Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 120

Wijziging van onder meer het Examenbesluit
beroepsopleidingen WEB inzake de
beroepsgerichte kwalificatiestructuur

Nr. 2

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 23 maart 2012
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 9 december 2011 ter aanbieding van het Besluit van
11 november 2011 tot wijziging van onder meer het Examenbesluit
beroepsopleidingen WEB inzake de beroepsgerichte kwalificatiestructuur
(Stb. 2011, 563) (Kamerstuk 33 120, nr. 1).
Bij brief van 23 maart 2012 heeft de minister deze beantwoord. Vragen en
antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie
Van Bochove
Adjunct-griffier van de commissie
Arends

kst-33120-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 120, nr. 2

1

Inhoudsopgave

blz.

I
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inleiding
Loopbaan en burgerschap
Engels
Referentieniveaus moderne vreemde talen
Draagvlak, gevoerd overleg en internetconsultatie
Uitvoeringsgevolgen en handhaafbaarheid

2
2
3
4
4
5
6

II

Reactie van de minister

6

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het besluit tot
wijziging van onder meer het Eindexamenbesluit beroepsopleidingen
inzake de beroepsgerichte kwalificatiestructuur. De leden zien aanleiding
tot het stellen van de volgende vragen.
In bijlage 1, bedoeld in artikel I, onderdeel J wordt veelvuldig gebruik
gemaakt van Anglicismen en het Engels. De voornoemde leden vragen of
de minister kan toelichten waarom het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap kiest voor woorden als «employability», «werkexploratie»
en «issues». Hetzelfde geldt voor bijlage 2, bedoeld in artikel I, onderdeel
J waar onder meer wordt gesproken van «live» en «descriptor».
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de onderhavige wijziging van het Examenbesluit. Zij hechten eraan
dat docenten en mbo’ers de overgang naar het competentiegerichte
onderwijs niet ervaren als een wijziging die hen van bovenaf wordt
opgelegd, maar als een zaak waarmee het onderwijs beter wordt
afgestemd op hun behoeften.
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het besluit en de brief van de minister en hebben nog enkele
opmerkingen en vragen.
De leden van de CDA-fractie spreken allereerst hun dank uit aan de
minister voor het toegezonden besluit en de heldere toelichting. Deze
leden hebben echter nog wel enkele vragen en opmerkingen. Zij hebben
zich reeds meerdere malen positief uitgelaten over het opnemen van
generieke kwalificatie-eisen in het middelbaar beroepsonderwijs. Het
middelbaar beroepsonderwijs leidt, naar de mening van de voornoemde
leden, niet alleen op voor een specifiek beroep, maar bereidt (met name)
jongeren voor op een kwalitatief hoogwaardige deelname aan onze
samenleving en voor zover het kwalificaties betreft van mbo niveau 4 op
een doorstroom naar het hoger beroepsonderwijs. Deze leden zijn positief
over de aansluiting voor wat taal en rekenen betreft met de referentieniveaus, zoals die eerder zijn vastgelegd. Voor de kwalificaties betreffende
loopbaan en burgerschap en de moderne vreemde talen worden in dit
besluit de niveaus vastgelegd.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het examenbesluit
beroepsopleidingen WEB. Zij hebben naar aanleiding hiervan enkele
vragen aan de minister. De kwalificatie-eisen in de kwalificatiedossiers
voor onder meer Nederlandse taal en rekenen worden opgeschroefd in dit
besluit. De leden horen van scholen en ouders dat niet alle leerlingen
simpelweg kunnen voldoen aan de nieuwe normen. Zo geven zij aan dat
taalniveau 2F op dit moment voor een groot deel van mbo niveau 1 en 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 120, nr. 2

2

onhaalbaar is. De voornoemde leden vragen wat de reactie van de
minister is op deze geluiden uit de praktijk. Tevens vragen zij in hoeverre
de minister voornemens is om dit taalniveau toch voorwaardelijk te
stellen aan een diploma op dit niveau. Hoe wordt omgegaan met
leerlingen die goede vakmensen kunnen worden, maar die toch niet aan
deze taaleisen voldoen? Ten slotte vragen deze leden in hoeverre ook deze
leerlingen in staat moeten zijn zinnen te ontleden voordat zij een diploma
krijgen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van
onderhavig besluit en hebben nog enige vragen.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het besluit. Ook voor hen leidt deze wijziging van het Examenbesluit
tot een enkele vraag.
2. Loopbaan en burgerschap
De leden van de VVD-fractie merken op dat volgens de minister het
onderdeel loopbaan en burgerschap voldoende ruimte biedt voor
afstemming op specifieke doelgroepen en beroepscontexten. Biedt dit, zo
vragen deze leden, volgens de minister voldoende ruimte voor
mbo-instellingen en private aanbieders om vrijstelling te geven aan
studenten die gezien hun levens- en werkervaring geacht worden de
aspecten voor loopbaan en burgerschap te beheersen? Genoemde leden
doelen hierbij onder meer op het zijn van kritisch consument en het
kritisch zijn over eigen vitaliteit en fitheid.
De leden van de PVV-fractie merken op dat zij belang hechten aan een
sterke positie voor het vak burgerschap en menen dat dit niet bereikt zal
worden indien er een inspanningsverplichting geldt in plaats van een
resultaatverplichting. De leden zijn van mening dat de kwalificatie-eisen
voor burgerschap concreter kunnen worden uitgewerkt in referentieniveaus.
Naar de mening van de leden van de CDA-fractie wordt ten aanzien van
loopbaan en burgerschap terecht opgemerkt in het besluit, dat het
bijdraagt aan de persoonlijke ontplooiing, maar dat het ook bijdraagt aan
de oriëntatie op mogelijke doorstroomtrajecten. De genoemde dimensies
bij burgerschap: politiek-juridisch, economisch, sociaal-maatschappelijk
en vitaal burgerschap worden op een heel praktisch wijze toegelicht. Waar
het bijvoorbeeld gaat om de bewustwording van de eigen leefstijl en het
kunnen inschatten van gezondheidsrisico’s wordt de activiteit erg bij de
student zelf gelegd. De voornoemde leden vragen welke mogelijkheden
de minister ziet om op basis van dit examenbesluit ook acties bij de
onderwijsinstelling neer te leggen, bijvoorbeeld door het bieden van
ondersteuning via het ontmoedigen van risicogedrag en het bevorderen
van gezond gedrag (bijvoorbeeld sport, bewegen, tegengaan drugsgebruik en roken).
Deze leden constateren dat het hier gaat om een inspanningsverplichting
en niet om het behalen van een bepaald eindresultaat. Betekent dit, zo
vragen deze leden, dat de onderwijsinstelling kan volstaan met het
afdraaien van een lesje? Tevens vragen zij of hiermee loopbaan en
burgerschap niet wordt teruggebracht tot een vrijblijvende activiteit. Ten
slotte vragen de voornoemde leden of enige mate van toetsing (bijvoorbeeld over de inrichting van de rechtstaat, vormen van risicogedrag) niet
zou bijdragen tot een beter begrip.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 120, nr. 2

