Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

32 317

JBZ-Raad

Nr. 503

VERSLAG VAN EEN WERKBEZOEK
Vastgesteld 25 januari 2018
Op 26 september 2017 bracht een delegatie van de vaste commissie voor
Justitie en Veiligheid een werkbezoek aan de Europese instellingen te
Brussel. Dit bezoek stond in het teken van het Witboek over de Toekomst
van de Europese Unie en de betekenis daarvan voor de Europese justitiële
samenwerking. Centraal stonden de vragen welke voorstellen de Kamer
op JBZ-terrein op de korte en lange termijn kan verwachten en hoe het
parlement meer grip op Europese besluitvorming zou kunnen krijgen.
Gesproken is met de volgende vertegenwoordigers van de diverse
instellingen:
– Dhr. Ronald van Roeden, plaatsvervangend Permanent Vertegenwoordiger van het Koninkrijk der Nederlanden bij de Europese Unie, Mevr.
Lucia Ling Ket On, hoofd Justitie en Veiligheid en andere leden van het
V&J team van de Nederlandse permanente vertegenwoordiging.
– Dhr. Jean Mafart, JBZ-coördinator van de permanente vertegenwoordiging van Frankijk.
– Dhr. Dennis de Jong (SP) en dhr. Jeroen Lenaers (CDA), leden van het
Europees parlement.
– Mevr. Christiane Höhn, Hoofdadviseur van de Europees contraterrorisme-coördinator.
– Dhr. Frans Timmermans, Eerste Ondervoorzitter van de Europese
Commissie en Eurocommissaris voor Betere Regelgeving, Interinstitutionele Betrekkingen, Rechtsstatelijkheid en het Handvest van de
grondrechten.
– Mevr. Vĕra Jourová, Eurocommissaris voor Justitie, consumenten en
gendergelijkheid.
De delegatie bestond uit de leden Van Oosten (VVD, tevens delegatieleider), Van Dam (CDA), Groothuizen (D66) en Buitenweg (GroenLinks). De
delegatie werd begeleid door mevrouw Hessing-Puts, plaatsvervangend
griffier Justitie en Veiligheid, mevrouw Nollen, parlementair vertegenwoordiger in Brussel en de heer Middelkoop, EU-specialist Justitie en
Veiligheid. De delegatie brengt als volgt verslag uit:

