Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 717

Implementatie van het kaderbesluit nr.
2008/978/JBZ van de Raad van de Europese Unie
van 18 december 2008 betreffende het Europees
bewijsverkrijgingsbevel ter verkrijging van
voorwerpen, documenten en gegevens voor
gebruik in strafprocedures (PbEU L 350)

Nr. 13

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
Vastgesteld 11 juni 2012
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft op 4 juni 2012
overleg gevoerd met minister Opstelten van Veiligheid en Justitie over de
implementatie van het Europees bewijsverkrijgingsbevel.
Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie,
De Roon
De griffier van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie,
Nava

kst-32717-13
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

1

Stenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste
commissie voor Veiligheid en Justitie
Maandag 4 juni 2012
11.00 uur
Voorzitter: De Roon
Aanwezig zijn 7 leden der Kamer, te weten:
Çörüz, El Fassed, Gesthuizen, Helder, Recourt, De Roon en Van der Steur,
en de heer Opstelten, minister van Veiligheid en Justitie.
Aan de orde is de behandeling van:
– het wetsvoorstel Implementatie van het kaderbesluit nr.
2008/978/JBZ van de Raad van de Europese Unie van
18 december 2008 betreffende het Europees bewijsverkrijgingsbevel ter verkrijging van voorwerpen, documenten en
gegevens voor gebruik in strafprocedures (PbEU L 350)
(32 717).
De voorzitter: Goedemorgen, dames en heren. Ik open dit wetgevingsoverleg van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie van de Tweede
Kamer.
Het woord is allereerst aan mevrouw Gesthuizen van de SP-fractie.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Voorzitter. Aanvankelijk stond het
wetsvoorstel als een hamerstuk op de lijst. Het is in mijn ogen echter goed
dat wij er vandaag toch over spreken, want ik vind het voorstel te
verstrekkend om zonder beraadslaging af te doen. Het roept mijns inziens
nog te veel vragen op. Mijn fractie is een groot voorstander van effectieve
strafrechtelijke samenwerking, zeker ook met de Europese lidstaten.
Daarover laat ik geen misverstand bestaan. Als er voorwerpen,
documenten of gegevens in andere lidstaten beschikbaar zijn die als
bewijs in een Nederlandse strafzaak kunnen dienen, moeten die natuurlijk
altijd gebruikt kunnen worden. Omgekeerd geldt dat uiteraard ook. Dat
gebeurt nu ook al met het traditionele rechtshulpverzoek.
Dit rechtshulpverzoek wordt nu binnen de Europese Unie vervangen door
het Europees bewijsverkrijgingsbevel. In plaats van een verzoek krijgen
wij nu te maken met een bevel. Het woord zegt het al: met dit voorstel
wordt Nederland nu ook verplicht om mee te werken aan een bevel uit
een ander land, om stukken en goederen in beslag te nemen en naar een
andere lidstaat op te sturen, met het oog op het leveren van bewijs in
strafzaken. Hierbij kan het gaan om opgeslagen vingerafdrukken of
DNA-profielen, maar ook om een complete administratie van een bedrijf,
bij verdenking van fraude. Voortaan is het dus geen verzoek meer, maar
een bevel, met slechts beperkte mogelijkheden om dat bevel vervolgens
te weigeren. Ook worden afspraken gemaakt over het gebruik van
standaardformulieren en over vaste termijnen. Dat laatste is natuurlijk
hartstikke mooi, maar op zichzelf genomen is daar geen bevel voor nodig.
Het had ook afgesproken kunnen worden met behoud van het rechtshulpverzoek. Volgens mij erkent de regering dat ook in de nota naar aanleiding
van het verslag.
De vraag die volgens mij als eerste terecht moet worden gesteld, is: wat is
nu het probleem dat wij gaan oplossen? Wat is het probleem met de
huidige rechtshulpverzoeken? Worden die op grote schaal niet ingewilligd
en dus genegeerd? Mislukken daardoor strafzaken? Duurt alles veel te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

2

lang? Wat was de noodzaak om het verzoek te vangen door een bevel? De
regering antwoordt daarop dat rechtshulpverzoeken soms erg lang blijven
liggen, zonder dat de lidstaat die om het bewijs verzoekt, duidelijk maakt
waarom. Ook in Nederland gebeurt dat. Gebrek aan capaciteit wordt als
de belangrijkste reden genoemd.
Als gebrek aan capaciteit het belangrijkste probleem is, los je het
natuurlijk niet op door te stellen dat het voortaan om een bevel moet
gaan. Hoe lossen wij het capaciteitsprobleem op? Volgens mij lossen wij
dat daarmee niet op. Ik heb nog een vraag over de capaciteit. Verzoeken
uit het buitenland moeten voortaan binnen een bepaalde termijn worden
behandeld. Dat heeft ook gevolgen voor de interne, geheel op Nederlandse bodem liggende, Nederlandse strafzaken. Daarvoor gelden de
termijnen immers niet. Welke consequenties heeft dit nu precies voor de
Nederlandse opsporingsprioriteiten?
Mijn fractie is bezorgd over de gevolgen van dit voorstel voor de
capaciteit. Het zal vaak gaan om digitale gegevens, maar juist de inzet van
digitale specialisten en financieel rechercheurs is beperkt; te beperkt. Ook
het College van procureurs-generaal heeft op dit risico gewezen. Welke
mogelijkheden hebben het Openbaar Ministerie en de politie hierna nog
om eigen afwegingen te maken en om prioriteiten te stellen? Hoe wordt
voorkomen dat de eigen prioriteiten eigenlijk worden verdrongen door de
opsporing die nodig is voor het Europees bewijsverkrijgingsbevel? Met
het Europees bewijsverkrijgingsbevel wordt het beginsel van de wederzijdse erkenning verder doorgevoerd. De lidstaten worden dus nog weer
meer geacht een zodanig vertrouwen te hebben in elkaars rechtsstelsel
dat een door een andere lidstaat uitgevaardigd bevel of vonnis bijna
blindelings moet worden erkend. Niet helemaal blindelings, maar, zoals
gezegd, de mogelijkheden om te weigeren zijn beperkt; te beperkt naar
mijn mening.
Volgens de letter van het kaderbesluit moet het uitvaardigen van een
Europees bewijsverkrijgingsbevel voldoen aan de eisen van noodzakelijkheid en proportionaliteit, maar op de vraag van mijn fractie wie nu
eigenlijk toetst of het inzetten van het bewijsverkrijgingsbevel noodzakelijk is om het doel te bereiken en niet verder gaat dan noodzakelijk, is
het antwoord: het andere, dus het bevel uitvaardigende, land. Nederland
mag daar niet aan toetsen. Afgezien van het feit dat dit toch iets heeft van
de slager die zijn eigen vlees keurt, betekent dit dat Nederland niet mag
weigeren wanneer het uitvaardigende land een hele berg ingewikkeld te
verkrijgen bewijs vraagt voor een relatief klein delict. Hoe veel vertrouwen
heeft Nederland erin dat deze toets in andere landen zorgvuldig wordt
uitgevoerd en dat niet te gemakkelijk wordt gegrepen naar een relatief
zwaar middel, omdat het uitvaardigen van een bewijsverkrijgingsbevel
niet zo veel moeite kost? Het kost de lidstaat die het bevel uitvaardigt
niets. De uitvoerende staat betaalt ervoor.
Hoe voorkomen we phishing expeditions, grootschalige zoekacties in de
hoop iets te vinden? We zien bijvoorbeeld bij het Europees arrestatiebevel
waar dit vertrouwen toe leidt. Daar nemen andere landen het ook niet
altijd zo strikt met noodzakelijkheidscriterium en proportionaliteitseis.
Mensen worden soms voor flutdelicten naar een Poolse cel gestuurd. Het
antwoord van de regering is dat we er wel van uit mogen gaan dat andere
landen niet te gemakkelijk overgaan tot het uitvaardigen van een
bewijsverkrijgingsbevel. Ik plaats daar dus vraagtekens bij. Ik vraag me
werkelijk af waar dat vertrouwen op gebaseerd is. Waarom mag
Nederland niet ook toetsen aan het noodzakelijkheidscriterium en de
proportionaliteitseis? Wat is daarop tegen?
Ook de Raad voor de rechtspraak wijst op de ervaringen met het Europees
arrestatiebevel. Terecht dringt de Raad voor de rechtspraak aan op betere
rechtsbescherming. Welke ruimte heeft de regering binnen het kaderbesluit om burgers, verdachten, maar ook derde belanghebbenden te
beschermen tegen de gevolgen van een in een ander land uitgevaardigd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

3

Europees bewijsverkrijgingsbevel? Volgens mij zijn deze mogelijkheden er
nauwelijks. In de toelichting onder rechtsbescherming staat dat zowel in
de uitvoerende als in de uitvaardigende lidstaat rechtsmiddelen moeten
openstaan tegen het uitvaardigen, erkennen en ten uitvoer leggen van een
Europees bewijsverkrijgingsbevel, maar de rechter in de uitvoerende staat
mag geen onderzoek doen naar de gronden van het uitvaardigen van een
bevel. Volgens mij blijft er niets van over als er geen onderzoek mag
worden gedaan naar de gronden van het bevel. Waar mag dan wel
onderzoek naar worden gedaan? Ik begrijp het niet. In ieder geval vind ik
de voorziene rechtsbescherming onvoldoende. Ik vraag de regering dan
ook om dat te repareren.
De vreemde situatie kan zich zelfs voordoen dat in Nederland onderzoekshandelingen moeten worden ingezet die volgens Nederlands recht niet
zijn toegestaan. De regering schrijft daarover: het wordt onwenselijk
geacht, indien het gaat om de opsporing en vervolging van ernstig
strafbare feiten, wanneer die andere lidstaat de samenwerking kan
weigeren omdat hij de vereiste bevoegdheid naar nationaal recht onder
de gegeven omstandigheden niet kan uitoefenen; dat zou immers een
succesvolle opsporing en daarmee de aanpak van ernstige criminaliteit in
de uitvaardigende lidstaat kunnen belemmeren. Dat is toch vreemd?
Betekent dit bijvoorbeeld dat waar een huiszoeking en het in beslag
nemen van documenten op grond van Nederlands recht niet zou zijn
toegestaan, dat wel wordt toegestaan nu het een verzoek uit een andere
lidstaat betreft? Ik wil graag een uitgebreide toelichting op dat punt. Ik wil
graag weten tot welke situaties dat kan leiden.
Op het moment dat er voorwerpen, bescheiden of gegevensdragers
worden overgedragen aan een andere lidstaat, hoeft een rechter hiervoor
geen toestemming te verlenen. De verlofprocedure is niet van toepassing.
Onder meer mijn fractie heeft hierover kritische vragen gesteld. Ook de
Raad voor de rechtspraak is hier kritisch over. Wij vinden dat de rechterlijke toets behouden moet blijven bij het overdragen van voorwerpen,
bescheiden of gegevens. Door de verlofprocedure buiten toepassing te
verklaren, wordt volgens de Raad voor de rechtspraak flink afgeweken van
het Nederlandse stelsel. Ik vind de reactie van de regering niet
overtuigend en heb hiertoe dan ook een amendement ingediend. De
regering stelt dat het toepassen van de verlofprocedure niet is toegestaan
op basis van het kaderbesluit, maar de Raad voor de rechtspraak denkt
hier kennelijk anders over. Ook zegt de regering dat je kunt klagen als
belanghebbende, maar ik vind het standaard toetsen van de rechtmatigheid van de overdracht van bewijsmateriaal aan een andere lidstaat
nog niet zo gek. Ik ben benieuwd naar de reactie van de regering op mijn
amendement.
Tot slot wil ik graag een toelichting van de regering op de stand van zaken
met betrekking tot het kaderbesluit dat wij vandaag bespreken. De
regering wil het kaderbesluit uit 2008 nu omzetten in Nederlandse regels.
Daarover twee vragen. Tijdens de schriftelijke voorbereiding van het
wetsvoorstel had nog maar één lidstaat dat gedaan. Wat is de stand van
zaken vandaag de dag? Ook wil ik graag weten wat de stand van zaken is
met betrekking tot het Europees onderzoeksbevel (EOB) in strafzaken. Het
al veel besproken EOB – de minister herinnert zich dat ongetwijfeld – is
omvattender en zal dit kaderbesluit mogelijk op termijn vervangen. Wat
zijn de vooruitzichten? Dan doen we nu geen dubbel werk.
De heer Çörüz (CDA): Ik wil collega Gesthuizen goed begrijpen. Zij zegt
dat bijvoorbeeld voor het doorzoeken van een woning tegen de wil van de
bewoner in op dit moment toestemming van de rechter-commissaris
nodig is. Dat verandert niet met het Europees bewijsverkrijgingsbevel. Dat
staat ook letterlijk op pagina 11 van de memorie van toelichting. Ook in
dat geval moet de officier van justitie toestemming vragen van een
rechter-commissaris. Daarin verandert niets. Of bedoelt mevrouw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

4

Gesthuizen iets anders? Ik vraag dat om het goed te kunnen vatten, want
hier staat letterlijk het antwoord op de vraag die zij stelde. Heb ik iets
gemist of is er iets anders?
Mevrouw Gesthuizen (SP): Die vraag heb ik ook niet gesteld. Ik weet niet
waar de heer Çörüz precies op doelt.
De heer Çörüz (CDA): Ik heb uw woorden zo begrepen: als er een
buitenlands verzoek komt, gaat het wat makkelijker. U gaf bijna in een
adem het voorbeeld van het doorzoeken van een woning. Nee, dat gaat
niet gemakkelijk. Ook in dat geval moet er namelijk toestemming zijn van
een rechter-commissaris, al komt het verzoek uit het buitenland. Zo heb ik
het althans begrepen. Misschien heb ik het verkeerd begrepen, maar dan
is het goed om dit even recht te zetten.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Nee, het ligt toch net anders. Als er in
Nederland geen grond is voor een doorzoeking, verandert dit op het
moment dat het verzoek uit het buitenland komt. Daarop heb ik zonet
gewezen. Dit is althans hoe ik meen dat het nu bestaat. Ik verwijs daarbij
naar de reactie van de regering op pagina 7 van de nota naar aanleiding
van het verslag: «Het wordt onwenselijk geacht – indien het gaat om de
opsporing en vervolging van ernstige strafbare feiten – wanneer die
andere lidstaat de samenwerking kan weigeren omdat het de vereiste
bevoegdheid naar nationaal recht onder de gegeven omstandigheden niet
kan uitoefenen. Dat zou immers een succesvolle opsporing en daarmee de
aanpak van ernstige criminaliteit in de uitvaardigende lidstaat kunnen
belemmeren.» Daarvan heb ik gezegd dat ik het vreemd vind. Dit betekent
namelijk dat een huiszoeking en inbeslagneming van documenten op
grond van het Nederlands recht niet zou zijn toegestaan, maar dat het wel
zou zijn toegestaan als er een bevel komt uit een ander land. Het kan zijn
dat dit de verkeerde conclusie is, maar wat ik in de stukken lees, spreekt
deze redenering niet tegen. Ik hoop dus dat de minister daarin enige
duidelijkheid kan brengen. Ik vrees in verband hiermee het ergste.
De heer Çörüz (CDA): Dan is het heel goed dat de minister dit gaat
verhelderen. Ik lees namelijk op pagina 11, bovenaan, van de memorie
van toelichting naar aanleiding van het voorbeeld van doorzoeking van
een woning tegen de wil van de bewoner: «In dat geval stelt de officier
van justitie het bevel in handen van de rechter-commissaris.» Dat is de
Nederlandse situatie, denk ik. Maar laten wij niet alleen met en tegen
elkaar praten. Het is heel goed als de minister hierover opheldering
verschaft.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Dat denk ik ook.
Mevrouw Helder (PVV): Voorzitter. Het wetsvoorstel waarover wij het
vandaag hebben, strekt tot implementatie van het kaderbesluit betreffende het Europees bewijsverkrijgingsbevel ter verkrijging van
voorwerpen, documenten en gegevens voor gebruik in strafprocedures.
Kort gezegd houdt het Europees bewijsverkrijgingsbevel dit in: wanneer in
de loop van een opsporingsonderzoek blijkt dat zich in een andere
EU-lidstaat bewijsmateriaal bevindt, is de medewerking van die andere
lidstaat vereist. Het bevel is gebaseerd op het beginsel van wederzijdse
erkenning van rechterlijke beslissingen van EU-lidstaten.
Dit wetsvoorstel beoogt de bestaande procedures die gebaseerd zijn op
instrumenten inzake wederzijdse rechtshulp, te vervangen. Het Europees
bewijsverkrijgingsbevel zal moeten bijdragen tot een snellere, meer
doeltreffende justitiële samenwerking in strafzaken. Laat ik aansluiten bij
wat collega Gesthuizen hierover al heeft gevraagd: welk probleem wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