3

De leden van de SP-fractie hebben moeite met de inspanningsverplichting
die wordt gesteld voor het vak loopbaan en burgerschap. Hiermee vervalt
de resultaatverplichting voor dit belangrijke vak. Zij vragen of de minister
kan aangeven hoe zij deze beslissing kan verenigen met de uitspraak van
de Kamer dat het onderdeel burgerschapsvorming in het onderwijs juist
versterkt moet worden, zoals uitgesproken in motie van het lid Kooiman
c.s. over burgerschapsvorming in het onderwijs1? Tevens vragen de
voornoemde leden hoe de minister voorkomt dat scholen steeds minder
aandacht zullen schenken aan loopbaan en burgerschap wanneer er
slechts een inspanningsverplichting is voor leerlingen. Ten slotte vragen
zij wat de minister verwacht dat er gebeurt met het aantal lesuren
loopbaan en burgerschap door de verschuiving van resultaatverplichting
naar inspanningsverplichting.
3. Engels
De leden van de CDA-fractie merken op dat het beheersen van de Engelse
taal nu al in veel kwalificatiedossiers is opgenomen. Met dit besluit wordt
het niveau voor de verschillende opleidingen generiek vastgelegd. Deze
leden vinden dat een uitstekende zaak. Daarbij is, zo blijkt, rekening
gehouden met zowel bol2- als met bbl3-studenten. Aan de ene kant heeft
dat bij de internetconsultatie de vraag opgeroepen of dit niveau een
drempel opwerpt om de opleiding succesvol af te ronden. Aan de andere
kant is de vraag of de niveaus die in het besluit zijn opgenomen voor
mbo-niveau 4 voldoende hoog zijn om een goede aansluiting met het hbo
niet in de weg te staan. Deze leden vragen of niveau B1 voor lezen en
luisteren en vooral niveau A2 voor schrijven, spreken en gesprekken
voeren, voldoende is voor een goede doorstroom. Kan de minister op dit
aspect nog een nadere toelichting geven en is zij bereid om de effecten
van het examenbesluit ten aanzien van deze kwestie de komende jaren te
monitoren, zo vragen deze leden.
De leden van de SGP-fractie maken uit de toelichting op dat het kabinet
onderkent dat generieke eisen voor Engels niet voor alle deelnemers
noodzakelijk zijn. Als legitimatie voor deze eisen wordt namelijk het
belang voor de doorstroom aangevoerd. Deze leden constateren echter
dat 35% van de deelnemers niet direct of indirect doorstroomt naar het
hbo. Zij vragen waarom het kabinet door het stellen van generieke eisen
het risico neemt dat deze eisen voor deelnemers die niet doorstromen
naar het hbo juist een blokkade vormen voor het succesvol afronden van
de opleiding.
4. Referentieniveaus moderne vreemde talen
De leden van de CDA-fractie merken op dat de referentieniveaus voor
moderne vreemde talen worden opgenomen in de kwalificatiedossiers
van de opleidingen die starten in het schooljaar 2012–2013. Deze leden
vragen of dit betekent dat studenten die de komende drie jaar van de
opleiding afkomen wellicht onvoldoende geschoold zijn in de vreemde
talen. Overweegt de minister stappen of acties om die studenten op zijn
minst in de gelegenheid te stellen om te voldoen aan de toekomstige
eisen, zodat zij beter voorbereid de arbeidsmarkt op komen of beter
voorbereid doorstromen naar het hbo, zo vragen de voornoemde leden.

1

Kamerstuk 33 000 VIII, nr. 52.
bol: beroepsopleidende leerweg.
3
bbl: beroepsbegeleidende leerweg.
2

De leden van de ChristenUnie-fractie zijn van mening dat per opleiding
verschilt of kennis van een moderne vreemde taal van een student geëist
kan worden. Zo is er een verschil tussen opleidingen in de sectoren
handel of administratie en de technieksector. De minister kiest voor de
generieke eis van het Engels voor niveau 4 van het mbo. Zij vragen of de
minister kan toelichten waarom niet is gekozen voor vakspecifieke eisen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 120, nr. 2

