Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 997

Vliegramp MH17

Nr. 38

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE, VAN
BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN DEFENSIE EN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 april 2015
Met deze brief informeren wij u, mede namens de Minister-President, over
de laatste stand van zaken met betrekking tot de ramp met Malaysia
Airlines vlucht MH17. In deze brief gaan wij tevens in op:
− het verzoek van de Vaste commissie Buitenlandse Zaken (en Veiligheid
en Justitie), hierna te noemen VKC, tot reactie op het bericht RTL
nieuws «het was een BUK raket» (20 maart 2015);
− het VKC verzoek inzake de gevolgen van de amnestieregeling uit de
Minsk-overeenkomst van 12 februari 2015 voor de mogelijke daders of
verantwoordelijken voor het neerhalen van de MH17 (aanvulling op de
eerdere reactie van 12 februari 2015, Kamerstuk 33 997, nr. 35);
− het verzoek van het lid De Roon (7 april) om een brief over het bericht
«Geheim verslag uitgelekt, Nederland wist van luchtdoelraketten
MH17» (Rtlnieuws.nl, 4 april 2015, Handelingen II 2014/15, nr. 72,
item 27) en het door het lid Omtzigt eerder aangevraagde debat over
hetzelfde onderwerp (22 januari 2015, Handelingen II 2014/15, nr. 45,
item 7);
− de acties die voortvloeien uit de motie Sjoerdsma over overleg met de
luchtvaartsector met het oog op een betere informatievergaring en
risicoanalyse (Kamerstuk 33 997, nr. 32, 12 februari 2015).
De inspanningen van het kabinet zijn nog altijd gericht op de drie eerder
geformuleerde doelstellingen: 1. repatriëring van de lichamen en
persoonlijke bezittingen; 2. onderzoek naar de toedracht van de ramp;
3. strafrechtelijk onderzoek.
Fact Finding missie en mogelijke hervatting van de repatriëringsmissie
In verband met de weersomstandigheden en de veiligheidssituatie kon
het Landelijk Team Forensische Opsporing (LTFO) de afgelopen maanden
geen forensisch onderzoek doen op de burnsites. Wel is steeds uitgegaan