5

hiermee nu eigenlijk opgelost? Zij heeft ernaar verwezen dat hulp nu ook
al kan op basis van de zogenoemde kleine rechtshulp.
Criminaliteit houdt niet op bij de grens. In die gevallen is samenwerking
dan ook soms geboden. Zoals bekend, werkt de PVV echter liever samen
op basis van bilaterale en multilaterale verdragen en niet in EU-verband;
vandaar de vraag die ik zonet stelde. Beetje bij beetje wordt op deze
manier namelijk een Europese strafwet, in dit geval misschien wel
strafvordering, gecreëerd, en daar is mijn fractie fel op tegen.
Ik begin met een formeel punt alvorens over de inhoud te spreken. De
PVV ziet de wenselijkheid sowieso niet, maar de noodzaak tot implementatie van het kaderbesluit ziet zij ook niet omdat inmiddels onderhandelingen zijn gestart om tot een allesomvattende richtlijn te komen, een
richtlijn waarin de materie waarover wij het vandaag hebben, wordt
geregeld. De regering acht implementatie echter wel noodzakelijk – dat
staat in de memorie van toelichting – omdat de regering hiertoe nu
eenmaal verplicht is. Het braafste jongetje van de klas dus. Alhoewel: de
implementatie had al op 19 januari van het vorig jaar afgerond moeten
zijn. Nu die termijn al ruimschoots is overschreden, kan er toch nog wel
wat uitstel bij? Wat ons betreft, komt van uitstel afstel, maar dat zal wel
ijdele hoop zijn. Vandaar de vraag: waarom niet wachten op die richtlijn?
Waarom zou afstel een goed idee zijn? Daar zijn drie redenen voor. Ten
eerste gaat weer een deel van de soevereiniteit verloren. Nederland is
namelijk verplicht tot het uitvoeren van een bevel, en weigeren is alleen
mogelijk in een aantal limitatief opgesomde gevallen. Het betreft de
weigeringsgronden die zijn opgenomen in artikel 13 van het kaderbesluit
en in het voorgestelde artikel 552yy Wetboek van Strafvordering.
Uitgangspunt is dus de plicht tot uitvoering, tenzij sprake is van een in het
kaderbesluit opgenomen weigeringsgrond.
Ten tweede wordt het vereiste van de dubbele strafbaarheid losgelaten.
Daarop kom ik dadelijk wat uitgebreider terug. Ten derde – dat is het
ergste – kunnen op verzoek van een lidstaat bevoegdheden hier te lande
worden ingezet die niet verenigbaar zijn met het nationale recht. Oftewel,
het is mogelijk dat bevoegdheden ingezet moeten worden die, als het
strafbare feit zich in Nederland zou hebben voorgedaan, in Nederland niet
ingezet hadden mogen worden. Dat is keiharde rechtsongelijkheid. Hoe
kan de minister hiermee instemmen? Ik krijg hierop graag een reactie.
Ik kom terug bij de dubbele strafbaarheid. De eis van dubbele strafbaarheid houdt in dat de tenuitvoerlegging van het bevel wordt
geweigerd indien het feit waarvoor het is uitgevaardigd, naar Nederlands
recht niet strafbaar is gesteld én het bevel strekt tot inzet van dwangmiddelen. Zoals ik zojuist al zei, mag op grond van het kaderbesluit
medewerking echter niet worden geweigerd indien het feit voorkomt op
een lijst feiten die in het kaderbesluit zijn opgenomen en daarop in de
uitvaardigende lidstaat een maximale vrijheidsstraf van ten minste drie
jaar is gesteld. De eis van de dubbele strafbaarheid wordt dus gewoon
omzeild. In de memorie van toelichting staat weliswaar iets over het
territorialiteitsbeginsel, maar ook dat gaat niet tegen dat het vereiste van
dubbele strafbaarheid wordt omzeild. Voorbeelden uit de zojuist
genoemde lijst van ernstige misdrijven zijn: moord, illegale handel in
verdovende middelen en psychotrope stoffen, racisme en vreemdelingenhaat. Dat zijn ernstige feiten. Dat wordt ook niet ontkend. Maar voor
de PVV zijn die geen reden om het vereiste van dubbele strafbaarheid los
te laten.
De minister is in zijn beantwoording van de schriftelijke vragen ingegaan
op het probleem met bijvoorbeeld euthanasie en abortus, maar de PVV is
hierdoor niet gerustgesteld, want er zijn altijd feiten te bedenken die hier
niet strafbaar zijn en in een ander land wel. Laten we daarbij denken aan
godslastering of kritiek op een bepaalde bevolkingsgroep, die aldaar
wordt beschouwd als racisme of vreemdelingenhaat en hier niet. Het gaat
de PVV dus veel te ver. Is de minister bereid om de eis van de dubbele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

6

strafbaarheid te handhaven? Zo nee, dan zal ik overwegen daartoe een
motie in te dienen, hoewel ik het kaderbesluit liever helemaal niet
geïmplementeerd zie.
Ter onderbouwing van het vasthouden aan de eis van dubbele strafbaarheid breng ik nog het volgende naar voren. Er zijn onlangs in de
Tweede Kamer twee moties aangenomen, waaronder een motie (32 317,
nr. 82) waarin wordt gevraagd om bij het Europees onderzoeksbevel vast
te houden aan de eis van dubbele strafbaarheid met betrekking tot
dwangmiddelen. Het gaat weliswaar om het Europees onderzoeksbevel,
maar het zou wel heel vreemd zijn als de eis van dubbele strafbaarheid
komt te vervallen als het gaat om het bewijsverkrijgingsbevel. Beide gaan
over soevereiniteit. Nederland moet zelf beslissen wat het wel of niet
doet. Het moet minimaal ook hier strafbaar zijn. De PVV wil dan ook graag
weten hoe de minister de al aangenomen motie met betrekking tot het
Europees onderzoeksbevel gaat uitvoeren, nu met deze motie aan de
regering een duidelijke opdracht wordt gegeven bij samenwerking in
Europees verband op het gebied van het strafrecht: vasthouden aan de eis
van dubbele strafbaarheid. Collega Gesthuizen vroeg dat ook al.
Ik heb nog een concrete vraag. Op pagina 7 onderaan en pagina 8
bovenaan van de memorie van toelichting staat een voorbeeld genoemd
ter verduidelijking van de uitvoering van een bevel in de situatie dat de
gevraagde gegevens elektronische gegevens zijn die zich niet op hetzelfde
grondgebied bevinden als de verwerker van de gegevens van wie de
verstrekking kan worden gevorderd. Als voorbeeld werd daar genoemd
een autoverhuurbedrijf in Nederland waarvan de gegevens betreffende
het huurcontract feitelijk zijn opgeslagen op een server in Frankrijk.
Begrijp ik het goed dat Nederland op basis van het onderzoeksbevel die
gegevens dan in Frankrijk moet opvragen?
Tot slot ben ik teleurgesteld in het antwoord van de minister op de vraag
die ik heb gesteld in de inbreng in het verslag bij dit wetsvoorstel. Mijn
vraag was hoeveel rechtshulpverzoeken met betrekking tot bewijsverkrijging aan Nederland zijn gedaan, hoeveel daarvan door Nederland zijn
geweigerd en of deze met dit kaderbesluit nog steeds door Nederland
hadden kunnen worden geweigerd. Op dat laatste antwoordt de minister
dat daarop geen nauwkeurig antwoord kan worden gegeven. Ik citeer:
«Een precies antwoord zou namelijk een diepgaand dossieronderzoek
vergen van alle individuele rechtshulpverzoeken en omstandigheden die
zich in ieder concreet geval hebben voorgedaan.» Het verbaast mijn
fractie dat er geen diepgaand onderzoek wordt gedaan alvorens dergelijke
maatregelen, zoals dit bewijsverkrijgingsbevel, worden bekokstoofd door
de Europese Unie. Gaat de minister dit in de toekomst wél doen?
De voorzitter: Ik neem aan dat de commissie er geen bezwaar tegen
heeft dat de heer El Fassed, die geen lid van de commissie is, hier toch het
woord voert. Ik geef hem graag het woord.
De heer El Fassed (GroenLinks): Voorzitter. Met het Europees bewijsverkrijgingsbevel kunnen EU-lidstaten elkaar vragen voorwerpen,
documenten en gegevens die kunnen dienen als bewijs in strafzaken, te
vergaren en over te dragen. De reikwijdte is beperkt. Het gaat om het
verzamelen van bestaand bewijs: voorwerpen, gegevens en documenten
die reeds ergens aanwezig zijn en niet vergaard moeten worden door
bijvoorbeeld het aftappen van telefoongesprekken of anderszins. Dat
neemt niet weg dat voor het verkrijgen van het gewenste bestaande
bewijs een huiszoeking nodig is.
Voor de uit het bewijsverkrijgingsbevel voortvloeiende toepassing van
dergelijke dwangmiddelen is tussenkomst van de rechter-commissaris
vereist. Op zich gaat het dus om een overzienbare regeling en om
wederzijdse rechtshulp die ook al mogelijk is op basis van andere
verdragen. Maar een belangrijke tekortkoming is de rechtsbescherming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

7

tegen de toepassing van dit soort bevelen. De vraag is wie wanneer het
uitgevaardigde bewijsverkrijgingsbevel toetst aan de beginselen van
proportionaliteit en subsidiariteit. De Nederlandse rechter mag expliciet
niet onderzoeken op welke gronden het bevel is uitgevaardigd. Graag
hoor ik van de minister hoe justitiële misslagen voorkomen kunnen
worden.
De rechtsbescherming tegen uitvoering van dit bevel moet echt veel beter.
Het beginsel van wederzijdse erkenning wordt wel degelijk blindelings
gevolgd als de Nederlandse rechter niet de mogelijkheid krijgt desgewenst vooraf het bevel te toetsen op inhoudelijke gronden, proportionaliteit en subsidiariteit. Mijn fractie vindt dat wel degelijk voorzien moet
worden in een verlofprocedure waarbij de rechtbank de rechtercommissaris vooraf verlof moet verlenen om de onder hem berustende
gegevens door te spelen aan de officier van justitie teneinde gehoor te
geven aan het uitgevaardigde Europees bewijsverkrijgingsbevel. De Raad
voor de rechtspraak stelt dan ook terecht dat dit fundamenteel afbreuk
doet aan het Nederlandse stelsel dat geldt bij uitvoering van rechtshulpverzoeken. Mijn fractie steunt daarom het amendement-Gesthuizen op
stuk nr. 8.
In veel gevallen is geen sprake van een fatsoenlijke vorm van rechtsbescherming tegen de uitvoering van bewijsverkrijgingsbevelen. Dat
betekent dat verdachten pas laat, mogelijk doorgaans pas nadat het bevel
is uitgevoerd, kennis krijgen van het bestaan van het bevel. Een klachtprocedure tegen het bewijsverkrijgingsbevel is dan welbeschouwd
verworden tot een wassen neus. Het heeft er alle schijn van dat de door
iedereen gewenste snelle, efficiënte strafrechtelijke samenwerking ten
koste gaat van de rechtsbescherming van betrokkenen.
Terwijl Nederland al te laat is met de implementatie van het kaderbesluit
betreffende het Europees bewijsverkrijgingsbevel wordt er al druk
onderhandeld over de opvolger van dit te implementeren kaderbesluit.
Het gaat om een richtlijn voor een Europees onderzoeksbevel. Dit
onderzoeksbevel reikt veel verder dan het bewijsverkrijgingsbevel, want
het ziet niet alleen op bestaand, maar ook op nieuw bewijsmateriaal. Wat
zijn de verwachtingen van de minister van het onderhandelingsproces?
Hoe is hierbij de rechtsbescherming van justitiabelen geregeld? Gezien de
reikwijdte mag ik hopen dat dit beter is geregeld. Geldt hier wel de
verlofprocedure? Dat moet voor de hand liggen omdat het ook betrekking
heeft op verdergaande dwangmiddelen zoals telefoon- en andere taps. Op
welke delicten is deze richtlijn van toepassing? Hoe zit het met de dubbele
strafbaarheid? Gaat de regering zich bij de onderhandelingen inzetten
voor het hoogst denkbare rechtsbeschermingsniveau als samenwerking
wordt gevraagd voor het aftappen van telefoons, internet en sociale
media? Ik overweeg hierover een motie in te dienen.
Snelle effectieve samenwerking in strafzaken mag niet ten koste gaan van
rechtsbescherming of de Nederlandse rechtssfeer. Het vereiste van
dubbele strafbaarheid vervalt, waardoor de Nederlandse strafrechtspleging uitvoering moet geven aan strafzaken in andere lidstaten die bij
ons onbestraft zouden blijven. Een gedegen rechterlijke toets op rechtvaardigheid en deugdelijkheid ontbreekt. Dat gaat in onze ogen rechtsstatelijke brokken veroorzaken, want een wederzijds vertrouwen in elkaars
strafrechtstelsel is lang niet altijd gegrond. Wederzijdse erkenning dient
daarom vooraf actief materieel getoetst te worden.
De heer Van der Steur (VVD): Voorzitter. Zoals bekend is de VVD-fractie
enthousiast over het idee van Europese samenwerking, en met name over
Europese strafrechtelijke samenwerking. De oorsprong van een groot deel
van de criminaliteit waar we in Nederland last van hebben, bevindt zich
namelijk in andere landen. Daarnaast is voor een succesvolle vervolging
van Nederlandse criminelen samenwerking met Europese landen
noodzakelijk. Dat is het goede nieuws. Tegelijk zijn wij zeer kritisch ten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

8

aanzien van de gevolgen die Europese strafrechtelijke samenwerking kan
hebben voor de Nederlandse rechtsstaat en de Nederlandse rechtssfeer,
omdat wij niet in alle gevallen het gevoel hebben dat in alle 27 lidstaten
de kwaliteit van bijvoorbeeld de rechtspraak, de officieren van justitie, de
advocatuur of de deurwaarders op hetzelfde niveau is als in Nederland.
Het lijkt echter weleens alsof we doen alsof het allemaal op hetzelfde
niveau is en dat er in Europa geen verschillen meer zijn op de manier
waarop het strafrechtelijk proces en het strafrechtelijk onderzoek
plaatsvindt.
Gezien de drie issues die nu uitgebreid aan de orde zijn gekomen, de
dubbele strafbaarheidseis, de veiligheidsklep die we in dit geval hebben
en het territorialiteitsbeginsel, is het van belang dat de minister in dit
kader uitspreekt dat de Nederlandse rechtsstaat zich geen zorgen hoeft te
maken over onwenselijke opsporingshandelingen die plaatsvinden in de
richting van zaken waarvan we hebben afgesproken dat die, in afwijking
van wat in veel andere landen het geval is, in Nederland niet tot
vervolging leiden. Ik denk in dat kader aan euthanasie of abortus, aan het
Nederlandse gedoogbeleid ten aanzien van softdrugs en aan legale
prostitutie. In navolging van collega’s die al gesproken hebben, is mijn
vraag aan de minister of hij de zorg kan wegnemen dat er in ieder geval
op dat punt geen enkele vorm van opsporingshandeling zal plaatsvinden
op grond van dit kaderbesluit en de implementatie daarvan.
Collega Gesthuizen stelde terecht de vraag aan de orde hoe we omgaan
met bagatelzaken. Er is altijd discussie mogelijk over de vraag wat een
bagatelzaak is. Dat hangt ook sterk af van de mate waarin in het eigen
land geregeld is wat bijvoorbeeld de strafbaarheid is van bepaalde
misdrijven of overtredingen. Maar toch hebben we ook in deze Kamer wel
een algemeen gevoelen wat een bagatelzaak is. Wat wij geen van allen
willen en wat de minister van Veiligheid en Justitie volgens mij ook niet
wil, is dat kostbare tijd van het Nederlandse Openbaar Ministerie wordt
besteed aan zaken waarvan wij echt met volle overtuiging in Nederland
kunnen zeggen dat het bagatelzaken zijn. De vraag is dus ook of dit
voldoende voorkomen is met de beleidsvrijheid die in dit specifieke
wetsvoorstel zit voor het Openbaar Ministerie. Hoe kijkt de minister
daartegen aan?
Een terecht punt van zorg is de overschrijding van de bevoegdheden op
grond van een verzoek uit het buitenland. Wat de VVD-fractie betreft, is
dat een munt die twee zijden heeft. Aan de ene kant zouden wij het
bijzonder onaangenaam vinden als er in Nederland bevoegdheden
worden uitgeoefend op grond van een verzoek van een andere lidstaat die
in Nederland niet expliciet door de Tweede Kamer zijn toegestaan. Aan de
andere kant zouden wij buitengewoon graag willen dat opsporingshandelingen waarvan we in Nederland vinden dat die volstrekt normaal zijn, wel
in het buitenland kunnen plaatsvinden. We willen namelijk bij de
opsporing van criminaliteit in Nederland geen belemmeringen ondervinden door en geen last hebben van misschien nog achterlopende of
juist vooruitlopende wetgeving in andere landen. In ieder geval zie ik wat
dat betreft dat deze medaille echt twee kanten heeft. Ik vraag de minister
dan ook om op dat punt specifiek aandacht te geven aan de zorgen die al
zijn uitgesproken, maar ook aan de vraag wat ons voordeel erbij is dat we
op basis van onze door de Tweede Kamer erkende opsporingsbevoegdheden activiteiten kunnen ontplooien in andere lidstaten. In dat kader
verneem ik dan ook graag een reactie op het amendement van collega
Gesthuizen. Als ik kijk naar de discussies die we gevoerd hebben over het
Europees arrestatiebevel, is er op het eerste gezicht veel voor te zeggen
om een extra veiligheidsklep in te bouwen in de vorm van een gerechtelijke oordeel over het overdragen van bewijsmateriaal. Wat echter als alle
landen dat zouden doen? Ik verwijs daarbij naar de snelheid waarmee
bijvoorbeeld het Griekse overheidsproces verloopt maar ook de Griekse
strafrechter opereert en waarbij je soms na een of twee jaar nog steeds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

