3
Pakket Belastingplan 2024
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten
en enige andere wetten (Belastingplan 2024) ( 36418 );
- het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten
en enige andere wetten (Belastingplan BES eilanden 2024)
( 36419 );
- het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten
en enige andere wetten (Overige fiscale maatregelen 2024)
( 36420 );
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet inkomstenbelasting 2001 en de Successiewet 1956 in verband met aanpassingen in een aantal fiscale bedrijfsopvolgingsfaciliteiten
(Wet aanpassing fiscale bedrijfsopvolgingsfaciliteiten 2024)
( 36421 );
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 tot aanpassing van de regeling voor
de fiscale beleggingsinstelling (Wet aanpassing fiscale
beleggingsinstelling) ( 36422 );
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 en enige andere wetten tot aanpassing van de regelingen voor het fonds voor gemene rekening en de vrijgestelde beleggingsinstelling (Wet aanpassing fonds voor gemene rekening en vrijgestelde beleggingsinstelling) ( 36423 );
- het wetsvoorstel Regels ten behoeve van de compensatie voor burgers wegens de selectie van de aangifte
inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen waarvan
niet aannemelijk is dat die selectie heeft plaatsgevonden
op fiscale gronden (Wet compensatie wegens selectie aan
de poort) ( 36424 );
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 en enige andere wetten tot codificatie
en aanvulling van het fiscale kwalificatiebeleid inzake buitenlandse rechtsvormen en tot afschaffing van de zelfstandige belastingplicht van de open commanditaire vennootschap (Wet fiscaal kwalificatiebeleid rechtsvormen) ( 36425
);
- het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten
(Wet fiscale Klimaatmaatregelen glastuinbouw) ( 36426
);
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet waardering
onroerende zaken en de Wet op de belasting van personenauto's en motorrijwielen 1992 in verband met het herwaarderen van de proceskostenvergoeding en vergoeding van
immateriële schade wegens overschrijding van de redelijke
termijn (Wet herwaardering proceskostenvergoedingen
WOZ en bpm) ( 36427 );
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet inkomstenbelasting 2001 met betrekking tot de bijzondere regels voor
ambtshalve verminderingen (Wet tijdelijke regeling herzien
aangifte inkomstenbelasting) ( 36428 );
- het wetsvoorstel Verlaging van de eigen bijdrage in de
huurtoeslag voor de jaren 2024 en verder (Wet verlaging
eigen bijdrage huurtoeslag) ( 36429 );
- het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene nabestaandenwet en de Participatiewet in verband met het in 2024
niet afbouwen van de dubbele algemene heffingskorting
in het referentieminimumloon ( 36430 );
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het kindgebonden budget tot intensivering van het kindgebonden

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

budget in verband met koopkrachtondersteuning ( 36431
);
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet belastingen op
milieugrondslag (Wet fiscale klimaatmaatregelen industrie
en elektriciteit) ( 36432 );
- het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten
en enige andere wetten (Fiscale verzamelwet 2024) ( 36342
);
- het wetsvoorstel Invoering van een minimumbelasting
en wijziging van de Algemene wet inzake rijksbelastingen
en de Invorderingswet 1990 in verband met de implementatie van Richtlijn (EU) 2022/2523 van de Raad van 14
december 2022 tot waarborging van een mondiaal minimumniveau van belastingheffing voor groepen van multinationale ondernemingen en omvangrijke binnenlandse
groepen in de Unie (PbEU 2022, L 328/1) (Wet minimumbelasting 2024) ( 36369 ).
De voorzitter:
Aan de orde is het debat over het Pakket Belastingplan 2024,
de Wet minimumbelasting en de Fiscale verzamelwet. Wij
gaan dit behandelen in één termijn, omdat er in een wetgevingsoverleg al een behoorlijke voorbereiding is geweest.
Ook goedemorgen, meneer Omtzigt. Ik heet de staatssecretaris van Financiën en de minister voor Klimaat en Energie
van harte welkom, evenals de woordvoerders, de mensen
op de publieke tribune en de mensen die op een andere
manier dit debat volgen. En nogmaals, we doen dit in één
termijn. Dat wil zeggen dat er geen tweede termijn is. Dat
klinkt heel logisch, maar als er behoefte is aan moties, moet
dat allemaal in de eerste termijn gebeuren.
De heer Van Weyenberg, D66.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik heb twee puntjes van orde. Het eerste is dat ik, namens
alle collega's denk ik, staatssecretaris Van Rij welkom heet
op zijn verjaardagsfeest en hem van harte feliciteer met zijn
verjaardag.
De voorzitter:
Daar sluiten we ons bij aan: gefeliciteerd!
(Geroffel op de bankjes)
De heer Van Weyenberg (D66):
Het is een goed gebruik dat je dan cadeautjes meeneemt.
Dat hebben wij in de vorm van amendementen gedaan,
zeg ik tegen hem.
Voorzitter, mijn tweede punt van orde is een vraag aan het
kabinet. Wij hebben heel veel amendementen ingediend,
met heel veel hulp van het ministerie van Financiën, waarvoor grote dank. Het feit dat wij veel doen, geeft ons ook
een grote verantwoordelijkheid. Dat klopt. Een van de dingen die dus belangrijk zijn, is dat wij de lijst met appreciaties
krijgen. Het kabinet heeft aangegeven met een brief daarover te komen.
De voorzitter:
Die is net binnen.

25 oktober 2023
TK 17

17-3-1

De heer Van Weyenberg (D66):
Is die al binnen? Dan is mijn tweede punt van orde bij
voorbaat gedaan en zeg ik daarvoor dank, voorzitter.
De voorzitter:
Kijk. Staatssecretaris, gaat uw gang.
Staatssecretaris Van Rij:
Ik wil even op het eerste punt reageren. Dank voor de felicitaties. Ik heb er 63 jaar over moeten doen om in de tempel
van de democratie mijn verjaardag te mogen vieren. De
teller van de amendementen staat nog net niet op 63. Dit
is geen aanmoediging voor meer amendementen. Maar
dank.
De voorzitter:
Dank u zeer. Volgens mij zijn het er 58. De heer Van Raan,
Partij voor de Dieren.
De heer Van Raan (PvdD):
Laten we nou allemaal het volgende doen, als cadeautje
aan de staatssecretaris. Ik trek in ieder geval één amendement in, namelijk 36418, nr. 26.
De voorzitter:
Het amendement-Van Raan (stuk nr. 26 (36418)) is ingetrokken.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Dan gaan we van start met de eerste termijn. De heer Tony
van Dijck van de PVV, gaat uw gang.

De heer Tony van Dijck (PVV):
Voorzitter, dank u wel. Wij hebben het vandaag over het
Belastingplan 2024. Wij hebben in twee dagen ongeveer
het grootste Belastingplan ooit behandeld. Maar liefst
zeventien wetsvoorstellen werden in een rap tempo
besproken, en dat terwijl het kabinet demissionair is. We
hebben als PVV geprobeerd om een aantal van deze wetten
controversieel te verklaren, maar dat was helaas tevergeefs.
Alles zou en moest met stoom en kokend water erdoorheen
worden gejast.
Neem nu de Wet minimumbelasting. Daarover zei de
staatssecretaris eergisteren nog: "Het is een van de meest
ingewikkelde stukken wetgeving die ik in de afgelopen 40
jaar heb gezien." Deze staatssecretaris heeft veel wetsvoorstellen gezien, en dit is een van meest ingewikkelde. En wij
behandelen deze wet, 500 pagina's dik, even tussen de soep
en de aardappelen. Hoezo een "zorgvuldige" behandeling?
Hetzelfde geldt voor de klimaatwetten van minister Jetten.
Ik ben blij dat hij er vandaag is, want we hebben hem de
afgelopen twee dagen gemist. Deze minister dropt hier
twee grote wetten met veel impact en laat zich vervolgens
niet meer zien. Het draagvlak voor deze wetten is dan ook

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

ver te zoeken. De hele Kamer, met uitzondering van D66 en
GroenLinks, dus bijna de hele Kamer, vroeg zich af wat de
impact is van deze wetten. Wat betekent dit voor de
bestaanszekerheid van de glastuinbouw en de industrie?
Wat zijn de weglekrisico's? Samen met de VVD heb ik zelfs
geprobeerd om deze wetten uit te stellen.
Voorzitter. Wat de PVV betreft is het onverantwoord om
deze wetten nu te behandelen en daarover te stemmen.
Want de minister verhoogt de energiekosten tot ongekende
hoogten, zodat de tuinders wel móéten stoppen. De lasten
van een tomatenteler stijgen met 2.000%. Een alternatief is
veelal niet voorhanden of onbetaalbaar. De minister brengt
zo een hele sector in gevaar. Kan de minister mij vertellen
hoe een dakpannenfabriek met een gasgestookte oven moet
verduurzamen? Wat is het alternatief? Want groene waterstof is nog geen optie en elektrische ovens zijn nog in ontwikkeling. Dus de minister zet de industrie met de rug tegen
de muur. Over een paar jaar hebben we in dit land geen
boeren meer, geen vissers meer, geen tuinders meer en
geen industrie meer. Dan mogen we ons vlees, onze
paprika's, onze tomaten, onze bakstenen en ons staal
importeren uit Polen of China. Is dat soms de bedoeling,
zo vraag ik de minister.
En ik zie hem nog staan, minister Jetten, een paar jaar
geleden, voor die poster, die grote D66-poster met de tekst
"wij halen hem weg"; hij stond voor een kolencentrale. Weet
u dat nog? Volgens mij bedoelde hij met die slogan: we
halen "ze" weg, die boeren en die vissers; we halen ze weg,
de kassen in het Westland, we halen ze weg, de keramische
industrie, Tata, de staalindustrie. Alles moet weg van deze
minister, en als het weg is, is het goed voor het milieu en
haalt hij zijn doelstelling. Als dat de bedoeling is van deze
minister, dan snap ik het. We spelen Russisch roulette met
de welvaart van Nederland. De PVV zal dan ook tegen deze
twee kamikazewetten stemmen.
Dan wil ik het nog even hebben over het falen van de
staatssecretaris. Ook al is het zijn verjaardag, ik kan het niet
laten. Want voor de PVV is het onbegrijpelijk dat een lagere
opbrengst van bijvoorbeeld de Wet minimumbelasting
wordt afgewenteld op het mkb. Omdat de staatssecretaris
de opbrengst te laag heeft ingeschat moet nu het mkb met
de mkb-winstvrijstelling bloeden voor 180 miljoen. Datzelfde
gebeurt bij fiscale regelingen. Omdat de staatssecretaris
dacht 71 miljoen meer op te halen met de fiscale regelingen,
wordt nu de inkomstenbelasting voor werkenden verhoogd.
De staatssecretaris faalt met zijn prognoses en de burger
betaalt. Dat het kabinet zijn zaakjes niet op orde heeft, zien
we ook bij de gratis kinderopvang en box 3. De datum voor
gratis kinderopvang in 2025 wordt niet gehaald maar de
inkomensafhankelijke combinatiekorting wordt wel alvast
afgebouwd en zelfs afgeschaft voor nieuwe gevallen. Ook
de problemen rondom de spaartaks zijn nog steeds niet
opgelost. Er loopt nog een arrest en een massaalbezwaarprocedure kan ons nog miljarden gaan kosten. Het is een
zooitje en de burgers en ondernemers mogen daarvoor
bloeden. Alsof ze het nog niet zwaar genoeg hebben.
De voorzitter:
Dat is een mooi bruggetje. Nou eigenlijk niet zozeer een
bruggetje maar een mooi moment, wilde ik zeggen. De heer
Alkaya.

25 oktober 2023
TK 17

17-3-2

De heer Alkaya (SP):
Ik snap die associatie, voorzitter. Ik heb de volgende vraag
aan de heer Van Dijck. Hij had het over de Wet minimumbelasting en vervolgens over de glastuinbouw en andere
wetten. Over die andere wetten zei hij: daar ga ik tegenstemmen. Gaat hij dan ook tegen die Wet minimumbelasting
voor multinationals stemmen?

buurlanden. Het blijkt ook uit het feit dat wij al jaren een
enorm overschot op onze betalingsbalans hebben, van bijna
10% van onze totale economie. Ik wil dus toch vragen om
enige nuance. Zeg niet dat alles duur is. Wonen is heel duur;
daarom willen we de woningmarkt reguleren. Maar willen
we daar wat aan doen, dan is het goed om toch iets preciezer te zijn.

De heer Tony van Dijck (PVV):
Nou, ik ga de fractie niet adviseren om daartegen te stemmen, maar ik wil wel gezegd hebben dat ik het onnauwkeurig en onwelgevallig vind om zo'n grote en ingewikkelde
wet hier zo snel te behandelen, maar ik ga er niet voor liggen omdat ik het idee van de wet goed vind. Wel ben ik
bang dat we wellicht in de toekomst, zoals de staatssecretaris zelf ook toegaf, het na invoering er nog vaker over
zullen hebben. Dus het laatste woord is er nog niet over
gesproken.

De heer Tony van Dijck (PVV):
Als bijna de helft van Nederland niet rond kan komen, is
Nederland gewoon te duur. Of dat er nu aan ligt dat ze te
weinig verdienen of dat de overheid te veel belasting vraagt,
is om het even. Natuurlijk, ik wil dat iedereen rond kan
komen. Ik sta hier om het Belastingplan te bespreken. Ik
vind dat de belastingen in Nederland gewoon veel te hoog
zijn. Buurlanden hebben geen 21% btw. Duitsland heeft
geen 21% btw; dat heeft Nederland wel. Duitsland doet het
voor 19%. In Duitsland is de benzine veel goedkoper. Half
Nederland doet in Duitsland boodschappen. U kunt wel
zeggen dat de boodschappen in Nederland relatief goedkoop zijn, maar ik weet niet waar u het dan mee vergelijkt.
Ik kom uit de grensstreek, uit Venlo, en ik zie dat iedereen
in Duitsland boodschappen doet en benzine tankt en daar
zelfs op het terras gaat zitten.

De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Voorzitter. De koopkracht. Het kabinet presenteert vol trots
een koopkrachtpakket van 2 miljard. Ze kunnen het niet
vaak genoeg zeggen. Maar onder de streep doet het weinig
voor de koopkracht. Het pakket voorkomt dat de armoede
toeneemt, niet meer en niet minder. Feitelijk is het een
armoedepakket, want nog steeds leven 850.000 mensen in
Nederland in armoede. Het kabinet vertelt ook niet het
eerlijke verhaal. Het kabinet roept om het hardst dat de
huurtoeslag met €416 omhooggaat. Dat is mooi, maar ze
vergeten erbij te vertellen dat tegelijkertijd de zorgtoeslag
met €412 omlaaggaat. Dus we schieten daar niets mee op.
En de middenklasse wordt vergeten. Gepensioneerden en
werkenden leveren in drie jaar tijd meer dan 2% koopkracht
in. Een gepensioneerde met alleen een AOW gaat er volgend jaar €60 op achteruit, per maand. Een bijstandsgerechtigde levert €72 in, per maand. Dat komt keihard aan voor
deze mensen, die het toch al niet breed hebben. Mensen
kunnen hun rekeningen nauwelijks betalen. Bijna de helft
van Nederland heeft moeite om rond te komen en ervaart
betalingsproblemen. Alles is veel te duur geworden.
Nederland is te duur geworden. De boodschappen, de
energierekening, de benzine, de huren, het openbaar vervoer: alles schiet omhoog. In plaats van dit te repareren,
verhoogt het kabinet de belasting op gas, benzine, verpakkingen, frisdrank, alcohol en sigaretten. Dit kabinet gooit
olie op het vuur, alsof het allemaal al niet duur genoeg is.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Toch even op dit punt. Ik ben het voor een deel eens met
wat er wordt gezegd. Een aantal zaken zijn echt duur in
Nederland. Dat komt in belangrijke mate doordat de lonen
te lang zijn achtergebleven bij de winstontwikkeling in het
bedrijfsleven. Dat geldt zeker voor mensen die afhankelijk
zijn van een uitkering en voor mensen die tot modaal verdienen. Tegelijkertijd geldt het echt niet voor alles. Die
nuance wil ik toch aanbrengen. Het heeft er voor een deel
mee te maken dat we niet altijd de kosten, ook de milieukosten, doorberekenen in de prijs van producten. De
boodschappen zijn in Nederland relatief goedkoper dan in

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Als je alles wat je regulier in je boodschappenmand doet,
meerekent, dan blijkt dat gewoon uit de statistieken. Maar
ik wil echt met de heer Van Dijck meegaan op het punt dat
de belastingen voor mensen die werken en een inkomen
hebben, veel te hoog zijn. Dat komt doordat de belastingen
op vermogen, winst en vervuilen veel te laag zijn in
Nederland. Ik hoop dat de PVV ook die kant ziet, want per
saldo alle belastingen verlagen gaat niet, ook niet met alle
wensen die de PVV zelf heeft.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Het is de overheid die de belastingen bepaalt. Ik vind dat
alles — autorijden, wonen, boodschappen en de energierekening — in Nederland veel te duur is ten opzichte van wat
de Nederlanders te besteden hebben. Daar moet je het altijd
tegenover zetten. Nederland is gewoon een heel duur land.
Dat komt mede doordat de overheid te veel belasting heft.
De heer Erkens (VVD):
Collega Van Dijck heeft veel kritiek op het Belastingplan.
Hij gaf eerder aan, in WGO's die we hierover hadden, dat
ondernemen veel belast wordt, evenals sparen. Maar hoe
geloofwaardig is zijn kritiek als hij het amendement van de
heer Van der Lee zou steunen? Met dat amendement gaat
de belasting op ondernemen en sparen verder omhoog.
Gaat hij dat steunen?
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik weet niet welk amendement je nu bedoelt.
De heer Erkens (VVD):
Ik bedoel dat amendement van links, ingediend tijdens de
Algemene Politieke Beschouwingen.

25 oktober 2023
TK 17

17-3-3

De heer Tony van Dijck (PVV):
Is dat het amendement waardoor het wettelijk minimumloon
en de kinderopvangtoeslag omhooggaan? Ja, dat hebben
wij gesteund, want wij vinden inderdaad dat op dit moment
het wettelijk minimumloon … U weet zelf dat aan het wettelijk minimumloon heel veel gekoppeld is, zoals de AOW.
Als het wettelijk minimumloon met 1,2% omhooggaat —
want daar hebben we het over — gaan dus ook de AOW
en de uitkeringen omhoog. Dan gaat het hele loongebouw
met 1% of 2% omhoog. Wij vinden dat de belastingen te
hoog zijn. Wij vinden dat mensen iets meer te besteden
zouden moeten krijgen. Dat doen we enerzijds door de
belastingen te verlagen en anderzijds, second best, door
het amendement te steunen om het wettelijk minimumloon
ietsje te verhogen, met 1,2%. Inderdaad gaat dan in box 3
het percentage iets omhoog. Dat konden wij verkroppen,
omdat het forfait voor de spaarders op 0,03% staat. Spaarders worden daar niet door geraakt. Het zijn alleen de wat
grotere, rijkere beleggers die dan iets meer moeten gaan
afdragen. Maar dat is een keuze.

camper onnodig op kosten worden gejaagd, en de oldtimertaks. Laat die mensen toch met rust! Het levert niets op
voor de schatkist en het is pure pesterij. Dit geldt ook voor
de vliegtaks, waardoor vakanties onbetaalbaar worden, en
voor de btw op agrarische goederen, waardoor kinderboerderijen in de financiële problemen komen. Ik zei het al: dit
levert niets op voor het milieu, niets voor de schatkist en
het maakt de mensen alleen maar ziek.
Voorzitter. Tot slot de familiebedrijven. Gelukkig onderkent
het kabinet het belang van de familiebedrijven en het belang
daarvan voor onze economie. Maar de PVV snapt niet
waarom er aan de vrijstellingen bij de bedrijfsopvolging —
wat toch heel belangrijk is — wordt gemorreld. Ook dat
levert niets op, maakt de regeling niet robuuster, niet eenvoudiger, maar zorgt wel voor een hoop onrust in familieland. Waarom doet deze staatssecretaris dit? Het voegt
namelijk niets toe en het levert — wat is het? — 40 tot 46
miljoen op. Dat is niets!
Voorzitter. Dan heb ik nog twee moties.

De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Voorzitter. Even kijken waar ik gebleven was. Het kabinet
predikt dus koopkrachtherstel, maar duwt de mensen alleen
maar verder onder water. De PVV probeert daar dan ook
met een aantal amendementen een stokje voor te steken.
Zo draaien wij de voorgenomen accijnsverhogingen voor
alcohol en tabak terug. Alcohol en tabak zijn duur genoeg
wat ons betreft. We krijgen alleen maar meer grenseffecten,
meer mensen die naar Duitsland vluchten om daar hun
sigaretten te kopen. Ook de verhoging van de energiebelasting op gas vinden wij asociaal en draaien wij terug. Eerder
hebben wij ook voorgesteld om de btw op boodschappen
te schrappen, zodat deze weer iets betaalbaarder worden.
De PVV wil ook al langer van het eigen risico af.
Voorzitter. Wij vinden het ook asociaal dat de extra inkomensondersteuning van €25 per maand voor onze gepensioneerden wordt afgepakt. Ook hiervoor hebben we een
amendement ingediend. Wij geven dit extraatje, die €25
per maand, liever aan onze ouderen die het goed kunnen
gebruiken, dan aan de expats die het makkelijk kunnen
missen.
Dan wil ik het nog hebben over de pesttaksen, die zogenaamd bedoeld zijn om mensen te prikkelen om een ander
gedrag te vertonen. Tijdens het wetgevingsoverleg hadden
we het er ook over. De PVV vraagt zich af of die bemoeienis
niet te ver gaat. Heeft prikkelen nog wel zin? Heeft het nog
wel effect? Alsof mensen niet weten dat roken, alcohol en
suiker slecht voor ze zijn! Alsof mensen voor hun lol veel
rijden of de verwarming aanzetten! Het is wat ons betreft
pure pesterij om de schatkist te spekken. Niet meer en niet
minder. Neem nu de verbruiksbelasting alias de suikertaks.
Hierdoor worden frisdranken maar liefst 40% duurder in de
supermarkt. Ik noem de toeslag op plastic — een ordinaire
prijsverhoging op bakjes friet; u kent ze wel — zogenaamd
om het gebruik van plastic te ontmoedigen. Het zet geen
zoden aan de dijk. Het is pure pesterij. Wie verzint zoiets?
Zelfs de Kamer heeft deze taks nu met dank aan de SP
gekild. Ik noem de campertaks, waardoor mensen met een

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat zes op de tien huishoudens niet of nauwelijks rond kunnen komen;
constaterende dat consumenten in anderhalf jaar tijd 31%
meer voor boodschappen zijn gaan betalen;
verzoekt de regering de btw op boodschappen te schrappen,
zodat boodschappen weer iets betaalbaarder worden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Tony van Dijck en
Wilders.
Zij krijgt nr. 65 (36418).
De heer Tony van Dijck (PVV):
Tot slot de volgende motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat 21% van de Nederlanders zorg mijdt
vanwege de hoge kosten en het eigen risico;
overwegende dat dit zeer onwenselijk is;
verzoekt de regering het eigen risico te schrappen,
en gaat over tot de orde van de dag.

