten.
Ook bij het gebruik van deze digitale media zien wij dat deze meer worden ingezet naarmate de
gemeente groter is.
Traditionele media worden ook nog steeds ingezet. Ongeveer 21% adverteert in lokale kranten of
huis-aan-huisbladen. Wij hadden verwacht dat dit hoger zou zijn. Hoewel kranten steeds minder
worden gelezen, worden huis-aan-huisbladen nog wel veel gelezen en zij bereiken juist het lokale
publiek. Het was daarom verrassend dat slechts 6% van de gemeenten zegt een vaste
gemeentelijke rubriek in de lokale huis-aan-huisbladen te gebruiken.
Sommige gemeenten benaderen ook actief de verenigingen in hun gemeente (9%), waarbij soms
de vergoeding ten bate van de vereniging komt. Gemeenten die dit doen, zijn hier positief over,
omdat dit het lokale verenigingsleven ondersteunt, maar vooral omdat het veel respons oplevert.
Het gebruik van uitzendbureaus (6%) vindt vooral plaats om tellers te werven.
Wij komen bij doorvragen ook hier en daar andere wervingsvormen tegen. Sommige gemeenten
benaderen onderwijsinstellingen. Soms worden wijk-, dorps- of buurtraden gemobiliseerd.
Van één gemeente vernamen wij dat mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en
ingeschrevenen bij Werk en inkomen actief worden benaderd.
5.3.1.2 Geboden faciliteiten en condities
Naast het gekozen medium voor werving zijn de condities die worden geboden van invloed op de
vraag of mensen zich daadwerkelijk aanmelden. Deze kunnen ook van invloed zijn op het zich een
volgende keer weer beschikbaar stellen.
De hoogte van het presentiegeld van stembureauleden is niet wettelijk geregeld (Kiesraad, 2018).
Ieder gemeentebestuur bepaalt zelf of er presentiegelden worden toegekend en wat de hoogte
daarvan is. De presentiegelden zijn in principe belastbaar inkomen. Er wordt meermalen gevraagd
waarom de vergoeding niet belastingvrij kan zijn, bijvoorbeeld in de vorm van een
vrijwilligersvergoeding. Onder het huidige belastingregime zou dit in veel gemeenten tot een
verlaging van de vergoeding leiden gezien de maxima die de belastingdienst hanteert.3
10 Welke beloning wordt in de praktijk geboden?
De meeste gemeenten bieden een geldelijke vergoeding.

3

Vergoeding van maximaal € 5,00 (2018: € 4,50) per uur, met een maximum van € 170 (2018: € 150) per maand en € 1.700
(2018: € 1.500) per jaar.

164084/LZW/JHO

28 van 52

Wij laten hier de hoogste en de gemiddelde vergoeding zien. Daar waar in ploegen wordt gewerkt,
wordt in het algemeen een enigszins lagere vergoeding voor een dienst gegeven. Het eventueel
bijwonen van instructiebijeenkomsten is bij de vergoeding inbegrepen.
Tabel 12 – Vergoedingen
Voorzitter
hele dag
Gemiddeld €
Maximum €

Voorzitter één
shift

176 €
400 €

Plv.
Plv.
Lid hele
voorzitter voorzitter dag
hele dag één shift

72 €
300 €

135 €
364 €

64 €
300 €

Lid één
shift

156 €
360 €

Teller
(avond)

77 €
250 €

37
100

De Bes openbaar lichamen Saba en Sint Eustatius betalen een substantieel hogere vergoeding.
Saba betaalt 460 USD voor een lid en 575 USD voor een voorzitter. Sint Eustatius betaalt 300 USD
respectievelijk 450 USD (omgerekend ongeveer € 265 tot € 511). Bonaire betaald voor (plv.)
voorzitters en leden iets onder het Nederlandse gemiddelde en voor de tellers daar wat boven
(Voorzitter 175 USD, Plv. voorzitter of Lid 150 USD, Teller 100 USD).
Er zijn gemeenten die stembureauleden werven via verenigingen, waarbij leden afzien van hun
dagvergoeding die dan ten goede komt aan de vereniging. De fiscus accepteert dit echter niet en
stelt dat deze vergoeding dan alsnog belast moet worden (Belastingdienst, 2019).
Er is opgemerkt dat de vergoedingsregeling voor deelnemende ambtenaren duidelijker zou kunnen.
Als ambtenaren zitting hebben in een stembureau, doen ze dit in theorie niet in hun functie maar
als vrijwilliger en hebben dus recht op een eventuele vergoeding. De vraag kan echter worden
gesteld in hoeverre sprake is van vrijwilligheid in gemeenten die eisen dat de voorzitter van het
stembureau ambtenaar is.
Er worden in de praktijk regelingen getroffen voor het geval ambtenaren lid zijn van een
stembureau: onder werktijd met ontvangst van presentiegeld, onder werktijd met compensatie van
de overuren, met verlofopname enz.
De burgemeester heeft, als voorzitter van hoofd- en centraal stembureau, geen recht op
presentiegeld (Kiesraad, 2018).
Voor ambtenaren geldt dat er in de arbeidsvoorwaardenregeling geen expliciete afspraken gemaakt
zijn over vergoedingen of verlof van medewerkers die werkzaamheden verrichten in een
stembureau. Er zijn twee situaties:
Situatie 1: Werkzaamheden op stembureau in andere gemeente

Wettelijk vakantieverlof opnemen op grond van art. 6:2 e.v. CAR-UWO (VNG, 2018).


Het Individueel keuzebudget (IKB) gebruiken om bovenwettelijke verlofuren te kopen en op te
nemen.



Buitengewoon verlof aanvragen, al dan niet met doorbetaling van salaris art. 6:4:6 CAR-UWO
(VNG, 2018).

Situatie 2: Werkzaamheden op stembureau in eigen gemeente
 Werkzaamheden uitvoeren als taak binnen de eigen aanstelling (geen verlof opnemen op
grond van art. 2:1B lid 2 CAR-UWO (VNG, 2018).
11 Welke aanvullende voorwaarden en werkomstandigheden worden geboden?

164084/LZW/JHO

29 van 52

Gemeenten gaan wisselend om met de overige voorzieningen die zij bieden. Het gaat hier vooral
om de catering. De catering wordt door de meeste stembureauleden als voldoende (33%) tot goed
(39%) ervaren, maar 17% scoort deze als matig en 11% als slecht.
In de volgende paragraaf gaan wij onder meer in op de vraag in hoeverre de geboden condities een
rol spelen in het al dan niet zich aanmelden.
5.3.1.3 Motieven en blokkades
Wat motiveert burgers om zich wel beschikbaar te stellen voor een stembureau en welke blokkades
weerhouden hen daar eventueel van?
12 Wat zijn redenen van voorzitters, leden en tellers om zich aan te melden?
Hoewel de vergoeding niet onbelangrijk blijkt (27% noemt dit een belangrijk motief), zien wij dat
vooral de intrinsieke betrokkenheid bij het democratisch proces zwaar weegt in de afweging om
zich aan te melden (67%). Sommige leden noemen het in hun toelichting een maatschappelijke
verplichting of burgerplicht. Ook interesse in de politiek speelt een rol (27%).
Zoals hiervoor al genoemd benaderen sommige gemeenten actief verenigingen, waarbij de
vergoeding ten goede komt van de vereniging. Er zijn dan ook leden die vooral om hun vereniging
te steunen meedoen. Hier lopen materiële motieven (vergoeding) en ideële motieven (steun voor
de vereniging) in elkaar over.
Wij zien dat bij de voorzitters de meer ideële overwegingen (democratische betrokkenheid) relatief
zwaarder wegen (75%) dan bij gewone leden (66%) en tellers (61%). De mate waarin de
vergoeding belangrijk wordt gevonden ligt juist hoger bij tellers (32%) en gewone leden (29%) en
wat lager bij voorzitters (17%). Het belang van de vergoeding ligt ook wat hoger bij de grotere
gemeenten. Ook voor jongeren (58% bij 18-34 jaar) is de vergoeding belangrijker dan voor de
oudere leden.
Het tweede motief na democratische betrokkenheid is plezier en gezelligheid (39%). Men vindt
deelname leuk. Het grote aantal stembureauleden dat al vele jaren participeert, kan mede in dat
licht worden gezien.
Een paar minder vaak gehoorde, maar opvallende motieven zijn dat men beheerder is van het
pand waar het stembureau is gevestigd, dat men het verkiezingsproces wil controleren, dat het
goed staat op het curriculum vitae of dat men wil voorkomen dat alleen nog maar ambtenaren het
stembureau bemensen.
In het kader van verversing van het bestand is interessant om te zien of bij de werving strategie
differentiatie naar leeftijdscategorie passend kan zijn. Zo blijkt uit de NVVB pilot (NVVB, 2019 a en
b) dat hoger opgeleide jongeren (in deze pilot tot 40 jaar) een voorname kansrijke doelgroep zijn
voor de voorzittersfunctie; zij melden zich gemiddeld genomen vaker aan voor de functie en scoren
gemiddeld hoger op de tests. Wij hebben onder onze respondenten gekeken hoe de motivering om
zich beschikbaar te stellen voor een stembureau naar leeftijd is verdeeld. Op ideële overwegingen
zijn de verschillen niet heel groot. Het belang van de bijdrage aan de democratie ligt bij de groep
18-34 jaar een paar procent lager (64%), maar politieke interesse (32%) ligt weer net wat hoger.
Ook plezier en gezelligheid wordt door deze jongere leden wat belangrijker gevonden (45%).

164084/LZW/JHO

30 van 52

Maar het grootste verschil zien wij bij het belang dat aan de vergoeding wordt gehecht. Deze wordt
meer dan twee keer zo belangrijk gevonden (58%) ten opzichte van de oudere categorieën.
Tabel 13 – Motieven om zich aan te melden voor een stembureau naar leeftijd

Bijdrage aan onze democratie
Politieke interesse
Plezier / gezelligheid
Vergoeding
Catering (eten en drinken)
Andere redenen

Totaal
67%
27%
39%
27%
1%
12%

<18
19%
31%
44%
47%
3%
31%

18-34
64%
32%
45%
58%
1%
8%

35-50
68%
21%
41%
25%
1%
20%

51-65
69%
23%
38%
23%
1%
15%

>65
67%
30%
39%
21%
1%
7%

Doordat meerdere antwoorden mogelijk waren tellen de kolommen niet op tot 100%.

13 Welke blokkades leiden ertoe dat men zich niet (opnieuw) aanmeldt?
Het overgrote deel van de stembureauleden heeft de werving als voldoende (16%) tot goed (79%)
ervaren. Waar het aanmeldproces als eenvoudig werd ervaren en de gemeente snel reageerde,
werd dit bijzonder gewaardeerd. Daar waar de werving als matig is ervaren, was sprake van een
moeizamer aanmeldproces en moeizame communicatie.
Dit zijn blokkades waarbij een kandidaat kan afhaken. In situaties waar de communicatie in het
verdere traject tot de verkiezingen als minder goed is ervaren, geven leden aan dat zij aarzelen of
zij een volgende keer nog wel beschikbaar willen zijn.
Als de aanmeldprocedure niet duidelijk is en/of het aanmeldformulier (online) moeilijk vindbaar is,
dan haken mensen mogelijk af. De afhakers hebben wij in ons onderzoek niet bereikt, maar dit
signaal komt van stembureauleden die om deze reden bijna waren afgehaakt.
Er zijn gemeenten waar de vergoeding bewust laag wordt gehouden om niet in conflict te komen
met de normen voor bijverdiensten bij mensen met een uitkering. Men wil voor deze groep geen
drempel opwerpen om deel te nemen. Keerzijde is dat een lagere vergoeding voor anderen een
reden kan zijn om zich niet aan te melden.
Uit de verdiepingsgesprekken komt naar voren dat gemeenten die moeite hebben om de
stembureaubemensing rond te krijgen, dat in belangrijke mate wijten aan de te lage vergoeding.
Daar staat tegenover dat er in het kwantitatief onderzoek geen correlatie is gevonden tussen de
hoogte van de vergoeding en de mate waarin gemeenten zeggen moeite te hebben bij de
bemensing.
Nog werkende stembureauleden geven in de verdiepingsgesprekken aan dat zij moeite hebben
met de relatief lage vergoeding, terwijl zij wel een dag verlof moeten opnemen. Voor burgers die
stembureaulid zijn geworden, was dit uiteindelijk geen reden om zich niet aan te melden. Dat ook
het kwantitatief onderzoek laat zien dat de vergoeding niet de belangrijkste reden is om zich aan te
melden, zegt iets over de groep die zich wel heeft aangemeld, maar wij hebben geen zicht op de
populatie die om die reden van aanmelding heeft afgezien.
De catering blijkt nauwelijks een overweging te zijn bij het zich al dan niet aanmelden. Maar het kan
wel een bron van onvrede zijn. In de verdiepingsgesprekken blijkt echter wel dat een goede
verzorging bijdraagt aan een gevoel van waardering en dat slechte verzorging irritatie veroorzaakt.
Naarmate de gemeente groter en/of meer stedelijk is, neemt de gemiddelde waardering voor de
catering af.

164084/LZW/JHO

31 van 52

Soms kan de kwaliteit ook binnen één gemeente sterk verschillen, afhankelijk van de locatie.
Sommige locatiebeheerders, bijvoorbeeld in dorpshuizen, zien er een eer in om de
stembureauleden goed te verzorgen.
Weerzin tegen het handmatige proces en een roep om de terugkeer van de stemcomputer wordt
veel gehoord en is voor sommigen een reden om een volgende keer niet meer mee te willen doen.
Andere leden geven echter juist aan dat zij tegen digitaal stemmen zijn en daarom het bewerkelijke
analoge stemproces met hun inzet willen ondersteunen.
In de verdiepingsgesprekken komt naar voren dat het late tijdstip waarop men klaar was (zeker bij
dubbele verkiezingen) voor sommige stembureauleden een reden is om zich een volgende keer
niet meer aan te melden. Bij veruit de meeste gemeenten wordt tot na middernacht geteld. Meestal
is men rond 01.30 uur klaar, maar in de meest extreme gevallen duurt het tellen tot 05.30 uur in de
ochtend.
Er worden ook diverse zaken genoemd die in de beleving van stembureauleden beter kunnen en
die een rol kunnen spelen in de afweging om zich een volgende keer wel of niet aan te melden. Wij
noemen die zaken die vrij vaak genoemd worden in de open vragen en de gesprekken:


Duidelijkere leiding van de voorzitter



Geen twee verkiezingen in één keer



Meer aandacht voor de inrichting, ruimte en toegankelijkheid van het stembureau



Meer extra tellers bij de telling



Werken in shifts of meer gelegenheid voor pauzes



Meer digitale ondersteuning



Meer aandacht voor de catering



Een hogere, bij voorkeur belastingvrije, vergoeding.

5.3.1.4 Resultaat van de werving
In ons onderzoekskader vragen wij ons af wat het resultaat van de werving is:
14 Worden voldoende geschikte kandidaten gevonden?
15 Wat doet men indien er niet voldoende kandidaten gevonden worden?
16 Worden concessies aan kwaliteit gedaan om posities in te kunnen vullen?
De gemeenten slagen erin de stembureaus te bemensen, maar de mate waarin dit makkelijk tot
moeizaam gaat, varieert. Dit gaat bij (afhankelijk van de functie) rond de helft redelijk tot goed. Bij
(afhankelijk van de functie) een kwart tot 40% wordt de werving als moeizaam ervaren, maar is het
resultaat redelijk. Voor (plv.) voorzitters kost de werving nog wat meer moeite dan voor gewone
leden of tellers. Uit de verdiepingsgesprekken komt naar voren dat dit samenhangt met de
zwaardere eisen die aan deze rol worden verbonden.
Hoewel een kleine minderheid (8%), is het toch zorgelijk dat sommige gemeenten aangeven dat
het bemensen van de stembureaus alleen lukt na concessies aan kwaliteit of dat de bezetting
onder de maat blijft (2%).

164084/LZW/JHO

32 van 52

Als het niet lukt om voldoende (gekwalificeerde) stembureauleden te vinden, dan voeren
gemeenten eerst hun wervingsactiviteit op. Ook wordt aan tellers gevraagd of zij ook alsnog als
gewoon stembureaulid willen fungeren.
Soms worden mensen via een uitzendbureau ingehuurd (6% van de gemeenten). Het inzetten van
een uitzendbureau gebeurt iets vaker bij gemeenten die meer moeite hebben om de bezetting (van
gewone stembureauleden) rond te krijgen, al is de correlatie niet heel sterk (voor moeite om
voorzitters of tellers te vinden is er helemaal geen significante correlatie).
Aan het wettelijk minimum voor de bezetting van een stembureau wordt niet getornd, maar er
worden wel concessies gedaan aan de omvang van de ploeg per stembureau, die bij voorkeur wat
groter is zodat leden af en toe elkaar kunnen afwisselen. In enkele gevallen worden open gaten in
de bezetting opgevuld door ambtenaren aan te wijzen.
Wij hebben ook gekeken of gemeenten erin slagen om een evenwichtige populatie
stembureauleden te werven. Gezien de verwevenheid met het democratisch proces is het wenselijk
dat, naast functionele eisen aan kennis en vaardigheden, een zekere mate van maatschappelijke
representatie wordt bereikt.
17 Hoe is de verdeling van voorzitters, leden en tellers over enkele in overleg met de
opdrachtgever nader te definiëren categorieën (zoals leeftijd, geslacht, politiek actief)?
In paragraaf 5.1 hebben wij de kenmerken beschreven van de bezetting die de werving heeft
opgeleverd. Hier is gebleken dat gemeenten erin slagen een evenwichtige man-vrouwverdeling op
de stembureaus te rekruteren. Het overgrote deel van de stembureauleden (83%) is zelf niet
politiek actief (wie zelf op de lijst staat is over het algemeen uitgesloten). Stembureauleden komen
niet primair uit het politieke actieve deel van de samenleving maar veel breder. De leeftijdsopbouw
is niet evenwichtig. Bijna driekwart van de stembureauleden is ouder dan 50 jaar en 40% is zelfs 65
of ouder.
5.3.2

Initiële selectie

Veel gemeenten sluiten de instructie af met een toets voordat het stembureaulid wordt benoemd.
Daar gaat echter de initiële selectie aan vooraf. De toets, waarover later meer, meet in de meeste
gevallen of de kandidaat voldoende kennis over de regels en het proces heeft opgedaan uit de
instructie. Wij zagen echter dat de gestelde eisen breder zijn. Wij vroegen ons af in hoeverre en
hoe daar bij de poort al op wordt geselecteerd.
18 Hoe wordt getoetst of kandidaten (in potentie) beschikken over de gewenste kennis en
vaardigheden?
Wij stelden al vast dat 85% van de stembureauleden deze rol al eerder heeft vervuld. Voor deze
categorie is de ervaring uit eerdere deelname leidend voor gemeenten om iemand al dan niet
opnieuw te benoemen. De kleinere gemeenten kennen hun stembureauleden redelijk goed. Bij de
grotere gemeenten zijn het vooral de bijzonderheden die worden genoteerd voor de volgende keer.
Dat betekent dat voornamelijk leden die echt niet voldeden, worden gewaardeerd. Bij een slecht
functionerende voorzitter wordt nog wel geprobeerd deze een volgende keer als gewoon lid in te
zetten.
De ambtenaar verkiezingen vraagt zich soms ook af of iemand die al jaar en dag als stembureaulid
fungeert, niet een leeftijd heeft bereikt waarop de rol misschien te zwaar wordt. Mensen kunnen zelf
niet altijd inschatten wanneer het tijd wordt om te stoppen. Gezien de leeftijdsopbouw van de
stembureauleden is het niet verwonderlijk dat dit dilemma zich regelmatig voordoet.

164084/LZW/JHO

33 van 52

Het weigeren van iemand die eerder wel werd toegelaten, vinden gemeenten sowieso een lastig
punt. Deze weigering wordt vaak niet goed ontvangen en burgers wenden zich in zo’n geval niet
zelden tot het bestuur. Verstandige bestuurders staan in zo’n geval voor hun ambtenaren, maar
soms vinden bestuurders dat moeilijk, zeker als het gaat om bekenden (of in één voorbeeld om een
oud-wethouder).
Ongeveer de helft van de gemeenten voert een globale (papieren) toets uit op de meer harde
criteria (zoals leeftijd en opleidingsniveau) aan de hand van het aanmeldingsformulier.
Daarbij wordt er in het algemeen vanuit gegaan dat het formulier waarheidsgetrouw is ingevuld.
Voor voorzitters ligt dit lager, waarschijnlijk omdat de meeste gemeenten deze alleen uit de groep
oudgedienden rekruteren of uit de eigen ambtenaren.
Gemeenten konden aangeven of zij een online competentietest hanteren als initiële selectie.
Hiermee refereerden wij aan een pilot van de NVVB die bij elf gemeenten is uitgevoerd voor
(uitsluitend) de (plv.)voorzittersrol. Het onverwacht hoge aantal dat hier ja op zegt en bovendien
ook voor gewone leden en tellers, doet ons vermoeden dat hier is geantwoord met de online
kennistoets in gedachten en niet de initiële selectie. Opvallend is dat 22% zegt aan de toets geen
consequenties te verbinden. Zij gaan er kennelijk vanuit dat de zelfselectie door het invullen van de
toets een voldoende drempel is.
Het algemene beeld is dat de initiële selectie voor nieuwe stembureauleden vrij oppervlakkig
plaatsvindt. De meeste ambtenaren verkiezingen zeggen wel een beeld te hebben van de mate
waarin de stembureauleden beschikken over de gevraagde kennis en vaardigheden.
NVVB pilot ‘Bevordering Kwaliteit Stembureauvoorzitters’
De NVVB heeft in de pilot ‘Bevordering Kwaliteit Stembureauvoorzitters’ (NVVB, 2019 a en
b) specifiek onderzocht of de kwaliteit van de functie van voorzitter bevorderd kan worden
doormiddel van een selectiemethodiek voor kandidaten voor deze functie, genaamd de
Quick Scan, die informatie verschaft over hun mate van verwachte geschiktheid voor de
functie. Aan de pilot hebben elf gemeenten deelgenomen. Voorliggend onderzoek van BZK
uitgevoerd door Leeuwendaal en het onderzoek van de NVVB zijn los van elkaar
uitgevoerd, maar de onderzoeken hebben wel raakvlakken. Het onderzochte instrument
wordt primair bij de initiële selectie ingezet.
De Quick Scan bestond uit capaciteitentest om het werk- en denkniveau van de kandidaat
voorzitter te bepalen en een test op zeven relevante competenties. Uit de selectietool volgt
een positief advies wanneer kandidaten minimaal MBO+ werk- en denkniveau hebben en
op maximaal twee van de zeven competenties onder gemiddeld scoren.
Acht van de elf gemeenten hebben nieuwe kandidaten uitgenodigd voor de selectietool.
Deze kandidaten hadden nog geen ervaring als stembureaulid of voorzitter. Vijf van deze
gemeenten hebben ook kandidaten met ervaring uitgenodigd voor de selectietool. Twee
gemeenten hebben ervoor gekozen alleen kandidaten met ervaring als voorzitter of
stembureaulid uit te nodigen voor de Quick Scan.
Uit de resultaten blijkt dat het werk- en denkniveau bij de kandidaten vaker wat hoger ligt
dan minimaal gevraagd en dat stressbestendigheid en flexibiliteit de voornaamste
competenties zijn waarop sommige kandidaten onvoldoende scoren. Ook blijkt dat ‘’hoger
opgeleide jongeren (d.w.z. tot 40 jaar in dit onderzoek) relatief veel interesse in de functie
van voorzitter hebben en gemiddeld goed scoren op de tests.

164084/LZW/JHO

34 van 52

In totaal hebben 8,4% van de kandidaten op basis van de testuitslagen een negatief advies
ontvangen. Dit betekent dat in 8,4% van de gevallen een geschiktere kandidaat
geselecteerd kon worden.
De deelnemende gemeenten beoordelen de scan met cijfer 6,6. De meest genoemde
meerwaarde (door 64% van de gemeenten) is dat zij, zonder kennis te hebben van de
achtergrond van de kandidaten, een goed beeld hebben gekregen van het werk- en
denkniveau en de competenties van de kandidaten. Van de gemeenten wil 80% de test
vaker gebruiken, mocht er een financiële investering nodig zijn dan is 20% van de
gemeenten bereid deze investering te doen.
Om te bepalen of het feitelijk functioneren van voorzitters tijdens de provinciale staten- en
waterschapsverkiezing daadwerkelijk is verbeterd moeten verschillende factoren nader
worden onderzocht. Te denken valt aan het verloop van de verkiezingsdag en de
uitkomsten van het verkiezingsproces, het aantal incidenten, de kwaliteit van de processenverbaal en een 360 graden feedback van stembureauleden op elkaars functioneren. Dit viel
buiten de scope van deze pilot.
5.3.3

Instructie

Volgens de verkiezingsambtenaren hebben al hun (plv.) voorzitters een instructie gevolgd. De (plv.)
voorzitters bevestigen dit op enkele verwaarloosbare uitzonderingen na.
Vanuit ons onderzoekskader hebben wij geïnventariseerd wat er aan instructie en training wordt
aangeboden.
19 Hoe kunnen de benodigde kennis en vaardigheden verworven worden?
20 Wat of welke maatregelen zijn er nodig om de kennis en vaardigheden op peil te brengen?
21 Welke trainingsmaterialen zijn er beschikbaar en welke trainingsvormen worden aangeboden?
BZK biedt een online instructie aan. Deze gaat vooral in op de regels en het proces, maar besteedt
ook aandacht aan de bejegening van de kiezers. Er is een zelftoets (quiz) met meerkeuzevragen in
opgenomen. Er worden enkele praktijksituaties geschetst, waarbij de kandidaat uit twee keuzes
voor een reactie kan kiezen en daar reflectie op krijgt. Ten slotte is er een praktijksimulator voor het
oefenen van de beoordeling van de benodigde stemdocumenten van de kiezer (stempas,
legitimatie, volmacht e.d.). Daarnaast biedt BZK een PowerPoint die te gebruiken is bij instructie op
het stembureau.4
Volgens de verkiezingsambtenaren volgt slechts iets meer dan een kwart de BZK online instructie
(of wordt daar althans actief op gewezen). Van de stembureauleden zelf zegt echter slechts 14%
dat zij actief op de BZK tool zijn gewezen. Voor de kleinere en minder stedelijke gemeenten is deze
discrepantie nog groter. Volgens de kleinste en niet stedelijke gemeenten zou het aantal
deelnemers aan de BZK tool beduidend hoger liggen (niet stedelijke gemeenten 40%), terwijl ook
daar slechts 17% van de leden zegt actief op deze tool te zijn gewezen.
Ongeveer 61% zou een andere vorm van digitale instructie zijn aangeboden (57% met en 4%
zonder toets).

4

Saba geeft als suggestie deze ook in het Engels aan te bieden.

164084/LZW/JHO

35 van 52

Wel vindt het overgrote deel van de ambtenaren verkiezingen de BZK-instructie duidelijk,
begrijpelijk, overzichtelijk en nuttig. Gemeenten geven diverse redenen aan waarom zij niet op de
BZK-instructie wijzen. Een belangrijke reden is dat zij niet kunnen zien of de instructie is gevolgd en
evenmin of de toets (in de tool feitelijk oefenvragen) met goed gevolg is ingevuld. Andere
aanbieders bieden deze functionaliteit wel.
Ongeveer 71% van de stembureauleden volgde een online instructie. Bij tellers ligt dat met 60%
iets lager. Gemeenten organiseren ook instructiebijeenkomsten op het gemeentehuis. Van de
stembureauleden geeft 38% aan deze te hebben bijgewoond (74% voorzitters, 61%
plaatsvervangend voorzitters, 30% gewone leden, 13% tellers). De gemeenten schatten deze
percentages wat hoger in. Alleen een deel van de (plv.) voorzitters (8%) geeft aan meer dan één
instructiebijeenkomst te hebben bijgewoond. Vooral tellers (30%) geven aan op de verkiezingsdag
zelf te zijn geïnstrueerd.
In 38% van de gevallen werd voor de (plv.) voorzitters een op hun rol toegespitste bijeenkomst
georganiseerd. Gemiddeld is wat vaker sprake van gemengde instructiebijeenkomsten voor zowel
(plv.) voorzitters als gewone leden, maar bij de grotere gemeenten is juist vaker sprake van aparte
voorzittersinstructies. Bij sommige gemeenten wordt direct aansluitend aan de algemene
instructiebijeenkomst een voor de (plv.) voorzitters toegespitste instructie gegeven. Soms is dit
alleen voor nieuwe (plv.) voorzitters verplicht.
In gemeenten waar werd geëxperimenteerd met nieuwe methoden, zoals het experiment met
ondersteuning van het proces op een tablet of zoals de CRAFT-lean telmethode, werden hier
aparte instructiebijeenkomsten voor georganiseerd.
Voor de gewone leden ligt het percentage dat een andere vorm van digitale instructie heeft
gevolgd, vrijwel gelijk aan dat van (plv.) voorzitters (54% met en 5% zonder toets). Het percentage
dat (ook) een “klassikale” instructie heeft gevolgd ligt wel wat lager (33%).
Van de tellers krijgt 19% dezelfde instructie als de gewone stembureauleden, 43% een
vereenvoudigde toegespitste variant en 29% helemaal geen instructie (anders dan aanwijzingen
direct voor de telling zelf).
Buiten BZK zijn er diverse externe aanbieders van instructies. Dit betreft zowel online e-learning
producten als in-company trainingen. De online varianten worden het meeste ingezet, gezien ook
de 71% die een vorm van online instructie heeft gevolgd. De opzet en inhoud van de diverse
pakketten ontloopt elkaar niet veel. Gemeenten wisselen soms van aanbieder als zij het idee
krijgen dat de oudgediende leden te vaak dezelfde vorm en vragen hebben gezien. De mogelijkheid
om te volgen hoe ver leden met hun e-learning zijn (het is niet noodzakelijk de hele leergang in één
keer af te werken) en of de toets is gehaald, wordt in het bijzonder gewaardeerd. In bijlage IV
nemen wij een kort overzicht van beschikbare trainingen op.
De volgende deelvragen uit ons onderzoekskader richten zich op de vraag of het aanbod aansluit
bij de vraag.
22 Sluiten materialen en trainingsvormen aan bij de (ontwikkeling van de) gewenste kennis en
vaardigheden?
23 Sluit de verdere instructie aan bij de (ontwikkeling van de) gewenste kennis en vaardigheden?
Wij hebben voor een aantal relevante aspecten uitgevraagd of deze in de instructie aan de orde zijn
gekomen.

164084/LZW/JHO

36 van 52

In onderstaande tabel geven wij per rol aan wat volgens de gemeente aan bod is gekomen en wat
volgens de stembureauleden zelf aan bod is gekomen. Voor wat betreft de tellers stelt 19% van de
gemeenten dat deze dezelfde instructie volgen als de overige leden, maar de antwoorden van de
tellers lijken dat tegen te spreken.
Opvallend is dat de inhoud-elementen die de stembureauleden hebben ervaren, over de hele linie
lager liggen dan wat gemeenten zeggen dat er aan bod is gekomen.
Tabel 14 - Inhoud van de instructie volgens de gemeenten en volgens de deelnemers zelf
Onderdeel van de instructie
De regels en procedures
Houding en gedrag
Omgaan met stemmers met een lichamelijke en
verstandelijke beperking
Omgaan met moeilijke situaties
Omgaan met volmachten
Invullen van het proces-verbaal
Manier van tellen
Oefenen van vaardigheden
Diverse andere onderwerpen

(plv.) voorzitters

gewone leden

gemeente
93%
79%
82%

zelf
97%
54%
70%

gemeente
92%
75%
80%

zelf
97%
47%
65%

zelf
74%
0%
0%

78%
87%
94%
85%
36%
6%

59%
74%
67%
64%
30%
2%

73%
85%
43%
84%
37%
7%

55%
72%
37%
51%
23%
1%

0%
0%
0%
74%
0%
1%

Doordat meerdere antwoorden mogelijk waren tellen de kolommen niet op tot 100%.
Voor de tellers is dit bij de gemeenten niet uitgevraagd, maar 19% van de gemeenten geeft aan dat deze dezelfde instructie
krijgen als de overige stembureauleden.

De nadruk ligt op de overdracht van kennis van regels en procedures en technische aspecten.
Maar houding en gedrag en de omgang met lastige situaties krijgen in veel gevallen ook aandacht.
Er wordt vooral overgedragen. In ongeveer een derde van de gemeenten worden vaardigheden
ook geoefend. Uit de verdieping blijkt dat het hier vaker gaat om de oefeningen binnen de elearning dan om een oefening met interactie, bijvoorbeeld met een eenvoudig rollenspel. Sommige
leden geven aan hier wel behoefte aan te hebben en daar waar dit gebeurt, horen wij terug dat dit
wordt gewaardeerd.
Bij het item diverse andere onderwerpen komen enkele thema’s wat vaker terug, namelijk de
inrichting van het stembureau, werken met technologische hulpmiddelen (app en tablet),
identiteitscontrole en de geldigheid van stembiljetten.
De meeste stembureauleden vinden dat de instructie hen voldoende (42%) tot goed (56%) op hun
rol heeft voorbereid. De voorzitters beoordelen de instructie het vaakst als goed (63%) en de tellers
het minst vaak (50%). Alleen bij de tellers ligt de score matig (4%) wat hoger dan bij de andere
rollen (2%). Ongeveer 8% zegt niets in de instructie te hebben gemist, maar bij de voorzitters ligt
dat wat lager. 11% geeft aan wel wat te hebben gemist.
De antwoorden op de vraag wat er dan is gemist, zijn erg divers en vaak persoonsgebonden. Toch
is een aantal zaken te noemen die vaker terugkomen. Meermalen worden discrepanties
gesignaleerd tussen wat de BZK toolkit of de e-learning aangeeft en wat in de mondelinge instructie
van de gemeente zelf wordt verteld (onze participatief onderzoekers hebben dit ook
waargenomen). De behoefte aan meer oefenen wordt genoemd.