9

geen zitting hebt gehad. Het zou dan ongelooflijk jammer zijn als alle
lidstaten zo’n verlofprocedure zouden opnemen. Wij kunnen dan
misschien wel garanderen dat het snel gaat, maar wat gebeurt er in
landen waarin die garantie niet bestaat? Dat zou betekenen dat het
bewijsverkrijgingsbevel op die manier door andere landen wordt
uitgehold. Weet de minister hoe in andere landen is geregeld of er al dan
geen verlofprocedure is? Als wij namelijk het enige land zijn dat het niet
doet, is er ook veel te zeggen voor het amendement van collega
Gesthuizen. Waarom zouden wij immers niet doen wat andere landen wel
doen? Als Nederland het enige land zou zijn dat het wel doet, rijst de
vraag of het noodzakelijk is dat we het doen. In andere landen bestaan die
belemmeringen dan namelijk niet. Op dat punt verneem ik graag de visie
van de minister. Vervolgens zullen we mede op basis daarvan een oordeel
vormen over het amendement van collega Gesthuizen dat in ieder geval
op voorhand niet onaantrekkelijk is.
De VVD-fractie zal het belang van een succesvolle en voortvarende
opsporing van criminelen bezien in relatie tot de mate waarin wij in
Nederland last krijgen van deze nieuwe regeling en op basis daarvan een
afweging maken. Ik ben ook zeer benieuwd naar de beantwoording van de
minister van de vragen die gesteld zijn over de komende nieuwe regeling
en het nut en de noodzaak van de implementatie hiervan.
De heer Çörüz (CDA): Voorzitter. De CDA-fractie is van mening dat het
wetsvoorstel zal bijdragen aan een betere samenwerking tussen de
Europese justitiële partners. Voor de aanpak van de grensoverschrijdende,
georganiseerde criminaliteit is internationale strafrechtelijke samenwerking voor de opsporing, vervolging en berechting van de daders
onontbeerlijk geworden. Bij grensoverschrijdende criminaliteit kunnen
lidstaten niet langer zelfstandig en alleen vervolging tot een goed eind
brengen. De toegenomen internationalisering van criminaliteit brengt met
zich mee dat effectieve strafrechtelijke samenwerking voor Nederland van
groot belang is. Voortbordurend op de bestaande rechtshulpverdragen zal
het Europese bewijsverkrijgingsbevel, het EBB, een volgende verbetering
zijn in de Europese justitiële samenleving. Het leveren van een bijdrage
aan de vervolging van strafbare feiten in een andere lidstaat draagt ook bij
aan het verhogen van de veiligheid in Nederland.
Op de vragen en opmerkingen van mijn fractie is in de nota naar
aanleiding van het verslag overwegend afdoende gereageerd. Mijn
bijdrage zal dan ook kort zijn.
Hoe de werking van het kaderbesluit in de praktijk zal uitpakken, zal pas
op langere termijn kunnen blijken, aangezien in juli 2011 nog maar één
lidstaat het kaderbesluit had geïmplementeerd. Kan de minister de
huidige stand van zaken opgeven? Zijn er inmiddels praktijkervaringen
met het EBB en de werking van de territorialiteitsclausule van artikel 13
van het kaderbesluit te melden?
Aangegeven is dat de uitvaardigende lidstaat dient na te gaan, wanneer
deze overweegt een EBB uit te vaardigen, of een bevel ter verkrijging van
de desbetreffende voorwerpen, bescheiden of gegevens onder de
gegeven omstandigheden noodzakelijk en proportioneel is. Aldus is
expliciet in het kaderbesluit opgenomen. In verband daarmee neemt de
uitvaardigende autoriteit zo nodig contact op met de uitvoerende
autoriteit. Nederland gaat ervan uit dat de lidstaten zich aan de
bepalingen van het kaderbesluit houden en deze bepalingen dus ook
zullen naleven.
Ik heb enkele vragen. Allereerst zoom ik in op het punt van de gegevens.
Vallen hier bijvoorbeeld ook gegevens betreffende de persoon onder? Ik
doel hiermee – ik heb dat ook wel eens in eerdere AO’s over JBZ-zaken
aangegeven – op de strafrechtelijke documentatie van een verdachte in
Nederland die voor een Nederlandse rechter staat. Dat wil namelijk nog
wel eens lang op zich laten wachten. Men wil die gegevens hebben om ze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

10

mee te nemen bij de bepaling van de strafmaat. Als die gegevens weken
daarna komen, is de vogel misschien al gevlogen, de straf al uitgezeten,
en dan kun je daar geen rekening mee houden. Vallen onder het kopje
«gegevens» dus ook de gegevens over de strafrechtelijke documentatie?
De lidstaten zouden zich aan de bepalingen van het kaderbesluit moeten
houden. Wat gebeurt er echter als men zich niet daaraan houdt? Hoe
wordt omgegaan met situaties waarin een verschil van mening tussen
beide autoriteiten bestaat en er een patstelling dreigt te ontstaan?
In het verlengde hiervan kan een lidstaat die herhaaldelijk problemen van
een andere lidstaat ondervindt, de Raad op grond van artikel 20 van het
kaderbesluit in kennis stellen van een uitvoering van een EBB, ten
behoeve van een evaluatie van het kaderbesluit. Van een dergelijke
kennisgeving zou sprake kunnen zijn als een lidstaat stelselmatig en
zonder overtuigende redengeving de in het kaderbesluit gestelde
termijnen overschrijdt. Collega Van der Steur gaf hier ook een voorbeeld
van. Onderneemt de Raad in zulke gevallen actie? Of dient de informatie
slechts ten behoeve van de evaluatie? Deze evaluatie kan vervolgens
leiden tot aanpassing van het kaderbesluit. Wanneer vindt een dergelijke
evaluatie plaats?
Op een vraag over het politiebudget en extra aantallen digitaal specialisten, antwoordt men dat men investeert in een succesvolle aanpak van
cyber crime. Daartoe worden tot en met 2014 ongeveer 500 politiemensen
extra ingezet. Over de fasering en de manier waarop deze inzet zal
plaatsvinden, is overleg gevoerd. Wat is daar uitgekomen?
Als laatste heb ik een vraag over artikel 10, het in handen stellen van
gegevens aan derden. Stel dat wij met een van de Europese lidstaten
gegevens uitwisselen. Wij hebben een dergelijke discussie ook gevoerd
over de PNR-gegevens. Daarom ben ik ook extra alert hierop en er
benieuwd naar. Als wij gegevens overdragen aan een Europese lidstaat,
lopen wij dan niet het risico dat deze Europese lidstaat deze gegevens
weer overdraagt aan een ander, niet-Europees land? Kan de minister
hierop ingaan?
De heer Recourt (PvdA): Voorzitter. De collega’s hebben al veel gezegd en
ik zal niet in herhaling treden. Ik zal het standpunt van de Partij van de
Arbeid nog even in dit debat toelichten. Het uitgangspunt is dat wij
positief zijn over dit Europees bewijsverkrijgingsbevel. Het is evident dat
je op Europees niveau moet samenwerken om internationale criminaliteit
effectief te bestrijden. De samenwerking wordt vormgegeven door
onderling afspraken te maken over strafvordering. De basisgedachte is
dus positief en wij steunen deze van harte. Als wij echter geen verdere
stappen nemen op dit terrein, dan hebben de criminelen een feestje.
Ik denk even terug aan mijn eigen ervaringen met rechtshulpverzoeken.
Het was een enorme toestand. Die zaken hadden geen prioriteit. Als we
dingen moesten sturen, moesten we het hele pakket afstruinen om overal
stempeltjes vandaan te halen. In andere landen geldt blijkbaar: hoe meer
stempels, hoe officiëler. Het was een enorme rimram voor vaak heel
simpele vragen. Als je een telefoontje had kunnen plegen met de vraag
om iets te sturen, was het in vijf minuten opgelost, maar er ging eindeloos
veel tijd overheen.
Het uitgangspunt vinden wij dus uitstekend. Dat neemt niet weg dat er
enkele kritische vragen te stellen zijn. Allereerst over de territorialiteitsclausule. Het gaat er natuurlijk om of deze even effectief is en evenveel
bescherming biedt als het vereiste van de dubbele strafbaarheid. Er moet
samenwerking zijn op het gebied van strafvordering. Wij hebben al eerder
gesproken over strafrecht. De vraag wat wel of niet strafbaar is, is een
nationale aangelegenheid. Het beleid dat wij hier hebben voor abortus,
euthanasie en softdrugs is typische Nederlands. Als een ander land vindt
dat abortus of euthanasie wel strafbaar is, en een Nederlander pleegt in
dat land een dergelijk delict, moet dat land gewoon kunnen vervolgen. Als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

11

er een bewijsmiddel in Nederland is, moet de Nederlandse justitie wat mij
betreft gewoon meewerken. Die Nederlander had namelijk in dat land
geen euthanasie of abortus moeten plegen. Het lijkt mij dus dat de
territorialiteitsclausule in die zin afdoende is, maar ik vraag toch nog maar
even aan de minister of ik dit juist zie.
Ik kom op de bagatelzaken. Dat punt is al eerder genoemd. Hoe wordt
voorkomen dat verzoeken van andere lidstaten tot ondersteuning van de
bewijsverkrijging in bagatelzaken de capaciteit van ons opsporingsapparaat te veel belast? Moet het Nederlandse opsporingsapparaat voorrang
geven aan het inwilligen van een verzoek van een lidstaat boven de eigen
opsporingstaken? Zijn daar afspraken over gemaakt?
De toets van de proportionaliteit wordt uitgevoerd door de uitvaardigende
staten. Een staat die aan Nederland een verzoek doet, moet bekijken of het
proportioneel is of niet. In die zin is het bij uitstek een voorbeeld van
vertrouwen hebben in het systeem van alle EU-lidstaten. Daar zit de
aanname in – de regering zegt het ook expliciet – dat de uitvaardigende
staat geen disproportionele verzoeken zal doen. Toch moet je, ook gelet
op het Europees arrestatiebevel, kritisch zijn op deze aanname. Wat moet
er gebeuren als blijkt dat er volgens Nederlandse maatstaven wel
disproportionele verzoeken worden gedaan? Is het terecht dat die
lidstaten elkaar zo vertrouwen? Hoe kun je in concrete gevallen ingrijpen?
Ik kom op het Europees onderzoeksbevel, dat waarschijnlijk het Europees
bewijsverkrijgingsbevel zal vervangen. Wat is de stand van zaken ten
aanzien van de ontwerprichtlijn voor het Europees onderzoeksbevel? Is
het nodig om dit bevel te implementeren terwijl een wijziging in de vorm
van het EOB op handen is? Hoe lang gaat dat nog duren? Welke belangrijkste verschillen zijn er tot nu toe bekend? De Nederlandse overheid
neemt de eis van dubbele strafbaarheid namelijk wel mee in het kader van
het EOB.
Dat waren mijn kritische vragen. Ik kom op het amendement-Gesthuizen.
Ik wacht de antwoorden af. In principe is het niveau van de officier van
justitie, waarop nu ingestoken is, voldoende. Er zit voldoende
bescherming in. Zelf zag ik dus geen aanleiding om hier een extra
rechterlijke toets in te bouwen. Desalniettemin ben ik wel nieuwsgierig
hoe andere landen dat hebben gedaan. Bij dezen sluit ik aan bij de vraag
van het lid Van der Steur. Nederland hoeft niet het braafste jongetje van
de klas te zijn. De rechterlijke toets hoeft er wat mij betreft niet in, omdat
die vertragend werkt. Als die vertraging echter slechts in Nederland zal
optreden terwijl andere landen toch een langere procedure hebben, laten
we dan aansluiten bij de rest.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Ik had mijn vraag ook aan de heer Van der
Steur kunnen stellen, maar hij sloot af met de woorden dat hij – ik weet
het niet meer precies – wel iets in het amendement zag. De heer Recourt
is toch iets kritischer. Ik snap wel dat snelheid van procedures gewenst is,
maar belangen van personen moeten hierbij toch ook beschermd
worden? Maakt de heer Recourt zich daar helemaal geen zorgen over?
De heer Recourt (PvdA): Jazeker. Ik wacht de antwoorden van de minister
af op de vraag van mevrouw Gesthuizen hoe het dan zit met huiszoeking
en dergelijke. Ik heb net als de heer Çörüz gelezen dat Nederlandse
wetgeving nodig is als er extra opsporingsbevoegdheden nodig zijn.
Bijvoorbeeld bij het binnentreden van een woning is Nederlandse
wetgeving aan de orde. Dat is dus het uitgangspunt. Daar maak ik me
minder zorgen over.
Die toets wordt gedaan op het niveau van de officier van justitie. Er zijn
daarbij weigerings- en opschortingsgronden. Er is dus geen sprake van: u
vraagt en wij draaien zonder enig controlemechanisme. In die zin bevat
het huidige voorstel dus voldoende waarborgen. Ik luister echter kritisch
mee.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

12

De vergadering wordt van 11.45 uur tot 12.00 uur geschorst.
Minister Opstelten: Voorzitter. Ik dank de geachte afgevaardigden voor
hun bijdragen en voor het feit dat wij dit wetsvoorstel tot implementatie
van het Europees bewijsverkrijgingsbevel, het EBB, nu behandelen. Ik heb
natuurlijk aandachtig naar hen geluisterd. Voordat ik op de gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen inga, zal ik kort nog een keer de
achtergrond van het kaderbesluit schetsen en de hoofdlijnen van de
regeling bespreken. Ik hoop natuurlijk dat ik met mijn antwoorden de
woordvoerders kan overtuigen die wellicht nog aarzelingen hebben bij dit
wetsvoorstel.
Het doel van het aan dit wetsvoorstel ten grondslag liggende kaderbesluit,
dat met instemming van beide Kamers van dit parlement is vastgesteld, is
het versnellen en vereenvoudigen van de strafrechtelijke samenwerking
tussen de lidstaten van de Europese Unie. Die samenwerking is onontbeerlijk om grensoverschrijdende criminaliteit en andere vormen van
ernstige criminaliteit succesvol te kunnen aanpakken. Criminelen
beperken zich niet tot activiteiten binnen de landsgrenzen van Nederland.
Wij hebben de hulp van andere lidstaten dus hard nodig om internationaal opererende criminelen te kunnen aanpakken, maar ook het
omgekeerde is het geval. Wij zijn erbij gebaat wanneer andere lidstaten
strafbare feiten opsporen en vervolgen die raakvlakken met Nederland
hebben. Het is goed daaraan een bijdrage te leveren, wanneer bijvoorbeeld cruciaal bewijsmateriaal zich in Nederland bevindt. Voor ons en ook
voor andere lidstaten geldt daarbij dat iedereen baat heeft bij een vlotte
en soepele samenwerking. Voorkomen moet worden dat de opsporingsonderzoeken vertraging oplopen omdat onnodig lang moet worden
gewacht op informatie uit het buitenland. Het gaat bij het EBB dus om
voortzetting van de bestaande strafrechtelijke samenwerking met regels
om deze samenwerking sneller en soepeler te laten verlopen.
Van belang is dat het kaderbesluit slechts een beperkte reikwijdte heeft.
Niet alle vormen van bewijsmateriaal kunnen door middel van het
Europees bewijsverkrijgingsbevel worden opgevraagd. Een EBB kan
worden gebruikt om voorwerpen, documenten of gegevens te verkrijgen
die zich op het grondgebied van een andere lidstaat bevinden. Het gaat
om zogenoemd bestaand bewijs dat zich al ergens bevindt en alleen nog
moet worden verkregen door de autoriteiten. Een EBB kan dus niet
worden gebruikt voor het vergaren van informatie die er nog niet is, zoals
het afnemen van getuigenverhoren, de inzet van een telefoontap, het
observeren van personen en het monitoren van banktransacties. Die
gevraagde voorwerpen, documenten of gegevens kunnen op verschillende manieren worden verkregen. Op welke wijze uitvoering zal worden
gegeven aan een EBB, zal afhangen van de omstandigheden van het
concrete geval. Het kan immers gaan om gegevens die al bij politie of
justitie in bezit zijn. In dat geval is de inzet van dwangmiddelen niet nodig.
Het kan ook gaan om voorwerpen die zich op een bepaalde plaats
bevinden en die via doorzoeking van die plaats in beslag genomen
moeten worden alvorens ze aan de uitvaardigende lidstaat kunnen
worden overgedragen. Ook kan het gaan om gegevens die zich bij een
derde bevinden en die door middel van een vordering tot verstrekking van
gegevens worden verkregen. Afhankelijk van de voorwerpen, documenten
of gegevens die de uitvaardigende lidstaat verzoekt, zal worden bepaald
hoe het best uitvoering kan worden gegeven aan het desbetreffende
bevel.
Mevrouw Helder en mevrouw Gesthuizen hebben gevraagd wat de
belangrijkste verschillen zijn tussen de huidige rechtshulpregeling en
samenwerking op basis van het EBB. Ik noem de vier belangrijkste
verschillen. Voor rechtshulpverzoeken gelden enkele algemeen geformuleerde weigeringsvormen terwijl voor het EBB de weigeringsgronden
meer specifiek zijn geformuleerd. Dit vind ik een goede zaak omdat zo van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

13

tevoren duidelijker vastligt wanneer de uitvoering kan worden geweigerd
en wanneer niet. Dit voorkomt dat we voor verrassingen komen te staan.
Daarnaast gelden bij rechtshulpverzoeken geen termijnen voor beslissing
en uitvoering, terwijl die voor het EBB wel gelden. Binnen 30 dagen moet
besloten worden of een EBB moet worden uitgevoerd of geweigerd.
Indien het bevel wordt uitgevoerd dient dit in beginsel binnen 60 dagen te
worden uitgevoerd. Ook deze termijnen vind ik een goede zaak, omdat het
nu nog wel voorkomt dat het onduidelijk is of en, zo ja, wanneer een
rechtshulpverzoek van ons wordt uitgevoerd. Ten derde wijs ik erop dat
rechtshulpverzoeken vormvrij zijn, terwijl voor het EBB gebruik wordt
gemaakt van een eenvoudig standaardformulier. Dit is overzichtelijk en
bevordert dat het verzoek ook alle essentiële informatie bevat om het
goed uit te voeren. Bovendien zijn in de rechtshulpverdragen geen
bepalingen opgenomen over rechtsbescherming van belanghebbenden,
terwijl het kaderbesluit deze bepalingen wel bevat. Voor de goede orde
merk ik ook nog op dat op grond van de huidige regelgeving Nederland al
verplicht is uitvoering te geven aan rechtshulpverzoeken. Het EBB brengt
hierin op zich geen verandering.
Mevrouw Helder en anderen hebben gevraagd of is voorzien in de eis van
de dubbele strafbaarheid.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Ik mis toch wel iets in de beantwoording van
de minister. In de eerste plaats heb ik niet specifiek gevraagd naar het
verschil tussen rechtshulpverzoeken en het EBB. Ik wil graag weten welke
problemen met dat EBB worden opgelost. Dat zouden dus problemen
moeten zijn die er wel zijn wat betreft rechtshulpverzoeken.
Minister Opstelten: Ik dacht dat ik dit ook in mijn inleidende tekst helder
en duidelijk heb aangegeven. De versterking van de samenwerking op het
terrein van het uitwisselen van bewijs is bij de aanpak van grensoverschrijdende criminaliteit en andere vormen van ernstige criminaliteit
ongelofelijk belangrijk. Dat hoor je van iedereen die in dit veld werkt,
zowel in ons land als in het buitenland. Het geeft extra hulp van andere
lidstaten die ongelofelijk belangrijk is. Ook bij andere lidstaten wordt
ingezien dat iedereen baat heeft bij een vlotte en soepele samenwerking.
Voorkomen moet worden dat opsporingsverzoeken vertraging oplopen
omdat dit te lang duurt.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Uit het antwoord van de minister destilleer ik
dat een van de problemen is dat er te weinig met rechtshulpverzoeken
gebeurt of dat zij te lang blijven liggen en dat dit probleem moet worden
opgelost door er een tijdslimiet op te zetten.
Minister Opstelten: Onder andere. Ik verwijs naar mijn tekst. We zitten
aan de eerste twee minuten van mijn bijdrage, die toch langer zal duren.
Ik vraag de gelegenheid om deze vraag specifiek te beantwoorden. Anders
krijg je een bekend punt in een debat, dat iemand een antwoord heeft
gemist dat hij graag wil horen, terwijl de ander nog niet klaar is. Ik herhaal
dat te trage samenwerking belangrijk is, net als onduidelijkheid over de
uitvoering, zoals ik duidelijk heb gezegd. Er zijn geen termijnen, het is
totaal vormvrij. We weten allemaal hoe het werkt en we kunnen er een
prachtig verhaal over houden. Zelfs het punt van de rechtsbescherming is
niet geregeld en dat is nu beter geregeld, dus op alle fronten is er sprake
van verbetering. Je kunt er best zorgen over hebben en kritische kanttekeningen bij plaatsen. Dat doen wij ook voortdurend. We hebben hierbij
beide Kamers gevolgd, die dat heel krachtig hebben onderschreven. Dit is
een uitwerking van het kaderbesluit. Ik zal dadelijk aangeven wat de stand
van zaken daarbij is.
Dan kom ik bij de eis van dubbele strafbaarheid. In het rechtshulpverkeer
kennen wij de eis van dubbele strafbaarheid wanneer de inzet van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