4

aan moderne vreemde talen. Op welke manier is er afstemming gezocht
met het bedrijfsleven en andere relevante werkgevers, aangezien het van
belang is dat bij beroepsopleidingen aansluiting is tussen vraag en
aanbod? Deze leden vragen of de minister de Kamer nader kan informeren over het standpunt van werkgevers over de generieke eis van een
vreemde taal. Deze leden zijn met het kabinet van mening dat het
belangrijk is dat mbo-opleidingen bij doorstroming van de student
aansluiten op hbo-opleidingen, maar vragen specifiek naar opleidingen
die gericht zijn op de arbeidsmarkt en niet zozeer op doorstroming naar
hbo. Welk percentage van studenten met een mbo4-diploma stroomt door
naar het hbo? De voornoemde leden vragen of het niet vanzelfsprekend is
om de eis van een moderne vreemde taal te koppelen aan de keuze om
door te stromen naar het hbo. Tevens vragen deze leden waarom ook bij
de typische vakopleidingen in het mbo gekozen wordt voor de generieke
eis van een vreemde taal, terwijl dit vaak niet vereist is voor het uitoefenen van een vakmanschap. Deze leden vragen hoe rekening wordt
gehouden met specifieke groepen binnen het mbo, bijvoorbeeld
studenten met dyslexie of dyscalculie. Het toetsen van een generieke eis
kan deze groepen buitensluiten. Hoe wordt gewaarborgd dat er onnodige
uitval komt? Tenslotte vragen zij hoe gewaarborgd wordt dat aansluiting
op de arbeidsmarkt per sector als belangrijkste voorwaarde geldt en niet
de generieke eisen in de kwalificatiedossiers.
5. Draagvlak, gevoerd overleg en internetconsultatie
Het verbaast de leden van de PvdA-fractie dat er over de generieke
kwalificatie-eisen Engels voor mbo-4 niet is gesproken met de Vereniging
Leraren Levende Talen, maar wel met de MBO Raad, Colo1, AOC Raad2,
NRTO3 (voorheen Paepon), en het Coördinatiepunt Kwalificatiestructuur.
Welk onderscheid rechtvaardigt volgens de minister dat de Nederlandse
Vereniging Leraren Maatschappijleer (NVLM) en de Koninklijke Vereniging
van leraren Lichamelijke Opvoeding (KVLO) wel werden geraadpleegd
inzake de kwalificatie-eisen loopbaan en burgerschap, maar aan de
Vereniging Leraren Levende Talen werd voorbijgegaan bij de generieke
kwalificatie-eisen Engels? De voornoemde leden vragen wat het negeren
van de beroepsvereniging voor talendocenten betekent voor het
draagvlak bij de docenten die het allemaal als professionals voor de klas
moeten uitvoeren. Hoe heeft de minister de Jongerenorganisatie
Beroepsonderwijs (JOB) betrokken bij de wijziging van het Examenbesluit,
zo vragen deze leden. Zij vragen waarom de minister in de nota van
toelichting verzwijgt dat de Nederlandse Vereniging Leraren Maatschappijleer meent dat de kwalificatie-eisen voor loopbaan en burgerschap
blijven steken in vrijblijvendheid, zoals blijkt uit de brief die de NVLM de
minister op 6 januari 2012 heeft toegezonden. De leden van de willen
graag weten waarom de minister ervoor heeft gekozen om voor het
onderdeel loopbaan en burgerschap slechts een inspanningsverplichting
te hanteren en niet een resultaatverplichting. Tevens vragen zij waarom de
minister geen onderscheid maakt tussen loopbaan en burgerschap voor
mbo op niveau 1, 2, 3 en 4. Ten slotte vragen zij welke positie de minister
loopbaan en burgerschap wil geven binnen de slaag/zakregeling.
De leden van de PVV-fractie vragen wat de reden is dat van het niet
bekostigd onderwijs niet verwacht kan worden een grote herstructurering
van het onderwijs op het gebied van Engels en loopbaan en burgerschap
tot stand te brengen4.
1
Colo: Centraal orgaaa van landelijke
opleidingsorganen van het bedrijfsleven.
2
AOC-Raad: de brancheorganisatie van de
agrarische opleidingscentra.
3
NRTO: Nederlandse Raad voor Training en
Opleiding.
4
Staatsblad 2011, nr. 563, p. 24.

De leden van de CDA-fractie merken op dat in de paragraaf over draagvlak
en gevoerd overleg met de mbo-sector wordt geschreven, dat er voor de
generieke kwalificatie-eisen loopbaan en burgerschap en Engels draagvlak
is in het onderwijsveld, bij Colo en de kenniscentra beroepsonderwijs
bedrijfsleven. Deze leden vragen of de minister met betrekking tot het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 120, nr. 2

5

«draagvlak» kan aangeven in hoeverre hier sprake van was. Zijn er
bezwaren kenbaar gemaakt, zo vragen zij. Zo ja, welke en door wie? In de
paragraaf over de internetconsultatie wordt verder geschreven dat Engels
in mbo-opleidingen niveau 4 vaak al deel uitmaakt van het onderwijsprogramma, omdat beheersing van deze taal wordt gevraagd in het beroep
waarvoor wordt opgeleid. Er is echter ook nog een aantal opleidingen
waarbij nog geen Engels in het onderwijsprogramma is opgenomen en
waarbij dus een aanpassing noodzakelijk is. De voornoemde leden vragen
tenslotte of de minister kan aangeven om welke opleidingen het hier gaat
en binnen welke termijn Engels wel in het onderwijsprogramma
opgenomen moet zijn.
De leden van de SP-fractie vragen of de minister kan reageren op de
suggestie van de Nederlandse Vereniging van Leraren Maatschappijleer
om voor loopbaan en burgerschap referentieniveaus vast te stellen.
Wanneer zij deze suggestie niet overneemt, welke mogelijkheden ziet de
minister verder om de positie van het vak loopbaan en burgerschap te
versterken in het beroepsonderwijs? Ten slotte vragen de voornoemde
leden hoe de minister voorkomt dat het vak in de verdrukking komt door
de nadruk op andere vakken.
6. Uitvoeringsgevolgen en handhaafbaarheid
De leden van de CDA-fractie merken op dat bij de paragraaf uitvoeringsgevolgen en handhaafbaarheid in de nota van toelichting wordt gesteld
dat blijkens de uitvoerings- en handhaafbaarheidstoets de aanpassing in
het besluit van zodanige aard is dat hieruit geen uitvoeringsgevolgen
voortvloeien en dat er geen opmerkingen ten aanzien van de handhaafbaarheid zijn. De leden vragen of de minister de Kamer kan toezeggen dat
er gecontroleerd wordt of er geen onverwachte gevolgen optreden.
II Reactie van de minister
1. Inleiding
Graag bied ik u hierbij mijn reactie aan op de vragen van de leden van de
vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake het
Besluit van 11 november 2011 tot wijziging van onder meer het Examenbesluit beroepsopleidingen WEB inzake de beroepsgerichte kwalificatiestructuur. Bij mijn reactie volg ik de indeling van het verslag.
De leden van de VVD-fractie vragen of de minister kan toelichten waarom
het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap kiest voor woorden
als «employability», «werkexploratie» en «issues» (bijlage 1, bedoeld in
artikel I, onderdeel J). Hetzelfde geldt voor bijlage 2, bedoeld in artikel I,
onderdeel J waar onder meer wordt gesproken van «live» en
«descriptor».
De bijlagen 1 en 2 van het Examen- en kwalificatiebesluit waarin bovengenoemde Engelse termen zijn opgenomen, betreffen de kwalificatie-eisen
loopbaan en burgerschap en de referentieniveaus moderne vreemde
talen. De Engelse termen zijn in dergelijke documenten niet ongebruikelijk, en de Nederlandse taal kent ook leenwoorden uit het Frans en zelfs
het Arabisch. Als er geen bijzondere reden is om een Engelse term te
gebruiken, wil ik de Nederlandse term hanteren. Bij een volgende
gelegenheid zal ik waar nodig de terminologie aanpassen.
De leden van de SP-fractie horen van scholen en ouders dat niet alle
leerlingen kunnen voldoen aan de nieuwe normen. Zo geven zij aan dat
taalniveau 2F op dit moment voor een groot deel van mbo niveau 1 en 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 120, nr. 2