kst-33997-38
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 997, nr. 38

1

van een hervatting van de operatie zodra de omstandigheden dat weer
toelieten en om voorafgaand een Fact Finding Missie (FFM) te organiseren.
Van 20 tot en met 28 maart 2015 is de FFM uitgevoerd om inzicht te
krijgen in de noodzakelijke condities en randvoorwaarden rond Donetsk
en de beide burnsites. De gehele operatie staat onder leiding van de Head
of Mission, dhr Aalbersberg van de Nationale Politie. Bij de hervatting van
de repatriëringsmissie door de Interim Presentie van de Combined Joint
Interagency Task Force (IP-CJTIF) op de crashsite, onder leiding van een
vertegenwoordiger van het Ministerie van Defensie, zal de nadruk heel
duidelijk liggen op het forensisch opsporingsdeel.
Tevens hoopt het kabinet dat het daarmee mogelijk is om, mede op basis
van de menselijke resten die op 28 maart naar Nederland zijn gebracht, de
laatste twee Nederlandse slachtoffers te identificeren. Daarnaast wordt
gekeken wanneer onlangs gevonden persoonlijke eigendommen naar
Nederland kunnen worden vervoerd.
Tijdens de FFM is door de experts van de Nationale Politie (NP) en het
Ministerie van Defensie geconstateerd dat de feitelijke bodemomstandigheden en lokale condities momenteel gunstig zijn. Na orthodox Pasen
(vanaf woensdag 15 april) en als de veiligheidssituatie dit toelaat, zal de
repatriëringsmissie haar werkzaamheden op de crashsite hervatten. De
inschatting is dat veertien werkdagen nodig zijn om praktisch alle nog
aanwezige menselijke resten te bergen. Er zal worden gewerkt met een
team van experts van de NP en Defensie dat een deel van de grond
afgraaft en ter plaatse handmatig doorzoekt. Ook experts uit Maleisië en
Australië werken mee. De thuisbasis voor de repatriëringsmissie is
ingericht in Kharkiv. Vanuit Donetsk zal een deel van de missie dagelijks
heen en weer gaan reizen naar de crashsite. Er wordt dus niet overnacht
op de crashsite.
Het lokale agentschap voor rampenbestrijding (SES) verleent wederom
steun ter plaatse via de OVSE. Voor de begeleiding van en naar de
crashsite wordt een beroep gedaan op het OVSE team in Donetsk. Het
lokale OVSE team in Donetsk speelt een grote rol bij het geven van lokale
veiligheidsadviezen. Dit team is zeer goed op de hoogte van lokale
sentimenten en mogelijke bedreigingen.
Ook als na deze missie nog menselijke resten of persoonlijke bezittingen
worden gevonden, kunnen die bij de lokale autoriteiten worden
ingeleverd en worden deze nog naar Nederland overgebracht. De eerder
hierover gemaakte afspraken houden stand.
Veiligheidsbeeld Oost-Oekraïne
De veiligheidssituatie in Oost-Oekraïne is de afgelopen weken vrijwel
ongewijzigd. Het aantal schermutselingen is gedaald en de geweldsincidenten zijn afgenomen. Het wantrouwen tussen de partijen overheerst
echter, waardoor zonder waarschuwing de gevechten opnieuw kunnen
uitbreken. Kleinschalige gevechten hebben nog plaats. Er zijn geen
indicaties voor oplaaiende gevechten op de zeer korte termijn. Sinds
enige tijd is ook de veiligheidssituatie rond de crashsite verbeterd, omdat
de frontlinie van de gevechten is opgeschoven.
Deze ontwikkeling is in sterke mate afhankelijk van de intentie van de
partijen ten aanzien van het Minsk II-akkoord. Tot op heden zijn de
indicaties hieromtrent tegenstrijdig. Er zijn aanwijzingen voor toenemende spanningen tussen rebellengroeperingen onderling. Dit kan op
termijn leiden tot geweldsincidenten in het separatistische achterland,
waaronder mogelijk rond de crashsite.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 997, nr. 38

