> Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag
Auditdienst Rijk
Korte Voorhout 7
2511 CW Den Haag
Postbus 20201
2500 EE Den Haag
www.rijksoverheid.nl
Inlichtingen
Ons kenmerk
2021-0000134708
Uw brief (kenmerk)

Datum
Betreft

7 juli 2021
Onderzoek Waarborgen Projectcode 1043 (werking)

Geachte,
Hierbij ontvangt u het definitieve rapport van feitelijke bevindingen ‘Waarborgen
Projectcode 1043 (werking)’, kenmerk 2021-0000134421.
Het conceptrapport is in juni 2021 afgestemd met diverse betrokkenen en na
ontvangst van de managementreactie op 7 juli 2021 definitief gemaakt.
Wij vertrouwen erop u hiermee aan het verzoek tot uitvoering van onderzoek te
hebben voldaan. Wij bedanken uw collega’s voor de prettige samenwerking
gedurende het onderzoek.
Als Auditdienst Rijk hechten wij veel waarde aan opdrachtgevers tevredenheid.
Daarom zijn wij benieuwd hoe u de toegevoegde waarde van het onderzoek en de
betrokkenheid van het projectteam heeft ervaren middels onderstaande link naar
een korte vragenlijst. Het invullen duurt circa twee minuten. Uw mening stellen
wij zeer op prijs en zullen die vertrouwelijk behandelen. Onze dank dat u daar de
tijd voor wil nemen.

Naar de vragenlijst
Mocht het klikken niet werken dan kan u deze link kopiëren naar uw internetbrowser:
https://www.adronderzoek.nl/index.php/162795?lang=nl

Met vriendelijke groet,

Pagina 1 van 1

Rapport van feitelijke bevindingen
Waarborgen Projectcode 1043 (werking)
Definitieve versie 1.0

Colofon
Titel

Waarborgen Projectcode 1043 (werking)

Uitgebracht aan

Algemeen Directeur Particulieren Belastingdienst

Datum

07 juli 2021

Kenmerk

2021-0000134421

Inlichtingen
Auditdienst Rijk
070-342 7700

Inhoud

●

Aanleiding opdracht—4
Inleiding—4
Context—4
Managementsamenvatting—5
Leeswijzer—5

1
1.1

Deblokkeringsinstructie—6
De deblokkering wordt voor de 100 onderzochte posten conform instructie
uitgevoerd—6

2
2.1

Query’s voor de selectie aan de poort—7
In de onderzochte query’s van belastingjaar 2020 komen de aspecten NAWgegevens, nationaliteit, geboorteplaats en -land niet voor, de ADR heeft een
bevinding bij scholingskosten—7
In de query’s over 2019 en 2018 komen NAW-gegevens voor in de output—7

2.2
3
3.1
3.2

4
4.1
4.2

5
5.1
5.2
5.3

Extra toetsing op de uitworp—8
Onderzoek of 1 op 6 aangiften ter extra toetsing worden aangeboden heeft niet
kunnen plaatsvinden—8
In grote lijnen wordt de extra toetsing voor de onderzochte posten conform opzet
uitgevoerd—8
Signalen en klachten van burgers—10
De afhandeling van de 5 onderzochte signalen wordt conform opzet uitgevoerd,
frequentie van de analyse niet kunnen vaststellen—10
De afhandeling van de 10 onderzochte klachten van burgers wordt conform opzet
uitgevoerd—11
Accordering en vaststelling handleidingen—12
Voor AKI-toekenningen met het beginjaar 2020 is de aanduiding ‘fraude’
achterwege gelaten—12
De toekenning van de AKI-periode is niet in alle gevallen beperkt tot 1 jaar—13
Het vier-ogen-principe is nog niet uitgewerkt en kon daarom niet onderzocht
worden—13

6
6.1
6.2
6.3

Verantwoording onderzoek—14
Werkzaamheden en afbakening—14
Gehanteerde Standaard—14
Verspreiding rapport—14

7

Ondertekening—16

●

Bijlage 1 Managementreactie—17

●

Aanleiding opdracht

Inleiding
Naar aanleiding van politieke en media-aandacht voor projectcode 1043 en de
signalen die mogelijk zouden duiden op een disproportionele behandeling binnen de
Belastingdienst, is de analyse van de query’s, die kan leiden tot het toekennen van
AKI 1-codes 1043 en 1044, tijdelijk opgeschort.
In de Kamerbrief van 13 oktober 2020 (kenmerk 2020-0000195040) is aangegeven
dat de periode van opschorting van projectcode 1043 stopt zodra helder is welke
waarborgen getroffen zijn die de rechtstatelijke toekenning van deze AKI-codes aan
aangiften garanderen.
De Auditdienst Rijk (ADR) is gevraagd om twee onderzoeken uit te voeren. Het
eerste onderzoek betrof de opzet en het bestaan van de waarborgen. De ADR heeft
op 1 maak,rt 2021 het rapport uitgebracht over dit eerste onderzoek, zie ‘Rapport
van feitelijke bevindingen waarborgen Projectcode 1043’ (kenmerk: 20210000041581) 2. De Kamerbrief van 31 maart 2021 (kenmerk 2021-0000064081) 3
gaat in op de aangescherpte waarborgen en het stapsgewijs heropstarten van
analyse aan de poort. In deze Kamerbrief geeft de Staatssecretaris van Financiën Fiscaliteit en Belastingdienst opnieuw aan dat de ADR dit tweede onderzoek naar de
werking van de waarborgen in de praktijk gaat uitvoeren 4.
Context
In de bovengenoemde Kamerbrief van 31 maart 2021 is aangegeven dat de
Belastingdienst inmiddels het herstellen van onbewuste fouten en vergissingen die
in het nadeel van belastingplichtige kunnen werken, heeft hervat. Ook het toewijzen
van AKI-codes 1043/1044 is hervat. Met het herstarten van intensief toezicht wordt
gewacht totdat de betreffende gegevensbeschermingseffect-beoordeling (GEB) is
afgerond en hieruit blijkt dat de privacy voldoende gewaarborgd is.
In de Kamerbrief is verder aangegeven dat de ADR op twee meetmomenten (over
april en over mei) voor de zomer van 2021 een onderzoek zal uitvoeren naar de
werking van de waarborgen in de praktijk. De onderzochte waarborgen en de
desbetreffende onderzoeksvragen zijn in dit rapport aan het begin van ieder
hoofdstuk beschreven.

