> Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag

de Nationale ombudsman
Postbus 93122
2509 AC Den Haag

Directie Arbeidszaken
Publieke Sector
Afdeling Arbeidsrecht,
Integriteit en
Kennismanagement
Schedeldoekshaven 200
2511 EZ Den Haag
Postbus 20011
2500 EA Den Haag
www.rijksoverheid.nl
Contactpersoon

Kenmerk
2012-0000372378

Datum 29 juni 2012
Betreft Uw brief van 10 mei 2012

Uw Kenmerk
2009 09621 006

Geachte heer Brenninkmeijer,
Dank voor uw brief van 10 mei jl. waarin u reflecteert op de zaak van twee
klokkenluiders die zich tot u hebben gewend. Het gaat om de zaak van de heren De
Wit en Laarman. Hun ervaringen kunnen volgens u symbool staan voor de ervaringen
van veel klokkenluiders bij de overheid. U wijst in dat kader nogmaals op de noodzaak
van verbetering van de positie van klokkenluiders en op de noodzaak om oog te
hebben voor de mens achter de melder.
Het doel van de door u uitgevoerde reflectie is om antwoord te krijgen op de vraag of
er in het licht van de behoorlijkheid wellicht zaken beter of anders opgepakt hadden
kunnen worden en om te bezien wat er te leren valt uit deze zaken. Hieronder ga ik,
mede namens de Minister van Infrastructuur en Milieu in op de door u aan de hand
van een aantal behoorlijkheidsvereisten gemaakte opmerkingen en gestelde vragen,
indachtig de noodzaak om oog te hebben voor de mens achter de melder.
1. Luisteren naar de burger
“Hebben VROM en de Commissie Integriteit Rijksoverheid (in 2003/2004) de melding
van verzoekers voldoende serieus genomen?”
De interne melding van de heren De Wit en Laarman in januari 1998 heeft ertoe geleid
dat vanuit de Centrale Directie Personele Zaken van het ministerie van VROM destijds
onderzoek is verricht naar de activiteiten en gedragingen van de directeur Dienst
Recherchezaken. Het resultaat daarvan is ten slotte geweest dat aan de directeur met
ingang van 1 december 1998 eervol ontslag is verleend op grond van artikel 99
ARAR.
De Commissie integriteit rijksoverheid heeft naar aanleiding van de meldingen door de
heren De Wit en Laarman tweemaal onderzoek verricht en advies uitgebracht aan de
toenmalige Minister van VROM. In het advies van 21 juli 2004 heeft de commissie
overwogen dat het ministerie door de beëindiging van het dienstverband van de
directeur Dienst Recherchezaken op basis van artikel 99 ARAR enerzijds mogelijk
langdurige procedures en negatieve externe publiciteit heeft kunnen voorkomen, maar
dat dit eervol ontslag anderzijds welhaast tot verwondering, onbegrip en onrust bij de
medewerkers van de Dienst Recherchezaken heeft moeten leiden. De commissie stelt
vast dat is nagelaten om de medewerkers van de Dienst Recherchezaken hierover
Pagina 1 van 4

adequaat te informeren. Ook in het tweede advies van 10 januari 2005 komt de
commissie tot dezelfde conclusie. Uit de onderzoeken van de commissie valt op te
maken dat VROM op het vlak van communicatie steken heeft laten vallen. Een en
ander is uit het oogpunt van goed werkgeverschap als minder gelukkig aangemerkt.

Datum
29 juni 2012
Kenmerk
2012-0000372378

“Voor zover het gaat om rechtsbescherming heeft de Commissie Integriteit
Rijksoverheid de heren De Wit en Laarman verwezen naar bezwaar- en
beroepsprocedures. Heeft in dat licht bezien de Commissie de melding voldoende
serieus genomen?”
De Commissie Integriteit Rijksoverheid heeft zowel ten aanzien van de heer Laarman
als ten aanzien van de heer De Wit overwogen dat vanzelfsprekend acht dient te
worden geslagen op de in de klokkenluidersregeling opgenomen rechtsbescherming.
Zij heeft hierbij verwezen naar de weg van bezwaar en beroep. Daarna hield de
bemoeienis van de commissie op. Feit is dat de Commissie integriteit overheid niet de
bevoegdheid heeft om de rechtsbescherming verder af te dwingen. Dit is een
belangrijk punt dat nadere aandacht behoeft. Ik wil bezien in hoeverre het mogelijk is
dat de Commissie integriteit overheid binnen het kader van de huidige verbeterde
regelgeving in toekomstige zaken na advisering als het ware ‘over de schouder van de
klokkenluider kan blijven meekijken’ naar het verdere verloop en op die manier mede
1
kan ‘waken’ over de rechtsbescherming van betrokkene (‘vreemde ogen dwingen’).
Binnenkort zal een nieuw samengestelde Commissie integriteit overheid aantreden. Ik
zal dit punt nadrukkelijk onder de aandacht van de nieuwe commissie brengen.
Overigens mag ik in dit verband ook wijzen op het Adviespunt Klokkenluiders voor de
private en publieke sector dat op 1 oktober a.s. van start gaat. Deze onafhankelijke
instantie zal (potentiële) klokkenluiders adviseren ten aanzien van de door hen te
bewandelen weg en ondersteuning bieden bij mogelijke vervolgstappen.
2. Betrouwbaarheid
U wijst erop dat de toezegging door VROM waarbij de heren De Wit en Laarman naar
een hogere schaal zouden worden bevorderd weliswaar gestand is gedaan, maar dat
achteraf bleek dat alle collega’s met dezelfde functie ook werden bevorderd naar
dezelfde schaal wegens opwaardering van hun werk.
De heren De Wit en Laarman, wier functie werd bezoldigd volgens schaal 9, zijn in
mei 2000 met terugwerkende kracht tot 1 oktober 1997, respectievelijk 1 juni 1999 in
schaal 10 geplaatst. Zeer kort daarna zijn alle rechercheurs in schaal 9 bevorderd
naar schaal 10. De bevordering van de andere rechercheurs was de uitkomst van een
eerder in gang gezet functiewaarderingstraject. In tegenstelling tot de overige
rechercheurs zijn de heren De Wit en Laarman met terugwerkende kracht bevorderd.
Zij verkeerden daardoor in een financieel gunstiger positie dan hun collegarechercheurs. Het positieve financiële effect van de toezegging is per saldo
bescheiden geweest.
U stelt de vraag of de overheid de toezegging dat de heren De Wit en Laarman op
geen enkele wijze nadeel mochten ondervinden van hun activiteiten en dat hun
rechtspositie gewaarborgd zou blijven, is nagekomen.
VROM heeft steeds geprobeerd om met de heren De Wit en Laarman tot een
passende oplossing te komen. Niet alles is daarbij goed verlopen. Uiteindelijk heeft dit
helaas toch geresulteerd in een eervol ontslag op basis van artikel 99 van het
Algemeen Rijksambtenarenreglement. De Centrale Raad van Beroep heeft in de
1