14

dwangmiddelen is vereist. Is het feit waarvoor rechtshulp wordt gevraagd
in Nederland niet strafbaar en moeten dwangmiddelen worden ingezet,
dan wordt het rechtshulpverzoek geweigerd. Ook bij het EBB mag de
uitvoering worden geweigerd, indien de dubbele strafbaarheid ontbreekt,
met uitzondering van bevelen die betrekking hebben op een van de 32
lijstfeiten, voor zover op een dergelijk feit in de uitvaardigende lidstaat
een gevangenisstraf van ten minste drie jaar is gesteld. Hetzelfde systeem
kennen we bij het Europees aanhoudingsbevel. In die gevallen is dubbele
strafbaarheid eigenlijk altijd een feit. De afschaffing van de dubbele
strafbaarheid voor de lijstfeiten levert dus in de praktijk eigenlijk geen
probleem op, zoals ook blijkt uit de overleveringspraktijk. Het kaderbesluit
laat een andere regeling dan deze niet toe, laat ik daar helder over zijn.
Het territorialiteitsbeginsel beschermt personen die in Nederland feiten
plegen die hier niet strafbaar zijn. Dat zijn de twee ijkpunten, duidelijker
kan ik het niet zeggen.
Mevrouw Helder heeft gevraagd naar de uitvoering van de motie inzake
het vasthouden aan dubbele strafbaarheid in de richtlijn inzake het EOB. Ik
heb deze motie ter harte genomen en uiteraard deel laten uitmaken van
de onderhandelingen in Brussel die nog steeds gaande zijn over de
EOB-richtlijn. Het ziet ernaar uit dat de Nederlandse inzet kan worden
verwezenlijkt. Dat is natuurlijk ook mijn harde lijn. Er komt een weigeringsgrond voor toepassing van dwangmiddelen bij feiten die geheel of
gedeeltelijk in Nederland hebben plaatsgevonden en waar dubbele
strafbaarheid ontbreekt. Mijn lijn is de volledige uitvoering van die motie,
zoals ik toen ook in de Kamer heb gezegd, en deze lijkt succesvol.
De heer Van der Steur vroeg of ik de zorgen kon wegnemen, om het kort
samen te vatten – we kennen alle voorbeelden – welke gevolgen het
wetsvoorstel heeft voor artsen die euthanasie of abortus uitvoeren. Ik
denk dat we daar altijd even op terug moeten komen. Het kaderbesluit en
het wetsvoorstel hebben geen gevolgen voor artsen die volgens de in
Nederland geldende regels abortus of euthanasie uitvoeren, of voor
vrouwen die in Nederland een abortus laten uitvoeren. In het wetsvoorstel
is namelijk de zogenaamde territorialiteitsclausule opgenomen. Dat is een
weigeringsgrond die kan worden ingeroepen indien het bevel betrekking
heeft op een feit dat in Nederland is gepleegd. De weigeringsgrond biedt
bescherming aan personen die worden vervolgd voor een feit dat in
Nederland is gepleegd en dat hier niet strafbaar is of hier niet vervolgd
wordt. Ik herhaal dat, want het is natuurlijk belangrijk. Dit betekent dat
wanneer een andere lidstaat een vervolging instelt tegen een Nederlandse
arts die in Nederland abortus of euthanasie heeft toegepast, en in dat
kader een EBB uitvaardigt, Nederland dat EBB niet zal uitvoeren. De
uitvoering zal worden geweigerd op grond van de territorialiteitsclausule.
De heer Van der Steur vraagt of er voldoende vertrouwen in andere
lidstaten is om op basis van wederzijdse erkenning samen te werken. De
heer Recourt heeft die vraag ook gesteld. Dat is altijd een belangrijk punt
in zijn bijdrage. Het gaat natuurlijk toch in de kern om vertrouwen. Mijn
antwoord daarop luidt «ja». Wij lijken soms te vergeten dat wij met alle
lidstaten van de EU, dus ook met de meer recent toegetreden lidstaten, al
decennialang op basis van rechtshulpverdragen samenwerken. En dat is
maar goed ook, omdat we de hulp van die landen gewoon nodig hebben
om grensoverschrijdende en georganiseerde criminaliteit adequaat aan te
pakken.
Wij hebben natuurlijk een verschil van mening over Schengen met onze
collega’s van Bulgarije en Roemenië. Ik heb onlangs de collega van
Bulgarije hier ontvangen. Hij is toen ook naar de Kamer geweest en heeft
mij verteld wat hij daar zou gaan zeggen. Wij praten natuurlijk met elkaar
over andere punten. De samenwerking verloopt gewoon goed en het
vertrouwen is aanwezig. Als goed voorbeeld hiervoor kan ik de samenwerking met Bulgarije en Roemenië op het terrein van mensenhandel
noemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

15

Ik wil de Kamer er graag op wijzen dat het aandeel van deze landen in de
rechtshulpverzoeken die Nederland ontvangt, uiterst summier is. Ik zal de
getallen even noemen, want het is goed om de feiten te kennen.
Nederland ontving in 2010 in totaal ruim 21 000 rechtshulpverzoeken.
Daarvan waren er 65 afkomstig uit Roemenië en 28 uit Bulgarije. Dat is
nog geen 0,5% van alle ontvangen rechtshulpverzoeken uit de
EU-lidstaten. Het is goed om ons dat te realiseren. In de top 5 van de
landen waarmee we samenwerken zitten vanzelfsprekend onze buren
Duitsland en België. Daarnaast bestaat die top 5 uit Italië, het Verenigd
Koninkrijk en Oostenrijk. Uit de ervaringen die in de praktijk zijn
opgedaan, is niet gebleken dat er sprake is van structurele tekortkomingen
die de strafrechtelijke samenwerking in de weg staan. Ik zie dan ook geen
obstakels voor de voortzetting van de bestaande samenwerking op basis
van het EBB. Het zal overigens uiteraard pas aan de orde zijn als ook deze
landen het EBB hebben geïmplementeerd. Ik zal straks nog iets zeggen
over de stand van zaken.
De heer El Fassed heeft vragen gesteld over het punt beklag en rechtsbescherming. Hij heeft gevraagd of sprake is van toetsing vooraf, zoals nu
ook het geval is bij de rechtshulp. Ik denk dat hier sprake is van een
misverstand. Bij rechtshulp is namelijk geen sprake van toetsing vooraf.
Er vindt alleen achteraf een toetsing plaats. Bij het EBB is dat niet anders.
Mevrouw Gesthuizen heeft gevraagd wat de rechter kan toetsen in een
beklagprocedure. Ook anderen hebben hiernaar gevraagd. Een belanghebbende dient een klaagschrift in. De rechter zal vervolgens op grond
van artikel 552a van het Wetboek van Strafvordering beoordelen of de
inbeslagneming rechtmatig is. De rechter zal daarbij bekijken of het EBB
aan de daaraan gestelde eisen voldoet. Ook zal hij kunnen bezien of de
officier van justitie terecht tot erkenning en uitvoering van het EBB is
overgegaan en of er wellicht sprake was van een weigeringsgrond die het
OM had moeten inroepen. Tot slot zal de rechter kunnen bekijken of de
voorgeschreven procedures bij de uitvoering in acht zijn genomen. Dit
alles resulteert naar mijn mening in een gedegen rechtsbescherming van
belanghebbenden.
De heer Van der Steur vroeg naar het verlof in andere landen. Het EBB
voorziet niet in een stelselmatige toetsing of een stelselmatig verlof. Het
EBB voorziet in rechtsmiddelen waarop belanghebbenden een beroep
kunnen doen. Zo zal door alle lidstaten het kaderbesluit moeten worden
geïmplementeerd. Dat hebben tot nu toe twee landen gedaan. Wij blijven
dat natuurlijk volgen. Wij zijn dus niet het slimste jongetje van de klas,
maar lopen in dit verband ook niet achteraan.
De heer Van der Steur (VVD): Als ik het goed begrijp, hebben twee
landen het kaderbesluit geïmplementeerd. Hebben die landen een
verlofstelsel? Dat was de portee van mijn vraag.
Minister Opstelten: Dat is ons nog niet bekend, maar wij blijven dit
natuurlijk scherp volgen.
De heer El Fassed en anderen vroegen naar de rechtsbescherming. Ik heb
al het nodige over het kaderbesluit gezegd. Het bevat de verplichting voor
lidstaten om ervoor te zorgen dat de rechtsmiddelen beschikbaar zijn voor
belanghebbenden. Die procedure heb ik zojuist aangegeven. Dit is
vastgelegd in artikel 18 van het kaderbesluit. De belanghebbende heeft
zowel in de uitvoerende lidstaat als in de uitvaardigende lidstaat de
mogelijkheid om een rechtsmiddel in te stellen. Kort gezegd is het
systeem als volgt: een belanghebbende kan tegen het uitvaardigen van
een EBB een rechtsmiddel instellen in de uitvaardigende lidstaat. Tegen
de erkenning en de uitvoering van een EBB kan de belanghebbende
opkomen in de uitvoerende lidstaat. In Nederland betekent dit dat de
belanghebbende kan klagen tegen bijvoorbeeld de inbeslagneming van
voorwerpen of documenten of tegen het gebruik van gevorderde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

16

gegevens. Ik heb dit al genoemd bij de verwijzing naar artikel 552a van het
Wetboek van Strafvordering. In beslag genomen voorwerpen of
documenten of gevorderde gegevens mogen in beginsel niet worden
overgedragen aan de andere lidstaat indien een klaagschrift is ingediend
en daarover nog niet is beslist; ook dat wil ik nog toevoegen aan wat ik al
heb gezegd.
Mevrouw Gesthuizen, de heer Van der Steur en de heer Recourt vroegen
hoe wordt voorkomen dat verzoeken voor bagatelzaken moeten worden
uitgevoerd. Is de proportionaliteit van een EBB voldoende gewaarborgd?
De proportionaliteit is gewaarborgd in artikel 7 van het kaderbesluit,
waarin wordt bepaald dat een lidstaat een EBB alleen mag uitvaardigen
indien het opvragen van de in het EBB genoemde voorwerpen,
documenten en gegevens noodzakelijk en proportioneel is in verband met
de strafzaak waarin het verzoek wordt gedaan. Of een EBB in een concreet
geval proportioneel is, zal van verschillende factoren afhangen. De
uitvaardigende lidstaat moet dit toetsen en zal daarbij kijken naar de ernst
van het strafbare feit, maar ook naar de onderzoekshandelingen die
worden gevraagd en de mate van ingrijpendheid daarvan. Dit kan weleens
uiteenlopen. Een doorzoeking van een woning kan niet op één lijn worden
gesteld met het verstrekken van gegevens die al bij justitie in bezit zijn en
waarvoor dus geen dwangmiddelen hoeven te worden ingezet. Ik heb
geen reden om op voorhand aan te nemen dat lidstaten zich niet aan het
proportionaliteitsvereiste zullen houden, maar mocht zich een situatie
voordoen waarin de uitvoering van een EBB zo ingrijpend is dat ernstig
moet worden betwijfeld of aan de vereiste proportionaliteit is voldaan,
dan ligt het voor de hand dat overleg plaatsvindt met de uitvaardigende
autoriteit. Dan kan bekeken worden op welke wijze het beste gevolg kan
worden gegeven aan de wensen van de uitvaardigende staat.
De toetsing van de proportionaliteit is, zoals ik al zei, een zaak van de
uitvaardigende lidstaat. Niets verhindert het om, als het te gek wordt, te
bellen, Eurojust in te schakelen, overleg te voeren tussen landen en, om
het concreter te maken, Eurojust in te schakelen als meer lidstaten
problemen hebben. Op een gegeven moment vindt bespreking plaats in
de Raad. Die kan de Commissie verzoeken tot wijziging van de richtlijnen.
De heer Çörüz en mevrouw Gesthuizen vroegen of Nederland zelf
opsporingsprioriteiten kan vaststellen. Invoering van het EBB zal er niet
toe leiden dat Europa opeens de opsporingsprioriteiten voor Nederland
vaststelt. Dat blijven wij gewoon nationaal doen. Daarover mag geen
misverstand bestaan. Daarbij houden wij natuurlijk rekening met het
belang van opsporing en vervolging van grensoverschrijdende criminaliteit, zoals mensenhandel en cybercrime. Nederland moet er wel voor
zorgen dat er, zoals nu het geval is, voldoende capaciteit is om uitvoering
te geven aan de rechtshulpverzoeken en het EBB. Uit de impactanalyse
die is opgesteld in verband met de richtlijn betreffende het Europees
onderzoeksbevel blijkt dat thans ongeveer 2,5% van de totale opsporingscapaciteit wordt ingezet voor de uitvoering van de rechtshulpverzoeken.
Een en ander is ook aan de orde bij de inrichting van de nationale politie.
Het college van PG’s en het OM vinden het een absoluut voordeel van de
nationale politie. Mijn collega’s in andere landen benadrukken dit door te
zeggen dat de afhandeling van rechtshulpverzoeken in Nederland sneller
en beter zal functioneren. Het is ook in dat verband een belangrijk punt.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Ik ben nog even heel goed naar de tekst van
het voorstel van wet aan het kijken. De minister verwees zo-even naar de
mogelijkheid van belanghebbenden om te klagen en dat dit klaagschrift
opschortende werking heeft. Dat is een belangrijk punt. In artikel 552a zie
ik een verwijzing naar 552z, waarin staat dat de officier van justitie de
tenuitvoerlegging van een Europees bewijsverkrijgingsbevel kan
opschorten. Dat wil dus niet zeggen dat een klacht per definitie een
opschortende werking heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

17

Minister Opstelten: Het is wel zo. Het staat in een ander artikel. Ik weet
dat niet direct uit het hoofd. Het spijt mij zeer. Ik zal mij een volgende keer
nog beter voorbereiden. Het gaat om artikel 552ccc, tweede lid. Wat ik zeg,
klopt dus. Ik ben ook gehouden om de waarheid te zeggen.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Dat betekent dus dat een klaagschrift altijd
opschortende werking heeft.
Minister Opstelten: Ja, dat zeg ik ook. Dat is een belangrijk punt.
De heer El Fassed (GroenLinks): Het is waar dat er een beklagprocedure
openstaat, maar de belanghebbende moet een klacht indienen bij de
rechtbank. Vervolgens wordt in de raadkamer het klaagschrift behandeld.
Dat is geen rechterlijke toets voordat het bewijsverkrijgingsbevel ten
uitvoer wordt gelegd. De Nederlandse rechter mag expliciet niet onderzoeken op welke gronden het bevel is uitgevaardigd, zo staat in artikel
552bbb, eerste lid, Sv. Graag een reactie van de minister.
Minister Opstelten: Het antwoord op die vraag volgt in de loop van mijn
betoog. Dit is een belangrijk punt. Als de heer El Fassed even geduld
heeft, hoort hij het zo. Het is mij niet ontgaan dat deze vraag is gesteld.
De heer Recourt (PvdA): Graag nog een verduidelijking over de opschortende werking. Die geldt totdat de rechter ernaar heeft gekeken. Ik hoop
dat het niet geldt tot het moment van de uitspraak. Dat zou een stok in de
wielen zijn met alle vertraging van dien.
Minister Opstelten: Tot de uitspraak. Rechtsbescherming is rechtsbescherming. Enkel een behandeling is geen voldoende waarborg. In de
rechtspraktijk zal het met zich meebrengen dat de verzoeken zijn gestandaardiseerd en aan termijnen zijn gebonden. Belanghebbende kan een
klaagschrift indienen. Ik wil uiteraard niet treden in de onafhankelijkheid
van de rechter, maar in de internationale rechtspraktijk mogen er niet al te
grote verschillen zijn.
De heer Recourt (PvdA): Uiteraard ben ik ook voor rechtsbescherming.
Uit dit antwoord begrijp ik dat op dit punt wordt aangedrongen op grote
voortvarendheid.
Minister Opstelten: Zeker. In de Raad zullen wij monitoren hoe dit in de
praktijk gaat lopen. Daar zie je verschillen. We zullen hierover zeker ook
overleggen met de Raad voor de rechtspraak.
Mevrouw Gesthuizen vroeg of er voldoende flexibiliteit is verzekerd bij de
samenwerking. Het uitgangspunt van het kaderbesluit is dat een EBB
wordt erkend en ten uitvoer wordt gelegd, tenzij zich een grond voor
weigering of opschorting voordoet. Daarbij geldt dat de uitvaardigende
lidstaat in het bevel aangeeft welke voorwerpen, documenten of gegevens
nodig zijn. De uitvoerende lidstaat bepaalt vervolgens op welke wijze die
het beste kunnen worden verkregen. Dit is het eerste aspect van flexibiliteit. De uitvaardigende lidstaat kan vragen om doorzoeking van een
bank, teneinde bepaalde banktransacties van een verdachte te verkrijgen.
Maar als Nederland hetzelfde resultaat kan bereiken door van de bank de
verstrekking van de gevraagde gegevens te vorderen, kan worden
volstaan met een minder ingrijpende bevoegdheid en zal geen
doorzoeking plaatsvinden. Voorts geldt voor het huidige rechtshulpverkeer dat zeker bij ingrijpende verzoeken overleg plaatsvindt tussen de
verzoekende en de uitvoerende autoriteiten. Dat zal in het geval van het
EBB niet anders zijn. Zo zal in ieder geval overleg plaatsvinden als het EBB
raakvlakken heeft met een in Nederland lopend onderzoek. In overleg met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