1
Binnen het aanslagbelastingsysteem (ABS) wordt gebruik gemaakt van zogenoemde AKI’s
(Aanslagbelastingensysteem Klantinformatie). Een AKI is een behandelvoornemen voor een aangifte
inkomstenheffing door middel van de aanduiding “uitworp gewenst”.
2
Zie ADR-rapport van feitelijke bevindingen | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl.
3
zie Kamerbrief over projectcode 1043 | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl.
4
Ook al eerdergenoemd in de Kamerbrief van 27 januari 2021 (kenmerk: 2021-0000015631).

4 van 19 | Waarborgen Projectcode 1043 (werking)
Waarborgen Projectcode 1043 (werking)

Managementsamenvatting

Dit onderzoek heeft zich gericht op de werking van de volgende waarborgen
aangaande projectcode 1043:
1. De deblokkering van AKI-code 1043 en 1044 voor volgende jaren als een
belastingplichtige eenmaal een juiste aangifte indient.
2. Objectivering van query’s aan de poort door het weglaten van de aspecten
NAW-gegevens, nationaliteit, geboorteplaats en -land.
3. Extra toetsing door fiscaalrechtelijke vakspecialisten van eerdere uitworp.
4. Procesinrichting van ontvangst, behandeling en analyse signalen en klachten
van burgers.
5. Nieuwe toekenningen met AKI-codes 1043/1044 worden niet meer
aangeduid met ‘fraude’; de AKI-codes 1043/1044 worden voor een periode
van één jaar toegekend, zolang de GEB nog niet is afgerond; het vier-ogenprincipe zal worden toegepast op de toekenning van AKI-codes 1043/1044.
De ADR heeft de werking van deze waarborgen onderzocht en presenteert in dit
rapport de bevindingen.
De ADR heeft uit het onderzoek de volgende feitelijke bevindingen op de specifiek
met de opdrachtgever afgestemde onderzoeksvragen:
1. Deblokkering wordt voor de 100 onderzochte posten conform instructie
uitgevoerd. Door het goed toepassen van de deblokkeringsinstructie wordt
voorkomen dat een burger ten onrechte een AKI-code houdt. Het maakt
daarbij niet uit voor hoeveel jaar een AKI-code is opgelegd, immers wordt
de AKI-code gedeblokkeerd als blijkt dat in het eerdere belastingjaar geen
correcties zijn opgelegd die normaliter leiden tot uitworp op basis van AKI
(en zich geen andere risico’s voordoen in de nieuwe aangifte).
2. In de onderzochte query’s van belastingjaar 2020 komen de aspecten NAWgegevens, nationaliteit, geboorteplaats en –land niet voor. In de query’s
over 2019 en 2018 komen NAW-gegevens wel voor in de output.
De ADR merkt op dat bij de query waarin scholingskosten zijn opgenomen,
trefwoorden worden gebruikt die betrekking hebben op inburgeringskosten.
Hierdoor is een verhoogde kans dat de groep belastingplichtigen met een
niet-Nederlandse nationaliteit is oververtegenwoordigd in de output van
deze query.
3. De extra toetsing op de behandeling van aangiften die onderworpen zijn aan
Intensief Toezicht wordt in grote lijnen overeenkomstig de opzet uitgevoerd.
Door het niet (tijdig) beschikbaar zijn van de benodigde gegevens kon niet
vastgesteld worden dat één op de zes van de behandelde aangiften voor
deze extra toetsing is aangeboden.
4. De afhandeling van de 5 onderzochte signalen en 10 onderzochte klachten
van burgers wordt conform opzet uitgevoerd. De ADR heeft nog niet kunnen
vaststellen of de analyse van signalen maandelijks plaatsvindt.
5. Voor AKI-toekenningen met het beginjaar 2020 is de aanduiding ‘fraude’
achterwege gelaten. De toekenning van de AKI-periode is niet in alle
gevallen beperkt tot 1 jaar. Daarnaast is het vier-ogen-principe nog niet
uitgewerkt en kon daarom ook in opzet nog niet worden onderzocht.
Leeswijzer
De hoofdstukken 1 tot en met 5 zijn elk als volgt opgebouwd: waarborg,
onderzoeksvragen, feitelijke bevindingen. In hoofdstuk 6 is de verantwoording van
het onderzoek opgenomen.

