Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

21 501-04

Ontwikkelingsraad

Nr. 110

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 februari 2009
Hierbij heb ik het genoegen u het verslag aan te bieden van de informele
bijeenkomst van EU-ministers voor ontwikkelingssamenwerking die op
29–30 januari 2009 plaatsvond in Praag.
In navolging van mijn toezegging tijdens het overleg met uw Kamer op
27 januari jl., stuur ik u hierbij tevens het document van de Commissiediensten getiteld «Supporting Democratic Governance through the Governance Initiative: A Review and the Way Forward».1
De minister voor Ontwikkelingssamenwerking,
A. G. Koenders

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

KST127866
0809tkkst21501-04-110
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-04, nr. 110

1

Verslag van de informele bijeenkomst van Europese
bewindspersonen verantwoordelijk voor
ontwikkelingssamenwerking (informele OS-Raad), 29–30 januari
2009 in Praag.
Onder leiding van de plaatsvervangende minister van Buitenlandse Zaken
van Tsjechië, Jan Kohout, werden tijdens de informele OS-Raad de
volgende onderwerpen besproken: toegang tot energie, democratisch
bestuur, de humanitaire situatie in Gaza, gevolgen van de kredietcrisis en
de oostelijke dimensie van EU ontwikkelingssamenwerking. Ook kwamen
kort de EPA-onderhandelingen (Economic Partnership Agreements) aan
de orde.

Toegang tot energie
Nederland was gevraagd de aftrap te verzorgen voor de discussie over
toegang tot energie op lokaal niveau in ontwikkelingslanden. In mijn inleiding heb ik gewezen op het sterke verband tussen gebrekkige toegang tot
energie en blijvende armoede en op het belang van het duurzaam verbeteren van die toegang voor het realiseren van de Millennium Ontwikkelingsdoelen (MDG’s). Om het EU-beleid rond dit onderwerp te versterken
heb ik vijf beleidsaanbevelingen gepresenteerd:
– Focus op hernieuwbare energie voor energiezekerheid op de langere
termijn.
– Let bij biobrandstoffen op de duurzaamheid van de productie.
– Betrek de private sector waar mogelijk.
– Let op het verband met de financiering van maatregelen t.a.v. klimaatverandering.
– Werk aan betere coördinatie van beleid en acties van lidstaten en
Commissie.
Verschillende lidstaten en de Commissie bevestigden deze elementen.
Commissaris Michel zegde toe met een voorstel voor verbeterde coördinatie rond energie-investeringen te zullen komen. Het Voorzitterschap zal
voor de RAZEB van 18–19 mei raadsconclusies over dit onderwerp voorbereiden.

Democratisch bestuur
Onder dit agendapunt werd allereerst gesproken over het beleid gericht
op bevordering van goed bestuur in ontwikkelingslanden. De Commissie
had daartoe een rapportage opgesteld over de vorderingen in de afgelopen twee jaar (Staff Working Paper «Supporting Democratic Governance
through the Governance Initiative: A Review and the Way Forward»).
Ik heb krachtig gepleit voor een gecoördineerde versterking en intensivering van de beleidsdialoog met de ontvangende landen over goed bestuur
en ter begeleiding van begrotingssteun. Goed bestuur en (perspectief op)
ontwikkeling zijn immers nauw met elkaar verbonden. De actieplannen
voor goed bestuur, die de meeste ACS-landen (Afrika, Caraïben, Stille
Oceaan) hebben opgesteld om in aanmerking te komen voor de zogenaamde Governance Incentive Tranche onder het tiende EOF (Europees
Ontwikkelingsfonds), vormen een goed startpunt. Conform de analyse van
de Commissie in het Staff Working Paper, moet nu in een systematische
dialoog met de overheden ter plaatse worden gesproken over de uitvoering van de actieplannen en de concrete vorderingen. De conclusies van
het staff working paper kunnen scherper gesteld worden. Mede in dat licht
heb ik ook de beleidsdialoog over begrotingssteun ter sprake gebracht. Ik
heb aangegeven dat de door de Commissie beoogde uitbreiding van
begrotingssteun aan ACS-landen gepaard moet gaan met een versterking
van de politieke dialoog met deze landen en dat we daarbij als lidstaten en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-04, nr. 110