kst-32317-503
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 503

1

Algemeen perspectief toekomst Europese integratie
De meeste gesprekpartners stonden stil bij de kansen en bedreigingen
voor toekomstige Europese samenwerking. Volgens hen is het verkiezingsjaar 2017 relatief goed verlopen voor pro-Europese partijen. Er is
sprake van economische groei, de EU heeft slagkracht laten zien op het
gebied van migratie en is er een intensivering van de Frans-Duitse
betrekkingen. Als bedreigingen werden genoemd de Brexit, met name de
slijtage van het mandaat van Brexit-hoofdonderhandelaar Michel Barnier
en het verlies van een gelijkgezinde lidstaat waarmee Nederland graag
optrok. Daarnaast werden de toenemende spanningen tussen West- en
Oost-Europese lidstaten genoemd en de uitdagingen die de implementatie van klimaatdoelstellingen met zich meebrengt. Voor de V&J-onderwerpen werd de verwachting uitgesproken dat in de toekomst meer
integratie dan voorheen zal plaatsvinden, gelet op de grote migratiestromen en de toenemende terroristische dreigingen. De open binnengrenzen en de veranderende aard van terroristische aanslagen (low-tech
en homegrown/returnees) vragen met name om een veel krachtiger en
meer geïntegreerd gemeenschappelijk optreden.
Aankomende voorstellen op het gebied van Justitie en Veiligheid
De gesprekken leverden het beeld op dat er voor 2018 een groot aantal
V&J-gerelateerde initiatieven op stapel staat. Deze hebben betrekking op
verschillende rechtsgebieden, zoals terrorisme, interoperabiliteit van
databanken, preventie van radicalisering, de strafrechtelijke toegang tot
elektronisch bewijs, faillissementsrecht, en ondernemingsrecht. Deze
voorstellen worden ook genoemd in het werkprogramma van de Europese Commissie voor 2018. Met name de hervormingen van de Europese
grens- migratie en veiligheidsdatabanken werd door de gesprekpartners
aangemerkt als een omvangrijk project. Het is de verwachting dat, met het
oog op de Europese verkiezingen in 2019, de Commissie-Juncker na de
zomer van 2018 geen ingrijpende nieuwe voorstellen meer zal presenteren en dat alle energie zal worden gestoken in het zoveel als mogelijk
afronden van de lopende onderhandelingen. Op V&J-terrein gaat het dan
onder meer om de in 2016 en 2017 verschenen voorstellen over confiscatie, het ECRIS voor derdelanders, auteursrecht, e-privacy en de
implementatie van de routekaart voor gegevensuitwisseling.
Europa van verschillende snelheden
Verschillende gesprekspartners spraken de verwachting uit dat in de
komende jaren minder vaak sprake zal zijn van maatregelen die door alle
lidstaten gesteund worden. Ten eerste betekent dit dat er op verschillende
beleidsterreinen vaker gebruik zal worden gemaakt van besluitvorming bij
gekwalificeerde meerderheid, in plaats van bij consensus. Lidstaten
zouden dus vaker «overruled» kunnen gaan worden. Ten tweede, waar het
Verdrag van Lissabon besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid niet
toestaat (en eenparigheid vereist), zou in de toekomst meer gebruik kunnen worden gemaakt van nauwere samenwerking, waarbij een kopgroep
van lidstaten een maatregel invoert. Ten derde is het de verwachting dat
steeds vaker in intergouvernementeel verband een klein aantal lidstaten
het voortouw neemt tot een initiatief. De overige lidstaten en de Europese
Commissie kunnen dan later aanhaken. Een voorbeeld is het sluiten van
nieuwe migratiedeals tussen twee of drie Europese landen en twee of drie
Afrikaanse landen, die op een later moment een grotere geografische
reikwijdte krijgen.
Een bijzonder actueel dossier waar sprake is van nauwere samenwerking
is het Europees Openbaar Ministerie. De delegatie heeft met name met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 503

2

Eurocommissaris Jourová uitgebreid gesproken over de oprichting van dit
nieuwe EU-orgaan. In het bijzonder is stilgestaan bij de ruimte die er
straks nog is voor nationale autoriteiten om zelf te beslissen over de inzet
van opsporingscapaciteit. Een deel van delegatie gaf aan dat het opportuniteitsbeginsel, zoals het Nederlands strafrecht dat kent, moet worden
gerespecteerd als voorwaarde voor deelname.
Grip op Europese besluitvorming
Over het goed kunnen volgen en beïnvloeden van Europese besluitvorming werd de delegatie verschillende suggesties aangereikt. Ten
eerste werd gewezen op de BNC-fiches die het kabinet de Kamer aanbiedt
over elk Europees voorstel. Deze fiches bevatten een beschrijving van de
inhoud van het voorstel, de voorgenomen Nederlandse onderhandelingsinzet en een schets van het Europese krachtenveld. Daarnaast kunnen
leden het verloop van onderhandelingen tussen de lidstaten deels volgen
via het Delegates Portal. Over het gebruik om algemeen overleg te voeren
vlak voor een Raad, werd aangegeven dat dit eigenlijk een te laat moment
is om nog te sturen op de uitkomsten van die raadsbijeenkomst. Geadviseerd werd om veel eerder aandacht aan een voorstel te geven, bijvoorbeeld door fiches tijdens overleggen diepgaander te bespreken. Enkele
leden van de delegatie gaven aan graag de spanningen helderder te
krijgen en te kunnen benoemen in het parlementaire debat, zodat er op
nationaal niveau meer begrip kan zijn voor de inhoud van besluiten. Die
informatie, met name over de posities van de individuele lidstaten,
ontbreekt vaak in de stukken. De gesprekspartners erkenden dat dit soort
informatie vaak summier is. Tot slot werd geadviseerd om meer contact te
houden met de collega’s in het Europees parlement.
De voorzitter van de delegatie,
Van Oosten
De griffier van de delegatie,
Middelkoop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 503

3