2

Identificatieproces
Alle in Nederland aanwezige menselijke resten die voor 28 maart 2015 in
Hilversum zijn ontvangen, zijn van een DNA-profiel voorzien, voor zover
dat technisch mogelijk was. Van sommige menselijke resten was het niet
mogelijk om een DNA-profiel vast te stellen. Op 28 maart ontving het
team in Hilversum opnieuw een hoeveelheid menselijke resten. Deze zijn
nu ook gecategoriseerd en een deel hiervan is inmiddels bemonsterd en
ter profilering aan het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) overgedragen. De verwachting is dat de repatriëringsmissie opnieuw een
hoeveelheid menselijke resten zal verzamelen. De inzet is nog steeds om
de laatste twee slachtoffers te kunnen identificeren.
Alle menselijke resten moeten daarom worden bemonsterd, waardoor het
onderzoek in Hilversum en op het NFI vermoedelijk nog maanden zal
duren.
Het teruggeven van de geïdentificeerde menselijke resten die nog in
Hilversum aanwezig zijn, is een proces dat in overleg met de
nabestaanden geschiedt en zorgvuldig wordt uitgevoerd. Op dit moment
wachten nog vele nabestaanden met het ontvangen van de geïdentificeerde menselijke resten, omdat zij de hoop hebben dat nog meer
geïdentificeerde resten van de slachtoffers zullen volgen. Ook deze
situatie maakt dat de werkzaamheden in Hilversum voorlopig voortduren.
Inmiddels is het grootste deel van de overlijdensaktes van buitenlandse
slachtoffers afgegeven en wordt hard gewerkt aan het beschikbaar krijgen
van de laatste overlijdensaktes. De ambassades van de betrokken landen
worden hierover regelmatig geïnformeerd.
Nabestaanden
In de week van 2 maart jl. heeft de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV)
de nabestaanden van de slachtoffers van de ramp met vlucht MH17 de
mogelijkheid geboden om de wrakstukken van het toestel te bekijken. In
totaal hebben 533 nabestaanden van 151 slachtoffers van die
mogelijkheid gebruik gemaakt. Onder hen was een aantal nabestaanden
van slachtoffers uit andere landen. Op luchtmachtbasis Gilze-Rijen werden
de nabestaanden rondgeleid op de drie locaties waar zich wrakstukken
bevinden: de hangar waar het onderzoek plaatsvindt en de twee shelters
waar de overige wrakstukken zijn opgeslagen. In de hangar waar het
onderzoek plaatsvindt, konden de nabestaanden vanaf een verhoging de
voor het onderzoek meest relevante delen bekijken en bloemen achterlaten. In de voorbereiding op dit bezoek en de uitvoering hiervan hebben
ook de familierechercheurs en casemanagers van Slachtofferhulp
Nederland een belangrijke rol gespeeld.
Via het Informatie en VerwijsCentrum Vliegramp Oekraïne (IVC) en
wekelijks twee nieuwsbrieven worden nabestaanden op de hoogte
gehouden van relevante ontwikkelingen. De ondersteuning door
casemanagers blijft heel 2015 beschikbaar. Familierechercheurs houden
contact met de nabestaanden over het strafrechtelijk onderzoek.
Herdenking 17 juli
De nabestaanden verenigd in de Stichting Vliegramp MH17, organiseren
op 17 juli 2015 een herdenking in Nieuwegein op dezelfde locatie waar
eerder bijeenkomsten zijn gehouden voor de nabestaanden. De rijksoverheid, Slachtofferhulp Nederland en Stichting Arq Impact ondersteunen de Stichting Vliegramp MH17 bij de organisatie van de
herdenking. De kosten van de herdenking worden door het Rijk gedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 997, nr. 38