18

de uitvaardigende autoriteiten zal bezien worden hoe het beste uitvoering
aan een EBB kan worden gegeven.
Er is ook gevraagd naar de gevolgen voor de capaciteit bij politie en OM.
Uit de impact assessment, die in opdracht van de politie is opgesteld naar
aanleiding van de richtlijn van het EOB, blijkt dat strafrechtelijke samenwerking geen ingrijpende gevolgen voor de opsporingscapaciteit heeft.
Op dit moment wordt ongeveer 2,5% van die capaciteit ingezet voor de
uitvoering van rechtshulpverzoeken. In het meest realistische scenario dat
de aantallen geleidelijk zullen toenemen naarmate de samenwerking
wordt vereenvoudigd, zou dit uitkomen op 2,9% van de capaciteit. Dat zijn
geen cijfers die aanleiding geven tot zorg. Zowel politie als OM heeft
immers belang bij dit instrument.
Gevraagd is naar de gevolgen voor Nederland nu dwangmiddelen moeten
kunnen worden toegepast ter uitvoering van het EBB die in een nationaal
geval niet kunnen worden toegepast. Hoofdregel is dat een EBB wordt
uitgevoerd volgens het nationale procesrecht van de uitvoerende lidstaat,
met de bevoegdheden die volgens dat recht onder de gegeven omstandigheden kunnen worden toegepast. Uitzondering hierop wordt gemaakt
als het EBB betrekking heeft op een van de lijstfeiten en als op zo’n feit in
de uitvaardigende lidstaat een gevangenisstraf van drie jaar of meer is
gesteld.
In een dergelijk geval dienen de lidstaten ervoor te zorgen dat het EBB kan
worden uitgevoerd, ook als dat betekent dat bevoegdheden moeten
worden ingezet die in een vergelijkbaar nationaal geval niet kunnen
worden ingezet. Gelet op de beperkte reikwijdte – ik herhaal dat voortdurend – van het EBB heeft deze bepaling voor Nederland nauwelijks
noemenswaardige gevolgen. Bijna alle bevoegdheden die onder een EBB
kunnen vallen, kunnen al dan niet door tussenkomst van de rechtercommissaris voor alle misdrijven worden ingezet. Slechts in twee zeer
specifieke gevallen geldt ook voor de rechter-commissaris de eis dat het
moet gaan om een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan.
Het gaat om a. inbeslagneming bij de post van een brief respectievelijk
vordering bij een internetaanbieder van een e-mailbericht en b. het
vorderen van gevoelige gegevens betreffende iemands godsdienst,
levensovertuiging, ras of politieke overtuiging.
Hoe voorkomen wij phishing expeditions? De reikwijdte van de richtlijn
voorkomt dit. Een EBB mag alleen worden uitgevaardigd voor reeds
bestaand in het bezit van de uitvoerende lidstaat zijnd bewijs, of in
voldoende mate aangeduid nog te vergaren bewijs. Dit volgt uit artikel 4
van de richtlijn.
Mevrouw Helder heeft gevraagd of wij in de toekomst dossieronderzoek
gaan doen. Nee, maar wij monitoren de regeling wel. De evaluatie van de
regeling vindt plaats op verschillende niveaus. Op nationaal niveau zal ik
de uitvoering van de regeling monitoren in die zin dat het Openbaar
Ministerie op basis van een ministeriële regeling zal worden verzocht om
statistische gegevens bij te houden en deze jaarlijks aan mij te
verstrekken. Zo kan ik goed in de gaten houden welke gevolgen de
invoering heeft voor de capaciteit. Daarnaast geldt dat op Europees
niveau de regeling zal worden geëvalueerd. De Commissie dient een
rapport op te stellen voor de maatregelen die lidstaten hebben getroffen
om aan de verplichtingen van het kaderbesluit te voldoen. Voorts zal de
Raad in het bijzonder de praktische toepassing van de regeling evalueren.
Dat lijkt mij op zichzelf een goede zaak. Van dergelijke evaluaties kunnen
wij veel leren, ook voor de toekomstige regelingen in de EU.
De heer Recourt (PvdA): Ik kom terug op het punt dat deze regeling meer
bevoegdheden voor vragende staten heeft dan de Nederlandse justitiële
overheid zelf heeft. De minister heeft gezegd dat dit slechts op twee heel
kleine onderdelen het geval is, maar dit heeft natuurlijk ook een belangrijk
principieel karakter. Als wetgever gaan wij erover wat wij toestaan aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

19

onze opsporingsautoriteiten. Nu geven wij dat volledig uit handen. Het
argument dat het maar in twee uitzonderlijke situaties voorkomt, kan
wellicht ook de andere kant op werken. Kunnen wij deze twee uitzonderingen in de regelgeving niet uitsluiten? Dan zijn wij weer in overeenstemming met wat ik principieel de juiste lijn vind, namelijk dat wij andere
staten niet meer bevoegdheden geven in dit land dan wij aan onze eigen
opsporingsautoriteiten geven. Nu het toch maar twee kleine elementen
zijn, kunnen wij die wellicht met evenveel gemak uitsluiten.
Minister Opstelten: Op zichzelf is dat een redelijke vraag. Wij vonden dit
punt niet zwaar genoeg om te benadrukken, omdat het in de uitvoering
eigenlijk zelden of nooit zal voorkomen. Dat is onze lijn. De regeling inzake
dwangmiddelen bij lijstfeiten voorkomt dat het nationale recht van andere
landen samenwerking onmogelijk maakt vanwege de nationale eisen voor
de inzet van de dwangmiddelen. Om de toepassing van deze specifieke
bevoegdheden mogelijk te maken ter uitvoering van een EBB dat
betrekking heeft op een van de lijstwetten is artikel 552aaa, lid 3,
opgenomen. Dat is het antwoord dat ik op die vraag zou willen geven.
De heer Recourt (PvdA): Ik dank de minister voor het antwoord, maar ik
snap het niet helemaal. Mijn vraag is: kunnen wij het niet omdraaien en
die twee uitzonderingen gewoon uitsluiten?
Minister Opstelten: Nee. Die lijst heeft voor ons op zichzelf genomen
buitengewoon goed uitgepakt, omdat bij ons eigenlijk alles ook geregeld
is, behalve deze twee punten. Wij zien als zodanig niet echt een probleem.
Als wij nu gaan benadrukken of dat er nog uit kan, krijgen wij de situatie
dat alle andere landen ook allerlei uitzonderingen willen. Dan krijg je een
hellend vlak. Alle landen hebben afgesproken om voor de lijstfeiten
samen te werken. Op deze punten zullen wij dus ook samenwerken. Dat is
nadrukkelijk zo. Maar ik zeg in alle eerlijkheid dat er op de twee bewuste
punten sprake is van een verschil. Ik erken bij het opvoeren van die
punten dat het principiële punten zijn. Wij ervaren echter niet dat dit als
zodanig een probleem zou moeten zijn, waardoor wij heel nadrukkelijk
onze vinger zouden moeten opsteken. Wij zullen het echter nauwgezet
monitoren.
Mevrouw Helder (PVV): Wat betreft de rechtsongelijkheid vreesde ik al
dat dit het antwoord zou zijn. In de tweede termijn zal ik daarover nog een
noot kraken. Ik heb gevraagd waarom wij niet eerst een diepgaand
dossieronderzoek uitvoeren, alvorens met dergelijke maatregelen in te
stemmen. Van de minister kreeg ik toen het antwoord: ik ga de regeling
monitoren en ik ga evalueren. Dat is echter achteraf, net als de rechterlijke
toets waarover wij ons het hoofd breken. Je moet echter vooraf weten wat
je gaat doen. Je moet ook weten waarom je het gaat doen, je moet weten
of het noodzakelijk is en je moet weten welk probleem je ermee oplost.
Een regeling achteraf monitoren? Met alle respect, maar dat vind ik net
zoiets als op het toilet zitten en het toiletpapier vergeten zijn. Dan heb je er
ook niets meer aan.
Minister Opstelten: Ik denk dat mevrouw Helder dan niet helemaal recht
doet aan de voorbereiding van dit voorstel. Er is natuurlijk een kaderbesluit. Dit is de uitvoering ervan. Het is een heel rustige uitvoering, namelijk
van een besluit dat genomen is. Dat moet een keer gebeuren. Er heeft een
impactassessment plaatsgevonden. Ik heb alle percentages zojuist
genoemd. Het is iets wat iedereen die in dit vak werkt ook daadwerkelijk
wil. Wij gaan dus doen wat iedereen eigenlijk wil, langs de lijnen waarvan
wij zeggen: Nederland is er niet slecht uitgekomen, inclusief de rechtsbescherming. Dan krijg je inderdaad het moment waarop je gaat monitoren.
Wij willen graag dat dit wordt uitgevoerd. Wij willen hiermee graag aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

20

de slag, inderdaad om de grensoverschrijdende criminaliteit aan te
pakken en sneller te werken met termijnen. De regeling geeft uitvoering
aan het Europees werkprogramma. De Kamer heeft gewoon ingestemd
met de regeling, dat herhaal ik nog een keer.
Mevrouw Helder (PVV): De minister heeft inderdaad aantallen genoemd.
Die heb ik ook kunnen lezen in de nota naar aanleiding van het verslag.
Dat zijn echter slechts cijfers. Achter die cijfers zit een heel verhaal. Had
Nederland het verzoek tot medewerking nog steeds kunnen weigeren? Dat
zijn dingen die je wilt weten voordat je ergens mee verder gaat, zeker als
er sprake is van verdergaande bevoegdheden. Een kaderbesluit is niets
meer of minder dan het op elkaar afstemmen van nationale wetgeving.
Dat klinkt heel eenvoudig, maar het gaat verder. Dan wil je ook weten
waarom je dat doet. Dat blijkt niet uit de cijfers, vandaar mijn vraag. Die
vraag wordt nooit beantwoord door monitoring of een evaluatie achteraf.
Minister Opstelten: Ik herhaal dat je dan al die dossiers nog een keer zou
moeten doorwerken. Dat moeten we niet doen. Wij zien dit niet als iets
wat wij noodgedwongen moeten doen, omdat we dat hebben
afgesproken in Europees verband. Wij vinden dit nu echt een voordeel
van samenwerking in EU-verband. Daar wil ik geen misverstand over
laten bestaan. Mevrouw Helder wil het nog diepgaander weten en met
terugwerkende kracht al die dossieronderzoeken laten doen. Naar mijn
mening heeft dat geen enkele toegevoegde waarde.
Mevrouw Helder vroeg naar de praktijk van het opvragen van elektronische gegevens. Die gegevens hoeven niet in Frankrijk opgevraagd te
worden. Ik wil dat even toelichten. Wanneer het EBB betrekking heeft op
elektronische gegevens, wordt niet alleen de lidstaat waar de gegevens
zich bevinden als uitvoerende lidstaat aangemerkt, maar ook de lidstaat
op het grondgebied waarvan de gevraagde gegevens rechtstreeks
toegankelijk zijn. Deze bepaling is opgenomen omdat elektronische
gegevens soms elders zijn opgeslagen en zich dus feitelijk niet op
hetzelfde grondgebied bevinden als de verwerker ervan. Zo bevindt zich
bijvoorbeeld de bank waar de verdachte een rekening heeft lopen in
Nederland, terwijl de gegevens van de bank die in de computer zijn
opgeslagen, zich feitelijk op een server in Duitsland bevinden. In een
dergelijk geval kunnen bijvoorbeeld de rekeninggegevens bij de in
Nederland gevestigde bank worden gevorderd, terwijl deze gegevens zich
feitelijk op Duits grondgebied bevinden. Ze zijn namelijk wel rechtstreeks
voor de verwerker toegankelijk op basis van het Nederlandse recht.
De heer Çörüz vroeg of er inmiddels praktijkervaringen zijn met het EBB.
Nu nog alleen Denemarken en Finland het kaderbesluit hebben geïmplementeerd, is niet bekend hoe een en ander tussen deze twee lidstaten
werkt. We kunnen er natuurlijk straks wel afspraken over maken hoe we
de Kamer daarover informeren. Kan een EBB worden gebruikt voor het
verstrekken van gegevens uit het strafregister? Nee, een EBB kan niet
worden gebruikt voor verstrekking van gegevens uit een strafregister. Dat
is expliciet bepaald in artikel 4, derde lid, van het kaderbesluit. Voor de
uitwisseling van gegevens uit strafregisters geldt een andere Europese
regeling, het kaderbesluit betreffende ECRIS. De Nederlandse implementatieregeling van dat kaderbesluit is op 1 april jongstleden in werking
getreden. Wij kunnen daarvan dus binnenkort ervaringen verwachten. De
implementatieregeling betreft een wijziging van het Besluit justitiële
gegevens.
De heer Çörüz wil weten hoe de bescherming van persoonsgegevens
gewaarborgd is. In het kaderbesluit is een bepaling over de bescherming
van persoonsgegevens opgenomen. Afzonderlijke implementatie van
deze bepaling is niet nodig. De regels stemmen namelijk overeen met de
regels uit het kaderbesluit inzake dataprotectie uit 2008. Met de implementatie van het kaderbesluit dataprotectie is dus ook artikel 10 van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

21

kaderbesluit EBB geïmplementeerd. De wetgeving ter implementatie van
het kaderbesluit dataprotectie is eveneens op 1 april in werking getreden.
Wat zijn precies de regels inzake bescherming persoonsgegevens?
Kort gezegd zijn de volgende regels van toepassing. Persoonsgegevens
die zijn verkregen op basis van EBB mogen worden gebruikt in de
volgende gevallen: a. in de strafprocedure waarvoor ze zijn opgevraagd;
b. in andere strafprocedures; c. in andere gerechtelijke of administratieve
procedures die direct verband houden met die strafprocedure; d. ter
voorkoming van onmiddellijke en ernstige bedreiging van de openbare
orde. Wanneer een lidstaat gegevens voor een ander doel dan deze
doelen wil gebruiken, moet eerst toestemming worden gevraagd aan de
lidstaat die de gegevens heeft verstrekt. Het kaderbesluit dataprotectie is
1 april geïmplementeerd, zoals ik al zei.
De heer Çörüz vroeg ook hoe de capaciteitsuitbreiding voor de bestrijding
van cybercrime verloopt. Deze zomer nog zal extra capaciteit voor digitale
opsporing voor een groot gedeelte gestalte krijgen.
Verder vroeg de heer Çörüz of de Raad ook actie onderneemt als het
misgaat bij de uitvoering. Het ligt voor de hand dat de Raad een evaluatie
bespreekt. Eerder nog zou het echter in de rede liggen om Eurojust in te
schakelen. Eurojust kan ook interveniëren om de samenwerking weer op
gang te helpen als daarin stagnatie plaatsvindt.
Denemarken en Finland heb ik al genoemd.
Mevrouw Gesthuizen en anderen vroegen naar de stand van zaken bij de
onderhandelingen over de richtlijn inzake het EOB. In december 2011
heeft de Raad een general approach, een voorlopig akkoord, bereikt over
de inhoud van de richtlijn. De richtlijn is vervolgens aan het Europees
Parlement gezonden. Op 8 mei jongstleden heeft het Europees Parlement
een oriënterende stemming gehouden over een groot aantal amendementen bij de richtlijn. Op basis van de amendementen van het Europees
Parlement en de tekst zoals die is overeengekomen in de general
approach, zal een triloog plaatsvinden tussen de voorzitter van de Raad,
het Europees Parlement en de Europese Commissie. Wanneer die
succesvol wordt afgerond, kan na aanneming door het Parlement de tekst
ook in de Raad worden vastgesteld, maar zover is het nog niet. Na
vaststelling geldt naar alle waarschijnlijkheid een implementatietermijn
van drie jaar. Daarom is het ook belangrijk dat wij hierover het overleg nu
voeren.
Mevrouw Helder vroeg waarom ik dit wetsvoorstel wil voortzetten, terwijl
de richtlijn EOB eraan komt. In de kern heb ik het antwoord hierop al
gegeven, maar mede voor de Handelingen ga ik er nog iets uitvoeriger op
in. Nederland dient simpelweg de verplichting na te komen om vastgestelde Europese regelgeving te implementeren. Die verplichting vloeit
voort uit het verdrag, en daar moeten wij ons aan houden. Nederland
heeft geprobeerd om in Brussel in de Raad een besluit te krijgen over het
opschorten van de implementatie van het kaderbesluit EBB, maar
hiervoor was onvoldoende steun. Er is overigens nog een tweede
argument. Denemarken doet niet mee aan de richtlijn betreffende het
Europees onderzoeksbevel. Zoals het er nu uitziet, zal ook Ierland niet
meedoen. Dat betekent dat voor samenwerking met die landen het EBB
van betekenis kan zijn. Met die landen, zeker met Denemarken, dat het
EBB inmiddels heeft geïmplementeerd, kan de samenwerking dan
plaatsvinden op basis van de regelgeving die wij vandaag bespreken.
De heer Recourt vroeg wat het verschil is tussen het kaderbesluit inzake
het Europees bewijsverkrijgingsbevel (EBB) en de conceptrichtlijn inzake
het Europees onderzoeksbevel. Ik antwoord even staccato. Het belangrijkste verschil is de reikwijdte. Het kaderbesluit EBB heeft een beperktere
reikwijdte dan de richtlijn inzake het Europees onderzoeksbevel. Daarbij
valt onder het Europees bewijsverkrijgingsbevel alleen het verkrijgen van
bestaand bewijs, kort gezegd het verkrijgen van voorwerpen, documenten
en gegevens die reeds ergens aanwezig zijn en alleen moeten worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