164084/LZW/JHO

tellers

37 van 52

Het is opvallend dat ook zaken in de instructie worden gemist, waarvan anderen aangeven dat zij
wel aan de orde zijn geweest. In het bijzonder de telmethode, het gebruik van tablet en app,
omgaan met hulpbehoevenden, inrichting stembureau, proces-verbaal, volmachten e.d.
Stembureauleden merken op dat er soms verschil zit tussen de formele instructies (BZK toolkit, elearning e.d.) en wat er in de mondelinge instructie op het gemeentehuis wordt verteld. De indruk
bestaat dat de instructeur daar soms een eigen interpretatie geeft aan hoe met bepaalde zaken om
te gaan.
(Hier volgt een voorbeeld. Soms wordt gezegd dat kinderen niet mee mogen in het stemhokje.
Soms wordt gezegd dat, zolang het kind niet boven het schrijfblad uitkomt, daar niet zo strikt mee
om hoeft te worden gegaan.)
In het algemeen vindt de instructie plaats in de aanloop naar de verkiezingen. Wij kwamen in de
verdiepingsgesprekken een interessante casus tegen waar voorbereiding van de stembureauploeg
een continue activiteit is. Er wordt niet pas in aanloop van verkiezingen geworven en getraind. Het
bestand stembureauleden wordt voortdurend op peil gehouden, er is periodiek contact via
nieuwsbrieven en er worden tussentijdse instructies aangeboden. Hierdoor wordt de inspanning
gespreid, kent men de stembureauleden goed en worden kennis en vaardigheden onderhouden.
5.3.4

Examinering

Bij meer dan de helft van de gemeenten worden de kandidaat stembureauleden getoetst. (Voor
(plv.) voorzitters 59%, voor gewone leden 56%.) Van de stembureauleden zelf geeft 72% aan te
zijn getoetst, van wie 71% online en 1% op het gemeentehuis. Dit hogere percentage hangt vooral
samen met het invullen van de toetsvragen in de BZK-tool. Omdat dit een zelftoets is waarvan de
resultaten niet worden geregistreerd en/of aan de gemeente gerapporteerd, beschouwen de
gemeenten dit niet als toets, terwijl sommige leden dat wel als toets ervaren.
Aan de formele (geregistreerde) toets worden meestal consequenties (niet deelnemen of
doortrainen en in de herkansing slagen) verbonden, maar niet altijd (18% geen consequenties) en
soms wordt de norm verlaagd om aan voldoende leden te komen (21%).
Sommige herindelingsgemeenten hebben bij de provinciale en waterschapsverkiezingen geen toets
afgenomen bij stembureauleden die enkele maanden eerder al waren getoetst bij de
herindelingsverkiezingen.
Een kwart van de stembureauleden vindt de toets makkelijk en 68% vindt deze redelijk te doen.
Moeilijk of erg moeilijk ervaart 6% respectievelijk 1% van de kandidaten de toets. Gewone
stembureauleden ervaren de toets als iets moeilijker dan de (plv.) voorzitters. Bijna alle
respondenten geven aan de toets te hebben gehaald (99%), zij het dat 14% de toets in twee keer
gehaald heeft, 2% in drie keer en minder dan 1% in meer dan drie keer.
Waar een toets op het gemeentehuis werd afgenomen, werd na afloop niet altijd teruggekoppeld op
de gegeven antwoorden en gemaakte fouten. Stembureauleden geven dan aan dat zij deze vorm
van feedback hebben gemist.
24 Toetst het examen gewenste kennis en vaardigheden (volledig en correct)?

164084/LZW/JHO

38 van 52

De toetsen meten vooral de parate kennis van de regels en procedures. Hoewel er soms wat
vragen zijn over omgang met situaties zegt de toets weinig tot niets over houding en
gedragsvaardigheden.
Over de toegevoegde waarde van toetsen wordt wisselend gedacht. Er zijn gemeenten die geen
waarde hechten aan een toets, omdat de echte toets het verloop op de dag zelf is. Bij deze
gemeenten wordt er dan wel scherper geobserveerd op de dag zelf of voorzitters en leden de
verwachtingen waarmaken. Opgemerkt moet worden dat de schaal van de gemeente hierbij een rol
speelt: scherp observeren op de verkiezingsdag zelf lukt beter in kleinere gemeenten.
We komen gemeenten tegen die de toets integreren in de instructie(bijeenkomst). Dan krijgt de
manier van toetsen een minder zwaar karakter. Een vraag-en-antwoordspel in de instructie is
immers eerder een interactieve vorm van kennisoverdracht dan een echte kennistoets.
5.3.5

Dagverloop

De stembureaus openen in de regel om 7.30 uur en sluiten om 21.00 uur.
De voorzitter en stembureauleden worden in het algemeen geacht om 7.00 uur aanwezig te zijn en
te blijven tot het tellen is afgerond. De tellers zijn aanwezig vanaf 21.00 uur. De voorzitter gaat na
afronding van het tellen met het proces-verbaal naar het gemeentehuis.
De vroegste eindtijd (van het tellen, exclusief afsluiten stembureau en afleveren en controleren
proces-verbaal op het gemeentehuis) is 21.30 uur. Dan hebben we het over heel kleine
gemeenten, maar ook bij de kleinere gemeenten ligt de mediaan later, namelijk om 00.50 uur. Hoe
groter de gemeente hoe later het tellen (voor het laatste stembureau) klaar is. De mediaan ligt op
01.50 uur. De langste telling duurde tot 05.30 uur.
De lange dag trekt een wissel op de stembureauleden. Hoewel dit incidenten zijn, is het
voorgekomen dat tellers en/of leden voor het einde van de telling zijn opgestapt. Ons is ook een
incident bekend waar een voorzitter dreigde op te stappen als de gemeente geen extra
ondersteuning zou sturen.
Naast gemeenteomvang speelt het al dan niet deelnemen aan de centrale telling een rol. Daar
waar op de avond zelf alleen op lijstniveau wordt geteld, is men eerder klaar.
In de verdiepingsgesprekken wordt wel opgemerkt dat de tijd die de centrale telling de volgende
dag kost, niet in verhouding staat tot de relatief geringe tijdswinst op de avond zelf. Wij hebben
daar echter geen meetgegevens over.
25 Hoe wordt in de praktijk omgegaan met afwezigheid van de voorzitter en leden (bijv. bij
pauzes)?
Wanneer de bezetting dat toelaat (er moeten minimaal een voorzitter en twee stembureauleden
gelijktijdig op het stembureau aanwezig zijn; art. J 12 lid 1 KW), kan in overleg een lid het
stembureau voor enige tijd verlaten voor een pauze. De meeste gemeenten hebben een bezetting
op het stembureau die toelaat dat een lid korte tijd afwezig is, namelijk gemiddeld 3,8 leden.
Sommige stembureaus hebben een ruimere bezetting, maar er zijn ook stembureaus die op de
minimale bezetting van drie draaien. Stembureauleden klagen dat zij dan onder het werk moeten
eten, wat moeilijk gaat en weinig representatief overkomt, en dat zij alleen naar het toilet kunnen
als het even rustig is en dat eventuele stemmers dan moeten wachten.

164084/LZW/JHO

39 van 52

In beginsel worden de pauzes verdeeld in goed overleg met de voorzitter. Er zijn incidenten
gesignaleerd waarbij leden zonder overleg langere tijd afwezig waren. Dit wordt geweten aan
gebrek aan verantwoordelijkheidsgevoel van deze leden in combinatie met gebrek aan overwicht
van betreffende voorzitter.
Sommige gemeenten hebben plaatsvervangende stembureauleden benoemd die door de
gemeente worden ingezet op stembureaus waar onverwacht gaten vallen. Het gaat dan meestal
niet over het opvangen van pauzes, maar om vervanging van zieken of leden die niet komen
opdagen.
De Kieswet voorziet in de mogelijkheid dat de voorzitter een aanwezige kiezer tijdelijk laat optreden
als stembureaulid (art. J 12 lid 5 KW). In de praktijk gebeurt dit incidenteel.
Volgens de Kieswet moeten wisselingen in de samenstelling van het stembureau in het procesverbaal worden aangetekend (art. J 12 lid 6 KW). In de praktijk worden vooral korte pauzes niet
aangetekend.
Artikel J 12 van de Kieswet regelt vervanging van voorzitters en leden. Veel gemeenten wijzen op
voorhand een van de stembureauleden als plaatsvervangend voorzitter aan, ook al kent de Kieswet
deze functie niet. Dat heeft als voordeel dat er geen onduidelijkheid ontstaat wie als voorzitter
optreedt bij afwezigheid van het als voorzitter benoemde lid. Maar ook kunnen zo bij de werving en
voorbereiding extra eisen worden gesteld aan de plaatsvervanger, zodat deze op de hoogte is van
de specifieke voorzitterstaken.
In 79% van de gemeenten bezoekt een ambtenaar één keer (45%) of meer (34%) elk stembureau
om te kijken hoe alles verloopt. Het aantal keren dat er ook telefonisch contact tussen de gemeente
en de voorzitter plaatsvindt, is verrassend laag (7%).
Bij de kleinere gemeenten (minder dan 50.0000 inwoners) liggen de percentages ambtelijke
bezoeken aan de stembureaus wat hoger dan dit gemiddelde en bij de grotere gemeenten wat
lager.
In sommige gemeenten bezoekt de burgemeester ook een aantal (in enkele kleine gemeenten zelfs
alle) stembureaus.
26 In hoeverre biedt de bezettingscapaciteit ruimte om de dag in diensten te verdelen?
In bijna driekwart van de gemeenten wordt gewerkt in ploegen, over het algemeen in twee shifts.
De hele stembureauploeg wordt in dat geval halverwege de dag afgelost door een verse ploeg.
Er komen andere varianten voor, zoals drie shifts of een roulerend schema van enkele uren dienst
en enkele uren pauze. Soms wordt de ochtendploeg gevraagd dan wel weer aan te sluiten bij de
telling. Ook komt voor dat iemand zich voor beide ploegen kan opgeven en er daarmee zelf voor
kiest de volledige dag en avond mee te draaien. Soms wordt bewust een wat grotere ploeg
geformeerd, waarbij geen indeling in twee vaste shifts bestaat, maar de voorzitter in overleg met de
ploeg een dagrooster maakt.
Ondanks de werkwijze in ploegen was van de voorzitters 68% voor de hele dag ingeroosterd. Bij de
plaatsvervangend voorzitters was dit 62% en bij de gewone leden 54%.
Hier zien wij wel een opmerkelijk verschil naar omvang van de gemeenten. Bij de grotere
gemeenten (met uitzondering van 400.000 plus) was het percentage dat de hele dag meeliep groter
(60% bij 100 tot 400 duizend inwoners, 50% bij 50 tot 100 duizend inwoners, 39% bij 20 tot 50
duizend inwoners, 37% bij minder dan 20 duizend inwoners).
Een paar keer is genoemd dat het werken in ploegen geen optie is, omdat (in deze gemeenten)
daarvoor onvoldoende leden kunnen worden gevonden.

164084/LZW/JHO

40 van 52

Voor de ondersteuning van het dagverloop kan gebruik worden gemaakt van een iPad met daarop
een app, die helpt de opkomst te volgen en stempassen te controleren. Deze app wordt, als de
techniek geen of weinig storingen vertoont, positief gewaardeerd door zowel de voorzitters en leden
van de stembureaus als de organiserende ambtenaren. De app helpt stembureaus om in de pas te
blijven lopen met wat er de in de loop van de dag op het stembureau gebeuren moet. Via de app
kunnen ambtenaren volgen wat er in de bureaus gebeurt en daarmee hebben zij een extra
controlemiddel. Al eerder in dit rapport merkten wij op dat deze methode ook bijdraagt aan de
kwaliteit van het proces-verbaal. Binnen de scope van dit onderzoek hebben wij de
betrouwbaarheid en effecten van dergelijke hulpmiddelen niet gemeten.
Er is wel kritiek vanuit stembureauleden op de kwetsbaarheid van deze tool. Er waren stembureaus
waar de tablets geregeld uitvielen, waardoor gegevens meermalen opnieuw moesten worden
ingevuld.
Gaande het onderzoek werd ons, vooral uit de interviews en de focusgroepen, duidelijk dat een
onderscheid moet worden gemaakt tussen de dag tot sluiting van het stembureau en het tellen.
Enerzijds wijzigt na sluiting van het stembureau de ploeg, omdat zich tellers bij het team voegen,
anderzijds is de aard van het proces volledig anders.
Het tellen volgens de traditionele methoden betekent, mede afhankelijk van de beschikbare ruimte,
dat ook zittend op de grond wordt geteld. Voor oudere tellers kan dit fysiek zwaar zijn.
In de BZK steminstructie wordt expliciet een telmethode uitgelegd. In de praktijk gebeurt tellen op
verschillende manieren. Enerzijds geven gemeenten hierover verschillende aanwijzingen.
Anderzijds kiezen voorzitters, zeker oudgedienden, vaak een methode die hen het beste bevalt.
Er is ook geëxperimenteerd met nieuwe methoden:

CRAFT Lean Management biedt een telmethode aan, inclusief training. Hun claim is dat de
methode sneller en foutloos is. Wij hebben ook positieve reacties gehoord van
stembureauleden die hiermee hebben gewerkt. Binnen de scope van dit onderzoek hebben wij
deze claims niet kunnen toetsen.


Met StemTel (een Excel tool om stemmen te tellen, ontwikkeld in de gemeente Voorst) is op
eigen initiatief in diverse gemeenten experimenteel toegepast. Deze gemeenten geven aan dat
deze telmethode veel sneller is, minder fouten oplevert en dat op basis daarvan het procesverbaal eenvoudig en snel kan worden ingevuld, wat tot betere processen-verbaal zou leiden.
Ook stembureauleden die met StemTel hebben gewerkt, zijn positief. Binnen de scope van dit
onderzoek hebben wij deze claims niet kunnen toetsen.
Voor derden (kiezers, belangstellenden) is echter niet kenbaar hoe en door wie de Excel-tool is
geprogrammeerd. Als er digitale (hulp)middelen in het proces van uitslagvaststelling worden
gebruikt, moet de werking daarvan voor iedereen volstrekt transparant en controleerbaar zijn.
De methode voldoet daar niet aan. Wel blijft een handmatige controle achteraf aan de hand
van de biljetten mogelijk.



Een 76-tal gemeenten zijn, na instemming van de betrokken gemeenteraden, door de minister
van BZK aangewezen als gemeenten die mogen experimenteren met een centrale opzet van
de stemopneming (centraal tellen).
In die gevallen werden de stemmen op de verkiezingsavond, na sluiting van de stembureaus,
alleen voorlopig op lijstniveau geteld. De dag erna vond de telling van de op de kandidaten
uitgebrachte stemmen plaats, op een centrale locatie tijdens een openbare zitting.

164084/LZW/JHO

41 van 52

Er is opgemerkt dat centraal tellen relatief kostbaar is. Stembureauleden ervaren wel wat
minder druk als er in de avond alleen op lijstniveau geteld moet worden. Wel wordt opgemerkt
dat de keuze om enkel op lijstniveau te tellen (vooral om de media een eerste uitslag te kunnen
bieden) halfslachtig is, waardoor de toegevoegde waarde van het centraal tellen sterk
vermindert. Ook is er kritiek op de extra belasting voor de gemeentelijke verkiezingsorganisatie
en de daaraan verbonden kosten.
Van de stembureauleden vindt 96% dat de werkzaamheden op de dag van de verkiezingen goed
en zorgvuldig zijn verlopen.
Gevraagd naar belangrijkste knelpunten op de verkiezingsdag geven de verkiezingsambtenaren
diverse antwoorden. Daar zitten ook typische unieke incidenten tussen. Antwoorden die met enige
regelmaat terugkomen, ook in de focusgroepen en interviews, zijn:

Het is een lange dag, zodat het moeilijk is om tot het einde geconcentreerd te blijven.

De combinatie van twee verkiezingen wordt als belastend ervaren.

Waar de opkomst onverwacht hoger was werd de druk als hoog ervaren, vooral in de piekuren
(en waren er soms onvoldoende stembiljetten).

De als onlogisch ervaren kleuren van de stembiljetten leidde bij twee verkiezingen tot extra
verwarring.

De omvang van de stembiljetten bemoeilijkt het telproces.

Oudere stembureauleden zouden minder goed kunnen omgaan met nieuwe digitale
ondersteuningsmethoden. Ook zou bij oudere leden de vermoeidheid aan het einde van de
dag harder toeslaan. Hoewel er ook wel geluiden zijn over jonge tellers (studenten) die er snel
de brui aan geven, waar juist de ouderen hun verantwoordelijkheid blijven pakken.

Het wel mogen ondersteunen bij een lichamelijke (meestal visuele) beperking en niet mogen
ondersteunen bij een cognitieve beperking leidt relatief vaak tot discussie met burgers, maar
ook tussen stembureauleden onderling.

Het tellen wordt regelmatig als meest kritische deel van de dag genoemd. Centraal tellen haalt
enerzijds wat druk van de ketel, maar sommige gemeenten geven aan dat dit ertoe leidt dat de
voorzitters het telproces op de avond zelf minder serieus oppakken. Ook vinden sommige
gemeenten de extra kosten en belasting voor de verkiezingsorganisatie niet in verhouding
staan tot de voordelen.
27 Wat wordt gedaan om de medewerkers als team te laten samenwerken?
Eerder gaven wij al aan dat in het overgrote deel van de stembureaus de samenwerking als goed
wordt ervaren. Daar wordt, zeker in kleinere gemeenten, vaak bij opgemerkt dat stembureauleden
die vaker meedoen, graag elke keer met dezelfde ploeg worden ingedeeld. Dit komt de sfeer,
gezelligheid en samenwerking ten goede en motiveert om vaker mee te doen. Maar er is ook
opgemerkt dat hier een keerzijde aan zit.
Te veel gezelligheid kan ten koste gaan van concentratie en nauwkeurigheid. En doordat de leden
elkaar, maar vaak ook de kiezers, goed kennen, kan voldoende roldistantie hierdoor onder druk
komen te staan. Het wordt dan bijvoorbeeld moeilijker om de buurman die geen juiste identificatie
bij zich heeft weg te sturen.

164084/LZW/JHO

42 van 52

6

Conclusies
De bemensing van stembureaus met vrijwilligers is een grote opgave. Over het geheel genomen
gaat dit goed. De stembureaus worden bemenst, de verkiezingsdag loopt over het algemeen goed
en het aantal klachten en knelpunten is in relatie tot de omvang en complexiteit van de dag beperkt.
Dat neemt niet weg dat er aandachtspunten en mogelijkheden tot verbetering zijn. Vanwege het
belang van een goed verloop van verkiezingen als essentieel onderdeel van ons democratisch
proces is het goed dat kritisch wordt gekeken naar het proces en dat er aandacht blijft voor verdere
verbetering.
Het valt op dat de man-vrouwverdeling op de stembureaus evenwichtig is, maar dat de publieke
sector oververtegenwoordigd is en vooral dat de populatie sterk vergrijsd is.
Gemeenten hebben veel eigen ruimte bij de inrichting van het verkiezingsproces en maken volop
verschillende keuzes. Dat is van invloed op het beroep dat op mensen op de stembureaus wordt
gedaan. Dat compliceert het begrip kwaliteit van kennis en vaardigheden: de gewenste kwaliteit in
de ene gemeente is anders dan in een andere gemeente door de verschillende inrichtingskeuzes
die worden gemaakt.
Al of niet centraal tellen is een belangrijk voorbeeld van zo’n keuze. Bij centraal tellen wordt op de
avond zelf, na sluiting van het stembureau, alleen voorlopig en op lijstniveau geteld. Dat verlicht op
de verkiezingsavond de last voor de stembureauploeg.
Ook ‘roosterkeuzen’ zijn van invloed: al of niet werken in shifts, al of niet werken met tellers die pas
om 21.00 uur aansluiten en alleen komen tellen, etc. Een andere inzet van mensen geeft een
andere verwachting en beoordeling van kwaliteit.
Het al dan niet werken met ambtenaren op de stembureaus (in de rol van voorzitter of zelfs voor de
gehele bemensing) is ook een factor. De kwaliteit is bij ambtelijke inzet eenvoudiger te borgen en
als de voorzitter vanuit het ambtelijk apparaat wordt aangewezen, worden eventuele zwaktes in de
verdere bemensing wat eerder gecompenseerd. Het werken met vrijwilligers vraagt extra aandacht,
maar draagt wel bij aan betrokkenheid van burgers bij ons democratisch proces. Meer
bedrijfsmatige overwegingen kunnen in de overweging tussen de inzet van vrijwilligers of
ambtenaren botsen met meer principiële overwegingen ten aanzien van de burger-betrokkenheid
bij ons openbaar bestuur en democratisch proces en ten aanzien van het vertrouwen in de uitslag.
Het verkiezingsproces is een fundament van onze democratie van, voor en door burgers.
De meeste gemeenten werken nu met vrijwilligers, al dan niet in combinatie met ambtenaren, en dit
verloopt overwegend goed.
De aard van de gemeente en de daarmee samenhangende karakteristieken van de populatie kan
ook van invloed zijn. Wij horen dit wel terug in de aard van lastige situaties die men tegenkomt,
bijvoorbeeld het toch wegsturen van een goede bekende zonder de juiste identificatie, iets wat
vaker in kleinere gemeenschappen voorkomt. Of bijvoorbeeld het omgaan met burgers met een
migratieachtergrond die het proces niet kennen en de taal slecht beheersen, iets wat in grotere
plaatsen meer voorkomt. Opvallend genoeg laten de antwoorden op de meeste vragen in het
kwantitatief onderzoek meestal geen grote verschillen zien als we kijken naar gemeentegrootte of
stedelijkheid. Er zijn in de basis voor het proces op het stembureau meer overeenkomsten dan
verschillen.

164084/LZW/JHO

43 van 52

Ondanks bovengenoemde verschillen, zijn de rol en taken van de stembureauleden in basis gelijk
voor elke gemeente. Dat betekent ook dat de eisen die aan hen gesteld zouden moeten worden
gelijk zijn.
Hoe is het nu gesteld met de kennis en vaardigheden van voorzitters en overige leden van
stembureaus en tellers op het terrein van het verkiezingsproces? (Welke eisen worden gesteld, wat
zien wij in de praktijk en waar zitten lacunes en zijn verbeteringen mogelijk?)
Wij hebben vastgesteld dat er meer variatie zit in gestelde eisen dan men zou verwachten in het
licht van onze stelling dat ondanks alle lokale verschillen in de kern toch hetzelfde van
stembureauleden wordt gevraagd. Kijken wij echter naar de meest gestelde eisen, dan liggen deze
in lijn met eisen die aansluiten bij de taken en kritische situaties waar de leden, in hun verschillende
rollen, mee te maken krijgen. Op basis van onze inventarisatie en analyse van kritische situaties
kunnen wij een scherper afgebakend profiel voorstellen (bijlage III).
Gemiddeld genomen is het goed gesteld met de kennis en vaardigheden van stembureauleden.
Enerzijds schatten de verkiezingsambtenaren in dat maar bij een klein percentage (rond de 5%) de
kennis en vaardigheden tekort schieten. Wij zien dit ook terug in het ervaren resultaat. De
verkiezingsambtenaren zijn overwegend tevreden over het functioneren van de stembureauleden
en vinden dat functioneren bij slechts 1 à 2% matig. Zij beoordelen het functioneren ongeveer twee
keer zo vaak goed als voldoende. Ook onze metingen bij de stembureauleden zelf bevestigen het
beeld dat overwegend aan de gestelde eisen wordt voldaan.
Vooral op de competentie nauwkeurigheid, die zowel voor voorzitters, leden als tellers belangrijk is,
zien wij wel ruimte voor verbetering.
Welke factoren zijn van invloed op de kwaliteit van de kennis en vaardigheden van voorzitters en
overige leden van stembureaus en tellers?
Uitgezonderd situaties waar gemeenten bewust ambtenaren op stembureaus tewerkstellen, zijn
stembureauleden vrijwilligers. Vrijwillig betekent niet vrijblijvend, maar het heeft wel consequenties
voor de mogelijkheden om te selecteren en trainen op de gestelde eisen. Ook is de ondersteuning
vanuit de gemeente dan extra belangrijk. Dat gaat zowel om de vooraf geboden instructie als om
het vooraf inrichten van het stembureau (wat niet altijd in orde is), het zorgen dat de juiste
hulpmiddelen in voldoende mate aanwezig zijn (ook dat is niet altijd in orde) en het bereikbaar zijn
voor vragen en ondersteuning bij onverwachte knelpunten.
Profiel
Aan de basis staat een duidelijk profiel. Wij zien nu nog dat gemeenten uiteenlopende profielen
gebruiken in de werving en selectie van stembureauleden. Een eenduidig profiel kan helpen om de
juiste mensen te trekken, de juiste verwachtingen te wekken en stembureauleden daar op aan te
kunnen spreken.
Condities
Het grootste deel van de vrijwilligers neemt vooral deel uit burgerlijke betrokkenheid en/of vanwege
de sociale component. Voor hen zijn de condities geen reden om zich aan te melden, maar deze
kunnen wel leiden tot onvrede waarna men zich niet opnieuw aanmeldt. Dat geldt vooral voor de
verzorging (catering) door de dag en de beloning.

164084/LZW/JHO

44 van 52

De vaak lage en ook nog belaste beloning is een veel gehoord punt van kritiek. Ook de fiscale
belemmeringen om de vergoeding aan verenigingen ten goede te laten komen, vormen een
blokkade.
Vooral in gemeenten waar de werving van nieuwe leden louter op basis van burgerlijke
betrokkenheid toch wat moeizamer gaat, kan dit net het verschil maken.
Vooral voor jongere stembureauleden (<35 jaar) is de beloning wel een belangrijke overweging als
zij zich aanmelden. Als gemeenten het bestand willen verjongen zullen zij de vergoeding
aantrekkelijk genoeg moeten maken.
Werving
De werving is vervolgens een belangrijke factor. Doordat 85% van de stembureauleden wordt
geworven uit het bestand van leden dat al eerder meedeed, is het aantal nieuw te werven leden
(15%) relatief beperkt. Toch is, afhankelijk van de functie, bij 25 tot 40% van de gemeenten de
werving moeizaam en doet een kleine minderheid (8%) daarom zelfs concessies aan de
kwaliteitseisen.
Het werken met oudgedienden heeft grote voordelen als het gaat om het benutten van
opgebouwde kennis en ervaring. Dit draagt bij aan de kwaliteit.
Tegelijkertijd zien wij weinig doorstroom en een sterk vergrijsd bestand. Enerzijds doet dat afbreuk
aan een evenwichtige afspiegeling van de maatschappij (verkiezingen liggen immers in het hart van
ons democratisch proces dat wordt versterkt vanuit een brede maatschappelijke betrokkenheid).
Anderzijds zien wij signalen dat de kwaliteit onder druk komt te staan, vooral bij de oudere leden.
Deelname aan het stembureau vraagt ook een fysieke conditie om langdurig geconcentreerd te
blijven en bij het fysieke karakter in het telproces. De introductie van nieuwe digitale tools verloopt
gemiddeld bij oudere deelnemers minder soepel. Leden die al jaar en dag stembureaudienst
hebben gedaan, staan (ongeacht leeftijd) soms minder open voor wijzigingen in de gang van
zaken.
Een meer actieve werving zou daarom wenselijk zijn om niet alleen aan de onvermijdelijke
vervangingsvraag te voldoen, maar ook om het bestand stembureauleden actief te verversen.
Het gebruik van digitale kanalen is in opmars, maar kan beter worden benut. Juist langs deze
kanalen kan een jongere populatie worden aangesproken.
Het werven via verenigingen en onderwijsinstellingen blijkt ook een goede methode. Vooral de
benadering via onderwijsinstellingen kan ook bijdragen aan verjonging.
Selectie
De initiële selectie op de gestelde basiseisen is lastig. Voor de groep oudgedienden is in ieder
geval belangrijk om bij de evaluatie van de verkiezingen ook bij te houden welke signalen
ontvangen zijn over het functioneren van de individuele stembureauleden en dit te betrekken in de
weging of een lid opnieuw kan deelnemen en in welke rol. Voor nieuwe leden biedt een duidelijk
profiel en een duidelijk aanmeldformulier in ieder geval een goede basis.
In de pilot ‘Bevordering Kwaliteit Stembureauvoorzitters’, uitgevoerd door de NVVB, is specifiek
onderzocht of de kwaliteit van de functie van voorzitter bevorderd kan worden doormiddel van een
selectiemethodiek voor kandidaten voor deze functie, genaamd de Quick Scan, die informatie
verschaft over hun mate van verwachte geschiktheid voor de functie (NVVB, 2019 a en b). De pilot
laat zien dat gemeenten behoefte hebben aan extra houvast in de selectie. Uit de eerste resultaten
lijkt de eventuele toegevoegde waarde groter voor grotere gemeenten. De eventuele voorspellende
waarde van de scan nodigt uit tot nader onderzoek.

164084/LZW/JHO

45 van 52

Voorbereiding en instructie
De voorbereiding die geboden wordt, blijkt erg belangrijk. De meeste stembureauleden vinden dat
zij voldoende tot goed zijn voorbereid op hun taak, maar er is ruimte voor verbetering.
De discrepantie tussen de beleving van het instructieaanbod en wat gemeenten zeggen te hebben
aangeboden is opvallend. Gemeenten denken hun leden te wijzen op de BZK tool en in hun
instructies diverse elementen aan te bieden, maar kennelijk komt dat bij de stembureauleden niet
allemaal door.
Niet alleen de overdracht van de concrete kennis van de regels en het proces is belangrijk.
Aandacht voor gedrag, houding en omgaan met lastige situaties blijkt minstens zo belangrijk.
Stembureauleden stellen dit ook op prijs en geven aan dit te missen wanneer hier minder aandacht
voor is. Vooral zaken die stembureauleden moeilijk uit te leggen vinden, bijvoorbeeld omdat zij daar
persoonlijk anders over denken, vragen aandacht (denk aan het wel mogen helpen in het hokje van
een blinde, maar niet van een dementerende).
De meeste gemeenten kiezen vooral voor e-learning. Dit is eenvoudiger te organiseren en het is
laagdrempelig. Op zich bieden zowel de BZK-tool als de diverse pakketten van andere aanbieders
de juiste voorbereiding. Al deze pakketten besteden zowel aandacht aan de regels en het proces
als aan gedrag en omgaan met situaties.
Daar waar ook instructie op het gemeentehuis plaatsvindt, wordt vooral de ruimte om vragen te
stellen en te discussiëren over dilemma’s en praktijksituaties gewaardeerd. Er blijkt ook behoefte
aan oefenen. Oefenen met zaken als het beoordelen van documenten is goed te digitaliseren en
werkt goed via e-learning. Maar oefenen op gedragsvaardigheden werkt beter in een groep met
een trainer. Dit gebeurt echter relatief weinig.
Toets
Een formele toets op het geleerde vindt in ruim de helft van de gevallen plaats, al worden daar in
bijna een vijfde van de gevallen geen consequenties aan verbonden. Een toets geeft vooral een
mogelijkheid om vast te stellen of de informatie voldoende is blijven hangen. Over de vaardigheden
van de stembureauleden geeft deze minder informatie.
Gemeenten die een toets op kennis van de regels en procedure belangrijk vinden, kiezen sneller
voor een externe aanbieder, hoewel inhoud van de BZK-tool over het algemeen adequaat wordt
gevonden. De BZK-instructie omvat immers geen examen, maar alleen een zelftest. De voortgang
en resultaten worden niet vastgelegd en aan de gemeente doorgegeven. Gemeenten missen die
functionaliteit.
Dagverloop
De lengte van de dag trekt een zware wissel op de stembureauploeg (een voorzitter is al snel 19 en
soms meer uur in touw). Hier ligt een spanning tussen de behoefte om de burger ruime
openingstijden te bieden en de belasting die dat voor de stembureauleden met zich meebrengt.
Het werken in shifts biedt de mogelijkheid de inzet van mensen te beperken tot acceptabele
werkuren, maar levert ook meer kwetsbare overdrachtsmomenten op. Waar de stembureauploeg
groot genoeg wordt samengesteld om een rooster te maken waarbij elk lid meerdere lange pauzes
heeft, maar er nooit een wisseling van de hele ploeg plaatsvindt, lijkt nog de minst kwetsbare
variant. Belangrijk voor de continuïteit is dat er een formeel aangewezen plaatsvervangend
voorzitter is met dezelfde kwalificaties en voorbereiding als de voorzitter. Meestal is dat ook het
geval, maar niet altijd.

164084/LZW/JHO

46 van 52

De bezetting op de stembureaus is een belangrijke factor voor de kwaliteit. Soms wordt slechts de
wettelijke bezetting van drie gehaald. Dat is kwetsbaar en leidt tot overbelasting van de
stembureauleden.
Niet alle gemeenten bezoeken door de dag elk stembureau en slechts een minderheid doet dat
meer dan eens. Hoewel dit vooral in grotere gemeenten een flinke tijdsinvestering vraagt (die niet
alleen door de projectleider verkiezingen kan worden gerealiseerd) blijkt het wel belangrijk dat deze
aandacht wordt gegeven. Enerzijds is aandacht belangrijk voor de motivatie, anderzijds is
belangrijk dat de ambtenaren verkiezingen zich zo een beter beeld kunnen vormen van de praktijk
op de stembureaus en het functioneren van de leden. Dat biedt soms, zij het beperkt, de
mogelijkheid tot bijsturing op de dag zelf, maar geeft vooral informatie voor de selectie van
stembureauleden bij de volgende verkiezingen. Bij een vrijwilligersploeg wegen deze overwegingen
extra zwaar.
Daarnaast is de ondersteuning vanuit de gemeente in algemene zin een punt van aandacht.
Meestal is dat goed voor elkaar, maar soms kan dit beter op praktische aspecten zoals de inrichting
van stembureaus, (tekort aan) benodigdheden (enveloppen, elastieken, etc.) en andere praktische
zaken.
Er is een duidelijk verschil tussen de dynamiek in het proces tijdens de openingsuren van het
stembureau en tijdens de telling. Dat vraagt ook andere vaardigheden. Overdag zijn
communicatieve en contactuele vaardigheden belangrijk in het contact met het publiek. Hoewel
overdag ook nauwkeurigheid (en vooral het volhouden daarvan door de dag heen) belangrijk is,
vraagt het telproces nog meer nauwkeurigheid. Voor stembureauleden is het na een lange dag
lastig dat, tot soms ver na middennacht, vol te houden. Waar de ploeg om 21.00 uur wordt
aangevuld met frisse tellers heeft dat grote toegevoegde waarde voor de snelheid en
nauwkeurigheid van het telproces.
Opvallend is de vrijheid waarmee vaak met telmethoden wordt omgegaan. Vooral oudgediende
voorzitters hebben de neiging daar naar eigen voorkeur mee om te gaan, maar wij zien ook grote
verschillen tussen gemeenten en hoe zij daarin instrueren (daarmee doelen wij nog niet op de
hierna te benoemen experimentele nieuwe methoden, maar verschillen binnen het traditionele
tellen). In de telpraktijk wordt lang niet altijd een vier ogen principe gerespecteerd.
Naast de methode uit de BZK-telinstructie hebben sommige gemeenten op eigen initiatief
geëxperimenteerd met nieuwe methoden, in het bijzonder CRAFT-lean en StemTel. Deze
methoden zijn bedoeld om het telproces sneller en zorgvuldiger te laten plaatsvinden (het
experiment met StemTel was overigens niet geautoriseerd). Daarnaast heeft het vanuit het
ministerie van BZK geïnitieerde experiment Centraal tellen plaatsgevonden.
Dit onderzoek omvat niet de meetdata om vast te stellen welke methode tot het beste resultaat
leidt. Dit vraagt om nader onderzoek. Wel is duidelijk dat aandacht voor de telmethode kan
bijdragen aan minder druk op de stembureauploeg, minder lange dagen, betrouwbaarder tellingen
en een betrouwbaarder en leesbaarder proces-verbaal.
Veel stembureauleden en gemeenten pleiten voor de terugkeer naar elektronisch stemmen. De
afweging van de consequenties daarvan valt buiten de scope van dit onderzoek. Wel kunnen wij
stellen dat dit invloed zou hebben op de opgave voor de stembureauleden.