3

Veiligheid luchtruim/luchtvaartveiligheid
Naar aanleiding van de motie Sjoerdsma (Kamerstuk 33 997, nr. 32,
12 februari 2015) is met de Nederlandse luchtvaartmaatschappijen en
Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (VNV) geïnventariseerd op welke
wijze invulling kan worden gegeven aan het overleg over betere informatievergaring en risicoanalyse van vluchten over conflictgebieden. Op basis
van deze inventarisatie is besloten dat onder gedeeld ambtelijk voorzitterschap van de Ministeries van Infrastructuur en Milieu en Veiligheid en
Justitie eind deze maand vervolgoverleg plaatsvindt. In dit overleg wordt
gesproken over enerzijds de internationale ontwikkelingen van ICAO en
het Europees agentschap voor luchtvaartveiligheid (EASA) en anderzijds
over het Nederlandse systeem van informatie-uitwisseling en risicoanalyses. Over de invulling van de motie en de voortgang binnen ICAO en de
specifieke ICAO Task Force Risico Conflict Zones heeft de Staatssecretaris
van IenM u op 25 maart per brief geïnformeerd (Kamerstuk 31 936,
nr. 263, 25 maart 2015).
Onderzoek toedracht
Het onderzoek naar de toedracht door de OVV is in volle gang. De OVV
heeft aangegeven dat het rapport daarover in oktober 2015 wordt
verwacht.
Strafrechtelijk onderzoek
De internationale samenwerking binnen het strafrechtelijk onderzoek
verloopt nog steeds goed, zowel in Nederland als in het «field office» in
Oekraïne waar de JIT-landen informatie delen. Binnen het JIT wordt in de
verdeling van de verschillende opsporingsactiviteiten aangesloten bij
ieders specifieke expertise. Naast de samenwerking binnen het JIT zijn er
sinds de laatste kamerbrief nieuwe rechtshulpverzoeken gedaan aan
andere landen. Op 8 en 9 april is een delegatie van het Openbaar
Ministerie (OM) en de Nationale Politie voor overleg in Moskou geweest.
Daar is met bevoegde autoriteiten gesproken over de uitvoering van het
rechtshulpverzoek. Eind maart heeft het Nederlandse OM een bezoek
gebracht aan Maleisië in het kader van het finaliseren van de afspraken
rondom het volledig lidmaatschap van Maleisië aan het JIT. Daarvoor zijn
in samenspraak met alle andere JIT partners nieuwe werkafspraken
opgesteld.
Het forensisch onderzoek aan de wrakstukken is in volle gang. In nauwe
afstemming met de OVV wordt hierbij ook specifieke internationale
expertise betrokken, als extra waarborg dat het onderzoek op de meest
zorgvuldige wijze plaatsvindt.
Op 30 maart jongstleden is door het JIT een getuigenoproep uitgebracht
waarin eenieder die meer informatie heeft over de toedracht rondom de
crash van de MH17 wordt opgeroepen zich te melden. De getuigenoproep
is online verspreid via websites en social media-kanalen van politie- en
justitiediensten en nieuwssites van kranten en radio en tv-stations. De
oproep is gedaan in een video, waarin beelden te zien zijn van het
transport door Oost-Oekraïne van een BUK-raketsysteem op een
dieplader. In de oproep zijn ook gedeelten van afgeluisterde telefoongesprekken opgenomen. Naar aanleiding van deze getuigenoproep hebben
zich binnen een week al vele getuigen gemeld bij het internationale
onderzoeksteam. Het OM heeft aangegeven dat er ruim 300 reacties zijn
binnengekomen, waarvan tientallen bruikbare. Het gaat om 170 e-mails,
135 telefonische meldingen, een Skype-melding en een reactie via
VKontakte, een Russische social media platform.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 997, nr. 38

4

Het kabinet beziet momenteel verschillende mogelijkheden tot strafvervolging en berechting. Zodra het internationale onderzoek het toelaat zal
uw Kamer daarover vertrouwelijk worden geïnformeerd. Ook worden de
Kamervragen van de leden Sjoerdsma en Omtzigt aan de Ministers van
Veiligheid en Justitie en van Buitenlandse Zaken over de vervolgings- en
berechtingsstrategie van verdachten van het neerhalen van vlucht MH17
op 17 juli 2014 (ingezonden 9 april 2015, Aanhangsel Handelingen II
2014/15, nr. 2058) zo spoedig mogelijk beantwoord.
Uitlekken verslag
Het kabinet betreurt dat het verslag van de briefing van 14 juli 2014 in Kiev
is uitgelekt. Zoals eerder gesteld, is het kabinet van mening dat verslagen
van dergelijke briefings en andere diplomatieke contacten vertrouwelijk
moeten kunnen worden geschreven en behandeld, te meer omdat
dergelijke verslagen ook de zienswijze van het gastland en van vertegenwoordigers van andere landen kunnen bevatten. Vertrouwelijkheid is
cruciaal voor het goed functioneren van het internationale diplomatieke
verkeer. Om die reden is de Kamer eerder geïnformeerd dat het verslag
zelf niet openbaar gemaakt zou worden en heeft het kabinet in eerdere
brieven de strekking ervan gegeven. Het verslag is ook in handen van de
OVV gesteld ten behoeve van het onderzoek naar de toedracht van de
ramp.
Verzoek om reactie op bericht RTL Nieuws
Op 19 maart jl. zond RTL Nieuws een reportage uit waarin een verslaggever delen van een BUK-raket op de crashsite vond. In reactie hierop zegt
de OVV dat het gevonden materiaal wordt betrokken in het onderzoek. De
OVV wil dat de eindconclusie wordt bevestigd door informatie uit
meerdere bronnen. Dat is een complex en tijdrovend proces. Daarbij moet
van elke bron worden aangetoond wat het verband is met het vliegtuig
van Malaysia Airlines, onder meer omdat het vliegtuig is neergestort in
een conflictgebied. Het onderzoek naar de oorzaak van de crash is nu nog
in volle gang en richt zich op veel meer bronnen dan alleen de scherven.
Aanvullend onderzoeksmateriaal is daarbij welkom, maar het is van
belang dat onomstotelijk wordt aangetoond dat er een relatie is tussen het
materiaal en het neergestorte vliegtuig.
Het Openbaar Ministerie laat weten dat in het strafrechtelijk onderzoek
naar het neerstorten van vlucht MH17 onder andere rekening wordt
gehouden met het scenario dat het passagiersvliegtuig is neergehaald
door een BUK-raket. Ook het strafrechtelijk onderzoek loopt nog.
In de media is overigens eerder gespeculeerd over het neerhalen van de
MH17 door een BUK-raket. Ook toen is aangegeven dat, om conclusies te
kunnen trekken, dat dan onomstotelijk moet vaststaan wat er is gebeurd.
Zeker ook vanwege de leidende rol van Nederland in beide onderzoeken.
Amnestieregeling
Nederland spant zich in voor een spoedige beantwoording van de vragen
die door het lid Omtzigt zijn gesteld aan de Raad van Ministers van de
Raad van Europa, conform diens motie van 11 maart 2015.
Op 12 februari 2015 bereikten vertegenwoordigers van Oekraïne, de
Russische Federatie, twee separatistenleiders uit de provincies Donetsk en
Loegansk, en een vertegenwoordiger van de Organisatie voor Veiligheid
en Samenwerking in Europa (OVSE), in Minsk overeenstemming over een
pakket van maatregelen ter implementatie van het Minsk protocol en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 997, nr. 38