5 van 19 | Waarborgen Projectcode 1043 (werking)
Waarborgen Projectcode 1043 (werking)

1

Deblokkeringsinstructie

Waarborg:
De deblokkering van AKI-code 1043 en 1044 voor volgende jaren als een
belastingplichtige eenmaal een juiste aangifte indient.
Onderzoeksvraag:
Wordt het proces rondom de uitgeworpen aangiften met AKI-code 1043 en AKI-code
1044, voor de in de deelwaarneming bekeken posten, conform de
deblokkeringsinstructie uitgevoerd?
De ADR heeft in totaal 100 posten geselecteerd. Hiervan zijn 50 posten over april
2021 geselecteerd en 50 posten over mei 2021. Per maand zijn 25 posten
geselecteerd waarbij deblokkering heeft plaatsgevonden en 25 posten waarbij
deblokkering niet heeft plaatsgevonden om te onderzoeken of de deblokkering op
deze posten conform instructie is toegepast.
1.1

De deblokkering wordt voor de 100 onderzochte posten conform instructie
uitgevoerd
Voor het onderzoeken van de 100 posten is gebruik gemaakt van de
deblokkeringsinstructie die is beschreven in 'Generieke werkwijzer Risicodetectie en
Selectie IH ‘De Poort’, Alle belastingjaren (ist), Particulieren, Versie i1.2--februari
2021 en het document 'Risicodetectie en Selectie IH ‘De Poort’, Analyseren query’s
(ist), Particulieren, Versie i1.1 – februari 2021. Hierin zijn de
deblokkeringsinstructies voor de papieren aangiften, de elektronische aangiften en
de voorraadsanering opgenomen.
Over april 2021 zijn er:
•
25 binnengekomen aangiften onderzocht die gedeblokkeerd zijn. Deze
onderzochte aangiften zijn conform deblokkeringsinstructie verwerkt.
•
25 binnengekomen aangiften onderzocht die niet gedeblokkeerd zijn. Deze
onderzochte aangiften zijn conform deblokkeringsinstructie verwerkt.
Over mei 2021 zijn er:
•
25 binnengekomen aangiften onderzocht die gedeblokkeerd zijn. Deze
onderzochte aangiften zijn conform deblokkeringsinstructie verwerkt.
•
25 binnengekomen aangiften onderzocht die niet gedeblokkeerd zijn. Deze
onderzochte aangiften zijn conform deblokkeringsinstructie verwerkt.
Door het goed toepassen van de deblokkeringsinstructie wordt voorkomen dat een
burger ten onrechte een AKI-code houdt. Het maakt hierbij niet uit voor hoeveel
jaar een AKI-code is opgelegd, immers wordt de AKI-code alsnog gedeblokkeerd als
blijkt dat in het eerdere belastingjaar geen correcties zijn opgelegd die normaliter
leiden tot uitworp op basis van AKI (en zich geen andere risico’s voordoen in de
nieuwe aangifte).

6 van 19 | Waarborgen Projectcode 1043 (werking)
Waarborgen Projectcode 1043 (werking)

2

Query’s voor de selectie aan de poort

Waarborg:
Objectivering van query’s aan de poort door het weglaten van de aspecten NAWgegevens, nationaliteit, geboorteplaats en -land.
Onderzoeksvraag:
Zijn in verband met het objectiveren van de query’s de aspecten NAW-gegevens,
nationaliteit, geboorteplaats en -land géén onderdeel van de query’s aan de poort?
De ADR heeft voor één dag in april en één dag in mei de opdrachtformulieren
query’s, SQL-statements en query-output onderzocht op de aspecten NAWgegevens, nationaliteit, geboorteplaats en -land in de query’s en query-output.
2.1

In de onderzochte query’s van belastingjaar 2020 komen de aspecten
NAW-gegevens, nationaliteit, geboorteplaats en -land niet voor, de ADR
heeft een bevinding bij scholingskosten
Voor de acht query’s die zijn opgesteld met betrekking tot het jaar 2020 heeft de
ADR het volgende ontvangen:
Opdrachtformulieren query’s belastingjaar 2020
SQL-statements belastingjaar 2020 opgesteld n.a.v. de opdrachtformulieren
Output query’s 2020 (14 april 2021 en 12 mei 2021)
Onderzoek opdrachtformulieren
De ADR heeft vastgesteld dat in de opdrachtformulieren 2020 de aspecten NAWgegevens, nationaliteit, geboorteplaats en -land niet voorkomen. De ADR heeft een
bevinding bij de query waarin scholingskosten zijn opgenomen. Bij de criteria ten
aanzien van scholingskosten zijn trefwoorden opgenomen die betrekking hebben op
inburgeringskosten 5. Hierdoor bestaat een verhoogde kans dat de query
belastingplichtigen raakt met een niet-Nederlandse nationaliteit.
Onderzoek SQL-statements
De ADR heeft vastgesteld dat in de code niet wordt geselecteerd op NAW-gegevens,
nationaliteit, geboorteplaats en -land, conform de opdrachtformulieren. Er is geen
onderzoek uitgevoerd naar de dataset die de basis vormt voor de query’s.
Onderzoek query output
De ADR heeft aan de hand van de in totaal 16 output formulieren vastgesteld dat
geen sprake is van de aspecten NAW-gegevens, nationaliteit, geboorteplaats en
-land in de output van de query’s 2020.