22

verkregen en overgedragen. Het gaat om de bevoegdheid tot inbeslagneming, doorzoeking en het vorderen van gegevens. Onder het Europees
onderzoeksbevel kunnen in beginsel alle soorten opsporingsbevoegdheden worden gevat, bijvoorbeeld ook het horen van getuigen en
verdachten, telefoontaps en het observeren van personen. Over het EOB
wordt nog onderhandeld, zoals ik zojuist heb geschetst, dus ik kan niet
met zekerheid zeggen hoe het eindresultaat er uit zal zien. Zeker is dat de
inzet van Nederland erop is gericht om een zo compleet mogelijk
instrument vast te stellen.
Ik kom bij de vragen van de heer El Fassed. Hij vroeg waarom er bij het
EBB geen toetsing vooraf is, zoals die er nu wel is bij rechtshulp. Er is
sprake van een misverstand. Bij rechtshulp is er geen toetsing vooraf,
alleen achteraf. Bij het EBB is dat niet anders.
De volgende vraag was of er voldoende rechtsbescherming is. Hoe is dat
geregeld? Ik heb dat in mijn betoog al aangegeven, maar ik vind het
belangrijk om het nog een keer op een rij te zetten. Het kaderbesluit bevat
de verplichting voor lidstaten om ervoor te zorgen dat de rechtsmiddelen
beschikbaar zijn voor belanghebbenden. Dat is vastgesteld in artikel 18
van het kaderbesluit. De belanghebbende heeft in zowel de uitvoerende
lidstaat als de uitvaardigende lidstaat de mogelijkheid om dat rechtsmiddel in te stellen. Dan komen we bij artikel 552a van het Wetboek van
Strafvordering. In beslag genomen voorwerpen of documenten en
gevorderde gegevens mogen in beginsel niet worden overgedragen aan
de andere lidstaat indien een klaagschrift is ingediend en daarop nog niet
is beslist.
Tot slot een reactie op het amendement van mevrouw Gesthuizen. We
hebben het vandaag over de samenwerking tussen de lidstaten van de
EU. In de praktijk gaat het voor het overgrote deel, meer dan 80%, om de
samenwerking met onze buurlanden Duitsland en België. Dat is al jaren
zo. We hebben het over samenwerking met alle EU-landen, maar in feite
over samenwerking met de buurlanden. We hebben het dus niet over
samenwerking met alle landen van de wereld.
Het kaderbesluit en het wetsvoorstel maken de samenwerking in de EU
efficiënter. Daartoe worden termijnen en een standaardformulier
ingevoerd. Tegelijkertijd zijn rechtsmiddelen voor belanghebbenden
verzekerd. Daardoor is er een balans – dat is heel belangrijk – tussen het
belang van snelle samenwerking en rechtswaarborgen. Het herintroduceren van de verlofprocedure druist hiertegen in en wijkt af van het
kaderbesluit. Een verlofprocedure leidt in de praktijk vaak tot ernstige
vertraging bij de afgifte van voorwerpen aan het buitenland, maar bijna
nooit tot weigering van die afgifte. Het doel is slagvaardig optreden in
strafzaken, niet alleen in Nederland maar in de gehele EU. De verlofprocedure past daar niet bij. Deze is overbodig. Het kaderbesluit en het
wetsvoorstel voorzien reeds in rechtsmiddelen voor belanghebbenden.
Een belanghebbende kan een klaagschrift indienen tegen bijvoorbeeld
inbeslagneming van bepaalde voorwerpen. De raadkamer van een
rechtbank behandelt zo’n beklag. Zolang een dergelijke beklagprocedure
loopt, mogen de voorwerpen, documenten of gegevens in principe nog
niet aan de uitvaardigende lidstaat worden overgedragen. Concluderend:
ik ontraad mevrouw Gesthuizen haar amendement.
Dit was mijn bijdrage in eerste termijn.
De voorzitter: Dank u, minister. We kunnen meteen overgaan tot de
tweede termijn. In deze termijn – ik meld het ten overvloede – kunnen de
Kamerleden desgewenst moties indienen.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Voorzitter. Dank aan de minister voor zijn
beantwoording, maar ik ben wel erg teleurgesteld. Hij heeft benadrukt hoe
belangrijk de aanpak van criminaliteit is. Dat deel ik volledig met hem. Er
valt inderdaad op veel terreinen nog een heleboel te doen, te bereiken en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

23

te verbeteren, zowel in het binnenland als in de samenwerking met het
buitenland. Maar met de implementatie van het wetsvoorstel dat wij
vandaag bespreken, heeft er een uitholling plaats van wat wij in
Nederland met elkaar hebben afgesproken.
Er heeft een uitholling plaats van Nederlandse regels omwille van een
betere samenwerking. Mede gelet op wat ik in de woorden van mijn
collega’s alsook in die van de minister heb gehoord, krijg ik steeds meer
de indruk dat wij de keuze krijgen tussen snelheid en zorgvuldigheid. De
ellende die ik inmiddels met het EAB voorbij heb zien komen, wijst mij er
keer op keer op dat het bij dit soort procedures van het allergrootste
belang is dat je kiest voor zorgvuldigheid. Natuurlijk is het heel erg
vervelend als zaken te lang blijven liggen. Er zijn namelijk ook slachtoffers
van criminelen, die er echt niet op zitten te wachten dat zaken maar op de
plank blijven liggen, maar als het een kwestie van capaciteit is, zoals de
minister zelf heeft gezegd, dan is de oplossing niet zeggen: wij gaan dit er
maar doorheen duwen en dan kijken wij maar wat minder goed. Daar ben
ik ontzettend bang voor.
Ik zie al voor mij dat ook hiermee weer individuen het slachtoffer worden
van zaken die op papier allemaal goed geregeld lijken, maar waarbij een
individu uiteindelijk in zijn eentje staat tegenover een staat. Mensen
kunnen daar echt kapot door worden gemaakt. Het afgelopen weekend
ben ik op ons congres Robert Hörchner weer tegengekomen. Hij is een
van de mensen die het slachtoffer is geworden van de toestanden rond
het EAB. Dat maakt echt levens kapot.
De minister heeft het over een balans. Het individu kan klagen, stelt hij,
maar ik blijf bij mijn punt, waar ik ook een paar keer om heb gevraagd:
wat is er tegen het toetsen van noodzakelijkheid en proportionaliteit door
de Nederlandse rechter? Als een rechter niet meer kan doen dan alleen
maar eventjes kijken of alles marginaal klopt – ik gebruik maar even de
woorden van de heer El Fassed – dan is de zekerheid die wij mensen op
dit punt bieden, een wassen neus.
Ik handhaaf in ieder geval mijn amendement, maar ik ben dusdanig
teleurgesteld in de beantwoording van de minister dat ik overweeg mijn
fractie te adviseren tegen dit hele wetsvoorstel te stemmen.
Mevrouw Helder (PVV): Voorzitter. Dank aan de minister voor de
beantwoording van de vragen. Ik heb wat citaatjes opgeschreven. Ik
hoorde de minister zeggen: het gaat om voortzetting van bestaande
strafrechtelijke samenwerking, om een beperkte reikwijdte van het EBB en
om bestaand bewijs dat alleen nog moet worden overgedragen. Dat
impliceert een beetje: de gegevens liggen al klaar en hoeven alleen maar
overgedragen te worden. Maar dat is natuurlijk niet zo.
Het zijn een heleboel woorden, wat ik de minister natuurlijk niet kwalijk
neem. Dat is echter precies hoe het in de Europese Unie gaat: een
karrenvracht aan kaderbesluiten, richtlijnen, verordeningen en verdragen.
Elke keer komt er weer een nieuwe regel bovenop met altijd de motivering
dat het efficiënter is en dat er meer samenwerking nodig is. Er wordt nooit
teruggekeken en gevraagd: hebben wij het allemaal wel nodig of gaat het
niet goed zoals het nu gaat? Er moet altijd weer een regel bovenop. Dat is
gewoon echt onzin, want kijk nou maar eens naar hoeveel landen dit
kaderbesluit hebben geïmplementeerd: twee. Nou, wij zitten echt op de
efficiëntie en de samenwerking te wachten!
Die karrenvracht aan regels maskeren ook kritische vragen. Dat merken
wij vandaag ook weer. Die zorgen ervoor dat de burger door de bomen
het bos niet meer ziet en denkt: laat ook allemaal maar. Zo dendert die
EU-trein maar voort en raken wij iedere keer een deel van onze soevereiniteit kwijt. Beperkingen van onze soevereiniteit worden weggewuifd met
het efficiencyargument en: wij willen dat allemaal en beperkingen zijn
slechts aan de orde in een paar gevallen. Dan val ik terug op wat de
minister zei. Hij wees op een van de verschillen tussen de rechtshulp nu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

24

en het EBB, namelijk dat het bij het rechtshulpverzoek gaat om algemene
weigeringsgronden en bij het EBB om specifieke. De minister noemt dat
winst. Ik noem dat keihard onderbouwing van wat de PVV altijd zegt: weer
een deel van de soevereiniteit weg. Wat staat er namelijk in de nota naar
aanleiding van het verslag? De huidige rechtshulpverdragen bevatten
meer algemeen geformuleerde weigeringsgronden – tot zover niets
vreemds, maar dan komt het – zoals aantasting van de openbare orde of
soevereiniteit van de aangezochte staat. Dat willen we nu net zo graag
houden, maar het gaat hier keihard door het afvoerputje. Er is niet alleen
sprake van een beperking. Nee, het gaat om keiharde rechtsongelijkheid.
Ik heb dat ook gezegd, maar weer wordt dat weggewuifd met «ja, in
slechts twee gevallen». Het gaat om het principe. We zijn weer een stukje
soevereiniteit kwijt. Dat gaat maar door. Aan de horizon zien we alweer
een meer omvattende richtlijn opdoemen. Het gaat dus allemaal nog veel
erger worden. Ook wordt er weer aan de dubbele strafbaarheid getornd.
Voordat ik hierover een motie zal indienen, stel ik nog een concrete vraag
aan de minister die ik in eerste termijn vergeten was.
Die vraag gaat over overdracht van gegevens. Stel, er is een kluisverklaring. We hebben allemaal Peter la Serpe horen zeggen dat hij een
kluisverklaring heeft afgelegd tegen de heer Holleeder en dat het OM die
nog even niet in procedure brengt. Hoe zal dat gaan in een situatie waarin
de uitvaardigende lidstaat die wel wil hebben? Kan Nederland dat nog
weigeren in een vergelijkbare situatie, waarbij de uitvaardigende lidstaat
er natuurlijk ook wel iets aan moet hebben? De kern van mijn vraag is: kan
afdracht van die gegevens door Nederland worden geweigerd?
Het hoeft geen betoog dat de PVV tegen dit wetsvoorstel zal stemmen.
Desondanks gooi ik er een motie tegenaan.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de eis van dubbele strafbaarheid bij het Europees
bewijsverkrijgingsbevel niet wordt gesteld;
constaterende dat Nederland mede daardoor minder mogelijkheden heeft
op basis waarvan een dergelijk bevel kan worden geweigerd;
overwegende dat er altijd feiten te bedenken zijn die in Nederland niet
strafbaar zijn, maar in een andere lidstaat wel strafbaar zijn of strafbaar
kunnen worden;
verzoekt de regering om vast te houden aan de eis van dubbele strafbaarheid bij het Europees bewijsverkrijgingsbevel,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Helder. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 9 (32 717).
De heer Recourt (PvdA): De dubbele strafbaarheid vind ik een zwaarwegend punt. In mijn bijdrage heb ik gevraagd hoe dit in de praktijk zit als
je de clausule vergelijkt met het territorialiteitsbeginsel. Het gaat erom dat
je in Nederland gepleegde delicten niet via de band van een andere staat
alsnog kunt vervolgen. Hoe zit het met door Nederlanders gepleegde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

25

delicten in het buitenland, bijvoorbeeld abortus en euthanasie? Ik geef een
voorbeeld. Een Nederlandse arts gaat aborteren in Ierland, waar abortus
verboden is. Vindt mevrouw Helder dan ook dat niet meegewerkt moet
worden als Ierland deze arts wil vervolgen?
Mevrouw Helder (PVV): Dit geval heeft de minister ook aangehaald. Hij
heeft gezegd dat er niet wordt meegewerkt door het territorialiteitsbeginsel. Het gaat de PVV er echter om dat de dubbele strafbaarheid wordt
losgelaten. Dat dit in een beperkt aantal gevallen aan de orde is, is voor
ons geen doorslaggevend argument. Het gaat erom dat er mogelijk feiten
strafbaar gesteld worden waarvan we nu nog helemaal geen idee hebben.
We hebben de dubbele strafbaarheid dan niet als vangnet. Die willen we
gewoon behouden. Je kunt altijd een concreet geval bedenken waarvan je
zegt: nu is er sprake van een glijdende schaal. De dubbele strafbaarheid
moet gewoon worden gehandhaafd, ongeacht of dit consequenties heeft
in de situatie waar de heer Recourt nu naar vraagt.
De heer Recourt (PvdA): Het gaat mij niet om het concrete voorbeeld. De
dubbele strafbaarheid is geen heilige graal op zichzelf, maar wil iets
beschermen, namelijk dat we in Nederland zelf kunnen uitmaken wat we
strafbaar vinden. Daaraan gekoppeld is de vervolging. Is die norm niet
voldoende gedekt met de bescherming zoals die er nu in staat, los van
ieder voorbeeld, toekomstige wetgeving of wat dan ook?
Mevrouw Helder (PVV): Het antwoord is kort: nee.
De heer El Fassed (GroenLinks): Voorzitter. Mijn fractie is een groot
voorstander van verregaande Europese samenwerking. Europese
samenwerking is onontbeerlijk, maar dat betekent ook dat rechtsbescherming tegen de toepassing van dit soort bevelen goed en voldoende
gewaarborgd moet zijn: de vlucht naar voren in plaats van achteruit. De
Nederlandse rechter heeft niet de mogelijkheid, vooraf het bevel op
inhoudelijke gronden te toetsen. Artikel 552bbb, lid 1, stelt dit ook
expliciet. Dat vooraf geen toetsing plaatsvindt, doet naar mijn mening
afbreuk aan de rechtsbescherming. Zeker als verdachten pas laat,
mogelijk pas nadat het bevel is uitgevoerd, kennis krijgen van het bestaan
van het bevel. Dat betekent nog steeds dat de gewenste snelle, efficiënte
strafrechtelijke samenwerking ten koste gaat van de rechtsbescherming
van betrokkenen. Dit sluit rechtsstatelijke brokken dan ook niet uit. Een
wederzijds vertrouwen in elkaars strafrechtstelsel is namelijk lang niet
altijd gegrond. Ik dien daarom de volgende motie in.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de Europese samenwerking in strafzaken gebaseerd is
op het vertrouwen in de rechtmatigheid en de rechtvaardigheid van
elkaars strafrechtspleging;
overwegende dat dit vertrouwen niet altijd gerechtvaardigd is en dat
efficiëntie in de strafrechtspleging regelmatig de boventoon voert,
waardoor het gevaar dreigt dat Nederland meewerkt aan dubieuze
strafzaken van andere EU-lidstaten;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

26

overwegende dat dit gevaar eens te meer bij de toepassing van het
bewijsverkrijgingsbevel dreigt door de rechterlijke controle tot een
minimum te beperken;
verzoekt de regering, initiatieven te ontplooien om EU-breed de rechtmatigheid en de rechtvaardigheid te versterken van de aanpak van grensoverschrijdende criminaliteit binnen de EU, en de Kamer erover te
berichten,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid El Fassed. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 10 (32 717).
De heer El Fassed (GroenLinks): Voorzitter. Met betrekking tot de
onderhandelingen over het Europees onderzoeksbevel gaat het om een
vergaande reikwijdte. Mijn fractie heeft daar moeite mee. Ik dien daarom
de volgende motie in.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat op dit moment onderhandeld wordt over de opvolger
van het Kaderbesluit Europees Bewijsverkrijgingsbevel, dat naar
verwachting verder zal strekken dan het huidige, te implementeren
bewijsverkrijgingsbevel;
overwegende dat niet alleen bestaand, maar ook nog te vergaren
bewijsmateriaal onder de werking van de komende Richtlijn Europees
Onderzoeksbevel valt, waardoor ook verderstrekkende dwangmiddelen op
vordering van de justitiële autoriteiten van andere EU-lidstaten worden
toegepast, zoals het aftappen van telefoongesprekken of het volgen van
het gebruik van internet en sociale media;
overwegende dat het, met het oog op de gevolgen van de toepassing van
het Europees onderzoeksbevel voor de persoonlijke levenssfeer van
verdachte en onverdachte burgers, van groot belang is dat een dergelijk
bevel eerst door de onafhankelijke rechter getoetst is op rechtmatigheid,
rechtvaardigheid en op proportionaliteit en subsidiariteit;
verzoekt de regering, zich bij de onderhandelingen over de totstandkoming van de Richtlijn Europees Onderzoeksbevel in te zetten voor een
voorafgaande rechterlijke toets zodra dwangmiddelen worden toegepast
zoals het aftappen van telefoongesprekken en het volgen van het gebruik
van internet en sociale media, en instemming te onthouden aan een
onderhandelingsresultaat waarin dit ontbreekt, en de Kamer over de
voortgang precies en op de voet te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid El Fassed. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 11 (32 717).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

