Staat van de Veiligheid
Brzo-bedrijven 2019
1 juli 2020

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Ministerie van Justitie en Veiligheid

2

Inhoudsopgave
Samenvatting ..................................................................................................................................... 4
1. Inleiding .......................................................................................................................................... 5
2. Toezicht & handhaving en voorbereiding op rampenbestrijding .............................. 6
2.1 Monitor Naleving en handhaving Brzo-bedrijven 2019 .......................................... 6
2.2 Voorbereiding op rampenbestrijding: aanwijzingen bedrijfsbrandweer ........ 11
3. Incidenten, ongewone voorvallen en internationaal perspectief ............................ 12
3.1 Incidenten .............................................................................................................................. 12
3.2 Ongewone voorvallen ........................................................................................................ 12
3.3 Nederlandse incidenten in internationaal perspectief........................................... 13
4. Veiligheidsprestaties industrie: Jaarverslag Veiligheid Voorop ............................... 14
4.1 Context ................................................................................................................................... 14
4.2 Resultaten Veiligheid Voorop 2019 .............................................................................. 14
4.3 Overige activiteiten ............................................................................................................ 17
Bijlage 1: Achtergrond en werking Brzo-stelsel ................................................................. 18
Brzo-stelsel ................................................................................................................................... 18
Vergunningverlening, toezicht en handhaving ................................................................ 19
Bijlage 2: Begrippen ...................................................................................................................... 21

3

Samenvatting
In 2019 waren 405 Brzo-bedrijven actief in Nederland. Er zijn 484 inspecties uitgevoerd bij 381
Brzo-bedrijven. Het percentage Brzo-bedrijven dat in 2019 een overtreding heeft begaan (67%)
ligt 10% hoger dan in 2018 (57%). Het aantal overtredingen is gestegen van 755 in 2018 naar 813
in 2019. De toename is te zien in de categorieën zware en middelzware overtredingen. In 2019 zijn
er 8 zware overtredingen geconstateerd; in 2018 was dit er 1. De Inspectie SZW heeft bij deze
overtredingen direct ingegrepen en het onmiddellijke gevaar weggenomen.
In 2019 hebben drie zware ongevallen plaatsgevonden die aan de Europese Commissie zijn
gemeld. Bij een incident is als gevolg van het vrijkomen van een gevaarlijke stof uit een installatie
een werknemer gewond geraakt met blijvende gezondheidsschade. Ook bij de andere 2 incidenten
kwamen ongewenst een grote hoeveelheid gevaarlijke stof vrij en dan bij het laden en lossen.
Bij 336 bedrijven (83%) is een beoordeling voor de bedrijfsbrandweer uitgevoerd. Dit heeft geleid
tot 95 aanwijzingen en 241 besluiten dat er geen bedrijfsbrandweer nodig is. Op het moment van
de rapportage zijn er 58 bedrijven (18%) waar een bedrijfsbrandweerprocedure loopt of nog
opgestart moet worden.
In 2019 zijn heeft 51% van de Brzo-bedrijven ongewone voorvallen bij bevoegd gezag gemeld, ten
opzichte van 52% in 2018. Het aantal bedrijven dat geen melding deed is nog steeds fors te laag.
De Brzo-OD’s en ILT bleven en blijven stimuleren dat bedrijven ongewone voorvallen melden
alsook de kwaliteit van de meldingen. De kwaliteit is nu onvoldoende waardoor een goede analyse
niet kan worden uitgevoerd. In 2019 zijn 2324 meldingen bij de ILT geregistreerd.
Het jaarverslag van Veiligheid Voorop, het samenwerkingsverband voor veiligheid in de BRZOsector, waarbij ook partnerbranches zijn aangesloten, omvat algemene prestatie-indicatoren en
een aantal indicatoren voor de ontwikkeling van de veiligheidscultuur. In jet jaarverslag wordt
aangegeven dat een aantal gegevens voor 2018 in de rapportage 2019 gecorrigeerd zijn.
De algemene indicator voor incidenten met persoonlijke schade als gevolg (Lost Time Injury) toont
een verhoging ten opzichte van voorgaande jaren. De indicator Process Safety Events is nagenoeg
gelijk gebleven. Het Bestuur van Veiligheid Voorop gaat hierover in overleg met de brancheorganisaties en de regionale veiligheidsnetwerken. Ook Inspectie SZW ziet algemeen een stijging
van het aantal arbeidsongevallen. De Staatssecretaris van SZW gaat hierover in gesprek met de
branches over hoe de werkgevers deze toename wordt omgedraaid en hoe werkgevers zorgen dat
werknemers een veilige en gezonde werkplek hebben.
De overige indicatoren geven allemaal een stijging ten opzichte van 2018: de aansluitingsgraad bij
Veiligheid Voorop, het aantal rapportages van individuele Brzo-locaties, betrokken leiderschap, het
aantal SAQ’s, het aantal locaties dat het eigen VBS checkt en het aantal bedrijven dat gebruik
maakt van een Leveranciers Beoordelings Systeem.

4

1. Inleiding
De Staat van de Veiligheid Brzo-bedrijven 2019 schetst vanuit een breed perspectief een beeld van
de inspanningen en de veiligheidssituatie met betrekking tot de Brzo-bedrijven in Nederland. Met
deze benadering wordt vanuit de verschillende invalshoeken het beeld over de veiligheid bij deze
groep bedrijven losgekoppeld van de individuele casuïstiek bij bedrijven en wordt recht gedaan aan
de aandacht van zowel overheid als bedrijfsleven voor veiligheid. Overheid en bedrijfsleven werken
samen aan het borgen en verbeteren van de veiligheid bij risicovolle bedrijven, waarbij voorop
staat dat bedrijven primair zelf verantwoordelijk zijn voor de veiligheidssituatie.
Op basis van een jaarlijks terugkerende rapportage worden mogelijke trends en ontwikkelingen
over de veiligheid bij de Brzo-bedrijven zichtbaar en kunnen waar nodig specifieke
sturingsmaatregelen genomen worden.
De Staat van de Veiligheid Brzo-bedrijven 2019 is opgesteld door het ministerie van Infrastructuur
en Waterstaat (IenW), samen met de ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en
Justitie en Veiligheid (JenV).
De Staat van de Veiligheid is gebaseerd op de rapportages van verschillende overheden en
bedrijfsleven. De overheden hebben gerapporteerd over het toezicht en de handhaving, ongewone
voorvallen en de voorbereiding op de rampenbestrijding. Tevens worden de veiligheidsprestaties
van de Brzo-bedrijven in Nederland in een Europese context geplaatst. Het bedrijfsleven heeft
gerapporteerd over de veiligheidsprestaties en ontwikkeling van de veiligheidscultuur bij de bij
Veiligheid Voorop aangesloten Brzo-bedrijven. Deze onderdelen worden in de volgende
hoofdstukken afzonderlijk behandeld.
In bijlage 1 wordt de achtergrond en werking van het Brzo-stelsel toegelicht.