2

Commissie veel meer gezamenlijk moeten optrekken. Binnen de «gelijkgezinde lidstaten» (zoals Duitsland, Zweden, Spanje, VK), die ik voorafgaand
had geraadpleegd, bleek wel enige sympathie te bestaan voor deze benadering, maar die heeft zich nog niet vertaald in concrete politieke steun. Ik
heb voorgesteld het Nederlandse paper terzake te bespreken voor eventuele conclusies tijdens de RAZEB OS van 18 en 19 mei.
Commissaris Michel zei positief te staan ten aanzien van nauwere samenwerking tussen lidstaten en Commissie rondom goed bestuur en begrotingssteun. Tegelijk waarschuwde hij voor het risico van, wat hij bestempelde als, een «archaïsche benadering» van ontwikkelingssamenwerking,
waarbij een woud aan condities de effectiviteit zou ondermijnen. We
moeten niet vergeten, aldus Michel, dat ontwikkelingssamenwerking
bedoeld is om de bevolking te helpen en de MDG’s dichterbij te brengen
en dat het geen speelbal moet worden van (soms arbitraire) politieke
voorkeuren en voorwaarden van lidstaten. Wat betreft goed bestuur stelde
hij dat het nog te vroeg is om de balans over de Incentive Tranche op te
maken. Dit instrument bestaat immers pas sinds 2008. Een en ander zou
wel een belangrijk onderdeel worden van de Midterm Review van het EOF
in 2010. De Tsjechische voorzitter gaf aan dat het Staff Working Paper over
goed bestuur verder op raadsniveau zou worden besproken.
Daarnaast werd uitgebreid gesproken over het thema democratisering.
Het aankomende Zweedse Voorzitterschap wil met steun van het huidige
Voorzitterschap toewerken naar een pijleroverstijgend EU-beleidskader op
dit onderwerp, bij voorkeur vervat in een – ook door het Europese Parlement te ondertekenen – EU Consensus inzake Democratie. Er was vrij veel
steun voor deze inzet in het bijzonder van nieuwe lidstaten. Sommige
lidstaten en ook de Commissie, vroegen echter wat de beoogde Consensus toe zou voegen en welk signaal hiervan uit zou gaan. Zelf heb ik er
ook op gewezen dat deze discussie al lang loopt en dat gewaakt moet
worden voor al te rechtlijnige benaderingen. Het Voorzitterschap concludeerde dat er voldoende steun was om verder te werken aan een alomvattende EU-visie op dit onderwerp.

Humanitaire situatie in Gaza
De inleiding op dit diner-onderwerp werd verzorgd door de Tsjechische
minister van Buitenlandse Zaken, Karel Schwarzenberg. Hij deed verslag
van de belangrijkste conclusies van de RAZEB van 26 januari jl. Commissaris Michel koppelde terug over zijn recente bezoek aan de regio, inclusief Gaza. Ik heb onder meer gewezen op de schade die de landbouwsector in Gaza heeft geleden en heb daarbij specifiek de schade genoemd
aan een door Nederland gefinancierd landbouwproject. Een belangrijk
deel van de oogst (bloemen, aardbeien) is verloren gegaan. In het algemeen werd geconstateerd dat de humanitaire hulpverlening moeizaam op
gang komt. De Israelische regering laat te weinig vrachtwagens toe en
niet alle benodigde goederen – zoals medische apparatuur, cement en
andere bouwmaterialen – kunnen worden ingevoerd. Ook nemen procedures voor toelating van internationale hulpverleners te veel tijd in beslag.
Daarnaast is er een gebrek aan contant geld in de Gaza, waardoor de
lokale economie is stilgevallen. Om reconstructie en duurzaam economisch herstel mogelijk te maken is het nodig dat de grensposten niet
alleen worden opengesteld voor humanitaire hulpgoederen, maar ook
voor personen en commerciële goederen, zo stelden we vast. Het Voorzitterschap gaf na afloop een persverklaring over dit vraagstuk uit (bijgevoegd).