2.2

In de query’s over 2019 en 2018 komen NAW-gegevens voor in de output
Aanvullend heeft de ADR de query’s over belastingjaren 2019 en 2018 onderzocht
omdat in 2021 aangiften binnenkomen die betrekking hebben op deze
belastingjaren. De ADR heeft opdrachtformulieren en output ontvangen ten aanzien
van de query’s die uitgevoerd zijn over de belastingjaren 2019 en 2018.
Query’s 2019/2018
Bij de query’s 2019 en 2018 heeft de ADR vastgesteld dat informatie ten aanzien
van de nationaliteit, geboorteplaats en -land niet is meegenomen in de output. Bij
deze query’s komen wel NAW-gegevens voor in de output. De Belastingdienst geeft
aan dat inmiddels opdracht is gegeven om ook deze gegevens te verwijderen uit de
output.
5 Inburgeringskosten zijn fiscaal niet aftrekbaar. Zie de uitspraak van de Hoge Raad ECLI:NL:HR:2017:3129

7 van 19 | Waarborgen Projectcode 1043 (werking)
Waarborgen Projectcode 1043 (werking)

3

Extra toetsing op de uitworp

Waarborg:
Extra toetsing door fiscaalrechtelijke vakspecialisten van eerdere uitworp.
a.
b.

Onderzoeksvragen:
Wordt per toezichtslocatie 1 op de 6 afgehandelde aangiften van Intensief Toezicht
aangeleverd?
Wordt de aanlevering van, en de extra toetsing op, behandeling van aangiften van
Intensief Toezicht voor de in de deelwaarneming bekeken posten conform opzet
uitgevoerd?
De ADR heeft door middel van een deelwaarneming onderzocht of de vaktechnische
toets op de aangeleverde posten conform opzet is uitgevoerd, vanaf aanlevering in
de postbus tot opname van de uitkomst van de toetsing in het verslag van
aanslagregeling. Hiervoor is getracht om 32 posten te selecteren, waarvan 16
posten over april en 16 over mei 2021 (4 posten per toezichtslocatie).

3.1

Onderzoek of 1 op 6 aangiften ter extra toetsing worden aangeboden heeft
niet kunnen plaatsvinden
De Belastingdienst heeft aangegeven dat de aantallen per vestiging niet tijdig
beschikbaar zijn voor het onderzoeken van het 1 op 6 verband. De Belastingdienst
geeft aan dat dit te maken heeft met het feit dat de hiervoor benodigde gegevens
niet op vestigingsniveau, maar op medewerkersniveau zijn vastgelegd. Het
opvragen van die gegevens raakt ook aan persoonsgegevens van de medewerkers
en daarvoor is een privacy toets noodzakelijk. Het lukt de Belastingdienst niet deze
toets binnen het tijdsbestek van dit onderzoek uit te voeren.

3.2

In grote lijnen wordt de extra toetsing voor de onderzochte posten conform
opzet uitgevoerd
De ADR kon geen 32 posten selecteren aangezien er op dit moment geen intensief
toezicht, en daarmee ook geen extra toetsing, plaatsvindt op aangiftes geselecteerd
voor projectcode 1043 die dit jaar zijn binnengekomen.
Er is wel onderhanden werk waar extra toetsing op plaatsvindt volgens eenzelfde
opzet. Dit vindt voornamelijk plaats op de vestiging Amsterdam, waar de ADR per
maand (april en mei 2021) 4 posten kon selecteren. Bij de andere vestigingen zijn
er in april en mei weinig posten binnengekomen voor intensief toezicht en daarom
zijn ook weinig extra toetsen uitgevoerd. De posten die de ADR heeft geselecteerd
waren de aanwezige posten; meer was er op dat moment, 26 mei 2021, niet
voorhanden.
De ADR heeft de geselecteerde posten onderzocht. Hierbij is onderzocht of conform
het vastgestelde proces is gewerkt.
In totaal heeft de ADR in april 2021 11 posten geselecteerd. Bij deze 11 posten
heeft de ADR de volgende bevinding:
Bij één post was de extra toets niet opgenomen in het behandelverslag,
maar de ADR kon in de postbus wel zien dat de toets was uitgevoerd.

8 van 19 | Waarborgen Projectcode 1043 (werking)
Waarborgen Projectcode 1043 (werking)

In totaal heeft de ADR in mei 2021 ook 11 posten geselecteerd. Bij deze 11 posten
heeft de ADR de volgende bevindingen:
2 posten zijn nog niet afgehandeld, omdat deze pas recent (eind mei) zijn
aangeboden aan de postbus.
Bij 1 post was de extra toets niet opgenomen in het behandelverslag, maar
kon de ADR in de postbus wel zien dat de toets was uitgevoerd (dezelfde
inzender als in april).
Bij 2 posten werd de brief met het resultaat van de behandeling ter toetsing
aangeboden nadat deze al verzonden was aan de belastingplichtige. De
toetser heeft de inzender gewezen op het juiste proces.

9 van 19 | Waarborgen Projectcode 1043 (werking)
Waarborgen Projectcode 1043 (werking)

4

Signalen en klachten van burgers

Waarborg:
Procesinrichting ontvangst, behandeling en analyse van signalen en klachten van
burgers
Onderzoeksvraag:
Wordt het proces van ontvangst, behandeling en analyse van signalen en klachten
van burgers voor de in de deelwaarneming bekeken 5 signalen en 10 klachten,
conform procedure uitgevoerd?
De ADR is de werking van de procedures nagegaan voor 5 signalen en 10 klachten
die zijn binnengekomen sinds 1 januari 2021. Daarnaast is de ADR nagegaan of er
tenminste een maandelijkse analyse is opgesteld en welke vervolgacties hebben
plaatsgevonden.