5

2. Toezicht & handhaving en voorbereiding op
rampenbestrijding
2.1 Monitor Naleving en handhaving Brzo-bedrijven 2019
De Monitor Naleving en Handhaving Brzo-bedrijven (Monitor) 2019 heeft betrekking op de
toezichtactiviteiten van de samenwerkende toezichthouders bij Brzo-bedrijven. Sinds 2013 maken
de gegevens uit de Monitor onderdeel uit van de Staat van de Veiligheid. Er wordt op
systematische wijze gerapporteerd over de uitgevoerde inspecties bij de Brzo-bedrijven. Zo wordt
inzicht gegeven in de inspectiebevindingen en hierop ingezette handhavingsacties op landelijke en
regionaal niveau. Aan de hand van deze informatie wordt een actueel beeld van de naleving en
handhaving weergegeven. Het betreft een feitelijke en getalsmatige weergave over 2019.
Vanaf 2014 wordt de landelijke handhavingsstrategie Brzo (zie bijlage 1) door de toezichthouders
toegepast.
Hieronder worden de belangrijkste resultaten uit de Monitor 2019 weergegeven.
Algemene gegevens

Bovenstaande tabel laat voor de afgelopen vijf jaar het aantal actieve Brzo-bedrijven (hoge- en
lage-drempelbedrijven) zien. Het aantal actieve bedrijven is in 2019 licht gestegen ten opzichte
van 2018.

Rubber en Kunststof

Energie

Afval

Metaal

Petrochemie

Overig

Noord-Holland/Utrecht/Flevoland

40
71
140
50
43
54

8
6 7 3
17 19 13 0
60 4 10 41
20 15 7 0
6 17 10 2
19 2 13 10

9
7
4
0
0
0

0
0
3
2
6
1

3
6
3
2
1
3

1
4
1
4
1
2

1
1
6
0
0
1

2
4
8
0
0
3

Staatstoezicht op de Mijnen
Totaal

7
405

0
0 0 0 0 7 0 0 0 0
130 63 60 56 20 19 18 13 9 17

Totaal

Regio

Limburg
Noord-Brabant
Zuid-Holland/Zeeland
Gelderland/Overijssel
Groningen/Drenthe/Friesland

Fijnchemie

Overslag en
transport
Bulkchemie

Handel en distributie

Bedrijvigheid (Marscodering)

In de hierboven weergegeven tabel wordt de verdeling van de bedrijven over de regio’s
weergegeven en de voornaamste activiteiten van deze bedrijven. Doordat gestart is met een

6

landelijke uniformering van indeling van Brzo-bedrijven – gebaseerd op de Europese MARScodering (Major Accident Reporting System) – kunnen de branchegegevens uit 2019 niet meer
zonder meer worden vergeleken met voorgaande jaren.
Hieruit valt op te maken dat de regio met de meeste Brzo-bedrijven de regio Zuid-Holland/Zeeland
is; het grootste aantal hiervan valt onder de branches handel en distributie. Bijna een derde van de
Brzo-bedrijven valt onder de branche handel en distributie.
Toezicht Brzo-bedrijven

In totaal zijn 381 van de 405 Brzo-bedrijven geïnspecteerd (94%): 254 van de 261 hogedrempelbedrijven en 127 van de 144 lage-drempelbedrijven. Hoge-drempelbedrijven moeten
volgens het Brzo jaarlijks worden geïnspecteerd tenzij toezichthouders op basis van een
risicobenadering het inspectieprogramma aanpassen. In de Monitor wordt toegelicht waarom zeven
hoge-drempelbedrijven niet zijn geïnspecteerd:

Bij één bedrijf zijn eerste kwartaal 2019 alle bedrijfsactiviteiten beëindigd;

bij één bedrijf zijn is de uitgevoerde controle uit januari 2019 gecombineerd met een
onaangekondigde controle in december 2018 alsook de registratie ervan;

Bij vier bedrijven is vastgesteld dat de aanwezige hoeveelheid gevaarlijke stoffen niet meer de
drempelwaarde overschrijdt;

Voor één bedrijf is besloten om het bedrijf om het jaar te inspecteren.
Lage-drempelbedrijven moeten minimaal eens per 3 jaar worden geïnspecteerd; de Monitor geeft
aan dat in 2019 aan deze verplichting is voldaan en de meeste lage-drempelbedrijven worden zelfs
jaarlijks geïnspecteerd.
Onderstaande tabel toont het aantal inspecties per regio in drie categorieën: aangekondigde, deels
aangekondigde en onaangekondigde inspecties.

Regio

Aantal
aangekondigde
inspecties

Aantal deels
aangekondigde
inspecties

Aantal
onaangekondigde
inspecties

Limburg

30

8

1

Noord-Brabant

35

38

23

Zuid-Holland/Zeeland

135

4

42

Gelderland/Overijssel

43

5

5

Groningen/Drenthe/Friesland

42

0

9

Noord-Holland/Utrecht/Flevoland

36

8

12

0

0

63

92

Staatstoezicht op de Mijnen
Totaal

8
329

Er zijn bij 381 bedrijven 484 inspecties uitgevoerd. Bij een aantal bedrijven zijn dus meerdere
inspecties uitgevoerd. De meeste onaangekondigde inspecties vonden in Noord-Brabant en ZuidHolland/Zeeland plaats. In Noord-Brabant heeft het provinciale bevoegd gezag afgesproken met de
omgevingsdienst dat deze jaarlijks alle Brzo-bedrijven aangekondigd en onaangekondigd bezoekt.

