Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

28 676

NAVO

Nr. 208

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juli 2014
Op 24 en 25 juni jl. kwam de Noord-Atlantische Raad (NAR) van de NAVO
in Brussel bijeen op het niveau van de Ministers van Buitenlandse Zaken.
De bijeenkomst stond voor een groot deel in het teken van de crisis in
Oekraïne en de voorbereidingen op de NAVO-Top van 4 en 5 september
2014 in Wales. Ook kwam de NAVO-Oekraïne Commissie (NUC) bijeen en
werd in ISAF-samenstelling gesproken over Afghanistan. Het werkdiner
en de werklunch werden gewijd aan het open door beleid van de NAVO
en de relatie met Rusland.
Geruststellende maatregelen
De NAR sprak over de crisis in Oekraïne en de relevantie daarvan voor het
bondgenootschap. De voorzitter van het Militair Comité, generaal Bartels,
en DSACEUR, generaal Bradshaw, gaven presentaties over de voortgang
van de implementatie van het pakket geruststellende maatregelen,
mogelijke vervolgmaatregelen en strategische implicaties voor de langere
termijn. De NAVO moest zich volgens de generaals rekenschap geven van
de gewijzigde omstandigheden in de Euro-Atlantische veiligheidsregio,
met name de wijze waarop Rusland in dit conflict gebruik had gemaakt
van hybrid warfare 1 of ook ambiguous attacks. De NAVO had met een set
van onmiddellijke maatregelen adequaat gereageerd op de dreiging die
door oostelijke bondgenoten werd gevoeld, maar op langere termijn
moest met name de gereedstelling van de NAVO-strijdkrachten worden
verbeterd. Dit zal onderdeel zijn van het zgn. Readiness Action Plan, dat
tijdens de Top in Wales zijn beslag moet krijgen. Nederland heeft het
belang van de geruststellende maatregelen benadrukt en aangegeven dat
zolang bondgenoten behoefte hebben aan steun, deze door de NAVO

1

kst-28676-208
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Hybrid warfare wordt omschreven als een aanpak waarbij militaire en niet-militaire tools
worden gecombineerd in een bewuste, gesynchroniseerde campagne met als doel om de
tegenstander te verrassen, het initiatief te nemen, de tegenstander te ontwrichten en diens
respons consequent als escalatoir te bestempelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 676, nr. 208

1

moet worden gegeven. Nederland zal daarin als betrouwbare bondgenoot
zijn verantwoordelijkheid blijven nemen.
NUC
De nieuw aangetreden Oekraïense Minister van Buitenlandse Zaken, Pavlo
Klimkin, gaf een toelichting op het eerder die week door president
Poroshenko gepresenteerde vredesplan. Hij onderstreepte het belang van
brede steun voor het plan als geheel en niet uitsluitend het staakt-hetvuren. In dit kader noemde hij het belang van grenscontroles en de
voortdurende aanwezigheid van onafhankelijke OVSE-waarnemers.
Klimkin sprak zijn dank uit voor de steun die de NAVO zijn land had
gegeven, in het bijzonder het feit dat het bondgenootschap zijn morele
focus had weten te behouden. Zijn land wilde het partnerschap met de
NAVO verder uitbouwen. Bondgenoten spraken hun waardering uit voor
de goed verlopen presidentsverkiezingen en de beheersing die de
Oekraïense autoriteiten in het conflict met Rusland had getoond. Zij waren
eensgezind dat Rusland de tenuitvoerlegging van het vredesplan moest
steunen. De NAR besloot de steun aan Oekraïne voort te zetten, onder
andere door de oprichting van drie trust funds om de hervormingen
binnen de defensiesector verder vorm te geven. Deze trust funds hebben
betrekking op logistiek en standaardisatie, command, control, communications and computers en op cyber defence.
Relatie met Rusland/Ontwapening
In de werklunch werd gediscussieerd over de gevolgen van de Oekraïnecrisis voor de relatie van de NAVO met Rusland. Het brede gevoelen was
dat een terugkeer naar een partnerschapsrelatie met Rusland zoals voor
de crisis op dit moment niet denkbaar was, tenzij Rusland zijn opstelling
fundamenteel zou wijzigen. Bondgenoten kwamen overeen dat de
bestaande internationale afspraken tussen de NAVO en Rusland, met
name de NATO Russia Founding Act, niet eenzijdig door de NAVO
moesten worden opgezegd, hoewel Rusland zich niet aan die afspraken
had gehouden.
Door Nederland is gewezen op het belang van concrete stappen op het
gebied van ontwapening en transparantie. Aandacht voor deze onderwerpen is in NAVO-kader onder de huidige omstandigheden niet
onomstreden. Nederland heeft aangegeven dat in de huidige situatie rond
Oekraïne ook wat Nederland betreft geruststelling en solidariteit van de
bondgenoten voorop moeten staan en daarbij benadrukt dat aanvullend
aan de noodzakelijke geruststelling de Europese veiligheid juist vergroot
kan worden door de ontwapeningsagenda niet op te geven. Er is geen
tegenstelling tussen geruststelling en veiligheid enerzijds en ontwapening
anderzijds.
NAVO-Top
Tijdens de werksessie werd het programma voor de Top op hoofdlijnen
vastgesteld. De partnerschapsrelaties van de NAVO zullen verder worden
versterkt via het Defence Capacity Building-initiatief en een initiatief
gericht op vergroting van de interoperabiliteit met belangrijke partners
van de NAVO. Het eerste initiatief ziet op verbetering van het vermogen
van de NAVO om partners en eventueel non-partners op het gebied van
strategische advisering en eventueel ook training te ondersteunen. Het
tweede initiatief beoogt het hoge niveau van samenwerking en interoperabiliteit met partners van de NAVO te behouden en uit te breiden, met
speciale voorrechten voor partners wier bijdragen voor de NAVO het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 676, nr. 208