Bij signalen gaat het om een uiting van de burger over de werkwijze van de
Belastingdienst. Deze worden/zijn door medewerkers van de
Belastingdienst doorgegeven aan de postbus.
Een klacht is een uiting van onvrede van een burger. Een klacht gaat over
een 'gedraging' van de Belastingdienst. Als de klacht over projectcode 1043
gaat, wordt deze klacht behandeld door een van de aangewezen 1043klachtbehandelaren.

4.1

De afhandeling van de 5 onderzochte signalen wordt conform opzet
uitgevoerd, frequentie van de analyse niet kunnen vaststellen
De ADR heeft in het voorgaande onderzoek, naar de opzet en het bestaan van de
waarborgen omtrent projectcode 1043, geconstateerd dat er een werkwijze is
opgesteld voor de behandeling van signalen inzake projectcode 1043. Deze
werkwijze is gebruikt tijdens het onderzoek naar de werking van 5 signalen.
Voor het onderzoek naar de signalen is gekeken of signalen binnenkomen bij de
postbus die is ingericht voor het ontvangen van signalen. Daarnaast is onderzocht of
de individuele signalen worden beoordeeld en geanalyseerd door de landelijk
coördinator intensief toezicht en een klachtenbehandelaar en of eventuele
vervolgacties worden uitgezet.
Uit het onderzoek blijkt dat de afhandeling van de 5 onderzochte signalen conform
procedure wordt uitgevoerd.
De landelijk coördinator intensief toezicht heeft in april 2021 een rapport inzake de
signalen omtrent projectcode 1043 opgesteld. Hij geeft aan dat het rapport van april
2021 de eerste rapportage is over deze signalen. In de opzet is beschreven dat er
maandelijks een analyse plaatsvindt. In de praktijk heeft de ADR dit niet kunnen
vaststellen omdat er in de onderzoeksperiode één analyse is ontvangen.

10 van 19 | Waarborgen Projectcode 1043 (werking)
Waarborgen Projectcode 1043 (werking)

4.2

De afhandeling van de 10 onderzochte klachten van burgers wordt conform
opzet uitgevoerd
Voor het onderzoek naar de werking van de klachten is gebruik gemaakt van de
werkinstructie voor de afhandeling van klachten, zoals die per mail is verstrekt aan
de behandelaars, en van de Algemene wet bestuursrecht.
Voor het onderzoek naar de klachten is gekeken naar de registratie, de
behandeltermijn en de afhandeling van de klacht.
Uit het onderzoek blijkt dat voor de 10 onderzochte klachten conform werkinstructie
en wet- en regelgeving is gehandeld.
De ADR heeft geconstateerd dat de vaktechnisch coördinator klachten tweewekelijks
een rapportage inzake de klachten 1043 opstelt, gericht aan het Hoofd Particulieren
Arnhem/Portefeuillehouder Vaktechniek.

11 van 19 | Waarborgen Projectcode 1043 (werking)
Waarborgen Projectcode 1043 (werking)

5

Accordering en vaststelling handleidingen

Waarborgen:
Nieuwe toekenningen met AKI-codes 1043/1044 worden niet meer aangeduid met
‘fraude’.
De AKI-codes 1043/1044 worden voor een periode van één jaar toegekend, zolang
de GEB nog niet is afgerond.
Het vier-ogen-principe zal worden toegepast op de toekenning van AKI-codes
1043/1044.
Onderzoeksvragen:
a. Wordt in de omschrijving van AKI-codes 1043/1044 de aanduiding ‘fraude’
achterwege gelaten bij de deelwaarneming bekeken posten?
b. Is de toekenning van de AKI-codes 1043/1044, in de deelwaarneming bekeken
posten, beperkt tot een periode van één jaar?
c. Wordt het vier-ogen-principe toegepast op aangiften met AKI-code 1043/1044 in de
deelwaarneming bekeken posten? Onder voorbehoud van nadere uitwerking kan de
ADR opzet, bestaan en werking eventueel meenemen in het tweede meetmoment.
5.1

Voor AKI-toekenningen met het beginjaar 2020 is de aanduiding ‘fraude’
achterwege gelaten
In plaats van de afgesproken deelwaarneming heeft de ADR een overall-analyse
uitgevoerd op de van de Belastingdienst ontvangen lijsten voor alle posten in AKI
die voor de behandelwijze een mutatiedatum hebben in april 2021 en in mei 2021.
In deze lijsten zitten niet alleen nieuwe toekenningen, maar ook oude toekenningen
waarop een mutatie heeft plaatsgevonden in ABS. Niet te zien is wat voor soort
mutatie heeft plaatsgevonden 6, doordat de historie van de toekenning wordt
overschreven. Daardoor kan uit deze lijsten niet opgemaakt worden wanneer de
AKI-code voor het eerst is opgevoerd. Uit de verkregen lijsten heeft de ADR de
volgende analyses gemaakt.
Beginjaar

2018

Aantal gemuteerd in
april 2021 (lijst
gemaakt 18/5/2021)
947 x

Einddatum AKI

Fraude

946 x 2019
861 x fraude in
1 x 2021
omschrijving.
2019
3305 x
3288 x 2019
84 x fraude in
4 x 2020
omschrijving.
8 x 2021
5 x 2024
2020
8102 x
8046 x 2020
0 x fraude in
2 x 2021
omschrijving.
50 x 2022
1 x 2024
3 x 2025
2021
12 x
1 x 2021
0 x fraude in
6 x 2022
omschrijving.
5 x 2023
Tabel 1: Opgelegde AKI en gebruik 'Fraude' en begin eindjaar AKI april 2021

6

Een groot deel van de mutaties heeft betrekking op het deblokkeren van AKI’s zoals beschreven in hoofdstuk 1.