5

aanvullend memorandum van september 2014, waarin wordt voorzien in
een staakt-het-vuren en geleidelijke stabilisatie van de situatie in
Oost-Oekraïne. In paragraaf 5 van deze overeenkomst wordt gesproken
van amnestie voor personen in verband met «gebeurtenissen in bepaalde
gebieden in de provincies Donetsk en Loegansk» door middel van de
vaststelling van een wet die de vervolging en bestraffing van deze
personen verbiedt.
In paragraaf 6 van het Minsk protocol dat in september 2014 door dezelfde
partijen is gesloten wordt in vrijwel identieke bewoordingen over
eenzelfde wet gesproken. Deze wet is later die maand aangenomen door
het Oekraïense parlement en moet nog worden vastgesteld door de
voorzitter van het parlement en de president. In deze wet wordt een
uitzondering op de amnestie gemaakt voor de daders van de vliegramp en
voor personen die het onderzoek daarnaar bemoeilijken. De Oekraïense
autoriteiten en de vertegenwoordiger van de OVSE hebben op vragen van
de Nederlandse ambassade in Kiev aangegeven dat paragraaf 5 van de
overeenkomst van Minsk van 12 februari 2015 op deze wet doelt en dat de
aangegeven personen niet onder de amnestie zullen vallen.
Daarenboven heeft de Minister-President op 12 februari en marge van de
informele bijeenkomst van de leden van de Europese Raad te Brussel over
deze kwestie gesproken met president Porosjenko van Oekraïne. President
Porosjenko heeft de Minister-President hierbij de garantie gegeven dat de
amnestiewetgeving waarnaar de overeenkomst van Minsk van 12 februari
2015 verwijst, niet zal gelden voor de mogelijke daders van of verantwoordelijken voor het neerhalen van de MH17. Het kabinet heeft Uw Kamer
hierover onverwijld per brief geïnformeerd (Kamerstuk 33 997, nr. 35).
De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties eist in resolutie 2166 van
21 juli 2014 dat de daders van de ramp ter verantwoording worden
geroepen en dat alle staten hieraan meewerken. Een amnestie voor de
verantwoordelijken voor het neerhalen van vlucht MH17 zou hier niet mee
in overeenstemming zijn.
Naast de VN Veiligheidsraadresoluties is ook het Verdrag tot wederrechtelijke gedragingen gericht tegen de veiligheid van de burgerluchtvaart van
belang voor de beoordeling van de rechtmatigheid van de amnestieregeling. Dit verdrag bepaalt onder meer dat de daders van dergelijke
misdrijven moeten worden uitgeleverd of berecht. Rusland, Oekraïne en
Nederland zijn onder meer partij bij dit verdrag.
Onder deze omstandigheden meent het kabinet dat de amnestieregeling
waarover wordt gesproken in de overeenkomst van Minsk van 12 februari
2015 geen betrekking heeft op de verantwoordelijken voor het neerhalen
van vlucht MH17.
Internationale inspanningen
Het kabinet blijft internationaal voortdurend aandacht vragen voor de
medewerking aan de onderzoeken en het belang van opsporing en
berechting van de daders. Zo is dankzij Nederlandse inspanningen in de
laatste resolutie van de Veiligheidsraad over de situatie in Oekraïne (2202
van 13 februari 2015) een bekrachtiging van resolutie 2166 opgenomen. In
een verklaring over de resolutie hebben Maleisië, Nederland en zes
andere grieving nations met eendracht onderstreept dat ieder lid van de
VN zal moeten meewerken aan het onderzoek naar en de vervolging van
de daders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 997, nr. 38