25 oktober 2023
TK 17

17-3-4

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Tony van Dijck en
Wilders.
Zij krijgt nr. 66 (36418).
De heer Tony van Dijck (PVV):
Dan rest mij nog te zeggen dat ik de positieve ontvangst
van de amendementen door de staatssecretaris en de
Kamer tegemoetzie.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Dijck. Dan geef ik het woord aan
de heer Erkens van de VVD.

De heer Erkens (VVD):
Dank u, voorzitter. Ook mijn felicitaties aan de staatssecretaris. Ik denk dat we de 63 amendementen op deze manier
wel gaan halen, maar ik hoop het eigenlijk niet.
Voorzitter. Voordat we beginnen met onze inbreng, moet
mij wel iets van het hart. Dit Belastingplan met alle bijbehorende wetten is enorm uitgebreid. De heer Van Dijck gaf
het ook al aan. Er zijn zeventien verschillende wetsvoorstellen met een grote impact op verscheidene sectoren en
groepen in de samenleving. Veel collega's hebben aangegeven dat het daarom wel lastig is om echt goed te doorgronden wat we nu hier met elkaar besluiten. Ik deel dat
ongemak, maar gelukkig hebben we inderdaad wel schriftelijke rondes, uitvoeringstoetsen, impactanalyses en twee
dagen aan wetgevingsoverleg gehad. En nu hebben we
deze plenaire afronding. We hebben het er als Kamer alleen
ook niet simpeler op gemaakt. Er zijn meer dan 50 amendementen ingediend en we gaan richting de 60. Het is ieders
goed recht om een amendement in te dienen; dat doen wij
uiteraard zelf ook. Sommige amendementen zijn vast en
zeker goed doordacht en lossen een probleem op. Met
sommige amendementen zullen we het niet eens zijn, maar
er ligt een politieke keuze voor. Een aantal amendementen
zijn vrij verstrekkend en de gevolgen daarvan zijn nog
moeilijk te overzien. Ik zou dit debat ook richting de collega's
die ze indienen willen gebruiken, om ze duidelijk te krijgen.
Dat baart mij wel zorgen, want het voelt aan als haastwerk,
met risico op onvoorziene gevolgen, en ik krijg er ook wel
een bepaalde mate van buikpijn van. Ik hoop dat de
staatssecretaris die misschien ten dele kan weghalen.
Over een aantal dekkingsvoorstellen heb ik ook vragen aan
de staatssecretaris. Ten eerste benoem ik het afschaffen
van het heffingsplafond op leidingwater, dat in meerdere
voorstellen staat. Ik snap dat we hier als politiek naar
moeten kijken. Water wordt steeds schaarser in tijden van
klimaatverandering en droogte. Tegelijkertijd heeft het
abrupt afschaffen hiervan mogelijk een enorme impact op
bepaalde gebruikers. Klopt het dat zwembaden en ziekenhuizen te maken krijgen met tienduizenden euro's extra
belasting per jaar als ze dit zouden doen? Verdwijnen
voorzieningen hierdoor mogelijk verder uit de regio?
Voorzitter, ik kan ook eerst de interrupties doen?

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

De voorzitter:
Ja. De heer Omtzigt.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
De heer Erkens zegt dat hij van een aantal voorstellen
buikpijn krijgt. Zou hij kunnen aangeven van welke voorstellen in het voorliggende pakket hij buikpijn krijgt?
De heer Erkens (VVD):
Ik krijg buikpijn van het feit dat ik niet alle gevolgen overzie
van een aantal van de amendementen die ingediend zijn.
Het Belastingplan hebben we met elkaar besproken. We
hebben gezegd dat het glastuinbouwvoorstel zoals het er
ligt, heel kwetsbaar is. De bedragen rammelen aan alle
kanten. Het lijkt erop dat de sector geen handelingsperspectief krijgt. Ik liep nu de amendementen door om aan te
geven waar die zorgen zitten.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Oké. En heeft de heer Erkens ook nog buikpijn van bijvoorbeeld het wetsvoorstel over de mineralogische industrie,
die ook zomaar dicht zou kunnen gaan?
De heer Erkens (VVD):
Dat wetsvoorstel vind ik ook lastig. Het wetsvoorstel heeft
op zichzelf misschien geen heel grote impact op de sector,
maar de stapeling van alles wat we de laatste twee à drie
jaar gedaan hebben, heeft dat wel. Het zit in de verhoging
van de energiebelasting voor bedrijven. Het zit in het
afschaffen van de IKC, de indirecte kostencompensatie. Het
zit ook in de toename van de CO2-prijs en in dit voorstel. Ik
kom er dalijk ook nog op terug, maar op dat vlak zou ik het
kabinet een voorstel willen doen om richting het voorjaar
een impact assessment te doen op de stapeling en ook te
bekijken welke beleidsopties er verder nodig zijn voor de
sector om hier te kunnen verduurzamen.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dat laatste zou ik steunen, want dat betekent dat we nu niet
over dat wetsvoorstel zouden stemmen, als ik de heer
Erkens goed beluister.
De heer Erkens (VVD):
Ja.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Maar dan toch even over het eerste. Ik heb buikpijn van iets
meer dan alleen de voorstellen waar de heer Erkens buikpijn
van heeft, maar op één punt komt het overeen. Dat is het
wetsvoorstel over de glastuinbouw. Er stond een bezuiniging in het regeerakkoord van 33 miljoen en er wordt nu
300 miljoen extra belasting geheven op de glastuinbouw.
Dat is het tienvoudige. De staatssecretaris zei gisteren dat
het voorstel uit het regeerakkoord kwam. Dat kan dus echt
wel naar het rijk der fabelen verwezen worden. De heer Van
Dijck bracht het al beeldend. We hebben tabellen gehad die
aantoonden dat een aantal kwekers tussen de 1.000% en
2.000% extra kosten krijgen, bijvoorbeeld telers van radijzen,
bloemen en tomaten. De gasprijs gaat voor hen … Ze

25 oktober 2023
TK 17

17-3-5

betalen nu een paar cent belasting per kuub en dat gaat
omhoog naar €0,70 belasting per kuub. Aangezien in België
en Duitsland geen of nauwelijks belasting wordt betaald,
betekent dat dat de gasprijs hier effectief dubbel zo hoog
is als in de buurlanden. Die kassen gaan hier dus verdwijnen, maar die gaan gewoon naar België of Duitsland; dat
levert geen enkele CO2-besparing op. Of ziet de heer Erkens
wel een manier waarop dit bijdraagt aan het klimaat en
waarop deze ondernemers wel nog gewoon hun onderneming kunnen bedrijven?
De heer Erkens (VVD):
In het bestaande voorstel van het kabinet heb ik inderdaad
moeite om die manier te zien. Ik heb daarom ook samen
met de heer Grinwis en mevrouw Van Dijk een amendement
op dat vlak ingediend om de sector vijf jaar extra de tijd te
geven. De afbouw richt zich dan dus niet op 2030, maar op
2035. Dat betekent wel dat je een dekkingsopgave krijgt en
ook de CO2-reductie moet borgen. De sector zelf gaf aan
dat dat misschien via de CO2-heffing zou kunnen gebeuren.
Volgens mij heeft u in het WGO zelf ook vragen over die
route gesteld. Ik denk dat dat een veel betere route voorwaarts zou zijn, want dan geef je bedrijven twaalf jaar de
tijd om te verduurzamen. We trekken bijna 700 miljoen aan
extra subsidies uit om ze daarmee te helpen, maar ik vind
de tijdlijn van het kabinet richting 2030 gewoon onrealistisch, ook gezien alle doorlooptijden van verduurzamingstrajecten. Dat zou inderdaad betekenen dat bedrijven hier
verdwijnen en eigenaren misschien in het buitenland een
nieuwe onderneming openen. Wij raken de werkgelegenheid dan kwijt.
De voorzitter:
Tot slot, de heer Omtzigt.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik vind het creatief wat de VVD, de ChristenUnie en het CDA
doen, maar hier komt precies hetzelfde probleem dat hij bij
de andere amendementen noemt. Het gaat ongetwijfeld de
goede kant op met dat amendement, maar is er ergens een
impactanalyse of een bewijs — ik bedoel een onderbouwde
analyse, want ik weet ook wel dat je nooit een bewijs krijgt
— binnen een dag te leveren waarin staat dat dit traject wel
haalbaar is?
De heer Erkens (VVD):
Dat gaat niet binnen een dag te leveren te zijn. Ons voorstel
geeft aan dat bijvoorbeeld het pad van die CO2-heffing
volgend jaar aan de hand van een tariefstudie en in
samenspraak met de sector vastgesteld moet worden, zodat
je als Kamer volgend jaar nog kan bijsturen. Dat is precies
vanwege de reden die u noemt. Ik vind het vrij lastig om
ter plekke te bedenken wat nou een goed tarief is en in welk
jaar. Wat geeft het handelingsperspectief? Wat levert het
op? Er is namelijk veel onzekerheid hierbij. Ons voorstel
zou zijn om vast te leggen dat die CO2-heffing inderdaad
wordt geïntroduceerd; de sector stelde zelf ook voor dat
dat gebeurt. Doe echter eerst een tariefstudie met een
impactassessment, en doe dat in overleg met de sector,
waarmee je ook de CO2-doelen en de financiële dekking

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

borgt. Op die manier zet je dat definitieve pad alvast vast.
Dus dat geeft ons als Kamer ook de kans om hier volgend
jaar verder met elkaar te debatteren over de vraag of er
voldoende handelingsperspectief is. Het voordeel van dit
nu wel op deze manier beslissen is dat je inderdaad wel al
een stapt neemt en bij de sector aangeeft dat er meer tijd
wordt gekocht — want 2030 gaat naar 2035 — en dat we
de komende maanden op een weloverwogen manier met
elkaar komen tot een exacte invulling.
De heer Van Weyenberg (D66):
Mijn zorg gaat hier eerlijk gezegd een beetje de andere kant
op. Je kunt politiek van mening verschillen over tijdpaden
waarin je bepaalde belastingvoordelen afbouwt. Wat ik in
het amendement echter lees, is dat de CO2-besparing die
je door een ander afbouwpad kwijtraakt, wordt gewaarborgd door de CO2-prijs te verhogen. Maar in het amendement staat die CO2-prijs nu niet meer. Daarmee lijkt het mij
dat de dekking in het amendement, zowel qua CO2 als
financieel, ontbreekt. Nou weet ik dat de heer Erkens als
klimaatwoordvoerder nauw betrokken is bij die pakketten,
dus ik had wel zorgen op dat punt. Dat staat even los van
de vraag of ik het met de inhoud eens ben. De dekking lijkt
helemaal verdwenen. Dit geldt ook voor de borging van de
CO2-opbrengsten, die wel in het oorspronkelijke voorstel
zat.
De heer Erkens (VVD):
Ik zag de heer Grinwis nee schudden bij deze vraag, dus
misschien bemoeit hij zich dadelijk, als opsteller van dit
amendement, ook nog met dit debat. Volgens mij moet het
amendement ervoor zorgen dat die CO2-heffing er komt en
dat die CO2-heffing zowel de financiële derving zal invullen
alsook de met de sector afgesproken CO2-reductie voor
2030 zal vastklikken. De exacte tarifering per jaar zou je dus
op een later moment nog kunnen invullen, maar het vastklikken van de CO2-heffing die aan twee randvoorwaarden
moet voldoen, CO2-reductie en CO2-opbrengsten, staat
volgens mij op deze manier in het amendement. Maar als
u inderdaad zegt dat dat nog niet stevig genoeg in het
amendement staat, dan moeten we er volgens mij ook naar
kijken. Maar ik zie de heer Grinwis achter in de zaal nee
schudden. Dat debat gaan we dadelijk ook nog hebben. Dit
zijn de randvoorwaarden die ik meegeef aan deze CO2-heffing, laat ik het zo verwoorden.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dat vind ik een mooi antwoord. Mijn suggestie aan de heer
Erkens als mede-indiener is dan wel de volgende. Er staat
nu alleen maar dat het er moet komen. Dat is juridisch niet
hetzelfde als een pad inzetten. Dan kan de heer Erkens met
de heer Grinwis bijvoorbeeld in het amendement opschrijven dat we de bedragen nog gaan aanpassen, maar nu
staat er alleen maar: het moet er komen. Dat betekent dat
als we verder niets doen — stel dat de Kamer nu een jaar
niet meer bij elkaar zou komen — het er gewoon niet is.
Dat is volgens mij niet de bedoeling van de heer Erkens. Ik
verwelkom zijn punt dat hij er nog een keer naar wil kijken.
Volgens mij is de vaste borging nu verdwenen uit het

25 oktober 2023
TK 17

17-3-6

amendement, terwijl dat, als ik de heer Erkens goed
beluister, niet zijn intentie is.
De heer Erkens (VVD):
Nee. Volgens mij willen we inderdaad borgen dat er een
CO2-heffing voor de sector komt. Die heeft de sector zelf
voorgesteld. Zij hebben een afspraak gemaakt met het
kabinet over de reductie in 2030. Dat moet die heffing gaan
borgen. En we hebben een budgettaire opbrengst die eraan
vastgeklikt is. Volgens mij moet dat juridisch goed in het
amendement staan. Als dat nu niet zo is, dan kunnen we
daarnaar kijken. Maar de heer Grinwis heeft het in ieder
geval wel opgenomen in het amendement.
De voorzitter:
De heer Grinwis wordt nu al vier keer aangekondigd, maar
we gaan eerst naar de heer Van der Lee van GroenLinks.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik moet zeggen dat het alweer even geleden is dat ik klimaatwoordvoerder was, dus ik snap het gewoon niet zo goed
als ik dit verhaal hoor. Misschien kunnen de heren het uitleggen. De tijdlijn wordt naar de toekomst geschoven. De
sector krijgt meer tijd. Dat betekent in mijn beleving dat de
CO2-reductie die beoogd wordt, ook in de tijd vertraagd
wordt. Tegelijkertijd wordt er gezegd: we gaan via een
CO2-heffing borgen dat de oorspronkelijke CO2-reductie
voor 2030 wel gerealiseerd wordt. Maar ook die CO2-heffing
moet betaald worden. Op welke manier helpt dit dan de
sector? Of het CO2-doel wordt niet gehaald, of het wordt
wel gehaald. Maar of je nou linksom of rechtsom betaalt,
of je nou meer moet betalen omdat de energie duurder
wordt of dat je een hogere energieheffing krijgt … Ik snap
de logica gewoon niet.
De heer Erkens (VVD):
Het heeft te maken met het volgende. Als je het via de route
van het kabinet zou uitvoeren, dan zou dat betekenen dat
heel veel bedrijven op korte termijn met forse kostenstijgingen te maken krijgen. Die sluiten niet aan bij het handelingsperspectief van bedrijven die bijvoorbeeld een aardwarmteproject willen starten. Daar gaan gewoon een aantal jaren
overheen; dat weet de heer Van der Lee ook nog. Helaas
zijn die tijdlijnen na zijn woordvoerderschap nog niet veel
versneld. Daar gaat gewoon minimaal zes tot acht jaar
overheen, en dan heb je al geluk als het lukt binnen de
tijdshorizon.
Met die CO2-heffing zeggen wij het volgende. Ten eerste
zorgt die voor een gelijk speelveld binnen de sector. Kleinere glastuinbedrijven, die nu minder handelingsperspectief
krijgen, krijgen meer handelingsperspectief als je het via
een CO2-heffing gaat borgen. Ten tweede bestaat er over
de ramingen van de opbrengsten van de afschaffing van
het verlaagde tarief EB en van het verlaagde tarief voor de
wkk's heel veel onzekerheid. In het coalitieakkoord uit 2021
was de opbrengst nog onder de 100 miljoen. Die is nu
gestegen tot meer dan 300 miljoen. Er bestaan ook impactassessments vanuit de Kamer die aantonen dat het misschien zelfs 600 miljoen à 700 miljoen kan zijn. De

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

CO2-heffing geeft voorspelbaarheid voor de sector, want
er zullen geen enorme meeropbrengsten zijn voor het
kabinet. En de CO2-heffing borgt de CO2-reductie in 2030,
omdat je die via een heffing sluitend maakt op de meer dan
4 megaton waar de glastuinbouwsector zelf in een convenant een afspraak over heeft gemaakt met het kabinet.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Volgens mij wordt de ene onzekerheid ingeruild voor de
andere. Ik ben er niet van overtuigd dat alles zo goed
geborgd zal worden via de CO2-heffing. Ik ben benieuwd
wat de minister hierover gaat zeggen. Ik ben ook benieuwd
wat het betekent voor de businesscases als het gaat om
aardwarmte. Die vraag heb ik ook gesteld in het WGO. Later
vandaag zullen we horen wat de appreciatie is en wat de
argumenten zijn.
De voorzitter:
Dat gaan we zo horen.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Maar ik heb voorlopig nog een voorkeur voor het kabinetsvoorstel.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
In een brief die gisteren naar de Kamer is gekomen, staat
dat het voor geothermie niet uitmaakt of die via de
CO2-heffing wordt beprijsd of via de energiebelasting. Dat
wil ik de heer Van der Lee alvast meegeven.
Voor alle helderheid nog het volgende, zodat er geen
onduidelijkheid over ons amendement bestaat. Ons amendement schrapt niet de grondslag voor de CO2-heffing uit
de wet. Die grondslag blijft in de wet staan. Het schrapt ook
niet de berekeningswijze van de CO2-heffing. Die blijft in
de wet staan. Het enige wat het amendement uit de wet
schrapt, is het rammelende prijspad. Dat is een indicatief
prijspad, dat door het kabinet in de wet is gezet. Volgend
jaar vindt er een tariefstudie plaats. Dan moet het prijspad
definitief worden vastgeklikt. Dat kan dan prima in het
Belastingplan 2025 worden verankerd. Dat is wat het
amendement behelst. Dat nog even voor alle helderheid.
De heer Erkens zal het met mij eens zijn dat de CO2-heffing
niet discrimineert naar de grootte van het bedrijf of naar
hoe energie-intensief of -extensief het bedrijf is. De
CO2-heffing beprijst gewoon de CO2-uitstoot en is daarmee
ook een rechtvaardiger pad dan het pad in het kabinetsvoorstel. Volgens mij is de heer Erkens dat mij met eens, toch?
De voorzitter:
Ik denk dat de heer Erkens het daarmee eens is.
De heer Erkens (VVD):
Ik vind het een mooie bijdrage over de rechtvaardigheid
van de CO2-heffing. Dank u wel, collega Grinwis.

25 oktober 2023
TK 17

17-3-7

De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Erkens (VVD):
Dan ten tweede. Ik heb een aantal amendementen waarover
ik iets wil vragen.
De voorzitter:
De heer Tony van Dijck wil op dit punt nog iets zeggen.
De heer Tony van Dijck (PVV):
De heer Erkens is van de VVD, toch? Of zit ik ernaast? Volgens mij is het kabinet demissionair, dus de heer Erkens
hoeft zijn oren niet meer te laten hangen naar de klimaatdrammers van GroenLinks en D66. De heer Erkens kan hier
gewoon opkomen voor die bedrijven, voor de glastuinbouw
en voor de trotse staalindustrie. Maar wat de heer Erkens
nu doet, is het verlenen van uitstel van executie. Dat zwaard
van Damocles hangt nog steeds boven de sector. Oké, ze
mogen er een paar jaar langer over doen, maar uiteindelijk
valt dat zwaard en gaan ze dood. Dat kan de heer Erkens
toch nooit beogen met zijn amendement? Ik zie hem nog
in het wetgevingsoverleg spreken over uitstel van dit
wetsvoorstel; we konden het wetsvoorstel nu niet behandelen, omdat bijna de hele Kamer het onverantwoord vindt
om nu te stemmen over dit wetsvoorstel. Dan gaat u toch
niet mee met D66, die als uitgangspunt heeft: wij zorgen
ervoor dat het kapotgaat?
De heer Erkens (VVD):
Wij gaan zeker niet mee met "zorgen dat het kapotgaat".
Daarom doen wij een voorstel, samen met een aantal partijen die een warm hart voor de glastuinbouw hebben, om
de sector meer tijd te geven. Er wordt ook 700 miljoen extra
subsidie uitgetrokken om de sector te helpen die stap te
laten maken. Ik zeg erbij dat het ook van belang is dat de
sector verduurzaamt. Dat geeft de sector zelf ook aan.
Aardgas wordt steeds duurder in de komende jaren. We
hebben dat gewoon gezien. We willen onafhankelijk worden
van Russisch gas, dus overstappen op andere energiebronnen is verstandig. Maar we moeten dat doen op een zodanige manier dat de sector in Nederland die stap wel kan
maken. De tijdslijnen die er nu zijn, maken dat hoogst
onzeker. Vandaar dat wij een constructief voorstel gedaan
hebben.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Een paar jaar extra. De heer Erkens moet ook kijken naar
de buurlanden. Die subsidiëren allemaal. De glastuinbouw
is de trots van Nederland. Wij kunnen in ons klimaat
paprika's en tomaten kweken. Wij hebben ook de grootste
bloemenindustrie. U wilt toch niet alles kapotmaken? De
bloemenveiling kan straks dicht. De boeren, waar we ook
altijd trots op waren, kunnen straks stoppen. Allemaal
doordat er een D66-klimaatdrammer zit die zegt: het moet
allemaal kapot; we moeten allemaal lekker in de vrije natuur
op onze blote voeten achter die ene koe in de wei aan rennen. Dat is wat D66 wil, maar dat wil de VVD toch niet? Die
staat toch voor onze industrie, onze economie en onze
handelsgeest? Ik snap het niet.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