12 van 19 | Waarborgen Projectcode 1043 (werking)
Waarborgen Projectcode 1043 (werking)

Beginjaar

2018

Aantal gemuteerd in
mei 2021 (lijst
gemaakt 2/6/2021)
304 x

2019

1028 x

2020

2910 x

2021

0x

Einddatum AKI

Fraude

298 x 2019
3 x 2022
3 x 2023
1024 x 2019
1 x 2022
3 x 2024
2907 x 2020
1 x 2022
2 x 2025
0x

255 x fraude in
omschrijving.
1 x fraude in
omschrijving.
0 x fraude in
omschrijving.

0 x fraude in
omschrijving.
Tabel 2: Opgelegde AKI en gebruik 'Fraude' en begin eindjaar AKI mei 2021
Het beginjaar is het eerste belastingjaar waarop de AKI-code betrekking heeft, het
zegt niets over wanneer deze AKI-code voor het eerst is toegekend, dit kan 2019
zijn, maar ook nu 2021.
Voor wat betreft het gebruik van het woord ‘fraude’ in de omschrijving, is in
bovenstaande tabellen te zien dat vanaf beginjaar 2020 het woord ‘fraude’ niet
meer wordt gebruikt. AKI-codes met beginjaar 2019 en 2018 waarop een mutatie in
april en in mei 2021 heeft plaatsgevonden in ABS, bevatten voor diverse gevallen
nog wel het woord ‘fraude’. De Belastingdienst geeft aan dat voor de lopende AKI’s
inmiddels het besluit is genomen om deze omschrijvingen aan te passen.
5.2

De toekenning van de AKI-periode is niet in alle gevallen beperkt tot 1 jaar
In de hierboven opgenomen tabellen (1 en 2) is te zien dat in een aantal gevallen is
afgeweken van het toekennen van AKI-codes voor een periode van één jaar over
beginjaren 2020 en 2021. Ook bij posten met beginjaar 2018 of 2019 zijn er
gevallen waarin de AKI-code nog langer dan 1 jaar staat toegekend 7. Reeds
toegekende AKI’s die niet worden gedeblokkeerd behouden hun tijdsduur 8.
Onder onderzoeksvraag 1 is uiteengezet dat het niet uitmaakt voor hoeveel jaar een
AKI-code is opgelegd, immers wordt de AKI-code alsnog gedeblokkeerd als blijkt dat
in het eerdere belastingjaar er geen correcties zijn opgelegd die normaliter leiden
tot uitworp op basis van AKI (en zich geen andere risico’s voordoen in de nieuwe
aangifte).

5.3

Het vier-ogen-principe is nog niet uitgewerkt en kon daarom niet
onderzocht worden
De Belastingdienst heeft aangegeven dat het vier-ogen-principe uitgevoerd gaat
worden voordat de aangiften daadwerkelijk in het intensief toezicht worden
betrokken. In de Kamerbrief van maart 2021 is aangegeven dat het toezicht nog
niet uitgevoerd wordt, totdat uit een GEB op het proces ‘Analyse aan de poort’ blijkt
dat de privacy voldoende gewaarborgd is. Het vier-ogen-principe is nog niet
uitgewerkt door de Belastingdienst en kon daarom in dit onderzoek ook niet in opzet
door de ADR worden onderzocht.

7 Ook hier geldt: Het beginjaar is het eerste belastingjaar waarop de AKI-code betrekking heeft, het zegt

niets over wanneer deze AKI-code voor het eerst is toegekend, dit kan 2019 zijn, maar ook nu 2021.
8

Dit geldt voor de door ons onderzochte lijsten.

13 van 19 | Waarborgen Projectcode 1043 (werking)
Waarborgen Projectcode 1043 (werking)

6

Verantwoording onderzoek

6.1

Werkzaamheden en afbakening
De waarborgen en de onderzoeksvragen zijn in ieder hoofdstuk separaat
beschreven. Twee onderzoeksvragen (zie paragraaf 3.1 en 5.3) heeft de ADR niet
kunnen beantwoorden, omdat de benodigde informatie over deze
onderzoeksobjecten ten tijde van het onderzoek niet beschikbaar was. Voor de
beantwoording van één onderzoeksvraag (5.1) is afgeweken van de in de
opdrachtbevestiging afgesproken deelwaarneming. De Belastingdienst heeft in
eerste instantie lijsten aangeleverd van alle mutaties in april 2021 en mei 2021
waardoor het voor de ADR mogelijk was een integrale analyse uit te voeren. Deze
integrale analyse geeft volgens de ADR een completer beeld van de éénjaarstermijn
en het gebruik van het woord ‘fraude’, dan bij het uitvoeren van een
deelwaarneming. De deelwaarneming heeft hierdoor geen toegevoegde waarde en is
daarom, mede door de late oplevering van de oorspronkelijk opgevraagde lijsten,
achterwege gelaten.
Het onderzoek, uitgevoerd in de periode 10 mei tot en met 4 juni 2021, is
gebaseerd op documenten en gegevens verkregen van de Belastingdienst,
aangevuld met toelichtingen van betreffende belastingdienstmedewerkers en het
meekijken in belastingdienstsystemen. Deze informatie heeft de ADR kritisch
beschouwd, echter heeft de ADR geen controle uitgevoerd op de juistheid en
volledigheid van de aangeleverde informatie.
Het huidige onderzoek naar de werking van de genoemde waarborgen is een vervolg
op het onderzoek naar de opzet en bestaan van de waarborgen, zie hiervoor:
‘Rapport van feitelijke bevindingen waarborgen Projectcode 1043’ (kenmerk: 20210000041581) 9.