7

In het samenwerkingsverband BRZO+ (zie bijlage 1) is het uitgangspunt dat bij ingeplande Brzoinspecties door de toezichthouders zoveel mogelijk gezamenlijk dan wel door tenminste twee Brzotoezichthouders worden uitgevoerd. De onderstaande tabel toont de samenstelling van het Brzoinspectieteam aan (deels) aangekondigde inspecties per regio.

Regio

Limburg
Noord-Brabant
Zuid-Holland/Zeeland
Gelderland/Overijssel
Groningen/Drenthe/Friesland
Noord-Holland/Utrecht/Flevoland
Staatstoezicht op de Mijnen
Totaal

Wabo bevoegd
gezag

ISZW

100%
100%
100%
100%
100%
100%
88%
100%

78%
70%
66%
69%
70%
75%
88%
70%

Veiligheidsregio
100%
94%
88%
100%
94%
98%
88%
93%

Waterkwaliteits
beheerder
14%
14%
21%
17%
21%
30%
50%
20%

Het Wabo-bevoegd gezag is bij alle inspecties aanwezig geweest. De deelname van de Inspectie
SZW verschilt per regio en ligt tussen de 66% en 88%. Deze lagere en variërende percentages
volgen onder meer uit de risicogerichte aanpak van Inspectie SZW, waardoor zij niet altijd
meegaan. De Veiligheidsregio’s nemen aan 88% tot 100% van de (deels) aangekondigde inspecties
deel. Waterkwaliteitsbeheerders plannen risico-gestuurd op basis van waterrelevantie. Afspraak is
dat zij tenminste eens per vijf jaar deelnemen aan een Brzo-inspectie en minimaal twee keer bij
een hoger risico voor het oppervlaktewater; daarom ligt deze deelname lager. SodM is voor een
aantal Brzo-bedrijven aangewezen als de toezichthouder voor de Wabo en mede als toezichthouder
voor de Arbowet.
Naleving Brzo-bedrijven
Wanneer bij een inspectie een overtreding wordt vastgesteld, beoordelen de toezichthouders de
ernst van de overtreding op basis van richtlijnen uit de landelijke handhavingsstrategie Brzo naar
categorie 1 (zwaar), categorie 2 (middelzwaar) en categorie 3 (licht).
De volgende figuur geeft de indeling van geïnspecteerde bedrijven naar ‘geen overtreding’ en
‘categorie overtredingen’ weer.

Van de 381 geïnspecteerde bedrijven hebben 254 bedrijven tenminste één overtreding begaan
(67%), waarvan 8 bedrijven (2%) met alleen overtredingen in de zwaarste categorie. Voor 144
geïnspecteerde bedrijven (38%) gaat het om een lichte overtreding (cat. 3). Er zijn 127 bedrijven
die geen overtreding hebben begaan (33%). In 2018 had 43% van de bedrijven geen overtreding
begaan.

8

Inspectie SZW en het betreffende bedrijf hebben bij alle categorie 1 overtredingen direct
ingegrepen, waarmee het risico op een zwaar ongeval werd weggenomen. Zeven van de acht
categorie 1 overtredingen betrof niet-explosieveilige (mobiel) apparatuur in een gezoneerd gebied
voor explosieve atmosferen. Eén overtreding betrof een niet goedgekeurde en tevens lekkende
gasleiding. Het bedrijf heeft de lekkende gasleiding binnen de kortst mogelijke termijn veilig uit
gebruik genomen, waarmee het onmiddellijke gevaar weggenomen kon worden.
De verdeling van het aantal overtredingen over de drie categorieën over de afgelopen vijf jaar:
Categorie
1: Onmiddellijke dreiging zwaar ongeval
2: Geen onmiddellijke dreiging zwaar ongeval
3: Zeer geringe dreiging zwaar ongeval
Totaal

2015
10
188
417
615

Aantal overtredingen
2016
2017
2018
4
2
1
181
164
147
497
499
607
682
665
755

2019
8
217
588
813

Het aantal overtredingen in 2019 (813) is gestegen ten opzichte van voorgaande jaren, terwijl het
aantal inspecties in 2019 ten opzichte van 2018 ongeveer gelijk is gebleven. Het betreft een
toename in de categorieën 1 en 2 en een afname in de categorie 3.

Van het aantal geïnspecteerde hoge-drempelbedrijven (254) heeft 70% één of meer overtredingen
begaan en van het aantal geïnspecteerde lage-drempelbedrijven (127) is dat 61%. De meeste
bedrijven met overtredingen bevinden zich in Noord-Brabant.
Naleving Brzo-bedrijven per thema
Voorafgaand aan iedere inspectie wordt een aantal inspectieonderwerpen gekozen. In 2019 is
wederom extra aandacht besteed aan het thema ageing. Ditmaal is gekeken naar de thema’s
faalmechanisme-vermoeiing, passieve brandbeveiliging en drukapparatuur. De onderstaande figuur
geeft de inspectieonderwerpen weer waarop de meeste overtredingen worden geconstateerd.