164084/LZW/JHO

47 van 52

7

Aanbevelingen
Wij beginnen met enkele overkoepelende aanbevelingen en geven vervolgens aanbevelingen per
processtap.
Algemeen
Het verkiezingsproces met de inzet van vrijwilligers verloopt blijkens ons onderzoek overwegend
goed. Toch zien wij bij sommige gemeenten een tendens naar verambtelijking van dit proces.
Vooral in de verdieping (interviews en focusgroepen) kwam dit als dilemma naar voren, waar
verschillend over wordt gedacht.
Het gebruik van een vrijwilligersorganisatie (al dan niet in combinatie met ambtenaren) of het
volledig verambtelijking van het verkiezingsproces is een keuze waarbij bedrijfsmatige en politiekmaatschappelijke overwegingen botsen. De keuze om ambtenaren en geen vrijwilligers in te zetten
wordt vooral ingegeven door bedrijfsmatige overwegingen. Het borgen van de kwaliteit van het
proces is bij de inzet van eigen ambtenaren eenvoudiger. De keuze om vrijwilligers in te zetten
hangt vooral samen met de wens om het democratisch proces transparant (vertrouwen in de
uitkomst) en vooral als van, voor en door de burgers zelf te zien.


Op Rijksniveau zou de vraag kunnen worden gesteld of deze afweging aan de gemeenten kan
worden overgelaten of een landelijke richtlijn wenselijk is. Bedrijfsmatige overwegingen over de
inrichting van het verkiezingsproces kunnen prima op lokaal niveau plaatsvinden. Als de
politiek echter vindt dat burgerparticipatie in ons verkiezingsproces principieel waardevol is (het
gaat hier bovendien niet alleen om gemeentelijke verkiezingen) dan zou op rijksniveau moeten
worden afgebakend tot hoe ver de verambtelijking van dit proces wordt toegestaan.



Indien gekozen wordt om met vrijwilligers te blijven werken, hoeft deze keuze niet zwart-wit te
zijn. Denkbaar is dat de tussenvariant die veel gemeenten kennen, wordt gekozen, namelijk de
voorzittersrol ambtelijk in te vullen en de plaatsvervanger voorzitter, gewone leden en tellers
vanuit de burgerij te werven.

De verdere aanbevelingen gaan uit van de bestaande praktijk waarbij in de meeste gevallen met
vrijwilligers gewerkt wordt.


Hoewel het goed is dat gemeenten een zekere vrijheid hebben om hun taak bij de organisatie
van verkiezingen uit te voeren, stellen wij voor om vanuit het Rijk meer landelijke richtlijnen en
handreikingen mee te geven.

Profiel

Bied vanuit het Rijk de gemeente een standaard profiel aan voor stembureauleden. Daarin
staan taken en eisen eenduidig beschreven. Wij doen een concreet voorstel voor dit profiel
(bijlage III).
Werving

Als gekozen wordt voor het handhaven van de inzet van vrijwilligers vanuit de gedachte dat de
burgers actief betrokken moeten worden bij het verkiezingsproces, dan zou een evenwichtiger
opbouw van het bestand wenselijk zijn. Relatief meer inzet vanuit de private sector zou vanuit
het Rijk kunnen worden gestimuleerd, bijvoorbeeld door recht op verlof voor deze publieke
dienst in te stellen.

164084/LZW/JHO

48 van 52



Maak de inrichting van de verkiezingsorganisatie meer een doorlopend proces in plaats van
kort voor elke verkiezing stembureauleden te werven, selecteren en instrueren.
o Neem burgers in beginsel voor langere tijd op in een bestand van beschikbare
stembureauleden. Houd contact met de groep door hen enkele malen per jaar te
informeren. Bied periodiek korte bijscholingsactiviteiten aan.
o Screen jaarlijks dit bestand en werk proactief aan doorstroming verversing. Dat betekent
dat van tijd tot tijd zorgvuldig afscheid genomen wordt van oudgedienden en er actief
wordt gezocht naar nieuwe instroom, ook op momenten dat er nog geen verkiezing voor
de deur staat. Bied nieuwe leden direct een introductiecursus aan.
o Bied in de aanloop van verkiezingen opfriscursussen aan, toegespitst op doelgroepen
(functie, maar ook nieuw lid of oudgediende).



Het is belangrijk om meer doorstroom in het bestand stembureauleden te realiseren. Het is
goed om leden langer te binden en hun ervaring te benutten, maar tegelijkertijd is regelmatig
verversing nodig om niet vast te roesten in oude patronen, om het bestand vitaal te houden en
aansluiting te houden bij de maatschappij.
o Het actief werven van nieuwe leden kan bijdragen aan verversing en daarmee een meer
diverse opbouw van het bestand stembureauleden. Vooral de gemeenten zelf kunnen
actiever werken aan de doorstroom in en verversing van het bestand stembureauleden.
o Werf actief jongere leden en leden met een andere achtergrond. Streef als gemeente
ernaar om een groter percentage van het bestand stembureauleden te verversen dan de
huidige gemiddeld 15%.
o Bij het benaderen van jongere doelgroepen past een keuze voor actuele
wervingsmethoden. In het bijzonder de social media worden nog beperkt ingezet, terwijl
hier meer potentie ligt.
o Daarnaast blijft de traditionele advertentie in het lokale huis-aan-huisblad een goed
medium, omdat deze relatief goed gelezen wordt.
o De benadering van verenigingen en onderwijsinstellingen wordt door sommige
gemeenten al succesvol ingezet. Dit zou op meer plekken kunnen. Vooral het kanaal van
onderwijsinstellingen kan ook bijdragen van een verjonging van het bestand.

Condities

Gemeenten waar de vergoeding op of onder het gemiddelde ligt zouden kunnen overwegen
deze te verhogen, zeker als zij ook voor de jongere generatie het stembureaulidmaatschap
aantrekkelijk willen maken.


Geef als gemeente aandacht en waardering aan de vrijwilligers, onder meer door het
stembureau te bezoeken, door goede verzorging op het stembureau (catering, wat lekkers
e.d.), een bedankbericht achteraf etc.



Verken vanuit het Rijk de mogelijkheden om de condities te verbeteren, in het bijzonder:
o recht op verlof voor verkiezingsdienst;
o belastingvrije vergoeding;
o overdragen van de vergoeding aan de vereniging zonder fiscale complicaties.

164084/LZW/JHO

49 van 52

Selectie
De initiële selectie is moeilijk, zeker wanneer in korte tijd een ploeg moet worden samengesteld.

De eerdere genoemde suggestie om de inrichting van de verkiezingsorganisatie meer als een
doorlopend proces te organiseren zal helpen om tijd en gelegenheid te maken om hier meer
aandacht aan te besteden.
Het toetsen van onbekende kandidaten aan de eisen is lastig.

Het Rijk zou nader kunnen onderzoeken of het instrument (Quick Scan) uit de NVVB pilot
(vooral grotere) gemeenten kan helpen bij de initiële selectie.


Werk met een duidelijk profiel (zie onze eerdere suggestie daarvoor).



Laat medewerkers zich aanmelden met een gestructureerd aanmeldformulier waarmee de
meer concrete eisen eenvoudig kunnen worden nagelopen.



Gebruik de eigen gemeentelijke evaluatie van de verkiezingen om kenmerken en
aandachtspunten van de diverse stembureauleden te noteren en betrek deze ervaringspunten
in de selectie voor de volgende verkiezingen.



Durf als gemeente bij oudere leden het gesprek aan te gaan of zij nog wel voldoende fit zijn
voor de rol. Houd er daarbij rekening mee dat dit niet in een leeftijdsgrens te vatten is.



Bij de eerder voorgestelde continue opbouw van een verkiezingsorganisatie, waarbij werving
en selectie ook een doorgaand proces is, ontstaat ook meer ruimte om bij twijfel bewijsstukken
op te vragen of zelfs een intakegesprek te voeren.

Voorbereiding en instructie
Goede voorbereiding is het halve werk. Hoewel het waardevol is dat het Rijk instructiemateriaal
aanbiedt is het vooral aan de gemeenten om te zorgen dat de stembureauleden de passende
instructie krijgen.

Differentieer het instructieaanbod naar rol (teller, gewoon lid of (plv.) voorzitter).


Benoem op voorhand een stembureaulid als plaatsvervangend voorzitter en biedt de voorzitter
en diens plaatsvervanger een aanvullende op deze rol toegespitste instructie.



Uit de instructie blijft minder bij de leden hangen dan de gemeenten denken te hebben
aangeboden. Gebruik de kracht van herhaling.



Laat ook stembureauleden die al vaker hebben deelgenomen deelnemen aan de instructie.



Zelfs als verkiezingen kort na elkaar plaatsvinden is het op zijn minst zinvol om
stembureauleden die bij beide verkiezingen deelnemen ook bij de tweede verkiezing nog een
korte herhaling aan te bieden aangevuld met wat specifieke aandachtspunten.



Bied als gemeente naast een eventuele e-learning module ook een instructiebijeenkomst op
het gemeentehuis aan, zeker voor (plv.) voorzitters.



Besteed meer aandacht aan houding en gedrag in relatie tot lastige situaties. In een
groepsbijeenkomst over houding en gedrag praten heeft al toegevoegde waarde.



Voor de (plv.) voorzitters geven wij in overweging ook wat oefeningen op te nemen. Doen is
leerzamer dan erover lezen of horen.



Het helpt stembureauleden om burgers beter uit te leggen wat wel of niet mag als zij zelf
inzicht hebben in het waarom. Ook helpt het hun zich aan de regels te houden en deze loyaal
uit te leggen. Zeker wanneer zij het eigenlijk niet met de regels eens zijn, helpt het als er vooraf
van gedachten is gewisseld over de dilemma’s. Denk aan het niet mogen helpen in het hokje
van een analfabeet of zwakbegaafde. Besteed hier aandacht aan in de instructie. Hier werkt
een klassikale instructie met ruimte voor onderling gesprek beter dan e-learning.

164084/LZW/JHO

50 van 52



Besteed meer aandacht aan het telproces en het belang van een uniforme werkwijze. Hier
volgen leden nog vaak de eigen voorkeur en gewoonte, ongeacht wat in de instructie is
meegegeven.



Waar gekozen wordt voor het eerder voorgestelde continue bouwen en onderhouden van de
verkiezingsploeg ontstaat meer tijd en ruimte om regelmatig en gedoseerd instructies te
herhalen, nieuwe ontwikkelingen onder de aandacht te brengen en eventueel oefenmomenten
aan te bieden.

Toets
Vrijwillig is niet vrijblijvend.


Het Rijk zou in de landelijke richtlijnen meer nadrukkelijk op een verplichte toets kunnen
aandringen.



Wij adviseren het Rijk de BZK online stembureau-instructie te voorzien van een module
waardoor de gemeente kan zien of de instructie is bekeken en de toets is gevolgd en met welk
resultaat.



Verbind als gemeente aan de instructie altijd een toets en eis dat deze (al dan niet in de
herkansing) met een voldoende score wordt afgesloten.

Dagverloop
De regie op het dagverloop ligt primair bij gemeenten, al kan het Rijk (mede op basis van
onderstaande aanbevelingen) een handreiking formuleren. Maar behoud de gemeentelijke ruimte
om eigen praktische keuzes te maken.


Rouleer oudgedienden en plaats ze niet elke verkiezing op hetzelfde stembureau. Hoewel de
gezelligheid met een vaste ploeg bekenden motiveert om deel te nemen, weegt hier het risico
zwaarder. Het kritisch vermogen kan afnemen, leden raken vastgeroest in oude patronen, te
veel gezelligheid gaat ten koste van accuratesse en oplettendheid en er kan zelfs twijfel
ontstaan aan de onafhankelijkheid van het stembureau.



Zorg dat de stembureauploeg goed wordt ondersteund door de gemeente. Zorg dat de
inrichting op het stembureau in orde is en dat alle benodigdheden er zijn. En houdt bij de
locatiekeuze ook rekening met de benodigde ruimte om te tellen.



Bezoek vanuit de gemeentelijke verkiezingsorganisatie ten minste één maal op de dag en bij
voorkeur vaker elk stembureau, neem dan de tijd om te observeren en geef aandacht en
waardering aan de ploeg.



Organiseer als gemeente een kleine vrije ploeg (zonder eigen stembureau) waarvan de leden
ad hoc bij stembureaus kunnen worden ingezet als er iemand onverwacht uitvalt of als het
onverwacht druk wordt.



Zorg dat er minimaal vier leden (inclusief de (plv.) voorzitter op elk stembureau aanwezig zijn.



Er zijn meerdere methoden om de last over de dag te dragen. Het werken met shifts is een
methode die voor veel gemeenten goed werkt, maar besteed dan expliciet aandacht aan de
overdracht. Een andere goede methode is om een grotere ploeg samen te stellen met een
dagrooster waarin elk lid een paar langere pauzes heeft. Als er telkens maar één persoon op
een gegeven moment wisselt en er altijd de voorzitter of diens (formeel aangewezen en op
gelijke wijze voorbereide) plaatsvervanger aanwezig is, kan de continuïteit goed worden
geborgd.

164084/LZW/JHO

51 van 52

Zolang de politiek kiest voor stemmen met het potlood blijft het tellen een kwetsbaar proces dat de
stembureauploeg extra belast.


Zorg dat er extra frisse tellers om 21.00 uur aansluiten.



Zorg voor meer eenduidigheid in de telmethode. Dit wordt nu teveel aan de voorkeur van de
voorzitters overgelaten, waardoor de zorgvuldigheid onvoldoende is geborgd.



Evalueer de experimenten met alternatieve telmethoden (i.h.b. CRAFT-lean en StemTel). Als
een methode evident leidt tot een sneller en meer zorgvuldig proces en paast binnen wettelijke
kaders, voer deze dan landelijk in.

Het proces-verbaal blijft een punt van aandacht.

Bied vanuit het Rijk een overzichtelijk formulier waarin overbodige dubbelingen worden
vermeden (herontwerp op gebruikersvriendelijkheid).


Besteed extra aandacht aan het proces-verbaal in de instructie van de (plv.)voorzitters.



Werk met een kladversie (in een afwijkende kleur papier) en een eindversie.



Evalueer vanuit het Rijk het effect van het gebruik van alternatieve telmethoden op de kwaliteit
van het proces-verbaal.

164084/LZW/JHO

52 van 52

Bijlage I:

Bronnen

Documenten
Belastingdienst (2019, 7 mei). Vooroverleg vergoeding stembureauleden.
Kieswet (1989, 28 september). Geraadpleegd via https://wetten.overheid.nl/BWBR0004627/201601-01
Kieswet en Kiesbesluit 2019. Tevens stembureau editie. (2019). Den Haag, SDU.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2018a, januari). Stembureau-instructie
voor de dag van de stemming. Geraadpleegd via
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2017/11/08/handout-stembureau-instructiedag-van-stemming
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2018b). Klassikale instructie voor
stembureauleden. Geraadpleegd via
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2017/11/08/klassikale-instructie-voorstembureauleden
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2018c, 20 maart). Toegankelijkheid
verkiezingsproces. Geraadpleegd via
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2018/03/20/kamerbrief-overtoegankelijkheid-verkiezingsproces
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2018d, juni). Evaluatie
gemeenteraadsverkiezingen en raadgevend referendum over de Wet op de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten 2017 (2018, 21 maart). Geraadpleegd via
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2018/06/01/evaluatiegemeenteraadsverkiezingen-en-raadgevend-referendum-21-maart-2018
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2018e, 15 juni). Kamerstuk 31 142 nr. 83
Wijziging van de Experimentenwet Kiezen op Afstand in verband met de verlenging van de
werkingsduur van die wet & Kamerstuk 33 829 Elektronisch stemmen en tellen. Geraadpleegd via
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31142-83.html
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. (2019). Stembureau-instructie voor de
dag van de stemming.
NVVB (2019a). Enquête pilot Quick Scan. (Concept versie.)
NVVB. (2019b). Rapportage pilot bebording kwaliteit stembureauvoorzitters. (Concept versie 16
mei 2019).
Procura. (2019). Leidraad voor het stembureau.
VNG (2018). Factsheet: Gemeenteambtenaren in stembureaus. Geraadpleegd via
https://vng.nl/files/vng/20170303-gemeenteambtenaren-in-stembureaus.pdf
Yxly. (2019). Verslag data analyse Quick Scan. Utrecht.

1

Websites
Kiesraad (2018a). Verkiezingen. Geraadpleegd via https://www.kiesraad.nl/verkiezingen
Kiesraad (2018b). Leden stembureau. Geraadpleegd via
https://www.kiesraad.nl/verkiezingen/gemeenteraden/stembureau/leden-stembureau
Rijksoverheid (2017, 8 november). Toolkit Stembureau-instructie. Geraadpleegd via
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2017/11/08/toolkit-stembureau-instructie
VNG (2017, 12 september). Uitnodiging bijeenkomst over modernisering verkiezingen.
Geraadpleegd via https://vng.nl/onderwerpenindex/bestuur/verkiezingenreferenda/nieuws/uitnodiging-bijeenkomst-over-modernisering-verkiezingen
VNG (2018, 17 juli). Meedoen aan experiment centraal tellen van stemmen. Geraadpleegd via
https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2018/03/01/experimenten-centraal-tellengemeenteraadsverkiezingen

2

Bijlage II: Interviews
Brandsema, M., Projectleider verkiezingen, Gemeente Epe
Bruggen, P van der., Projectleider verkiezingen, Gemeente Tilburg
Groenewegen, J., Projectleider verkiezingen, Gemeente Pijnacker-Nootdorp
Harmsen, R., Projectleider verkiezingen, Gemeente Borne
Janssens, C., Adviseur, gemeente Tilburg
Jong, M. de, Onderzoeker, Kiesraad
Mostert, C., Medewerker KCC, Gemeente Midden-Delfland
Nordijk, I., Projectleider verkiezingen, Gemeente Harderwijk
Rossel, H., Projectleider verkiezingen, Gemeente Kerkrade
Uijtewaal, M., Projectleider verkiezingen, Gemeente Culemborg
Varwijk, S., Projectmanager verkiezingen, Gemeente Groningen
Veenhuizen, T., Productbeheerder verkiezingen, Gemeente Amersfoort
Vermeulen, J., Medewerker KCC, Gemeente Midden-Delfland
Vermeylen, Projectleider verkiezingen, Gemeente Lansingerland

1

Bijlage III: Profiel stembureaulid, uitgesplitst naar rol
PROFIEL LEDEN STEMBUREAU
De verkiezingen voor Tweede Kamer, Provinciale Staten, Gemeenteraad en algemeen bestuur
waterschap worden door de gemeenten georganiseerd. De stembureaus worden bemenst door
vrijwilligers die daartoe door het College van B&W worden benoemd.
Dit profiel onderscheidt algemene taken en competenties en specifieke taken en competenties per
rol:
 (Plaatsvervangend) Voorzitter.


Lid.

 Teller (formeel is deze ook aangesteld als lid, maar de teller participeert uitsluitend in de telling
na sluiting van het stembureau).
Omdat de plaatsvervangend voorzitter de voorzittersrol volledig moet kunnen overnemen maken wij
in het profiel geen onderscheid. Wel is het aan te bevelen om iemand eerst een keer als
plaatsvervangend voorzitter te laten functioneren alvorens deze voorzitter wordt.
Algemene vereisten
 18 jaar of ouder op de verkiezingsdag.


Is zelf geen kandidaat bij de verkiezing.



Mondelinge en schriftelijke beheersing van de Nederlandse taal.



Redelijke tel- en rekenvaardigheid.

 Beschikbaar over de volledige periode tijdens de verkiezingsdag waarvoor het lid is
ingeroosterd.


Samenwerking: Is in staat om soepel met de overige stembureauleden samen te werken;
o Is bereid taken over te nemen.
o Is bereid extra werk te doen als de situatie daar om vraagt.
o Kan collega’s aanspreken als de kwaliteit van het werk in het geding is.
o Kunnen luisteren naar de instructies van de voorzitter.
Specifieke vereisten Teller
Taken:
 Neemt de stemmen op (telling, beoordeling geldigheid en blanco) volgens het voorgeschreven
protocol en op aanwijzing van de voorzitter.
Aanvullende eisen:


Kennis van de procedure m.b.t. tellen.



Fysiek voldoende fit:
o Is in staat om op de knieën te werken bij telstapels op de grond.
 Nauwkeurig: Is in staat om langdurig en ook bij vermoeidheid nauwkeurig te zijn bij tellen en/of
registreren van gegevens;
o Heeft oog voor details.
o Werkt ordelijk en systematisch.
o Haalt fouten bij zichzelf en/of anderen eruit.
o Blijft ook onder tijdsdruk juist tellen.

1

Specifieke vereisten lid
De taken en vereisten van teller zijn ook van toepassing (tenzij sprake is van een ochtendshift en
het lid daarom niet bij de telling betrokken is).
Taken:
 Ontvangt kiezers op het stembureau.


Geeft zo nodig toelichting op de procedure aan kiezers.



Controleert identiteitsbewijzen en stempassen.



Houdt mede toezicht op het stemproces en de orde in het stembureau.

Aanvullende eisen:
 Kennis van de procedure in het stembureau.




Contactvaardig, communicatief: Kan helder, begrijpelijk en correct communiceren;
o Is in staat in eenvoudige taal vragen te beantwoorden.
o Kan grenzen aangeven (‘nee’ zeggen).
o Is in staat een eventueel ‘nee’ te vergezellen van een duidelijke uitleg.
o Kan omgaan met weerstand.
o Blijft correct en geduldig onder druk.
Stressbestendigheid: Bewaart de rust onder druk en tijdens lastige situaties;
o Laat zich niet meeslepen door lastige personen of situaties.
o Houdt zijn hoofd koel bij lastige situaties.
o Handelt rustig bij onvoorziene omstandigheden.
o Werkt ook goed onder druk.

Specifieke vereisten (plaatsvervangend) voorzitter
De taken en vereisten van teller zijn ook van toepassing (tenzij sprake is van een ochtendshift en
de voorzitter daarom niet bij de telling betrokken is). De taken en vereisten van lid zijn ook van
toepassing.
Taken:
 Controleert de inrichting van het stembureau voor opening en maakt deze zo nodig in orde.


Coördineert de gang van zaken op het stembureau.



Draagt zorg voor de orde op het bureau en roept zo nodig assistentie op.



Stemt af met de gemeente.



Houdt het proces-verbaal bij.

 Rapporteert de voortgang, tussentijdse uitkomsten en eventuele vragen of knelpunten aan het
hoofdstembureau.
Aanvullende eisen:
 Regie/ leiding: Is in staat de gang van zaken en de samenwerking binnen het stembureau te
overzien en te coördineren;
o Geeft sturing aan stembureauleden.
o Geeft structuur aan het proces en instrueert de stembureauleden.
o Is aanspreekpunt.
o Stuurt bij en spreekt mensen aan waar nodig.
o Handhaaft de regels.

2

Bijlage IV: Extern aangeboden trainingen
BZK biedt de online stembureau instructie (een vorm van e-learning) en een PowerPoint
presentatie die gemeenten kunnen gebruiken bij het geven van instructie in klassikaal verband.
Veel gemeenten kiezen om extern e-learning modules en/of in-company training af te nemen. Wij
hebben het meest voorkomende aanbod op een rij gezet. Deze opsomming is niet uitputtend. Zo
zijn er ook zzp-ers die projectmatig gemeenten ondersteunen bij verkiezingen en zelf een instructie
of training op maat verzorgen.
Aanbieder
Bestuursacademie

CRAFT-lean

Censorbestuur

Metieracademy

SEP

Training/Pakket
Training
Stembureauleden ‘Hoe
werkt een stembureau’

Inhoud
 Praktijkgerichte training
 Mogelijkheid in-company training
 Verschillende soorten stembureaus
 Omgaan met onregelmatigheden en aansturen leden
 Doelgroep: beleidsmedewerkers en projectleiders
verantwoordelijk voor aansturing stembureaus en instructie
stembureauleden
Training Organisator
 Mogelijkheid in-company training
‘Organiseren van
 Wet- en regelgeving rondom stemdistricten
verkiezingen’
 Vaststellen verkiezingsuitslag
 Functie centraal stembureau
 Doelgroep: beleidsmedewerkers en teamleiders
verantwoordelijk voor organiseren verkiezingen
‘Iedere stem telt’
 Regionaal
 Mogelijkheid in-company training
 Nieuw ontwikkelde telprocedure
 Praktisch oefenen tel-ronde en optimale samenwerking
 Doelgroep: stembureauleden en projectleiders
Training Leden en
 Alleen in-company training bij gemeenten
Voorzitter Stembureau  Taken uitleg per rol
 Voorbereiding kennistoets NVVB
Training Projectleider
 Open trainingen
verkiezingen
 Mogelijkheid in-company training bij gemeenten
 Taken uitleg
 Input opstellen Projectplan Verkiezingen
‘StembureauSucces’
 E-learning
 Tussentijdse vragen en quizes met feedback en een
afsluitende toets
 Praktijkcasussen (bijv. invullen proces-verbaal)
 Gemeente kan identiteit toevoegen aan de cursus
 Gemeente kan voortgang bijhouden van deelnemers
Verkiezingspakket Basis  E-learning
Stembureauleden
 Basis instructie voor alle leden
 Taken uitleg per rol
 Mogelijkheid korte versie voor tellers
 Oefenvragen met afsluitende toets
 Onbeperkt aantal deelnemers
Verkiezingspakket Plus  E-learning Basispakket
Stembureauleden
 Klassikale verdiepende training voor voorzitters
o Max. 40 deelnemers per bijeenkomst
Training Verkiezingen  Actualiteitentraining
voor Projectleiders
 Per regio georganiseerd
 Geeft inzicht in organisatie rondom verkiezing
 Overkoepelende thema: inhoudelijk proces

1

Stembureautraining Training voor Voorzitter, 
Stembureaulid en

Stemmenteller




Verkiezingsacademie Training voor

stembureauleden




E-learning
Gemeente kan cursus inrichten naar wensen en eisen
m.b.t. visueel en inhoudelijk
Gemeente kan voortgang bijhouden van deelnemers
Optionele invuloefening proces-verbaal
Tussentijdse oefenvragen
Mogelijkheid voor afsluitend examen
E-learning
Begintoets om startniveau te bepalen van deelnemer
Afsluitend een digitale toets (norm 60% goed)
Nieuwsrubriek met laatste ontwikkelingen rond de
verkiezingen

2

Bijlage V: Tabellen kwantitatief onderzoek onder ambtenaren
verkiezingen

1

2

Algemeen
1.1

U vult deze vragenlijst in voor gemeente …

5

1.2

Gemeentegrootte

8

1.3

Stedelijkheid van de gemeente

8

Werving
2.1

9

Hoe is de zoektocht naar het werven van voldoende tellers voor de
stembureaus verlopen?

10

Hoe is de zoektocht naar het werven van (plaatsvervangend) voorzitters
voor de stembureaus verlopen?

11

Wat is uw gemiddelde bezetting (tijdens de openingstijden) per
stembureau?

12

2.5

Hoeveel extra tellers heeft u (vanaf 21.00 uur) gemiddeld per stembureau?

13

2.6

Hoe werft u nieuwe stembureauleden?

13

2.7

Welke vergoeding heeft u aan stembureauleden uitgekeerd?

15

2.3
2.4

4

9

Hoe is de zoektocht naar het werven van voldoende gewone leden voor de
stembureaus verlopen?

2.2

3

5

Selectie

17

3.1

Wat gebruikt u bij de selectie van (plaatsvervangend) voorzitters?

17

3.2

Wat gebruikt u bij de selectie van gewone stembureauleden?

17

3.3

Wat gebruikt u bij de selectie van tellers?

18

3.4

Welke consequentie verbindt u aan de online vaardigheid/competentie test? 19

3.5

Welke consequentie verbindt u aan de toets (indien eerder is aangegeven
dat er een toets plaatsvindt)?

Instructie
4.1
4.2
4.3
4.4

20
21

Hebben de (plaatsvervangend) voorzitters van de stembureaus een
instructie gevolgd voordat zij werden benoemd?

21

Wat was op hoofdlijnen de inhoud van de instructie aan de
(plaatsvervangend) voorzitters?

22

Hebben de overige leden van de stembureaus een instructie gevolgd
voordat zij werden benoemd?

23

Wat was op hoofdlijnen de inhoud van de instructie aan de gewone
stembureauleden?

24

2

4.5

Hebben de tellers een instructie gevolgd?

25

4.6

Waarom heeft uw gemeente geen enkele vorm van training georganiseerd
voor de (plaatsvervangend) voorzitters? (indien eerder is aangegeven dat
de gemeente dit niet organiseert.)

26

Waarom heeft uw gemeente geen enkele vorm van training georganiseerd
voor de gewone stembureauleden? (indien eerder is aangegeven dat de
gemeente dit niet organiseert.)

27

Wat waren voor uw gemeente de belangrijkste redenen om voor de
voorzitters en/of overige stembureauleden te kiezen voor een digitale
instructie, al dan niet met een digitale toets?

28

Waarom heeft uw gemeente de (plaatsvervangende) voorzitters en/of
overige stembureauleden niet gewezen op de mogelijkheid om zelf
(bijvoorbeeld thuis) de door het ministerie van BZK ontwikkelde online
stembureau instructie te gebruiken?

29

4.7

4.8

4.9

5

Dagverloop

30

5.1

Heeft u een verdeling in shifts?

30

5.2

Hoe laat was men bij de laatste verkiezingen klaar met tellen?

30

5.3

Hoe beoordeelt u gemiddeld de kwaliteit van het proces-verbaal? Het gaat
hierbij om het proces verbaal dat in het stembureau wordt ingevuld.

31

Hoe ervaart u (over het algemeen) de samenwerking in de teams van de
verschillende stembureaus?

32

Heeft u tijdens de verkiezingsdag het functioneren van de stembureauleden
gecontroleerd?

33

5.4
5.5

6

Profiel
6.1

In welke mate beschikken naar uw inschatting de (plaatsvervangende)
stembureauvoorzitters in de praktijk over de bij werving gevraagde kennis
en vaardigheden?

35

35

6.2

In welke mate beschikken naar uw inschatting de gewone stembureauleden
in de praktijk over de bij werving gevraagde kennis en vaardigheden?
36

6.3

In welke mate beschikken naar uw inschatting de tellers in de praktijk over
de bij werving gevraagde kennis en vaardigheden?

37

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens
de verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op: In
zijn algemeenheid?

38

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens
de verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Samenwerking?

39

6.4

6.5

3

6.6

6.7

6.8

6.9

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens
de verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Regie/leiding geven?

42

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens
de verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Stressbestendigheid?

43

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens
de verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Verantwoordelijkheidsgevoel/ rolvastheid?

44

Vindt u andere competenties voor de (plaatsvervangende) voorzitters
bovengemiddeld belangrijk?

45

6.10 Hoe scoort u het functioneren van de overige stembureauleden tijdens de
verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op: In zijn
algemeenheid?
46
6.11 Hoe scoort u het functioneren van de overige stembureauleden tijdens de
verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Samenwerking?

47

6.12 Hoe scoort u het functioneren van de overige stembureauleden tijdens de
verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Nauwkeurigheid?

48

6.13 Hoe scoort u het functioneren van de overige stembureauleden tijdens de
verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Contactvaardig/communicatief?

49

6.14 Vindt u andere competenties voor de overige stembureauleden
bovengemiddeld belangrijk?

50

6.15 Hoe scoort u het functioneren van de tellers op de verkiezingsdag op een
schaal van slecht tot uitstekend op: In zijn algemeenheid?

51

6.16 Hoe scoort u het functioneren van de tellers op de verkiezingsdag op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Samenwerking?

52

6.17 Hoe scoort u het functioneren van de tellers op de verkiezingsdag op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Nauwkeurigheid?