6

onhaalbaar is. De voornoemde leden vragen wat de reactie van de
minister is op deze geluiden uit de praktijk. Tevens vragen zij in hoeverre
de minister voornemens is om dit taalniveau toch voorwaardelijk te
stellen aan een diploma op dit niveau. Hoe wordt omgegaan met
leerlingen die goede vakmensen kunnen worden, maar die toch niet aan
deze taaleisen voldoen? Ten slotte vragen deze leden in hoeverre ook deze
leerlingen in staat moeten zijn zinnen te ontleden voordat zij een diploma
krijgen.
Het referentieniveau 2F hebben mbo-studenten echt nodig om de lessen
op school te kunnen volgen en om goed te kunnen functioneren op de
werkplek en in de samenleving. De zorgen bij docenten en ouders over de
haalbaarheid van het referentieniveau voor studenten van de niveaus 1 en
2 van het mbo zijn mij bekend; ik neem die serieus. Ik zorg voor een
zorgvuldig en verantwoord invoeringstraject. Zo kunnen studenten van
mbo-2 en mbo-3 de eerste twee studiejaren (2014–2015 en 2015–2016) ook
met het cijfer vijf voor Nederlandse taal en rekenen hun diploma behalen.
Ook wordt onder regie van het College voor Examens stapsgewijs
ervaring opgedaan met pilotexamens en worden bevindingen steeds
geëvalueerd. Waar nodig volgt bijsturing.
Voor de opleiding op niveau 1 neem ik op basis van de ervaringen van de
instellingen in 2014 een besluit over het wel of niet invoeren van centrale
examinering voor Nederlandse taal en rekenen. Zolang er nog geen
centrale examens zijn ingevoerd, worden de resultaten van Nederlandse
taal en rekenen niet betrokken bij de beslissing of het diploma gehaald is.
Zoals reeds is toegezegd zal ik in het najaar van 2012 de Tweede Kamer
informeren over de opgedane ervaringen bij de pilots van 2011/2012 en
over de voortgang van de implementatie van de referentieniveaus in alle
onderwijssectoren.
2. Loopbaan en burgerschap
De leden van de VVD-fractie merken op dat volgens de minister het
onderdeel loopbaan en burgerschap voldoende ruimte biedt voor
afstemming op specifieke doelgroepen en beroepscontexten. Biedt dit, zo
vragen deze leden, volgens de minister voldoende ruimte voor
mbo-instellingen en private aanbieders om vrijstelling te geven aan
studenten die gezien hun levens- en werkervaring geacht worden de
aspecten voor loopbaan en burgerschap te beheersen? Genoemde leden
doelen hierbij onder meer op het zijn van kritisch consument en het
kritisch zijn over eigen vitaliteit en fitheid.
Het onderdeel loopbaan en burgerschap biedt inderdaad ruimte voor
afstemming op specifieke doelgroepen en beroepscontexten. Dat staat
echter los van de vraag of van dit deel van de kwalificatie-eisen ook
vrijstelling kan worden verkregen. Net zoals bij andere delen van de
kwalificatie-eisen kan de examencommissie beslissen dat studenten
vrijstelling krijgen van dit onderdeel op basis van eerder behaalde
kwalificaties of elders verworven competenties als die studenten naar het
oordeel van de examencommissie aantoonbaar voldoen aan de betreffende kwalificatie-eisen. Vrijstelling moet dus gebaseerd zijn op
aantoonbare beheersing van de kwalificatie-eisen voor het onderdeel
loopbaan en burgerschap. Het is overigens de bedoeling om in het kader
van het 30+ arrangement te regelen dat de groep studenten van 30 jaar en
ouder niet hoeft deel te nemen aan het onderdeel loopbaan en burgerschap.
Naar de mening van de leden van de CDA-fractie wordt ten aanzien van
loopbaan en burgerschap terecht opgemerkt in het besluit, dat het
bijdraagt aan de persoonlijke ontplooiing, maar dat het ook bijdraagt aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 120, nr. 2

7

de oriëntatie op mogelijke doorstroomtrajecten. Waar het gaat om de
bewustwording van de eigen leefstijl en het kunnen inschatten van
gezondheidsrisico’s wordt de activiteit erg bij de student zelf gelegd. De
leden van de CDA-fractie vragen welke mogelijkheden de minister ziet om
op basis van dit examenbesluit ook acties bij de onderwijsinstelling neer
te leggen, bijvoorbeeld door het bieden van ondersteuning via het
ontmoedigen van risicogedrag en het bevorderen van gezond gedrag
(bijvoorbeeld sport, bewegen, tegengaan drugsgebruik en roken).
De in bijlage 1 van het Examen- en kwalificatiebesluit opgenomen
kwalificatie-eisen betreffende de dimensie vitaal burgerschap hebben
betrekking op zowel gezond gedrag als risicogedrag, waarbij naast sport
en bewegen ook aspecten als voeding, roken, alcohol en drugs zijn
benoemd. Kwalificatie-eisen beschrijven wat de student aan het eind van
de opleiding zou moeten kennen en kunnen, en waarop het door de
instelling verzorgde onderwijs dus gericht zou moeten zijn. Instellingen
hebben veel mogelijkheden om gezond gedrag van studenten te
bevorderen en risicogedrag te ontmoedigen. Bovendien kunnen instellingen in samenspraak met studenten in de vrije ruimte nog extra
activiteiten in het programma opnemen. Het Examen- en kwalificatiebesluit geeft de minister geen bevoegdheden om hier bovenop nog eens
extra acties bij de onderwijsinstelling neer te leggen gericht op het
bevorderen van gezond gedrag.
De leden van de CDA-fractie constateren dat het hier gaat om een
inspanningsverplichting en niet om het behalen van een bepaald
eindresultaat. Betekent dit, zo vragen deze leden, dat de onderwijsinstelling kan volstaan met het afdraaien van een lesje?
Een lesje afdraaien, zal niet volstaan. Met inachtneming van de
kwalificatie-eisen voor het generieke onderdeel loopbaan en burgerschap
stelt het bevoegd gezag de eisen vast waaraan de studenten moeten
voldoen (ofwel de inspanning die de student moet leveren). De Inspectie
van het Onderwijs houdt hierop uiteraard toezicht.
Tevens vragen de leden van de CDA-fractie of hiermee loopbaan en
burgerschap niet wordt teruggebracht tot een vrijblijvende activiteit.
Het generieke onderdeel loopbaan en burgerschap is niet vrijblijvend voor
studenten: als de student niet heeft voldaan aan de vereiste inspanning
voor dit onderdeel, krijgt hij niet het beoogde diploma. Het bevoegd gezag
stelt die inspanningsverplichting vast, met inachtneming van de
kwalificatie-eisen voor dit onderdeel.
Voor studenten geldt een inspanningsverplichting, maar voor instellingen
geldt wel degelijk een resultaatverplichting: zij dienen studenten in staat
te stellen aan de betreffende kwalificatie- en inspanningeisen te voldoen
door voor hen de nodige lessen en activiteiten te verzorgen en hun de
nodige begeleiding te bieden. De inspectie houdt hierop uiteraard ook
toezicht.
Ten slotte vragen de leden van de CDA-fractie of enige mate van toetsing
(bijvoorbeeld over de inrichting van de rechtstaat, vormen van risicogedrag) niet zou bijdragen tot een beter begrip.
Toetsing als zodanig zal niet bijdragen tot beter begrip, maar met u meen
ik dat kennis wel kan leiden tot meer begrip. Tot de kwalificatie-eisen voor
het onderdeel loopbaan en burgerschap behoren onder meer kennisaspecten. Voor studenten zal een inspanningsverplichting gelden en geen
resultaatverplichting. Dat laat onverlet dat instellingen de voortgang van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 120, nr. 2