De heer Erkens (VVD):
Nee, maar het zou goed zijn als de heer Van Dijck een keer
met de glastuinbouwsector zelf zou spreken, want de glastuinbouwsector zelf heeft afgesproken dat ze in 2040 klimaatneutraal zijn en dat ze in 2030 een CO2-reductie willen
bewerkstelligen, omdat ze hun verantwoordelijkheid willen
nemen. Voor ons staat centraal dat we inderdaad die sector
in Nederland verduurzamen. Weglek van de sector naar
België of Duitsland en de producten daarvan importeren
vind ik ook vrij zinloos, want je helpt het klimaat niet. De
CO2-uitstoot gaat de grens over en we raken de banen en
de werkgelegenheid kwijt. Daarom zeggen wij: geef ze meer
tijd, want dan kan er ook meer. Dat heeft de sector zelf ook
aangegeven. Dan is het volgend jaar aan ons om aan de
hand van een goede impactstudie een tariefpad vast te
stellen, zodat we ook zeker weten dat de sector die stap kan
zetten.
De voorzitter:
Dat heeft u aangegeven. U vervolgt uw betoog.
De heer Erkens (VVD):
Voorzitter, ten tweede. Ik was bij het langslopen van de
amendementen en een aantal vragen aan de staatssecretaris
over de impact. Het afschaffen van het verlaagde btw-tarief
op logies is op het eerste oog ook sympathiek — we hebben
het in het WGO daarover gehad — omdat we hiermee de
energiebelasting in Nederland kunnen verlagen, die gewoon
te hoog is. We hebben wel een aantal vragen aan de
staatssecretaris over de dekking, want we weten niet bij
wie de rekening terechtkomt. Klopt het dat bijvoorbeeld
ook daklozenopvang en ziekenhuizen, specifiek slaapplekken
voor gasten, te maken krijgen met lastenverhoging hierdoor? Dit kan toch niet de bedoeling zijn?
Voorzitter, ten derde. We hebben over de glastuinbouw al
gesproken, maar ik heb daar nog een stukje over staan. We
zien dat we als Kamer worstelen met het juiste afbouwpad
van fiscale vrijstellingen voor de sector en de invoering van
een CO2-heffing. We zien ook voorstellen om het verlaagde
tarief op sierteelt af te schaffen. Wat betekent dit voor de
sector bovenop alle onzekerheid die we met elkaar
bespreken en de voorstellen die er al zijn?
Voorzitter. Dit is een kleine greep van 3 amendementen uit
de bijna 60 die er zijn. Nogmaals, politieke meningsverschillen horen erbij, maar we moeten als Kamer wel goed de
gevolgen kunnen overzien van wat we aan het doen zijn.
Dat is wat onze fractie betreft goed, behoorlijk en zorgvuldig
bestuur. Dit moest mij even van het hart. Ik zal uiteraard
wel constructief kijken naar de amendementen die de collega's ingediend hebben en waar ze heel veel werk in
gestopt hebben. Dat debat gaan we vandaag met elkaar
aan. Ik zal ook een aantal collega's vragen stellen over wat
hun amendement zou betekenen.
Dan nu naar de vragen die we nog aan het kabinet hebben
over het Belastingplan. Uit een recente peiling van EenVandaag bleek dat 71% van de mensen met een laag inkomen
zich zorgen maakt over hun koopkracht. Ze zien de prijzen
in de winkel en aan de pomp en hun vaste lasten toenemen.
Ze worden geholpen met het koopkrachtpakket van het
kabinet. Daarmee lukt het om armoede volgend jaar niet te

25 oktober 2023
TK 17

17-3-8

laten stijgen en daalt de kinderarmoede. Dat was ook de
oproep van de Kamer deze zomer aan het kabinet, die we
ook ondersteund hebben. Daarmee steunen we ook het
pakket van het kabinet. Maar de peiling van EenVandaag
liet nog iets anders zien, namelijk dat koopkrachtzorgen
niet voorbehouden zijn aan mensen met een laag inkomen.
Meer dan de helft van de middeninkomens maakt zich ook
zorgen. Die ziet ook de prijzen stijgen en probeert ook te
besparen op bijvoorbeeld vervoer. Die mensen zien we en
horen we. Daarom hebben we ook een amendement ingediend met een heel aantal collega's hier — het is tijdens de
Algemene Politieke Beschouwingen ook al besproken —
om de belasting aan de pomp volgend jaar niet verder door
te laten stijgen door de accijnzen te bevriezen, zodat je op
een betaalbare manier naar je werk of je familie en vrienden
kan gaan. Dat financieren we dus met geld uit het Groeifonds. Dat debat hebben we met elkaar ook al gevoerd. Het
is aan een volgend kabinet om te besluiten wat het daarna
weer gaat doen met de accijnzen.
De voorzitter:
Kan de heer Erkens even verdergaan met zijn betoog? Is
het echt nu nodig om een vraag te stellen? Want hij is nog
niet zo lang bezig. Misschien worden uw vragen beantwoord, meneer Van der Lee.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dat denk ik niet, want dit gaat even over het amendement
…
De voorzitter:
Dan even heel kort.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ja, kort. Het gaat over een amendement waar we het al
veel over gehad hebben. Maar ik kom nog even terug op
het begin, over buikpijn gesproken. Kijk, er zit gewoon een
kasschuif in dit amendement. Daar hebben we het uitvoerig
over gehad. Het gaat ten laste van het tekort. Maar als je
kijkt naar het totaal aan amendementen, dan zie je dat er
nu voor 20 miljard ligt, waarvan een deel het gaat halen.
Een deel zal tot kasschuiven leiden. Hoe kijkt de heer Erkens
nu aan tegen het tekort voor komend jaar en wat daar staat
te gebeuren? Vindt hij dat hij echt een verantwoorde keuze
heeft gemaakt met zijn amendement?
De heer Erkens (VVD):
In den brede deel ik de zorg van de heer Van der Lee. Als
alles het zou halen, dan laten we het tekort flink oplopen
met elkaar. Ik ga er niet van uit dat elk amendement het
gaat halen, maar ik deel die analyse van hem. In ons eigen
amendement over de accijnzen halen we dus geld vanuit
2028, waar we volgens het CPB weer door de 3%-norm
heen gaan, naar voren naar 2024, waar we nu volgens het
CPB door onderuitputting op 2,4% zitten.

uw amendement geldt echt dat daar by far de grootste
kasschuif in zit, volgens mij van alle ingediende amendementen die hier op tafel lagen. En toch bent u altijd degene
die hamert op: tekort, tekort; binnen de 3%. Dat is toch echt
gewoon totaal inconsequent? Dat moet de heer Erkens
erkennen.
De heer Erkens (VVD):
Volgens mij heeft de heer Van der Lee niet naar de beantwoording geluisterd, want in 2024 zitten we volgens het
Centraal Planbureau op 2,4% door onderuitputting en in
2028 gaan we ruim over de 3% heen. De kasschuif haalt
dus geld uit 2028, wanneer we door de 3%-norm heen
zouden gaan, naar 2024, wanneer we er niet doorheen
zouden gaan.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ja, maar dat is inderdaad het amendement dat het grootste
tekortverhogende effect heeft op 2024. Ik denk dus wel dat
het goed is als de heer Erkens dan eerlijk is en zegt: wij
stemmen altijd overal tegen als het volgend jaar het tekort
verhoogt, maar op dit punt is de VVD bereid om het tekort
volgend jaar serieus te laten oplopen. Want dat is toch wat
er volgend jaar gebeurt? Het tekort neemt volgend jaar
gewoon toe door uw amendement. Dat lijkt me wel gewoon
fair.
De heer Erkens (VVD):
Volgens mij weet de heer Van Weyenberg wat hij vraagt.
Inderdaad, als je geld van 2028 naar 2024 haalt, dan neemt
het tekort toe. Daarmee neemt het in 2028 trouwens af,
wanneer we door de 3%-norm heen zouden gaan. Maar we
hebben volgend jaar gewoon een acuut probleem met
middenklassegezinnen die de rekening nauwelijks kunnen
betalen. Wij hebben een concreet voorstel gedaan om dat
op te lossen. Ik denk dat je inderdaad naar structureel beleid
moet gaan kijken bij een formatie, waarbij je dus ook moet
gaan kijken naar de 3%-norm per jaar.
De heer Van Weyenberg (D66):
De heer Erkens heeft gelijk over 2028, maar de mensen die
luisteren weten nu wat er gebeurt. Bij elk ander voorstel
voor volgend jaar zegt de VVD: geen geld; we zijn tegen,
want het tekort mag niet omhoog. Dat zegt de VVD altijd,
behalve bij deze maatregel, waar het grootste voordeel bij
de rijkste Nederlanders terechtkomt.
De heer Erkens (VVD):
Dat klopt simpelweg niet. We bekijken elk voorstel op zijn
merites. Als we de dekking niet goed vinden, dan stemmen
we tegen, dus als u de lasten verder verhoogt voor het
bedrijfsleven, en voor spaarders met uw amendement, dan
zijn wij daartegen.
De voorzitter:
Tot slot, meneer Van Weyenberg.

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik constateer dat ons amendement keurig is gedekt, ook in
2024. Ik ben blij dat de heer Van Dijck heeft uitgelegd
waarom ook hij voor die dekking gaat stemmen. Maar voor

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

25 oktober 2023
TK 17

17-3-9

De heer Van Weyenberg (D66):
Het is toch wel fascinerend dat de heer Erkens veel woorden
nodig heeft, maar uiteindelijk is het onder de streep één
ding. Of je het er nou mee eens bent of niet, er is hier heel
veel gedekt. Mijn fractie kijkt altijd of er nette financiering
bij plannen zit. De VVD doet dat ook altijd, misschien nog
wel het strengst van iedereen, behalve hier. Want er is uitgerekend dat deze maatregel het grootste effect heeft voor
de hoogste inkomens. Die profiteren met afstand het meest
van deze maatregel van de VVD. Waar de VVD altijd
tegenstemt, omdat het tekort volgend jaar niet omhoog
mag, is dat deze ene keer geen beletsel. Dat mag, maar ik
denk dat het voor mensen wel heel helder is waar de prioriteit dan ligt.
De heer Erkens (VVD):
Ik vind het fascinerend dat de heer Van Weyenberg vindt
dat twee zinnen veel woorden zijn. Dat vond ik best een
bondig antwoord op uw vraag. Maar het is natuurlijk heel
simpel: u bent voor een accijnsverhoging voor brandstof
aan de pomp. Dat is waarschijnlijk ook omdat u niet goed
zichtbaar heeft dat heel veel mensen, ook met een modaal
inkomen, afhankelijk zijn van de auto, met name in de regio,
om naar werk te gaan, naar familie te gaan, te mantelzorgen
et cetera. Daar hebben wij gewoon een politiek meningsverschil over; dat kan.
De voorzitter:
Dank u wel. Gaat u verder. Ja, meneer Van Weyenberg?
De heer Van Weyenberg (D66):
Ja, voorzitter, ik heb toch nog een opmerking. Daar hebben
we dan inderdaad een politiek meningsverschil over, want
wij verhogen het minimumloon en de kinderopvangtoeslag,
zodat mensen gewoon geld in de portemonnee krijgen. Dat
zijn allemaal dingen waar de heer Erkens tegen heeft
gestemd dinsdag. Het is gewoon uitgerekend dat deze
maatregel meer dan €2.000 voor de hoogste inkomens en
ongeveer €500 voor de laagste inkomens oplevert. Dan kun
je beter voor het amendement van de heer Van der Lee en
anderen stemmen, want dan geef je meer geld aan mensen
die het nodig hebben, dan met deze keuze voor de hoogste
inkomens.
De voorzitter:
Vervolgt u uw betoog weer.
De heer Erkens (VVD):
Voorzitter. Dan kom ik op de fiscale klimaatmaatregelen in
dit Belastingplan. Het is de afgelopen tijd veel gegaan over
fiscale vrijstellingen, fossiele subsidies of welk woord we
daar ook voor gebruiken. Waar deze in de weg staan van
verduurzaming bouwen we ze al af. Dit kabinet heeft al een
aantal stappen gezet op dat vlak, maar wel met het oog op
het handelingsperspectief voor bedrijven om hier in eigen
land te verduurzamen. We hebben het daar net in het debat
al over gehad. Hoe dit op een zorgvuldige manier kan, wordt
op dit moment uitgezocht door het kabinet. Vooruitlopend
daarop hebben we een amendement ingediend om één
van deze vrijstellingen, voor duaal gebruik van kolen, één
jaar eerder af te schaffen.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

Ten aanzien van de glastuinbouw heb ik grote bedenkingen
bij het afbouwpad. We hebben het hier al over gehad, dus
ik kan het kort houden. Ik heb eigenlijk alles al drie keer
genoemd, dus ik sla dit stukje over. Over de glastuinbouw
is volgens mij helder gedebatteerd.
Dan ga ik door naar de voorstellen voor de mineralogische
en metallurgische industrie. De heer Omtzigt kwam daarvoor ook nog naar de interruptiemicrofoon. We hebben het
dan bijvoorbeeld over glas, bakstenen en ijzer. Hier biedt
het inwerkingtredingsmoment van 2025 een mogelijkheid
om een vinger aan de pols te houden. Het gaat niet over
volgend jaar, maar over 2025. We hebben het maandag
ook gehad over het uitstellen van de behandeling. Dat is
gewoon lastig, omdat daarmee de deadline voor de invoering van de maatregel niet gehaald kan worden en je daarmee mogelijk een gat in de begroting voor 2025 slaat. We
hebben nog wel steeds zorgen over het handelingsperspectief van de sector en over het effect van de stapeling van
de maatregelen waarmee ze te maken krijgen. Ik zal daarom
dadelijk een motie indienen om volgend jaar nader onderzoek te doen naar de impact van die stapeling op de sector,
of bepaalde onderdelen van deze sector daardoor in de knel
komen en mogelijk ook dreigen te vertrekken naar het buitenland. Mocht uit dit onderzoek blijken dat we zaken
moeten aanpassen, dan kan dit bij het volgende Belastingplan ook aanpast worden. Hierbij denken we aan zaken als
een langer afbouwpad en extra handelingsperspectief via
aanvullend beleid, zoals minister Jetten nu al doet bij het
Klimaatfonds.
Naast fiscale en koopkrachtmaatregelen bevat dit Belastingplan ook nog een aantal andere wijzigingen. Nederland is
geen eiland. Daarom moeten we bij accijnzen en belastingtarieven niet alleen kijken naar wat we in ons eigen land
gepast vinden. We moeten ook kijken hoe deze tarieven
zich verhouden tot die in de landen om ons heen. In dat
verband vind ik de voorgestelde verhoging van de alcoholaccijns heel fors. Door de accijns in één keer met 16% te
verhogen, zullen er waarschijnlijk grote grenseffecten gaan
ontstaan. Dat is hier in Den Haag misschien geen groot
probleem, maar de middenstand in grensregio's moet
daarvan de klappen gaan opvangen. Zij zullen omzet verliezen en velen zullen mogelijk de deuren moeten sluiten. Ik
begrijp dat tarieven eens in de zoveel tijd geïndexeerd
moeten worden en ik begrijp ook dat het kabinet een dekkingsopgave had voor het pakket. Een indexatie van tarieven
gebeurt op meer plekken in ons belastingstelsel, maar deze
stap is wel heel groot. Daarom heb ik samen met de SGP
een amendement ingediend om deze accijnsstijging te
halveren. Desondanks blijft het zaak om de vinger aan de
pols te houden. Daarom zal ik ook een motie indienen om
de grenseffecten van de accijnsverhoging te monitoren en
de Kamer hierover halverwege 2024 te informeren. Dat
biedt ruimte om bij te sturen, zodat we de ondernemers in
de grensregio's kunnen behouden in Nederland.
Voorzitter. Ik noemde al de vrijstelling voor duaal kolengebruik, die we naar voren willen halen. Met dit geld willen
we onze kleine ondernemers helpen. Daarom heb ik een
parallelamendement met de heer Alkaya van de SP voorgesteld om de verlaging van de mkb-winstvrijstelling volgend
jaar te halveren. Over de vraag wat een gepast tarief voor
de mkb-winstvrijstelling in de komende jaren is, zal een
nieuw kabinet zich moeten buigen.

25 oktober 2023
TK 17

17-3-10

Tot slot, voorzitter.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, de heer Tony van Dijck, PVV.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik vind dit allemaal een beetje slappe hap: de mkb-winstvrijstelling halveren, de accijnsverhoging halveren, wel
instemmen met een wetsvoorstel dat de energie zwaarder
belast, maar daarna een impactstudie gaan doen. Dus eerst
stem je voor de wet en daarna ga je pas kijken wat de
gevolgen zijn van de wet waar je voor hebt gestemd. Dat
is toch geen manier van besturen? Als u vindt dat de alcoholaccijns te hoog is en de grensregio daardoor in gevaar
komt, dan zegt u toch "dat gaan we niet doen"? U gaat die
dan toch niet halveren? Of die fles Johnny Walker in
Nederland nu €8 of €4 duurder is dan in Duitsland, ik rij dan
toch nog wel naar Duitsland voor die fles. Met andere
woorden, het heeft zo weinig impact. Óf u stemt tegen en
zegt: slecht idee, staatssecretaris, minister; wij zijn hier niet
voor. Óf u stelt het uit omdat u eerst wil weten wat de
impact is. Maar u gaat overal voorstemmen en op slappe,
kleine puntjes gaat u een klein beetje dingetjes iets verzachten.

Tot slot, voorzitter. Misschien kan de interruptie van de heer
Van der Lee nog even wachten?
De voorzitter:
Ja, maakt u eerst uw verhaal maar even af.

De voorzitter:
Helder.
De heer Erkens (VVD):
De heer Van Dijck heeft het over verantwoord bestuur. Hij
zegt: dan stel je één maatregel in het Belastingplan uit. Maar
hij weet ook dat het Belastingplan niet zo werkt. Dan zou
je een heel Belastingplan moeten wegstemmen, waaronder
het koopkrachtpakket, dat armoede tegengaat. Dat vinden
wij onverantwoord bestuur. De geldboom daarentegen is
ook niet oneindig. Daar hadden we net ook een interruptiedebatje met elkaar over. Wij zeggen nu dat we moeten
zorgen dat we de impact op de sector beperkt houden en
dat we de vinger aan de pols moeten houden om ervoor te
zorgen dat die mensen hun bedrijf niet kwijtraken, maar zij
in Nederland kunnen blijven ondernemen. Met de heer
Stoffer heb ik daar een concreet voorstel voor gedaan. Ja,
het klopt dat we niet de hele accijnsverhoging van tafel
halen. Ik vind het namelijk uitlegbaar dat we na tien jaar
iets aan indexatie van accijnzen doen, want dat doen we
bij heel veel andere producten ook. Als je het bij het ene
niet doet, moet je het bij het andere meer doen. Wij vinden
het een gebalanceerd voorstel. De heer Van Dijck kan dat
inderdaad onvoldoende vinden.
De voorzitter:
U gaat weer verder.
De heer Erkens (VVD):
Voorzitter. Tot slot nog de inkomensafhankelijke combinatiekorting, de IACK. Hierover hebben we tijdens het WGO
al uitgebreid van gedachten gewisseld. Wat de VVD betreft
zijn twee zaken leidend. Ten eerste een oplossing bieden
voor de groep werkende ouders die tussen wal en schip
dreigt te vallen omdat de IACK per 2025 wordt afgeschaft

Tweede Kamer

en de bijna gratis kinderopvang pas per 2027 ingaat. Ten
tweede voorkomen dat werkende ouders die nu recht hebben op belastingkorting vanwege een afbouwpad het
huishoudboekje niet meer rond kunnen krijgen. Het voorgestelde amendement van de heer Grinwis biedt enerzijds
een oplossing voor '25 en '26, maar legt wel met forse
afbouwstappen de rekening bij werkende ouders. Er is een
bedrag van 1,7 miljard euro gereserveerd om voor de
periode 2025-'26 de kinderopvangtoeslag te verhogen, maar
dit zal voor werkende ouders mogelijk geen passende
oplossing zijn. De nu al overspannen kinderopvangsector
zal door de toegenomen vraag nog meer personeelstekorten
tegemoetzien; een hoop geld voor langere wachtlijsten dus.
In plaats daarvan kunnen we dit geld beter besteden aan
het verzachten van het afbouwpad in de IACK. Daarom heb
ik samen met collega Alkaya een amendement ingediend
op het voorstel van de heren Grinwis en Van der Lee. Dit
is wat mij betreft een tijdelijke noodoplossing om ouders
het komende jaar in ieder geval zekerheid te geven. Voor
de periode na 2027 moet er in de formatie een beter
afbouwpad besproken worden, ook met het oog op het
netto-inkomen van werkende ouders.

Pakket Belastingplan 2024

De heer Erkens (VVD):
Tot slot, voorzitter, nog één opmerking. Ik begon al met het
feit dat veel amendementen zijn ingediend door collega's.
Los van mijn eigen oordeel daarover, maar dit was onmogelijk geweest zonder de ondersteuning, het advies en de
hulp van de medewerkers van Bureau Wetgeving, hier in
de Kamer, en van de ambtenaren van Financiën, die ook
daarmee geholpen hebben tot in de late uren of zelfs in de
vroege uren van vandaag. Als de collega's denken dat het
met hun eigen amendementen al aanpoten was met de tijd
die zij erin hebben gestoken, stel je je dan eens voor dat je
er ook nog eens 60 moet gaan schrijven voor ons, last
minute, met alle wijzigingen die wij continu doorvoeren
met elkaar. Daarom als afsluiter een heel erg groot compliment aan deze mensen voor de voortreffelijke ondersteuning. Dat is een stille kracht voor het functioneren van onze
democratie.
(Geroffel op de bankjes)
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Toch nog even over het amendement rond de kinderopvang, althans de IACK en de afbouw daarvan. Volgens mij
heeft de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
uitvoerig uitgelegd dat hier heel weloverwogen een bepaald
traject is gekozen. Juist met de sector en op basis van
impactanalyses en studies is dat erop gericht om te zorgen
dat er tijdig voldoende capaciteit wordt opgebouwd in de
tijd om straks de bijna gratis kinderopvang te realiseren. U
gaat daar met dit amendement doorheen, zonder dat u er
enig bewijs voor heeft dat dat niet leidt tot allerlei problemen in de sector. U veronderstelt dat dit beter zou zijn,
maar op basis waarvan?