53

6.18 Vindt u andere competenties voor de tellers bovengemiddeld belangrijk?

54

4

1

Algemeen
1.1

U vult deze vragenlijst in voor gemeente …

s-Gravenhage

Beverwijk

Diemen

‘s-Hertogenbosch

Blaricum

Dinkelland

Aa en Hunze

Bloemendaal

Doesburg

Aalsmeer

Bodegraven-Reeuwijk

Doetinchem

Aalten

Boekel

Dongen

Achtkarspelen

Borger-Odoorn

Dordrecht

Albrandswaard

Borne

Drechterland

Alkmaar

Borsele

Drimmelen

Almelo

Boxtel

Dronten

Almere

Breda

Druten

Alphen aan den Rijn

Brielle

Duiven

Ameland

Brummen

Echt-Susteren

Amersfoort

Brunssum

Edam-Volendam

Amstelveen

Bunnik

Ede

Amsterdam

Bunschoten

Eemnes

Apeldoorn

Buren

Eersel

Appingedam

Capelle aan den IJssel

Eijsden-Margraten

Arnhem

Castricum

Eindhoven

Baarn

Coevorden

Elburg

Barneveld

Cranendonck

Emmen

Beek

Cuijk

Enschede

Beekdaelen

Culemborg

Epe

Beemster

Dalfsen

Ermelo

Beesel

De Bilt

Etten-Leur

Berg en Dal

De Fryske Marren

Geertruidenberg

Bergeijk

De Ronde Venen

Geldrop-Mierlo

Bergen (L.)

De Wolden

Gemert-Bakel

Bergen (NH.)

Delft

Gennep

Berkelland

Delfzijl

Gilze en Rijen

Bernheze

Den Helder

Goeree-Overflakkee

Best

Deurne

Goes

Beuningen

Deventer

Goirle

5

Gooise Meren

Hoogeveen

Maassluis

Gorinchem

Hoorn

Maastricht

Gouda

Horst aan de Maas

Medemblik

Grave

Houten

Meerssen

Groningen

Huizen

Meierijstad

Gulpen-Wittem

Hulst

Meppel

Haaksbergen

IJsselstein

Middelburg

Haaren

Kaag en Braassem

Midden-Delfland

Haarlem

Kampen

Midden-Drenthe

Haarlemmermeer

Kapelle

Mill en Sint Hubert

Halderberge

Katwijk

Moerdijk

Hardenberg

Kerkrade

Molenlanden

Harderwijk

Koggenland

Montferland

Hardinxveld-Giessendam

Krimpen aan den IJssel

Montfoort

Harlingen

Krimpenerwaard

Neder-Betuwe

Hattem

Laarbeek

Nederweert

Heemskerk

Landerd

Nieuwegein

Heemstede

Landgraaf

Nieuwkoop

Heerde

Landsmeer

Nijmegen

Heerenveen

Langedijk

Nissewaard

Heerhugowaard

Lansingerland

Noord-Beveland

Heerlen

Leeuwarden

Noordenveld

Heeze-Leende

Leiden

Noordoostpolder

Hellendoorn

Leiderdorp

Noordwijk

Hellevoetsluis

Leidschendam-Voorburg

Nuenen, Gerwen en Nederwetten

Helmond

Lelystad

Nunspeet

Hengelo

Leudal

Oegstgeest

Het Hogeland

Lingewaard

Oldambt

Heumen

Lisse

Oldebroek

Heusden

Lochem

Oldenzaal

Hillegom

Loon op Zand

Olst-Wijhe

Hilvarenbeek

Lopik

Oost Gelre

Hilversum

Loppersum

Oosterhout

Hoeksche Waard

Losser

Ooststellingwerf

Hof van Twente

Maasdriel

Opmeer

Hollands Kroon

Maasgouw

Opsterland

6

Oss

Son en Breugel

Waadhoeke

Oude IJsselstreek

Stadskanaal

Waalre

Ouder-Amstel

Staphorst

Waalwijk

Overbetuwe

Steenbergen

Waddinxveen

Papendrecht

Steenwijkerland

Wageningen

Pekela

Stein

Waterland

Pijnacker-Nootdorp

Terneuzen

Weert

Purmerend

Terschelling

Weesp

Raalte

Texel

West Betuwe

Reimerswaal

Teylingen

West Maas en Waal

Renkum

Tholen

Westerkwartier

Reusel-De Mierden

Tiel

Westerveld

Rhenen

Tilburg

Westervoort

Ridderkerk

Tubbergen

Weststellingwerf

Rijssen-Holten

Twenterand

Westvoorne

Rijswijk

Tynaarlo

Wierden

Roerdalen

Uithoorn

Wijdemeren

Roermond

Urk

Wijk bij Duurstede

Roosendaal

Utrecht

Winterswijk

Rotterdam

Utrechtse Heuvelrug

Woensdrecht

Rozendaal

Vaals

Woerden

Rucphen

Valkenburg aan de Geul

Wormerland

S·dwest-FryslÔn

Veere

Woudenberg

Schagen

Veldhoven

Zaanstad

Scherpenzeel

Velsen

Zaltbommel

Schiedam

Venlo

Zandvoort

Schiermonnikoog

Venray

Zeewolde

Schouwen-Duiveland

Vijfherenlanden

Zeist

Sint Anthonis

Vlaardingen

Zevenaar

Sint-Michielsgestel

Vlieland

Zoetermeer

Sittard-Geleen

Vlissingen

Zoeterwoude

Sluis

Voerendaal

Zutphen

Smallingerland

Voorschoten

Zwartewaterland

Soest

Voorst

Zwolle

Someren

Vught

7

1.2

Gemeentegrootte

Gemeentegrootte
Aantal

Percentage

Meer dan 400.000

3

1,0

100.000 - 400.000

27

8,7

50.000 - 100.000

48

15,5

20.000 - 50.000

162

52,3

Minder dan 20.000

68

21,9

Onbekend

2

0,6

310

100,0

Aantal

Percentage

Zeer sterk stedelijk (2500 of meer inwoners/km²)

17

5,5

Sterk stedelijk (1500 tot 2500 inwoners/km²)

66

21,3

Matig stedelijk (1000 tot 1500 inwoners/km²)

58

18,7

Weinig stedelijk (500 tot 1000 inwoners/km²)

111

35,8

Niet stedelijk (Minder dan 500 inwoners/km²)

48

15,5

Onbekend

10

3,2

Totaal

310

100,0

Totaal

1.3

Stedelijkheid van de gemeente

Stedelijkheid van de gemeente

8

2

Werving
2.1

Hoe is de zoektocht naar het werven van voldoende gewone leden voor de
stembureaus verlopen?
Gewone leden
Gemeentegrootte

Moeizaam, de stembureaus blijven

Aantal

onderbezet

%

Moeizaam, het lukt met concessies

Aantal

aan de gevraagde kennis en

%

Totaal

Meer dan

100.000 -

50.000 -

20.000 -

Minder

400.000

400.000

100.000

50.000

dan 20.000

0

2

2

2

1

7

0,0%

7,4%

4,2%

1,2%

1,5%

2,3%

0

3

5

13

3

24

0,0%

11,1%

10,4%

8,0%

4,4%

7,8%

0

9

15

67

19

110

0,0%

33,3%

31,3%

41,4%

27,9%

35,7%

3

13

26

79

44

165

100,0%

48,1%

54,2%

48,8%

64,7%

53,6%

0

0

0

1

1

2

0,0%

0,0%

0,0%

0,6%

1,5%

0,6%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

vaardigheden
Moeizaam, maar het lukt redelijk

Aantal
%

Redelijk tot goed

Aantal
%

Kan ik niet meer achterhalen

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

100,0% 100,0%

Gewone leden
Stedelijkheid van de gemeente

Moeizaam, de stembureaus blijven

Aantal

onderbezet

%

Moeizaam, het lukt met concessies

Aantal

aan de gevraagde kennis en

%

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

1

4

1

0

1

7

5,9%

6,1%

1,7%

0,0%

2,1%

2,3%

1

5

5

5

7

23

5,9%

7,6%

8,6%

4,5%

14,6%

7,7%

6

25

22

36

16

105

35,3%

37,9%

37,9%

32,4%

33,3%

35,0%

9

32

30

68

24

163

52,9%

48,5%

51,7%

61,3%

50,0%

54,3%

0

0

0

2

0

2

0,0%

0,0%

0,0%

1,8%

0,0%

0,7%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

vaardigheden
Moeizaam, maar het lukt redelijk

Aantal
%

Redelijk tot goed

Aantal
%

Kan ik niet meer achterhalen

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

100,0% 100,0%

9

2.2

Hoe is de zoektocht naar het werven van voldoende tellers voor de
stembureaus verlopen?
Tellers
Gemeentegrootte

Moeizaam, de stembureaus blijven

Aantal

onderbezet

%

Moeizaam, het lukt met concessies

Aantal

aan de gevraagde kennis en

%

Totaal

Meer dan

100.000 -

50.000 -

20.000 -

Minder

400.000

400.000

100.000

50.000

dan 20.000

0

3

1

6

1

11

0,0%

11,1%

2,1%

3,7%

1,5%

3,6%

0

1

5

7

3

16

0,0%

3,7%

10,4%

4,3%

4,4%

5,2%

0

5

16

48

12

81

0,0%

18,5%

33,3%

29,6%

17,6%

26,3%

3

15

25

80

46

169

100,0%

55,6%

52,1%

49,4%

67,6%

54,9%

0

2

1

19

3

25

0,0%

7,4%

2,1%

11,7%

4,4%

8,1%

0

1

0

2

3

6

0,0%

3,7%

0,0%

1,2%

4,4%

1,9%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

vaardigheden
Moeizaam, maar het lukt redelijk

Aantal
%

Redelijk tot goed

Aantal
%

Wij gebruiken geen tellers

Aantal
%

Kan ik niet meer achterhalen

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

100,0% 100,0%

Tellers
Stedelijkheid van de gemeente

Moeizaam, de stembureaus blijven

Aantal

onderbezet

%

Moeizaam, het lukt met concessies

Aantal

aan de gevraagde kennis en

%

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

1

2

5

2

1

11

5,9%

3,0%

8,6%

1,8%

2,1%

3,7%

1

3

4

6

1

15

5,9%

4,5%

6,9%

5,4%

2,1%

5,0%

1

26

10

25

15

77

5,9%

39,4%

17,2%

22,5%

31,3%

25,7%

12

31

34

62

28

167

70,6%

47,0%

58,6%

55,9%

58,3%

55,7%

1

3

5

12

3

24

5,9%

4,5%

8,6%

10,8%

6,3%

8,0%

vaardigheden
Moeizaam, maar het lukt redelijk

Aantal
%

Redelijk tot goed

Aantal
%

Wij gebruiken geen tellers

Aantal
%

10

Kan ik niet meer achterhalen

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

2.3

1

1

0

4

0

6

5,9%

1,5%

0,0%

3,6%

0,0%

2,0%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0% 100,0%

Hoe is de zoektocht naar het werven van (plaatsvervangend) voorzitters voor
de stembureaus verlopen?

(Plaatsvervangende) voorzitters
Gemeentegrootte

Moeizaam, de stembureaus blijven

Aantal

onderbezet

%

Moeizaam, het lukt met concessies

Aantal

aan de gevraagde kennis en

%

Totaal

Meer dan

100.000 -

50.000 -

20.000 -

Minder

400.000

400.000

100.000

50.000

dan 20.000

0

0

2

3

0

5

0,0%

0,0%

4,2%

1,9%

0,0%

1,6%

0

6

10

16

5

37

0,0%

22,2%

20,8%

9,9%

7,4%

12,0%

2

10

22

69

22

125

66,7%

37,0%

45,8%

42,6%

32,4%

40,6%

1

11

14

73

40

139

33,3%

40,7%

29,2%

45,1%

58,8%

45,1%

0

0

0

1

1

2

0,0%

0,0%

0,0%

0,6%

1,5%

0,6%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

vaardigheden
Moeizaam, maar het lukt redelijk

Aantal
%

Redelijk tot goed

Aantal
%

Kan ik niet meer achterhalen

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

100,0% 100,0%

(Plaatsvervangend) voorzitters
Stedelijkheid van de gemeente

Moeizaam, de stembureaus blijven

Aantal

onderbezet

%

Moeizaam, het lukt met concessies

Aantal

aan de gevraagde kennis en

%

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

0

3

1

1

0

5

0,0%

4,5%

1,7%

0,9%

0,0%

1,7%

3

11

6

9

7

36

17,6%

16,7%

10,3%

8,1%

14,6%

12,0%

8

28

22

43

19

120

47,1%

42,4%

37,9%

38,7%

39,6%

40,0%

6

23

29

57

22

137

35,3%

34,8%

50,0%

51,4%

45,8%

45,7%

vaardigheden
Moeizaam, maar het lukt redelijk

Aantal
%

Redelijk tot goed

Aantal
%

11

Kan ik niet meer achterhalen

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

2.4

0

1

0

1

0

2

0,0%

1,5%

0,0%

0,9%

0,0%

0,7%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0% 100,0%

Wat is uw gemiddelde bezetting (tijdens de openingstijden) per stembureau?

Wat is uw gemiddelde bezetting (tijdens de openingstijden) per stembureau? Indien u het niet zeker weet, wilt u
het dan zo goed mogelijk schatten?
Gemeentegrootte

Gemiddelde

Minimum

Maximum

Mediaan

Aantal

bezetting

gemeenten
binnen
categorie

Meer dan 400.000

4,67

4

5

5

3

100.000 - 400.000

4,26

3

12

4

27

50.000 - 100.000

3,83

3

8

4

48

20.000 - 50.000

3,74

3

7

4

162

Minder dan 20.000

3,72

3

9

4

68

Totaal

3,81

3

12

4

308

Wat is uw gemiddelde bezetting (tijdens de openingstijden) per stembureau? Indien u het niet zeker weet, wilt u
het dan zo goed mogelijk schatten?
Stedelijkheid van de

Gemiddelde

gemeente

bezetting

Minimum

Maximum

Mediaan

Aantal
gemeenten
binnen
categorie

Zeer sterk stedelijk

4,41

3

7

4

17

Sterk stedelijk

3,97

3

12

4

66

Matig stedelijk

3,79

3

7

4

58

Weinig stedelijk

3,69

3

9

3

111

Niet stedelijk

3,67

3

6

4

48

Totaal

3,81

3

12

4

300

12

2.5

Hoeveel extra tellers heeft u (vanaf 21.00 uur) gemiddeld per stembureau?

Hoeveel extra tellers heeft u (vanaf 21.00 uur) gemiddeld per stembureau? Indien u het niet precies weet, wilt u het
dan zo goed mogelijk schatten?
Gemeentegrootte

Gemiddeld extra

% van

tellers

totaal

Minimum

Maximum

Mediaan

Aantal gemeenten binnen
categorie

Meer dan 400.000

1,67

0,6%

0

3

2

3

100.000 - 400.000

2,44

7,9%

0

5

3

25

50.000 - 100.000

2,68

16,3%

0

5

3

47

20.000 - 50.000

2,81

51,8%

0

8

3

142

Minder dan 20.000

2,81

23,3%

0

6

3

64

Totaal

2,74

100,0%

0

8

3

281

Hoeveel extra tellers heeft u (vanaf 21.00 uur) gemiddeld per stembureau? Indien u het niet precies weet, wilt u het
dan zo goed mogelijk schatten?
Stedelijkheid van de

Gemiddeld extra

% van

tellers

totaal

gemeente

Minimum Maximum Mediaan

Aantal gemeenten
binnen categorie

Zeer sterk stedelijk

2,25

4,8%

0

5

2

16

Sterk stedelijk

2,79

23,2%

0

5

3

63

Matig stedelijk

2,89

20,2%

0

6

3

53

Weinig stedelijk

2,73

35,4%

0

8

3

98

Niet stedelijk

2,82

16,4%

0

8

3

44

Totaal

2,76

100,0%

0

8

3

274

2.6

Hoe werft u nieuwe stembureauleden?

Hoe werft u (nieuwe stembureauleden)?
Meer dan

100.000-

50.000-

20.000-

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

96.3%

91.7%

95.1%

92.6%

94.2%

3

26

44

154

63

290

33,3%

37,0%

35,4%

20,4%

13,2%

22,7%

1

10

17

33

9

70

100,0%

44,4%

33,3%

17,3%

10,3%

21,4%

3

12

16

28

7

66

Wij schrijven stembureauleden van 100%

Totaal

de vorige verkiezingen aan
Wij bieden een online
aanmeldformulier
Wij gebruiken een
verkiezingsapplicatie met
aanmeldfunctie

13

Wij hebben een vaste rubriek

0,0%

3,7%

8,3%

6,8%

4,4%

6,2%

0

1

4

11

3

19

11,1%

18,8%

22,8%

20,6%

20,8%

1

3

9

37

14

64

66,7%

33,3%

41,7%

32,1%

20,6%

31,5%

2

9

20

52

14

97

gemeentelijke aankondigingen in de
lokale krant of huis-aan-huis
Wij adverteren in de lokale krant of 33,3%
huis-aan-huis blad
Wij zetten een aankondiging op de
website
Wij gebruiken actief de social media 33,3%
Wij gebruiken een uitzendbureau
Wij benaderen verenigingen
Wij benaderen (actief) onze eigen

48,1%

43,8%

35,8%

17,6%

34,1%

1

13

21

58

12

105

0,0%

11,1%

10,4%

6,2%

0,0%

5,8%

0

3

5

10

0

18

0,0%

14,8%

6,3%

11,7%

4,4%

9,4%

0

4

3

19

3

29

100,0%

63,0%

68,8%

67,9%

54,4%

64,9%

3

17

33

110

37

200

0,0%

11,1%

18,8%

16,0%

20,6%

16,9%

0

3

9

26

14

52

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0

0

0

0

0

0

100%

100%

100%

100%

100%

100%

3

27

48

162

68

308

ambtenaren
Overig, namelijk...
Kan ik niet meer achterhalen
Totaal

Hoe werft u (nieuwe stembureauleden)?

Wij schrijven stembureauleden van de vorige
verkiezingen aan
Wij bieden een online aanmeldformulier
Wij gebruiken een verkiezingsapplicatie met
aanmeldfunctie
Wij hebben een vaste rubriek gemeentelijke
aankondigingen in de lokale krant of huis-aan-huis
Wij adverteren in de lokale krant of huis-aan-huis
blad
Wij zetten een aankondiging op de website
Wij gebruiken actief de social media
Wij gebruiken een uitzendbureau
Wij benaderen verenigingen
Wij benaderen (actief) onze eigen ambtenaren
Overig, namelijk...

Zeer sterk
stedelijk

Sterk
stedelijk

Matig
stedelijk

Weinig
stedelijk

Niet
Totaal
stedelijk

17

59

57

102

47

282

100,0%
10
58,8%
11

89,4%
19
28,8%
22

98,3%
12
20,7%
5

91,9%
21
18,9%
18

97,9%
7
14,6%
8

94,0%
69
23,0%
64

64,7%
1

33,3%
5

8,6%
2

16,2%
5

16,7%
5

21,3%
18

5,9%
5

7,6%
9

3,4%
13

4,5%
21

10,4%
13

6,0%
61

29,4%
10
58,8%
10
58,8%
3
17,6%
2
11,8%
12
70,6%
1

13,6%
23
34,8%
31
47,0%
5
7,6%
5
7,6%
39
59,1%
16

22,4%
17
29,3%
19
32,8%
6
10,3%
6
10,3%
37
63,8%
10

18,9%
33
29,7%
33
29,7%
3
2,7%
10
9,0%
76
68,5%
18

27,1%
11
22,9%
9
18,8%
0
0,0%
5
10,4%
29
60,4%
7

20,3%
94
31,3%
102
34,0%
17
5,7%
28
9,3%
193
64,3%
52

14

5,9%
0,0%
0
100%
17

Kan ik niet meer achterhalen
Totaal

2.7

24,2%
0,0%
0
100%
66

17,2%
0,0%
0
100%
58

16,2%
0,0%
0
100%
111

14,6%
0,0%
0
100%
48

17,3%
0,0%
0
100%
300

Welke vergoeding heeft u aan stembureauleden uitgekeerd?

Welke vergoeding (in €) heeft u aan stembureauleden uitgekeerd (inclusief eventuele vergoeding voor het bijwonen van een
instructiebijeenkomst)?
Gemeentegrootte

Meer dan Gemiddeld

Voorzitter

Voorzitter

Plv.

Plv.

Overige

Overige

Teller

hele dag

één shift

voorzitter

voorzitter

stembureauleden

stembureauleden

(avond)

hele dag

één shift

hele dag

één shift

360,00

155,00

360,00

125,00

305,00

100,00

53,33

1

2

1

2

1

2

3

Minimum

360

145

360

105

305

75

50

Maximum

360

165

360

145

305

125

60

Mediaan

360,00

155,00

360,00

125,00

305,00

100,00

50,00

100.000 -

Gemiddeld

213,55

86,25

144,78

58,75

177,68

87,69

37,00

400.000

Aantal

22

12

23

12

22

13

19

Minimum

150

0

0

0

120

0

0

Maximum

322

200

275

185

236

175

60

Mediaan

205,00

70,00

155,00

,00

172,50

105,00

40,00

50.000 -

Gemiddeld

200,44

91,43

170,53

81,74

179,91

85,69

39,69

100.000

Aantal

43

23

43

23

43

26

45

Minimum

0

0

0

0

100

0

0

Maximum

300

300

300

300

255

250

75

Mediaan

200,00

100,00

180,00

90,00

180,00

90,00

40,00

20.000 -

Gemiddeld

170,62

69,83

129,67

64,11

154,48

75,28

37,27

50.000

Aantal

135

93

134

93

136

97

144

Minimum

0

0

0

0

0

0

0

Maximum

400

210

300

210

360

210

100

Mediaan

175,00

80,00

150,00

75,00

150,00

90,00

35,00

Minder

Gemiddeld

150,14

59,43

113,46

54,54

127,15

69,44

33,21

dan

Aantal

58

42

61

41

55

43

67

20.000

Minimum

0

0

0

0

0

0

0

Maximum

364

202

364

202

300

200

75

Mediaan

150,00

41,00

140,00

13,00

150,00

75,00

30,00

Gemiddeld

175,36

72,31

134,81

64,52

155,46

76,55

36,84

259

172

262

171

257

181

278

0

0

0

0

0

0

0

400.000

Totaal

Aantal

Aantal
Minimum

15

Maximum

400

300

364

300

360

250

100

Mediaan

175,00

75,00

150,00

70,00

150,00

80,00

35,00

Welke vergoeding (in €) heeft u aan stembureauleden uitgekeerd (inclusief eventuele vergoeding voor het bijwonen van een
instructiebijeenkomst en een maaltijd op de dag van stemming)?
Stedelijkheid van de

Voorzitter

Voorzitter

Plv.

Plv.

Overige

Overige

Teller

gemeente

hele dag

één shift

voorzitter

voorzitter

stembureauleden

stembureauleden

(avond)

hele dag

één shift

hele dag

één shift

Zeer sterk Gemiddeld

230,77

100,45

165,77

81,82

193,85

95,00

40,36

Aantal

13

11

13

11

13

12

14

Minimum

170

0

0

0

150

0

0

Maximum

360

300

360

300

305

250

75

Mediaan

215,00

115,00

180,00

,00

170,00

90,00

42,50

Sterk

Gemiddeld

200,96

69,37

140,89

58,33

177,91

71,39

39,89

stedelijk

Aantal

54

35

54

36

54

38

55

Minimum

0

0

0

0

0

0

0

Maximum

400

200

275

185

360

175

100

stedelijk

Mediaan

200,00

75,00

175,00

35,00

180,00

81,50

40,00

Matig

Gemiddeld

174,28

94,17

150,83

84,50

157,35

86,20

38,96

stedelijk

Aantal

47

29

48

28

48

30

54

Minimum

0

0

0

0

0

0

0

Maximum

312

195

270

185

255

160

75

Mediaan

180,00

110,00

164,50

100,00

157,50

100,00

40,00

Weinig

Gemiddeld

162,79

60,73

120,00

53,28

141,52

71,91

36,56

stedelijk

Aantal

94

62

97

61

92

64

104

Minimum

0

0

0

0

0

0

0

Maximum

364

210

364

210

300

200

82

Mediaan

162,50

5,00

140,00

,00

150,00

81,00

35,00

Niet

Gemiddeld

155,95

61,41

128,19

62,55

143,19

70,23

30,59

stedelijk

Aantal

43

29

42

29

42

30

44

Minimum

0

0

0

0

0

0

0

Maximum

337

210

300

210

300

210

75

Mediaan

150,00

75,00

145,00

70,00

150,00

75,00

30,00

Gemiddeld

175,50

71,14

133,96

63,21

155,48

75,56

36,94

251

166

254

165

249

174

271

Minimum

0

0

0

0

0

0

0

Maximum

400

300

364

300

360

250

100

Mediaan

175,00

75,00

150,00

70,00

150,00

80,00

35,00

Totaal

Aantal

16

3

Selectie
3.1

Wat gebruikt u bij de selectie van (plaatsvervangend) voorzitters?

Wat gebruikt u bij de selectie van (plaatsvervangend) voorzitters?
Meer dan
100.00050.000400.000
400.000
100.000
Selectie aan de hand van het
aanmeldformulier

1

33,3%
2
66,7%
Online vaardigheid/competentietest 2
66,7%
Diversen
0
0,0%
Kan ik niet meer achterhalen
0
0,0%
Totaal
3
100,0%
Ervaring uit eerdere deelname

Totaal

14

42

8

72

25,9%
21
77,8%
18
66,7%
9
33,3%
1
3,7%
27
100,0%

29,2%
46
95,8%
12
25,0%
10
20,8%
0
0,0%
48
100,0%

25,9%
152
93,8%
43
26,5%
29
17,9%
0
0,0%
162
100,0%

11,8%
56
82,4%
15
22,1%
14
20,6%
0
0,0%
68
100,0%

23,4%
277
89,9%
90
29,2%
62
20,1%
1
0,3%
308
100,0%

Weinig
stedelijk
26

Niet stedelijk Totaal
8

68

23,4%
99
89,2%
15
13,5%
27
24,3%
0
0,0%
111
100,0%

16,7%
44
91,7%
13
27,1%
4
8,3%
0
0,0%
48
100,0%

22,7%
269
89,7%
89
29,7%
62
20,7%
1
0,3%
300
100,0%

Wat gebruikt u bij de selectie van gewone stembureauleden?

Wat gebruikt u bij de selectie van gewone stembureauleden?
Meer dan
100.000400.000
400.000
Selectie aan de hand van het
aanmeldformulier
Ervaring uit eerdere deelname
Online vaardigheid/competentietest
Diversen
Kan ik niet meer achterhalen
Totaal

Minder dan
20.000

7

Wat gebruikt u bij de selectie van (plaatsvervangend) voorzitters?
Zeer sterk
Sterk
Matig
stedelijk
stedelijk
stedelijk
Selectie aan de hand van het
3
15
16
aanmeldformulier
17,6%
22,7%
27,6%
Ervaring uit eerdere deelname
14
59
53
82,4%
89,4%
91,4%
Online vaardigheid/competentietest 12
29
20
70,6%
43,9%
34,5%
Diversen
4
14
13
23,5%
21,2%
22,4%
Kan ik niet meer achterhalen
0
1
0
0,0%
1,5%
0,0%
Totaal
17
66
58
100,0%
100,0%
100,0%

3.2

20.00050.000

50.000100.000

20.00050.000

Minder dan
20.000

Totaal

1

15

27

82

26

151

33,3%
2
66,7%
0
0,0%
1
33,3%
0
0%
3
100,0%

55,6%
25
92,6%
17
63,0%
4
14,8%
0
0%
27
100,0%

56,3%
47
97,9%
18
37,5%
6
12,5%
0
0%
48
100,0%

50,6%
145
89,5%
49
30,2%
20
12,3%
0
0%
162
100,0%

38,2%
58
85,3%
21
30,9%
13
19,1%
0
0%
68
100,0%

49,0%
277
89,9%
105
34,1%
44
14,3%
0
0%
308
100,0%

17

Wat gebruikt u bij de selectie van gewone stembureauleden?
Zeer sterk
Sterk
stedelijk
stedelijk
Selectie aan de hand van het
aanmeldformulier
Ervaring uit eerdere deelname
Online vaardigheid/competentietest
Diversen
Kan ik niet meer achterhalen
Totaal

3.3

Matig
stedelijk

Weinig
stedelijk

Niet
stedelijk

Totaal

6

32

31

58

18

145

35,3%
16
94,1%
7
41,2%
4
23,5%
0
0%
17
100,0%

48,5%
63
95,5%
33
50,0%
6
9,1%
0
0%
66
100,0%

53,4%
53
91,4%
24
41,4%
8
13,8%
0
0%
58
100,0%

52,3%
96
86,5%
26
23,4%
20
18,0%
0
0%
111
100,0%

37,5%
42
87,5%
13
27,1%
6
12,5%
0
0%
48
100,0%

48,3%
270
90,0%
103
34,3%
44
14,7%
0
0%
300
100,0%

Wat gebruikt u bij de selectie van tellers?

Wat gebruikt u bij de selectie van tellers?
Meer dan
400.000
Selectie aan de hand van het
aanmeldformulier

1

33,3%
2
66,7%
Online vaardigheid/competentietest 0
0,0%
Diversen
1
33,3%
Kan ik niet meer achterhalen
0
0%
Totaal
3
100,0%
Ervaring uit eerdere deelname

Wat gebruikt u bij de selectie van tellers?
Zeer sterk
stedelijk
Selectie aan de hand van het
6
aanmeldformulier
37,5%
Ervaring uit eerdere deelname
7
43,8%
Online vaardigheid/competentietest 3
18,8%
Diversen
7
43,8%
Kan ik niet meer achterhalen
0
0%
Totaal
16
100,0%

100.000400.000

50.000100.000

20.00050.000

Minder dan
20.000

Totaal

8

26

69

24

128

32,0%
11
44,0%
7
28,0%
11
44,0%
0
0%
25
100,0%

55,3%
33
70,2%
6
12,8%
10
21,3%
0
0%
47
100,0%

48,3%
99
69,2%
19
13,3%
31
21,7%
0
0%
143
100,0%

36,9%
48
73,8%
11
16,9%
15
23,1%
0
0%
65
100,0%

45,2%
193
68,2%
43
15,2%
68
24,0%
0
0%
283
100,0%

Sterk
stedelijk
29

Matig
stedelijk
28

Weinig
stedelijk
44

Niet stedelijk Totaal
17

124

46,0%
36
57,1%
14
22,2%
19
30,2%
0
0%
63
100,0%

52,8%
36
67,9%
9
17,0%
12
22,6%
0
0%
53
100,0%

44,4%
73
73,7%
9
9,1%
21
21,2%
0
0%
99
100,0%

37,8%
38
84,4%
8
17,8%
8
17,8%
0
0%
45
100,0%

44,9%
190
68,8%
43
15,6%
67
24,3%
0
0%
276
100,0%

18

3.4

Welke consequentie verbindt u aan de online vaardigheid/competentie test?

Welke consequentie verbindt u aan de online vaardigheid/competentietest?
Gemeentegrootte

Totaal

Meer dan

100.000 -

50.000 -

20.000 -

Minder

400.000

400.000

100.000

50.000

dan
20.000

Onvoldoende betekent afwijzen

Aantal
%

Onvoldoende betekent afwijzen, maar

Aantal

bij onvoldoende kandidaten verlagen

%

1

12

10

24

6

53

50,0%

60,0%

52,6%

44,4%

27,3%

45,3%

1

6

5

17

7

36

50,0%

30,0%

26,3%

31,5%

31,8%

30,8%

0

2

4

12

8

26

0,0%

10,0%

21,1%

22,2%

36,4%

22,2%

0

0

0

1

1

2

0,0%

0,0%

0,0%

1,9%

4,5%

1,7%

2

20

19

54

22

117

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

wij de norm
Geen consequenties

Aantal
%

Kan ik niet meer achterhalen

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

100,0% 100,0%

Welke consequentie verbindt u aan de online vaardigheid/competentietest?
Stedelijkheid van de gemeente

Onvoldoende betekent afwijzen

Aantal
%

Onvoldoende betekent afwijzen,

Aantal

maar bij onvoldoende kandidaten

%

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

6

16

12

11

7

52

46,2%

47,1%

46,2%

40,7%

46,7%

45,2%

6

13

7

7

3

36

46,2%

38,2%

26,9%

25,9%

20,0%

31,3%

1

5

6

8

5

25

7,7%

14,7%

23,1%

29,6%

33,3%

21,7%

0

0

1

1

0

2

0,0%

0,0%

3,8%

3,7%

0,0%

1,7%

13

34

26

27

15

115

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

verlagen wij de norm
Geen consequenties

Aantal
%

Kan ik niet meer achterhalen

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

100,0% 100,0%

19

3.5

Welke consequentie verbindt u aan de toets (indien eerder is aangegeven dat
er een toets plaatsvindt)?

Welke consequentie verbindt u aan de toets?
Gemeentegrootte

Totaal

Meer dan

100.000 -

50.000 -

20.000 -

Minder

400.000

400.000

100.000

50.000

dan
20.000

Onvoldoende betekent afwijzen

Aantal
%

Onvoldoende betekent afwijzen, maar

Aantal

bij onvoldoende kandidaten verlagen

%

2

15

15

38

9

79

66,7%

62,5%

48,4%

42,2%

25,0%

42,9%

1

5

6

17

9

38

33,3%

20,8%

19,4%

18,9%

25,0%

20,7%

0

4

6

17

7

34

0,0%

16,7%

19,4%

18,9%

19,4%

18,5%

0

0

4

18

11

33

0,0%

0,0%

12,9%

20,0%

30,6%

17,9%

3

24

31

90

36

184

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0% 100,0%

Stedelijkheid van de gemeente

Totaal

wij de norm
Onvoldoende betekent (opnieuw)

Aantal

trainen

%

Geen consequenties

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

Welke consequentie verbindt u aan de toets?

Onvoldoende betekent afwijzen

Aantal
%

Onvoldoende betekent afwijzen, maar

Aantal

bij onvoldoende kandidaten verlagen

%

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

9

24

12

24

8

77

56,3%

51,1%

33,3%

39,3%

38,1%

42,5%

6

12

7

12

1

38

37,5%

25,5%

19,4%

19,7%

4,8%

21,0%

0

8

8

13

5

34

0,0%

17,0%

22,2%

21,3%

23,8%

18,8%

1

3

9

12

7

32

6,3%

6,4%

25,0%

19,7%

33,3%

17,7%

16

47

36

61

21

181

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

wij de norm
Onvoldoende betekent (opnieuw)

Aantal

trainen

%

Geen consequenties

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

100,0% 100,0%

20

4

Instructie
4.1

Hebben de (plaatsvervangend) voorzitters van de stembureaus een instructie
gevolgd voordat zij werden benoemd?