O.a. Besluit melden vermoeden van mistand bij Rijk en Politie, Stb. 2009, 572
Pagina 2 van 4

beide zaken een oordeel gegeven over de door de toenmalige minister van VROM
getroffen voorzieningen rondom het ontslag. De Raad heeft zowel in de zaak van de
heer De Wit als in die van de heer Laarman geoordeeld dat die voorzieningen alles
2
overziende niet onredelijk waren te achten .

Datum
29 juni 2012
Kenmerk
2012-0000372378

3. De-escalatie
“Had het anders gekund? Heeft VROM voldoende getracht escalatie te voorkomen of
te beperken? Is er in het hele proces gebruik gemaakt van middelen als mediation of
bemiddeling?”
Destijds heeft de toenmalige minister van VROM gepoogd om escalatie te voorkomen
en in een persoonlijk gesprek aangegeven dat de heren De Wit en Laarman te goeder
trouw, integer en naar behoren hebben gehandeld. Dit is ook naar buiten toe
(schriftelijk) kenbaar gemaakt. Er is aldus sprake geweest van een vorm van
rehabilitatie.
4. Open en duidelijke communicatie
Over de detachering van De Wit per 1 mei 2002 is met hem tevoren geen overleg
gepleegd. Hij is er bij brief van 17 april 2002 slechts van op de hoogte gesteld dat hij
per 1 mei zou worden gedetacheerd.
U wijst op de norm van open en duidelijke communicatie en vraagt of daaraan in dit
geval is voldaan.
Het antwoord luidt dat daarop inderdaad nogal wat valt af te dingen. De Centrale
Raad van Beroep heeft in zijn uitspraak van 14 december 2006 hierover o.a. het
3
volgende overwogen :
‘Daar waar de heer De Wit na een afwezigheid van bijna één jaar moest re-integreren,
had van de minister een zorgvuldige voorbereiding en een goede communicatie met
de heer De Wit mogen worden verwacht. Dit klemt te meer nu de detachering zag op
lager ingeschaalde werkzaamheden en bekend mocht worden verondersteld dat dit
voor de heer De Wit moeilijk zou zijn. Daaraan heeft het ontbroken. Over de
detachering is met de heer De Wit tevoren geen overleg gepleegd; hij is er bij brief
van 17 april 2002 slechts van op de hoogte gesteld dat hij per 1 mei 2002 zou worden
gedetacheerd. Op 1 mei 2002 is hem gemeld dat van leidinggevende of
coördinerende taken geen sprake zou zijn. De Raad acht deze gang van zaken weinig
zorgvuldig’.
5. Fatsoenlijke bejegening
De heren De Wit en Laarman hebben destijds besloten om hun vermoedens van een
misstand te melden en – ik deel uw opvatting - dat vergt moed. Dat deze duik in het
diepe ten slotte heeft geleid tot (rechtmatig) ontslag wegens verstoorde verhoudingen
is een uitkomst die tot nadenken stemt. Ik realiseer mij dat er meer is dan een
juridische werkelijkheid. De overheidswerkgever moet bereid zijn altijd kritisch naar
eigen handelen te kijken en daarbij het grote belang van eigenschappen zoals
empathie, inlevingsvermogen, het vermogen om open en helder te communiceren en
de menselijke maat niet uit het oog verliezen. Fatsoenlijke bejegening behoort hierbij
voorop te staan.
2

CRvB 14 december 2006, nr. 04/7352 AW en CRvB 14 december 2006, nrs. 05/1978 AW, 05/2020 AW,
05/6988 AW, 05/7247 AW
3
rechtsoverweging 4.5.4.
Pagina 3 van 4

Datum

Onder dankzegging voor uw reflectie spreek ik de hoop uit dat we situaties als deze in 29 juni 2012
Kenmerk
de toekomst zullen kunnen voorkomen. Sinds de evaluatie van de
klokkenluidersregelingen in de publieke sector in 2008 zijn er al diverse maatregelen 2012-0000372378
genomen om de positie van klokkenluiders te verbeteren, zoals aanpassingen in
klokkenluidersregelingen van de sectoren Rijk, Politie en Defensie en het binnenkort
operationeel worden van het onafhankelijke Adviespunt Klokkenluiders. Ook zal
binnenkort een nieuw samengestelde Commissie integriteit overheid aantreden.

Hoogachtend,
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

Mevrouw mr. drs. J.W.E. Spies

Pagina 4 van 4