27

De heer Van der Steur (VVD): Voorzitter. Ik dank de minister hartelijk
voor de beantwoording van de vragen. Ik moet natuurlijk wel vaststellen
dat de implementatie van het Europees bewijsverkrijgingsbevel in Europa
kennelijk geen urgentie heeft. Je zou toch denken dat dit wel wenselijk zou
zijn als je ervan uitgaat dat dit instrument een grote stap vooruit betekent
in de opsporing van grensoverschrijdende criminaliteit. Het feit dat twee
landen onlangs pas tot implementatie zijn overgegaan en wij al
ruimschoots over de termijn heen zijn, geeft, ook voor de VVD-fractie, de
gevoelde urgentie aan op dit punt. Wij kunnen ons dan ook veel
voorstellen van de vragen hierover en de kritiek die ook vandaag weer is
geuit op deze instrumenten.
Wij vrezen allen de situatie dat gedragingen die in Nederland niet
strafbaar zijn, toch via een achterdeur vervolgd kunnen worden of tot
opsporingshandelingen zouden kunnen leiden. De minister zegt dat de
combinatie van de dubbele strafbaarheidseis en de territorialiteitsclausule
waarborgt dat die angst ongegrond is. Dat is belangrijk, want dat is een
van de uitgangspunten van eerdere moties die zijn aangenomen over het
Europees onderzoeksbevel en het Europees arrestatiebevel. We vinden
namelijk dat die instrumenten voor de toekomst, maar ook in het verleden
onvoldoende goed zijn doordacht.
Bij de bagatelzaken blijft natuurlijk de kritiek dat de beoordeling of iets een
bagatel is of niet wordt overgelaten aan de uitvaardigende landen. In
zekere zin is dat logisch. Hierdoor is echter het risico niet uitgesloten dat
wij op dit punt geconfronteerd zullen worden met zaken waarvan wij ons
afvragen of die zo belangrijk zijn. De vraag is of wij, als wij in dezelfde
positie verkeerden en gegeven de ernst van het specifieke delict, ook tot
zo’n Europees bewijsverkrijgingsbevel zouden zijn overgegaan. De
VVD-fractie heeft al eerder veelvuldig aandacht gevraagd voor het feit dat
er landen zijn met een opportuniteitsbeginsel zoals wij dat kennen, maar
ook landen met een legaliteitsbeginsel. In deze landen dient in beginsel
elk strafbaar feit te worden vervolgd. In de praktijk komt het er vaak niet
van, onder andere door de problemen die sommige landen sowieso al
hebben met het uitvoeren van door henzelf gemaakte afspraken. In
theorie is het echter zo dat landen zich op grond van hun legaliteitsbeginsel verplicht voelen om alles te vervolgen dat vervolgd moet worden.
Dit was in het begin ook het geval bij het Europees arrestatiebevel, maar
dat is nu, gezien de laatste cijfers, zeker niet meer de praktijk. Het zou in
ieder geval voor de VVD-fractie een zeer ongewenste ontwikkeling zijn.
We willen niet dat bagatelzaken leiden tot inspanningen van het Nederlands Openbaar Ministerie of de Nederlandse politie.
We vinden het zorgwekkend dat er door middel van dit bewijsverkrijgingsbevel bevoegdheden kunnen worden toegepast in Nederland die wij zelf
niet hebben erkend. Het Europees bewijsverkrijgingsbevel is overigens
pas in twee landen geïmplementeerd, dus de vraag is hoe hoog het risico
is. Natuurlijk kan er op dat moment ook een klaagschrift worden
ingediend, maar dan moet de verdachte wel weten dat dit kan.
Ik vind wel dat er te weinig aandacht is, ook bij collega-Kamerleden, voor
het feit dat wij in Nederland wel belang hebben bij dit instrument. Zo weet
ik bijvoorbeeld dat er in Frankrijk 180 plekken zijn waar je een rechtshulpverzoek moet indienen. Dat is ongelooflijk onwenselijk. Zo simpel is het.
Als wij praten over een gebrek aan rechtsstatelijkheid, een gebrek aan
kwaliteit van de advocatuur, de rechterlijke macht of het Openbaar
Ministerie, denken wij misschien niet direct aan Frankrijk. Echter, het
simpele feit dat je op 180 plaatsen in Frankrijk rechtshulpverzoeken kunt
indienen, betekent natuurlijk dat Nederland een enorme behoefte heeft
aan dit soort instrumenten. Nederland heeft namelijk bij veel zaken met
Frankrijk te maken, onder andere bij de bestrijding van drugscriminaliteit.
Ik denk dat dit aspect in dit debat onderbelicht is gebleven. Nederland
heeft, voor de vervolging van de criminaliteit die wij in Nederland ervaren,
behoefte aan dit soort instrumenten. Daarnaast is het nodig dat dit soort

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

28

instrumenten in andere landen wordt geïmplementeerd. Kan de minister
bij zijn collega’s aan de bel trekken en vragen waarom zij dit niet implementeren? Als 27 lidstaten iets afspreken, moeten ze het ook allemaal
doen, en niet misschien maar drie.
Ik heb een probleem met het amendement-Gesthuizen. Ten eerste heb ik
er behoefte aan om dat nog even met een aantal deskundigen door te
spreken. Dat heb ik nog niet kunnen doen, omdat het pas vrijdagmiddag
werd ingediend. Ten tweede heeft collega Gesthuizen al aangekondigd dat
de SP het wetsvoorstel sowieso niet zal steunen. Dat is vreemd. Stel dat
mevrouw Gesthuizen had gezegd dat het wetsvoorstel prima is, maar dat
er een fout in zit inzake de verlofprocedure en dat zij daarover een
amendement zal indienen. Dat is dan een punt om over na te denken. Als
zij echter zegt dat zij nog eens even naar de minister heeft geluisterd en
dat de SP dat hele wetsvoorstel toch niet zal steunen, lijkt het mij dat de
basis voor het amendement-Gesthuizen is weggevallen. In ieder geval
voelt de VVD-fractie zich niet geroepen om een amendement te steunen
dat door een partij is ingediend die sowieso al heeft aangekondigd het
hele wetsvoorstel niet te zullen steunen. Helaas kan ik de volgende vraag
niet rechtstreeks aan collega Gesthuizen stellen. Wat zal zij met haar
amendement doen? Wordt dat misschien ingetrokken? Dan zou zij
namelijk de koninklijke weg gaan, als de SP toch al heeft besloten tegen
dit hele wetsvoorstel te stemmen.
Mevrouw Gesthuizen (SP): Ha, ha, ha! We zitten hier niet met zijn allen in
de kroeg. De heer Van der Steur had mij die vraag prima kunnen stellen. Ik
heb dat namelijk heel erg duidelijk in mijn eigen inbreng gezegd. Hij had
toen kunnen interrumperen. Ik zal echter de beroerdste niet zijn.
Het gebeurt weleens vaker dat wij amendementen indienen en dat wij
uiteindelijk toch tegen een wetsvoorstel stemmen. Maar misschien wordt
er wel nog een amendement ingediend. Wij gaan immers pas volgende
week over dit wetsvoorstel stemmen.
Meer in het algemeen, ik zit hier ook met een open houding. In de
schriftelijke vragenronde hebben wij duidelijke vragen aan het kabinet
gesteld. Daar hebben wij antwoorden op gekregen die opnieuw vragen
opriepen. Die vragen heb ik hier vandaag allemaal gesteld. Ik ben heel erg
teleurgesteld in datgene wat ik daarop te horen heb gekregen. Zowel de
minister als de heer Van der Steur zegt namelijk iedere keer: het is
ontzettend belangrijk dat we alle criminelen oppakken. Dat klopt. Dat zou
echter een goede reden zijn om vervolgens alle regels in Nederland die de
rechten van de verdachte moeten beschermen, maar gewoon bij het oud
papier te zetten. Als het namelijk alleen maar gaat om de opsporingbelangen, weet ik er nog wel een paar.
Ik geef een duidelijk antwoord: ik handhaaf mijn amendement. Ik zal mijn
fractie zeer wel mogelijk adviseren om tegen dit wetsvoorstel te stemmen.
De heer Van der Steur (VVD): Ik dank ook collega Gesthuizen voor de
beantwoording van mijn vraag. Het is een raar fenomeen, maar ik herken
mijn opmerking en reactie daarop niet als iets wat in een café plaatsvindt.
Ik denk dat ik de verkeerde cafés bezoek.
De gebruikelijke gang van zaken is dat je tegen een wetsvoorstel stemt als
je eigen amendement niet wordt aangenomen. Tenminste, dat kan een
serieuze overweging zijn. Dat is iets anders dan op voorhand de fractie al
te adviseren tegen het wetsvoorstel zelf te stemmen, ongeacht wat er met
het amendement gebeurt. Ik zal dat meenemen in mijn advisering aan de
fractie nadat ik met deskundigen heb overlegd.
De heer El Fassed (GroenLinks): We delen het belang van adequate
samenwerking bij de bestrijding van criminaliteit. We moeten echter ook
het belang delen van goede rechtsbescherming van verdachten. Als de
VVD-fractie overweegt om voor een amendement te stemmen waarmee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

29

dat wel wordt geregeld, dan is dat ook voor mijn fractie van wezenlijk
belang om goedkeuring te geven aan dit kaderbesluit. Wat ons betreft, is
het namelijk evident dat goede rechtsbescherming daarmee gepaard gaat.
De heer Van der Steur (VVD): Ik kan daar nog geen uitsluitsel over
geven, omdat ik een en ander nog zal overwegen. We stemmen er pas
over anderhalve week over. Ik kan echter wel toezeggen dat ik de heer El
Fassed zal informeren over de uitkomsten van mijn overwegingen, zij het
dat ik pas volgende week dinsdag kan vertellen wat de overwegingen van
mijn fractie zullen zijn.
Mevrouw Helder (PVV): Collega Van der Steur zegt: we hebben
ongelooflijk veel behoefte aan dit instrument. Hij haalde als voorbeeld de
situatie in Frankrijk aan. Die behoeften worden ondergraven door het feit
dat Nederland zelf al anderhalf jaar te laat is met de implementatie van dit
kaderbesluit. Maar goed, volgens de heer Van der Steur is er ongelooflijk
veel behoefte aan dit instrument. Wat is echter belangrijk? Ongelooflijk
veel behoefte aan een instrument waarvan je je af moet vragen of we het
nodig hebben? Daarin wil ik dan even met hem meegaan. Maar feit is wel
dat de Nederlandse soevereiniteit wordt ingeperkt. Weliswaar zegt de
minister dat in slechts twee gevallen bevoegdheden worden toegepast die
we in de vergelijkbare Nederlandse situatie niet zouden kunnen
toepassen. Ik mag toch hopen dat de VVD daar niet mee in kan stemmen?
Zij meent toch niet dat een illusoir instrument belangrijker is dan het
behoud van de Nederlandse soevereiniteit bij de medewerking?
De heer Van der Steur (VVD): Zoals ik in de eerste termijn al heb gezegd,
heeft ook dat argument een keerzijde. Als dit instrument eenmaal is
geïmplementeerd in alle andere lidstaten, maakt dat het mogelijk dat wij
in het buitenland bevoegdheden toepassen die wij in Nederland gewend
zijn. Dat hoeft niet noodzakelijkerwijs slecht te zijn. Ik ken de situatie
onvoldoende om feiten en cijfers te kunnen noemen, maar het is helemaal
niet uitgesloten dat Nederlandse opsporingsinstanties in staat zullen zijn
om in het buitenland de door ons erkende en hier gebruikelijke opsporingsmethoden toe te passen om criminaliteit in ons land aan te pakken,
terwijl dat in het andere land misschien niet mogelijk is vanwege de weten regelgeving daar. Heeft de minister de indruk dat die situatie zich
regelmatig voordoet? Als het regelmatig voorkomt, is dat een plus. Maar
dan moeten wij er wel een prijs voor betalen, namelijk een eventuele
inbreuk op datgene wat wij in Nederland gewenst achten. Stel dat dit
wetsvoorstel wordt aangenomen door de Kamer, is de minister dan bereid
tot een deugdelijke monitoring die begint op het moment dat er bevoegdheden worden toegepast die wij in Nederland anders niet zouden hebben?
Het zou goed zijn als de Kamer daarover wordt geïnformeerd, zodat wij in
ieder geval weten wat het effect daarvan is, ervan uitgaande dat het
wetsvoorstel wordt aangenomen. Ik doe er nog geen mededeling over,
want ik ben er nog niet uit wat de VVD-fractie op dit punt moet worden
geadviseerd.
Mevrouw Helder (PVV): Het zijn een heleboel woorden van de heer Van
der Steur, waarvan ik er een paar uitlicht. Hij ondergraaft zijn argument
meteen door te zeggen dat het gaat om samenwerking zoals wij al
gewend zijn. Dat is dus niet zo in de gevallen die de minister heeft
genoemd. Dan wordt het meer dan wij gewend zijn. Het valt mij toch
tegen van de VVD dat zij dat weliswaar een keerzijde van de medaille
noemt, maar het blijkbaar niet zo’n schaduwzijde vindt dat het te allen
tijde voorkomen dient te worden. Er wordt gevraagd om een evaluatie en
het informeren van de Kamer, maar dan is het zoals gewoonlijk weer te
laat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

30

De heer Van der Steur (VVD): Ik deel het standpunt van collega Helder
niet. Je kunt wel spreken over een schaduwzijde aan onze kant, die
zorgvuldig besproken en afgewogen dient te worden. Ik heb niet gezegd
wat de uiteindelijke afweging van de VVD-fractie zal zijn. Er is dan ook
geen grond voor de conclusie die mevrouw Helder in mijn woorden legt.
Ik zeg wel – daarover hoor ik mevrouw Helder niet – dat er tegenover de
schaduwzijde ook een zonnige zijde is, namelijk dat Nederland in andere
landen bevoegdheden kan toepassen waarover zij nog niet hebben
nagedacht en wij wel. Ik vraag wat naar de indruk van de minister in de
toekomst het voordeel daarvan zal zijn, want dat moet in ieder geval in de
afweging worden meegenomen. Uiteindelijk willen wij allemaal hetzelfde,
namelijk dat criminaliteit in Europa al dan niet grensoverschrijdend
effectief en voortvarend wordt aangepakt. Daarvoor zitten wij hier.
Daarom moet je de afweging maken tussen de positieve en de negatieve
kanten. Ik ben de eerste om te zeggen dat het aspect dat naar voren wordt
gebracht een negatief aspect is.
Voorzitter. Ik rond af. Ik kan nog niet zeggen of de VVD-fractie voor of
tegen het wetsvoorstel zal stemmen. Dat geldt ook voor het amendement.
Ik zal het in beraad nemen en met de fractie bespreken.
De heer Çörüz (CDA): Voorzitter. Ik dank de minister voor de heldere
beantwoording. Volgens de CDA-fractie kan het Europees bewijsverkrijgingsbevel zeker een bijdrage leveren aan het optreden tegen internationale criminaliteit.
Met betrekking tot de bagatelzaken sluit ik mij kortheidshalve bij mijn
buurman aan. Dan is dat nog eens onderstreept.
Niet onbelangrijk is dat tot op heden slechts twee landen het EBB hebben
geïmplementeerd. Ik wil van de minister weten hoe het proces na
vandaag zal zijn. De sterkte van het EBB hangt natuurlijk ook af van het
aantal lidstaten dat het heeft geïmplementeerd. Met alle collega’s moet ik
constateren dat het na vier jaren twee landen zijn. De minister heeft aan
het begin van zijn eerste termijn heel scherp het EBB naast de huidige
rechtshulp gezet. Ik vraag mij af waarom die andere landen er dan niet
van overtuigd zijn. Hij geeft heel sterk aan wat de voordelen zijn. Dan
hadden al die landen, 27 tot vandaag, moeten implementeren. Wat zit
daarachter en wat gaat de minister doen? Wij kunnen wel implementeren,
maar als dat op een gegeven moment maar 3 landen zijn, dan zijn er nog
steeds 24 landen waarmee wij op een klassieke oude, dus ook verouderde
en tijdrovende manier werken.
Ik ben blij dat de minister heel expliciet heeft aangegeven dat bij de
huidige rechtshulp geen bepalingen zijn opgenomen ten aanzien van
rechtsbescherming, maar dat dit wel het geval is bij het EBB. Dat doet mij
deugd. Het is wel goed om kritisch te blijven op een aantal zaken. Dat vind
ik ook te prijzen van de collega’s.
Ik heb nog een laatste vraag over het doorgeven van EBB-gegevens aan
derde niet-Europese lidstaten. Ik zal dat even klip-en-klaar met een casus
verduidelijken. Mijn voorbeeld heeft betrekking op een Nederlandse
verdachte van terroristische misdrijven. Een andere lidstaat vraagt aan
Nederland op grond van het EBB om gegevens over die verdachte. Wij
verstrekken die gegevens vervolgens. Ik hoor de minister klip-en-klaar
zeggen dat die gegevens op grond van de Europese dataprotectierichtlijn
dan niet aan derde landen worden doorgegeven. Zijn er situaties te
bedenken waarin dit wel zou mogen? Het gaat immers om iets ernstigs,
om een verdachte van terrorisme. Zijn er dan wellicht andere verdragen
van een hogere rangorde? Heel veel landen, waaronder Nederland,
hebben bilaterale overeenkomsten met andere landen, bijvoorbeeld met
de Amerikanen. Is het mogelijk dat Amerika dan aan dat Europese land
laat weten dat het in het kader van een ander onderzoek ook specifieke
belangstelling heeft voor die Nederlandse verdachte en dat het
vervolgens die informatie kan krijgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