9

Net als voorgaande jaren wordt controle op exploitatie het meest beoordeeld. Op dit onderwerp
zijn ook de meeste overtredingen geconstateerd. In relatie tot het aantal beoordelingen zijn op
explosieveiligheid en maatregelen (om zware ongevallen te voorkomen) de meeste overtredingen
geconstateerd. Relatief de minste overtredingen zijn geconstateerd op faalmechanisme-vermoeiing
en passieve brandbeveiliging (beide ageing). Van het totaal aantal bedrijven met overtredingen
heeft 34% dit begaan op één onderwerp.
Alhoewel het aantal inspecties gelijk is gebleven – bij een toename van de overtredingen – hebben
de toezichthouders in 2019 bijna 1850 beoordelingen geregistreerd, tegenover 1500 in 2018. Deze
toename komt vooral door het thema ageing. De drie ageing-thema’s zijn 531 keer beoordeeld,
waarbij 143 overtredingen zijn geconstateerd.
Naleving Brzo-bedrijven per branche

Het grootste aantal overtredingen wordt geconstateerd in de branche handel en distributie. Hier is
ook het gemiddelde aantal overtredingen per bedrijf het hoogst. Omdat in 2019 landelijk een
branche-herindeling is gestart, zijn deze cijfers niet meer vergelijkbaar met voorgaande jaren.
Handhaving door de toezichthouders
Onderstaande figuur geeft weer wat de handhavingsstatus per 1 maart 2020 is van de
overtredingen die in 2019 zijn geconstateerd.

10

Op 1 maart jl. was 40% van de overtredingen opgeheven (77 van de 254 bedrijven). Van de 60%
waarvan het handhavingstraject op de genoemde peildatum nog in uitvoering was, kan bij een deel
de overtreding inmiddels zijn beëindigd. Dan moet nog een hercontrole plaatsvinden om dit te
bevestigen.
Het Wabo bevoegd gezag en Inspectie SZW traden in 2019 het meest op als handhavend
toezichthouder, veiligheidsregio’s een enkele keer omdat zij beperkte wettelijke mogelijkheden
hebben om handhavend op te treden. Afhankelijk van de ernst van de overtreding heeft de
handhavende toezichthouder verschillende handhavingsinstrumenten ingezet.
Uit gegevens van het Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie bleek dat in 2019 tien
processen-verbaal zijn ingediend. Deze waren allemaal opgesteld naar aanleiding van een
incident/ongewoon voorval in 2014 (1), 2016 (1), 2017 (3) en 2018 (5). In drie zaken hebben de
verdachten een door het Functioneel Parket aangeboden transactie van 5.000, 15.000 en 25.000
euro betaald. In vijf zaken is de verdachte gedagvaard. Van één zaak is vervolg gestaakt door
gebrek aan wettig bewijs. Een zaak wacht nog op een beoordeling.

2.2 Voorbereiding op rampenbestrijding: aanwijzingen
bedrijfsbrandweer
Het Landelijk Expertisecentrum (LEC) BrandweerBRZO heeft in opdracht van het Ministerie van
Justitie en Veiligheid een overzicht opgesteld van de bedrijfsbrandweeraanwijzingen bij Brzobedrijven. Een bedrijfsbrandweer is nodig wanneer er sprake is van een bijzonder gevaar voor de
openbare veiligheid, er onvoldoende stationaire blus- en koelvoorzieningen aanwezig zijn en het
verschil kan maken op het verloop van een incident.
Voor 336 van de 405 Brzo-bedrijven is een beoordeling uitgevoerd (83%). Dit heeft geleid tot 95
aanwijzingen en 241 besluiten dat er geen bedrijfsbrandweer nodig is. Op 1 april 2020 zijn er 58
bedrijven (14%) waar een bedrijfsbrandweerprocedure loopt of nog opgestart moet worden. Deels
betreft dit nieuwe Brzo-bedrijven. De verantwoordelijke veiligheidsregio’s verwachten dat het
merendeel van de procedures niet zal leiden tot een bedrijfsbrandweeraanwijzing. Over het
algemeen proberen de veiligheidsregio’s te regelen dat stationaire (automatische) voorzieningen
via de omgevingsvergunning milieu worden voorgeschreven. Dit heeft veelal de voorkeur boven
personele inzet. Dit is in een aantal gevallen tevens de reden dat trajecten nog niet zijn afgerond.
Bij geen van de bedrijven is sprake van acuut gevaar in verband met het nog ontbreken van de
beoordeling of een bedrijfsbrandweer nodig is. Van slechts 7 bedrijven wordt verwacht dat de
procedure tot een aanwijzing zal leiden.

11

3. Incidenten, ongewone voorvallen en internationaal
perspectief
3.1 Incidenten
De Inspectie SZW doet onderzoek naar bedrijfsincidenten waar gevaarlijke stoffen bij betrokken
zijn die effect hebben op de arbeidsveiligheid. Het primaire doel van het onderzoek is het
vaststellen of er een direct causaal verband is tussen het incident en een overtreding. Daarnaast
worden de uitgevoerde analyses onder meer gebruikt om te leren van incidenten, de naleving van
wet- en regelgeving te beoordelen en kan de informatie over incidenten nuttig zijn bij het
verbeteren van preventiemaatregelen door bedrijven. Niet alle incidenten worden onderzocht door
de Inspectie SZW.
Het RIVM voert onderzoeken uit op het terrein van gezond en veilig werken als onderdeel van een
meerjarige opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het RIVM
analyseert hierdoor incidenten die door Inspectie SZW zijn onderzocht waaronder de incidenten
met gevaarlijke stoffen bij chemische bedrijven en rapporteert hier jaarlijks over. De bevindingen
uit deze analyses kunnen gebruikt worden voor de inspectie- en handhavingsstrategieën. Bedrijven
kunnen de inzichten gebruiken om hun veiligheidsbeleid te verbeteren. In 2019 zijn diverse
incidentonderzoeken afgerond, maar onvoldoende om een analyserapport over op te stellen. In
2020 zal de incidentenanalyse van het RIVM-onderdeel van de Staat van de Veiligheid zijn.

3.2 Ongewone voorvallen
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft met de zes Brzo-Omgevingsdiensten (BrzoOD’s) een factsheet ‘meldingen Brzo-bedrijven 2019’ opgesteld, ofwel een overzicht van ‘ongewone
voorvallen’. Ongewone voorvallen zijn incidenten met potentieel verregaande gevolgen voor het
milieu en de omgeving, bijvoorbeeld brand of lekkage van gevaarlijke stoffen. Bedrijven moeten
een incident op grond van de Wet milieubeheer bij het bevoegd gezag melden. De ILT ontvangt alle
meldingen van het bevoegd gezag via de zes Brzo-OD’s. De ILT registreert en analyseert deze
meldingen samen met de zes Brzo-OD’s en zij doen onderzoek naar de oorzaak om het risico op
nieuwe incidenten te verkleinen. Overheden gebruiken de informatie ook voor hun toezichtstaak.
Het aantal Brzo-bedrijven dat in 2019 meldingen deed is 51% en daarmee ten opzichte van 2018
(52%) ongeveer gelijk gebleven. Het aantal bedrijven dat geen meldingen deed is dus nog steeds
fors. Het percentage bedrijven dat melding doet is wel toegenomen sinds 2015 (35%), zoals blijkt
uit onderstaande figuur.