25 oktober 2023
TK 17

17-3-11

De heer Erkens (VVD):
We hebben in het WGO van gedachten gewisseld met de
minister. De minister gaf aan dat er meer vraag zal ontstaan
naar kinderopvang als je de kinderopvangtoeslag verhoogt,
waardoor de sector kan uitbreiden. Maar die vraag is er op
dit moment al. Bijna de helft van de ouders komt op een
wachtlijst terecht voordat ze een plek krijgen in de kinderopvang. Wij zijn er niet van overtuigd dat extra geld ertegenaan gooien niet gaat leiden tot langere wachtlijsten.
Ouders krijgen dan te maken met een snellere afbouw van
de IACK, terwijl ze ook geen plek krijgen in de kinderopvang.
Op die manier benadeel je dus echt veel gezinnen. We
hebben hier gewoon echt een inhoudelijk meningsverschil
over. Ik ben daar gewoon niet van overtuigd aan de hand
van het debat, maar de heer Van der Lee volgens mij wel.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ja, ik ben ervan overtuigd. Het verbaast me dat de heer
Erkens niet begrijpt hoe een markt werkt — en dat voor een
VVD'er. Er zijn altijd wachtlijsten. Het kind moet vaak nog
geboren worden en dan zet je het al op de wachtlijst. Zo
werkt het in Nederland. Dat is altijd al zo geweest in de
kinderopvang. Het gaat om investeringsbeslissingen om
de kinderopvang uit te breiden. Je wilt dan ook op de langere termijn zekerheid hebben dat er voldoende vraag zal
zijn. Daar is het beleid op gericht. Dat wordt door dit
amendement, dat de VVD met de SP indient, nou juist
onderuitgehaald. Daarom is het superonverstandig.
De heer Erkens (VVD):
Ik ben wel blij dat de heer Van der Lee marktwerking
omarmt. Dat had ik niet verwacht in dit debat, maar ik vind
het best wel een doorbraak. We kunnen dadelijk met elkaar
doorpraten over de terreinen waarvoor hij dat ook graag
ziet.
Wij hebben hierin gewoon echt een andere weging. Het
gaat inderdaad om de uitbreiding van kinderopvang, maar
het gaat er ook om dat werkende ouders rond kunnen
komen. Als je de IACK met forse stappen afbouwt, gaat dat
niet om een tientje per jaar, maar om €200 tot €300 per jaar
voor werkende ouders. Als die mensen geen plek op de
kinderopvang krijgen, zakken zij mogelijk door het ijs. Dat
willen we voorkomen. Daarom hebben we dit amendement
ingediend.
De voorzitter:
Heel kort nog, meneer Van der Lee.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dat is een beetje een flauw retorisch trucje. Ik omarm de
marktwerking niet. Er is sprake van een hybride werking in
de markt op dit moment. Dat wordt anders als we het een
bijna publieke voorziening maken. Wat ons betreft wordt
het volledig een publieke voorziening; daar pleiten we voor
in ons verkiezingsprogramma. Het punt is dat u niet begrijpt
hoe de markt werkt. Dat is wat anders dan dat ik het zou
omarmen. Er wordt pas geïnvesteerd als er op de langere
termijn zekerheid is. Die zekerheid haalt u weg met uw
amendement, waardoor u ook het streven ondermijnt naar
bijna gratis kinderopvang. Misschien zit daar uw eigen
agenda onder, maar wees daar dan eerlijk over.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

De voorzitter:
Tot slot, meneer Erkens.
De heer Erkens (VVD):
Dat streven hebben we helemaal niet. Er staat ook in ons
verkiezingsprogramma dat we de kinderopvang bijna gratis
willen maken. Daar hoeft de heer Van der Lee zich dus geen
zorgen om te maken. Als hij denkt dat ik een retorisch trucje
uitgehaald heb ... Ik zou zeggen: het was maar een geintje,
meneer Van der Lee. We gaan hierover vast nog leuke
debatten met elkaar hebben.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Erkens.
De heer Erkens (VVD):
Dan heb ik de moties nog, voorzitter. Die lees ik nog even
snel voor.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat in de impactanalyse bij de voorgestelde
afschaffing van de vrijstellingen voor metallurgische en
mineralogische procedés gewaarschuwd wordt voor een
significante toename van het weglekrisico, mede als gevolg
van de stapeling van verschillende fiscale klimaatmaatregelen;
overwegende dat het doel van fiscale klimaatmaatregelen
het verduurzamen van de productie in Nederland moet zijn,
zonder dat dit leidt tot de verplaatsing van de productie
naar het buitenland, met mogelijk negatieve gevolgen voor
het mondiale klimaat;
verzoekt de regering een analyse te maken van de stapeling
van alle voorgestelde en alle aangenomen maatregelen
gericht op de metallurgische en mineralogische sector en
de Kamer hier voor het tweede kwartaal van 2024 over te
informeren;
verzoekt de regering tevens om additioneel beleid zoals
een aangepast afbouwpad of additioneel stimulerend beleid
te verkennen en voor te bereiden, waarmee op basis van
deze analyse het handelingsperspectief van deze sectoren
kan worden verbeterd en het werkelijke risico kan worden
verkleind,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Erkens en Eppink.
Zij krijgt nr. 70 (36418).

Motie
De Kamer,

25 oktober 2023
TK 17

17-3-12

gehoord de beraadslaging,

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Erkens. Dan geef ik het woord aan de
heer Alkaya van de SP.

constaterende dat de regering na invoering van de voorgestelde accijnsverhoging op alcohol, in welke mate deze dan
ook zal plaatsvinden, geen enkele monitoring of onderzoek
heeft gepland;
overwegende dat de accijnsverhoging een mogelijk forse
impact zal hebben op ondernemers in de grensregio en dat
bij eerdere verhogingen van de alcoholaccijns de grenseffecten hoger bleken te zijn dan voorzien en de uiteindelijke
opbrengst fors tegenviel;
verzoekt de regering om te monitoren wat de effecten van
de uiteindelijke accijnsverhoging zijn op de grensoverschrijdende aankopen van alcohol en andere producten door
Nederlandse consumenten, wat het effect is voor de lokale
middenstand in de grensregio's en wat de opbrengsten van
de verhoogde accijns zijn ten opzichte van de ramingen,
hierover in gesprek te gaan met de sector, en de Kamer
hier uiteindelijk voor de zomer 2024 over te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Erkens en Eppink.
Zij krijgt nr. 71 (36418).
De heer Erkens (VVD):
Voorzitter. De laatste gaat over de vruchtensappen. Daar
hebben we het in het WGO ook over gehad.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de verbruiksbelasting op vruchtensappen
even hoog is als die op suikerhoudende dranken;
overwegende dat producenten van vruchtensappen geen
mogelijkheid hebben om het suikergehalte vergaand terug
te dringen;
verzoekt de regering om differentiatie in de verbruiksbelasting in suikerhoudende dranken tussen vruchtensappen en
andere dranken mogelijk te maken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Erkens.
Zij krijgt nr. 72 (36418).
De heer Erkens (VVD):
Dank u, voorzitter.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

De heer Alkaya (SP):
Dank u wel, voorzitter. Ondanks wat de vorige twee sprekers
zeiden, leven we in een land waar het gewoon goed gaat
met de bedrijven. Vorig jaar was een recordwinstjaar.
Bedrijven maakten samen bijna 350 miljard euro winst. Dat
is nog zonder de winsten van financiële instellingen mee
te tellen. In de eerste helft van dit jaar stond de teller al op
153 miljard euro. Ook dit jaar gaat het dus gewoon goed
met de bedrijven. Het is niet fout of slecht dat veel bedrijven
in ons land zo succesvol zijn; integendeel. Maar de
opbrengst van wat wij samen verdienen zou ook eerlijk
verdeeld moeten worden, en dat gebeurt niet. Het Rode
Kruis schat dat er in ons rijke land ongeveer 400.000 mensen
in voedselnood zitten. Het heeft daarom zelfs een speciaal
gironummer in het leven geroepen, Giro 5125, voor mensen
in Nederland die niet genoeg geld overhouden om eten te
kopen.
Als je de grafieken van enerzijds de winsten in de afgelopen
jaren en anderzijds het aantal mensen dat naar de voedselbank moet naast elkaar legt, zou je bijna een correlatie
kunnen zien. Beide grafieken schieten al jaren omhoog. Dat
zie ik simpelweg als een symptoom van een falend stelsel.
Als er geen belastingen geheven zouden worden, dus als
wij het kapitalisme gewoon zijn werk zou laten doen, zouden
al die winsten, al die honderden miljarden, in de zakken
van aandeelhouders belanden. Dat is een relatief kleine
groep mensen, want de meeste mensen hebben überhaupt
geen opgebouwd vermogen, laat staan aandelen. 75% van
het totale aanmerkelijk belang in Nederland is in handen
van de top 1% meest vermogende huishoudens. De top 1%
bezit dus nagenoeg driekwart van onze economie.
Als samenleving staan wij gelukkig niet toe dat die kleine
groep alle vruchten van ons harde werk plukt. Gelukkig
worden er al verschillende vormen van belasting geheven
op kapitaal om de uitwassen van het kapitalisme te bestrijden. Maar de SP is van mening dat dit nog ruim onvoldoende is. Giro 5125 van het Rode Kruis is daar het levende
voorbeeld van. In het recordwinstjaar 2022, vorig jaar dus,
werd er bijvoorbeeld 38,2 miljard euro aan vennootschapsbelasting opgehaald. Dat zit dus effectief onder de 10% van
alle winst die in dat jaar werd gemaakt in Nederland,
inclusief die van de financiële instellingen. Het ging om
bijna 400 miljard, en dan halen we 38,2 miljard euro vennootschapsbelasting op. Als wij als overheid ook in de geest
handelen van de wereldwijde minimumwinstbelasting van
15%, die wij op ondernemingsniveau volgend jaar willen
invoeren, dan moeten de belastinginkomsten uit de vennootschapsbelasting toch ook omhoog in ons land, linksom
of rechtsom? Is de staatssecretaris het daarmee eens?
Enerzijds kan dat door het tarief simpelweg te verhogen
voor de grotere bedrijven. Wij hebben daar een voorstel
voor ingediend. Anderzijds kan het ook door allerlei belastingkortingen te schrappen of te versoberen. We komen
om in allerlei soorten oneerlijke en ineffectieve belastingkortingen. Die worden niet alleen maar aan bedrijven
gegeven, maar bijvoorbeeld ook aan expats. Deze week liet
onderzoek zien dat ons land daarin vooroploopt in de

25 oktober 2023
TK 17

17-3-13

wereld. Nederland is Europees kampioen belastingkortingen
voor expats. De staatssecretaris heeft aangegeven dat hij
dit soort kortingen niet wil schrappen voordat ze officieel
zijn geëvalueerd, maar dat kan nog jaren duren. Vandaar
alvast mijn eerste motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de 30%-regeling volgens de planning
pas in 2025 wordt geëvalueerd;

om op die manier de beste garantie te krijgen voor echte
verandering.
Ook ik zie dat sommige veranderingen wel beter internationaal aangepakt kunnen worden. Een minimumtarief voor
de winstbelasting bijvoorbeeld is veel effectiever nu zo veel
landen, en dus niet alleen Nederland, een akkoord hebben
ondertekend om dit in hun eigen land in te voeren. Wij
moeten vooroplopen in de internationale aanpak van
belastingontwijking en -ontduiking door de elites. Dit
akkoord over de minimumbelasting heeft laten zien dat het
kán, maar dat het proces ook vele jaren kan duren.
Daarom tot slot mijn volgende motie, mijn tweede en laatste
motie.

constaterende dat er twee aanvullende regelingen in
samenhang met de 30%-regeling moeten worden bezien,
te weten de gerichte vrijstelling voor extraterritoriale kosten
en de partiële buitenlandse belastingplicht;

Motie

overwegende dat deze regelingen gezamenlijk zorgen voor
een financiële derving van 1,1 miljard euro per jaar;

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat deze regelingen als complex in de uitvoering worden bestempeld in het rapport Aanpak fiscale
regelingen;
verzoekt de regering de evaluatie van deze expatregelingen
zo snel mogelijk, en uiterlijk in 2024, te starten,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Alkaya.
Zij krijgt nr. 73 (36418).
De heer Alkaya (SP):
Voorzitter. Door de lusten en de lasten in ons land iets eerlijker te verdelen, kunnen de inkomens van veel mensen
omhoog en de lasten omlaag. Dit demissionaire kabinet
kreeg in juli van ons ook precies dat mandaat. Wij namen
in deze Kamer de motie van de SP en BBB aan die het
kabinet opriep om ondanks het vallen van het kabinet en
ondanks de demissionaire status maatregelen te treffen om
te voorkomen dat de armoede in 2024 verder zou stijgen.
Dat heeft het kabinet ook gedaan, maar daarbij is wel
gekozen voor het plakken van pleisters en niet voor structurele oplossingen. Het kabinet had de inkomens kunnen en
moeten verhogen en de lasten moeten verlagen, maar in
plaats daarvan is ervoor gekozen om toeslagen te verhogen.
Hiermee wordt een foutgevoelig toeslagenstelsel, waarmee
wij miljarden rondpompen in dit land, verder uitgebreid in
plaats van afgebouwd. Dat betreuren wij, want er is ook
geen contact gezocht met politieke partijen buiten de uiteengevallen coalitie voor een andere aanpak, een aanpak
die dat probleem niet zou vergroten. Maar wij zullen deze
maatregelen nu noodgedwongen wel steunen, omdat het
voorkomen van de stijging van armoede in ons land
natuurlijk de allerhoogste prioriteit heeft. Het is nu te laat
om nog na te denken over andere oplossingen. Fundamentele veranderingen om de economie eerlijker te maken en
daardoor ook beter te laten functioneren, zijn aan een volgend kabinet. De regering moet stoppen met pleisters
plakken. Het is aan de kiezer om de SP groter te maken en

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

De Kamer,

constaterende dat uit het Global Tax Evasion Report 2024
blijkt dat er wereldwijd veel belasting wordt ontweken door
miljardairs;
constaterende dat de onderzoekers een mondiale minimumvermogensbelasting voor miljardairs voorstellen;
verzoekt de regering om met zo veel mogelijk OESO-landen
een kopgroep te vormen die actief zal gaan pleiten voor de
invoering van een mondiale minimumvermogensbelasting
voor miljardairs,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Alkaya.
Zij krijgt nr. 74 (36418).
Dank u wel, meneer Alkaya. Een interruptie van de heer
Tony van Dijck, PVV.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Tot nu toe, de afgelopen zeventien jaar, trok ik altijd met
de SP op als het ging over de expatregeling. Want dat is
gewoon een oneerlijke regeling. Iedereen zegt dat die
regeling om expats, die toch al veel verdienen, 30% belastingvoordeel te geven, belachelijk is. Wat ik niet begrijp, is
dat de heer Alkaya nu komt met het naar voren halen van
een evaluatie. Ik neem aan dat hij mijn amendement om
die expatregeling te schrappen, steunt, want volgens mij
heeft hij zelf ook ooit iets dergelijks ingediend.
De heer Alkaya (SP):
Zeker, vorig jaar hebben we dat ingediend. We hebben er
ook een heel debat met de staatssecretaris over gehad. Hij
is niet van plan om dat te gaan doen. In de wetgevingsoverleggen die we hebben gehad, heeft hij aangegeven dat hij
eerst de evaluatie wil afwachten. Ik heb in een amendement
voorgesteld om het dit jaar in ieder geval al wat te versoberen, en om met het geld dat daarmee wordt opgehaald de

25 oktober 2023
TK 17

17-3-14

btw op openbaar vervoer te verlagen. En daarnaast wil ik,
vanwege mijn inschatting van de haalbaarheid, ook de
evaluatie naar voren halen. Natuurlijk zal ik dat amendement
van de heer Van Dijck steunen, maar ik vermoed dat dat
het niet gaat halen. Dat is mijn niet zeventienjarige ervaring
in deze Kamer, maar zesjarige ervaring. Ik hoop dat dat het
haalt, maar ik denk het niet.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Alkaya. Dan geef ik het woord aan de
heer Van Weyenberg, D66.

De heer Van Weyenberg (D66):
Dank u wel, voorzitter. Dit is de plenaire afronding van een
aantal dagen wetgevingsoverleg in de aanwezigheid van
een aantal bewindslieden, met als vaste gast de staatssecretaris. Ik vervang vandaag mijn collega Hammelburg. Ik
voel mij een klein beetje Heintje Davids, want dit was oorspronkelijk niet de bedoeling. Ik heb al eerder vanaf deze
plek afscheid van u genomen, omdat dat mijn laatste debat
was. Ik durf bijna niet meer te zeggen dat vandaag echt de
laatste keer is. Laat ik wel zeggen dat ik het leuk vind om
het onder uw voorzitterschap te doen, zeg ik tegen mijn
gewaardeerde collega Vera Bergkamp, in het bijzijn van de
door mij gewaardeerde staatssecretaris maar zeker ook van
mijn huidige politieke leider, tevens de man onder wiens
fractievoorzitterschap ik vele jaren met plezier vicefractievoorzitter heb mogen zijn. Op deze plek wil ik ook alle collega's bedanken voor de fijne samenwerking. Zeker ook
dank aan het Bureau Wetgeving en aan alle medewerkers
van het ministerie van Financiën voor de ongelofelijke
hoeveelheid werk die ze hebben verricht wat betreft een
hele grote groep amendementen. De heer Erkens zei daar
terecht over dat dit soms wat ongemakkelijk voelt; waar we
nu als Kamer een grote broek aantrekken in deze demissionaire tijden, ligt er bij ons ook een grote verantwoordelijkheid voor zorgvuldigheid. Ik zal dan ook mijn uiterste best
doen om dat in ieder geval voor wat betreft mijn fractie in
goede banen te leiden. Mag ik op deze plek ook voor één
keer de medewerkers van mijn eigen fractie bedanken,
voorzitter? Want in alles wat wij doen zit ontzettend veel
werk en zonder de steun van deze medewerkers is geen
van ons Kamerleden in staat zijn of haar werk te doen.
Dan de inhoud. Ik heb één motie, zo kondig ik alvast maar
aan, en ik wil het verder vooral hebben over wat mij betreft
de belangrijkste elementen van het Belastingplan en de
amendementen die mijn fractie heeft ingediend. Ik wil hier
nog een keer zeggen dat ik het heel goed vind dat het
kabinet in het Belastingplan, ook al is het kabinet demissionair, 2 miljard euro vrij heeft gemaakt voor armoedebestrijding, waardoor de armoede ongeveer gelijk blijft en de
armoede onder kinderen fors daalt en we op koers blijven
om volgend jaar de halvering van de armoede uit het coalitieakkoord waar te maken. Maar toch wilde mijn fractie
verdergaan. Daarom hebben we samen met GroenLinks,
de Partij van de Arbeid en de ChristenUnie hard gewerkt
— succesvol kan ik zeggen, want er was gelukkig een
meerderheid voor — om het minimumloon na de verhoging
van 8% die het kabinet per 1 januari deed, nog een keer
met 1,2% te verhogen volgend jaar en om ook middeninkomens te steunen door uiteindelijk 500 miljoen vrij te maken
voor de kinderopvang. Dat laatste is belangrijk omdat op

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

dit moment heel veel ouders meer betalen per uur voor
kinderopvang en buitenschoolse opvang dan waar ze via
de kinderopvangtoeslag een vergoeding voor krijgen. En
daarmee loont werken te weinig. Dit kan daaraan bijdragen.
Maar dat is natuurlijk niet genoeg, zeker als je bedenkt dat
de krapte op de arbeidsmarkt misschien wel dé uitdaging
is voor de komende jaren als het gaat om het waarmaken
van al onze ambities. Ik noem de verduurzaming van de
economie en het investeren in defensie, politie, onderwijs
en zorg. Niks van onze ambities gaat lukken als we niet
zorgen dat er genoeg mensen zijn om het te gaan doen.
Dat vraagt heel veel van werkgevers, zoals zorgen dat ze
beter luisteren naar de wensen van hun medewerkers zodat
ze ook meer kunnen werken, zorgen voor meer flexibiliteit
in roosters, zorgen dat het werk minder belastend is met
minder papierwerk en meer eigen regie. Maar we kunnen
er ook financieel wat aan doen. Daarom heb ik ook in eerdere debatten en tijdens de begrotingsbehandeling Sociale
Zaken zo'n punt gemaakt van het urenvoordeel, een belastingvoordeel gebaseerd op de zelfstandigenaftrek maar dan
voor alle mensen die meer dan 1.225 uur per jaar werken,
iets meer dan drie dagen in de week. Of je dat nu gaat doen
of al doet: een belastingvoordeel van €650 per jaar netto.
Ik was best bezorgd over het debat in het wetgevingsoverleg
waarin het bijna een soort van over elkaar heen vallen werd
om maar die arbeidskorting een beetje in te snoeien. Mijn
fractie heeft zich altijd hardgemaakt voor een ander toeslagenstelsel en voor bijna gratis kinderopvang, maar we
hebben ook echt belastingmaatregelen nodig om te zorgen
dat werken niet alleen blijft lonen maar ook beter gaat
lonen. Die arbeidskorting is voor mensen met het minimumloon soms duizenden euro's. Laten we alsjeblieft oppassen
voordat we hier iets weggooien waardoor werken minder
gaat lonen. Die oproep doe ik hier graag.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ja, dit is natuurlijk een mooi ideologisch sjibbolet tussen
D66 en de ChristenUnie. De heer Van Weyenberg is het
echter toch wel met mij eens dat je er ook op andere
manieren voor kan zorgen dat werken loont? Een stelsel
zonder een heffingskorting voor werkenden is inderdaad
best ingewikkeld, maar hoe we het nu opgepompt hebben,
namelijk van ruim €900 in 2001 naar volgend jaar meer dan
€5.500, heeft niks meer te maken met een soort prikkel. Dat
is gewoon extreem. Bij een verlaging van de tarieven, bij
een progressie in de tarieven en het werken met veel lagere
heffingskortingen, kun je toch hetzelfde doel bereiken als
dat wat de heer Van Weyenberg hier ook als doel neerzet?
De heer Van Weyenberg (D66):
Maar het was bijna: die arbeidskorting vinden we niks. En
daar ben ik het gewoon niet mee eens. Ik laat in mijn
doorrekening zien dat we in het stelsel dat we nu hebben
de arbeidskorting verhogen. Nog wat sterker: je ziet het ook
in de appreciatie van het amendement dat er nu ligt om de
arbeidskortingsverhoging eruit te halen. Wie worden daardoor geraakt? Werkenden met een minder hoog inkomen.
Dat vind ik onverstandig.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dat is echt veel te kort door de bocht. Ik betreur het zeer
dat D66 dit spoor verder gaat bewandelen en de versnelling

