‘ Tweede Kamer
DER

STATEN-GENERAAL

President of the Venice Commission of the Council of
Europe Mr G. Buquicchio
Cou nci 1 of Eu rope
67075 Strasbourg Cedex
FRANCE

Postbus 20018
2500 EA Den Haag

-

cie.eu@tweedekamer.nl

datum 04 juni 2019
kenmerk 19-EU-B-024
betreft brief van de rapporteurs Transparantie bij adviesaanvraag van de Kamervoorzitter aan
de Venetië-Commissie
pagina 1/3

Geachte heer Buquicchio,
Heden, 4 juni 2019, heeft de Tweede Kamer op grond van artikel 30 van het Reglement
van Orde van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, besloten de Venetië-Commissie
van de Raad van Europa advies te vragen over mogelijke tekortkomingen en mogelijke
verbeteringen bij de democratische controle in de Europese Unie en de Eurozone door
het Nederlandse parlement.
Europese wetgeving heeft rechtstreekse werking. Nederlandse parlementariërs moeten
dus Europese besluitvorming kunnen controleren. Het zijn immers de eigen, nationale
kabinetsleden die in Brussel onderhandelen, over Europese wetgeving die rechtstreekse
werking heeft in hun eigen land.
Op dit moment is die controle zeer moeilijk voor nationale parlementariërs; zij kunnen
niet tijdig kennisnemen van documenten. Vaak zijn documenten vertrouwelijk zodat zij
die niet kunnen voorleggen voor advies aan derden. Tot slot wordt de positie van de
verschillende lidstaten, uit de verslaglegging, niet helder, zodat parlementariërs niet
weten waar meerderheden of blokkerende minderheden liggen bij informele
stemmingen. Ook wordt bij triloogonderhandelingen niet duidelijk welke lidstaten naast
het EU-Voorzitterschap deelnemen. Door gebrek aan transparantie kunnen nationale
parlementsleden de besluitvorming niet beïnvloeden waar er wel mogelijkheden zijn.
Voor het Nederlandse parlement roept dit de vraag op hoe deze Europese werkwijze
van beperkte en veelal vertrouwelijke informatiedeling zich verhoudt tot de wetgevende
en controlerende taken die het parlement op grond van nationaal constitutioneel recht
verricht. Zo kan gewezen worden op artikel 81 van de Nederlandse Grondwet, dat
regering en parlement op gelijke voet tot medewetgevers benoemt. Ook roept dit
vragen op met betrekking tot artikel 68 Grondwet, dat individuele Kamerleden het
recht geeft op inlichtingen van de regering. Conform het nationale constitutionele recht

datum

4juni 2019

is de regering, behoudens uitzonderingssituaties, verplicht om alle gevraagde
inlichtingen aan de Kamer te verstrekken. Aanvaard is tevens dat de regering een
actieve informatieplicht richting het parlement heeft. Daarbij geldt het uitgangspunt,
voortvloeiend uit artikel 66 Grondwet, dat inlichtingen in openbaarheid worden
verstrekt zodat het parlement optimaal zijn democratische taken kan vervullen.
De democratische controle op de Eurogroep en Eurozone-instituties is een apart
hoofdstuk, vooral omdat deze instituties zich voor een deel buiten het raamwerk van de
verdragen van de Europese Unie bevinden. Er is nauwelijks democratische controle op
de Eurogroep, die zelfs geen intern reglement van orde heeft en in de verdragen ook
niet voorkomt. Hetzelfde geldt voor de Eurotoppen. Toch neemt dit orgaan belangrijke
besluiten in noodsituaties en over de inrichting van de muntunie.
Verder is er op dit moment ook geen toetsing van de grenzen van het mandaat dat de
Europese Centrale Bank (ECB) onder het EU-verdrag gekregen, behalve bij het
Europees Hof van Justitie, die dat teruglegt bij de ECB zelf. De Europese Rekenkamer
merkt op dat zij geen toegang heeft tot documenten voor het bankentoezicht bij de
ECB en dat er wel behoorlijke risico’s zijn voor de belastingbetaler. Dit raakt ook
rechtstreeks de nationale controle en het budgetrecht.
1 Transparency International
heeft deze problemen in de Eurozone zeer scherp in kaart gebracht.
2
Gezien de snelle ontwikkelingen in de bankenunie, zoals de backstop en het Europees
depositogarantiestelsel, besprekingen over een eurozonebudget en het gebrek aan
democratische controle daarop, doen wij een klemmend beroep op uw Commissie om
advies aan het Nederlandse parlement uit te brengen over mogelijke tekortkomingen
en mogelijke verbeteringen bij de democratische controle in de Europese Unie en de
Eurozone, zodat wij op basis van nationale (constitutionele) wetgeving meer
democratische controle kunnen uitoefenen. Hiermee helpt u ons als nationale
parlementariërs onze nationale kabinetsleden beter te controleren inzake de Europese
besluitvorming en ons budgetrecht op grond van artikel 105 Grondwet beter uit te
oefenen.
Wellicht ten overvloede wijzen wij u erop dat de Tweede Kamer eerder al juridisch
3 ingewonnen heeft bij de parlementair advocaat, waaruit veel van de genoemde
advies
1

Europese Rekenkamer rapport, gepubliceerd op 14 januari 2019,
https : //www.eca .eurorja.eu/en/Pages/Newsltem .asx?nid = 11574
2
Transparency International, rapport ‘Vanishing Act: The Eurogroup’s Accountability,
gepubliceerd op 5 februari 2019, httos://transarency.eu/eurocrouu/
Letter from the Parliamentary Counsel of the Dutch House of Representatives, 6
maart 2017,
htts : //www. houseofreiresentatives. n l/sites/defau It/fi les/atoms/fi les/advice parliamen
tary council.df

pagina 2/3

datum

4juni 2019

tekortkomingen blijken. Daarop heeft de Kamer een paper
4 geschreven dat
ondertekend is door meer dan 20 Europese parlementen en als verzoek is neergelegd
bij verschillende instellingen van de Unie. Tot nu toe is daarop maar zeer beperkt een
reactie gekomen en zijn verbeteringen uitgebleven. De Europese Ombudsman kwam
zelfstandig tot vergelijkbare conclusies
, maar ook haar rapport heeft nog niet tot echte
5
veranderingen geleid.
Het Nederlandse parlement ziet op dit moment geen duidelijke mogelijkheden om zelf
transparantie en controle af te dwingen in de Unie en wendt zich daarom tot u voor een
advies, dat expliciet gaat over de invloed op de Nederlandse wetten, rechtsorde en
begroting.
Het verzoek is gebaseerd op de unaniem aangenomen motie-Omtzigt c.s. (Kamerstuk
22 112 nr. 2774) aangenomen door de Tweede Kamer op 21 februari 2019. Een
afschrift van deze motie met daarin een specificatie van de adviesaanvraag treft u
bijgesloten aan. Indien u dat wenst dan zijn wij van harte bereid om deze
adviesaanvraag mondeling toe te lichten in de vergadering van de Venetië-Commissie.
Hoogachtend,

Pieter Omtzigt (CDA)
Rapporteur Transparantie van Europese besluitvorming

Renske Leijten (SP)
Rapporteur Transparantie van Europese besluitvorming

Opening up closed doors: making the EU more transparent for its citizens, 26—28
november 2017,
https ://www.tweedekamer. nl/kamerstukken/detail?id=2017D32584&did = 2017D32584
Speciaal rapport Europese Ombudsman, 01/2/2017/TE, 15 mei 2018,
https ://www.ombudsman .euroia.eu/nl/wecial-report/en/9492 1

pagina 3/3