De ILT en Brzo-OD’s stimuleerden ook in 2019 het melden van de ongewone voorvallen en het
verbeteren van de kwaliteit van deze meldingen. Desondanks voldoen de meldingen niet aan de
eisen en kan een goede analyse niet worden uitgevoerd. Er is een analysemodel ontwikkeld door
de Brzo-OD’s en de ILT dat meer inzicht geeft in de type voorvallen en trends. In 2020 zullen de
ILT en Brzo-OD’s het melden van ongewone voorvallen blijven stimuleren. De Brzo-OD’s gaan in
hun regio onderzoeken wat de reden is dat er geen meldingen worden gedaan en zullen zij een
leidraad maken voor het doen van meldingen.

12

In 2019 zijn 2324 meldingen bij de ILT geregistreerd. In de factsheet wordt een indicatief beeld
van de type meldingen gegeven:

3.3 Nederlandse incidenten in internationaal perspectief
De Seveso III-richtlijn bepaalt dat hoge-drempelinrichtingen eenmaal per jaar moeten worden
geïnspecteerd en lage-drempelinrichtingen eenmaal per drie jaar. Wanneer inspectiediensten
inspectieprogramma’s opstellen op basis van risicobenadering, kan hiervan worden afgeweken.
Daarnaast bepaalt de Seveso III-richtlijn dat grote ongevallen met gevaarlijke stoffen bij Brzobedrijven aan de Europese Commissie moeten worden gemeld. Dat zijn de zogenaamde
MARS-meldingen (Major Accident Reporting System, de database waarin de meldingen van zware
ongevallen worden opgenomen).
In 2019 heeft Nederland 3 zware ongevallen gemeld aan de Europese Commissie. De zware
ongevallen worden altijd onderzocht door de Onderzoeksraad voor Veiligheid die hier een rapport
over maakt.
Hieronder worden de aan de Europese Commissie gemelde incidenten van de jaren 2010 – 2018
weergegeven.
Jaar
Aantal
Marsincidenten

2010
1

2011
2

2012
4

2013
3

2014
4

2015
3

2016
6

2017
3

2018
1

2019
3

De drie gemelde zware ongevallen in 2019 betroffen twee incidenten waar bij loswerkzaamheden
een grote hoeveelheid gevaarlijke stoffen onbedoeld zijn vrijgekomen. Dit als gevolg van het
bezwijken van een opslagtank of het niet goed werken van een afsluiter. Ook bij het derde
incidente was een niet goed werkende afsluiter de oorzaak van het incident. Hierbij heeft een
werknemer blijvende gezondheidsschade opgelopen.

13

4. Veiligheidsprestaties industrie: Jaarverslag Veiligheid
Voorop
4.1 Context
In 2011 is VNO-NCW met een aantal brancheorganisaties in de (petro)chemie gestart met het
programma Veiligheid Voorop. Dit programma richt zich op de verbetering van de
veiligheidscultuur en de veiligheidsprestaties binnen Brzo-bedrijven van de (petro)chemieketen
(raffinage, chemie, op- en overslag en afvalverwerking). Om deze verbetering te realiseren is een
actieplan vastgesteld voor de vier pijlers van een excellente veiligheidscultuur: leiderschap,
excellente veiligheidsbeheerssysteem, regionale veiligheid netwerken en veiligheid in de keten.

4.2 Resultaten Veiligheid Voorop 2019
Op de vier pijlers heeft Veiligheid Voorop Kwaliteit Prestatie Indicatoren (KPI’s) ontwikkeld.
Daarnaast is een aantal algemene indicatoren ontwikkeld (Aansluitgraad, LTI en PSE). Het schema
hieronder geeft de pijlers en indicatoren van Veiligheid Voorop weer.

De indicatoren worden jaarlijks opgevraagd via brancheorganisaties en regionale
veiligheidsnetwerken. Het volgen en verbeteren van deze indicatoren moet leiden tot een betere
veiligheidscultuur binnen de Brzo-bedrijven dat vervolgens leidt tot minder ongevallen en
incidenten binnen bedrijven in de chemieketen. Hierna worden de resultaten uit het jaarverslag van
Veiligheid Voorop samengevat. In het jaarverslag wordt gemeld dat Veiligheid Voorop naar
aanleiding van een kwaliteitscheck een aantal gegevens uit 2018 heeft gecorrigeerd; deze
correcties worden middels voetnoten in het jaarverslag 2019 gemeld.
Algemene Kwaliteit Prestatie Indicatoren
In de onderstaande figuur wordt het verloop van de aansluitgraad van Brzo-bedrijven met
petrochemische van de laatste zes jaar weergegeven.

14

De aansluitgraad van Brzo-locaties met petrochemische kwalificatie bij Veiligheid Voorop is 87%
(268 van de 308 locaties) en ligt daarmee iets hoger dan de door Veiligheid Voorop gecorrigeerde
aansluitgraad uit 2018 (gecorrigeerd van 93% naar 85%). Daarnaast waren er nog 47 andere
Brzo-inrichtingen buiten de (petro)chemische sector aangesloten. In 2019 hebben 197 bedrijven
gerapporteerd, dit is 74% van de leden en een stijging van 7% ten opzichte van 2018
(gecorrigeerd van 178 naar 184). In de rapportage wordt gemeld dat het bestuur zich zal blijven
inspannen om het aantal rapporterende bedrijven te verhogen.