25 oktober 2023
TK 17

17-3-15

nog wat opvoert bovenop het basispad om de arbeidskorting nog verder te verhogen. Ik vind het echt een heilloze
weg waarmee we ongelijkheden in ons stelsel nog verder
vergroten. Daarbij worden we aan de achterkant van alle
kanten op onze vingers getikt, niet alleen in het ideologische
debat — ik vind dat een belastingstelsel zo veel mogelijk
leefvormneutraal moet zijn en dat de overheid niet te veel
moet sturen op hoe je zorg en arbeid verdeelt — maar ook
in zo'n rechtszaak omdat arbeidsongeschikten onder het
sociaal minimum dreigen te belanden door de extremiteit
in de arbeidskorting. De heer Van Weyenberg verergert
deze problematiek, die we dan aan de achterkant met veel
kunst-en-vliegwerk moeten repareren, terwijl we dat aan
de voorkant kunnen doen door een beter, eenvoudiger en
solider belastingstelsel in elkaar te zetten.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik werk heel graag aan een solide belastingstelsel, maar de
conclusie is nu wel echt dat werken veel te weinig loont.
Daar is de arbeidskorting een belangrijk instrument voor.
Het punt van de WIA wil ik overigens mee-oplossen via de
extra middelen die ik voor de arbeidskorting beschikbaar
stel; dat ter geruststelling van de heer Grinwis. Maar de
realiteit is deze. Kijk, we hadden de combinatiekorting. Nu
kinderopvang gratis wordt, gaat die verdwijnen. Dat snap
ik. Maar voor mensen die op het minimumloon zitten, is dit
een heel belangrijk onderdeel om ervoor te zorgen dat de
stap naar werk nog een beetje loont. Dat is absoluut nog
steeds niet genoeg; daarover zijn wij het eens. Pas dus op,
zeg ik hier. In het wetgevingsoverleg hoorde ik zelfs de
speculatie dat we er eigenlijk maar van af moeten. Die luxe
hebben we helemaal niet. Daar is het probleem gewoon te
groot voor voor heel veel werkenden, voor heel veel middeninkomens die niet rond kunnen komen.
De voorzitter:
Tot slot, de heer Grinwis.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Zonder het kind met het badwater weg te gooien: er zit
nogal een traject en een verschil tussen 2001 en de vervanging van het arbeidskostenforfait, met €932, zeg ik uit mijn
hoofd, en nu, in 2023, met meer dan €5.500. Dat is geen
normale inflatiecorrectie over twintig jaar, maar dat is een
extreme verhoging. Je kunt het ook zo vormgeven — daar
weet de heer Van Weyenberg alles van, want we hebben
met elkaar weleens aan die vormgeving gewerkt — dat
mensen op het minimumloon er meer van profiteren dan
nu gebeurt. Dan hoef je de arbeidskorting in de huidige
vormgeving toch niet steeds maar verder op te hogen?
Want daardoor ontstaan echt ongelijkheid en ongerijmdheid, die ik niet meer kan uitleggen en de heer Van Weyenberg volgens mij ook niet.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik heb ooit samen met de heer Grinwis aan een formatietafel
letterlijk met de liniaal dingen gedaan op punten waarover
zorgen waren bij de ChristenUnie, zoals het kindgebonden
budget en de afbouw voor paden. We gaan nu het minimumloon en de uitkeringen verhogen, gekoppeld. Dat wil
mijn fractie ook. Dan zul je zien dat we, om te zorgen dat
de stap naar werk loont voor de groep tussen minimumloon

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

en modaal, dit instrument echt keihard nodig hebben, in
de wetenschap dat het nieuwe stelsel, waar wij allebei hard
aan werken, er echt nog lang niet is. Ik waak hier dus voor
ongelukken op de korte termijn.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik zal proberen het kort te houden. We hebben het hier al
veel over gehad. Ik verzet me een beetje tegen het beeld
dat we zouden zeggen dat we de arbeidskorting totaal willen
afschaffen. Het was toch echt een discussie over de maatvoering. Volgens mij stoppen we er op dit moment wel 35
miljard in. Het is gewoon doorgeschoten. Prikkelen heeft
geen zin meer. Dat zien we gewoon. Tegelijkertijd erken ik
dat je dit moet zien in een veel bredere discussie over een
stelselherziening. Een hoger minimumloon, waarschijnlijk
stapsgewijs af van de toeslagen — daarvoor zullen we in
ons verkiezingsprogramma ook met voorstellen komen, die
we zullen laten doorrekenen — en tegelijkertijd een verschuiving van de lasten op arbeid naar lasten op vermogen, winst
en vervuiling. In die combinatie moet de arbeidskorting in
deze omvang echt niet heel lang doorgaan. Dat moet ook
de heer Van Weyenberg erkennen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik zag op internet sommetjes voorbijkomen van de plannen
van de Partij van de Arbeid, maar die kon ik niet narekenen.
Daarin werd wel gerekend met het verdwijnen van de
arbeidskorting. Als dat niet gebeurt, vind ik dat positief.
Natuurlijk wil ik af van het toeslagensysteem en wil ik toe
naar iets anders. Natuurlijk wil ik een hoger minimumloon.
Maar laten we niet vergeten dat werken voor de mensen
die tussen het minimumloon en modaal verdienen, nu veel
te weinig loont. Ja, inderdaad, me moeten vervuiling en
grote vermogens meer belasten, maar dat ga ik bij de
doorrekening voor D66 deels inzetten om werkenden te
ondersteunen. Daar is de arbeidskorting wel een instrument
bij, want anders krijg je straks de situatie dat werken echt
te weinig loont. Dat is nu al het geval en daar moeten we
wat aan doen. Ik hoop dat de collega's in hun doorrekening
niet vergeten dat die steun in de rug voor deze groep echt
nodig is, zeker de komende jaren, omdat het huidige stelsel
daar gewoon te weinig in voorziet.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Nou ja, laten we nu niet tot in detail een doorrekening
bespreken die er nog niet is. De heer Van Weyenberg kan
ervan uitgaan dat ook wij vinden dat werken moet lonen,
zeker aan de onderkant, maar daar kun je op verschillende
manieren iets voor doen. De route van de arbeidskorting
in deze omvang heeft zijn beste tijd gehad.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dat lijkt mij zorgelijk voor de komende jaren, want ik wil
juist vervuiling belasten, de tarieven verlagen maar ook de
arbeidskorting verhogen. Ja, ik wil een hoger minimumloon,
maar mijn oproep is om er echt voor op te passen dat niet
zozeer mensen met een minimumloon, maar juist mensen
met een middeninkomen daardoor de komende jaren
financieel achterblijven. Dat zou niet de keuze van D66 zijn.
Voorzitter. Ik had het net al over de combinatiekorting. Onze
naam staat onder een amendement van de heer Grinwis

25 oktober 2023
TK 17

17-3-16

om die afschaffing twee jaar uit te stellen. Die afschaffing
van de combinatiekorting was gerelateerd aan de komst
van bijna gratis kinderopvang. Nu dat vertraagd is, is het
heel oneerlijk en overigens ook heel slecht voor de
arbeidsdeelname en het lonen van werk als je deze per 2025
zou afschaffen. Daarom stellen we dat twee jaar uit en staat
onze naam onder dat amendement.
Voorzitter. De heer Van der Lee had het net zeer terecht
over de aanpak van fossiele subsidies en hoe je ervoor kan
zorgen dat je vervuiling beter beprijst. Mijn fractie heeft
twee amendementen ingediend om de grootste verbruikers
van gas meer te laten betalen en dat terug te geven door
de belastingvermindering op de energierekening. Op die
manier gaan alle huishoudens een kleine 50 euro minder
betalen. Wij kiezen voor die vorm en niet voor de lagere
tarieven in de eerste schijf, omdat je daarmee gerichter
iedereen geld geeft, ook mensen met een relatief klein
verbruik die gemiddeld ook vaak een lager inkomen hebben
en er daarmee mogelijk ook geen CO2-besparingen op de
tocht komen te staan. Wij vinden het echt een verstandige
stap om eindelijk eens wat meer te gaan vragen aan die
grootste verbruikers van gas.
Ik constateerde ook al in eerdere debatten dat onze maatvoering van 400 miljoen her en der wat zorgen opleverde.
Dat mag. Ik heb een ander oordeel. Wij hebben er dus nu
ook een tweede amendement onder gelegd, dat neerkomt
op ongeveer 200 miljoen, in de brede zoektocht om nog
een verdere stap te zetten in de afbouw van fossiele subsidies, naast wat het kabinet al doet.
Voorzitter. Er is veel gediscussieerd over de vraag of het
voorliggende voorstel met betrekking tot de glastuinbouw
meer oplevert. Ik trek daar gewoon een andere conclusie
uit. Het belastingvoordeel van deze maatregel was tien keer
groter dan we altijd hebben gedacht. Dat is voor mij geen
reden om het nu niet te doen. Dat is voor mij een bevestiging van de noodzaak. En ja, het moet wel zorgvuldig. Ik
wil hier open naar kijken. Het kabinet probeerde via de nota
van wijziging juist mensen met een wat kleiner bedrijf te
helpen, maar wat was de kern van het probleem waarom
het kabinet dit moest doen? Dat waren de degressieve
tarieven. Buiten het jargon: dat betekent gewoon dat de
grote tuinbouwbedrijven veel minder belasting betalen.
Daarom hebben zij minder last van de afschaffing dan de
kleinere bedrijven, die meer belasting betalen. Dit laat precies de onrechtvaardigheid zien van tarieven waarbij geldt:
hoe meer je het gebruikt, hoe minder belasting je erover
betaalt. Dat is gewoon raar.
Ik heb het net bij de interruptie al gezegd, maar ik heb echt
zorgen over het amendement waarin de CO2-heffing wordt
verhoogd en de afbouw wordt verlaagd. Los van de vraag
of ik het er inhoudelijk mee eens ben — het antwoord
daarop is nee — er staat dat het kabinet die CO2-heffing
moet doorvoeren. Als er een jaar niks uit het kabinet komt,
staan er mooie opdrachten in de wet, maar geen prijspad
met betrekking tot de CO2. Ik vraag het kabinet: als je het nu
opnieuw aan het Planbureau voor de Leefomgeving zou
sturen, ben je toch op de korte termijn je CO2-winst kwijt?
En dat is gewoon niet de afspraak die volgens mij met de
sector gemaakt is. Ik ga ervan uit — ik vraag dat ook aan
de minister — dat die CO2-heffing dus gewoon in dit

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

amendement moet, wil je in ieder geval de afspraken uit
het klimaatpakket borgen. Ik hoorde daarover overigens
hoopvolle antwoorden van collega Erkens, dus hopelijk
komt dat alsnog goed.
Voorzitter. Dan de studenten. Hoewel wij verschillende
vertrekpunten in deze discussie hebben, hebben wij samen
met de SP een amendement ingediend, waardoor het wat
mij betreft morgen gewoon het uur U is. Morgen kan deze
Kamer ervoor zorgen dat voor studenten die hebben
gestudeerd onder het leenstelsel, de rente naar nul gaat,
zo snel als dat in de uitvoering mogelijk is. Dat is vast allemaal ingewikkeld, maar daar maken wij dan 500 miljoen
voor vrij. Dat is het bedrag dat dit in 2028 kost. Ik hoop echt
op steun van mijn collega's hiervoor, zodat we dat kunnen
doen. We moeten niet een beetje, niet een klein beetje geld,
maar gewoon morgen die 500 miljoen beschikbaar stellen,
zodat de studenten weten dat de rente naar nul gaat. Ik
hoop dat alle partijen die ik eerder heb gehoord over dit
probleem, die soms ook eerder dan mijn partij van dit stelsel
af wilden, dit ook wel steunen.
Voorzitter. Dat brengt mij wel bij een ander punt. Ik kijk
even naar de heer Erkens. Volgens mij stond hij net bij de
interruptiemicrofoon.
De voorzitter:
Wij kijken allebei naar de heer Erkens.
De heer Erkens (VVD):
Het gaat met name over de dekking van een van de voorstellen: het leidingwater. Volgens mij constateert iedereen
dat betaalbaar water gewoon steeds moeilijker wordt als
gevolg van droogte, schaarste, vervuiling en ga zo maar
door. Dus dat je gaat kijken naar die vrijstelling, naar het
bedrag waarboven je eigenlijk geen belasting daarop
betaalt, is logisch. Maar het is wel heel fors om die ineens
af te schaffen. Hoe kijkt de heer Van Weyenberg naar de
impact daarvan? Het kan bijvoorbeeld betekenen dat
zwembaden in de regio volgend jaar al met tienduizenden
euro's extra aan kosten te maken krijgen. Die zakken dan
misschien wel door hun hoeven.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dat amendement levert in één keer best een heleboel geld
op. Als dan blijkt dat we dat minder nodig hebben vanwege
het exacte prijspad van die studierente, hebben we, denk
ik, zeker op korte termijn ook allerlei ruimte om daar nog
heel goed naar te kijken. Daar sta ik helemaal voor open.
Maar voor nu is dit volgens mij wel de ruimte. Naar 2028
loopt dit in de sommen die ik heb, rond. Ik denk dat we
daarvoor misschien nog wel een beetje geld overhebben,
dus we zullen daar in de uitwerking naar moeten kijken.
Uw punt over de zwembaden vind ik terecht, maar ik vind
het geen reden om het nu niet te doen.
Voorzitter. De stemming is morgen, dus dan kunnen de
studenten kijken of het probleem nu wordt opgelost. Ik hoop
dat echt van harte. De samenwerking met de SP hierbij heb
ik zeer gewaardeerd, zeg ik tegen mijn gewaardeerde collega Mahir Alkaya.

25 oktober 2023
TK 17

17-3-17

Voorzitter. Dan het feit dat je wel belasting betaalt op
schadelijke tabak, maar niet op e-sigaretten, terwijl die ook
grote gezondheidsrisico's hebben. De Kamer was op dit
punt eigenlijk heel eensgezind. Ook het kabinet was welwillend. We staan aan de vooravond van verkiezingen, en het
leek me toch goed om de richting die we nu delen, ook in
een motie te vervatten. Het zal ook mijn laatste motie in dit
huis zijn.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de e-sigaretten net zoals andere sigaretten schadelijke stoffen bevatten die grote gezondheidsrisico's met zich meebrengen;
overwegende dat wachten op herziening van de Europese
Accijnsrichtlijn terwijl het gebruik van e-sigaretten groeit,
te lang duurt;
verzoekt de regering, vooruitlopend op de herziening van
de Europese Accijnsrichtlijn, voor het zomerreces 2024 een
wetsvoorstel in te dienen om een verbruiksbelasting in te
voeren op e-sigaretten,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Weyenberg,
Van der Lee, Grinwis, Inge van Dijk, Erkens, Van Raan,
Stoffer, Omtzigt en Van der Laan.
Zij krijgt nr. 75 (36418).
De heer Van Weyenberg (D66):
Voorzitter. Ik hoop dat dit al in 2025 kan. Als de uitvoering
pas in 2026 kan, dan zal dat moeten blijken, maar de realiteit
is gewoon dat de opdracht van de Kamer helder is. De motie
is ook met een Kamermeerderheid ondersteund. Ik weet
dat de staatssecretaris op dit punt een bondgenoot is, dus
wat mij betreft is het belangrijk.
Voorzitter. We hebben het ook gehad over de vrijwilligersvergoeding. Het uurtarief wordt niet geïndexeerd. Andere
dingen worden wel geïndexeerd, zeg ik er meteen bij.
Daarom zal mijn collega Inge van Dijk daar ook een motie
over indienen. Ik kan u ook alvast meegeven — zo kent u
mijn partij — dat deze motie van een dekking is voorzien.
Het gaat om 2 miljoen, maar we doen het natuurlijk netjes.
Voorzitter. Dan de kappers. Die vormen een beetje een
vreemde eend in de bijt van het Belastingplan, maar het
betreft wel een acuut probleem. De regeling dreigt daar nu
fiscaal bovenmatig te worden. Er is een amendement
ingediend door collega Inge van Dijk en mijzelf. Ik sta open
om nog naar dingen te kijken. Het is vooral bedoeld om het
op de korte termijn te regelen. Als straks het nieuwe contract er is, dan komen we in een hele andere wereld en dan
is het, denk ik, ook ingehaald. Maar dit is wel belangrijk.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

Wat betreft de youngtimerregeling heb ik een amendement
van collega Omtzigt mede-ingediend. Het is een punt waar
hij het al langer over heeft, en ik ook. Ik kreeg altijd andere
antwoorden. Het kon niet, het hoefde niet en het maakte
niets uit. Laten we het nou maar gewoon eens een keer
goed regelen. Ik werk daar dus met plezier met hem op
samen.
Datzelfde doe ik overigens met de heer Grinwis als het gaat
om de beslagvrije voet op de BES-eilanden. Namens mijn
collega Wuite van D66 en de heer Ceder van de ChristenUnie is er jarenlang voor gevochten dat het minimumloon
omhooggaat, maar we moeten voorkomen dat wat mensen
in de ene hand extra ontvangen, via de andere hand weer
verdwijnt. Daarom heb ik een amendement om dat te borgen, net zo goed als we overigens ook een amendement
mede-indienen dat gaat over de Wuv … Heb ik de afkorting
goed? Nee, ik gebruik niet de goede afkorting. Het gaat om
mensen die een uitkering krijgen … Het is wel de Wuv, toch?
De heer Grinwis en ik hebben even non-verbaal contact;
het is gewoon de Wuv. Ik ging al aan mezelf twijfelen. Het
is een voorstel om die uitkering niet meer te belasten. Daar
staat mijn collega Hammelburg onder. Ook dit is netjes
gedekt door de uitvoering van een motie die vorig jaar
ongeveer Kamerbreed is aangenomen, nu ook in de wet te
vervatten.
Voorzitter. Tot slot wil ik het nog even hebben over de vermogensbelasting. Dit kabinet heeft er samen met het vorige
kabinet voor gezorgd dat Nederland niet meer op de verkeerde lijstjes staat als belastingparadijs. Er is heel veel
gedaan zodat niet allerlei geldstromen via Nederland gaan,
omdat er in Nederland allemaal belastingconstructies
gebruikt konden worden. Ik heb in het wetgevingsoverleg
wat cijfers gebruikt; die zal ik niet herhalen. Op dit punt zijn
echt hele grote stappen gezet door deze staatssecretaris en
zijn voorgangers. Daar is mijn fractie heel blij mee. We
hebben de belasting op vermogen en winst met 8 miljard
verhoogd in de afgelopen twee jaar, bij belastingplannen
en bij Politieke Beschouwingen; dat is echt een doorbraak.
Daarmee zorgen we ervoor dat vervuilers, bedrijven met
grote winsten en mensen met grote vermogens een eerlijke
belasting gaan betalen. Maar in het wetgevingsoverleg ging
het er terecht ook over dat we dat verder moeten doorzetten. Mijn partij heeft daar allerlei plannen voor, zeker ook
als het gaat over box 2, waar nog steeds heel veel vermogen
in zit. Dat is niet zozeer bedrijfskapitaal, maar gewoon vermogen. Ook rond de BOR zouden wij echt nog verder willen
gaan. Maar er is één groep die zo ontzettend footloose is;
die groep betaalt echt het allerminst. De heer Omtzigt heeft
het staartje in het WGO laten zien, dus dat zal ik … Ik heb
hem niet meer meegenomen. De aanpak daarvan kan alleen
maar internationaal. Dit zijn namelijk gewoon de übermiljardairs, en daar stonden belastingpercentages bij die in
Nederland nog lager waren dan in de VS. De staatssecretaris
deelde de zorg, maar mijn laatste woorden hier zijn als
volgt. Naast de aanpak vermogensongelijkheid, die echt
nodig is, moeten we ook dit punt internationaal aanpakken.
Want net als bij fossiele subsidies geldt: nationaal kunnen
we dingen, maar we zullen ook internationale afspraken
moeten maken. Anders komen er niet.
Voorzitter. Het was mij een groot plezier om de afgelopen
elf jaar onder u te zijn. Ik dank alle collega's, of ik het nou
met ze eens was of niet, voor de fijne samenwerking en ik
zie uit naar het vervolg van dit debat.

25 oktober 2023
TK 17

17-3-18

Dank u wel.

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Weyenberg, ook voor uw aardige
woorden. Het wordt gewaardeerd.

De voorzitter:
Dank u wel, maar we hebben eerst nog een interruptie van
de heer Van Dijck namens de PVV.
De heer Tony van Dijck (PVV):
De heer Van Weyenberg had een amendement over die
studenten, de pechgeneratie, en de vervijfvoudigde renteverhoging die ze nu opeens voor hun kiezen krijgen. Op
zich klinkt dat heel sympathiek, maar ik kan het niet goed
beoordelen. Ik hoorde net namelijk de heer Erkens zeggen
dat zwembaden duizenden euro's meer gaan betalen. Is er
iets van een impactstudie? Of heeft meneer Van Weyenberg
iets meer inzicht in wat dat voor de sierteelt, voor de huishoudens en voor de zwembaden doet? Want anders stemmen we voor een amendement en vallen alle kassen straks
alsnog om met hun sierteelt.
De heer Van Weyenberg (D66):
De sierteelt is overigens de grootste, zeg ik er in alle openheid bij. Er liggen uitgebreide studies van Financiën over
het lage btw-tarief waar ik de heer Tony van Dijck graag
naar verwijs. De budgettaire reeks van kosten loopt
natuurlijk op in de tijd. Ik ga ervan uit dat onze dekking —
die is ruim, namelijk 500 miljoen — ook ruimte biedt in de
uitwerking om her en der nog maatwerk en overgang in te
zetten. Maar uiteindelijk is dit verlaagde btw-tarief een
belastingkorting waarvan ik het verstandig vind om haar
af te schaffen en waarvoor ik nog nooit nog een mooier
doel heb gehad om het aan te besteden.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Nogmaals, het doel klinkt heel sympathiek, maar ik heb in
het verleden weleens vaker aan de knop van de sierteelt
willen draaien, en toen stond de hele sierteelt, inclusief de
bloemenveiling in Aalsmeer, op zijn kop. Dus toen hebben
we gezegd dat we eigenlijk niet aan die knop moeten
draaien. Maar ik zal die studies van Financiën even bekijken,
want ik kan me voorstellen dat de heer Van Weyenberg die
nu ook niet direct paraat heeft.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dit soort maatregelen leveren niet voor niets geld op, dus
ze hebben effect op de realiteit. Daar moeten we gewoon
eerlijk over zijn. Gratis bier bestaat niet. Dat zou je in dit
huis soms wel denken, maar het is nog steeds echt niet zo.
Maar de zoektocht hier is wel … Ik zou überhaupt van deze
maatregel, dat verlaagde btw-tarief, af willen. Ik denk ook
echt dat dit verantwoord kan. Ja, dan wordt een bloemetje
iets duurder. Dat is dan gewoon de realiteit. Dan wordt het
10% duurder, even ervan uitgaande dat dit uiteindelijk wordt
doorberekend aan de consument. Maar dat is de prijs die
ik echt bereid ben te betalen om dit punt voor de studenten
nu op te lossen, en ik hoop dat de heer Van Dijck en de
collega's in zijn fractie die onderwijs behartigen daar ook
toe bereid zijn.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

Dan geef ik het woord aan de heer Van der Lee van GroenLinks.