Hebben de (plaatsvervangend) voorzitters van de stembureaus een instructie gevolgd voordat zij werden
benoemd?
Meer dan
400.000
Zij hebben de online stembureau instructie van BZK 0
gevolgd
0,0%
Zij hebben een andere digitale instructie gevolgd,
3
inclusief toets
100,0%
Zij hebben een andere digitale instructie gevolgd,
0
zonder toets
0,0%
Zij hebben een andere instructie gevolgd, inclusief 0
toets
0,0%
Zij hebben een andere instructie gevolgd, zonder
0
toets
0,0%
Zij hebben een algemene klassikale bijeenkomst
0
bijgewoond
0,0%
Zij hebben een klassikale bijeenkomst voor specifiek 2
de (plaatsvervangend) voorzitters bijgewoond
66,7%
Diversen
1
33,3%
Ze hebben geen instructie gevolgd
0
0,0%
Kan ik niet meer achterhalen
0
0,0%
Totaal
3
100,0%

100.000400.000
5

50.000100.000
13

20.00050.000
48

Minder dan Totaal
20.000
21
87

18,5%
23

27,1%
29

29,6%
87

30,9%
33

28,2%
175

85,2%
0

60,4%
1

53,7%
7

48,5%
5

56,8%
13

0,0%
0

2,1%
1

4,3%
3

7,4%
2

4,2%
6

0,0%
5

2,1%
3

1,9%
7

2,9%
6

1,9%
21

18,5%
5

6,3%
22

4,3%
75

8,8%
30

6,8%
132

18,5%
14

45,8%
22

46,3%
58

44,1%
21

42,9%
117

51,9%
2
7,4%
0
0,0%
1
3,7%
27
100,0%

45,8%
4
8,3%
0
0,0%
0
0,0%
48
100,0%

35,8%
10
6,2%
0
0,0%
0
0,0%
162
100,0%

30,9%
6
8,8%
0
0,0%
0
0,0%
68
100,0%

38,0%
23
7,5%
0
0,0%
1
0,3%
308
100,0%

Hebben de (plaatsvervangend) voorzitters van de stembureaus een instructie gevolgd voordat zij werden
benoemd?
Zeer sterk
stedelijk
Zij hebben de online stembureau instructie van BZK 4
gevolgd
23,5%
Zij hebben een andere digitale instructie gevolgd,
16
inclusief toets
94,1%
Zij hebben een andere digitale instructie gevolgd, 0
zonder toets
0,0%
Zij hebben een andere instructie gevolgd, inclusief 0
toets
0,0%
Zij hebben een andere instructie gevolgd, zonder
1
toets
5,9%

Sterk
stedelijk
17

Matig
stedelijk
16

Weinig
stedelijk
26

Niet
Totaal
stedelijk
20
83

25,8%
44

27,6%
36

23,4%
58

41,7%
19

27,7%
173

66,7%
2

62,1%
4

52,3%
4

39,6%
3

57,7%
13

3,0%
1

6,9%
1

3,6%
2

6,3%
1

4,3%
5

1,5%
7

1,7%
3

1,8%
5

2,1%
5

1,7%
21

10,6%

5,2%

4,5%

10,4%

7,0%

21

Zij hebben een algemene klassikale bijeenkomst
bijgewoond
Zij hebben een klassikale bijeenkomst voor
specifiek de (plaatsvervangend) voorzitters
bijgewoond
Diversen
Ze hebben geen instructie gevolgd
Kan ik niet meer achterhalen
Totaal

4.2

4

25

23

53

23

128

23,5%
10

37,9%
27

39,7%
20

47,7%
42

47,9%
14

42,7%
113

58,8%
2
11,8%
0
0,0%
0
0,0%
17
100,0%

40,9%
5
7,6%
0
0,0%
1
1,5%
66
100,0%

34,5%
4
6,9%
0
0,0%
0
0,0%
58
100,0%

37,8%
9
8,1%
0
0,0%
0
0,0%
111
100,0%

29,2%
3
6,3%
0
0,0%
0
0,0%
48
100,0%

37,7%
23
7,7%
0
0,0%
1
0,3%
300
100,0%

Minder dan
20.000
64
94,1%
55
80,9%
56

Totaal

82,4%
58
85,3%
60
88,2%
63
92,6%
62
91,2%
25
36,8%
3
4,4%
2
2,9%
68
100,0%

82,1%
239
77,9%
266
86,6%
288
93,8%
261
85,0%
112
36,5%
18
5,9%
6
2,0%
307
100,0%

Wat was op hoofdlijnen de inhoud van de instructie aan de
(plaatsvervangend) voorzitters?

Wat was op hoofdlijnen de inhoud van de instructie aan (plaatsvervangende) voorzitters?
Meer dan
100.00050.00020.000400.000
400.000
100.000
50.000
De regels en procedures
3
20
47
150
100,0%
76,9%
97,9%
92,6%
Houding en gedrag
3
20
37
126
100,0%
76,9%
77,1%
77,8%
Omgaan met stemmers met een lichamelijke
3
17
45
131
en/of verstandelijke beperking
100,0%
65,4%
93,8%
80,9%
Omgaan met moeilijke situaties
3
16
38
124
100,0%
61,5%
79,2%
76,5%
Omgaan met volmachten
3
18
43
142
100,0%
69,2%
89,6%
87,7%
Invullen met proces verbaal
3
23
47
152
100,0%
88,5%
97,9%
93,8%
Manier van tellen
3
22
42
132
100,0%
84,6%
87,5%
81,5%
Oefenen van vaardigheden
2
11
11
63
66,7%
42,3%
22,9%
38,9%
Diversen
0
0
4
11
0,0%
0,0%
8,3%
6,8%
Kan ik niet meer achterhalen
0
2
0
2
0,0%
7,7%
0,0%
1,2%
Totaal
3
26
48
162
100,0%
100,0%
100,0%
100,0%

Wat was op hoofdlijnen de inhoud van de instructie aan (plaatsvervangende) voorzitters?
Zeer sterk
Sterk
Matig
Weinig
stedelijk
stedelijk
stedelijk
stedelijk
De regels en procedures
16
58
55
105
94,1%
89,2%
94,8%
94,6%
Houding en gedrag
13
55
49
78
76,5%
84,6%
84,5%
70,3%
Omgaan met stemmers met een lichamelijke
13
57
49
87
en/of verstandelijke beperking
76,5%
87,7%
84,5%
78,4%
Omgaan met moeilijke situaties
12
48
47
87
70,6%
73,8%
81,0%
78,4%
Omgaan met volmachten
13
54
53
95
76,5%
83,1%
91,4%
85,6%
Invullen met proces verbaal
15
63
56
102
88,2%
96,9%
96,6%
91,9%

284
92,5%
241
78,5%
252

Niet
stedelijk
43
89,6%
40
83,3%
40

Totaal

83,3%
39
81,3%
44
91,7%
45
93,8%

82,3%
233
77,9%
259
86,6%
281
94,0%

277
92,6%
235
78,6%
246

22

Manier van tellen
Oefenen van vaardigheden
Diversen
Kan ik niet meer achterhalen
Totaal

4.3

13
76,5%
6
35,3%
1
5,9%
1
5,9%
17
100,0%

61
93,8%
21
32,3%
3
4,6%
0
0,0%
65
100,0%

48
82,8%
21
36,2%
3
5,2%
1
1,7%
58
100,0%

93
83,8%
41
36,9%
8
7,2%
2
1,8%
111
100,0%

39
81,3%
23
47,9%
2
4,2%
1
2,1%
48
100,0%

254
84,9%
112
37,5%
17
5,7%
5
1,7%
299
100,0%

Hebben de overige leden van de stembureaus een instructie gevolgd voordat
zij werden benoemd?

Hebben overige leden van de stembureaus een instructie gevolgd voordat zij werden benoemd?
Meer dan 100.00050.00020.000- Minder dan Totaal
400.000
400.000
100.000
50.000
20.000
Zij hebben de online stembureau instructie van BZK 0
4
14
43
20
81
gevolgd
0,0%
14,8%
29,2%
26,5%
29,4%
26,3%
Zij hebben een andere digitale instructie gevolgd, 2
24
25
82
34
167
inclusief toets
66,7%
88,9%
52,1%
50,6%
50,0%
54,2%
Zij hebben een andere digitale instructie gevolgd, 1
0
1
7
6
15
zonder toets
33,3%
0,0%
2,1%
4,3%
8,8%
4,9%
Zij hebben een andere instructie gevolgd, inclusief 0
0
3
2
2
7
toets
0,0%
0,0%
6,3%
1,2%
2,9%
2,3%
Zij hebben een andere instructie gevolgd, zonder
0
1
1
8
6
16
toets
0,0%
3,7%
2,1%
4,9%
8,8%
5,2%
Zij hebben een algemene klassikale bijeenkomst
0
1
17
59
26
103
bijgewoond
0,0%
3,7%
35,4%
36,4%
38,2%
33,4%
Zij hebben een klassikale bijeenkomst voor
0
1
6
17
4
28
specifiek de overige stembureauleden bijgewoond
0,0%
3,7%
12,5%
10,5%
5,9%
9,1%
Diversen
0
2
7
9
4
22
0,0%
7,4%
14,6%
5,6%
5,9%
7,1%
Ze hebben geen instructie gevolgd
0
0
0
1
0
1
0,0%
0,0%
0,0%
0,6%
0,0%
0,3%
Kan ik niet meer achterhalen
0
1
0
0
0
1
0,0%
3,7%
0,0%
0,0%
0,0%
0,3%
Totaal
3
27
48
162
68
308
100,0%
100,0%
100,0%
100,0% 100,0%
100,0%

Hebben overige leden van de stembureaus een instructie gevolgd voordat zij werden benoemd?
Zeer sterk
Sterk
Matig
Weinig
stedelijk
stedelijk stedelijk stedelijk
Zij hebben de online stembureau instructie van
4
15
14
25
BZK gevolgd
23,5%
22,7%
24,1%
22,5%
Zij hebben een andere digitale instructie gevolgd, 14
44
32
56
inclusief toets
82,4%
66,7%
55,2%
50,5%
Zij hebben een andere digitale instructie gevolgd, 1
1
4
4
zonder toets
5,9%
1,5%
6,9%
3,6%
Zij hebben een andere instructie gevolgd, inclusief 0
1
1
3
toets
0,0%
1,5%
1,7%
2,7%

Niet
stedelijk
19

Totaal

39,6%
19

25,7%
165

39,6%
5

55,0%
15

10,4%
1

5,0%
6

2,1%

2,0%

77

23

Zij hebben een andere instructie gevolgd, zonder
toets
Zij hebben een algemene klassikale bijeenkomst
bijgewoond

0

2

3

6

5

16

0,0%
1

3,0%
17

5,2%
15

5,4%
48

10,4%
19

5,3%
100

25,8%
4

25,9%
6

43,2%
15

39,6%
2

33,3%
28

6,1%
8
12,1%
1
1,5%
1
1,5%
66
100,0%

10,3%
5
8,6%
0
0,0%
0
0,0%
58
100,0%

13,5%
7
6,3%
0
0,0%
0
0,0%
111
100,0%

4,2%
2
4,2%
0
0,0%
0
0,0%
48
100,0%

9,3%
22
7,3%
1
0,3%
1
0,3%
300
100,0%

5,9%
Zij hebben een klassikale bijeenkomst voor
1
specifiek de overige stembureauleden bijgewoond
5,9%
Diversen
0
0,0%
Ze hebben geen instructie gevolgd
0
0,0%
Kan ik niet meer achterhalen
0
0,0%
Totaal
17
100,0%

4.4

Wat was op hoofdlijnen de inhoud van de instructie aan de gewone
stembureauleden?

Wat was op hoofdlijnen de inhoud van de instructie aan de gewone stembureauleden?
Meer dan
100.00050.00020.000400.000
400.000
100.000
50.000
De regels en procedures
3
22
46
149
100,0%
84,6%
95,8%
92,5%
Houding en gedrag
3
18
37
119
100,0%
69,2%
77,1%
73,9%
Omgaan met stemmers met een lichamelijke
3
20
42
125
en/of verstandelijke beperking
100,0%
76,9%
87,5%
77,6%
Omgaan met moeilijke situaties
1
14
38
117
33,3%
53,8%
79,2%
72,7%
Omgaan met volmachten
3
17
44
139
100,0%
65,4%
91,7%
86,3%
Invullen met proces verbaal
0
4
19
74
0,0%
15,4%
39,6%
46,0%
Manier van tellen
3
22
41
131
100,0%
84,6%
85,4%
81,4%
Oefenen van vaardigheden
1
9
11
65
33,3%
34,6%
22,9%
40,4%
Diversen
0
1
2
14
0,0%
3,8%
4,2%
8,7%
Kan ik niet meer achterhalen
0
1
0
3
0,0%
3,8%
0,0%
1,9%
Totaal
3
26
48
161
100,0%
100,0%
100,0%
100,0%

Wat was op hoofdlijnen de inhoud van de instructie aan de gewone stembureauleden?
Zeer sterk
Sterk
Matig
Weinig
stedelijk
stedelijk
stedelijk
stedelijk
De regels en procedures
17
57
54
102
100,0%
89,1%
93,1%
91,9%
Houding en gedrag
14
48
48
75
82,4%
75,0%
82,8%
67,6%
Omgaan met stemmers met een lichamelijke
16
52
44
89
en/of verstandelijke beperking
94,1%
81,3%
75,9%
80,2%
Omgaan met moeilijke situaties
12
43
44
81
70,6%
67,2%
75,9%
73,0%
Omgaan met volmachten
13
55
50
96
76,5%
85,9%
86,2%
86,5%

Minder dan
20.000
61
89,7%
52
76,5%
56

Totaal

82,4%
52
76,5%
58
85,3%
34
50,0%
60
88,2%
26
38,2%
3
4,4%
3
4,4%
68
100,0%

80,4%
222
72,5%
261
85,3%
131
42,8%
257
84,0%
112
36,6%
20
6,5%
7
2,3%
306
100,0%

281
91,8%
229
74,8%
246

Niet
stedelijk
44
91,7%
40
83,3%
40

Totaal

83,3%
38
79,2%
41
85,4%

80,9%
218
73,2%
255
85,6%

274
91,9%
225
75,5%
241

24

Invullen met proces verbaal

5
29,4%
14
82,4%
4
23,5%
0
0,0%
0
0,0%
17
100,0%

Manier van tellen
Oefenen van vaardigheden
Diversen
Kan ik niet meer achterhalen
Totaal

4.5

20
31,3%
57
89,1%
20
31,3%
5
7,8%
0
0,0%
64
100,0%

26
44,8%
46
79,3%
22
37,9%
5
8,6%
2
3,4%
58
100,0%

54
48,6%
92
82,9%
43
38,7%
8
7,2%
3
2,7%
111
100,0%

24
50,0%
41
85,4%
22
45,8%
1
2,1%
1
2,1%
48
100,0%

129
43,3%
250
83,9%
111
37,2%
19
6,4%
6
2,0%
298
100,0%

Hebben de tellers een instructie gevolgd?

Hebben de eventueel ingeschakelde tellers een instructie gevolgd? Bedoeld worden mensen die na 21.00 uur
komen mee helpen met het tellen van de stemmen, dus niet de stembureauleden.
Gemeentegrootte

Totaal

Meer dan

100.000 -

50.000 -

20.000 -

Minder

400.000

400.000

100.000

50.000

dan
20.000

Ja, dezelfde als overige

Aantal

stembureauleden

%

Ja, maar een aangepaste/eenvoudigere

Aantal

variant dan de overige stembureauleden %
Nee

2

3

32

21

59

33,3%

7,4%

6,3%

19,8%

30,9%

19,2%

2

15

17

70

27

131

66,7%

55,6%

35,4%

43,2%

39,7%

42,5%

0

6

23

43

17

89

0,0%

22,2%

47,9%

26,5%

25,0%

28,9%

0

4

4

17

3

28

0,0%

14,8%

8,3%

10,5%

4,4%

9,1%

0

0

1

0

0

1

0,0%

0,0%

2,1%

0,0%

0,0%

0,3%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Wij hebben geen gebruik gemaakt van

Aantal

tellers die niet ook stembureaulid zijn

%

Kan ik niet meer achterhalen

Aantal
%

Totaal

1

Aantal
%

100,0% 100,0%

Hebben de eventueel ingeschakelde tellers een instructie gevolgd? Bedoeld worden mensen die na 21.00 uur
komen mee helpen met het tellen van de stemmen, dus niet de stembureauleden.
Stedelijkheid van de gemeente

Ja, dezelfde als overige

Aantal

stembureauleden

%
Aantal

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

2

7

9

29

12

59

11,8%

10,6%

15,5%

26,1%

25,0%

19,7%

8

37

27

38

19

129

25

Ja, maar een

%

47,1%

56,1%

46,6%

34,2%

39,6%

43,0%

5

15

16

34

15

85

29,4%

22,7%

27,6%

30,6%

31,3%

28,3%

2

6

6

10

2

26

11,8%

9,1%

10,3%

9,0%

4,2%

8,7%

0

1

0

0

0

1

0,0%

1,5%

0,0%

0,0%

0,0%

0,3%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

aangepaste/eenvoudigere variant dan
de overige stembureauleden
Nee

Aantal
%

Wij hebben geen gebruik gemaakt van

Aantal

tellers die niet ook stembureaulid zijn

%

Kan ik niet meer achterhalen

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

4.6

100,0% 100,0%

Waarom heeft uw gemeente geen enkele vorm van training georganiseerd
voor de (plaatsvervangend) voorzitters? (indien eerder is aangegeven dat de
gemeente dit niet organiseert.)

Waarom heeft uw gemeente geen enkele vorm van training georganiseerd voor (plaatsvervangende) voorzitters?
Meer dan 100.000- 50.00020.000- Minder dan Totaal
400.000
400.000
100.000 50.000
20.000
Omdat de instructie al bekend was bij de doelgroep
0
0
0
0
0
0
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Omdat een verwijzing naar digitale leermiddelen, zoals 0
0
0
0
0
0
de online stembureauinstructie van BZK, volstond.
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Omdat het niet mogelijk was om een geschikte datum 0
0
0
0
0
0
voor een bijeenkomst te vinden
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Omdat het niet mogelijk was om een geschikte ruimte 0
0
0
0
0
0
te vinden
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Omdat er geen bereidheid was van de doelgroep om
0
0
0
0
0
0
deel te nemen
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Geen of onvoldoende financiële middelen om dit te
0
0
0
0
0
0
realiseren
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Anders, namelijk..
0
0
0
0
0
0
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Kan ik niet meer achterhalen
0
0
0
0
0
0
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%

Waarom heeft uw gemeente geen enkele vorm van training georganiseerd voor (plaatsvervangende) voorzitters?
Zeer sterk Sterk
Matig
Weinig
Niet
Totaal
stedelijk
stedelijk stedelijk stedelijk stedelijk
Omdat de instructie al bekend was bij de doelgroep 0
0
0
0
0
0
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Omdat een verwijzing naar digitale leermiddelen,
0
0
0
0
0
0
zoals de online stembureauinstructie van BZK,
volstond.
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Omdat het niet mogelijk was om een geschikte datum 0
0
0
0
0
0
voor een bijeenkomst te vinden
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%

26

Omdat het niet mogelijk was om een geschikte ruimte 0
te vinden
0,0%
Omdat er geen bereidheid was van de doelgroep om 0
deel te nemen
0,0%
Geen of onvoldoende financiële middelen om dit te
0
realiseren
0,0%
Anders, namelijk..
0
0,0%
Kan ik niet meer achterhalen
0
0,0%

4.7

0

0

0

0

0

0,0%
0

0,0%
0

0,0%
0

0,0%
0

0,0%
0

0,0%
0

0,0%
0

0,0%
0

0,0%
0

0,0%
0

0,0%
0
0,0%
0
0,0%

0,0%
0
0,0%
0
0,0%

0,0%
0
0,0%
0
0,0%

0,0%
0
0,0%
0
0,0%

0,0%
0
0,0%
0
0,0%

Waarom heeft uw gemeente geen enkele vorm van training georganiseerd
voor de gewone stembureauleden? (indien eerder is aangegeven dat de
gemeente dit niet organiseert.)

Waarom heeft uw gemeente geen enkele vorm van training georganiseerd voor de gewone stembureauleden?
Meer dan 100.000- 50.00020.000- Minder dan Totaal
400.000
400.000
100.000 50.000
20.000
Omdat de instructie al bekend was bij de doelgroep
0
0
0
1
0
0
0,0%
0,0%
0,0%
100,0% 0,0%
0,0%
Omdat een verwijzing naar digitale leermiddelen, zoals 0
0
0
0
0
0
de online stembureauinstructie van BZK, volstond.
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Omdat het niet mogelijk was om een geschikte datum 0
0
0
0
0
0
voor een bijeenkomst te vinden
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Omdat het niet mogelijk was om een geschikte ruimte 0
0
0
0
0
0
te vinden
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Omdat er geen bereidheid was van de doelgroep om
0
0
0
0
0
0
deel te nemen
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Geen of onvoldoende financiële middelen om dit te
0
0
0
0
0
0
realiseren
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Anders, namelijk..
0
0
0
0
0
0
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Kan ik niet meer achterhalen
0
0
0
0
0
0
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%

Waarom heeft uw gemeente geen enkele vorm van training georganiseerd voor de gewone stembureauleden?
Zeer sterk Sterk
Matig
Weinig
Niet
Totaal
stedelijk
stedelijk stedelijk stedelijk stedelijk
Omdat de instructie al bekend was bij de doelgroep 0
1
0
0
0
0
0,0%
100,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Omdat een verwijzing naar digitale leermiddelen,
0
0
0
0
0
0
zoals de online stembureauinstructie van BZK,
volstond.
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Omdat het niet mogelijk was om een geschikte datum 0
0
0
0
0
0
voor een bijeenkomst te vinden
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Omdat het niet mogelijk was om een geschikte ruimte 0
0
0
0
0
0
te vinden
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Omdat er geen bereidheid was van de doelgroep om 0
0
0
0
0
0
deel te nemen
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%

27

Geen of onvoldoende financiële middelen om dit te
realiseren
Anders, namelijk..
Kan ik niet meer achterhalen

4.8

0

0

0

0

0

0

0,0%
0
0,0%
0
0,0%

0,0%
0
0,0%
0
0,0%

0,0%
0
0,0%
0
0,0%

0,0%
0
0,0%
0
0,0%

0,0%
0
0,0%
0
0,0%

0,0%
0
0,0%
0
0,0%

Wat waren voor uw gemeente de belangrijkste redenen om voor de
voorzitters en/of overige stembureauleden te kiezen voor een digitale
instructie, al dan niet met een digitale toets?

Belangrijkste redenen digitale instructie/digitale toets
Meer dan
400.000
Dat is makkelijker te regelen dan het organiseren 3
van klassikale instructies
100,0%
Dat is goedkoper dan het organiseren van
1
klassikale instructies
33,3%
Dat levert een objectief criterium op om eventueel 2
personen niet te benoemen als stembureaulid
66,7%
Diversen
0
0,0%
Weet ik niet/ kan ik niet meer achterhalen
0
0,0%
Totaal
3
100,0%

Belangrijkste redenen digitale instructie/digitale toets
Zeer sterk
stedelijk
Dat is makkelijker te regelen dan het organiseren 11
van klassikale instructies
64,7%
Dat is goedkoper dan het organiseren van
4
klassikale instructies
23,5%
Dat levert een objectief criterium op om eventueel 9
personen niet te benoemen als stembureaulid
52,9%
Diversen
6
35,3%
Weet ik niet/ kan ik niet meer achterhalen
0
0,0%
Totaal
17
100,0%

100.000400.000
15

50.000100.000
16

20.00050.000
71

Minder dan Totaal
20.000
29
134

60,0%
4

40,0%
0

55,0%
9

54,7%
2

53,6%
16

16,0%
17

0,0%
16

7,0%
57

3,8%
17

6,4%
109

68,0%
7
28,0%
0
0,0%
25
100,0%

40,0%
16
40,0%
2
5,0%
40
100,0%

44,2%
36
27,9%
9
7,0%
129
100,0%

32,1%
16
30,2%
5
9,4%
53
100,0%

43,6%
75
30,0%
16
6,4%
250
100,0%

Sterk
stedelijk
33

Matig
stedelijk
30

Weinig
stedelijk
44

Niet
stedelijk
14

Totaal

55,9%
5

61,2%
2

53,0%
4

37,8%
1

53,9%
16

8,5%
31

4,1%
19

4,8%
34

2,7%
15

6,5%
108

52,5%
16
27,1%
1
1,7%
59
100,0%

38,8%
13
26,5%
4
8,2%
49
100,0%

41,0%
25
30,1%
6
7,2%
83
100,0%

40,5%
14
37,8%
4
10,8%
37
100,0%

44,1%
74
30,2%
15
6,1%
245
100,0%

132

28

4.9

Waarom heeft uw gemeente de (plaatsvervangende) voorzitters en/of overige
stembureauleden niet gewezen op de mogelijkheid om zelf (bijvoorbeeld
thuis) de door het ministerie van BZK ontwikkelde online stembureau
instructie te gebruiken?

Waarom heeft uw gemeente de (plaatsvervangende) voorzitters en/of overige stembureauleden niet gewezen op de
mogelijkheid om zelf (bijvoorbeeld thuis) de door het ministerie van BZK ontwikkelde online stembureau instructie
te gebruiken?

Mijn gemeente heeft een eigen digitale
instructie ontwikkeld

Meer dan
400.000
3

100,0%
De BZK-instructie wijkt op één of meer
0
punten af van de werkwijze in mijn gemeente
0,0%
De klassikale instructie is afdoende
0
0,0%
Meerdere instructies leiden tot verwarring
0
0,0%
Diversen
0
0,0%
Weet ik niet/ kan ik niet meer achterhalen
0
0,0%
Totaal
3
100,0%

100.000400.000
7

50.000100.000
3

20.00050.000
17

Minder dan Totaal
20.000
3
33

30,4%
7

8,6%
4

14,2%
16

6,1%
5

14,3%
32

30,4%
3
13,0%
6
26,1%
11
47,8%
0
0,0%
23
100,0%

11,4%
7
20,0%
7
20,0%
20
57,1%
1
2,9%
35
100,0%

13,3%
23
19,2%
34
28,3%
63
52,5%
2
1,7%
120
100,0%

10,2%
5
10,2%
18
36,7%
21
42,9%
4
8,2%
49
100,0%

13,9%
38
16,5%
65
28,3%
115
50,0%
7
3,0%
230
100,0%

Waarom heeft uw gemeente de (plaatsvervangende) voorzitters en/of overige stembureauleden niet gewezen op de
mogelijkheid om zelf (bijvoorbeeld thuis) de door het ministerie van BZK ontwikkelde online stembureau instructie
te gebruiken?

Mijn gemeente heeft een eigen
digitale instructie ontwikkeld

Zeer sterk
stedelijk
3

23,1%
De BZK-instructie wijkt op één of
1
meer punten af van de werkwijze in
mijn gemeente
7,7%
De klassikale instructie is afdoende 1
7,7%
Meerdere instructies leiden tot
4
verwarring
30,8%
Diversen
4
30,8%
Weet ik niet/ kan ik niet meer
0
achterhalen
0,0%
Totaal
13
100,0%

Sterk
stedelijk
12

Matig
stedelijk
4

Weinig
stedelijk
10

Niet stedelijk Totaal
4

33

23,5%
14

8,9%
5

11,5%
9

13,3%
3

14,6%
32

27,5%
7
13,7%
11

11,1%
8
17,8%
13

10,3%
17
19,5%
28

10,0%
4
13,3%
8

14,2%
37
16,4%
64

21,6%
28
54,9%
1

28,9%
28
62,2%
0

32,2%
39
44,8%
2

26,7%
15
50,0%
3

28,3%
114
50,4%
6

2,0%
51
100,0%

0,0%
45
100,0%

2,3%
87
100,0%

10,0%
30
100,0%

2,7%
226
100,0%

29

5

Dagverloop
5.1

Heeft u een verdeling in shifts?

Heeft u een verdeling in shifts?
Gemeentegrootte

Nee, iedereen is de hele dag

Aantal

en avond ingeroosterd

%

Ja, twee shifts

Aantal
%

Ja, anders namelijk

Meer dan

100.000 -

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

1

15

18

50

17

101

33,3%

55,6%

37,5%

30,9%

25,0%

32,8%

2

7

21

68

26

124

66,7%

25,9%

43,8%

42,0%

38,2%

40,3%

0

5

9

44

25

83

0,0%

18,5%

18,8%

27,2%

36,8%

26,9%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

Totaal

100,0% 100,0%

Heeft u een verdeling in shifts?
Stedelijkheid van de gemeente

Nee, iedereen is de hele dag en

Aantal

avond ingeroosterd

%

Ja, twee shifts

Aantal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

7

32

17

33

12

101

41,2%

48,5%

29,3%

29,7%

25,0%

33,7%

7

21

27

45

19

119

41,2%

31,8%

46,6%

40,5%

39,6%

39,7%

3

13

14

33

17

80

17,6%

19,7%

24,1%

29,7%

35,4%

26,7%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

%
Ja, anders namelijk

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

5.2

Totaal

100,0% 100,0%

Hoe laat was men bij de laatste verkiezingen klaar met tellen?

Hoe laat was men klaar met tellen? Op de dag zelf. Het gaat hier niet om het eventuele centraal tellen de volgende
dag.
Gemeentegrootte

Gemiddeld

% van totaal

Minimum

Maximum

Mediaan

Aantal gemeenten
binnen categorie

Meer dan 400.000

01:50

1,0%

00:00

04:30

01:00

3

30

100.000 - 400.000

01:50

8,8%

23:30

04:00

02:00

27

50.000 - 100.000

01:45

15,6%

23:10

05:30

01:30

48

20.000 - 50.000

01:10

52,4%

22:30

05:15

01:00

161

Minder dan 20.000

00:50

22,1%

21:20

03:30

00:50

68

Totaal

01:15

100,0%

21:20

05:30

01:15

307

Hoe laat was men klaar met tellen? Op de dag zelf. Het gaat hier niet om het eventuele centraal tellen de volgende
dag.
Stedelijkheid

Gemiddeld

% van totaal

Minimum

Maximum

Mediaan

Aantal gemeenten
binnen categorie

Zeer sterk stedelijk

02:30

5,7%

23:35

05:30

02:45

17

Sterk stedelijk

01:45

22,1%

23:00

04:50

01:30

66

Matig stedelijk

01:05

19,1%

23:15

04:30

01:00

57

Weinig stedelijk

01:00

37,1%

22:30

05:15

01:00

111

Niet stedelijk

00:50

16,1%

21:20

03:50

01:00

48

Totaal

01:15

100,0%

21:20

05:30

01:00

299

5.3

Hoe beoordeelt u gemiddeld de kwaliteit van het proces-verbaal? Het gaat
hierbij om het proces verbaal dat in het stembureau wordt ingevuld.

Hoe beoordeelt u gemiddeld de kwaliteit van het proces-verbaal? Het gaat hierbij om het proces-verbaal dat in het
stembureau wordt ingevuld.
Gemeentegrootte

Slecht

Aantal
%

Matig

Aantal
%

Redelijk

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Meer dan

100.000 -

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

1

4

5

2

12

0,0%

3,7%

8,3%

3,1%

2,9%

3,9%

0

8

10

27

4

49

0,0%

29,6%

20,8%

16,7%

5,9%

15,9%

1

10

22

69

27

129

33,3%

37,0%

45,8%

42,6%

39,7%

41,9%

2

6

12

56

33

109

66,7%

22,2%

25,0%

34,6%

48,5%

35,4%

0

2

0

5

2

9

0,0%

7,4%

0,0%

3,1%

2,9%

2,9%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0% 100,0%

31

Hoe beoordeelt u gemiddeld de kwaliteit van het proces-verbaal? Het gaat hierbij om het proces-verbaal dat in het
stembureau wordt ingevuld.
Stedelijkheid van de gemeente

Slecht

Matig

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

2

2

2

3

2

11

11,8%

3,0%

3,4%

2,7%

4,2%

3,7%

2

14

11

12

9

48

11,8%

21,2%

19,0%

10,8%

18,8%

16,0%

8

31

24

45

18

126

47,1%

47,0%

41,4%

40,5%

37,5%

42,0%

4

18

18

48

18

106

23,5%

27,3%

31,0%

43,2%

37,5%

35,3%

1

1

3

3

1

9

5,9%

1,5%

5,2%

2,7%

2,1%

3,0%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Redelijk

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

5.4

Zeer sterk

Aantal
%

Totaal

100,0% 100,0%

Hoe ervaart u (over het algemeen) de samenwerking in de teams van de
verschillende stembureaus?

Hoe ervaart u (over het algemeen) de samenwerking in de teams van de verschillende stembureaus?
Gemeentegrootte

Matig

Aantal
%

Redelijk

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Meer dan

100.000 -

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

0

1

4

0

5

0,0%

0,0%

2,1%

2,5%

0,0%

1,6%

0

8

6

17

13

44

0,0%

29,6%

12,5%

10,5%

19,1%

14,3%

3

17

34

129

50

233

100,0%

63,0%

70,8%

79,6%

73,5%

75,6%

0

2

7

12

5

26

0,0%

7,4%

14,6%

7,4%

7,4%

8,4%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0% 100,0%

Hoe ervaart u (over het algemeen) de samenwerking in de teams van de verschillende stembureaus?
Stedelijkheid van de gemeente

Totaal

32

Matig

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

Aantal

0

1

1

1

2

5

0,0%

1,5%

1,7%

0,9%

4,2%

1,7%

6

8

8

12

8

42

35,3%

12,1%

13,8%

10,8%

16,7%

14,0%

9

52

44

90

32

227

52,9%

78,8%

75,9%

81,1%

66,7%

75,7%

2

5

5

8

6

26

11,8%

7,6%

8,6%

7,2%

12,5%

8,7%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

%
Redelijk

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

5.5

100,0% 100,0%

Heeft u tijdens de verkiezingsdag het functioneren van de stembureauleden
gecontroleerd?