6

Mede op aandringen van Nederland hebben ook de EU lidstaten zich
meerdere malen uitgesproken over MH17. Zo heeft de Europese Raad van
18 december 2014 een oproep gedaan aan alle partijen om ongehinderde
toegang tot het rampgebied te verschaffen ten behoeve van het voortdurende onderzoek. De Raad Buitenlandse Zaken van 19 januari heeft zorg
uitgesproken over Russische uitlatingen die de onafhankelijkheid van het
onderzoek naar de toedracht in twijfel trekken, benadrukt dat dit
onderzoek volledig in lijn is met ICAO regels, en alle partijen opgeroepen
om volledig mee te werken met dit onderzoek. Nederland blijft zich
onverminderd inzetten om MH17 hoog op de Europese agenda te houden.
Om de afwikkeling van MH17 zo soepel mogelijk te laten verlopen,
hebben de bewindslieden met grote regelmaat contact met de meest
betrokken landen. Op maandag 13 april vond bij het Ministerie van
Buitenlandse Zaken een briefing plaats van de OVV en het OM voor het
voltallige Corps Diplomatique. Het kabinet zal de Global Conference on
Cyber Space op 16 en 17 april benutten om met diverse buitenlandse
vertegenwoordigers te overleggen over MH17.
Evaluatie crisisorganisatie door WODC
Op basis van een aanbestedingsprocedure heeft het Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) besloten om de onafhankelijke evaluatie van de crisisorganisatie van de rijksoverheid na de ramp
met MH17 te laten uitvoeren door een team van onderzoekers van de
Universiteit van Twente. Het team staat onder leiding van prof.dr. R.
Torenvlied (hoogleraar publiek management aan de Universiteit Twente,
vakgroep Bestuurskunde). De doelstelling van de evaluatie is om inzicht te
krijgen in hoe de nationale crisisbeheersingsorganisatie na de ramp met
vlucht MH17 heeft gefunctioneerd. Het onderzoek zal naar verwachting in
het najaar van 2015 worden opgeleverd. De resultaten van het onderzoek
worden vanzelfsprekend met u gedeeld. In de bijlage bij deze brief treft u
een «outline» van het onderzoek aan1.
De inspanningen van het kabinet gaan onverminderd door op de eerder
geformuleerde doelstellingen. In een komende stand van zaken brief
wordt u geïnformeerd over de voortgang op de prioriteiten.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 997, nr. 38

7