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Ik spreek ook echt namens de Partij
van de Arbeid. Ik ben heel blij dat u gisteren heeft voorgelezen dat vanaf aanstaande vrijdag de fractie GroenLinksPvdA formeel een fractie is in dit huis. Hopelijk komt zij
sterk uit de verkiezingen en gaat zij in de toekomst een rol
spelen met betrekking tot allerlei onderwerpen waar we
het bij het Belastingplan over hebben gehad.
Ik feliciteer trouwens ook de staatssecretaris met zijn verjaardag. Het is een mooie leeftijd. Ik gun hem nog vele jaren.
Ik wil het allereerst hebben over de koopkracht en daarbij
toch ook even terugkijken, ook vanwege de geschiedschrijving. Door een combinatie van redenen hebben we ook in
Nederland een enorme inflatieontwikkeling gezien. Ik noem
een aantal van die redenen maar even: het snelle herstel
uit corona, maar met name ook de oorlog die Rusland op
een wrede, mensenrechten schendende manier is gestart
in Oekraïne. Vorig jaar hebben we op het allerlaatste
moment consensus weten te bereiken om een prijsplafond
op de energierekening te leggen, en dat was echt noodzakelijk. Dat heeft heel veel mensen geholpen om dit jaar door
te komen. Ik ben ook blij dat we toen tot die afspraak zijn
gekomen. Gelukkig zijn de kosten relatief meegevallen, ook
omdat een aantal andere dingen toch best aardig zijn
gegaan, ook als het gaat om de inspanningen die het
bedrijfsleven en burgers zelf hebben geleverd voor het
verminderen van het energieverbruik. Helaas betekent dat
voor sommige gezinnen dat ze ook letterlijk in de kou hebben gezeten. Dat geldt zeker ook voor een groep ouderen.
We hebben vrij snel daarna een debat gehad met de
minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de
heel hoge inflatie. In dat debat heb ik samen met collega
Kathmann een motie ingediend, die ook is aangenomen,
waarin we toen al zeiden: kabinet, bereidt u voor op 2024,
want dan zal dit probleem nog steeds spelen en is een
compensatie bovenop het normale inkomensbeleid noodzakelijk vanwege de hoge inflatie en waarschijnlijk ook de
hoge energiekosten, die nog door zullen lopen. We vroegen
in de motie om voorafgaand aan de Voorjaarsnota inzicht
te hebben in de manier waarop die compensatie het beste
en het meest gericht kon worden vormgegeven.
Ik vond dat die motie beperkt werd uitgevoerd, want er
werden alleen maar wat opties gegeven. In de Voorjaarsnota zelf stond geen enkel inzicht in de wijze waarop het
koopkrachtbeleid in 2024 zou worden vormgegeven, terwijl
dat wel het voornemen het kabinet was. Ook in het regeerakkoord is afgesproken om in de Voorjaarsnota meer inzicht
te geven in de inkomenskant en de lastenkant. Het kabinet
heeft er echter bewust voor gekozen om dat over de Voorjaarsnota heen te tillen en dat neer te leggen in de augustusbesluitvorming.

25 oktober 2023
TK 17

17-3-19

We hebben toen ook een amendement ingediend, omdat
er geen koopkrachtenvelop zat in de Voorjaarsnota. Dat
amendement had een omvang van 3 miljard, omdat er in
onze beleving nog ruimte zat in het uitgavenplafond. Ook
dat amendement heeft het niet gehaald.
Vervolgens viel het kabinet — terecht, denk ik. De heer
Erkens heeft daar nu buikpijn van, omdat daar consequenties aan vastzitten, maar goed, dankzij de VVD viel het
kabinet. Er was wel brede steun in de Kamer om additioneel
koopkrachtbeleid te voeren. Daar is het pakket van 2 miljard
uit gekomen. Ik vind die 2 miljard niet genoeg; dat heb ik
ook kenbaar gemaakt. Daarbinnen zijn er keuzes gemaakt.
Daar hebben we het uitvoerig over gehad, ook net weer
even. Bijvoorbeeld de verhoging van de arbeidskorting
hadden wij anders willen zien.
Ik ben heel blij dat de Kamer gisteren in meerderheid —
het ging bijna mis — ons amendement heeft aangenomen
om komend jaar het minimumloon en ook de kinderopvangtoeslag extra te verhogen. Daar hoort een dekking bij. Ook
het dekkingsamendement gaat gelukkig een meerderheid
krijgen. Ik ben ook de PVV erkentelijk dat ze daar consequent
in is. Die verhoging lijkt me cruciaal. Tegelijkertijd weten
we ook dat het niet genoeg is. Er zal meer nodig zijn. Het
is aan de partijen die straks gaan formeren om op dit punt
extra inspanningen te verrichten.
Tegelijkertijd zijn er ook nog andere stappen mogelijk. Het
is jammer dat de minister van SZW niet bij het debat was;
ik had haar eigenlijk graag de vraag willen stellen over een
bericht dat ik las. Het blijkt dat 60.000 mensen die een kleine
UWV-uitkering ontvangen recht hebben op een toeslag die
maakt dat ze een normaler bijstandsniveau bereiken. Zij
ontvangen die toeslag echter niet. Daarvoor worden twee
redenen aangegeven. Ten eerste is het om privacytechnische redenen voor het UWV niet meer mogelijk is om
mensen gericht te benaderen met de mededeling dat zij
recht hebben op deze toeslag. Daarnaast is het probleem
dat het om een toeslag gaat. Dat vormt voor veel mensen
al een drempel om die toeslag aan te vragen.
Dit probleem moet volgens mij op korte termijn worden
opgelost. Het lijkt me dat er aan de privacykant een oplossing mogelijk is. En als er een naamsverandering nodig is
voor de toeslag, doe dat dan. Ik hoop dat een van de
bewindslieden daar even op kan ingaan, want dit lijkt mij
een van de manieren om op de korte termijn extra stappen
te zetten om meer mensen uit de armoede omhoog te
trekken. Op dit moment leven er in Nederland veel te veel
Nederlanders, in de orde van grootte van 800.000, in
armoede.

venop bijna 60 amendementen. Dat zijn allemaal nieuwe
boompjes die in dat bos gezet worden. Het is bijna niet
meer mogelijk om daar een goed overzicht in te hebben.
Ze tellen op dit moment op tot bijna 20 miljard euro. Dat is
nogal wat. Ook dat is, denk ik, ongekend. Ik kan me in ieder
geval niet herinneren dat er een belastingplan behandeld
is waar zulke ingrijpende wijzigingsvoorstellen voorliggen.
Tegelijkertijd wil dat niet zeggen dat alles wat in het Belastingplan staat zo slecht zou zijn. Ik vind dat er ook heel veel
goede maatregelen in staan. Er zijn reparaties die hadden
moeten plaatsvinden. Er wordt ook ten aanzien van vergroening een aantal nieuwe en terechte stappen gezet. Ik vind
dat dit kabinet ook op een aantal terreinen heeft geleverd
als je kijkt naar wat er in het regeerakkoord staat. Ik wil dus
niet doen alsof het allemaal slecht is, integendeel. Ik zie
vooruitgang. Ik zie alleen dat wij op een aantal terreinen
nog wat meer zouden willen. Daar ga ik straks bij de
amendementen ook nog even op door.
Even los van het amendement waar ik al over sprak, zouden
wij het volgende willen vragen op het terrein van vergroening. Daar zijn al veel vragen over gesteld en er liggen ook
heel veel amendementen. Ik ben ook blij dat de minister er
is. Wij zouden van de minister willen horen of hij toch niet
wat scherper aan de wind kan varen. Dat heeft te maken
met de ernst van de klimaatontwikkeling en de opwarming
die we zien. Er zijn ook weer berichten dat het smelten van
Antarctica door zal gaan. Op basis van de opwarming die
al heeft plaatsgevonden is er de noodzaak om te versnellen.
Dat verhaal horen we ook met klem uit Brussel. Kan hier
niet een tandje bij? Kan bijvoorbeeld ons amendement niet
toch een positief oordeel krijgen? Het kabinet heeft alles
ontraden, in een wat eenzijdige discussie, kennelijk onder
het mom van: we zijn demissionair en we ontraden alles;
Kamer, zeg het maar. Maar dat doet ook een beetje onrecht,
denk ik, aan een inhoudelijke discussie over deze amendementen.
Ik ben ook specifiek benieuwd naar de glastuinbouw, waar
de discussie is wat nou de beste manier is om die vergroening tot stand te brengen en ook om geothermie te bevorderen. Dat is namelijk een route waarmee duurzaamheid
in die sector tot stand kan worden gebracht. Dat zal niet op
iedere locatie kunnen. Ook dat hebben we al gewisseld in
het wetgevingsoverleg. Maar dat zou op veel meer plekken
kunnen dan nu gebeurt. Die potentie moeten we ten volle
benutten.

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ja, sorry. Ik heb de volgende beeldspraak geleend van Bert
Groot, een oud-Kamerlid. Voor dit Belastingplan geldt: de
beste manier om een boom te verstoppen, is om die boom
in een bos te zetten. Dat heeft te maken met de hoeveelheid
wetten. 15 wetten, vele tientallen maatregelen en daarbo-

Ik wil ook even ingaan op een aantal andere issues, bijvoorbeeld de discussie die we al lang hebben over de bedrijfsopvolgingsregeling. PvdA en GroenLinks hebben daar een
initiatiefwet over ingediend. Daar is ook al in eerste termijn
vrij uitgebreid over gesproken. Het kabinet doet nu een
kleine aanpassing daarop. Wij hebben een amendement
ingediend omdat we toch een wat forsere aanpassing zouden willen, met name als het gaat om de vrijstelling boven
de 1,5 miljoen. De opbrengst daarvan is ook nodig, omdat
we het niet terecht vinden dat box 1 als placeholder is
gebruikt voor de taakstelling die het kabinet terecht heeft
gezet om toch wat strenger op te treden in de sfeer van
fiscale regelingen en vermogen. Op zich hulde aan de
staatssecretaris dat die taakstelling er is gekomen. Hij is er
ook blij mee dat 90% van die taakstelling is gehaald. Dat
vind ik ook heel goed. Ik zou hem graag helpen om naar
100% te gaan. Met dit amendement kan dat gewoon bereikt

Tweede Kamer

25 oktober 2023
TK 17

Ik wil nu meer ingaan op het Belastingplan. Ik ga waarschijnlijk iets langer spreken dan ik heb opgegeven.
De voorzitter:
Zoals te doen gebruikelijk.

Pakket Belastingplan 2024

17-3-20

worden. Het is ook rechtvaardig om dat te doen, omdat de
omvang van de BOR in de tijd nodeloos is opgevoerd en
er ook nog alternatieven zijn. Maar goed, we gaan niet de
principiële discussie herhalen over betalingsregelingen. Ik
ben ook blij dat de staatssecretaris zijn persoonlijke mening
gaf dat het goed zou zijn als er een taakstelling zou volgen
in de komende regeerperiode. Die heb ik goed in mijn oren
geknoopt. Daar zullen wij ons ook hard voor maken,
mochten wij in een formatie een rol kunnen spelen.
Meer specifiek wil ik nog de volgende vraag stellen aan de
minister voor Klimaat en Energie. Dat betreft de discussie
over hetgeen we nu doen voor gasgestookte installaties,
die onder andere elektriciteit en warmte opwekken, maar
niet voor kolencentrales. Dat heeft toch echt een negatieve
impact op de CO2-uitstoot. Ik begrijp niet goed waarom dat
speelveld niet wordt gelijkgetrokken en waarom op dit punt
kennelijk het risico is dat dat terug zou kunnen komen in
lopende rechtszaken van eigenaren van kolencentrales, die
nog steeds procederen tegen het besluit om de opwek van
elektriciteit uit kolen te verbieden. Waarom wordt dat
argument gebruikt? Omdat het hier een generieke maatregel
zou kunnen betreffen als je deze integraal doortrekt. Hij zou
toch ook niet willen dat de CO2-uitstoot stijgt, omdat er een
verschuiving optreedt van gasgestookte naar kolengestookte centrales? Dat is toch het paard achter de wagen
spannen? Ik hoop dus dat hij daar tot andere inzichten is
gekomen. Daarover liggen ook amendementen voor van
onszelf, maar bijvoorbeeld ook de heer Van Raan heeft daar
een amendement over ingediend. Het lijkt me echt verstandig dat we daarin deze dagen met elkaar de goede keuze
maken.
Ik ben ook blij met de discussie die we hebben gevoerd en
die heeft geleid tot het door mij medegetekende amendement van de heer Grinwis, over de inkomensafhankelijke
combinatiekorting. Vorig jaar is er gekozen voor een afbouw
die wat ons betreft nogal onrechtvaardig is, omdat die een
heel groot verschil maakt tussen twee groepen ouders,
namelijk diegenen die een nieuw kind krijgen en diegenen
die al kinderen hadden. Dat is ook in een ander licht komen
te staan door het besluit van het kabinet om het bijna gratis
maken van de kinderopvang twee jaar uit te stellen. Alle
reden dus om opnieuw te kijken naar die afbouw. Er ligt nu
een goed voorstel met een manier van afbouwen waardoor
de dekking ook gegarandeerd is. Ik ontwaar op dit moment
volgens mij een Kamermeerderheid en daar ben ik heel blij
mee.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik vond het zelf heel belangrijk dat bij de dekking niet die
1,6 miljard die beschikbaar is gesteld om ook al in 2025 en
2026 een groot deel van de kinderopvangkosten te vergoeden, wordt benut. Dat gebeurt niet in het amendement onze
naam onder staat, omdat — ik denk dat de minister van
Sociale Zaken dat terecht zei — we die ook nodig hebben
om de duidelijkheid te creëren dat mensen al wel een groter
deel vergoed krijgen in afwachting van de definitieve start
in 2027 en dat daarmee die capaciteit echt kan groeien. Is
dat ook de overweging van de heer Van der Lee?
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dank voor deze vraag, meneer Van Weyenberg. Hij weet
denk ik al dat dat zeker een hele belangrijke rol speelt voor

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

mij. Ik had het toeval dat ik, omdat mijn collega Senna
Maatoug in een enquêtecommissie zat, het afgelopen jaar
op Sociale Zaken en Werkgelegenheid het woord heb
gevoerd en alle debatten heb gedaan met de minister vanaf
het moment dat het besluit viel om de bijna gratis kinderopvang twee jaar uit te stellen. Ik heb toen gesproken met
de sector, maar ik heb ook de rapporten gezien. Het is nog
steeds vervelend dat het uitstel nodig was, maar om te
zorgen dat het een succes kan worden, is het belangrijk om
die 1,6 miljard nu te investeren via een hoge kinderopvangtoeslag. Zo hebben investeerders namelijk de zekerheid dat
de vraag niet alleen op dit moment hoog is, maar ook in
de toekomst en zo kunnen we ervoor zorgen dat er voldoende aanbod is tegen de tijd dat het voor iedereen bijna
gratis is. U zult in ons verkiezingsprogramma zien dat het
wat ons betreft helemaal gratis wordt, een publieke voorziening eigenlijk, net als scholen.
De heer Alkaya (SP):
We hoeven de verschillen volgens mij niet groter te maken
dan ze zijn. Er zit een heel grote overlap, in de doelgroep,
tussen waar de IACK belandt en waar de kinderopvangtoeslag belandt. Alleen, de overweging van de heer Van der
Lee is eigenlijk een belofte vanuit de sector dat, als het via
een verhoging van de kinderopvangtoeslag zou gaan, het
tot capaciteitsuitbreiding zal leiden. Maakt hij zich dan
helemaal geen zorgen dat die belofte van de sector in de
praktijk niet veel waard zal blijken te zijn? Maakt hij zich
geen zorgen dat het geld dat dus naar de ouders zou kunnen
gaan, helemaal niet naar hen gaat, terwijl het hen wel zou
helpen als we het zouden steken in een wat zachtere landing
voor de inkomensafhankelijke combinatiekorting?
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Het is niet alleen dat ik afga op beloften van de sector. Het
is ook gewoon dat hier al onderzoeken naar zijn gedaan.
Als je kijkt naar hoe de markt werkt, dan zie je dat er door
onafhankelijke adviseurs is aangetoond dat door dit te doen,
de kans wel groot is dat het gaat gebeuren. Of dat zich
daadwerkelijk gaat aftekenen, weet ik niet 100% zeker. Even
los van de bereidheid tot investeringen, betekent dit dan
ook dat er voldoende mensen gevonden gaan worden die
vervolgens willen werken in de toegenomen capaciteit die
bestaande of nieuwe locaties op de markt gaan brengen?
Dat weet ik niet zeker. Dat issue zien we op heel veel
beleidsterreinen, en hier ook. Maar ik denk wel dat het
verstandig is om nu wel voor de langere termijn zekerheid
over die vraag te bieden, juist omdat we onzekerheid hebben gecreëerd als politiek door de introductie van die bijna
gratis kinderopvang weer uit te stellen. Daarom kies ik voor
deze route. Ik ben daartoe overtuigd geraakt door de argumentatie van het kabinet, maar ook van de onderzoekers
en de sector.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog weer.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dan wil ik mevrouw Van Dijk van harte dankzeggen voor
het feit dat zij een amendement heeft gemaakt over de
kappers en hun pensioen. Ik ben blij dat ik daaraan kan
meedoen, want dit was een probleem dat ook ons als een

25 oktober 2023
TK 17

17-3-21

graat in de keel stak. Daar is nu dus een oplossing voor
gevonden.
Over belastingontwijking kan ik heel lang praten, maar ik
zal proberen dat niet te doen. Ik erken dat het vorige kabinet,
en ook dit kabinet, een aantal stappen heeft gezet. Tegelijkertijd is er ook een rapport verschenen van Zucman en
zijn team, zoals we maandag ook in het WGO hebben
besproken. Dat was op verzoek van de Europese Commissie.
Op dat punt zou ik het kabinet willen aanjagen. Ook hoorde
ik de motie van de heer Alkaya, zij het niet helemaal precies.
Ik heb zelf ook een motie. Die ga ik wel indienen en daarna
kunnen we misschien bekijken of we de teksten kunnen
samenvoegen. Dat hangt misschien ook af van de reactie
van het kabinet hierop. Het kernpunt is dat na de successen
die geboekt worden met het introduceren van een minimumwinstbelasting voor bedrijven wereldwijd en in ieder geval
in Europa — complimenten aan het kabinet dat Nederland
de implementatiewet al gereed heeft en dat dit ook al
voorligt in dit Belastingplan — het ook goed zou zijn om
mondiaal te werken aan een vermogensbelasting voor
miljardairs.

rechtvaardige manier belasting betaalt, maar vooral ook
kan leven van wat hij verdient, ook uit werk natuurlijk. Dat
vraagt een herziening van de belastingdruk tussen arbeid
en vermogen, winst en vervuiling. Tegelijkertijd weten we
ook dat we op dit moment niet volledig inzicht hebben in
de effecten die vastzitten aan het introduceren van een
nieuw stelsel. Ik moet zeggen: ook in dat opzicht kwam de
val van het kabinet op een heel ongelukkig moment. We
waren zelf ook bezig met een traject om alternatieven goed
en grondig te laten doorrekenen, maar door de val van het
kabinet is dat traject ontspoord. Daarom komen wij zeker
met uitgewerkte voorstellen, maar dat is ook nog niet het
eindplaatje. Dat is echt een verantwoordelijkheid voor partijen die straks in de formatie een nieuw coalitieakkoord
moeten sluiten. We kunnen tweaken en dat doen we
voortdurend met elkaar. Dat heeft vervelende effecten, maar
we moeten wel de stip op de horizon met elkaar gaan formuleren en daar stapsgewijs naartoe werken. Wij hopen
daar een bijdrage aan te kunnen leveren.
De voorzitter:
Bent u aan het einde van uw betoog?

Daarover dien ik de volgende motie in.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik ga nog één motie indienen. Ik ga afronden.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er de afgelopen jaren weliswaar grote
stappen zijn genomen in het tegengaan van belastingontduiking, maar dat belasting nog steeds op grote schaal
ontweken wordt;

Omdat het nog even duurt, omdat er veel discussie is en
omdat het voor de gewone belastingbetaler toch moeilijk
te volgen is, zouden we op één puntje graag zien dat de
belastingbetaler wat meer inzicht krijgt in waar hij of zij nu
zelf staat in het Nederlandse inkomensgebouw. Dat kan
door iets toe voegen aan het belastingformulier. Daar ga
ik de volgende motie over indienen.

overwegende dat een race to the bottom als het gaat om
effectieve belastingtarieven te allen tijde voorkomen moet
worden;

Motie

overwegende dat de allerrijksten nog altijd relatief minder
belasting betalen dan anderen;

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering om zich in internationaal verband in
te zetten voor een wereldwijde miljardairsbelasting en
daarbij samen met een of meerdere gelijkgestemde landen
initiatief te nemen, bijvoorbeeld door publicatie van een
white paper,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van der Lee.
Zij krijgt nr. 76 (36418).
De heer Van der Lee (GroenLinks):
We hebben het uitvoerig gehad, ook al in een interruptie,
over de arbeidskorting. Ik denk dat ik dat niet meer ga herhalen. Ik denk wel dat er een dure plicht ligt voor alle partijen om te kijken hoe we ons stelsel in brede zin gaan veranderen. Dat vraagt een visie op meer progressiviteit in de
belastingtarieven. Dat vraagt om het vervangen van toeslagen door iets anders, om te zorgen dat iedereen op een

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

De Kamer,

constaterende dat informatie over de inkomensverdeling
in Nederland niet altijd begrijpelijk is;
overwegende dat een goede discussie alleen mogelijk is
op basis van volledige en accurate informatie;
overwegende dat zowel in de Kamer als in de samenleving
vaak langs elkaar heen gepraat wordt bij discussies over
de inkomensverdeling in Nederland;
verzoekt de regering om op de eerstvolgende aanslag
inkomstenbelasting, of zodra dit uitvoeringstechnisch
mogelijk is, een duidelijk en begrijpelijk diagram met de
relatieve positie van de desbetreffende belastingplichtige
in de Nederlandse inkomensverdeling op te nemen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van der Lee.
Zij krijgt nr. 77 (36418).

25 oktober 2023
TK 17

17-3-22

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Voorzitter. Dan rest mij om u te bedanken, maar ook de
collega's die niet meer terugkomen na de verkiezingen. Het
kabinet wens ik nog veel sterkte bij de beantwoording. Ik
hoop dat ze op een aantal oordelen nog terug willen komen,
want alles negatief beoordelen is ook wel heel zuur.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van der Lee. Dan geef ik het woord
aan mevrouw Inge van Dijk, CDA.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Voorzitter. We krijgen denk ik allemaal regelmatig vragen
van mensen om ons heen. "Ga ik gekort worden op mijn
toeslagen nu mijn tieners een bijbaantje hebben?" "Het
minimumloon stijgt. Kan ik nu beter minder gaan werken
om meer over te houden? Ik moet immers wel rond kunnen
komen met mijn gezin." Of vragen van de toeslagenouder
die geen toeslagen durft aan te vragen. Waarom dat zo is,
hoef ik niemand uit te leggen. Het feit dat mensen deze
vragen hebben, is het ultieme signaal van het onoverzichtelijke systeem van belastingen en toeslagen dat we met
elkaar gecreëerd hebben, waardoor mensen de financiële
gevolgen van een verandering in hun leven niet meer kunnen overzien en dus ook niet weten waar ze aan toe zijn.
Hierover hebben we in de Kamer dan ook veel discussie
met elkaar. We hebben discussie over marginale druk,
oftewel wat mensen van elke verdiende euro overhouden.
Dat is precies daaraan te wijten. Daarbij helpt het ook niet
dat het vertrouwen van Nederland in de Belastingdienst en
de Belastingdienst/Toeslagen, die dit complexe beleid uitvoeren, echt heel erg laag is. Dat trekken we onszelf aan,
zonder uitzondering kan ik wel zeggen. Maar we zien in de
praktijk ook hoe lastig is om het te veranderen. Daar zullen
nog jaren, meerdere kabinetsperioden en wellicht nog
enkele malen een verschuiving van politieke meerderheden
overheen gaan. Maar dat wil niet zeggen dat het niet
mogelijk is.