6.2

Gehanteerde Standaard
Deze opdracht is uitgevoerd in overeenstemming met de Internationale
Standaarden voor de Beroepsuitoefening van Internal Auditing. De opdracht is
uitgevoerd conform de algemene uitgangspunten voor de uitoefening van de interne
auditfunctie bij de rijksdienst. Daarbij hoort ook een stelsel van kwaliteitsborging.
Een onderdeel daarvan is dat er een onafhankelijke kwaliteitstoetsing heeft
plaatsgevonden op deze onderzoeksopdracht.
In dit rapport wordt geen zekerheid verschaft, omdat er geen controle-,
beoordelings- of andere assurance-opdracht is uitgevoerd.
In dit rapport presenteert de ADR enkel de feitelijke bevindingen op de met de
opdrachtgever afgestemde onderzoeksvragen; de ADR doet geen uitspraak over wat
deze bevindingen voor het onderhavig object in totaliteit betekenen.

6.3

Verspreiding rapport
De opdrachtgever, mw. drs. L.W.J.M. (Liane) Vlaskamp RE RA, Belastingdienst,
Algemeen directeur Particulieren, is eigenaar van dit rapport.
Het rapport wordt uitgebracht aan de opdrachtgever. Het is de verantwoordelijkheid
van de opdrachtgever om te bepalen of de overeengekomen onderzoeksvragen
toereikend en geschikt zijn voor het doel van de beoogde gebruikers. Voorts wordt
van de beoogde gebruikers verwacht wordt dat zij zelf op basis van de
gerapporteerde feitelijke bevindingen en eventuele andere beschikbare informatie
9

Zie ADR-rapport van feitelijke bevindingen | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl.

14 van 19 | Waarborgen Projectcode 1043 (werking)
Waarborgen Projectcode 1043 (werking)

een eigen afweging maken over wat deze bevindingen voor het onderhavige object
in zijn totaliteit betekenen.
De ADR is de interne auditdienst van het Rijk. Dit rapport is primair bestemd voor
de opdrachtgever met wie de ADR deze opdracht is overeengekomen. In de
ministerraad is besloten dat het opdrachtgevende ministerie waarvoor de ADR een
rapport heeft geschreven, het rapport binnen zes weken op de website van de
Rijksoverheid plaatst, tenzij daarvoor een uitzondering geldt. De minister van
Financiën stuurt elk halfjaar een overzicht naar de Tweede Kamer met de titels van
door de ADR uitgebrachte rapporten en plaatst dit overzicht op de website.
Dit rapport is met zorgvuldigheid en deskundigheid opgesteld waarbij rekening is
gehouden met de verwachtingen van de beoogde gebruikers. Er kan echter niet
gegarandeerd worden dat hier geen onduidelijkheden in staan voor een nietbeoogde gebruiker. In dat geval dient de niet-beoogde gebruiker contact op te
nemen met de eigenaar van dit rapport.

15 van 19 | Waarborgen Projectcode 1043 (werking)
Waarborgen Projectcode 1043 (werking)

7

Ondertekening

Willemstad, 07 juli 2021

16 van 19 | Waarborgen Projectcode 1043 (werking)
Waarborgen Projectcode 1043 (werking)

●

Bijlage 1 Managementreactie

17 van 19 | Waarborgen Projectcode 1043 (werking)
Waarborgen Projectcode 1043 (werking)

Managementreactie bij het Rapport van feitelijke
bevindingen Waarborgen Projectcode 1043 (werking)

Met datum

7 juli 2021

De rapportage van de ADR is opgezet langs de structuur van de
onderzoeksvragen. De onderstaande reactie sluit hierop aan.
1. De deblokkering van AKI-codes 1043 en 1044 voor volgende jaren als een
belastingplichtige eenmaal een juiste aangifte Inkomensheffing (IH) indient.

Particulieren
Bureau
Directieondersteuning
Croeselaan 14
3521 CA Utrecht
Postbus 18500
3501 CM Utrecht
belastingdienst.nl
Contactpersoon