8

de student kunnen toetsen en de uitkomsten ervan kunnen benutten voor
het vervolgtraject voor dit onderdeel van de opleiding.
De leden van de SP-fractie vragen of de minister kan aangeven hoe zij de
beslissing tot invoering van een inspanningsverplichting voor het vak
loopbaan en burgerschap kan verenigen met de uitspraak van de Kamer
dat het onderdeel burgerschapsvorming in het onderwijs juist versterkt
moet worden, zoals uitgesproken in motie van het lid Kooiman c.s. over
burgerschapsvorming in het onderwijs ?
In de motie van het lid Kooiman c.s. (Kamerstuk 33 000 VIII, nr. 52) worden
zorgen geuit over het vak maatschappijleer en wordt de regering verzocht
voorstellen te doen voor een versterking van het onderdeel burgerschapsvorming in het onderwijs. Deze motie heb ik geplaatst in de context van
het overleg waarbij die motie is ingediend, te weten het debat op
22 november 2011 naar aanleiding van een algemeen overleg op
16 november 2011 over de vormende taak in het onderwijs. Dat overleg
betrof het funderend onderwijs. Er is verschil tussen het funderend
onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs wat betreft burgerschapsvorming. Voor het mbo is voor een inspanningsverplichting voor
studenten gekozen, omdat een beheersingsverplichting niet goed past bij
het specifieke karakter van het onderdeel loopbaan en burgerschap en het
uitvoeringsproblemen bij de examinering zou gaan opleveren. De
kwalificatie-eisen hiervoor kunnen namelijk niet zo gespecificeerd en
handelingsgericht worden aangegeven als voor de specifieke kwalificatieeisen voor een beroep. In bijlage 1 van het onderhavige besluit zijn de
kwalificatie-eisen voor het onderdeel loopbaan en burgerschap vastgesteld. Kenniselementen maken deel uit van deze kwalificatie-eisen. Ik acht
die kenniselementen ook van groot belang.
De introductie van een inspanningsverplichting betekent allerminst dat
het onderdeel loopbaan en burgerschap vrijblijvend is: als de student niet
heeft voldaan aan de vereiste inspanning voor dit onderdeel, krijgt hij niet
het beoogde diploma.
Tevens vragen de leden van de SP-fractie hoe de minister voorkomt dat
scholen steeds minder aandacht zullen schenken aan loopbaan en
burgerschap wanneer er slechts een inspanningsverplichting is voor
leerlingen. Ten slotte vragen zij wat de minister verwacht dat er gebeurt
met het aantal lesuren loopbaan en burgerschap door de verschuiving
van resultaatverplichting naar inspanningsverplichting.
Voor het bevoegd gezag geldt wel de verplichting om het benodigde
onderwijsaanbod voor het onderdeel loopbaan en burgerschap te
verzorgen. De inspectie houdt hierop uiteraard ook toezicht. Docenten
kunnen invloed uitoefenen op de invulling van het aanbod. Ik verwacht
niet dat door de verandering van een resultaatverplichting naar een
inspanningsverplichting het aantal lesuren voor het onderdeel loopbaan
en burgerschap zal afnemen. De drievoudige kwalificering die het mbo
studenten geeft, wordt alom als een groot goed beschouwd. Bovengenoemde verandering biedt instellingen meer eigen beleidsruimte om
maatwerk te leveren en studenten «bij de les te houden». Goede
voorbeelden en servicedocumenten – die bijvoorbeeld beschikbaar
worden gesteld via www.marktplaatsmbo.nl – kunnen instellingen
inspireren en zij kunnen deze benutten bij hun onderwijsaanbod.
3. Engels
De leden van de CDA-fractie vragen of de generieke eisen voor Engels
niveau B1 voor lezen en luisteren en vooral niveau A2 voor schrijven,
spreken en gesprekken voeren, voldoende zijn voor een goede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 120, nr. 2