Dan over het vertrouwen van inwoners in de Belastingdienst. Binnen de Belastingdienst zijn allerlei programma's
opgetuigd om dat verbeteren, maar we zetten pas echt een
stap vooruit als de onafhankelijke fiscale rechtshulp waar
wij al jaren voor pleiten gaat vliegen. Dat komt omdat
inwoners dan aan de voorkant beter beschermd worden,
maar ook omdat de Kamer er op die manier veel beter zicht
op heeft en kan bijsturen op plekken waar mogelijke problemen aan het ontstaan zijn, bijvoorbeeld omdat die rechtshulp constateert dat bepaalde problemen wel heel vaak
voorkomen en de Kamer daarover informeert.
Voorzitter. In de afgelopen weken hebben we regelmatig
met elkaar gesproken over het Belastingplan. We steunen
de door het kabinet voorgestelde koopkrachtmaatregelen,
omdat er extra maatregelen nodig zijn om mensen niet
door het ijs te laten zakken. Maar in deze debatten deelden
we met elkaar het gevoel dat we hier een veelheid aan
wetten behandelen en het ongemak over de vraag: zijn we
bezig met een goed wetgevingsproces? Maar laten we
eerlijk zijn: als Kamer hebben we hier ook weer een flinke
schep bovenop gedaan. Daarmee hebben we de behandeling niet minder complex gemaakt. Ik hoop dat een volgend
kabinet dan ook verdere stappen gaat zetten in onder andere
het verder opknippen van het Belastingplan in losse wetten
die we vervolgens beter verdeeld over het jaar gaan
behandelen.
Voorzitter. De Wet fiscale klimaatmaatregelen glastuinbouw
is een voorbeeld van dat ongemak. Het gesprek hierover
met elkaar, de antwoorden op onze vragen van het kabinet
en de signalen van de sector zelf hebben onze fractie doen
twijfelen of we de wet in deze vorm wel moeten steunen.
De sector wil duidelijk de slag maken naar verduurzaming
— daar zijn ook afspraken over gemaakt met het kabinet —
maar met dit voorstel hanteren we wel een hele grote stok
om mee te slaan en geven we ze geen eerlijke kans om 2040
te halen. Daarom hebben we met de VVD en de ChristenUnie een voorstel ingediend waar zojuist al een uitgebreid
debatje over gevoerd is.

Allereerst over het verbeteren van het stelsel zelf. Toen ik
net Kamerlid werd en fiscaliteit mocht gaan doen, hebben
we een manifest over betrouwbaar belasten opgesteld.
Daarin stond het voorstel om onder leiding van één coördinerend bewindspersoon, samen met het parlement en
eventueel uitvoeringsorganisaties, op basis van alle
beschikbare onderzoeken naar vernieuwing van het belastingstelsel aan de slag te gaan met het uitwerken van een
breed gedragen belastinghervorming voor een eenvoudig,
robuust, flexibel en toekomstgericht fiscaal stelsel, waarin
de uitvoerbaarheid een centrale plek heeft. Verder was het
idee om dat vast te leggen in een fiscaal akkoord, waarin
we een horizon vastleggen om de komende periode met
discipline naartoe te werken, op volgorde van prioriteit. Ik
vind dat eigenlijk nog steeds een heel goed idee. Brede
overeenstemming over een robuuste basis en een stip aan
de horizon is volgens ons verstandig. We zouden het
daarom een goed idee vinden om een tijdelijke commissie
in te stellen voor de herziening van het belasting- en toeslagenstelsel.

Voorzitter. Het Belastingplan zelf. Ik wil beginnen met de
reiskostenvergoeding en de verhoging naar €0,23 per kilometer. Er zijn echt stevige verschillen tussen verschillende
sectoren als het gaat om de hoogte van toegekende reiskostenvergoedingen. Daar is onderzoek naar gedaan. Een van
de belangrijkste oorzaken ligt bij de cao's. Zo staat in de
cao voor ziekenhuizen bijvoorbeeld een onbelaste reiskostenvergoeding van €0,08 per kilometer die is afgetopt op
30 kilometer enkele reis. In de cao voor verpleeg- en verzorgingstehuizen en thuiszorg is die vergoeding gelijk aan
€0,09 per kilometer, wederom afgetopt op 30 kilometer
enkele reis. Dat is opvallend, want dit zijn meestal niet de
sectoren waar de hoogste inkomens verdiend worden en
in deze sectoren kan je ook gewoonweg niet thuiswerken.
Onderzoekers concluderen dat een onbelaste reiskostenvergoeding in de orde van grootte van €0,23 over het algemeen
de variabele autokosten dekt. Dat wil dus zeggen dat €0,09
dat heel nadrukkelijk niet doet. Ik vraag aan de staatssecretaris — waarschijnlijk gaat hij die doorspelen naar zijn collega — om nog eens goed te kijken naar de verschillen
tussen de verschillende cao's en een brief aan de Kamer te
doen toekomen over wat hij vindt van de grootte van deze
verschillen in relatie tot de branches waarin deze mensen
actief zijn.

Tweede Kamer

25 oktober 2023
TK 17

Pakket Belastingplan 2024

17-3-23

Voorzitter. De aanpassing van de bpm. We kunnen ons
daarin vinden, maar blijven wat moeite houden met het
verhogen van het tarief voor campers. Er wordt in de
argumentatie veel nadruk gelegd op de grote, luxe campers
van rijke mensen en op de mensen die misbruik maken van
deze regeling. Maar dat is niet het hele verhaal. Er is ook
gewoon een hele grote groep mensen in Nederland zoals
het oudere stel dat er een paar keer per jaar een paar dagen
tussenuit wil en dat vooraf misschien niet zo plant; dat hoeft
ook niet, want ze zijn na jaren van hard werken eindelijk
met pensioen en hebben tijd. Nu kunnen deze mensen hun
camper schorsen, maar ook daar betaal je iedere keer voor:
ruim €80, en voor een camper ouder dan vijftien jaar een
laag tarief van €26,50. We zouden graag willen zien dat deze
schorsing standaard onder het lage tarief kan vallen.
Dan de verbruiksbelasting. Samen met een aantal andere
partijen hebben wij gevraagd om zo snel mogelijk een
belasting op e-sigaretten en vapes in te voeren. Dan hoor
ik in mijn omgeving de mensen zuchten om de beschermende overheid, omdat mensen hun eigen keuzes wel
kunnen maken. Maar laten we niet net doen alsof we allemaal zo goed bezig zijn met elkaar en dat het verantwoord
is om dit maar te laten gebeuren, in een tijd waarin we
weten dat de zorgkosten onbetaalbaar aan het worden zijn.
Preventie is nodig. Wat ons betreft hoort beprijzen daar tot
op bepaalde hoogte wel bij. Ik ben dan ook blij met de toezegging van de staatssecretaris dat hij nu al begint met de
voorbereiding van zo'n verbruiksbelasting en dat er komend
jaar een wetsvoorstel wordt geschreven, want eerst wachten
tot de Europese Commissie ergens mee komt, duurt simpelweg te lang. Kan de staatssecretaris nog iets zeggen over
de eenvoud in relatie tot de snelheid waarmee een voorstel
kan worden ingediend? Als een vlakke heffing op alle
vloeistoffen voor e-sigaretten op korte termijn uitvoerbaar
en handhaafbaar is, zien wij liever dat dan een zeer gedifferentieerde heffing.
Voorzitter. Dat betekent niet dat differentiatie in sommige
gevallen niet wél een goed idee is. Dan hebben we het over
een gedifferentieerde verbruiksbelasting op alcoholvrije
dranken, waarbij de belasting toeneemt naarmate meer
suiker aan de drank is toegevoegd. Het kabinet heeft daar
nu geen besluit over genomen in verband met de demissionaire status. Wij zouden graag zien dat er een systeem
geïntroduceerd wordt waarbij er een belasting wordt
geheven op basis van toegevoegde suikers, in plaats van
een enorme verhoging van de vlakke belasting, omdat we
nu ook zien dat die er niet voor gaat zorgen dat een producent een klontje minder suiker aan de fles toevoegt.
Voorzitter. Als het in de Kamer gaat over accijnzen, gaat
het ook altijd over onze grensregio's. Een biertje, tanken,
een slof shag: mensen gaan de grens over om deze producten te halen. Dat heeft effect op de ondernemers in de
grensregio's. Dat is overigens geen nieuw fenomeen. Deze
discussie voeren we eigenlijk bij ieder belastingplan, maar
die speelt al veel langer. In 2002 werd de voorgenomen
accijnsverhoging op sterkedrank bijvoorbeeld niet doorgevoerd, omdat het accijnsverlies aan het buitenland zo groot
was dat het de verhoging meer dan tenietdeed. Wordt het
niet hoog tijd dat we hier solide beleid voor gaan maken,
dat we ondernemers in de grensregio's enig houvast gaan
geven door met elkaar de discussie te voeren over de vraag
hoe groot de verschillen mogen zijn en wanneer we gaan
ingrijpen? Wij zouden daar een groot voorstander van zijn.
We zouden het kabinet willen vragen om hiervoor in de

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

beloofde bouwsteennotities een aantal beleidsvoorstellen
te doen aan de Kamer.
Voorzitter. Dan de Wet herwaardering proceskostenvergoedingen WOZ en bpm. Alleen deze wet invoeren zonder
daarnaast te werken aan de kwaliteit van WOZ-taxaties en
een laagdrempelige mogelijkheid voor inwoners om
bezwaar te maken, vinden we geen goede zaak. Je moet
het één doen en het ander niet laten om te voorkomen dat
het een gevalletje symptoombestrijding wordt. Ik ben blij
dat het kabinet deze mening deelt en op beide sporen actie
aan het ondernemen is, en dat het wetsvoorstel dus
onderdeel is van een breder verbetertraject voor het hele
WOZ-proces. Wij zouden graag ook de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften willen toevoegen aan deze wet. We hebben daarvoor een amendement
ingediend samen met PvdA, GroenLinks en D66.
Voorzitter. Dan de BOR. Het voornemen van het kabinet
was om de BOR te versoberen en te vereenvoudigen. Dit
voorstel zou zowel zuur als zoet voor ondernemers bevatten,
maar het bevat vooral het zuur. Zeker met een wisselend
kabinet, dat misschien met een heel andere bril naar het
belang van familiebedrijven kijkt, is het dan wel heel spannend of we het zoet volgend jaar nog krijgen. Natuurlijk
snappen wij dat je het risico op oneigenlijk gebruik, rollatorinvesteringen en dubbel BOR'en zo snel mogelijk wilt uitsluiten. Maar we hebben het ook gehad over aanpassingen
in de bezits- en voortzettingseis om knelpunten bij bijvoorbeeld herstructureringen weg te nemen, omdat de BOR ook
op dat punt niet goed functioneert. De staatssecretaris heeft
op dit punt overigens wel toezeggingen gedaan die een
stap in de goede richting zijn. Dat heeft ons enigszins
gerustgesteld.
Wij vinden de versobering van de BOR van 83% naar 70%
een heel erg grote stap. Het kabinet geeft aan dat bedrijfsovernames eens in de 30 jaar plaatsvinden en dat er dus
genoeg voorbereidingstijd is. Maar als ondernemer van
begin 30 weet je nog helemaal niet of je bedrijf over 30 jaar
door je kinderen overgenomen gaat worden. Dan ben je
vooral bezig met de dag van vandaag. Dat is tegenwoordig
voor heel veel ondernemers al een uitdaging. De BOR is
voor sommige oude familiebedrijven niet toegankelijk. Wij
vinden het niet logisch dat de ene groep wel toegang zou
hebben en de andere niet. We hebben op beide punten dan
ook een amendement ingediend, want hopelijk worden de
kleine familiebedrijven van nu ooit de grote, oude familiebedrijven van de toekomst.
Ook hebben we een amendement ingediend over een
technisch punt in de bedrijfsopvolgingsregeling dat niet
aansluit bij een praktijk die al tientallen jaren bestaat,
namelijk de verhuur van los land met grond waardoor
vruchtwisseling noodzakelijk is, zoals geregeld in het Burgerlijk Wetboek. Wat het CDA betreft is voor deze praktijk
niet de papierwinkel nodig van een door de Grondkamer
geregistreerde teeltpachtovereenkomst. Daarom hebben
we met de SGP, de ChristenUnie en de BBB voorgesteld
om deze te schrappen.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Het is toch goed dat het CDA inmiddels wat kritiek heeft op
de BOR en op de versobering van de BOR. Dan verbaast
het me een beetje dat er wordt gezegd dat de stap van 83%
naar 70% een beetje groot en een beetje moeilijk is. Het

25 oktober 2023
TK 17

17-3-24

water staat de familiebedrijven aan de lippen. Stefan Tax
van FamilieBedrijven Nederland heeft waarschijnlijk ook
met het CDA gepraat. 25% van de Nederlandse familiebedrijven kan het zich al niet veroorloven om het bedrijf aan
de volgende generatie over te dragen, dus waarom gaat
het CDA een klein beetje morrelen aan die grove verslechtering, in plaats van gewoon iets te creëren waardoor
familiebedrijven gekoesterd worden en iets zijn waar we
trots op zijn? Want inmiddels heeft Nederland het laagste
percentage aan familiebedrijven van heel de EU.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Volgens mij hebben we een weloverwogen amendement
neergelegd, waarin we de BOR op meerdere punten verbeteren voor ondernemers. Enerzijds zorgen we ervoor dat
ook grote, oude familiebedrijven toegang hebben. Dat gaat
inderdaad ten koste van een stukje van het terugdraaien
van de versobering, want alles moet gewoon gedekt worden. Die keuze hebben we gemaakt, omdat we dat een
goede balans vinden. We kunnen ook meegaan in een stukje
versobering, in relatie tot het optrekken van de grens van
vrijstelling. Ik heb overigens ook geen voorstel van de heer
Van Haga gezien om het anders te doen, dus ik kan ook niet
met hem in discussie gaan over wat hij zou willen.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
BVNL heeft wél een voorstel gedaan. Wij willen namelijk
de erf- en schenkbelasting helemaal afschaffen. Wij willen
helemaal geen BOR. De BOR is al heel erg slecht. Een versobering van de BOR, ook al wordt die dan een beetje
minder verslechterd dan dit kabinet zou willen, is nog steeds
een drama. 25% van de bedrijven kan het niet overdragen.
Dat is een heel groot percentage. Dus BVNL is er heel duidelijk in: schaf de erf- en schenkbelasting af, zodat het geld
dat je met bloed, zweet en tranen hebt verdiend en waar je
al tien keer belasting over hebt betaald, op een gegeven
moment van jou is. Dan kunnen familiebedrijven gewoon
in de familie blijven. Waarom gaat het CDA niet gewoon
mee met het voorstel van BVNL om de erf- en schenkbelasting af te schaffen?
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Omdat het een veel verdergaand voorstel is. In die mate
kunnen we niet meegaan met BVNL, want het gaat veel
verder dan alleen maar familiebedrijven.
De voorzitter:
Tot slot, de heer Van Haga.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Ja, dat is nog mooier. De upside van het afschaffen van de
erf- en schenkbelasting is dat de economie daar enorm van
gaat profiteren. Het is een veel eerlijker systeem. De Staat
krijgt veel minder invloed bij een familiebedrijf maar
inderdaad ook bij anderen. Dus als u persoonlijk heel hard
heeft gewerkt, bloed, zweet en tranen heeft geplengd en
succes heeft gehad, dan krijgt u van BVNL applaus. Dan
mag u dat allemaal lekker zelf houden als u doodgaat.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Ik hoorde geen vraag, voorzitter.
De voorzitter:
Vervolgt u uw betoog.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Dan de categorie overig. Ik heb nog drie punten. Ten eerste
de jonge kappers, waar zowel de heer Van Weyenberg als
zojuist de heer Van der Lee, maar al eerder ook ikzelf en
mijn collega mevrouw Palland aandacht voor hebben
gevraagd. Door het goedbedoelde amendement-Nijboer/Maatoug op de Wet toekomst pensioenen is een pensioenregeling fiscaal bovenmatig geworden. Omdat het
inkomen voor werknemers onder de 21 in de branche vaak
heel laag is, bestaat het risico dat zij belasting moeten
betalen over hun pensioenpremie. We weten dat het pensioenfonds en de sociale partners hiermee bezig zijn, maar
dat kan nog lang duren. Daarom hebben wij samen met
D66 en GroenLinks-PvdA een amendement ingediend met
een praktische oplossing voor het probleem in de tussentijd.
Dan een punt dat ik ook al noemde bij de Financiële
Beschouwingen als mogelijke dekkingsbron: de kansspelbelasting. We hebben veel moeite met het opengaan van
de onlinegokmarkt, waarvan we nu al de desastreuze
effecten zien: er zijn 450.000 nieuwe gokkers bij gekomen
sinds 2021. Dat gaat onvermijdelijk gevolgen hebben voor
het aantal gokverslaafden. Zulke risicovolle kansspelen
kunnen we wat mij betreft best wat zwaarder belasten. Dat
geldt dan weer niet voor de loterijen, zoals Jantje Beton,
de VriendenLoterij en de Grote Clubactie. Zij zijn verplicht
ten minste 40% van hun omzet af te dragen aan goede
doelen. Ik heb het in mijn betoog al eerder over soms
gewenste differentiatie in belastingen gehad. Ik zou graag
onderzocht willen hebben of we dat bij de kansspelbelasting
ook kunnen doen.
Dan echt tot slot. Het kloppende hart van onze democratie
is ons maatschappelijk middenveld, de mensen die zich
organiseren in netwerken, coöperaties, stichtingen en verenigingen. Ik kan hier echt uren over praten. Ik heb er zelfs
een visiedocument over geschreven, want als wij willen
dat ze zich blijven inzetten, kunnen ze echt op heel veel
onderdelen onze hulp gebruiken. Wij hebben het met elkaar
gehad over het indexeren van de vrijwilligersvergoeding,
en dan specifiek over het indexeren van het uurbedrag, wat
nu niet gebeurt maar wat wij met name voor onze jonge
vrijwilligers van belang vinden. Dat blijkt relatief eenvoudig
geregeld te kunnen worden, dus laten we dat dan ook
gewoon gaan doen.
Voorzitter. Ik heb een paar moties.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat ons huidige belasting- en toeslagenstelsel
fundamenteel herzien moet worden;

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

25 oktober 2023
TK 17

17-3-25

overwegende dat zo'n herziening jaren duurt, en daardoor
meerdere kabinetsperiodes zal beslaan;
overwegende dat daarom brede politieke overeenstemming
nodig is over een robuuste basis voor herziening en een
stip aan de horizon;
verzoekt het Presidium een tijdelijke commissie in te stellen
voor de herziening van het belasting- en toeslagenstelsel,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Inge van Dijk en
Omtzigt.
Zij krijgt nr. 78 (36418).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat van de vrijwilligersvergoeding de maximumbedragen per jaar en maand wel geïndexeerd worden,
maar het uurbedrag niet;
van mening dat het ongewenst zou zijn als het hierdoor
lastiger wordt voor mensen om vrijwilligers aan te trekken
en vrijwilligerswerk te doen;
verzoekt daarom de regering om vanaf 2024 ook het uurbedrag te indexeren met de tabelcorrectiefactor;
verzoekt de regering om de bijbehorende kosten van 2
miljoen te dekken uit de overdekking van eveneens 2 miljoen van het amendement-Grinwis dat is ingediend en
toeziet op het beperken van excessief lenen uit de eigen
bv,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Inge van Dijk, Van
Weyenberg en Grinwis.
Zij krijgt nr. 79 (36418).
Voordat u verdergaat, de heer Van Weyenberg.
De heer Van Weyenberg (D66):
Niet over deze motie, maar over die daarvoor, over die
commissie. Begrijp ik het goed dat mevrouw Van Dijk en
de heer Omtzigt in die motie voorstellen om een Kamercommissie in te stellen? Of hebben ze het over een adviescommissie? Wat mij betreft zitten we namelijk in de fase van
actie en niet in die van nieuw onderzoek, maar misschien
begrijp ik de motie niet goed.

het er al heel lang met elkaar over gehad. Iedereen is van
mening dat er echt iets moet gebeuren. Het is dan ook slim
om daar breed draagvlak voor te hebben. Het zal echt niet
op alle punten kunnen maar als we bepaalde robuuste
stappen met elkaar kunnen afspreken, zodat er ook langjarig
over meerdere kabinetsperiodes op doorgebouwd zou
kunnen worden, zou dat wat ons betreft echt wenselijk zijn.
Dus het is echt een oproep tot actie, maar ook een oproep
om het niet alleen bij belastingdebatten te doen maar om
het ook een fundamentele plek te geven de komende jaren
in ons parlementaire werk.
De heer Van Weyenberg (D66):
Naar hoe we dat als Kamer gaan organiseren, wil ik open
kijken. Ik zeg wel dat ik een beetje bezorgd ben. Ik zat het
programma van collega Omtzigt te lezen, maar daar zal ik
hem straks zelf wel op bevragen, hoor. Ik hoop ook straks
in de plannen van mevrouw Van Dijk gewoon te zien wat
we dan gaan doen. Want alleen naar een commissie verwijzen … Ik hoop dat ik ook concrete voorstellen van beide
indieners kan zien, want volgens mij is dat wel heel
belangrijk. Anders gaan we weer praten, terwijl ik juist hoop
dat niet alleen een commissie wordt ingesteld maar vooral
elke partij ook heel precies aangeeft wat die wil gaan doen.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Ik vind dat een terechte opmerking. Als je met elkaar iets
wil gaan doen, geef dan ook concreet aan wat je wil gaan
doen. Dus mocht deze motie het halen en mocht ik terugkomen in een volgende periode, dan zal ik daar in ieder geval
heel graag een actieve bijdrage aan leveren. Ik vind het
namelijk een heel belangrijk punt. Wat u ook zegt, er zal
nog heel veel gepraat moeten worden maar er zal vooral
ook actie ondernomen moeten worden.
De heer Alkaya (SP):
Ik heb eigenlijk dezelfde vraag, maar volgens mij is daarop
nog geen antwoord gekomen. Bedoelt mevrouw Van Dijk
een aparte Kamercommissie die zich bezighoudt met een
specifiek onderwerp waar we allemaal toch wel anders naar
kijken?
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Dat zou wat mij betreft een uitwerking kunnen zijn, inderdaad.
De heer Alkaya (SP):
Is dat een mogelijke uitwerking of is dat wat zij echt voorstelt? Als dit is wat zij concreet voorstelt, dan wil ik helemaal
niets afdoen aan het belang van het onderwerp, maar dan
betwijfel ik of het enig effect gaat hebben als we hiervoor
een aparte club gaan oprichten. Als zij iets anders voorstelt,
dan wil ik daar een oordeel over vellen, maar het is dan wel
belangrijk om te weten wat dat precies is.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Het is echt een actiemotie. Laten we alsjeblieft met elkaar
aan de gang gaan. Er ligt gewoon heel veel. We hebben

Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Het voorstel nu is om een Kamercommissie in te stellen.
Ja, het is politiek en we denken er met elkaar anders over
— het is ook goed dat die discussie politiek gevoerd wordt
— maar het zou ook wel goed zijn om over de robuuste

Tweede Kamer

25 oktober 2023
TK 17

Pakket Belastingplan 2024

17-3-26

bouwstenen in brede meerderheden een gemeenschappelijk
beeld te hebben omdat we gewoon niet klaar zijn in een
paar jaar. We zullen gewoon nog jaren door moeten. Wij
zijn heel bang dat als we niet fundamenteel aan de voorkant
deze discussie goed verankeren, het veel te veel iedere keer
een kwestie van veranderen wordt en we uiteindelijk niet
komen tot een stelsel waarvan we met elkaar denken: het
is misschien niet helemaal wat we willen maar het is zoveel
beter dan we hadden en hier kunnen we op doorbouwen.
De voorzitter:
Ik zie de heer Van Raan staan, maar die strekt zijn benen
gewoon. Dat mag. De heer Omtzigt heeft nog een interruptie.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
De motie over het indexeren van de vrijwilligersvergoeding
is sympathiek. Mevrouw Van Dijk heeft mij die motie ook
voorgelegd maar ik heb die niet ondertekend vanwege de
dekking die er in zit, maar de zaken die erin staan komen
sympathiek over. Op dit moment is de vergoeding €5 voor
21-plus en de staatssecretaris heeft een brief toegezegd om
die voor 21-min te verhogen van €2,75 naar €3,25. Maar
sinds 2018 is het minimumloon met 50% gestegen. In de
motie staat: indexeren. Bedoelt mevrouw Van Dijk indexeren
als indexeren met alleen — nou ja, dat is toch 10% dit jaar
— de tabelcorrectiefactor van dit jaar, waardoor je op €5,50
uitkomt? Of bedoelt ze dat er ook geïndexeerd wordt voor
de afgelopen vijf jaar, waardoor je uitkomt op ongeveer €7
of €7,50?