Heeft u tijdens de verkiezingsdag het functioneren van de stembureauleden gecontroleerd?
Gemeentegrootte

Totaal

Meer dan

100.000 -

50.000 -

20.000 -

Minder

400.000

400.000

100.000

50.000

dan
20.000

Nee

Aantal
%

Ja, de stembureaus werden éénmaal op Aantal
de dag van de stemming bezocht door

%

0

4

6

8

0

18

0,0%

14,8%

12,5%

4,9%

0,0%

5,8%

0

11

31

83

14

139

0,0%

40,7%

64,6%

51,2%

20,6%

45,1%

3

1

1

55

45

105

100,0%

3,7%

2,1%

34,0%

66,2%

34,1%

0

3

4

10

6

23

0,0%

11,1%

8,3%

6,2%

8,8%

7,5%

0

8

6

6

3

23

0,0%

29,6%

12,5%

3,7%

4,4%

7,5%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

iemand van de gemeente
Ja, de stembureaus werden meermalen

Aantal

op de dag van de stemming bezocht

%

door iemand van de gemeente
Ja, er is telefonisch contact geweest

Aantal

met de voorzitters

%

Ja, anders namelijk

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

100,0% 100,0%

Heeft u tijdens de verkiezingsdag het functioneren van de stembureauleden gecontroleerd?
Stedelijkheid van de gemeente

Totaal

33

Nee

Aantal
%

Ja, de stembureaus werden éénmaal

Aantal

op de dag van de stemming bezocht

%

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

1

5

3

7

1

17

5,9%

7,6%

5,2%

6,3%

2,1%

5,7%

6

36

28

44

20

134

35,3%

54,5%

48,3%

39,6%

41,7%

44,7%

4

13

20

50

17

104

23,5%

19,7%

34,5%

45,0%

35,4%

34,7%

2

3

3

8

6

22

11,8%

4,5%

5,2%

7,2%

12,5%

7,3%

4

9

4

2

4

23

23,5%

13,6%

6,9%

1,8%

8,3%

7,7%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

door iemand van de gemeente
Ja, de stembureaus werden

Aantal

meermalen op de dag van de

%

stemming bezocht door iemand van
de gemeente
Ja, er is telefonisch contact geweest

Aantal

met de voorzitters

%

Ja, anders namelijk

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

100,0% 100,0%

34

6

Profiel
6.1

In welke mate beschikken naar uw inschatting de (plaatsvervangende)
stembureauvoorzitters in de praktijk over de bij werving gevraagde kennis en
vaardigheden?

In welke mate beschikken naar uw inschatting de (plaatsvervangende) stembureauvoorzitters in de praktijk over
de bij werving gevraagde kennis en vaardigheden?
Gemeentegrootte

Niet

Onvoldoende

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

1

0

2

0

3

0,0%

3,7%

0,0%

1,2%

0,0%

1,0%

0

3

1

6

5

15

0,0%

11,1%

2,1%

3,7%

7,4%

4,9%

3

17

35

121

41

217

100,0%

63,0%

72,9%

74,7%

60,3%

70,5%

0

4

9

30

21

64

0,0%

14,8%

18,8%

18,5%

30,9%

20,8%

0

2

3

3

1

9

0,0%

7,4%

6,3%

1,9%

1,5%

2,9%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Goed

100.000 -

Aantal
%

Voldoende

Meer dan

Aantal
%

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

In welke mate beschikken naar uw inschatting de (plaatsvervangende) stembureauvoorzitters in de praktijk over de
bij werving gevraagde kennis en vaardigheden?
Stedelijkheid van de gemeente

Niet

Aantal
%

Onvoldoende

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

0

0

1

1

1

3

0,0%

0,0%

1,7%

0,9%

2,1%

1,0%

1

2

5

3

4

15

5,9%

3,0%

8,6%

2,7%

8,3%

5,0%

12

46

42

76

34

210

70,6%

69,7%

72,4%

68,5%

70,8%

70,0%

2

14

10

29

8

63

11,8%

21,2%

17,2%

26,1%

16,7%

21,0%

2

4

0

2

1

9

11,8%

6,1%

0,0%

1,8%

2,1%

3,0%

35

Totaal

Aantal
%

6.2

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

In welke mate beschikken naar uw inschatting de gewone stembureauleden
in de praktijk over de bij werving gevraagde kennis en vaardigheden?

In welke mate beschikken naar uw inschatting de gewone stembureauleden in de praktijk over de bij werving
gevraagde kennis en vaardigheden?
Gemeentegrootte

Onvoldoende

Meer dan

100.000 -

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

Aantal
%

Voldoende

0

3

4

10

3

20

0,0%

11,1%

8,3%

6,2%

4,4%

6,5%

3

15

30

114

41

203

100,0%

55,6%

62,5%

70,4%

60,3%

65,9%

0

7

9

29

22

67

0,0%

25,9%

18,8%

17,9%

32,4%

21,8%

0

2

5

9

2

18

0,0%

7,4%

10,4%

5,6%

2,9%

5,8%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal

Totaal

%

100,0% 100,0%

In welke mate beschikken naar uw inschatting de gewone stembureauleden in de praktijk over de bij werving
gevraagde kennis en vaardigheden?
Stedelijkheid van de gemeente

Onvoldoende

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

1

2

6

4

6

19

5,9%

3,0%

10,3%

3,6%

12,5%

6,3%

10

45

38

71

32

196

58,8%

68,2%

65,5%

64,0%

66,7%

65,3%

4

13

12

29

9

67

23,5%

19,7%

20,7%

26,1%

18,8%

22,3%

2

6

2

7

1

18

11,8%

9,1%

3,4%

6,3%

2,1%

6,0%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

36

6.3

In welke mate beschikken naar uw inschatting de tellers in de praktijk over de
bij werving gevraagde kennis en vaardigheden?

In welke mate beschikken naar uw inschatting de tellers in de praktijk over de bij werving gevraagde kennis en
vaardigheden?
Gemeentegrootte

Niet

Aantal
%

Onvoldoende

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Meer dan

100.000 -

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

0

0

1

0

1

0,0%

0,0%

0,0%

0,7%

0,0%

0,4%

0

1

2

2

1

6

0,0%

4,0%

4,3%

1,4%

1,5%

2,1%

3

15

32

103

42

195

100,0%

60,0%

68,1%

72,0%

64,6%

68,9%

0

6

7

26

21

60

0,0%

24,0%

14,9%

18,2%

32,3%

21,2%

0

3

6

11

1

21

0,0%

12,0%

12,8%

7,7%

1,5%

7,4%

3

25

47

143

65

283

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0% 100,0%

In welke mate beschikken naar uw inschatting de tellers in de praktijk over de bij werving gevraagde kennis en
vaardigheden?
Stedelijkheid van de gemeente

Niet

Aantal
%

Onvoldoende

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Kan ik geen oordeel over

Aantal

geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

0

0

1

0

0

1

0,0%

0,0%

1,9%

0,0%

0,0%

0,4%

1

0

3

1

1

6

6,3%

0,0%

5,7%

1,0%

2,2%

2,2%

11

42

36

67

33

189

68,8%

66,7%

67,9%

67,7%

73,3%

68,5%

2

11

12

24

10

59

12,5%

17,5%

22,6%

24,2%

22,2%

21,4%

2

10

1

7

1

21

12,5%

15,9%

1,9%

7,1%

2,2%

7,6%

16

63

53

99

45

276

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0% 100,0%

37

6.4

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens
de verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op: In
zijn algemeenheid?

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: In zijn algemeenheid?
Gemeentegrootte

Matig

Voldoende

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

2

1

3

0

6

0,0%

7,4%

2,1%

1,9%

0,0%

1,9%

0

7

21

37

20

85

0,0%

25,9%

43,8%

22,8%

29,4%

27,6%

3

18

23

111

35

190

100,0%

66,7%

47,9%

68,5%

51,5%

61,7%

0

0

3

9

12

24

0,0%

0,0%

6,3%

5,6%

17,6%

7,8%

0

0

0

2

1

3

0,0%

0,0%

0,0%

1,2%

1,5%

1,0%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Uitstekend

100.000 -

Aantal
%

Goed

Meer dan

Aantal
%

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: In zijn algemeenheid?
Stedelijkheid van de gemeente

Matig

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Uitstekend

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

1

2

1

0

2

6

5,9%

3,0%

1,7%

0,0%

4,2%

2,0%

6

17

17

28

13

81

35,3%

25,8%

29,3%

25,2%

27,1%

27,0%

10

42

38

69

27

186

58,8%

63,6%

65,5%

62,2%

56,3%

62,0%

0

4

2

12

6

24

0,0%

6,1%

3,4%

10,8%

12,5%

8,0%

0

1

0

2

0

3

0,0%

1,5%

0,0%

1,8%

0,0%

1,0%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

38

6.5

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens
de verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Samenwerking?

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Samenwerking?
Gemeentegrootte

Matig

Voldoende

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

1

1

2

1

5

0,0%

3,7%

2,1%

1,2%

1,5%

1,6%

0

6

16

29

18

69

0,0%

22,2%

33,3%

17,9%

26,5%

22,4%

3

18

28

120

36

205

100,0%

66,7%

58,3%

74,1%

52,9%

66,6%

0

0

3

7

12

22

0,0%

0,0%

6,3%

4,3%

17,6%

7,1%

0

2

0

4

1

7

0,0%

7,4%

0,0%

2,5%

1,5%

2,3%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Uitstekend

100.000 -

Aantal
%

Goed

Meer dan

Aantal
%

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Samenwerking?
Stedelijkheid van de gemeente

Matig

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Uitstekend

Aantal
%
Aantal

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

0

1

2

0

2

5

0,0%

1,5%

3,4%

0,0%

4,2%

1,7%

6

12

13

25

10

66

35,3%

18,2%

22,4%

22,5%

20,8%

22,0%

10

47

40

72

31

200

58,8%

71,2%

69,0%

64,9%

64,6%

66,7%

0

3

3

11

5

22

0,0%

4,5%

5,2%

9,9%

10,4%

7,3%

1

3

0

3

0

7

39

Kan ik geen oordeel

%

5,9%

4,5%

0,0%

2,7%

0,0%

2,3%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

over geven
Totaal

Aantal
%

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Nauwkeurigheid?
Gemeentegrootte

Slecht

Matig

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

1

1

0

0

2

0,0%

3,7%

2,1%

0,0%

0,0%

0,6%

0

3

5

9

6

23

0,0%

11,1%

10,4%

5,6%

8,8%

7,5%

0

12

20

67

17

116

0,0%

44,4%

41,7%

41,4%

25,0%

37,7%

3

11

18

79

35

146

100,0%

40,7%

37,5%

48,8%

51,5%

47,4%

0

0

2

5

9

16

0,0%

0,0%

4,2%

3,1%

13,2%

5,2%

0

0

2

2

1

5

0,0%

0,0%

4,2%

1,2%

1,5%

1,6%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Uitstekend

50.000 -

Aantal
%

Goed

100.000 -

Aantal
%

Voldoende

Meer dan

Aantal
%

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Nauwkeurigheid?
Stedelijkheid van de gemeente

Slecht

Aantal
%

Matig

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

1

1

0

0

0

2

5,9%

1,5%

0,0%

0,0%

0,0%

0,7%

2

5

8

3

5

23

11,8%

7,6%

13,8%

2,7%

10,4%

7,7%

8

27

20

42

15

112

47,1%

40,9%

34,5%

37,8%

31,3%

37,3%

6

28

28

54

26

142

40

%
Uitstekend

35,3%

42,4%

48,3%

48,6%

54,2%

47,3%

0

2

2

10

2

16

0,0%

3,0%

3,4%

9,0%

4,2%

5,3%

0

3

0

2

0

5

0,0%

4,5%

0,0%

1,8%

0,0%

1,7%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Contactvaardig/communicatief?
Gemeentegrootte

Matig

Voldoende

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

2

1

1

2

6

0,0%

7,4%

2,1%

0,6%

2,9%

1,9%

0

8

15

42

14

79

0,0%

29,6%

31,3%

25,9%

20,6%

25,6%

3

15

29

105

42

194

100,0%

55,6%

60,4%

64,8%

61,8%

63,0%

0

0

1

9

9

19

0,0%

0,0%

2,1%

5,6%

13,2%

6,2%

0

2

2

5

1

10

0,0%

7,4%

4,2%

3,1%

1,5%

3,2%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Uitstekend

100.000 -

Aantal
%

Goed

Meer dan

Aantal
%

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Contactvaardig/communicatief?
Stedelijkheid van de gemeente

Matig

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Uitstekend

Aantal

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

0

3

1

0

2

6

0,0%

4,5%

1,7%

0,0%

4,2%

2,0%

4

16

13

30

12

75

23,5%

24,2%

22,4%

27,0%

25,0%

25,0%

12

40

39

70

29

190

70,6%

60,6%

67,2%

63,1%

60,4%

63,3%

0

3

4

8

4

19

41

%
Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

6.6

0,0%

4,5%

6,9%

7,2%

8,3%

6,3%

1

4

1

3

1

10

5,9%

6,1%

1,7%

2,7%

2,1%

3,3%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens
de verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Regie/leiding geven?

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Regie/leiding geven?
Gemeentegrootte

Matig

Voldoende

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

4

3

6

3

16

0,0%

14,8%

6,3%

3,7%

4,4%

5,2%

1

6

22

65

20

114

33,3%

22,2%

45,8%

40,1%

29,4%

37,0%

2

14

19

82

34

151

66,7%

51,9%

39,6%

50,6%

50,0%

49,0%

0

0

0

1

10

11

0,0%

0,0%

0,0%

0,6%

14,7%

3,6%

0

3

4

8

1

16

0,0%

11,1%

8,3%

4,9%

1,5%

5,2%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Uitstekend

100.000 -

Aantal
%

Goed

Meer dan

Aantal
%

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Regie/leiding geven?
Stedelijkheid van de gemeente

Matig

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

0

5

2

6

2

15

0,0%

7,6%

3,4%

5,4%

4,2%

5,0%

5

25

26

37

18

111

29,4%

37,9%

44,8%

33,3%

37,5%

37,0%

10

28

27

59

23

147

42

%
Uitstekend

42,4%

46,6%

53,2%

47,9%

49,0%

0

1

0

6

4

11

0,0%

1,5%

0,0%

5,4%

8,3%

3,7%

2

7

3

3

1

16

11,8%

10,6%

5,2%

2,7%

2,1%

5,3%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

6.7

58,8%

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens
de verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Stressbestendigheid?

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Stressbestendigheid?
Gemeentegrootte

Matig

Voldoende

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

5

1

6

4

16

0,0%

18,5%

2,1%

3,7%

5,9%

5,2%

1

10

23

59

20

113

33,3%

37,0%

47,9%

36,4%

29,4%

36,7%

2

10

20

85

34

151

66,7%

37,0%

41,7%

52,5%

50,0%

49,0%

0

0

1

3

7

11

0,0%

0,0%

2,1%

1,9%

10,3%

3,6%

0

2

3

9

3

17

0,0%

7,4%

6,3%

5,6%

4,4%

5,5%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Uitstekend

100.000 -

Aantal
%

Goed

Meer dan

Aantal
%

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Stressbestendigheid
Stedelijkheid van de gemeente

Matig

Aantal

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

1

5

2

4

4

16

43

%
Voldoende

3,4%

3,6%

8,3%

5,3%

6

30

20

37

16

109

35,3%

45,5%

34,5%

33,3%

33,3%

36,3%

9

23

31

60

24

147

52,9%

34,8%

53,4%

54,1%

50,0%

49,0%

0

3

1

5

2

11

0,0%

4,5%

1,7%

4,5%

4,2%

3,7%

1

5

4

5

2

17

5,9%

7,6%

6,9%

4,5%

4,2%

5,7%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Uitstekend

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

6.8

7,6%

Aantal
%

Goed

5,9%

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens
de verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Verantwoordelijkheidsgevoel/ rolvastheid?

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Verantwoordelijkheidsgevoel/ rolvastheid?
Gemeentegrootte

Matig

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Uitstekend

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Meer dan

100.000 -

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

3

2

2

3

10

0,0%

11,1%

4,2%

1,2%

4,4%

3,2%

2

7

15

42

17

83

66,7%

25,9%

31,3%

25,9%

25,0%

26,9%

1

15

22

95

33

166

33,3%

55,6%

45,8%

58,6%

48,5%

53,9%

0

1

7

16

13

37

0,0%

3,7%

14,6%

9,9%

19,1%

12,0%

0

1

2

7

2

12

0,0%

3,7%

4,2%

4,3%

2,9%

3,9%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Hoe scoort u het functioneren van de (plaatsvervangend) voorzitters tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Verantwoordelijkheidsgevoel/ rolvastheid
Stedelijkheid van de gemeente

Totaal

44

Matig

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Uitstekend

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

6.9

1

4

2

1

2

10

5,9%

6,1%

3,4%

0,9%

4,2%

3,3%

8

14

15

31

12

80

47,1%

21,2%

25,9%

27,9%

25,0%

26,7%

7

35

34

60

26

162

41,2%

53,0%

58,6%

54,1%

54,2%

54,0%

1

9

5

14

7

36

5,9%

13,6%

8,6%

12,6%

14,6%

12,0%

0

4

2

5

1

12

0,0%

6,1%

3,4%

4,5%

2,1%

4,0%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Vindt u andere competenties voor de (plaatsvervangende) voorzitters
bovengemiddeld belangrijk?

Vindt u andere competenties voor de (plaatsvervangende) voorzitters bovengemiddeld belangrijk?
Gemeentegrootte

Totaal

Meer dan 400.000 100.000 - 400.000 50.000 - 100.000 20.000 - 50.000 Minder dan 20.000
Ja

Aantal
%

Nee

Aantal
%

Totaal Aantal
%

1

7

16

57

24

105

33,3%

25,9%

33,3%

35,2%

35,3%

34,1%

2

20

32

105

44

203

66,7%

74,1%

66,7%

64,8%

64,7%

65,9%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0% 100,0%

Vindt u andere competenties voor de (plaatsvervangende) voorzitters bovengemiddeld belangrijk?
Stedelijkheid van de gemeente

Ja

Aantal
%

Nee

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Zeer sterk stedelijk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

7

20

18

44

15

104

41,2%

30,3%

31,0%

39,6%

31,3%

34,7%

10

46

40

67

33

196

58,8%

69,7%

69,0%

60,4%

68,8%

65,3%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

45

6.10

Hoe scoort u het functioneren van de overige stembureauleden tijdens de
verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op: In zijn
algemeenheid?

Hoe scoort u het functioneren van de overige stembureauleden tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: In zijn algemeenheid?
Gemeentegrootte

Matig

Voldoende

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

1

1

1

0

3

0,0%

3,7%

2,1%

0,6%

0,0%

1,0%

0

10

21

48

20

99

0,0%

37,0%

43,8%

29,6%

29,4%

32,1%

3

16

22

105

40

186

100,0%

59,3%

45,8%

64,8%

58,8%

60,4%

0

0

3

5

6

14

0,0%

0,0%

6,3%

3,1%

8,8%

4,5%

0

0

1

3

2

6

0,0%

0,0%

2,1%

1,9%

2,9%

1,9%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Uitstekend

100.000 -

Aantal
%

Goed

Meer dan

Aantal
%

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Hoe scoort u het functioneren van de overige stembureauleden tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een schaal
van slecht tot uitstekend op: In zijn algemeenheid?
Stedelijkheid van de gemeente

Matig

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Uitstekend

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

0

1

1

0

1

3

0,0%

1,5%

1,7%

0,0%

2,1%

1,0%

5

23

20

31

14

93

29,4%

34,8%

34,5%

27,9%

29,2%

31,0%

11

39

36

68

30

184

64,7%

59,1%

62,1%

61,3%

62,5%

61,3%

0

3

1

8

2

14

0,0%

4,5%

1,7%

7,2%

4,2%

4,7%

1

0

0

4

1

6

5,9%

0,0%

0,0%

3,6%

2,1%

2,0%

17

66

58

111

48

300

46

%

6.11

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Hoe scoort u het functioneren van de overige stembureauleden tijdens de
verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Samenwerking?

Hoe scoort u het functioneren van de overige stembureauleden tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Samenwerking?
Gemeentegrootte

Matig

Voldoende

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

2

1

0

1

4

0,0%

7,4%

2,1%

0,0%

1,5%

1,3%

0

10

17

39

20

86

0,0%

37,0%

35,4%

24,1%

29,4%

27,9%

3

14

25

112

38

192

100,0%

51,9%

52,1%

69,1%

55,9%

62,3%

0

0

3

5

7

15

0,0%

0,0%

6,3%

3,1%

10,3%

4,9%

0

1

2

6

2

11

0,0%

3,7%

4,2%

3,7%

2,9%

3,6%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Uitstekend

100.000 -

Aantal
%

Goed

Meer dan

Aantal
%

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Hoe scoort u het functioneren van de overige stembureauleden tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Samenwerking?
Stedelijkheid van de gemeente

Matig

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Uitstekend

Aantal
%

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

0

2

1

0

1

4

0,0%

3,0%

1,7%

0,0%

2,1%

1,3%

5

20

14

28

14

81

29,4%

30,3%

24,1%

25,2%

29,2%

27,0%

11

38

40

71

29

189

64,7%

57,6%

69,0%

64,0%

60,4%

63,0%

0

3

2

7

3

15

0,0%

4,5%

3,4%

6,3%

6,3%

5,0%

47

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

6.12

1

3

1

5

1

11

5,9%

4,5%

1,7%

4,5%

2,1%

3,7%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Hoe scoort u het functioneren van de overige stembureauleden tijdens de
verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Nauwkeurigheid?

Hoe scoort u het functioneren van de overige stembureauleden tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een schaal
van slecht tot uitstekend op: Nauwkeurigheid?
Gemeentegrootte

Matig

Voldoende

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

4

2

6

2

14

0,0%

14,8%

4,2%

3,7%

2,9%

4,5%

1

12

25

67

25

130

33,3%

44,4%

52,1%

41,4%

36,8%

42,2%

2

10

14

83

34

143

66,7%

37,0%

29,2%

51,2%

50,0%

46,4%

0

0

3

2

5

10

0,0%

0,0%

6,3%

1,2%

7,4%

3,2%

0

1

4

4

2

11

0,0%

3,7%

8,3%

2,5%

2,9%

3,6%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Uitstekend

100.000 -

Aantal
%

Goed

Meer dan

Aantal
%

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Hoe scoort u het functioneren van de overige stembureauleden tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Nauwkeurigheid?
Stedelijkheid van de gemeente

Matig

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

2

4

2

2

4

14

11,8%

6,1%

3,4%

1,8%

8,3%

4,7%

8

32

21

48

16

125

47,1%

48,5%

36,2%

43,2%

33,3%

41,7%

6

24

32

52

26

140

48

%
Uitstekend

35,3%

36,4%

55,2%

46,8%

54,2%

46,7%

0

3

1

5

1

10

0,0%

4,5%

1,7%

4,5%

2,1%

3,3%

1

3

2

4

1

11

5,9%

4,5%

3,4%

3,6%

2,1%

3,7%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

6.13

Hoe scoort u het functioneren van de overige stembureauleden tijdens de
verkiezingsdag gemiddeld op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Contactvaardig/communicatief?

Hoe scoort u het functioneren van de overige stembureauleden tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een schaal
van slecht tot uitstekend op: Contactvaardig/communicatief?
Gemeentegrootte

Matig

Voldoende

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

2

1

0

1

4

0,0%

7,4%

2,1%

0,0%

1,5%

1,3%

0

12

18

63

27

120

0,0%

44,4%

37,5%

38,9%

39,7%

39,0%

3

11

23

88

32

157

100,0%

40,7%

47,9%

54,3%

47,1%

51,0%

0

0

1

5

5

11

0,0%

0,0%

2,1%

3,1%

7,4%

3,6%

0

2

5

6

3

16

0,0%

7,4%

10,4%

3,7%

4,4%

5,2%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Aantal
%

Uitstekend

100.000 -

Aantal
%

Goed

Meer dan

Aantal
%

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Hoe scoort u het functioneren van de overige stembureauleden tijdens de verkiezingsdag gemiddeld op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Contactvaardig/communicatief?
Stedelijkheid van de gemeente
Zeer sterk

Sterk

stedelijk
Matig

Aantal
%

Voldoende

Aantal

Matig

stedelijk

Totaal

Weinig

stedelijk

Niet

stedelijk

stedelijk

0

2

1

0

1

4

0,0%

3,0%

1,7%

0,0%

2,1%

1,3%

8

25

22

43

18

116

49

%
Goed

Aantal
%

Uitstekend

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

6.14

47,1%

37,9%

37,9%

38,7%

37,5%

38,7%

8

29

32

59

25

153

47,1%

43,9%

55,2%

53,2%

52,1%

51,0%

0

4

1

4

2

11

0,0%

6,1%

1,7%

3,6%

4,2%

3,7%

1

6

2

5

2

16

5,9%

9,1%

3,4%

4,5%

4,2%

5,3%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Vindt u andere competenties voor de overige stembureauleden
bovengemiddeld belangrijk?

Vindt u andere competenties voor de overige stembureauleden bovengemiddeld belangrijk?
Gemeentegrootte

Totaal

Meer dan 400.000 100.000 - 400.000 50.000 - 100.000 20.000 - 50.000 Minder dan 20.000
Ja

Aantal
%

Nee

Aantal
%

Totaal Aantal
%

0

4

8

42

16

70

0,0%

14,8%

16,7%

25,9%

23,5%

22,7%

3

23

40

120

52

238

100,0%

85,2%

83,3%

74,1%

76,5%

77,3%

3

27

48

162

68

308

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0% 100,0%

Vindt u andere competenties voor de overige stembureauleden bovengemiddeld belangrijk?
Stedelijkheid van de gemeente

Ja

Aantal
%

Nee

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Zeer sterk stedelijk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

3

14

14

26

13

70

17,6%

21,2%

24,1%

23,4%

27,1%

23,3%

14

52

44

85

35

230

82,4%

78,8%

75,9%

76,6%

72,9%

76,7%

17

66

58

111

48

300

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

50

6.15

Hoe scoort u het functioneren van de tellers op de verkiezingsdag op een
schaal van slecht tot uitstekend op: In zijn algemeenheid?

Hoe scoort u het functioneren van de tellers op de verkiezingsdag op een schaal van slecht tot uitstekend op: In
zijn algemeenheid?
Gemeentegrootte

Matig

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Uitstekend

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Meer dan

100.000 -

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

0

1

1

0

2

0,0%

0,0%

2,1%

0,7%

0,0%

0,7%

0

8

17

29

16

70

0,0%

32,0%

36,2%

20,3%

24,6%

24,7%

2

12

23

95

39

171

66,7%

48,0%

48,9%

66,4%

60,0%

60,4%

0

1

0

6

8

15

0,0%

4,0%

0,0%

4,2%

12,3%

5,3%

1

4

6

12

2

25

33,3%

16,0%

12,8%

8,4%

3,1%

8,8%

3

25

47

143

65

283

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0% 100,0%

Hoe scoort u het functioneren van de tellers op de verkiezingsdag op een schaal van slecht tot uitstekend op: In
zijn algemeenheid?
Stedelijkheid van de gemeente

Matig

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Uitstekend

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

0

1

1

0

0

2

0,0%

1,6%

1,9%

0,0%

0,0%

0,7%

6

19

10

20

10

65

37,5%

30,2%

18,9%

20,2%

22,2%

23,6%

7

32

36

67

27

169

43,8%

50,8%

67,9%

67,7%

60,0%

61,2%

0

3

2

6

4

15

0,0%

4,8%

3,8%

6,1%

8,9%

5,4%

3

8

4

6

4

25

18,8%

12,7%

7,5%

6,1%

8,9%

9,1%

16

63

53

99

45

276

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0% 100,0%

51

6.16

Hoe scoort u het functioneren van de tellers op de verkiezingsdag op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Samenwerking?

Hoe scoort u het functioneren van de tellers op de verkiezingsdag op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Samenwerking?
Gemeentegrootte

Matig

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Uitstekend

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Meer dan

100.000 -

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

0

2

1

1

4

0,0%

0,0%

4,3%

0,7%

1,5%

1,4%

0

9

18

29

14

70

0,0%

36,0%

38,3%

20,3%

21,5%

24,7%

2

10

22

92

41

167

66,7%

40,0%

46,8%

64,3%

63,1%

59,0%

0

0

0

7

7

14

0,0%

0,0%

0,0%

4,9%

10,8%

4,9%

1

6

5

14

2

28

33,3%

24,0%

10,6%

9,8%

3,1%

9,9%

3

25

47

143

65

283

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0% 100,0%

Hoe scoort u het functioneren van de tellers op de verkiezingsdag op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Samenwerking?
Stedelijkheid van de gemeente

Matig

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Uitstekend

Aantal
%

Kan ik geen oordeel over

Aantal

geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

0

0

1

2

0

3

0,0%

0,0%

1,9%

2,0%

0,0%

1,1%

7

18

10

20

10

65

43,8%

28,6%

18,9%

20,2%

22,2%

23,6%

6

33

36

64

27

166

37,5%

52,4%

67,9%

64,6%

60,0%

60,1%

0

2

2

6

4

14

0,0%

3,2%

3,8%

6,1%

8,9%

5,1%

3

10

4

7

4

28

18,8%

15,9%

7,5%

7,1%

8,9%

10,1%

16

63

53

99

45

276

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0% 100,0%

52

6.17

Hoe scoort u het functioneren van de tellers op de verkiezingsdag op een
schaal van slecht tot uitstekend op: Nauwkeurigheid?

Hoe scoort u het functioneren van de tellers op de verkiezingsdag op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Nauwkeurigheid?
Gemeentegrootte

Matig

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Uitstekend

Aantal
%

Kan ik geen oordeel

Aantal

over geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Meer dan

100.000 -

50.000 -

20.000 -

Minder dan

400.000

400.000

100.000

50.000

20.000

0

1

4

2

2

9

0,0%

4,0%

8,5%

1,4%

3,1%

3,2%

0

8

15

33

15

71

0,0%

32,0%

31,9%

23,1%

23,1%

25,1%

2

11

19

90

37

159

66,7%

44,0%

40,4%

62,9%

56,9%

56,2%

0

0

3

5

8

16

0,0%

0,0%

6,4%

3,5%

12,3%

5,7%

1

5

6

13

3

28

33,3%

20,0%

12,8%

9,1%

4,6%

9,9%

3

25

47

143

65

283

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0% 100,0%

Hoe scoort u het functioneren van de tellers op de verkiezingsdag op een schaal van slecht tot uitstekend op:
Nauwkeurigheid?
Stedelijkheid van de gemeente

Matig

Aantal
%

Voldoende

Aantal
%

Goed

Aantal
%

Uitstekend

Aantal
%

Kan ik geen oordeel over

Aantal

geven

%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Zeer sterk

Sterk

Matig

Weinig

Niet

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

stedelijk

2

0

1

2

2

7

12,5%

0,0%

1,9%

2,0%

4,4%

2,5%

5

22

11

22

8

68

31,3%

34,9%

20,8%

22,2%

17,8%

24,6%

6

29

33

63

26

157

37,5%

46,0%

62,3%

63,6%

57,8%

56,9%

0

2

4

6

4

16

0,0%

3,2%

7,5%

6,1%

8,9%

5,8%

3

10

4

6

5

28

18,8%

15,9%

7,5%

6,1%

11,1%

10,1%

16

63

53

99

45

276

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0% 100,0%

53

6.18

Vindt u andere competenties voor de tellers bovengemiddeld belangrijk?

Vindt u andere competenties voor de tellers bovengemiddeld belangrijk?
Gemeentegrootte

Totaal

Meer dan 400.000 100.000 - 400.000 50.000 - 100.000 20.000 - 50.000 Minder dan 20.000
Ja

Aantal
%

Nee

Aantal
%

Totaal Aantal
%

0

7

7

38

15

67

0,0%

28,0%

14,9%

26,6%

23,1%

23,7%

3

18

40

105

50

216

100,0%

72,0%

85,1%

73,4%

76,9%

76,3%

3

25

47

143

65

283

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0% 100,0%

Vindt u andere competenties voor de tellers bovengemiddeld belangrijk?
Stedelijkheid van de gemeente

Ja

Aantal
%

Nee

Aantal
%

Totaal

Aantal
%

Totaal

Zeer sterk stedelijk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

1

18

12

23

11

65

6,3%

28,6%

22,6%

23,2%

24,4%

23,6%

15

45

41

76

34

211

93,8%

71,4%

77,4%

76,8%

75,6%

76,4%

16

63

53

99

45

276

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

54

Bijlage VI:

Tabellen kwantitatief onderzoek onder
stembureauleden

1

1

2

3

4

5

Algemeen
1.1 Welke functie had u op het stembureau bij de laatste verkiezingen (20 maart
2019)? In welke gemeente was u aan het stembureau verbonden?

4

1.2

Stedelijkheid gemeenten

10

1.3

Gemeentegrootten

10

1.4

Woonde u tijdens de laatste verkiezingen in dezelfde gemeente als waar u op het
stembureau diende als lid, teller of voorzitter?

11

1.5

Hoe vaak bent u actief geweest als stembureaulid, teller en/of (plv.) voorzitter?

11

1.6

Welk dagdeel had u (de laatste keer) dienst?

13

1.7

Bent u zelf politiek actief?

14

4

Werving
2.1 Wat was/waren voor u de belangrijkste reden(en) om u aan te melden voor het
stembureau?

16

2.2

Hoe hoorde u over de mogelijkheid om u aan te melden?

17

2.3

Hoe heeft u de werving en/of aanmelding ervaren?

19

16

Instructie
3.1 Welke instructie heeft u gekregen?

20
20

3.2

Wat was op hoofdlijnen de inhoud van de instructie?

22

3.3

Heeft de instructie u voldoende voorbereid op uw taak in het stembureau?

24

3.4

Heeft u in de instructie iets gemist?

24

Examinering
4.1 Heeft u een toets gemaakt?

26
26

4.2

Wat vond u van de moeilijkheidsgraad van de toets?

26

4.3

Heeft u de toets gehaald?

27

4.4

In hoeveel keer heeft u de toets gehaald?

28

Dag verloop
5.1 Vindt u dat de werkzaamheden van het stembureau zorgvuldig zijn verlopen?

30
30

5.2

Hoe heeft u de samenwerking ervaren in het team waarvan u deel uitmaakte?

30

5.3

Hoe waardeert u de verzorging/catering op het stembureau?

31

5.4

Zou u zich een volgende keer weer aanmelden?

32

6

Vaardigheden
6.1 Gemiddelde scores per vaardigheid

34
34

7

Algemeen slotvragen
7.1 Wat is uw geslacht?