2

meest waardevol zijn. De NAVO kan met deze initiatieven de export van
veiligheid verder bevorderen.
De bondgenoten steunden het initiatief om tijdens de Top in een
verklaring het belang van een sterke trans-Atlantische band te
benadrukken. In dit kader zal ook aandacht worden besteed aan de hoogte
van de defensie-uitgaven. Een aantal landen gaf aan zich te committeren
aan een groei van hun defensie-uitgaven. Van Nederlandse kant is
aangegeven dat het zaak is te kijken naar mogelijkheden om de
neerwaartse trend om te buigen. Ook bij een verhoging van het defensiebudget blijft van belang dat Europese landen beter samenwerken. De
vergaande samenwerking tussen Duitsland en Nederland met de 11e
Luchtmobiele brigade en de Division Schnelle Kräfte vormde daarvan
volgens Nederland een goed voorbeeld.
Tijdens de Top zal, op basis van een rapport inzake de operationalisering
van de Alliance Maritime Security, ook aandacht worden besteed aan
maritieme veiligheid.
Open Door
Tijdens het werkdiner hebben Ministers gesproken over NAVO’s open
door beleid. Er was brede overeenstemming dat uitbreiding van het
bondgenootschap heeft bijgedragen aan de Euro-Atlantische veiligheid.
Bovendien heeft het vooruitzicht van NAVO-lidmaatschap landen ertoe
bewogen om belangrijke hervormingen op het gebied van democratisering en rechtsstatelijkheid te implementeren en hun defensieapparaten
te moderniseren. De Ministers bereikten overeenstemming dat geen van
de vier landen die aangegeven hebben lid te willen worden van het
bondgenootschap – Bosnië-Herzegovina, Georgië, Macedonië en
Montenegro – op dit moment voldoet aan de voorwaarden om een
volgende stap te kunnen zetten op de Top in Wales. Voor Georgië zal een
substantieel pakket van maatregelen overeen gekomen worden om
toenadering tot de NAVO verder te bevorderen. Met Montenegro zullen
geïntensiveerde en toegespitste besprekingen geopend worden. De
NAVO-Ministers van Buitenlandse Zaken zullen niet later dan in 2015
beoordelen of Montenegro klaar is om toe te treden tot het bondgenootschap. Wat betreft Bosnië – Herzegovina en Macedonië geldt dat deze
landen, zodra zij hebben voldaan aan de voorwaarden zoals gesteld
tijdens de NAVO-Top in Tallinn (2010) respectievelijk Boekarest (2008), de
volgende stap in hun toetredingsproces kunnen maken.
Actieplan t.a.v. VN-resolutie 1325
De NAR bekrachtigde het actieplan voor de implementatie van
VN-resolutie 1325 en gerelateerde resoluties over vrouwen, vrede en
veiligheid. Het actieplan benadrukt de noodzaak van een genderperspectief bij het opzetten en uitwerken van missies, met onder andere
aandacht voor het terugdringen van seksueel geweld, maar ook van de
participatie van vrouwen binnen en buiten NAVO in defensie- en
veiligheidsinstituties. Het actieplan is tot stand gekomen in samenwerking
met de partners van de Euro-Atlantische Partnerschapsraad (EAPR) en
met deelname van Afghanistan, Australië, Japan, Jordanië, NieuwZeeland en de Verenigde Arabische Emiraten. De tekst van het actieplan is
als bijlage bij deze brief gevoegd2.

2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 676, nr. 208

3

ISAF
De aanwezige ISAF-leden benadrukten het belang van een door alle
partijen geaccepteerde uitkomst van de presidentsverkiezingen. Een
succesvolle uitkomst was ook van belang om voortgaande steun van de
internationale gemeenschap te bewerkstelligen. De NAR keurde het
operatieplan voor de nieuwe train, advise en assist missie Resolute
Support goed, wat de weg vrijmaakt voor verdere voorbereiding van de
missie.
Conform de toezegging aan uw Kamerlid, dhr. Sjoerdsma, tijdens het
Algemeen Overleg op 18 juni jl., hierbij tenslotte enige nadere informatie
over het verloop van de Afghaanse presidentsverkiezingen. Volgens de
eerste appreciatie van 7 juli (was gepland op 2 juli) heeft Presidentskandidaat Ghani 56% van de stemmen en Presidentskandidaat Abdullah 43%
van de stemmen gekregen. Volgens de Kiescommissie (IEC) hebben 8
miljoen (één miljoen meer dan op 5 april) kiezers hun stem uitgebracht,
waarvan 62% man en 38% vrouw. Presidentskandidaat dr. Abdullah heeft
aangegeven een aantal dagen de tijd te nemen om een besluit te nemen
over de volgende zetten nadat hij eerder afstand had genomen van het
proces, waarbij hij verwees naar de grootschalige fraude die zou zijn
gepleegd. Het besluit van Abdullah biedt wat ruimte voor het tot stand
komen van een gezamenlijk voorstel door beide kampen en mogelijk extra
audit mogelijkheden door de Kiescommissie. De internationale gemeenschap in het algemeen, en de VN in het bijzonder, doet er alles aan om de
komende dagen een vruchtbare dialoog tot stand te brengen. Daarbij
wordt wel benadrukt dat de Afghanen zelf verantwoordelijk zijn en blijven
voor het verkiezingsproces.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 676, nr. 208

4