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat als gevolg van aanpassingen van de bpm
het tarief voor campers verhoogd wordt van kwart- naar
halftarief;
constaterende dat meerdere keren per jaar schorsen
mogelijk is, maar ook tot hoge kosten kan leiden, aangezien
het hoogtarief €80,20 bedraagt;
constaterende dat er daarnaast een laagtarief is voor campers ouder dan 15 jaar van €26,50;
verzoekt de regering voor de invoering van deze verhoging
met een voorstel te komen, zodat deze schorsing standaard
onder het laagtarief kan komen te vallen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Inge van Dijk en
Omtzigt.
Zij krijgt nr. 80 (36418).
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Dan de laatste.

Motie
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Wij bedoelen in principe de tabelcorrectie, die u in eerste
instantie benoemde, dus die €5,50.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Zou mevrouw Van Dijk dan ook graag van de staatssecretaris vernemen of er op de een of andere manier ook nog iets
van inhaalindexatie zou kunnen plaatsvinden op dat bedrag?
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Die vraag speel ik heel graag door, in het belang van de
vrijwilligers. We weten hoe moeilijk het is om die mensen
aan je te binden. Nou wil ik niet zeggen dat een financiële
prikkel hét middel moet zijn, maar die kan wel helpen en
eraan bijdragen.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog. Na mevrouw Van Dijk wil ik kort
schorsen, voor vijf minuten. Daarna gaan we verder met
de heer Van Raan.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Ik heb een motie.

overwegende dat op dit moment één kansspelbelasting
geldt voor alle typen gokspelen;
overwegende dat het risico op gokverslaving veel hoger is
bij risicovolle kansspelen, zoals onlinegokken en -casinospelen, dan bij het meedoen aan de Lotto en zogenaamde
artikel 3-loterijen, zoals de VriendenLoterij, de Grote Clubactie of Jantje Beton;
overwegende dat artikel 3-loterijen bovendien verplicht zijn
ten minste 40% van de inleg aan goede doelen af te dragen,
en dat de Lotto verplicht afdraagt aan NOC*NSF en achttien
goede doelen in Stichting ALN;
van mening dat een hogere belasting op gokken een preventieve werking kan hebben, maar dat daar geen noodzaak
voor is bij de Lotto en artikel 3-loterijen;
verzoekt de regering een tariefdifferentiatie in de kansspelbelasting te onderzoeken, zodat een ander percentage kan
worden gehanteerd voor de Lotto en artikel 3-loterijen dan
voor risicovolle gokspelen, en daar begin 2024 aan de
Kamer over te rapporteren,
en gaat over tot de orde van de dag.

Motie

Tweede Kamer

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Inge van Dijk.

Pakket Belastingplan 2024

25 oktober 2023
TK 17

17-3-27

Zij krijgt nr. 81 (36418).
Dank u wel, mevrouw Van Dijk. Ik schors de vergadering
voor vijf minuten. Nee, toch nog even de heer Tony van
Dijck, op de valreep.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik vraag mij af … Het CDA, de ChristenUnie en de SGP
hebben er een handje van om te prikkelen, te betuttelen.
We mogen niet roken, we mogen niet gokken, we mogen
niet drinken. Straks mogen we geen vlees meer, we mogen
geen suiker en frisdrank moet worden verbannen. Wanneer
is het een keer klaar voor het CDA? Mensen weten dat frisdrank niet goed is. Ze weten dat roken en alcohol niet goed
zijn en dat gokken gevaren in zich heeft. Maar u blijft maar
doorgaan met die betutteling, onder het mom van "wij
weten wat goed is voor de burger". Vervolgens schroeft u
alleen maar de belastingen op, terwijl mensen daar geen
sigaret minder door roken; ze hebben dan alleen minder
geld voor gezond eten. Ja, dat is dan het nadeel. U bereikt
er dus niets mee, de schatkist bereikt er niets mee en u staat
te kijk als de partij van de betutteling.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Goh, wat een onverwachte interruptie. Wij zijn zeker niet
de partij van de betutteling, maar wij willen ook niet ons
hoofd in het zand steken voor onder andere ongewenste
gezondheidseffecten, die gewoon optreden en die de
zorgkosten de pan uit doen rijzen. Mensen mogen wat ons
betreft de keuzes maken die ze willen. Ze mogen vlees eten
— dat doe ik zelf ook — en ze mogen roken en drinken.
Maar wij vinden wel dat daar een stukje beprijzing bij hoort.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik schors de vergadering voor vijf minuten en
dan gaan we verder met Van Raan van de Partij voor de
Dieren.

tijd in beslag. Ik had mijzelf voorgenomen geen debatten
meer te doen en mijn tijd alleen te besteden aan de
enquêtecommissie. Echter, ik meende ook slim te kunnen
zijn en te moeten zijn — hoogmoed komt voor de val —
door wel amendementen bij het Belastingplan in te dienen,
maar niet mee te doen aan het debat. Dat hoeft namelijk
formeel niet en zo meende ik toch een bijdrage te kunnen
leveren. Dat is een inschattingsfout geweest, waar ik vorige
week donderdag achter kwam. Je mist dan toch te veel, je
mist het debat met de collega's, dat je argumenten kunt
uitwisselen et cetera. Dat spijt mij en ik bied mijn excuses
daarvoor aan. Gelukkig kent de enquêtecommissie het
begrip "wildcard". Dat betekent dat je één keer wat anders
mag doen dan de enquêtecommissie. Daar heb ik gebruik
van gemaakt en daarom kan ik dit debat doen en nog één
ander debat: het commissiedebat Luchtvaart, dat vanmiddag plaatsvindt. Ik wist dat donderdag. Ik had dat ook aan
de voorzitter van de commissie kenbaar kunnen maken en
dat heb ik ook niet gedaan. Nogmaals, mijn excuses daarvoor.
De voorzitter:
Er is een interruptie. De heer Van Raan was net begonnen,
maar ik geef het woord aan de heer Van Weyenberg.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik vind dit fair. Ik had kritiek op de afwezigheid van de heer
Van Raan, terwijl er tijdens het WGO wel allemaal amendementen namens de heer Van Raan werden ingediend. Er
waren vorige week natuurlijk geen verhoren van de
enquêtecommissie, dus daarom had ik gehoopt de heer
Van Raan of een collega uit zijn fractie in het WGO te zien.
Maar ik vind dit buitengewoon ruiterlijk; ik waardeer dit
persoonlijk. Ik ken de heer Van Raan ook zo. Ik ben kritisch
geweest in de commissie; dan vind ik het ook fair om te
zeggen dat ik dit zeer waardeer.
De heer Van Raan (PvdD):
Dank u.

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Aan de orde is het vervolg van het debat Pakket Belastingplan 2024. Ik geef het woord aan de heer Van Raan van de
Partij voor de Dieren.

De heer Van Raan (PvdD):
Ik zie een vrij lege zaal, voorzitter.

De voorzitter:
Het wordt gewaardeerd. Dank, meneer Van Weyenberg.
De heer Van Raan (PvdD):
Het klopt dat er geen enquêtegesprekken waren, maar we
waren wel bedolven onder de stukken, die doorgenomen
moesten worden.

Voorzitter. Ik hecht eraan om een opmerking vooraf te
maken. Ik heb een inschattingsfout gemaakt. Ik neem deel
aan de enquêtecommissie en dat neemt, terecht, heel veel

Voorzitter. Er is nog meer goed nieuws, want zo breng ik
het dan maar. Ten opzichte van vorig jaar is de urgentie
van de klimaatcrisis en de biodiversiteitscrisis toegenomen.
Het is mooi dat er bijna geen partijen meer zijn die dat
afdoen met "het is bangmakerij" of "de wetenschap heeft
het nog niet bewezen". Dat is eigenlijk goed nieuws. Dat
hoeft niet meer te worden uitgelegd en dat hoef ik hier dus
ook niet te doen. Het tweede goede nieuws is dat nu ook
duidelijk geworden is hoe groot de omvang van de fossiele
subsidies is. De heer Van der Lee en ik hebben daar in het
verleden wel naar gevraagd. De heer Wiebes gaf een eerste
aanzet. Ik heb zelf een initiatiefnota ingediend die de
schattingen bracht tot 11 miljard, maar misschien wel een

Tweede Kamer

25 oktober 2023
TK 17

De voorzitter:
Maar ik ben er en de bewindspersonen zijn er.
De heer Van Raan (PvdD):
Kijk! En daar gaat het om.

Pakket Belastingplan 2024

17-3-28

oplopend bedrag voor fossiele subsidies tot 30 miljard.
Inmiddels heeft de heer Jetten laten uitrekenen dat het
misschien wel 30 tot 40 miljard is. Dat is winst. Het is
uiteraard mede dankzij een beweging of organisatie als
Extinction Rebellion dat het onderwerp nu heel goed op de
agenda staat. Ik kom daar aan het eind van mijn bijdrage
nog op terug.
Het staat nu goed op de agenda en de amendementen die
ik ga doorlopen, hebben ook met name betrekking op die
fossiele subsidies. Het is een viertal blokjes met amendementen die te maken hebben met vooral fossiele subsidies
en er is nog blokje met amendementen over beter eetgedrag. De belangrijkste leidraad bij het opstellen van die
amendementen is het fossiele subsidieoverzicht, gepresenteerd als bijlage bij de Miljoenennota. Per regeling is gekeken wat technisch haalbaar is om op korte termijn te
implementeren, waarbij we vooral regelingen die we op
nationaal niveau kunnen doorvoeren, afbouwen. We hebben
dus een pakket samengesteld, aanvullend op wat het kabinet al doet. Want het kabinet doet best zaken.
Voorzitter. De eerste van de vijf sets aan amendementen
gaat over het stoppen met het subsidiëren van kolen.
Daarna is er blokje amendementen met betrekking tot het
stoppen van subsidiëren van gas, er zijn een aantal amendementen inzake de vliegbelasting, er is een kopje overig,
dat uit één amendement over biomassa bestaat, en dan
zijn er nog twee amendementen over het verbeteren van
de gezondheid.
Voorzitter. Het kabinet heeft voorgesteld de kolenbelasting
voor duaal en non-energetisch verbruik, met name staalproductie, per 2028 af te schaffen. De uitvoeringstoets geeft
aan dat dat beperkt complex is. Wij willen dit met drie jaar
versnellen naar 1 januari 2025. Dat is in lijn met het voorstel
voor de afbouw van de vrijstelling voor metallurgische en
mineralogische procedés. Dat is het eerste voorstel. Het
tweede is het afschaffen van de belasting voor het gebruik
van kolen voor elektriciteitsopwekking. De heer Van der Lee
heeft een vergelijkbaar amendement ingediend. Het derde
in deze set is het verhogen van de kolenbelasting in lijn met
de energiedichtheid van aardgas. Dat licht ik graag even
toe. Als je een gelijke hoeveelheid kolen en gas verbrandt,
dan zie je dat er in kolen minder energie zit. Maar je betaalt
er minder belasting over en het vervuilt ook nog meer. Het
kabinet heeft in het Belastingplan een vergelijkbare regeling
opgenomen met betrekking tot stookolie. Met dit amendement stellen we eigenlijk voor om daar hetzelfde principe
aan toe te voegen.
Voorzitter. De tweede set amendementen gaat over het
gebruik van aardgas, over het afschaffen van de vrijstelling
van non-energetisch verbruik van aardgas, onder andere
in de productie van kunstmest. Het betreft ongeveer twintig
bedrijven die samen verantwoordelijk zijn voor 7% van het
zakelijk gasverbruik. Het product dat deze bedrijven maken,
veelal kunstmest, is ook nog eens niet belast. Het is de
hoogste tijd om daar verandering in te brengen.

tarief per 1 januari 2025 af te schaffen. Ik sta ook onder het
amendement van de heer Van der Lee dat voorstelt dat al
per 1 januari 2024 te doen.
Voorzitter. Dan nog eentje over gas. Het gaat om het
beperken van de vrijstelling van energiebelasting voor
aardgas voor elektriciteitsopwekking. Dat hebben we vorig
jaar ook ingediend. Dat was een amendement waarin we
zeiden: schaf het meteen af. We hebben geluisterd naar
wat er gezegd is. Nu stellen we een afbouwtraject van vijf
jaar voor, omdat de impactstudie laat zien dat een directe
afschaffing leidt tot een tijdelijke extra import van voornamelijk grijze en bruine elektriciteit uit het buitenland.
Voorzitter. De derde set amendementen gaat over het
belasten van vliegen, dus over vliegbelastingen. Het zijn
drie stuks. Het eerste amendement stelt een gedifferentieerde verhoging van de vliegbelasting naar klasse voor en
een verruiming van de vliegbelasting voor transferpassagiers en privéjets. Mocht dat nou te ver gaan, hebben we
er eentje onder liggen dat zegt: hanteer in ieder geval een
gedifferentieerde verhoging van vliegbelasting naar klasse
en afstand. Mocht dat ook te ver gaan, zeggen we: hanteer
in ieder geval een algemene verhoging van €55 aan vliegbelasting voor iedereen. Dat zijn drie amendementen die
te maken hebben met dat differentiëren. Mochten de
amendementen over differentiëren het niet halen, denken
we: we moeten toch die transferpassagiers gaan belasten.
Op het ogenblik betreft dat 40% van alle passagiers. Die
betalen helemaal geen belasting, terwijl ze wel gebruikmaken van de faciliteiten. Dat is dus nog een apart amendement op dit vlak.
Ik heb de appreciatie gelezen dat 2024 niet haalbaar zou
zijn. Zoals we weten, kwam die appreciatie vanochtend
binnen. De complexiteit valt verder wel mee. Ik zal dat
amendement dus aanpassen naar 2025. Ik hoop dan op een
ander oordeel.
Voorzitter. De vierde categorie amendementen bestaat uit
het amendement om de nationale CO2-heffing ook van
toepassing te laten zijn bij de CO2-uitstoot van het verbranden van biomassa. We dienden daar de afgelopen jaren
amendementen voor in. Biomassa is niet klimaatneutraal.
De wetenschap is het daar allang over eens. De praktijk van
de politiek hobbelt daar nog een beetje achteraan. We
hebben gezamenlijk al voor elkaar gekregen dat we de uitstoot in ieder geval gaan meten. Dat doen we sinds een
tijdje. Zo weten we dat er in 2021 22 megaton is uitgestoten.
Het is de hoogste tijd om die uitstoot te gaan belasten met
de nationale CO2-heffing.
Voorzitter. Dit waren de amendementen die gaan over het
belasten van fossiele subsidies. Nu heb ik nog twee amendementen over besparingen dankzij het schrappen van die
fossiele subsidies op een positieve manier inzetten.

Het tweede voorstel met betrekking tot gas is de geleidelijke
afschaffing van verlaagde energietarieven voor aardgas
voor de glastuinbouw. Daar is ook al het nodige over
gezegd. Wij dienen daar, net als vorig jaar overigens, ook
een amendement voor in. Wij stellen voor om geen vernieuwing van de staatssteun aan te vragen en dit verlaagde

Voorzitter. De eerste gaat over de havermelkbelasting.
Mevrouw Van Dijk zei al dat het kabinet de verbruiksbelasting op frisdrank met 196% gaat verhogen. Dat is een goede
maatregel om suikerconsumptie te ontmoedigen en
gezonde keuzes te stimuleren. Maar wij vinden het onbegrijpelijk dat havermelk door dit kabinet wordt gezien als
limonade. De belasting op havermelk stijgt dus met 196%,
zelfs als havermelk geen toegevoegde suikers kent. Voorzit-

Tweede Kamer

25 oktober 2023
TK 17

Pakket Belastingplan 2024

17-3-29

ter, ik zie dat ik iets meer tijd ga gebruiken. Dierlijke melk
en sojamelk zijn wel uitgezonderd van deze belasting. In
de praktijk betekent dat dat chocolademelk met veel toegevoegde suikers niet wordt belast, terwijl havermelk zonder
toegevoegde suikers wel wordt belast. Dit valt eigenlijk niet
meer goed uit te leggen. Staatssecretaris Van Ooijen
noemde het zelf een onbedoeld, ongewenst en zelfs onlogisch effect. Maar het is niet alleen onlogisch; het gaat ook
volledig in tegen de kabinetsdoelen uit de Nationale Eiwitstrategie. Daarom hebben we een amendement ingediend
om plantaardige alternatieven voor melk, zoals sojamelk,
uit te zonderen van de verbruiksbelasting.
Voorzitter. Tot slot heb ik samen mijn collega Van Esch een
amendement ingediend om de btw op onbewerkte groente
en fruit alsnog per 2024 af te schaffen. Dat amendement
zal u ook niet onbekend voor komen, want dat dienen we
regelmatig in. Het was een voornemen van dit kabinet, maar
dat schuift nu toch steeds weer door naar een nieuw kabinet. In een tijd waarin mensen steeds minder hun boodschappen kunnen betalen, is het doorschuiven van deze
beslissing niet acceptabel. En dat kan ook geregeld worden.
Een op de zes mensen die gezonder willen eten, geeft aan
dat niet te kunnen betalen, en dat terwijl de helft van de
volwassenen en een kwart van de jongeren ernstig overgewicht hebben. Door geen btw meer te heffen op onbewerkte
groente en fruit wordt in ieder geval een begin gemaakt
met het betaalbaar en aantrekkelijker maken van gezond
eten. Uit de appreciatie bleek vanochtend dat de dekking
niet genoeg zou zijn. We zullen dat aanpassen met een extra
dekking door de vliegbelasting met €55 te verhogen, zodat
die dekking ook geregeld is.

De voorzitter:
Kijk, dank u zeer. U was aan het einde volgens mij, toch?
De heer Van Raan (PvdD):
Ik was aan het einde gekomen.
De voorzitter:
Dan wil ik u bedanken, meneer Van Raan.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Ik stel voor dat we nu toch een lunchschorsing houden,
omdat we nog best wel wat sprekers hebben en omdat we
misschien ook wel wat trek krijgen. Ik schors de vergadering
tot 13.30 uur. Dan hebben we eerst de beëdiging, daarna
hebben we de stemmingen en vervolgens gaan we weer
verder met dit debat.
De vergadering wordt van 12.57 uur tot 13.32 uur geschorst.

Voorzitter. Wat de Partij voor de Dieren betreft is er geen
tijd te verliezen bij het gezonder maken van onze voedselomgeving. Een andere maatregel die daaraan bijdraagt —
mevrouw Van Dijk had het er al over — is het invoeren van
een slimme frisdranktaks, waarbij de belasting afhangt van
de hoeveelheid suiker. Volgens het kabinet kan dit pas op
z'n vroegst per 2026. Kan de staatssecretaris dan in ieder
geval toezeggen dat hij voortvarend aan de slag gaat met
de voorbereidingen van deze slimme frisdranktaks? Dus
dat 2026 ook echt gehaald wordt.
Voorzitter. Ik had het er al even over dat we dankbaar
moeten zijn voor hoe een maatschappelijke beweging als
Extinction Rebellion geagendeerd heeft hoe we om moeten
gaan met fossiele subsidies. Ter afscheid geef ik een boek
weg. Dat doe ik wel vaker; dat ga ik nu ook doen. Dit boek
heet Je bent jong en je wil wat toekomst. Het is geschreven
door Jantijn Anema en Hannah Prins. Zij zijn niet alleen
klimaatdenkers, maar ook klimaatdoeners. Dit boek is gisteren gepresenteerd in Paradiso en geeft mooie handvatten
en inspiratie om de transitie versneld door te voeren. Het
is niet alleen een verjaardagscadeau. Het zal dan ook een
afscheidscadeau zijn.
De voorzitter:
Dank u wel. De Kamerbewaarder staat klaar om het boek
in ontvangst te nemen.
De heer Van Raan (PvdD):
Ja. Alstublieft.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2024

25 oktober 2023
TK 17

17-3-30