35
35

2

7.2

Wat is uw leeftijd?

35

7.3

Wat is uw hoogst gevolgde opleiding?

36

7.4

Wat is uw functie categorie?

39

7.5

Indien werkzaam bij de overheid, werkt u bij de gemeente waar u actief was in het
stembureau?

41

3

1

Algemeen

1.1

Welke functie had u op het stembureau bij de laatste verkiezingen (20 maart 2019)? In welke gemeente
was u aan het stembureau verbonden?

Totaal

Functie

Aantal

Voorzitter

Plaatsvervangend Stembureau Teller
voorzitter

lid

Aa en Hunze

9

1

1

6

1

Aalsmeer

100

13

12

26

49

Aalten

41

6

3

31

1

Achtkarspelen

66

7

10

39

10

Alblasserdam

38

7

Albrandswaard

60

8

1

42

9

Alkmaar

328

49

14

119

146

Almelo

88

12

4

45

27

Almere

425

96

19

218

92

Alphen aan den Rijn

297

48

43

136

70

Ameland

17

4

4

9

Amersfoort

323

65

56

200

2

Amstelveen

282

26

24

82

150

Amsterdam

2

1

1

Apeldoorn

295

65

65

165

Appingedam

23

3

1

12

7

Arnhem

191

36

27

64

64

Assen

143

28

2

79

34

Asten

44

14

4

21

5

Beek

77

10

7

31

29

Beekdaelen

64

7

4

48

5

Beemster

28

7

1

17

3

Beesel

27

6

3

10

8

Berg en Dal

92

20

1

69

2

Bergeijk

59

18

22

19

Bergen (L.)

24

3

9

9

Berkelland

108

34

58

16

Bernheze

14

7

7

Best

55

8

5

30

12

De Bilt

109

19

3

48

39

Blaricum

6

5

Bloemendaal

88

11

14

49

14

Boekel

22

3

2

7

10

31

3

1

4

Bonaire

34

6

9

12

7

Borger-Odoorn

75

18

2

54

1

Borne

48

11

4

11

22

Boxtel

56

11

3

23

19

Brielle

18

11

1

1

5

Bronckhorst

86

16

14

52

4

Bunnik

39

14

2

23

Bunschoten

8

7

Buren

38

15

3

19

1

Capelle aan den IJssel

151

32

17

100

2

Coevorden

99

16

12

48

23

Cranendonck

38

2

1

14

21

Culemborg

21

21

Dantumadiel

42

9

4

18

11

Delfzijl

48

11

2

35

Deurne

86

14

5

29

Deventer

33

9

4

20

Diemen

65

9

1

29

Doesburg

18

7

Doetinchem

38

16

22

Dongen

53

7

1

21

Dordrecht

198

46

4

148

Drechterland

53

8

44

1

Drimmelen

15

13

Dronten

118

14

85

19

Duiven

84

11

6

57

10

Echt-Susteren

62

14

12

35

1

Edam-Volendam

65

10

3

35

17

Ede

196

42

25

128

1

Eemnes

27

5

1

17

4

Eersel

28

10

17

1

Eijsden-Margraten

91

13

7

55

16

Eindhoven

459

79

73

307

Elburg

57

10

2

27

18

Emmen

234

40

1

135

58

Enkhuizen

68

9

9

32

18

Epe

102

21

9

38

34

Ermelo

43

13

13

17

De Fryske Marren

148

29

14

82

23

Geldrop-Mierlo

97

16

4

33

44

Gemert-Bakel

72

12

4

13

43

Goeree-Overflakkee

85

17

8

60

1

38

26

11

24

2

5

Goes

143

17

20

44

62

Goirle

71

9

8

52

2

Gouda

140

15

13

82

30

's-Gravenhage

385

88

96

194

7

Groningen

481

101

83

296

1

Haaren

8

6

Haarlem

384

51

13

204

116

Haarlemmermeer

169

43

10

114

2

Halderberge

43

8

4

20

11

Hardenberg

37

36

Harderwijk

112

34

5

57

Harlingen

27

7

2

18

Hattem

42

5

2

19

16

Heerde

53

13

2

27

11

Heerenveen

188

32

8

104

44

Heeze-Leende

38

10

1

16

11

Den Helder

100

26

5

38

31

Hellendoorn

97

23

5

37

32

Hellevoetsluis

98

14

6

44

34

Hendrik-Ido-Ambacht

57

6

1

50

Hengelo

80

24

10

46

's-Hertogenbosch

247

65

8

174

Heumen

19

6

1

11

1

Heusden

163

18

14

49

82

Hillegom

38

7

6

20

5

Hilvarenbeek

30

7

11

12

Hilversum

201

32

24

97

48

Hoeksche Waard

159

27

8

88

36

Hoogeveen

110

21

25

34

30

Hoorn

71

13

32

26

Horst aan de Maas

107

19

3

45

40

Houten

98

31

6

58

3

Huizen

18

3

1

7

7

Hulst

50

10

2

26

12

IJsselstein

58

12

1

26

19

Kampen

122

25

7

72

18

Katwijk

125

19

16

36

54

Kerkrade

124

23

18

68

15

Koggenland

43

5

5

28

5

Krimpenerwaard

153

59

2

87

5

Laarbeek

7

7

Landerd

36

3

18

15

2

1
16

6

Landgraaf

72

18

17

37

Lansingerland

72

13

12

38

9

Laren

28

4

1

16

7

Leeuwarden

299

57

50

192

Leiderdorp

19

3

2

14

Leidschendam-Voorburg

1

Leudal

135

16

17

75

27

Lisse

43

8

7

23

5

Lochem

96

16

1

54

25

Loon op Zand

46

6

18

22

Loppersum

25

6

Maasdriel

17

13

Maasgouw

50

10

Maassluis

64

Maastricht
Meerssen

1

7

12
2

2

1

22

17

11

9

44

202

43

35

122

2

54

3

6

27

18

Middelburg

114

16

3

45

50

Midden-Drenthe

81

19

4

53

5

Moerdijk

5

2

2

1

Molenlanden

15

15

Mook en Middelaar

28

7

16

5

Neder-Betuwe

65

10

2

25

28

Nederweert

9

4

1

Nieuwegein

121

26

20

37

38

Nieuwkoop

52

9

5

21

17

Nijkerk

92

24

1

54

13

Nijmegen

167

39

26

51

51

Nissewaard

278

27

7

132

112

Noardeast-Fryslân

151

31

23

87

10

Noord-Beveland

11

1

1

7

2

Noordoostpolder

98

1

2

71

24

Noordwijk

97

15

16

52

14

Nuenen, Gerwen en Nederwetten

63

9

42

12

Oegstgeest

78

8

6

45

19

Oisterwijk

2

2

Oldebroek

47

9

3

30

5

Oldenzaal

92

23

2

41

26

Olst-Wijhe

27

4

3

16

4

Ommen

7

7

Oost Gelre

76

13

1

45

17

Oosterhout

112

17

2

53

40

Oostzaan

22

3

2

17

4

7

Opmeer

28

8

1

19

Opsterland

62

23

3

29

7

Oude IJsselstreek

87

20

12

46

9

Ouder-Amstel

35

3

22

10

Oudewater

26

6

2

9

9

Papendrecht

21

3

2

16

Peel en Maas

84

17

4

59

Pekela

42

4

7

31

Pijnacker-Nootdorp

92

13

1

77

1

Purmerend

167

24

22

45

76

Putten

48

9

5

33

1

Raalte

95

31

1

63

Reimerswaal

75

18

2

54

Renkum

52

11

6

35

Renswoude

17

2

1

8

6

Reusel-De Mierden

19

6

4

8

1

Rhenen

49

8

5

20

16

Rijssen-Holten

52

13

5

33

1

Rijswijk

112

39

2

71

Roerdalen

44

9

2

22

11

De Ronde Venen

84

14

17

52

1

Roosendaal

17

12

2

3

Rozendaal

6

2

2

2

Rucphen

31

8

1

13

9

Schagen

77

14

6

51

6

Scherpenzeel

8

2

2

3

1

Schiedam

129

1

2

121

5

Schiermonnikoog

8

1

1

4

2

Schouwen-Duiveland

109

21

1

54

33

Sint Anthonis

22

5

8

9

Sint-Michielsgestel

61

12

2

32

15

Sliedrecht

47

9

1

37

Sluis

52

12

4

35

1

Smallingerland

142

29

15

48

50

Soest

41

9

6

24

2

Someren

76

10

1

61

4

Son en Breugel

47

6

30

11

Stadskanaal

75

24

43

8

Staphorst

67

12

2

28

25

Stede Broec

39

1

6

32

Steenwijkerland

148

25

10

77

36

Stein

59

11

4

43

1

4

1

8

Súdwest-Fryslân

330

56

35

162

77

Terneuzen

141

22

6

54

59

Terschelling

29

4

4

11

10

Texel

40

12

3

15

10

Tholen

67

12

5

35

15

Tiel

36

10

1

25

Tubbergen

35

3

6

25

1

Twenterand

84

14

6

39

25

Tynaarlo

126

20

18

66

22

Tytsjerksteradiel

103

12

11

66

14

Uden

83

13

2

30

38

Uitgeest

38

5

6

12

15

Urk

30

5

5

11

9

Utrecht

551

90

87

149

225

Utrechtse Heuvelrug

13

7

1

5

Vaals

23

4

1

16

2

Veendam

97

13

12

70

2

Veenendaal

202

29

3

83

87

Veere

80

11

11

20

38

Veldhoven

99

12

13

40

34

Velsen

57

18

14

25

Venlo

31

30

Venray

117

23

Vijfheerenlanden

17

17

Vlaardingen

157

20

Voerendaal

2

2

Voorschoten

85

13

Voorst

32

14

Vught

54

8

Waadhoeke

145

52

Waalre

18

2

Waalwijk

77

9

2

Waddinxveen

60

12

2

46

Wageningen

15

15

Waterland

34

6

1

18

9

Weert

122

14

5

75

28

Weesp

32

8

1

14

9

West Betuwe

130

22

27

59

22

Westervoort

12

4

2

6

Westvoorne

7

7

Wijk bij Duurstede

36

6

7

23

Winterswijk

86

19

5

40

1
19

72

3

20

69

48

12

57

3

17

1

10

17

19

3

87

3

15

1

59

7

22

9

Wormerland

52

10

Woudenberg

20

3

Zaanstad

361

55

Zaltbommel

16

7

Zandvoort

59

6

Zeewolde

51

10

Zevenaar

118

21

Zoetermeer

346

77

Zutphen

100

Zwolle
Totaal

1.2

2

27

13

10

7

158

139

7

2

29

22

25

16

17

62

18

2

239

28

16

13

71

149

50

31

7

61

22163

4317

1994

11478

4374

9

2

Stedelijkheid gemeenten

Stedelijkheid gemeenten

Gemeenten

Respons

Aantal

%

Aantal

%

Zeer sterk stedelijk

12

4,7%

2861

12,9%

Sterk stedelijk

52

20,6%

7009

31,6%

Matig stedelijk

55

21,7%

4146

18,7%

Weinig stedelijk

87

34,4%

5685

25,7%

Niet stedelijk

46

18,2%

2428

11,0%

Onbekend (Bonaire)

1

0,4%

34

15,3%

Totaal

253

100,0%

22163

100,0%

1.3

Gemeentegrootte

Gemeentegrootte

Gemeenten

Respons

Aantal

%

Aantal

%

Meer dan 400.000 inwoners

2

0,8%

387

1,7%

100.0000-400.000 inwoners

22

8,7%

6333

28,6%

50.000-100.000 inwoners

37

14,6%

4646

21,0%

20.000-50.000 inwoners

129

51,0%

8863

40,0%

Minder dan 20.000 inwoners

62

24,5%

1900

8,6%

Onbekend (Bonaire)

1

0,4%

34

0,2%

Totaal

253

100,0%

22163

100,0%

10

1.4

Woonde u tijdens de laatste verkiezingen in dezelfde gemeente als waar u op het stembureau diende als
lid, teller of voorzitter?

Totaal

Functie

Alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Ja

19235

87%

3564

83%

1671

84%

10273

90%

3727

85%

Nee

2928

13%

753

17%

323

16%

1205

10%

647

15%

Totaal

22163

100%

4317

100%

1994

100%

11478

100%

4374

100%

Totaal

Stedelijkheid

Alles

Zeer sterk stedelijk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

Aantal

%

Aantal

%

Aantal %

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Ja

19235

87%

2455

86%

6149

88%

3595

87%

4883

86%

2121

87%

Nee

2928

13%

406

14%

860

12%

551

13%

802

14%

307

13%

Totaal

22163

100%

2861

100%

7009

100%

4146

100%

5685

100%

2428

100%

Totaal

Gemeentegrootte

Alles

Meer dan 400.000 100.0000-400.000 50.000-100.000

20.000-50.000

Minder dan 20.000

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Ja

19235

87%

318

82%

5553

88%

4202

90%

7585

86%

1545

81%

Nee

2928

13%

69

18%

780

12%

444

10%

1278

14%

355

19%

Totaal

22163

100%

387

100%

6333

100%

4646

100%

8863

100%

1900

100%

1.5

Hoe vaak bent u actief geweest als stembureaulid, teller en/of (plv.) voorzitter?
Totaal

Functie

Alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

1

3247

15%

158

4%

113

6%

1662

15%

1314

31%

2

3346

15%

210

5%

207

10%

1872

16%

1057

25%

3

1849

8%

168

4%

128

6%

1061

9%

492

11%

4

1644

7%

211

5%

131

7%

988

9%

314

7%

5

1712

8%

313

7%

160

8%

934

8%

305

7%

6

1647

7%

352

8%

172

9%

906

8%

217

5%

7

710

3%

154

4%

80

4%

412

4%

64

1%

8

1283

6%

355

8%

163

8%

616

5%

149

3%

9

222

1%

62

1%

31

2%

117

1%

12

0%

10

2175

10%

670

16%

267

13%

1054

9%

184

4%

11 t/m 20

2787

13%

1016

24%

371

19%

1280

11%

120

3%

21 t/m 30

835

4%

375

9%

93

5%

332

3%

35

1%

11

31 t/m 40

282

1%

144

3%

33

2%

98

1%

7

0%

41 t/m 50

148

1%

75

2%

20

1%

49

0%

4

0%

50 en meer

5

0%

4

0%

1

0%

0%

37

1%

18

1%

38

0%

8

0%

100%

4304

100%

1987

100%

11420

100%

4282

100%

Geen geldig 101
antwoord
gegeven
Totaal

21993

Totaal

Stedelijkheid

Alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

stedelijk
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

1

3247

15%

538

19%

1095

16%

519

13%

800

14%

284

12%

2

3346

15%

582

21%

976

14%

657

16%

740

13%

389

16%

3

1849

8%

254

9%

619

9%

344

8%

448

8%

182

8%

4

1644

7%

195

7%

515

7%

329

8%

425

8%

179

7%

5

1712

8%

219

8%

540

8%

308

7%

459

8%

180

7%

6

1647

7%

181

6%

516

7%

340

8%

416

7%

194

8%

7

710

3%

91

3%

250

4%

127

3%

172

3%

69

3%

8

1283

6%

150

5%

408

6%

241

6%

335

6%

148

6%

9

222

1%

32

1%

76

1%

44

1%

51

1%

19

1%

10

2175

10%

207

7%

629

9%

409

10%

631

11%

296

12%

11 t/m 20

2787

13%

246

9%

859

12%

566

14%

784

14%

331

14%

21 t/m 30

835

4%

75

3%

270

4%

153

4%

244

4%

93

4%

31 t/m 40

282

1%

39

1%

102

1%

44

1%

73

1%

24

1%

41 t/m 50

148

1%

22

1%

57

1%

16

0%

39

1%

14

1%

50 en meer 5

0%

1

0%

2

0%

2

0%

Geen

101

0%

7

0%

33

0%

15

0%

32

1%

12

0%

21993

100%

2839

100%

6945

100%

4112

100%

5651

100%

2416

100%

geldig
antwoord
gegeven
Totaal

Totaal

Gemeentegrootte

Alles

Meer dan 400.000 100.0000-400.000 50.000-100.000

20.000-50.000

Minder dan
20.000

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

1

3247

15%

68

18%

1025

16%

634

14%

1257

14%

252

13%

2

3346

15%

88

23%

863

14%

776

17%

1322

15%

295

16%

3

1849

8%

58

15%

496

8%

417

9%

703

8%

173

9%

4

1644

7%

31

8%

433

7%

317

7%

702

8%

160

8%

5

1712

8%

21

5%

511

8%

355

8%

658

7%

161

9%

6

1647

7%

21

5%

455

7%

343

7%

686

8%

142

8%

7

710

3%

18

5%

242

4%

146

3%

252

3%

51

3%

12

8

1283

6%

18

5%

388

6%

244

5%

527

6%

105

6%

9

222

1%

5

1%

75

1%

47

1%

78

1%

17

1%

10

2175

10%

23

6%

595

9%

443

10%

913

10%

198

10%

11 t/m 20

2787

13%

26

7%

755

12%

626

14%

1140

13%

239

13%

21 t/m 30

835

4%

5

1%

258

4%

152

3%

360

4%

60

3%

31 t/m 40

282

1%

3

1%

95

2%

61

1%

109

1%

14

1%

41 t/m 50

148

1%

2

1%

59

1%

27

1%

53

1%

7

0%

50 en meer 5

0%

1

0%

2

0%

1

0%

1

0%

Geen

101

0%

31

0%

18

0%

39

0%

11

1%

21993

100%

6282

100%

4608

100%

8800

100%

1886

100%

geldig
antwoord
gegeven
Totaal

1.6

387

100%

Welk dagdeel had u (de laatste keer) dienst?

Totaal

Functie

Alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller
Aantal

%

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

10368

47%

2937

68%

1234

62%

6197

54%

3266

15%

793

18%

169

8%

2304

20%

4155

19%

587

14%

591

30%

2977

26%

4181

19%

4181

96%

Centrale telling op 193

1%

193

4%

4374

100%

Hele dag op het
stembureau
Alleen de eerste
shift stembureau
Alleen de tweede
shift stembureau
Telling op
stembureau op de
verkiezingsdag
zelf
de volgende dag
Totaal

22163

100%

4317

Totaal

Stedelijkheid

Alles

Zeer sterk

100%

1994

100%

11478

100%

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk Niet stedelijk

stedelijk
Aantal
Hele dag op het 10368

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

47%

1352

47%

3603

51%

1781

43%

2591

46%

1016

42%

15%

354

12%

894

13%

648

16%

968

17%

401

17%

stembureau
Alleen de eerste 3266
shift
stembureau

13

Alleen de

4155

19%

556

19%

1050

15%

849

20%

1141

20%

558

23%

4181

19%

594

21%

1364

19%

806

19%

980

17%

430

18%

Centrale telling 193

1%

5

0%

98

1%

62

1%

5

0%

23

1%

100%

2861

100%

7009

100%

4146

100%

5685

100%

2428

100%

tweede shift
stembureau
Telling op
stembureau op
de
verkiezingsdag
zelf
op de volgende
dag
Totaal

22163

Totaal

Gemeentegrootte

Alles

Meer dan

100.0000-

400.000

400.000

Aantal

50.000-100.000 20.000-50.000

Minder dan
20.000

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

47%

6

2%

3789

60%

2345

50%

3498

39%

705

37%

15%

176

45%

648

10%

464

10%

1626

18%

351

18%

4155

19%

198

51%

838

13%

655

14%

2050

23%

413

22%

4181

19%

2

1%

964

15%

1170

25%

1616

18%

422

22%

Centrale telling 193

1%

5

1%

94

1%

12

0%

73

1%

9

0%

100%

387

100%

6333

100%

4646

100%

8863

100%

1900

100%

Hele dag op het 10368
stembureau
Alleen de eerste 3266
shift
stembureau
Alleen de
tweede shift
stembureau
Telling op
stembureau op
de
verkiezingsdag
zelf
op de volgende
dag
Totaal

1.7

22163

Bent u zelf politiek actief?
Totaal

Functie

Alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

18458

83%

3367

78%

1596

80%

9629

84%

3866

88%

Ik ben (vooral passief) lid 1982

9%

504

12%

219

11%

959

8%

300

7%

2%

133

3%

45

2%

180

2%

28

1%

Nee

van een partij
Ik ben actief als

386

volksvertegenwoordiger

14

Ik ben anders actief lid

788

4%

256

6%

80

4%

370

3%

82

2%

Wil niet zeggen

549

2%

57

1%

54

3%

340

3%

98

2%

Totaal

22163

100%

4317

100%

1994

100%

11478

100%

4374

100%

voor mijn partij

Totaal

Stedelijkheid

Alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk Matig stedelijk Weinig

stedelijk

Nee

Niet stedelijk

stedelijk

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

18458 83%

2465

86%

6018

86%

3434

83%

4600

81%

1908

79%

9%

215

8%

562

8%

381

9%

553

10%

270

11%

386

2%

16

1%

73

1%

97

2%

130

2%

70

3%

788

4%

72

3%

172

2%

141

3%

274

5%

129

5%

Wil niet zeggen

549

2%

93

3%

184

3%

93

2%

128

2%

51

2%

Totaal

22163 100% 2861

Ik ben (vooral passief) lid van 1982
een partij
Ik ben actief als
volksvertegenwoordiger
Ik ben anders actief lid voor
mijn partij

100% 7009

100% 4146

100% 5685

100% 2428

100%

Totaal

Gemeentegrootte

Alles

Meer dan

100.0000-

400.000

400.000

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Nee

18458

83%

314

81%

5468

86%

3835

83%

7269

82%

1539

81%

Ik ben (vooral passief)

1982

9%

36

9%

507

8%

446

10%

838

9%

154

8%

386

2%

4

1%

39

1%

63

1%

216

2%

64

3%

Ik ben anders actief lid 788

4%

12

3%

151

2%

161

3%

365

4%

99

5%

21

5%

168

3%

141

3%

175

2%

44

2%

50.000-100.000 20.000-50.000 Minder dan
20.000

lid van een partij
Ik ben actief als
volksvertegenwoordiger
voor mijn partij
Wil niet zeggen

549

2%

Totaal

22163

100% 387

100% 6333

100% 4646

100% 8863

100% 1900

100%

15

2

Werving
2.1

Wat was/waren voor u de belangrijkste reden(en) om u aan te melden voor het stembureau?

Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

67%

3223

75%

1458

73%

7591

66%

2647

61%

5918

27%

1253

29%

559

28%

3073

27%

1033

24%

8741

39%

1689

39%

817

41%

4815

42%

1420

32%

5903

27%

726

17%

481

24%

3288

29%

1408

32%

Catering (eten en 182

1%

31

1%

13

1%

113

1%

25

1%

Bijdrage aan onze 14919
democratie
Politieke
interesse
Plezier /
gezelligheid
Vergoeding
drinken)
Andere redenen

2561

12%

648

15%

233

12%

1049

9%

631

14%

Totaal

22163

100%

4317

100%

1994

100%

11478

100%

4374

100%

Totaal

Stedelijkheid

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk Niet stedelijk

stedelijk
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

14919

67%

2057

72%

4795

68%

2782

67%

3692

65%

1571

65%

5918

27%

754

26%

1885

27%

1089

26%

1528

27%

660

27%

8741

39%

1188

42%

2842

41%

1664

40%

2164

38%

880

36%

Vergoeding

5903

27%

1093

38%

2125

30%

950

23%

1307

23%

424

17%

Catering (eten

182

1%

16

1%

49

1%

39

1%

47

1%

31

1%

Andere redenen 2561

12%

216

8%

698

10%

475

11%

822

14%

342

14%

Totaal

100%

2861

100%

7009

100%

4146

100%

5685

100%

2428

100%

Bijdrage aan
onze
democratie
Politieke
interesse
Plezier /
gezelligheid

en drinken)

22163

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan

100.0000-

400.000

400.000

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

50.000-100.000 20.000-50.000

Minder dan
20.000

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

16

Bijdrage aan

14919

67%

288

74%

4476

71%

3161

68%

5761

65%

1211

64%

5918

27%

109

28%

1745

28%

1247

27%

2328

26%

487

26%

8741

39%

169

44%

2602

41%

1952

42%

3277

37%

738

39%

Vergoeding

5903

27%

102

26%

2249

36%

1342

29%

1876

21%

330

17%

Catering (eten

182

1%

5

1%

21

0%

50

1%

83

1%

23

1%

Andere redenen 2561

12%

42

11%

514

8%

403

9%

1266

14%

328

17%

Totaal

100%

387

100%

6333

100%

4646

100%

8863

100%

1900

100%

Stembureau lid

Teller

onze
democratie
Politieke
interesse
Plezier /
gezelligheid

en drinken)

2.2

22163

Hoe hoorde u over de mogelijkheid om u aan te melden?

Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend
voorzitter

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

11460

52%

2496

58%

1157

58%

6173

54%

1634

37%

Ik werk bij de gemeente en 2924

13%

1010

23%

353

18%

925

8%

636

15%

7%

126

3%

73

4%

926

8%

375

9%

4%

38

1%

25

1%

399

3%

424

10%

849

4%

133

3%

60

3%

489

4%

167

4%

3366

15%

333

8%

246

12%

1991

17%

796

18%

Anders

1178

5%

181

4%

80

4%

575

5%

342

8%

Totaal

22163

100%

4317

100%

1994

100%

11478

100%

4374

100%

Ik deed al vaker mee en
kreeg een verzoek per brief
of email van de gemeente
ben intern benaderd.

Ik las een advertentie in de 1500
krant
Ik zag een oproep op social 886
media
Via mijn netwerk van
actieve inwoners (zoals
partij, bewonersverenging,
etc.)
Ik hoorde dit van een
bekende

Totaal

Stedelijkheid

alles

Zeer sterk
stedelijk

Sterk stedelijk Matig stedelijk Weinig

Niet stedelijk

stedelijk

17

Aantal %
Ik deed al vaker mee en kreeg 11460 52%

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

1540

54%

3669

52%

2154

52%

2847

50%

1242

51%

een verzoek per brief of email
van de gemeente
Ik werk bij de gemeente en

2924

13%

301

11%

753

11%

542

13%

936

16%

381

16%

1500

7%

154

5%

503

7%

293

7%

350

6%

200

8%

886

4%

174

6%

335

5%

154

4%

155

3%

68

3%

Via mijn netwerk van actieve 849

4%

69

2%

210

3%

187

5%

267

5%

114

5%

3366

15%

484

17%

1137

16%

648

16%

809

14%

276

11%

Anders

1178

5%

139

5%

402

6%

168

4%

321

6%

147

6%

Totaal

22163 100% 2861

ben intern benaderd.
Ik las een advertentie in de
krant
Ik zag een oproep op social
media
inwoners (zoals partij,
bewonersverenging, etc.)
Ik hoorde dit van een
bekende

100% 7009

100% 4146

100% 5685

100% 2428

100%

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan

100.0000-

400.000

400.000

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

213

55%

3281

52%

2534

55%

4469

50%

955

50%

13%

82

21%

706

11%

353

8%

1405

16%

367

19%

7%

9

2%

391

6%

334

7%

650

7%

116

6%

886

4%

15

4%

280

4%

241

5%

295

3%

55

3%

849

4%

8

2%

184

3%

183

4%

388

4%

84

4%

3366

15%

34

9%

1156

18%

781

17%

1157

13%

226

12%

Anders

1178

5%

26

7%

335

5%

220

5%

499

6%

97

5%

Totaal

22163 100% 387

Aantal %
Ik deed al vaker mee en 11460 52%

50.000-100.000 20.000-50.000 Minder dan
20.000

kreeg een verzoek per
brief of email van de
gemeente
Ik werk bij de gemeente 2924
en ben intern benaderd.
Ik las een advertentie in 1500
de krant
Ik zag een oproep op
social media
Via mijn netwerk van
actieve inwoners (zoals
partij,
bewonersverenging,
etc.)
Ik hoorde dit van een
bekende

100% 6333

100% 4646

100% 8863

100% 1900

100%

18

2.3

Hoe heeft u de werving en/of aanmelding ervaren?
Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Slecht

110

0%

17

0%

8

0%

55

0%

30

1%

Matig

568

3%

83

2%

54

3%

257

2%

174

4%

Voldoende

3454

16%

528

12%

320

16%

1815

16%

791

18%

Goed

17544

79%

3557

82%

1548

78%

9125

79%

3314

76%

Weet niet

487

2%

132

3%

64

3%

226

2%

65

1%

Totaal

22163

100%

4317

100%

1994

100%

11478

100%

4374

100%

Totaal

Stedelijkheid

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

stedelijk
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Slecht

110

0%

17

1%

49

1%

19

0%

17

0%

7

0%

Matig

568

3%

117

4%

191

3%

83

2%

106

2%

65

3%

Voldoende

3454

16%

550

19%

1164

17%

553

13%

809

14%

366

15%

Goed

17544

79%

2122

74%

5417

77%

3409

82%

4630

81%

1952

80%

Weet niet

487

2%

55

2%

188

3%

82

2%

123

2%

38

2%

Totaal

22163

100%

2861

100%

7009

100%

4146

100%

5685

100%

2428

100%

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan

100.0000-

400.000

400.000

50.000-100.000 20.000-50.000

Minder dan
20.000

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Slecht

110

0%

4

1%

45

1%

8

0%

48

1%

4

0%

Matig

568

3%

19

5%

201

3%

121

3%

195

2%

26

1%

Voldoende

3454

16%

67

17%

1149

18%

734

16%

1261

14%

231

12%

Goed

17544

79%

294

76%

4781

75%

3692

79%

7162

81%

1601

84%

Weet niet

487

2%

3

1%

157

2%

91

2%

197

2%

38

2%

Totaal

22163

100%

387

100%

6333

100%

4646

100%

8863

100%

1900

100%

19

3

Instructie
3.1

Welke instructie heeft u gekregen?

Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

327

1%

10

0%

8

0%

85

1%

224

5%

Ik ben actief op de online 3011

14%

967

22%

327

16%

1408

12%

309

7%

15845

71%

3117

72%

1523

76%

8587

75%

2618

60%

7945

36%

2841

66%

1079

54%

3447

30%

578

13%

497

2%

351

8%

146

7%

0

0%

0

0%

2321

10%

51

1%

64

3%

904

8%

1302

30%

3632

16%

1089

25%

402

20%

1477

13%

664

15%

Andere

382

2%

78

2%

26

1%

173

2%

105

2%

Totaal

22163

100%

4317

100%

1994

100%

11478

100%

4374

100%

Geen

BZK Toolkit gewezen?
Ik heb een online
instructie gevolgd
Ik heb voor de
verkiezingsdag één
instructiebijeenkomst op
het gemeentehuis of een
andere locatie
bijgewoond
Ik heb meer dan één
instructies op het
gemeentehuis of een
andere locatie
bijgewoond
Ik heb op de
verkiezingsdag in het
stembureau een
mondelinge instructie
ontvangen
Ik heb een schriftelijke
instructie ontvangen

Totaal

Stedelijkheid

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk Niet stedelijk

stedelijk
Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Geen

327

1%

43

2%

68

1%

70

2%

102

2%

43

2%

Ik ben actief op de

3011

14%

264

9%

804

11%

631

15%

908

16%

403

17%

15845

71%

2397

84%

5711

81%

2686

65%

3683

65%

1365

56%

online BZK Toolkit
gewezen?
Ik heb een online
instructie gevolgd

20

Ik heb voor de

7945

36%

887

31%

2004

29%

1491

36%

2339

41%

1204

50%

497

2%

56

2%

145

2%

74

2%

143

3%

68

3%

2321

10%

318

11%

697

10%

485

12%

573

10%

240

10%

Ik heb een schriftelijke 3632

16%

572

20%

1001

14%

736

18%

965

17%

352

14%

58

2%

102

1%

75

2%

108

2%

38

2%

100%

7009

100% 4146

verkiezingsdag één
instructiebijeenkomst
op het gemeentehuis of
een andere locatie
bijgewoond
Ik heb meer dan één
instructies op het
gemeentehuis of een
andere locatie
bijgewoond
Ik heb op de
verkiezingsdag in het
stembureau een
mondelinge instructie
ontvangen
instructie ontvangen
Andere

382

2%

Totaal

22163

100% 2861

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan

100.0000-

100% 5685

100% 2428

100%

50.000-100.000 20.000-50.000 Minder dan

400.000

400.000

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

20.000
Aantal %

Geen

327

1%

0

0%

28

0%

127

3%

140

2%

31

2%

Ik ben actief op de

3011

14%

7

2%

572

9%

580

12%

1510

17%

341

18%

15845

71%

354

91%

5679

90%

3012

65%

5719

65%

1078

57%

7945

36%

104

27%

1475

23%

1891

41%

3677

41%

778

41%

497

2%

16

4%

169

3%

64

1%

179

2%

58

3%

2321

10%

8

2%

555

9%

580

12%

988

11%

182

10%

online BZK Toolkit
gewezen?
Ik heb een online
instructie gevolgd
Ik heb voor de
verkiezingsdag één
instructiebijeenkomst
op het gemeentehuis
of een andere locatie
bijgewoond
Ik heb meer dan één
instructies op het
gemeentehuis of een
andere locatie
bijgewoond
Ik heb op de
verkiezingsdag in het
stembureau een
mondelinge instructie
ontvangen

21

Ik heb een schriftelijke 3632

16%

234

60%

879

14%

641

14%

1576

18%

296

16%

144

2%

41

2%

100%

1900

100%

instructie ontvangen
Andere

382

2%

10

3%

89

1%

97

2%

Totaal

22163

100%

387

100%

6333

100%

4646

100% 8863

3.2

Wat was op hoofdlijnen de inhoud van de instructie?
Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

20274

93%

4187

97%

1919

97%

11107

97%

3061

74%

Houding en gedrag 8813

40%

2376

55%

1026

52%

5411

47%

0

0%

Omgaan met

11786

54%

3019

70%

1369

69%

7398

65%

0

0%

9957

46%

2544

59%

1183

60%

6230

55%

0

0%

12877

59%

3123

73%

1495

75%

8259

72%

0

0%

8594

39%

3068

71%

1258

63%

4268

37%

0

0%

Manier van tellen

12993

60%

2876

67%

1190

60%

5862

51%

3065

74%

Oefenen van

4496

21%

1253

29%

614

31%

2629

23%

0

0%

Andere

297

1%

77

2%

45

2%

123

1%

52

1%

Totaal

21836

100%

4307

100%

1986

100%

11393

100%

4150

100%

De regels en
procedures

stemmers met een
lichamelijke en/of
verstandelijke
beperking
Omgaan met
moeilijke situaties
Omgaan met
volmachten
Invullen proces
verbaal

vaardigheden

Totaal

Stedelijkheid

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk Niet stedelijk

stedelijk

De regels en

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

20274

93%

2642

94%

6387

92%

3767

92%

5206

93%

2243

94%

8813

40%

1194

42%

2704

39%

1597

39%

2366

42%

937

39%

11786

54%

1521

54%

3761

54%

2193

54%

3092

55%

1206

51%

procedures
Houding en
gedrag
Omgaan met
stemmers met
een lichamelijke
en/of

22

verstandelijke
beperking
Omgaan met

9957

46%

1234

44%

3104

45%

1908

47%

2626

47%

1072

45%

12877

59%

1612

57%

4075

59%

2382

58%

3396

61%

1395

58%

8594

39%

1052

37%

2838

41%

1615

40%

2218

40%

862

36%

Manier van tellen 12993

60%

1653

59%

4311

62%

2449

60%

3292

59%

1276

54%

Oefenen van

4496

21%

708

25%

1549

22%

770

19%

1083

19%

378

16%

Andere

297

1%

59

2%

98

1%

52

1%

55

1%

32

1%

Totaal

21836

100%

2818

100%

6941

100%

4076

100%

5583

100%

2385

100%

moeilijke
situaties
Omgaan met
volmachten
Invullen proces
verbaal

vaardigheden

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan

100.0000-

400.000

400.000

50.000-100.000 20.000-50.000

Minder dan
20.000

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

20274

93%

380

98%

5901

94%

4100

91%

8108

93%

1756

94%

8813

40%

229

59%

2629

42%

1744

39%

3487

40%

709

38%

11786

54%

259

67%

3543

56%

2370

52%

4659

53%

942

50%

9957

46%

199

51%

2899

46%

1995

44%

4030

46%

821

44%

12877

59%

294

76%

3787

60%

2532

56%

5192

60%

1055

56%

8594

39%

156

40%

2742

43%

1693

37%

3361

39%

633

34%

Manier van tellen 12993

60%

180

47%

4008

64%

2578

57%

5211

60%

1004

54%

Oefenen van

4496

21%

131

34%

1612

26%

813

18%

1654

19%

278

15%

Andere

297

1%

12

3%

105

2%

69

2%

90

1%

20

1%

Totaal

21836

100%

387

100%

6305

100%

4519

100%

8723

100%

1869

100%

De regels en
procedures
Houding en
gedrag
Omgaan met
stemmers met
een lichamelijke
en/of
verstandelijke
beperking
Omgaan met
moeilijke
situaties
Omgaan met
volmachten
Invullen proces
verbaal

vaardigheden

23

3.3

Heeft de instructie u voldoende voorbereid op uw taak in het stembureau?

Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Niet

83

0%

12

0%

8

0%

23

0%

40

1%

Matig

494

2%

89

2%

48

2%

183

2%

174

4%

Voldoende

9065

42%

1488

35%

761

38%

4970

44%

1846

44%

Goed

12194

56%

2718

63%

1169

59%

6217

55%

2090

50%

Totaal

21836

100%

4307

100%

1986

100%

11393

100%

4150

100%

Totaal

Stedelijkheid

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

stedelijk
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Niet

83

0%

13

0%

20

0%

26

1%

17

0%

6

0%

Matig

494

2%

102

4%

170

2%

90

2%

88

2%

40

2%

Voldoende

9065

42%

1202

43%

2904

42%

1698

42%

2244

40%

1001

42%

Goed

12194

56%

1501

53%

3847

55%

2262

55%

3234

58%

1338

56%

Totaal

21836

100%

2818

100%

6941

100%

4076

100%

5583

100%

2385

100%

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan

100.0000-

400.000

400.000

50.000-100.000 20.000-50.000

Minder dan
20.000

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Niet

83

0%

3

1%

21

0%

16

0%

29

0%

13

1%

Matig

494

2%

5

1%

172

3%

105

2%

170

2%

38

2%

Voldoende

9065

42%

143

37%

2659

42%

1901

42%

3613

41%

733

39%

Goed

12194

56%

236

61%

3453

55%

2497

55%

4911

56%

1085

58%

Totaal

21836

100%

387

100%

6305

100%

4519

100%

8723

100%

1869

100%

3.4

Heeft u in de instructie iets gemist?

Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Ja, namelijk:

1762

8%

478

11%

188

9%

787

7%

309

7%

Nee

20074

92%

3829

89%

1798

91%

10606

93%

3841

93%

Totaal

21836

100%

4307

100%

1986

100%

11393

100%

4150

100%

Totaal

Stedelijkheid

24

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

stedelijk
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Ja, namelijk: 1762

8%

318

11%

582

8%

300

7%

399

7%

155

6%

Nee

20074

92%

2500

89%

6359

92%

3776

93%

5184

93%

2230

94%

Totaal

21836

100%

2818

100%

6941

100%

4076

100%

5583

100%

2385

100%

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan

100.0000-

400.000

400.000

50.000-100.000

20.000-50.000

Minder dan
20.000

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Ja, namelijk: 1762

8%

44

11%

613

10%

375

8%

596

7%

126

7%

Nee

20074

92%

343

89%

5692

90%

4144

92%

8127

93%

1743

93%

Totaal

21836

100%

387

100%

6305

100%

4519

100%

8723

100%

1869

100%

25

4

Examinering

4.1

Heeft u een toets gemaakt?

Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Ja, online

15769

71%

3284

76%

1598

80%

8908

78%

1979

45%

Ja, op locatie (bijv.

324

1%

64

1%

42

2%

185

2%

33

1%

Nee

6070

27%

969

22%

354

18%

2385

21%

2362

54%

Totaal

22163

100%

4317

100%

1994

100%

11478

100%

4374

100%

gemeentehuis)

Totaal

Stedelijkheid

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk Niet stedelijk

stedelijk
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Ja, online

15769

71%

2492

87%

5540

79%

2678

65%

3787

67%

1272

52%

Ja, op locatie

324

1%

17

1%

40

1%

93

2%

97

2%

77

3%

Nee

6070

27%

352

12%

1429

20%

1375

33%

1801

32%

1079

44%

Totaal

22163

100%

2861

100%

7009

100%

4146

100%

5685

100%

2428

100%

(bijv.
gemeentehuis)

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan

100.0000-

400.000

400.000

50.000-100.000 20.000-50.000

Minder dan
20.000

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Ja, online

15769

71%

372

96%

5767

91%

2846

61%

5748

65%

1036

55%

Ja, op locatie

324

1%

5

1%

22

0%

71

2%

175

2%

51

3%

Nee

6070

27%

10

3%

544

9%

1729

37%

2940

33%

813

43%

Totaal

22163

100%

387

100%

6333

100%

4646

100%

8863

100%

1900

100%

(bijv.
gemeentehuis)

4.2

Wat vond u van de moeilijkheidsgraad van de toets?
Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

Aantal

Aantal

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

%

%

26

Erg moeilijk

88

1%

14

0%

5

0%

57

1%

12

1%

Moeilijk

942

6%

151

5%

85

5%

639

7%

67

3%

Redelijk te

10981

68%

2147

64%

1121

68%

6585

72%

1128

56%

Makkelijk

4082

25%

1036

31%

429

26%

1812

20%

805

40%

Totaal

16093

100%

3348

100%

1640

100%

9093

100%

2012

100%

doen

Totaal

Stedelijkheid

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

stedelijk
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Erg moeilijk 88

1%

9

0%

35

1%

14

1%

19

0%

11

1%

Moeilijk

942

6%

104

4%

401

7%

177

6%

196

5%

64

5%

Redelijk te

10981

68%

1561

62%

3817

68%

1990

72%

2650

68%

963

71%

Makkelijk

4082

25%

835

33%

1327

24%

590

21%

1019

26%

311

23%

Totaal

16093

100%

2509

100%

5580

100%

2771

100%

3884

100%

1349

100%

doen

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan

100.0000-

400.000

400.000

Aantal

50.000-100.000

20.000-50.000

Minder dan
20.000

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Erg moeilijk 88

1%

3

1%

29

1%

21

1%

32

1%

3

0%

Moeilijk

942

6%

5

1%

357

6%

179

6%

353

6%

48

4%

Redelijk te

10981

68%

233

62%

3776

65%

1981

68%

4206

71%

785

72%

Makkelijk

4082

25%

136

36%

1627

28%

736

25%

1332

22%

251

23%

Totaal

16093

100%

377

100%

5789

100%

2917

100%

5923

100%

1087

100%

doen

4.3

Heeft u de toets gehaald?
Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Ja

15948

99%

3330

99%

1628

99%

9010

99%

1980

98%

Nee

145

1%

18

1%

12

1%

83

1%

32

2%

Totaal

16093

100%

3348

100%

1640

100%

9093

100%

2012

100%

Totaal

Stedelijkheid

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

stedelijk

27

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Ja

15948

99%

2495

99%

5537

99%

2728

98%

3860

99%

1328

98%

Nee

145

1%

14

1%

43

1%

43

2%

24

1%

21

2%

Totaal

16093

100%

2509

100%

5580

100%

2771

100%

3884

100%

1349

100%

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan 400.000 100.0000-400.000 50.000-100.000

20.000-50.000

Minder dan 20.000

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Ja

15948

99%

377

100%

5753

99%

2887

99%

5858

99%

1073

99%

Nee

145

1%

36

1%

30

1%

65

1%

14

1%

Totaal

16093

100%

5789

100%

2917

100%

5923

100%

1087

100%

4.4

In hoeveel keer heeft u de toets gehaald?

377

100%

Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

0

14

0%

1

0%

3

0%

6

0%

4

0%

1

13226

83%

2973

89%

1391

85%

7270

81%

1592

80%

2

2279

14%

303

9%

196

12%

1432

16%

348

18%

3

251

2%

26

1%

20

1%

183

2%

22

1%

4

66

0%

9

0%

6

0%

48

1%

3

0%

5

35

0%

5

0%

2

0%

24

0%

4

0%

Geen geldig

77

0%

13

0%

10

1%

47

1%

7

0%

15948

100%

3330

100%

1628

100%

9010

100%

1980

100%

antwoord
gegeven
Totaal

Totaal

Stedelijkheid

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

stedelijk
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

0

14

0%

4

0%

4

0%

2

0%

3

0%

1

0%

1

13226

83%

2155

86%

4569

83%

2230

82%

3174

82%

1098

83%

2

2279

14%

277

11%

845

15%

423

16%

541

14%

193

15%

3

251

2%

25

1%

60

1%

52

2%

92

2%

22

2%

4

66

0%

6

0%

18

0%

12

0%

25

1%

5

0%

5

35

0%

12

0%

8

0%

3

0%

10

0%

2

0%

28

Geen geldig 77

0%

16

1%

33

1%

6

0%

15

0%

7

1%

100%

2495

100%

5537

100%

2728

100%

3860

100%

1328

100%

antwoord
gegeven
Totaal

15948

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan

100.0000-

400.000

400.000

Aantal

%

Aantal

0

14

0%

1

13226

83%

334

2

2279

14%

39

3

251

4
5

%

50.000-100.000

20.000-50.000

Minder dan
20.000

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

8

0%

4

0%

1

0%

1

0%

89%

4853

84%

2415

84%

4728

81%

896

84%

10%

764

13%

391

14%

943

16%

142

13%

2%

54

1%

46

2%

132

2%

19

2%

66

0%

18

0%

11

0%

31

1%

6

1%

35

0%

20

0%

8

0%

4

0%

3

0%

Geen geldig 77

0%

4

1%

36

1%

12

0%

19

0%

6

1%

100%

377

100%

5753

100%

2887

100%

5858

100%

1073

100%

antwoord
gegeven
Totaal

15948

29

5

Dag verloop
5.1

Vindt u dat de werkzaamheden van het stembureau zorgvuldig zijn verlopen?

Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Ja

21285

96%

4218

98%

1905

96%

11046

96%

4116

94%

Nee

878

4%

99

2%

89

4%

432

4%

258

6%

Totaal

22163

100%

4317

100%

1994

100%

11478

100%

4374

100%

Totaal

Stedelijkheid

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

stedelijk
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Ja

21285

96%

2655

93%

6666

95%

4020

97%

5544

98%

2375

98%

Nee

878

4%

206

7%

343

5%

126

3%

141

2%

53

2%

Totaal

22163

100%

2861

100%

7009

100%

4146

100%

5685

100%

2428

100%

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan 400.000 100.0000-400.000 50.000-100.000

20.000-50.000

Minder dan 20.000

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Ja

21285

96%

363

94%

5945

94%

4465

96%

8634

97%

1853

98%

Nee

878

4%

24

6%

388

6%

181

4%

229

3%

47

2%

Totaal

22163

100%

387

100%

6333

100%

4646

100%

8863

100%

1900

100%

5.2

Hoe heeft u de samenwerking ervaren in het team waarvan u deel uitmaakte?

Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Slecht

114

1%

13

0%

10

1%

51

0%

40

1%

Matig

749

3%

94

2%

74

4%

375

3%

206

5%

Voldoende

3740

17%

601

14%

331

17%

1790

16%

1018

23%

Goed

17560

79%

3609

84%

1579

79%

9262

81%

3110

71%

Totaal

22163

100%

4317

100%

1994

100%

11478

100%

4374

100%

Totaal

Stedelijkheid

30

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

stedelijk
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Slecht

114

1%

23

1%

47

1%

18

0%

17

0%

7

0%

Matig

749

3%

162

6%

280

4%

129

3%

117

2%

55

2%

Voldoende

3740

17%

596

21%

1269

18%

686

17%

814

14%

366

15%

Goed

17560

79%

2080

73%

5413

77%

3313

80%

4737

83%

2000

82%

Totaal

22163

100%

2861

100%

7009

100%

4146

100%

5685

100%

2428

100%

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan

100.0000-

400.000

400.000

50.000-100.000 20.000-50.000

Minder dan
20.000

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Slecht

114

1%

4

1%

50

1%

25

1%

30

0%

3

0%

Matig

749

3%

16

4%

307

5%

176

4%

199

2%

45

2%

Voldoende

3740

17%

81

21%

1212

19%

823

18%

1366

15%

249

13%

Goed

17560

79%

286

74%

4764

75%

3622

78%

7268

82%

1603

84%

Totaal

22163

100%

387

100%

6333

100%

4646

100%

8863

100%

1900

100%

5.3

Hoe waardeert u de verzorging/catering op het stembureau?

Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Slecht

2383

11%

374

9%

243

12%

1069

9%

697

16%

Matig

3789

17%

641

15%

356

18%

1969

17%

823

19%

Voldoende

7373

33%

1405

33%

708

36%

3745

33%

1515

35%

Goed

8618

39%

1897

44%

687

34%

4695

41%

1339

31%

Totaal

22163

100%

4317

100%

1994

100%

11478

100%

4374

100%

Totaal

Stedelijkheid

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

stedelijk
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Slecht

2383

11%

606

21%

928

13%

274

7%

418

7%

147

6%

Matig

3789

17%

688

24%

1463

21%

539

13%

798

14%

291

12%

Voldoende

7373

33%

876

31%

2546

36%

1356

33%

1870

33%

715

29%

31

Goed

8618

39%

691

24%

2072

30%

1977

48%

2599

46%

1275

53%

Totaal

22163

100%

2861

100%

7009

100%

4146

100%

5685

100%

2428

100%

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan

100.0000-

400.000

400.000

50.000-100.000 20.000-50.000

Minder dan
20.000

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Slecht

2383

11%

60

16%

1157

18%

495

11%

581

7%

80

4%

Matig

3789

17%

147

38%

1407

22%

848

18%

1161

13%

216

11%

Voldoende

7373

33%

125

32%

2182

34%

1553

33%

2923

33%

580

31%

Goed

8618

39%

55

14%

1587

25%

1750

38%

4198

47%

1024

54%

Totaal

22163

100%

387

100%

6333

100%

4646

100%

8863

100%

1900

100%

5.4

Zou u zich een volgende keer weer aanmelden?

Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Nee

407

2%

71

2%

49

2%

181

2%

106

2%

Misschien wel

1207

5%

198

5%

110

6%

530

5%

369

8%

Waarschijnlijk wel 2604

12%

402

9%

210

11%

1287

11%

705

16%

Ja

17945

81%

3646

84%

1625

81%

9480

83%

3194

73%

Totaal

22163

100%

4317

100%

1994

100%

11478

100%

4374

100%

Totaal

Stedelijkheid

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk Niet stedelijk

stedelijk
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Nee

407

2%

80

3%

157

2%

51

1%

90

2%

27

1%

Misschien wel

1207

5%

210

7%

432

6%

196

5%

249

4%

110

5%

Waarschijnlijk

2604

12%

381

13%

825

12%

470

11%

641

11%

281

12%

Ja

17945

81%

2190

77%

5595

80%

3429

83%

4705

83%

2010

83%

Totaal

22163

100%

2861

100%

7009

100%

4146

100%

5685

100%

2428

100%

wel

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan

100.0000-

400.000

400.000

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

50.000-100.000 20.000-50.000

Minder dan
20.000

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

32

Nee

407

2%

10

3%

158

2%

60

1%

154

2%

23

1%

Misschien wel

1207

5%

27

7%

410

6%

240

5%

427

5%

93

5%

Waarschijnlijk

2604

12%

45

12%

764

12%

518

11%

1046

12%

225

12%

Ja

17945

81%

305

79%

5001

79%

3828

82%

7236

82%

1559

82%

Totaal

22163

100%

387

100%

6333

100%

4646

100%

8863

100%

1900

100%

wel

33

6

Vaardigheden
6.1

Gemiddelde scores per vaardigheid

Gemiddelde scores per vaardigheid Totaal
alles

Functie
Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Gemiddeld Gemiddeld

Gemiddeld

Gemiddeld

Gemiddeld

Samenwerken

4,08

4,17

4,15

4,07

3,97

Nauwkeurigheid

3,72

3,81

3,77

3,68

3,73

Contactvaardig / communicatief

3,75

3,89

3,82

3,69

Regie/leiding

3,94

3,96

3,89

Stressbestendigheid

3,82

3,83

3,79

Verantwoordelijkheidsbesef /

4,25

4,25

4,24

Totaal

Stedelijkheid

alles

Zeer sterk

Rolvastheid
Gemiddelde scores per vaardigheid

Sterk stedelijk Matig stedelijk Weinig

stedelijk

Niet stedelijk

stedelijk

Gemiddeld Gemiddeld

Gemiddeld

Gemiddeld

Gemiddeld

Gemiddeld

Samenwerken

4,08

4,08

4,08

4,09

4,07

4,08

Nauwkeurigheid

3,72

3,76

3,74

3,73

3,69

3,67

Contactvaardig / communicatief

3,75

3,75

3,78

3,78

3,73

3,72

Regie/leiding

3,94

4,02

3,96

3,93

3,88

3,91

Stressbestendigheid

3,82

3,90

3,84

3,82

3,77

3,79

Verantwoordelijkheidsbesef /

4,25

4,31

4,27

4,25

4,20

4,22

20.000-50.000 Minder dan

Rolvastheid
Gemiddelde scores per vaardigheid Totaal
alles

Gemeentegrootte
Meer dan

100.0000-

50.000-

400.000

400.000

100.000

Gemiddeld Gemiddeld

Gemiddeld

Gemiddeld

Gemiddeld

Gemiddeld

Samenwerken

4,08

4,07

4,09

4,06

4,08

4,08

Nauwkeurigheid

3,72

3,77

3,75

3,73

3,70

3,69

Contactvaardig / communicatief

3,75

3,75

3,77

3,78

3,74

3,72

Regie/leiding

3,94

4,04

3,97

3,95

3,90

3,94

Stressbestendigheid

3,82

3,89

3,86

3,83

3,78

3,81

Verantwoordelijkheidsbesef /

4,25

4,32

4,28

4,24

4,22

4,25

20.000

Rolvastheid

34

7

Algemeen slotvragen

7.1

Wat is uw geslacht?

Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Man

11391

51%

2949

68%

1173

59%

5408

47%

1861

43%

Vrouw

10736

48%

1364

32%

815

41%

6061

53%

2496

57%

Anders

36

0%

4

0%

6

0%

9

0%

17

0%

Totaal

22163

100%

4317

100%

1994

100%

11478

100%

4374

100%

Totaal

Stedelijkheid

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

stedelijk
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Man

11391

51%

1409

49%

3577

51%

2150

52%

2979

52%

1270

52%

Vrouw

10736

48%

1445

51%

3416

49%

1991

48%

2702

48%

1154

48%

Anders

36

0%

7

0%

16

0%

5

0%

4

0%

4

0%

Totaal

22163

100%

2861

100%

7009

100%

4146

100%

5685

100%

2428

100%

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan 400.000 100.0000-400.000 50.000-100.000

20.000-50.000

Minder dan
20.000

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Man

11391

51%

221

57%

3261

51%

2300

50%

4665

53%

938

49%

Vrouw

10736

48%

165

43%

3064

48%

2337

50%

4181

47%

961

51%

Anders

36

0%

1

0%

8

0%

9

0%

17

0%

1

0%

Totaal

22163

100%

387

100%

6333

100%

4646

100%

8863

100%

1900

100%

7.2

Wat is uw leeftijd?

Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

Aantal

Aantal

%

31

1%

voorzitter
Aantal

%

32

0%

18-34

2635

12%

286

35-50

3213

14%

703

51-65

7381

33%

1680

jonger dan

Aantal

%

Aantal

%

%

1

0%

7%

201

10%

1151

10%

997

23%

16%

297

15%

1304

11%

909

21%

39%

666

33%

3675

32%

1360

31%

18

35

65 of ouder 8902

40%

1648

38%

829

42%

5348

47%

1077

25%

Totaal

100%

4317

100%

1994

100%

11478

100%

4374

100%

22163

Totaal

Stedelijkheid

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

stedelijk
Aantal
jonger dan 32

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

0%

1

0%

9

0%

2

0%

6

0%

14

1%

18
18-34

2635

12%

543

19%

851

12%

415

10%

619

11%

197

8%

35-50

3213

14%

409

14%

1064

15%

537

13%

874

15%

323

13%

51-65

7381

33%

866

30%

2430

35%

1306

32%

1924

34%

840

35%

65 of

8902

40%

1042

36%

2655

38%

1886

45%

2262

40%

1054

43%

22163

100%

2861

100%

7009

100%

4146

100%

5685

100%

2428

100%

ouder
Totaal

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan 400.000 100.0000-400.000 50.000-100.000

20.000-50.000

Aantal

Minder dan
20.000

Aantal
jonger dan 32

%

%

0%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

2

0%

4

0%

26

0%

Aantal

%

18
18-34

2635

12%

61

16%

976

15%

579

12%

837

9%

172

9%

35-50

3213

14%

72

19%

909

14%

637

14%

1266

14%

323

17%

51-65

7381

33%

130

34%

2053

32%

1543

33%

3011

34%

629

33%

65 of

8902

40%

124

32%

2393

38%

1883

41%

3723

42%

776

41%

22163

100%

387

100%

6333

100%

4646

100%

8863

100%

1900

100%

Stembureau lid

Teller

ouder
Totaal

7.3

Wat is uw hoogst gevolgde opleiding?

Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend
voorzitter

Geen onderwijs /

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

50

0%

6

0%

2

0%

29

0%

13

0%

5%

83

2%

59

3%

679

6%

228

5%

basisonderwijs / cursus
inburgering / cursus
Nederlandse taal
lbo / vbo / vmbo (kader- of 1049
beroepsgerichte leerweg) /
mbo 1
(assistentenopleiding)

36

mavo / havo of vwo

3424

15%

452

10%

273

14%

2178

19%

521

12%

4251

19%

699

16%

369

19%

2299

20%

884

20%

havo of vwo (overgegaan 2532

11%

464

11%

231

12%

1336

12%

501

11%

33%

1722

40%

674

34%

3479

30%

1482

34%

14%

843

20%

362

18%

1279

11%

683

16%

Weet niet / wil niet zeggen 333

2%

48

1%

24

1%

199

2%

62

1%

Totaal

100%

4317

100%

1994

100%

11478

100%

4374

100%

(eerste drie jaar) / ulo /
mulo / vmbo (theoretische
of gemengde leerweg) /
voortgezet speciaal onder
mbo 2, 3, 4 (basis
beroeps-, vak-,
middenkader- of
specialistenopleiding) of
mbo oude structuur (vóór
1998)
naar de 4e klas) / hbs /
mms/ hbo-propedeuse of
wo-propedeuse
hbo (behalve hbo-master) 7357
/ wo-kandidaats- of wobachelor
wo-doctoraal of wo-master 3167
of hbo-master /
postdoctoraal onderwijs

22163

Totaal

Stedelijkheid

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk Weinig stedelijk Niet stedelijk

stedelijk

Geen onderwijs /

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

50

0%

6

0%

10

0%

17

0%

15

0%

2

0%

5%

102

4%

275

4%

196

5%

322

6%

152

6%

3424

15%

375

13%

1068

15%

693

17%

850

15%

431

18%

4251

19%

395

14%

1337

19%

835

20%

1170

21%

501

21%

basisonderwijs / cursus
inburgering / cursus
Nederlandse taal
lbo / vbo / vmbo (kader- 1049
of beroepsgerichte
leerweg) / mbo 1
(assistentenopleiding)
mavo /havo of vwo
(eerste drie jaar) / ulo /
mulo / vmbo
(theoretische of
gemengde leerweg) /
voortgezet speciaal
onder
mbo 2, 3, 4 (basis
beroeps-, vak-,
middenkader- of
specialistenopleiding)

37

of mbo oude structuur
(vóór 1998)
havo of vwo

2532

11%

304

11%

855

12%

494

12%

587

10%

289

12%

7357

33%

958

33%

2313

33%

1369

33%

1959

34%

751

31%

3167

14%

685

24%

1031

15%

484

12%

697

12%

268

11%

333

2%

36

1%

120

2%

58

1%

85

1%

34

1%

22163

100% 2861

(overgegaan naar de 4e
klas) / hbs / mms / hbopropedeuse of wopropedeuse
hbo (behalve hbomaster) /wokandidaats- of wobachelor
wo-doctoraal of womaster of hbo-master /
postdoctoraal
onderwijs
Weet niet / wil niet
zeggen
Totaal

Geen onderwijs /

100% 7009

100% 4146

100% 5685

100% 2428

100%

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan

100.0000-

400.000

400.000

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

Aantal %

50

0%

1

0%

8

0%

17

0%

20

0%

4

0%

5%

4

1%

232

4%

255

5%

441

5%

115

6%

3424

15%

34

9%

905

14%

769

17%

1409

16%

300

16%

4251

19%

38

10%

1028

16%

953

21%

1847

21%

372

20%

2532

11%

45

12%

723

11%

515

11%

1015

11%

231

12%

50.000-100.000 20.000-50.000 Minder dan
20.000

basisonderwijs / cursus
inburgering / cursus
Nederlandse taal
lbo / vbo / vmbo (kader- 1049
of beroepsgerichte
leerweg) / mbo 1
(assistentenopleiding)
mavo /havo of vwo
(eerste drie jaar) / ulo /
mulo / vmbo
(theoretische of
gemengde leerweg) /
voortgezet speciaal
onder
mbo 2, 3, 4 (basis
beroeps-, vak-,
middenkader- of
specialistenopleiding)
of mbo oude structuur
(vóór 1998)
havo of vwo
(overgegaan naar de 4e
klas) / hbs / mms / hbo-

38

propedeuse of wopropedeuse
hbo (behalve hbo-

7357

33%

138

36%

2146

34%

1489

32%

2964

33%

613

32%

3167

14%

119

31%

1203

19%

574

12%

1036

12%

233

12%

333

2%

8

2%

88

1%

74

2%

131

1%

32

2%

22163

100% 387

master) /wokandidaats- of wobachelor
wo-doctoraal of womaster of hbo-master /
postdoctoraal
onderwijs
Weet niet / wil niet
zeggen
Totaal

7.4

100% 6333

100% 4646

100% 8863

100% 1900

100%

Wat is uw functie categorie?

Totaal

Functie

alles

Voorzitter

Plaatsvervangend

Stembureau lid

Teller

voorzitter
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

247

1%

63

1%

20

1%

114

1%

50

1%

ZZP’er/freelancer

942

4%

190

4%

79

4%

496

4%

177

4%

Werkzaam in

2737

12%

399

9%

213

11%

1291

11%

834

19%

4628

21%

1614

37%

573

29%

1532

13%

909

21%

Werkzaam bij de semi- 1591

7%

239

6%

141

7%

847

7%

364

8%

Ondernemer met
personeel

loondienst
(bedrijfsleven)
Werkzaam bij de
overheid
overheid (onderwijs,
zorg, politie, etc.)
Arbeidsongeschikt

335

2%

32

1%

20

1%

215

2%

68

2%

Werkloos /

446

2%

46

1%

19

1%

261

2%

120

3%

Gepensioneerd of VUT 8603

39%

1534

36%

782

39%

5238

46%

1049

24%

Studerend /

1099

5%

46

1%

55

3%

493

4%

505

12%

Huisvrouw / huisman

876

4%

67

2%

44

2%

598

5%

167

4%

Anders

471

2%

68

2%

36

2%

276

2%

91

2%

Weet niet/wil niet

188

1%

19

0%

12

1%

117

1%

40

1%

22163

100%

4317

100%

1994

100%

11478

100%

4374

100%

werkzoekend / bijstand

schoolgaand

zeggen
Totaal

Totaal

Stedelijkheid

39

alles

Zeer sterk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk Niet stedelijk

stedelijk
Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

247

1%

13

0%

46

1%

40

1%

96

2%

52

2%

ZZP’er/freelancer

942

4%

180

6%

303

4%

161

4%

200

4%

98

4%

Werkzaam in

2737

12%

385

13%

970

14%

494

12%

642

11%

240

10%

4628

21%

511

18%

1414

20%

797

19%

1370

24%

523

22%

1591

7%

221

8%

528

8%

276

7%

399

7%

157

6%

Arbeidsongeschikt

335

2%

46

2%

115

2%

50

1%

83

1%

41

2%

Werkloos /

446

2%

62

2%

175

2%

84

2%

88

2%

37

2%

8603

39%

1007

35%

2607

37%

1803

43%

2158

38%

1025

42%

1099

5%

265

9%

346

5%

160

4%

251

4%

75

3%

Huisvrouw / huisman 876

4%

79

3%

282

4%

174

4%

235

4%

106

4%

Anders

471

2%

68

2%

155

2%

76

2%

116

2%

56

2%

Weet niet/wil niet

188

1%

24

1%

68

1%

31

1%

47

1%

18

1%

22163

100%

2861

100%

7009

100%

4146

100%

5685

100%

2428

100%

Ondernemer met
personeel

loondienst
(bedrijfsleven)
Werkzaam bij de
overheid
Werkzaam bij de
semi-overheid
(onderwijs, zorg,
politie, etc.)

werkzoekend /
bijstand
Gepensioneerd of
VUT
Studerend /
schoolgaand

zeggen
Totaal

Totaal

Gemeentegrootte

alles

Meer dan

100.0000-

400.000

400.000

50.000-100.000 20.000-50.000

Minder dan
20.000

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

247

1%

1

0%

41

1%

52

1%

119

1%

34

2%

ZZP’er/freelancer

942

4%

23

6%

331

5%

192

4%

321

4%

75

4%

Werkzaam in

2737

12%

39

10%

801

13%

682

15%

985

11%

224

12%

4628

21%

120

31%

1282

20%

718

15%

2035

23%

460

24%

1591

7%

27

7%

489

8%

360

8%

574

6%

131

7%

335

2%

7

2%

111

2%

61

1%

124

1%

32

2%

Ondernemer met
personeel

loondienst
(bedrijfsleven)
Werkzaam bij de
overheid
Werkzaam bij de
semi-overheid
(onderwijs, zorg,
politie, etc.)
Arbeidsongeschikt

40

Werkloos /

446

2%

9

2%

145

2%

107

2%

154

2%

31

2%

8603

39%

119

31%

2303

36%

1846

40%

3582

40%

750

39%

1099

5%

18

5%

435

7%

248

5%

346

4%

50

3%

Huisvrouw / huisman 876

4%

6

2%

220

3%

217

5%

365

4%

68

4%

Anders

471

2%

15

4%

127

2%

112

2%

185

2%

32

2%

Weet niet/wil niet

188

1%

3

1%

48

1%

51

1%

73

1%

13

1%

22163

100%

387

100%

6333

100%

4646

100%

8863

100%

1900

100%

werkzoekend /
bijstand
Gepensioneerd of
VUT
Studerend /
schoolgaand

zeggen
Totaal

7.5

Indien werkzaam bij de overheid, werkt u bij de gemeente waar u actief was in het
stembureau?
Totaal

Functie

Alles

Voorzitter

Plaatsvervangend voorzitter

Stembureau lid

Teller

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Ja

3665

79,2%

1309

81,1%

455

79,4%

1135

74,1%

766

84,3%

Nee

963

20,8%

305

18,9%

118

20,6%

397

25,9%

143

15,7%

Totaal

4628

100%

1614

100%

573

100%

1532

100%

909

100%

Totaal

Stedelijkheid

Alles

Zeer sterk stedelijk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

Aantal %

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal %

Ja

3653

79,2% 363

71%

1075

76%

639

80,2%

1155

84,3%

421

80,5%

Nee

962

20,8% 148

29%

339

24%

158

19,8%

215

15,7%

102

19,5%

100%

100%

1414

100%

797

100%

1370

100%

523

100%

Totaal 4615

511

Totaal

Gemeentegrootte

Alles

Meer dan 400.000

100.0000-400.000

50.000-100.000

20.000-50.000

Minder dan 20.000

Aantal %

Aantal

%

Aantal

%

Aantal

%

Aantal %

Aantal

%

Ja

3653

79,2% 82

68,3%

993

77,5%

495

68,9%

1692

83,1% 391

85%

Nee

962

20,8% 38

31,7%

289

22,5%

223

31,1%

343

16,9% 69

15%

Totaal 4615

100% 120

100%

1282

100%

718

100%

2035

100%

100%

460

41