Het aantal ongevallen met verzuim per 200.000 gewerkte uren is gestegen van 127 in 2018 naar
195 in 2019, een toename van 54%. Dit is voor de LTI rate (Lost Time Injury) – een maat voor de
arbeidsveiligheid – een stijging van 46% namelijk van 0,24 in 2018 naar 0,35 in 2019. In de
rapportage van Veiligheid Voorop wordt hier een verklaring voor gegeven, namelijk dat dit deels
verklaard wordt door een uitschieter bij één bedrijf.
De maat voor de procesveiligheid wordt vanaf 2018 uitgedrukt in Process Safety Event (PSE). Het
aantal PSE-incidenten is van 160 in 2018 naar 165 in 2019. De PSE rate is in 2019 0,32 ten
opzichte van 0,31 in 2018 (gecorrigeerd van 0,28 naar 0,31). Het bestuur van Veiligheid Voorop is
voornemens om – zowel voor de ongevallen met verzuim en de procesveiligheidsincidenten - met
de aangesloten brancheorganisaties en regionale veiligheidsnetwerken in gesprek te gaan om te
bekijken of en welke concrete acties genomen kunnen worden om de veiligheidsprestatie te
verbeteren.

15

Betrokken leiderschap

Van de 197 rapporterende bedrijven hebben 191 bedrijven (97%) inspecties door het locatie
management uitgevoerd. Het gemiddelde aantal inspecties (per 200.000 gewerkte uren) door de
hoogst operationeel leidinggevende in een bedrijf is met 18 inspecties in 2019 met 6% gestegen
ten opzichte van 17 inspecties in 2018 (gecorrigeerd van 33 naar 17). In absolute aantallen steeg
het aantal uitgevoerde inspecties met 13% van 9722 in 2018 naar 10998 in 2019. Gemiddeld
werden er 58 inspecties per bedrijf uitgevoerd, wat neerkomt op ongeveer 1 inspectie door het
locatiemanagement per week.

Excellente veiligheid beheerssysteem (VBS)

Veiligheid Voorop biedt bedrijven een self assessment questionnaire (SAQ) aan, waarmee men
inzicht kan krijgen in de veiligheidscultuur en de implementatie het veiligheidsbeheerssysteem
(VBS). Brzo-bedrijven zijn wettelijk verplicht om een veiligheidsbeheersysteem (VBS) te hebben.
Hierbij hoort ook een periodieke check om vast te stellen of de eigen regels en procedures worden
nageleefd.
Het percentage bedrijven dat vrijwillig periodiek een SAQ naar de veiligheidscultuur uitvoert, is in
2019 70% (138 bedrijven). Dit is een stijging van 21% ten opzichte van 2018 (gecorrigeerd van
107 naar 114). Door de SAQ in te vullen kan een bedrijf inzicht in en een indicatie van de
veiligheidscultuur binnen het bedrijf krijgen. Het bestuur van Veiligheid Voorop wil in 2020 het
SAQ-instrument meer laagdrempelig maken zodat het gebruik ervan kan worden gestimuleerd.
Daarbij zal ook aandacht zijn voor de wijze waarop bedrijven de resultaten onderling kunnen
bespreken en van elkaar kunnen leren.

16

Brzo-bedrijven zijn wettelijk verplicht om een veiligheidsbeheersysteem (VBS) te hebben. Hierbij
hoort ook een periodieke check om vast te stellen of de eigen regels en procedures worden
nageleefd. In 2019 hebben 160 locaties (81%) hun VBS beoordeeld; dit is een stijging van 11%
ten opzichte van 2018 (gecorrigeerd 144 in 2018). In 2020 wil het bestuur een project initiëren om
het bestaande SAQ-instrument meer laagdrempelig te maken zodat het gebruik ervan verder wordt
gestimuleerd.
Veiligheid in de keten

Ter versterking van de veiligheid in de keten wordt een systeem - het Leveranciers Beoordeling
Systeem (LBS) - aanbevolen dat opdrachtnemers beoordeeld op het gebied van
veiligheidsprestaties en veiligheidscultuur voordat een opdracht verstrekt wordt. In 2019 was dit
percentage 81% en daarmee 2% lager dan in 2018 (gecorrigeerd van 92% naar 83%). Het bestuur
geeft aan graag te zien dat alle bedrijven die bij Veiligheid Voorop zijn aangesloten beschikken
over een LBS.
Regionale Veiligheids Netwerken
Het uitwisselen van kennis en best practices en het leren van (bijna) incidenten is van groot belang
voor het bereiken van een hoger veiligheidsniveau binnen de industrie. De Regionale Veiligheids
Netwerken (RVN) spelen hierin een belangrijke rol om bedrijven met elkaar in contact te brengen.
Kennis, ervaring en goede praktijken worden uitgewisseld. Ook de netwerken onderling stemmen
met elkaar af. In het jaarverslag van Veiligheid Voorop wordt een aantal vermeldenswaarde zaken
opgesomd. Bijvoorbeeld dat Deltalinqs veel aandacht besteedde aan ATEX (explosieve
atmosferen), cybersecurity en biometrische informatiesystemen.

4.3 Overige activiteiten
Het ministerie Infrastructuur en Waterstaat stelt sinds 2017 jaarlijks een bedrag ter beschikking
waarmee ze initiatieven ondersteunt van samenwerkingsverbanden en brancheorganisaties die
voldoende bijdragen aan blijvende versterking van de omgevingsveiligheid in Nederland in relatie
tot industriële activiteiten met gevaarlijke stoffen of risicovolle processen. In 2019 is uitvoering
gegeven aan de volgende projecten:

Seveso Top Leadership (BRZO-rijbewijs, komen tot opleiding voor operationeel leidinggevenden
van Brzo-locaties)

Leren van incidenten (handreiking met achtergronddocument voor het (beter) leren van
incidenten)

VBS Adapter (onderling lerend vermogen tussen bedrijven versterken).
Veiligheid Voorop organiseert het uitwisselen van kennis en ervaringen, zoals bijvoorbeeld de
Veiligheid Voorop Veiligheidsdag en een directeurenoverleg.
Tot slot wordt in de rapportage aangegeven dat Veiligheid Voorop de (petro)chemische industrie in
de Safety Delta Nederland (SDN) zal vertegenwoordigen en een voortrekkersrol in de ontwikkeling
van het kenniscentrum zal nemen.