9

doorstroom. Kan de minister op dit aspect nog een nadere toelichting
geven en is zij bereid om de effecten van het examenbesluit ten aanzien
van deze kwestie de komende jaren te monitoren, zo vragen deze leden.
De hoogte van de generieke eisen voor Engels is vooralsnog niet voor alle
taalvaardigheden gelijk. Voor studie in het hoger beroepsonderwijs zijn de
vaardigheden lezen en luisteren het belangrijkst. Daarom zijn voor deze
vaardigheden eisen op niveau B1 gesteld. Voor schrijven, spreken en
gesprekken voeren is vooralsnog gekozen voor niveau A2. Daardoor
wordt naar mijn oordeel optimaal rekening gehouden met enerzijds een
goede voorbereiding op doorstroom en anderzijds de haalbaarheid van de
eisen voor studenten die de beroepsbegeleidende leerweg volgen of een
mbo-4 opleiding volgen die nu op dit moment nog geen eisen voor Engels
kennen.
De generieke eisen voor Engels zijn te beschouwen als minimale eisen,
ongeacht de eisen van het beroep. In veel beroepsopleidingen zijn
aanvullend, vanwege het beroep, ook beroepsgerichte eisen voor Engels
vastgelegd. In de praktijk zullen deze mbo-studenten, afhankelijk van hun
beroepsopleiding, het Engels beter beheersen.
Instellingen die verder willlen gaan dan de minimale eisen hebben nog de
ruimte om, naast het reguliere programma, hun mbo-4 studenten op
vrijwillige basis extra lessen Engels aan te bieden.
Vanzelfsprekend zal ik de komende jaren de effecten van het toevoegen
van generieke eisen Engels, Nederlands en rekenen aan mbo-4 opleidingen op de doorstroom naar het hbo evalueren.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom het kabinet door het stellen
van generieke eisen het risico neemt dat deze eisen voor de 35 %
deelnemers die niet doorstromen naar het hbo juist een blokkade vormen
voor het succesvol afronden van de opleiding.
Ik ben van mening dat de generieke eisen Engels goed haalbaar zijn voor
alle mbo-4 studenten, ook voor studenten die niet willen doorstromen
naar het hbo.
Bij de vaststelling van de hoogte van de generieke eisen Engels heb ik
rekening gehouden met studenten die niet doorstromen naar het hbo. Zo
wordt niet voor alle vaardigheden hetzelfde niveau gevraagd. De hoogte
van de eisen acht ik realistisch, mede omdat iedere mbo-4 student in het
vmbo Engels heeft gehad. Bovendien zal in het Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB worden bepaald dat voor één van de
generieke onderdelen Nederlands, rekenen en Engels een vijf mag
worden behaald (zoals aangekondigd in de «Voortgangsrapportage
implementatie referentiekader taal en rekenen, Kamerstukken II, 2010/11,
31 332, nr. 16).
4. Referentieniveaus moderne vreemde talen
De leden van de CDA-fractie merken op dat de referentieniveaus voor
moderne vreemde talen worden opgenomen in de kwalificatiedossiers
van de opleidingen die starten in het schooljaar 2012–2013. Deze leden
vragen of dit betekent dat studenten die de komende drie jaar van de
opleiding afkomen wellicht onvoldoende geschoold zijn in de vreemde
talen. Overweegt de minister stappen of acties om die studenten op zijn
minst in de gelegenheid te stellen om te voldoen aan de toekomstige
eisen, zodat zij beter voorbereid de arbeidsmarkt op komen of beter
voorbereid doorstromen naar het hbo, zo vragen de voornoemde leden.
Ik zie geen aanleiding om, bovenop het vastleggen van generieke eisen
Engels voor startende mbo-4 studenten, voor zittende studenten extra
stappen te ondernemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 120, nr. 2

10

In veel beroepsopleidingen op niveau 4 zijn nu al, vanwege het beroep,
beroepsgerichte eisen voor moderne vreemde talen vastgelegd. Ook
hebben instellingen de mogelijkheid om – naast het reguliere onderwijsaanbod – studenten onderwijs in een extra vreemde taal aan te bieden.
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn van mening dat per opleiding
verschilt of kennis van een moderne vreemde taal van een student geëist
kan worden. Zo is er een verschil tussen opleidingen in de sectoren
handel of administratie en de technieksector. De minister kiest voor de
generieke eis van het Engels voor niveau 4 van het mbo. Zij vragen of de
minister kan toelichten waarom niet is gekozen voor vakspecifieke eisen
aan moderne vreemde talen.
Op dit moment maken beroepsgerichte eisen aan moderne vreemde talen
(vaak het Engels) al deel uit van de kwalificatie-eisen van de meeste
mbo-4 opleidingen. De nieuwe generieke kwalificatie-eisen voor Engels
zijn te beschouwen als minimale eisen, als aanvulling op de beroepsgerichte kwalificatie-eisen aan moderne vreemde talen. Hiermee wordt recht
gedaan aan zowel het belang van de beheersing van moderne vreemde
talen voor de internationale economie als aan het belang van een goede
voorbereiding op het vervolgonderwijs.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen op welke manier er
afstemming gezocht is met het bedrijfsleven en andere relevante
werkgevers, aangezien het van belang is dat bij beroepsopleidingen
aansluiting is tussen vraag en aanbod. Deze leden vragen of de minister
de Kamer nader kan informeren over het standpunt van werkgevers over
de generieke eis van een vreemde taal.
In het kader van het overleg over het Actieplan Focus op Vakmanschap
hebben VNO-NCW en MKB gereflecteerd op mijn voornemen tot het
vaststellen van generieke eisen Engels voor het mbo. Zij hebben in het
overleg gewezen op studenten die niet doorstromen naar het hbo, en zij
waren er geen voorstander van om ook voor deze groep studenten
generieke eisen Engels te hanteren. Ik ben echter van mening dat
beheersing van het Engels van toenemend belang is voor de internationale economie en dus niet alleen zinvol voor degenen die doorstromen
naar het hbo.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen welk percentage van
studenten met een mbo4-diploma stroomt door naar het hbo.
In 2009 stroomde zo’n 50% van de studenten op niveau 4 direct door en
15% binnen enkele jaren. De cijfers van 2010 laten hetzelfde beeld zien.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of het niet vanzelfsprekend is
om de eis van een moderne vreemde taal te koppelen aan de keuze om
door te stromen naar het hbo. Tevens vragen deze leden waarom ook bij
de typische vakopleidingen in het mbo gekozen wordt voor de generieke
eis van een vreemde taal, terwijl dit vaak niet vereist is voor het uitoefenen van een vakmanschap.
Moderne vreemde talen zijn in toenemende mate van belang voor de
internationale economie en dus niet alleen zinvol voor degenen die
doorstromen naar het hbo. Los daarvan: alle mbo-4-opleidingen geven
doorstroomrecht naar het hbo. Met een mbo-4 diploma moet een student
in staat zijn het beroep uit te oefenen én in staat zijn deel te nemen aan
het vervolgonderwijs. Ik hecht veel waarde aan deze dubbele functie van
het mbo-4 diploma. Het recht op doorstroom naar vervolgonderwijs
versterkt in belangrijke mate de civiele waarde van het mbo-4 diploma,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 120, nr. 2