31

De heer Recourt (PvdA): Voorzitter. Ik heb in eerste termijn de positieve
grondhouding van mijn fractie al naar voren gebracht. Die hoef ik dus niet
te herhalen. Ik wil nog wel een aantal punten van kritisch nadenken
benoemen.
Het eerste punt betreft het klachtrecht. Ik vind een klachtrecht op zichzelf
prima. Dan zeg ik ook meteen iets over het amendement. Wat mij betreft,
hebben we daarmee voldoende rechterlijke borg ingebouwd en hebben
we geen verlofstelsel nodig. Het probleem van het klachtrecht is natuurlijk
wel dat je pas kunt klagen als je weet dat er wat aan de hand is. Daar lijkt
het hier toch wel aan te schorten. Dan is het gevaar levensgroot dat het
klachtrecht een lege hand of een dooie mus is. Welke uitdrukking je er ook
maar tegenaan wilt gooien! Een ander punt is natuurlijk het beperkte
aantal gronden waaraan vervolgens getoetst kan worden.
Het tweede punt van kritisch nadenken betreft het element van de
bevoegdheden die andere lidstaten wel hebben en Nederland niet. Dat
zijn kleine elementen, maar ik blijf dat wel een moeilijk onderdeel vinden.
Het derde punt is het wederzijds vertrouwen. Je kunt niet samenwerken
zonder vertrouwen, maar je moet ook niet naïef zijn. Wat kun je nu als
lidstaat doen als blijkt dat een aantal landen dat vertrouwen niet waard is?
Wij hebben dat in andere dossiers ook gezien. In dit dossier speelt het
natuurlijk evenzeer. Moet je dan niet met zwarte lijsten of iets dergelijks
gaan werken?
Ik heb ten slotte nog een praktische vraag. Ik heb niet veel vragen over de
dubbele strafbaarheid op zichzelf. Volgens mij is de achterliggende norm
goed gedekt met de lijstfeiten en het territorialiteitsbeginsel. Maar hoe zit
het eigenlijk met die lijstfeiten? Kunnen die in de loop van de rit
aangepast worden? Of staat de lijst nu vast en is die daarmee een
gegeven?
De vergadering wordt van 13.34 uur tot 13.42 uur geschorst.
Minister Opstelten: Voorzitter. Ik dank de leden voor hun interventies in
tweede termijn. Het is belangrijk dat wij dit debat voeren. Ik wil nog eens
zeggen waar wij vandaan komen en waarom dit nu op tafel ligt. In 1999 is
in Tampere besloten om samen te werken op basis van wederzijdse
erkenning. Dat is de harde lijn. In het Verdrag van Lissabon is dit ook
gecodificeerd. Dat is een gegeven. Wij geven daar nu vorm aan en wij
gaan daar in de EU mee verder. We moeten geen stap terug zetten in de
samenwerking bij het binnen een goede en uitgebalanceerde situatie
aanpakken van de criminaliteit. Dat is duidelijk het beleid van het kabinet.
Het zou de aanpak van grensoverschrijdende criminaliteit niet ten goede
komen als wij nu een stap terug zouden zetten. Vandaar dat wij hiermee
komen.
De heer Van der Steur vroeg waarom wij, als dit zo urgent is, pas de derde
lidstaat zijn die dit implementeert. Ik wil daar natuurlijk met mijn collega’s
over spreken en zal daarbij ook het resultaat van ons wetgevingsoverleg
vermelden. Natuurlijk wil ik met name onze buurlanden, waarbij dit voor
ons heel veel baat zou hebben, ertoe stimuleren om hier tempo mee te
maken. Wij hebben niet de indruk dat er allerlei principiële, fundamentele
of andere belemmeringen zijn. De vraag of wij op dit punt een andere kant
op kunnen, is dus totaal geen onderwerp van gesprek. Ik denk dus dat
men gewoon met procedurele argumenten komt. Dat is niet goed, maar je
positie is het helderst als je dit zelf hebt geïmplementeerd en als de
Tweede Kamer daarachter staat. Wij vinden dit immers natuurlijk wel
belangrijk, want anders zou ik dit niet zo zeggen.
In de richting van mevrouw Gesthuizen wil ik natuurlijk niet alles herhalen
wat wij in de eerste termijn hebben gewisseld; dat heeft zij ook niet
gedaan. Toch wil ik nog even ingaan op de zorgvuldigheid. Er is totaal
geen sprake van uitholling van de regels of van de zorgvuldigheid. De
zorgvuldigheid is gewaarborgd. Ik noem nog eens drie punten. Ten eerste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

32

toetst de officier van justitie de weigeringsgronden. Ten tweede is er
eventueel de inzet van de rechter-commissaris. Ten derde is er de
klachtprocedure. Ik ben het er dus niet mee eens dat deze regeling
onzorgvuldig zou zijn.
Mevrouw Helder vroeg nog eens of de regeling nodig is. Criminaliteit gaat
over de grenzen heen. Daar hebben wij het voortdurend met elkaar over.
Wij hebben het er ook voortdurend over dat er meer gedaan moet
worden, dat wij elkaar moeten aanspreken en dat de criminaliteit
grensoverschrijdend moet worden aangepakt. Dat moet natuurlijk
zorgvuldig gebeuren. Een van de voordelen van de EU is dat je dit daarin
kunt doen; dat wil ik nadrukkelijk uitspreken. We hebben Europol, Eurojust
en nu ook instrumenten die wij moeten inzetten. Als anderen iets
achterblijven, laten wij dan niet nalaten om deze stap wel te zetten.
Mevrouw Helder (PVV): Criminaliteit gaat inderdaad over de grens, maar
de PVV zal zich ertegen blijven verzetten dat andere lidstaten ook over de
grens gaan en onze soevereiniteit inperken. Grensoverschrijdende
criminaliteit vergt samenwerking, maar een uitvaardigende lidstaat mag
niet bepalen wat wij hier doen. Dat gebeurt hiermee wel.
Minister Opstelten: Gezien de zorgvuldigheid die hierbij geldt, moet ik
dat tegenspreken. Een ingewikkelde situatie wordt nu overzichtelijker en
krijgt een soberder karakter. Het is zeker praktisch. De rechtsbescherming
gaat er in de kern op vooruit ten opzichte van de huidige rechtshulpsituatie. Wij opereren hier heel duidelijk in. Bovendien is er sprake van
wederkerigheid. Er is geen sprake van rechtsongelijkheid omdat de
regeling voor alle lidstaten geldt.
Mevrouw Helder (PVV): Ik wilde het hier eigenlijk bij laten, maar door
deze woorden van de minister word ik toch weer getriggerd. Er is immers
wel degelijk sprake van rechtsongelijkheid. Een uitvaardigende lidstaat
kan ervoor zorgen dat in Nederland bevoegdheden worden ingezet voor
een strafbaar feit, terwijl die bevoegdheden niet zouden kunnen worden
ingezet als sprake was van een interne Nederlandse situatie. Dat is
keiharde rechtsongelijkheid. De minister wijst er nu op dat Nederland als
uitvaardigende lidstaat dat ook kan doen, maar het principe van de PVV is
en blijft dat de ene lidstaat niet de soevereiniteit van de andere lidstaat
mag aantasten. Omgekeerd mag het dus ook niet. Er is wel degelijk sprake
van rechtsongelijkheid omdat een uitvaardigende lidstaat iets aan
Nederland kan vragen wat wij zelf niet zouden kunnen toepassen.
Minister Opstelten: Criminelen laten zich niet leiden door lokale grenzen
of door landsgrenzen. De medaille heeft twee kanten. Er zijn heldere
afspraken gemaakt die goed uitvoerbaar zijn. Die gelden ook voor andere
landen en dat voordeel hebben wij gewoon nodig.
Verstrekking van een kluisverklaring is niet verplicht. Artikel 13 voorziet in
een weigeringsgrond in verband met veiligheid van getuigen enzovoort.
De motie van mevrouw Helder lijkt mij een gepasseerd station. Het
kaderbesluit is vastgesteld en laat een andere regeling niet toe. De Kamer
heeft ermee ingestemd. Bovendien is de motie niet nodig vanwege het
territorialiteitsbeginsel dat als waarborg geldt. Ik ontraad dan ook
aanneming van de motie.
Ik kom bij de vragen en opmerkingen van de heer El Fassed. Ik herhaal dat
de rechtsbescherming is gewaarborgd in het wetsvoorstel. De beslagprocedure biedt bescherming aan belanghebbenden. Ook de toetsing door de
rechter-commissaris van bepaalde dwangmiddelen blijft overeind.
Toetsing vooraf is ook in het huidige rechtshulpverkeer niet aan de orde.
Dat zou een stap achteruit zijn ten opzichte van de huidige samenwerking
en dat zou zeer onwenselijk zijn. Het wetsvoorstel is beter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

33

Je zou kunnen zeggen dat het dictum van deze motie – «verzoekt de
regering, initiatieven te ontplooien» et cetera – overbodig is. De regering
doet bij elk voorstel namelijk niets anders dan dat. Tot de heer El Fassed
zeg ik dus dat de motie eigenlijk overbodig is, want wij doen dat. De
motivering van de motie vind ik nogal negatief. Als ik daaroverheen stap
en gewoon alleen naar het dictum kijk, is de motie overbodig. Zo kijk ik
dus naar deze motie.
Ik kom bij de motie van de heer El Fassed inzake een rechterlijke toetsing
van de richtlijn EOB. Voorafgaande zeg ik nogmaals dat het nogal een laat
moment is. De onderhandelingen lopen inmiddels al twee jaar. Ik heb de
Kamer telkens op de hoogte gehouden en heb nooit iets gedaan in
afwijking van de wens van een meerderheid van de Kamer. In de
conceptrichtlijn is een iets bredere toetsing opgenomen, onder andere
voor de proportionaliteit. Het lijkt overdreven om er in alle gevallen een
rechter bij te betrekken. Ik denk ook niet dat dit begrepen zal worden door
mijn collega’s, zeker gezien de huidige praktijk waarin dit ook niet zo is.
Nederland zet zich in Brussel, in belangrijke mate gesteund door de
Kamer, blijvend in op het punt van het voorkomen van ongerichte en
niet-proportionele bezoeken. Dat moet als zodanig voldoende zijn.
Specifiek voor telefoontaps en het gebruik van internet geldt dat bij
uitvoering het Nederlands recht van toepassing is, inclusief rechterlijke
betrokkenheid conform het Wetboek van Strafvordering. Ik herhaal dat het
dictum van de motie overbodig is omdat wij dit, binnen de context die ik
net heb geschetst, al doen. Ik ontraad de motie vanwege de argumenten
die ik zonet heb gegeven.
Het kernpunt van de heer Van der Steur is de urgentie, een terecht punt
van alle afgevaardigden. Hoe nu verder? Je hebt het meeste gezag als je
zelf je huiswerk af hebt. Wat dat betreft geeft de heer Van der Steur mij
een steun in de rug door het wetsvoorstel bij de stemmingen te steunen.
Ik zal niet nalaten om mijn collega’s hierop aan te spreken.
De bagatelfeiten zijn natuurlijk ook een punt dat wij scherp in de gaten
houden, binnen de mogelijkheden en instrumenten die wij hebben. In
eerste termijn heb ik aangegeven dat het legaliteitsbeginsel een lidstaat
niet ontslaat van het volgen van de eis van proportionaliteit. Het legaliteitsbeginsel kent vaak uitzonderingen voor lichte strafbare feiten. Ik denk
dat het alleszins mogelijk is om dit vanaf het begin heel goed en scherp te
doen. Ook zullen wij de mensen die het doen – dus het OM – hierop
scherp aanspreken.
Waarom doen wij dit? Wij implementeren dit kaderbesluit omdat het een
Europese verplichting is. Die Europese verplichting geldt voor alle
EU-lidstaten. Ik ga niet zeggen dat ik het er ook maar bij laat zitten omdat
andere lidstaten te laat zijn. Wij vinden dit namelijk noodzakelijk. Het is
een kaderbesluit dat voordelen biedt. Er is al een keer overwogen om het
uit te stellen, maar wij hebben met elkaar besloten om het niet te doen. Ik
heb dat ook in de eerste termijn geantwoord. Wij zijn gewend om dan de
afspraken na te komen. Mevrouw Helder zei ook dat de regeling te ver
gaat. Ik herhaal dat de regels gelden voor alle lidstaten. Zoals de heer Van
der Steur terecht heeft gezegd, verzekert de regeling dat andere lidstaten
zich niet kunnen verschuilen achter hun nationale regelgeving als het gaat
om de 32 lijstfeiten.
De heer Van der Steur wees erop dat het erom gaat, de regeling goed uit
te voeren. Wij zullen in Nederland de regeling goed monitoren. Ook op
Europees niveau zullen wij aansporen tot evaluatie van de praktische
toepassing en van de eventuele problemen wanneer die zich zullen
voordoen.
De heer De heer Çörüz vroeg waarom de andere landen niet hebben
geïmplementeerd. Ik heb daarover het nodige gezegd. Wij zullen de
desbetreffende landen daarop aanspreken. Niemand wil in aanmerking
komen voor de inbreukprocedure. Dan krijg je last met je eigen parlement,
maar ook met je Europese collega’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

34

De heer Çörüz en de heer Van der Steur hebben gesproken over de
bagatelzaken. Ik wil nog een argument onder hun aandacht brengen
waarom ik hun zorgen over de bagatelzaken niet deel, hoewel ik ze ook
niet zal bagatelliseren, maar scherp zal volgen. De bestaande praktijk redt
zich prima op dit punt. Overleg en enige flexibiliteit volstaan. Het is echt
niet zo dat op grond van het kaderbesluit EBB dit allemaal anders wordt.
Voor nagenoeg het hele toepassingsbereik van het kaderbesluit geldt dat
dit gelijk is aan wat nu al kan worden gevraagd met een rechtshulpverzoek. In de praktijk leidt dit niet tot problemen. Het gaat straks alleen
wel efficiënter, door het gebruik van een standaardformulier en het
hanteren van termijnen.
De heer Recourt vroeg of de lijst kan worden aangepast. Ja, dat kan. Het
vergt wijziging van het kaderbesluit en vervolgens een wetswijziging. Het
kan dus nooit gebeuren zonder instemming van deze Kamer en van de
parlementen van alle andere lidstaten.
De heer Çörüz vroeg naar de verstrekking van gegevens aan derde landen.
Laat ik het helder zeggen. Gegevens die zijn verstrekt aan een ander land
mogen niet worden doorgegeven aan een andere EU-lidstaat of een
niet-lidstaat, zonder toestemming van het land dat de gegevens heeft
verstrekt. Dat is een heldere lijn.
Voorzitter. Ik zou het hierbij willen laten.
De voorzitter: Er is een vraag voor u van de heer Van der Steur.
De heer Van der Steur (VVD): Ik heb de minister duidelijk horen
toezeggen dat hij niet alleen in Nederland de werking zal monitoren, maar
dat hij ook zal aandringen op monitoring in Europa. Wij hebben vrij
uitgebreid stilgestaan bij het heel specifieke punt van de toepassing van
bevoegdheden uit het buitenland die in Nederland niet zouden kunnen
worden toegepast. Als dit wetsvoorstel zou worden aangenomen, vind ik
dat de Kamer daarover moet worden geïnformeerd. Hoe stelt de minister
zich concreet voor om aan die toezegging handjes en voetjes te geven?
Minister Opstelten: Als je monitort, dan monitor je beide kanten van de
medaille. Dat heb ik bedoeld. Ik vind dat wij dat moeten doen voor de
eigen nationale toepassing. Ik kan mij voorstellen dat ik, als wij hiermee
gaan werken, bij de normale rapportage, of een keer per jaar, de Kamer
informeer over de beide kanten van de medaille en daarbij aangeef wat de
ervaringen zijn. Ik wil het zelf weten en ik ben gaarne bereid om de Kamer
te informeren over de uitkomsten van wat ik zelf wil weten.
De heer Recourt (PvdA): Als het zulke enorme uitzonderingen zijn,
kunnen we dan niet afspreken dat de Kamer altijd geïnformeerd wordt als
een dergelijke bevoegdheid wordt toegepast, in plaats van eens per jaar?
Het gebeurt toch zelden of nooit.
Mijn tweede vraag betreft de mogelijkheid om te klagen bij de rechter.
Mijn opmerking daarbij was: als je het niet weet, dan kun je ook niet
klagen. Kan de minister daar nog eens een toelichting op geven?
Minister Opstelten: Wat het eerste punt betreft, moeten wij ons
beperken. We moeten niet in elke situatie informeren. Dat doen we
nergens. We moeten de Kamer gewoon in een normale rapportagelijn
informeren. Als een geval heel bijzonder is, dan heb ik altijd de neiging
om de Kamer te informeren. Dan is er ook vanzelf een spanningsveld. Dat
verwacht ik trouwens helemaal niet. Ik denk dat we nu gewoon aan de
slag moeten. Er is ook een voordeel verbonden aan het nadeel dat nog
niet iedereen het doet: we kunnen nu, als dat echt noodzakelijk is, met de
Denen en met de Finnen starten en de Kamer daarover periodiek
informeren. Laten we dat voor het eerst over een jaar doen. Dan hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

35

we ook iets te vertellen en dan kunnen we aan de hand van die rapportage
besluiten hoe we het precies doen.
Het laatste punt: wat als je het niet weet? Iedereen dient op de hoogte te
zijn van zijn of haar eigen situatie. Dan kun je informatie inwinnen. Daar is
ook de advocatuur voor en wij zullen ervoor zorgen dat daarover op een
of andere manier goede voorlichting plaatsvindt. Goede communicatie is
daarvoor een vereiste.
De heer Recourt (PvdA): Even praktisch. Er wordt in Frankrijk tegen mij
strafvervolging ingesteld. Moet ik dan standaard een briefje naar de
Nederlandse justitie schrijven waarin staat: voor het geval dat er
bewijsmateriaal over mij wordt opgevraagd, dien ik nu alvast pro forma
een bezwaarschrift in, want anders vis ik achter het net?
Minister Opstelten: Dat zal niet gelden, anders gaat heel Nederland zo’n
briefje opsturen. Dat zal de rechter niet honoreren, althans daar ga ik maar
van uit. Er moet wel een specifieke aanleiding zijn. Bij een inbeslaglegging
wordt beslagene geïnformeerd over de mogelijkheid om te klagen. Zo
gaan wij daar in Nederland altijd mee om. Als we iets doen, als we
ingrijpen, dan wijzen we betrokkene op zijn rechten. Dat is hier het
algemene beginsel en dat is dan een concreet voorbeeld daarvan.
De heer Recourt (PvdA): Nog een vraag voor mijn begrip. Het gaat hier
niet om beslagleggen, het gaat hier om het overdragen van bestaand
bewijs. Sturen wij betrokkene, voordat we dat bewijs overdragen, een
briefje: er wordt nu bewijs overgedragen aan Frankrijk?
Minister Opstelten: Nee, dat zullen we niet doen. Dat is niet de praktijk,
nee.
De heer Recourt (PvdA): Dus weet je het niet.
Minister Opstelten: Soms weet je het niet, maar zo zijn er wel meer
dingen. Je moet zorgen dat er geen aanleiding is om daarmee in
aanraking te komen. Er zijn zaken waarin het wel zo is en dat weet je dan
niet altijd. Dat hoef ik niet aan de heer Recourt uit te leggen.
De voorzitter: Dan zijn wij gekomen aan het einde van dit wetgevingsoverleg. Ik dank de leden voor hun inbreng en de minister voor de
beantwoording. De stemmingen worden volgende week dinsdag, 12 juni
2012, verwacht.
Sluiting 14.05 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 717, nr. 13

36