17

Bijlage 1: Achtergrond en werking Brzo-stelsel
Brzo-stelsel
Het Besluit risico’s zware ongevallen 2015 (Brzo) dient ter implementatie van de Europese Sevesorichtlijn en beoogt het voorkomen en beheersen van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen
zijn betrokken. Het Brzo is integraal van aard en stelt eisen aan de meest risicovolle bedrijven in
Nederland op het gebied van externe veiligheid/milieu, arbeidsveiligheid (interne veiligheid) en de
voorbereiding op de rampenbestrijding.
Sinds 1 januari 2016 zijn de provincies Wabo-bevoegd gezag voor alle Brzo-bedrijven. Voorheen
waren gemeenten Wabo-bevoegd gezag (Wet algemene bepalingen omgevingsrecht) voor een deel
van de Brzo-bedrijven. Zes Omgevingsdiensten, de zogenaamde Brzo-Omgevingsdiensten, zijn
gespecialiseerd in vergunningverlening, toezicht en handhaving voor de risicovolle bedrijven (Brzobedrijven en de bedrijven van categorie 4 uit de Europese Richtlijn industriële emissies):
Brzo omgevingsdienst
Omgevingsdienst Zuid-HollandZeeland
(ondergebracht bij de DCMR)
Omgevingsdienst regio
Nijmegen
OD Groningen
RUD Limburg Zuid
Omgevingsdienst Midden- en
West Brabant
Omgevingsdienst
Noordzeekanaalgebied

Geografische dekking
Zuid-Holland/Zeeland
Gelderland/Overijssel
Groningen/Fryslân/Drenthe
Limburg
Noord Brabant
Noord-Holland/
Utrecht/Flevoland

De uitvoerders van vergunningverlening, toezicht en handhaving bij Brzo-bedrijven werken met
elkaar samen. Dit zijn de zes Brzo-omgevingsdiensten, de veiligheidsregio’s, Inspectie SZW, ILT,
waterkwaliteitsbeheerders en het Openbaar Ministerie. Dit samenwerkingsverband wordt BRZO+
genoemd.

18

IenW, SZW en JenV zijn samen beleidsverantwoordelijk voor het Brzo. De Staatssecretaris van
IenW is de coördinerende bewindspersoon voor het Brzo.
De verantwoordelijkheid van de Staatssecretaris van IenW houdt onder meer in het beleggen van
de verantwoordelijkheden binnen de Wabo-kolom, het toedelen van bevoegdheden, het vastleggen
van kaders voor de uitvoering, de wijze van financiering en de monitoring en evaluatie van het
functioneren van het Wabo-stelsel. Ook de afstemming met andere relevante bevoegdhedenstelsels
is hierbij aan de orde, bijvoorbeeld de relatie met het strafrechtelijke stelsel, het stelsel van de
arbeidswetgeving en het stelsel van de rampenbestrijding en de crisisbeheersing.
De ILT is wettelijk adviseur voor het bevoegd gezag bij het verlenen van Wabo-vergunningen voor
grote bedrijven. Daarbij legt de ILT het accent onder meer op externe veiligheid. De ILT ziet
daarbij toe op de toepassing van de best beschikbare technieken uit bijvoorbeeld de BREFs of de
PGS-richtlijnen.
De verantwoordelijkheid van de Staatssecretaris van SZW voor de Brzo-bedrijven betreft het
wettelijke kader van het stelsel van gezond en veilig werken (arbostelsel). In het arbostelsel schept
de overheid het kader waarbinnen het gezondheids- en veiligheidsbeleid in bedrijven vorm moet
krijgen. De werkgever en werknemers zijn primair verantwoordelijk om de gezondheid en
veiligheid van werknemers te garanderen door gezamenlijk dit arbeidsgezondheid- en
arbeidsveiligheidsbeleid in te vullen.
De verantwoordelijkheid van de minister van Justitie en Veiligheid voor de Brzo-bedrijven betreft
de wettelijke kaders voor het stelsel van veiligheidsregio’s ten behoeve van (de voorbereiding op
de) de brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing (inclusief aanwijzing
bedrijfsbrandweer). Ook is er een verantwoordelijkheid voor de opsporing en vervolging van
strafbare feiten en het stelsel van de strafrechtelijke handhaving.

Vergunningverlening, toezicht en handhaving
De Seveso-richtlijn schrijft voor dat een bedrijf alle noodzakelijke maatregelen treft ter voorkoming
van zware ongevallen en het beperken van de gevolgen voor mens en milieu en de overheden in
zijn omgeving hierover informeert. De overheden dienen toezicht te houden en treden handhavend
op bij overtredingen. De richtlijn is in Nederland vooral geïmplementeerd in het Brzo en de
Regeling risico’s zware ongevallen (Rrzo). De Brzo-bedrijven hebben daarnaast ook te maken met
vergunningplicht onder de Wabo waarin onder meer de best beschikbare technieken (BBT) als
uitgangspunt dienen. Bij de uitvoering van de Brzo-inspecties hanteren de toezichthouders de
wettelijke uitgangspunten als bepaald in het Brzo en nader uitgewerkt in bijvoorbeeld de landelijke
inspectiemethodiek, de gezamenlijke kwaliteitscriteria en de landelijke handhavingsstrategie.
Toezichthouders richten zich op de kwaliteit en implementatie van het veiligheidsbeleid, het
veiligheidsbeheersysteem en de maatregelen die vanuit het Brzo, de Wabo-vergunning, de
arbeidsomstandighedenregelgeving dan wel de Wet veiligheidsregio’s verplicht zijn gesteld. De
inspectieresultaten worden in een inspectierapport vastgelegd, waarvan een samenvatting actief
openbaar wordt gemaakt op de website van BRZO+. Om de resultaten van de Brzo-inspecties
inzichtelijker te maken is op de website (link: www.brzoplus.nl/brzo/bedrijven) de alfabetische
bedrijvenlijst uitgebreid met deze gegevens. Daarnaast wordt jaarlijks over de inspectieresultaten
door BRZO+ een monitoringsrapportage opgesteld.
De systematiek van de landelijke handhavingsstrategie Brzo wordt in 2019 door de toezichthouders
voor het vijfde jaar toegepast. De handhavingsstrategie leidt ertoe dat vooraf duidelijk is welke
overtreding tot welke sanctie leidt. Daarvoor worden overtredingen naar ernst ingedeeld. De
volgende drie categorieën overtredingen met daarbij behorende sancties zijn omschreven:

Categorie 1: onmiddellijke dreiging of onomkeerbaar risico op een zwaar ongeval, er is sprake
van ernstig gevaar. Sanctie: direct ingrijpen met zwaarste handhavingsinstrumenten,
werkzaamheden stilleggen en pas toestaan werk weer aan te vangen als adequate
(nood)maatregelen zijn getroffen. Geen hersteltermijn.

19





Categorie 2: geen onmiddellijke dreiging van een zwaar ongeval, wel duidelijk onvoldoende
maatregelen getroffen. Sanctie: herstel afdwingen met zware tot middelzware
handhavingsinstrumenten binnen gepaste hersteltermijn.
Categorie 3: zeer geringe dreiging van een zwaar ongeval, wel lichtere tekortkomingen.
Sanctie: herstel afdwingen met lichtere handhavingsinstrumenten binnen redelijke
hersteltermijn.

Sinds 2017 publiceert BRZO+ mede op verzoek van de Tweede Kamer op haar website een
nalevingslijst Brzo-bedrijven1. De informatie op deze nalevingslijst komt uit de openbare
samenvattingen die op de website van het BRZO+ staan. In de openbare samenvatting zijn
opgenomen de bedrijfsinformatie, de inspectieonderwerpen en de bevindingen van het Brzoinspectieteam. Verder zijn ook de overtredingen opgenomen. Minimaal drie keer per jaar wordt de
nalevingslijst (inclusief disclaimer) op de website BRZO+ geactualiseerd.

1 De nalevingslijst is te raadplegen via de volgende link: https://brzoplus.nl/inspectie-resultaten/nalevingslijst/

20

Bijlage 2: Begrippen

Bedrijfsbrandweeraanwijzing

De bedrijfsbrandweeraanwijzing is een besluit van de
veiligheidsregio. Het besluit vindt plaats op grond van artikel 31
van de Wet veiligheidsregio’s. De Inspectie SZW en het bevoegd
gezag Wabo hebben in het proces een adviserende rol.

BBT

Best beschikbare techniek

Brzo

Besluit risico’s zware ongevallen 2015.

Brzo-bedrijven

Bedrijven die onder de werkingssfeer van het Brzo vallen.

BRZO+

BRZO+ is een samenwerkingsprogramma. In dat programma
participeren de Brzo‐omgevingsdiensten, de veiligheidsregio’s, de
Inspectie SZW, de Inspectie Leefomgeving en transport, de
waterkwaliteitsbeheerders en het Openbaar Ministerie. De
samenwerking en de landelijke afstemming behelzen het
volledige pakket van de Wabo vergunningverlening- toezicht-, en
handhavingstaken (VTH-taken) en taken op het gebied van
arbeidsomstandigheden bij de majeure risicobedrijven (Brzobedrijven en bedrijven die behoren tot categorie 4 van de
Richtlijn industriële emissies). Dit voor zover partijen daar direct
of indirect een wettelijke of gemandateerde taak in hebben.

Hoge-drempelinrichting
Bedrijf dat verplicht is een veiligheidsrapport op te stellen. De
Seveso-richtlijn kent twee drempels, zogenaamd hoge drempel
en lage drempel. De drempels zijn weergegeven in bijlage I van
de Seveso-richtlijn. De hoge drempelinrichtingen hebben naast
het beleidsdocument en een veiligheidsbeheersysteem, ook de
verplichting een veiligheidsrapport op te stellen.
Lage-drempelinrichting
Een Brzo-bedrijf dat een beleidsverklaring en een
veiligheidsbeheersysteem moet opstellen. De Seveso-richtlijn
kent twee drempels, zogenaamd hoge drempel en lage drempel.
De drempels zijn weergegeven in bijlage I van de Sevesorichtlijn. De lage drempelinrichtingen hebben de verplichting een
beleidsverklaring en een veiligheidsbeheersysteem op te stellen.
Een beleidsverklaring wordt ook eens PBZO-document genoemd.
LEC BrandweerBRZO

Landelijk expertisecentrum van de veiligheidsregio’s (brandweer)
over Brzo.

LTI

Lost Time Injury - het aantal ongevallen met verzuim (inclusief
contractors) per 100 fte op de dag volgend op de dag van het
ongeval.

MARS-melding

Major Accident Reporting System, de database waarin de
meldingen van zware ongevallen worden opgenomen. Een
MARS-melding is de melding van een zwaar ongeval.

21

PBZO

Preventie Beleid Zware Ongevallen.

PGS

Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen.

QRA

Kwantitatieve risico-analyse (quantitative risk assessment),
wordt onder meer gebruikt om het groepsrisico te bepalen.

Rrzo

Regeling risico’s zware ongevallen.

RVN

Regionaal veiligheidsnetwerk.

Seveso III-richtlijn

Richtlijn 2012/18/EU van het Europees Parlement en de Raad
van 4 juli 2012 betreffende de beheersing van de gevaren van
zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen zijn betrokken,
houdende wijziging en vervolgens intrekking van Richtlijn
96/82/EG van de Raad.

Wabo

Wet algemene bepalingen omgevingsrecht.

Wvr

Wet veiligheidsregio’s.

Zwaar ongeval

De criteria om een incident aan te merken als zwaar ongeval zijn
opgenomen in bijlage VI van de Seveso-richtlijn. Criteria zijn:
hoeveelheden vrijgekomen gevaarlijke stoffen, schade aan
personen of goederen, onmiddellijke schade voor het milieu,
materiële schade of grensoverschrijdende schade. Bij de
categorieën zijn drempelwaarden vermeld.

22