11

ook al kiest een deel van de mbo-studenten ervoor om dit niet te doen.
Door – naast de beroepsgerichte kwalificatie-eisen – generieke
kwalificatie-eisen vast te stellen wordt de voorbereiding op vervolgonderwijs beter geborgd. Voor niveau 4 stel ik daarvoor generieke eisen
Engels, Nederlands en rekenen vast. Het onderwijs in Engels, Nederlands
en rekenen zal vanzelfsprekend ook effect hebben op het functioneren in
het beroep.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe rekening wordt
gehouden met specifieke groepen binnen het mbo, bijvoorbeeld
studenten met dyslexie of dyscalculie. Het toetsen van een generieke eis
kan deze groepen buitensluiten. Hoe wordt gewaarborgd dat er onnodige
uitval komt?
Voor studenten met een beperking zoals dyslexie gelden de exameneisen
onverkort. Als een student hinder ondervindt door de wijze van examinering, dient de onderwijsinstelling maatregelen te treffen om die hinder
weg te nemen. Bij instellingsexamens wordt dit geregeld in de onderwijsen examenregeling; voor centrale examens stelt het College voor
examens daarvoor regels op.
Tenslotte vragen de leden van de ChristenUnie-fractie hoe gewaarborgd
wordt dat aansluiting op de arbeidsmarkt per sector als belangrijkste
voorwaarde geldt en niet de generieke eisen in de kwalificatiedossiers.
Op het niveau van het kwalificatiedossier is die aansluiting geborgd door
de samenstelling van de paritaire commissie die verantwoordelijk is voor
dat dossier; van die commissie maakt het bedrijfsleven deel uit. Verder
wordt het gewicht van de aansluiting bij de arbeidsmarkt ten opzichte van
de generieke eisen in een kwalificatiedossier geborgd door de uitslagregel
in het middelbaar beroepsonderwijs: voor het behalen van het diploma
moeten studenten voor alle beroepsgerichte examenonderdelen ten
minste een voldoende behalen. Voor één van de generieke onderdelen
Nederlands, rekenen en Engels mag een vijf gehaald worden. Dat wordt
geregeld in het Besluit tot wijziging van onder meer het Examen- en
kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB, dat naar verwachting per
1 augustus aanstaande in werking treedt. Het conceptbesluit heb ik op
7 juni 2011 ter kennis van de Tweede Kamer gebracht; het betreft de
bijlage bij de «Voortgangsrapportage implementatie referentiekader taal
en rekenen (Kamerstukken II, 2010/11, 31 332, nr. 16).
5. Draagvlak, gevoerd overleg en internetconsultatie
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom er over de generieke
kwalificatie-eisen Engels voor mbo-4 niet is gesproken met de Vereniging
Leraren Levende Talen, terwijl de Nederlandse Vereniging Leraren
Maatschappijleer (NVLM) en de Koninklijke Vereniging van leraren
Lichamelijke Opvoeding (KVLO) wel werden geraadpleegd inzake de
kwalificatie-eisen loopbaan en burgerschap. De voornoemde leden vragen
wat het negeren van de beroepsvereniging voor talendocenten betekent
voor het draagvlak bij de docenten die het allemaal als professionals voor
de klas moeten uitvoeren. Hoe heeft de minister de Jongerenorganisatie
Beroepsonderwijs (JOB) betrokken bij de wijziging van het Examenbesluit,
zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Voor het peilen van reacties en draagvlak voor het besluit bij o.a.
docenten en leerlingen heb ik een internetconsultatie laten uitvoeren over
het ontwerpbesluit. In deze internetconsultatie konden taaldocenten,
leerlingen en andere belanghebbenden reageren op de voorgenomen
regelgeving. Een aantal taaldocenten heeft van deze gelegenheid gebruik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 120, nr. 2

12

gemaakt om een reactie te geven. In een eerder stadium dan de internetconsultatie hebben de NVLM en KVLO op eigen initiatief gereageerd op
het advies van de MBO Raad betreffende de kwalificatie-eisen voor het
onderdeel loopbaan en burgerschap. De Vereniging Leraren Levende
Talen heeft niet op eigen initiatief gereageerd op mijn voornemens voor
de generieke eisen Engels. Ik ben het overigens met de leden van de
PvdA-fractie eens dat aandacht nodig is voor de docenten die het als
professionals voor de klas moeten uitvoeren. Op mijn verzoek verleent het
Steunpunt taal en rekenen mbo daarom vanaf medio 2010 niet alleen
ondersteuning aan instellingen op het gebied van Nederlands en rekenen,
maar ook op het gebied van moderne vreemde talen. Bij de onderhavige
wijziging van het Examenbesluit beroepsopleidingen WEB (waarin
kwalificatie-eisen voor Engels en het onderdeel loopbaan en burgerschap
zijn opgenomen) is JOB niet betrokken. Dat is niet gebruikelijk. Bij
beroepsgerichte kwalificatie-eisen (die bij ministeriële regeling worden
vastgesteld) wordt JOB evenmin betrokken.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de minister in de nota van
toelichting verzwijgt dat de Nederlandse Vereniging Leraren Maatschappijleer meent dat de kwalificatie-eisen voor loopbaan en burgerschap
blijven steken in vrijblijvendheid, zoals blijkt uit de brief die de NVLM de
minister op 6 januari 2012 heeft toegezonden.
De brief van 6 januari 2012 was bij het opstellen van deze nota van
toelichting vanzelfsprekend nog niet bekend. Dat er geen resultaatsverplichting geldt voor de kwalificatie-eisen betreffende het generieke
onderdeel loopbaan en burgerschap is niet geregeld in het onderhavige
Besluit van 11 november 2011 tot wijziging van onder meer het Examenbesluit beroepsopleidingen WEB, maar dat wordt geregeld in een nog in
voorbereiding zijnde wijziging van het Examen- en kwalificatiebesluit
beroepsopleidingen WEB. Het conceptbesluit heb ik op 7 juni 2011 ter
kennis van de Tweede Kamer gebracht; het betreft de bijlage bij de
«Voortgangsrapportage implementatie referentiekader taal en rekenen
(Kamerstukken II, 2010/11, 31 332, nr. 16). In de nota van toelichting bij dat
besluit wordt expliciet vermeld dat de NVLM voorstander is van een
resultaatverplichting voor dit onderdeel.
De leden van de PvdA-fractie willen graag weten waarom de minister
ervoor heeft gekozen om voor het onderdeel loopbaan en burgerschap
slechts een inspanningsverplichting te hanteren en niet een resultaatverplichting.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het hierboven gegeven
antwoord op eenzelfde vraag van de leden van de SP-fractie.
Tevens vragen de leden van de PvdA-fractie waarom de minister geen
onderscheid maakt tussen loopbaan en burgerschap voor mbo op niveau
1, 2, 3 en 4. Ten slotte vragen zij welke positie de minister loopbaan en
burgerschap wil geven binnen de slaag/zakregeling.
Er is bij de kwalificatie-eisen voor het onderdeel loopbaan en burgerschap
geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende niveaus, omdat daar
geen reden voor was. Genoemd onderscheid wordt wel gehanteerd voor
de specifieke (beroepsgerichte) kwalificatie-eisen; die zijn daar nodig voor
de niveauverschillen in de beroepsuitoefening. Ook voor de generieke
onderdelen Nederlands, rekenen en moderne vreemde talen gelden
aparte referentieniveaus; die zijn daar nodig vanwege de niveauverschillen voor in het bijzonder de doorstroom naar vervolgonderwijs.
Burgerschap kent geen niveau en loopbaan evenmin. De vastgestelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 120, nr. 2