Gevolgen van de kredietcrisis
De discussie over dit onderwerp werd geopend door vertegenwoordigers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-04, nr. 110

3

van de Wereldbank, OESO en de NGO-koepel CONCORD die allen de forse
impact van de huidige crisis in ontwikkelingslanden onderstreepten.
Vervolgens werd gesproken over de mogelijke respons vanuit de EU.
Verschillende lidstaten, waaronder Nederland, pleitten voor het nakomen
van de bestaande beloftes ten aanzien van hulpvolumes. Ook werd geopperd om bestaande middelen, zoals het FLEX-instrument (bestemd voor
het opvangen in OS-landen van een plotselinge val in exportinkomsten)
en EIB-kredieten (Europese Investeringsbank), flexibeler in te zetten.
Verder moest weerstand geboden worden aan de verleiding van protectionistische (handels)maatregelen. In dat verband sprak Nederland teleurstelling uit over het EU-besluit tot heractivering van exportsubsidies op
zuivelproducten; coherent beleid vanuit hoofdsteden is nu dringend
nodig. Ook benadrukte Nederland het belang van het afsluiten van de
WTO (Doha-)ontwikkelingsronde. De ministers en de Commissie vonden
elkaar in het streven om een gezamenlijke inbreng vanuit OS-perspectief
te formuleren voor de G-20 Top op 2 april in Londen. Het Voorzitterschap
nam de rol op zich om dit samen met de Commissie te coördineren.

EPA-onderhandelingen
Op verzoek van het Voorzitterschap zette commissaris Michel kort de
stand van zaken in de onderhandelingen uiteen. In 2009 zouden grote
stappen gezet moeten worden om regionale akkoorden te bereiken. Hij
wilde niet verhullen dat het enthousiasme hiervoor niet overal even groot
was, maar de Commissie stelde zich onder leiding van commissaris
Ashton zo flexibel en pragmatisch mogelijk op in de besprekingen. Ondertussen liep het proces van formele ondertekening van de interim-EPAs
door en moest de ratificatie van de definitieve EPA met Cariforum door de
lidstaten ter hand worden genomen.
De Voorzitter zegde toe dat in de RAZEB van 18–19 mei verder over de
EPA-onderhandelingen zal worden gesproken.

Oostelijke dimensie van EU ontwikkelingssamenwerking
Tijdens de afsluitende lunch werd kort gesproken over de Oostelijke
dimensie van het EU ontwikkelingsbeleid, mede n.a.v. de recente mededeling van de Commissie over het opzetten van een Oostelijk Partnerschap
(met Armenië, Georgië, Azerbeidjaan, Oekraïne, Moldavië, en – bij verbetering op het gebied van democratie en rechtsstaat – Wit-Rusland). Vooral
de nieuwe lidstaten toonden zich in de bespreking groot voorstander van
het verdiepen van het strategische partnerschap met deze zes oostelijke
nabuurschapslanden. Lidstaten zoals Tsjechië, Polen, Hongarije, Slowakije
en Estland zouden waardevolle ervaring en begrip voor de cultuur en
transitieprocessen hebben die zou kunnen worden ingezet ten gunste van
deze regio. Veel nieuwe lidstaten besteden hier een belangrijk deel van
hun (in volume nog beperkte) ODA-middelen. De door het Voorzitterschap
uitgenodigde minister van Financiën van Moldavië, Mariana Durlesteanu,
wees in haar bijdrage op het belang van nauwere banden met de EU.
Commissaris Michel gaf namens zijn collega Ferrero Waldner (die eerstverantwoordelijke is voor de relatie met de betreffende landen) een overzicht van de bestaande vormen van samenwerking (hulp en handel) en
plaatste dit onderdeel van het EU-beleid in het bredere kader van vrede,
veiligheid, stabiliteit en energiezekerheid.

Bezoek Bratislava 28 januari
De dag voor de informele Raad bracht ik een bezoek aan Bratislava. Het
doel van het bezoek was om het draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking in de Nieuwe Lidstaten te vergroten en om te spreken over concrete
mogelijkheden voor samenwerking in Afghanistan. Ik heb daartoe een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-04, nr. 110

4

aantal concrete afspraken gemaakt, ondermeer over Slowaaks-Nederlandse samenwerking in Uruzgan, ook bij de voorbereiding van de verkiezingen in augustus 2009. Daarnaast het ik tijdens een beleidsseminar, waarbij
ook veel vertegenwoordigers van de Nieuwe Lidstaten aanwezig waren,
aangedrongen op de verantwoordelijkheid die alle EU-lidstaten hebben
om hun ODA-toezeggingen gestand te doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-04, nr. 110

5