Datum
7 juli 2021

De deblokkering is een belangrijk onderdeel van het proces, omdat daarmee
bewerkstelligd wordt dat een belastingplichtige niet langer met intensief toezicht
op grond van een AKI-code 1043 of 1044 te maken heeft dan nodig is. Met
instemming constateert de directie Particulieren dat deblokkering voor de
onderzochte posten correct is uitgevoerd.
2. Objectivering van query’s aan de poort door het weglaten van de aspecten
NAW-gegevens, nationaliteit, geboorteplaats en -land.
Tot en met belastingjaar 2019 werden NAW-gegevens in de query-uitkomsten als
identificerende gegevens opgenomen. In de query’s werd niet op deze gegevens
geselecteerd. De NAW-gegevens worden niet meer getoond in de query-resultaten
die betrekking hebben op belastingjaar 2020. Dit wordt bevestigd door de
bevindingen van de ADR. De directie Particulieren heeft begin juni 2021 opdracht
gegeven ook de query’s voor belastingjaren 2018 en 2019 aan te passen zodat
NAW-gegevens voortaan ook voor query’s over deze belastingjaren niet meer in
de query-uitkomsten getoond worden.
De query waarmee aangiften IH worden gesignaleerd waarin waarschijnlijk ten
onrechte inburgeringskosten als scholingskosten worden afgetrokken, heeft mede
als achtergrond dat in het verleden is gebleken dat onder meer sommige
taalscholen misbruik hebben gemaakt van kennisachterstand en van de kwetsbare
sociale en financiële situatie van mensen die deze aangiften IH gedaan hebben.
Voorkomen moet worden dat deze mensen een teruggave uitbetaald krijgen,
waarvan later bij controle blijkt dat deze onterecht was en terugbetaald moet
worden. Op dit moment wordt een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (GEB)
uitgevoerd op het proces ‘analyse aan de poort’. Daarbij wordt onder meer
getoetst of de verwerking voldoet aan de eisen van proportionaliteit en
subsidiariteit. De uitvoering van het intensief toezicht wordt pas hervat wanneer
uit deze GEB blijkt dat de privacy voldoende gewaarborgd is en de Tweede Kamer
over de uitkomsten van deze GEB geïnformeerd is.
3. Extra toetsing door fiscaalrechtelijke vakspecialisten van eerdere uitworp.
Aan de hand van de bevindingen van de ADR constateert de directie Particulieren
dat de waarborg ‘extra fiscaalrechtelijke toetsing’ in de praktijk functioneert. De
directie Particulieren heeft de ADR gevraagd na te gaan of op vestigingniveau een
op de zes door intensief toezicht behandelde aangiften aangeboden is voor deze
toetsing. Gebleken is dat het genereren van deze gegevens binnen de
Paginanummer 1 van 2

Particulieren
Bureau Directieondersteuning

onderzoeksperiode niet mogelijk was omdat door het gebruik van gegevens op
medewerkerniveau eerst een privacy-toets uitgevoerd had moeten worden. Om
ervoor te zorgen dat deze waarborg wordt uitgevoerd, wordt de postbus waarin
zaken voor extra toetsing worden aangeboden gemonitord. Als het aantal
aanmeldingen achter lijkt te blijven, worden de desbetreffende teamleiders daarop
geattendeerd en verzocht aangiften voor toetsing aan te leveren.

Datum
7 juli 2021

4. Procesinrichting van ontvangst, behandeling en analyse signalen en klachten
van burgers.
Ontvangen signalen worden individueel beoordeeld. Tot midden juni zijn er 21
berichten ontvangen. Gelet op de beperkte omvang van het aantal ontvangen
signalen, is er niet iedere maand een rapportage over de analyse opgesteld. In de
maanden april en mei 2021 is er daardoor één rapportage opgesteld.
5. Nieuwe toekenningen met AKI-codes 1043/1044 worden niet meer aangeduid
met ‘fraude’; de AKI-codes 1043/1044 worden voor een periode van één jaar
toegekend, zolang de GEB nog niet is afgerond; het vier-ogen-principe zal worden
toegepast op de toekenning van AKI-codes 1043/1044.
De 'analyse aan de poort' wordt vanaf 31 maart 2021 stapsgewijs hervat. De
uitvoering van het intensief toezicht en het meerjarig toekennen van AKI-codes
1043 worden eerst hervat wanneer uit de gegevensbeschermingseffectbeoordeling
(GEB) op het proces ‘analyse aan de Poort’ blijkt dat de privacy voldoende
gewaarborgd is, en de Tweede Kamer daarover geïnformeerd is.
Op dit moment worden voor de duur van één jaar AKI-codes 1043 gekoppeld aan
aangiften IH die mogelijk onjuistheden bevatten. Uit het onderzoek van de ADR
blijkt dat in de maanden april en mei 2021 11.000 AKI-codes 1043 gemuteerd
(opgevoerd of gewijzigd) zijn met een ingangsjaar (belastingjaar) 2020 of 2021.
Hiervan zijn er 70 die een looptijd hebben van meer dan één jaar. In de
Kamerbrief van 31 maart is aangegeven dat na hervatting van de analyse aan de
poort nieuwe AKI-codes 1043 nog niet meerjarig toegekend worden. De directie
Particulieren zorgt ervoor dat de vanaf eind maart 2021 toegekende AKI-codes
1043 voor de periode van één jaar zijn. In de van toepassing zijnde gevallen wordt
de looptijd teruggebracht tot één jaar.. In het algemeen geldt dat door toepassing
van de deblokkering toegekende AKI-codes 1043 beëindigd worden zodra
geconstateerd wordt dat een volgende aangifte IH geen risico bevat (zie
onderzoeksvraag 1).
Voordat het intensief toezicht op grond van deze toegekende AKI-codes uitgevoerd
wordt, zal de toepassing van het vier-ogen-principe op de toekenning van de AKI’s
ingericht zijn en uitgevoerd worden.
De directie Particulieren is tenslotte de ADR erkentelijk voor de voortvarendheid
waarmee deze opdracht aanvaard en uitgevoerd is.

De algemeen directeur Particulieren, Belastingdienst

Paginanummer 2 van 2

Auditdienst Rijk
Postbus 20201
2500 EE Den Haag
(070) 342 77 00