13

kwalificatie-eisen voor dit onderdeel bieden volop ruimte voor
afstemming op specifieke doelgroepen en beroepscontexten.
Voor het onderdeel loopbaan en burgerschap moet een eindwaardering
«voldaan» worden behaald. Om het diploma te behalen moet de student
dus onder meer voldoen aan de inspanningseisen voor dat onderdeel.
De leden van de PVV-fractie vragen wat de reden is dat van het niet
bekostigd onderwijs niet verwacht kan worden een grote herstructurering
van het onderwijs op het gebied van Engels en loopbaan en burgerschap
tot stand te brengen.
Tijdens de internetconsultatie zijn er reacties op het conceptbesluit
binnengekomen waarin o.a. is opgemerkt dat «van het niet-bekostigd
onderwijs niet verwacht kan worden een grote herstructurering van het
onderwijs op het gebied van Engels en loopbaan en burgerschap tot stand
te brengen». De leden van PVV-fractie vragen naar de reden hiervan. Ik
kan hierover geen uitspraken doen, het betreft immers een reactie van een
betrokkene. Deze reactie heeft er echter niet toe geleid dat bij de
kwalificatie-eisen verschil wordt gemaakt tussen bekostigd en
niet-bekostigd onderwijs. Uiteraard gelden vastgestelde kwalificatie-eisen
voor zowel bekostigde als niet-bekostigde mbo opleidingen. Dat is nodig
voor het civiel effect van diploma’s. Overigens deel ik de mening niet dat
sprake zou zijn van een grote herstructurering van het onderwijs. In de
nota van toelichting is opgemerkt dat kwalificatie-eisen op het gebied van
Engels en loopbaan en burgerschap aansluiten bij de huidige onderwijspraktijk. Bij de meeste mbo-4 opleidingen worden immers al vanwege het
beroep eisen gesteld aan het Engels. Overigens zijn de kwalificatie-eisen
voor het onderdeel loopbaan en burgerschap niet nieuw (zoals bij reactie
van betrokkenen mogelijk verondersteld werd). Die komen overeen met
de reeds bestaande kwalificatie-eisen voor dit onderdeel.
De leden van de CDA-fractie merken op dat in de paragraaf over draagvlak
en gevoerd overleg met de mbo-sector wordt geschreven, dat er voor de
generieke kwalificatie-eisen loopbaan en burgerschap en Engels draagvlak
is in het onderwijsveld, bij Colo en de kenniscentra beroepsonderwijs
bedrijfsleven. Deze leden vragen of de minister met betrekking tot het
«draagvlak» kan aangeven in hoeverre hier sprake van was. Zijn er
bezwaren kenbaar gemaakt, zo vragen zij. Zo ja, welke en door wie?
Zoals in de nota van toelichting bij het onderhavige besluit van
11 november 2011 is aangegeven, heeft de MBO Raad een advies
uitgebracht over de te hanteren kwalificatie-eisen voor het onderdeel
loopbaan en burgerschap. Op eigen initiatief hebben de Nederlandse
Vereniging van Leraren Maatschappijleer (NVLM) en de Koninklijke
Vereniging van leraren Lichamelijke Opvoeding (KVLO) bij bovengenoemd
advies verbijzonderingen voorgesteld. Die zijn betrokken bij de bijstelling
van de aanvankelijk voorgestelde kwalificatie-eisen voor dit onderdeel.
In de paragraaf over de internetconsultatie wordt verder geschreven dat
Engels in mbo-opleidingen niveau 4 vaak al deel uitmaakt van het
onderwijsprogramma, omdat beheersing van deze taal wordt gevraagd in
het beroep waarvoor wordt opgeleid. Er is echter ook nog een aantal
opleidingen waarbij nog geen Engels in het onderwijsprogramma is
opgenomen en waarbij dus een aanpassing noodzakelijk is. Voornoemde
leden van de CDA-fractie vragen of de minister kan aangeven om welke
opleidingen het hier gaat en binnen welke termijn Engels wel in het
onderwijsprogramma opgenomen moet zijn.
Het betreft opleidingen uit verschillende sectoren. Een feitelijk overzicht
kan niet gegeven worden, omdat het deels opleidingen betreft waarbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 120, nr. 2

14

instellingen zelf bepalen welke moderne vreemde taal aan de student
wordt aangeboden. Dit kan het Engels zijn, maar ook een andere moderne
vreemde taal.
Het onderhavige besluit van 11 november 2011 treedt in werking per
1 augustus 2012. Dit betekent dat onderwijsinstellingen voor aanvang van
studiejaar 2012–2013 Engels in het onderwijsprogramma opgenomen
moeten hebben.
De leden van de SP-fractie vragen of de minister kan reageren op de
suggestie van de Nederlandse Vereniging van Leraren Maatschappijleer
om voor loopbaan en burgerschap referentieniveaus vast te stellen.
Wanneer zij deze suggestie niet overneemt, welke mogelijkheden ziet de
minister verder om de positie van het vak loopbaan en burgerschap te
versterken in het beroepsonderwijs?
Deze suggestie van de NVLM neem ik niet over: zie het hierboven
gegeven antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie. Voor het
antwoord op de tweede vraag verwijs ik naar de antwoorden op verschillende vragen in paragraaf 2.
Ten slotte vragen de voornoemde leden hoe de minister voorkomt dat het
vak in de verdrukking komt door de nadruk op andere vakken.
Onderdelen van opleidingen mogen niet in de verdrukking komen. Dat
geldt voor alle onderdelen, dus ook voor onderdeel loopbaan en
burgerschap. Het bevoegd gezag van instellingen moet invulling geven
aan de opdracht om studenten met het onderwijsaanbod in staat te stellen
het beoogde diploma te behalen, met inachtneming van de landelijk
vastgestelde kwalificatie-eisen voor onderscheiden onderdelen. De
inspectie houdt hierop toezicht. Bij onvoldoende kwaliteit of niet-naleving
kan ik sancties treffen.
Gelet op het belang dat aan de drievoudige kwalificering (voor beroep,
burgerschap en verder leren) wordt toegekend en de bestaande «checks
and balances» in het mbo-stelsel, verwacht ik niet dat onderdelen in de
verdrukking komen.
6. Uitvoeringsgevolgen en handhaafbaarheid
De leden van de CDA-fractie vragen of de minister de Kamer kan
toezeggen dat er gecontroleerd wordt of er geen onverwachte gevolgen
optreden.
Ja, er wordt – onder andere via het inspectietoezicht – gecontroleerd of er
geen onverwachte en ongewenste gevolgen optreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 120, nr. 2

15