2019D05653

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen aan de Staatssecretaris van Economische Zaken
en Klimaat voorgelegd over de geannoteerde agenda voor de formele
Raad voor Concurrentievermogen op 18 en 19 februari 2019 (Kamerstuk
21 501-30, nr. 450), het verslag van de Raad voor Concurrentievermogen
van 29 en 30 november 2018 (Kamerstuk 21 501-30, nr. 449), het verslag
van een schriftelijk overleg over de geannoteerde agenda Raad voor
Concurrentievermogen op 29 en 30 november 2018 (Kamerstuk 21 501-30,
nr. 446), het fiche «Mededeling transparantie en rechtszekerheid geharmoniseerde normen» (Kamerstuk 22 112, nr. 2756) en het fiche «Gecoördineerd actieplan Kunstmatige Intelligentie (AI) voor Europa» (Kamerstuk
22 112, nr. 2758).
De voorzitter van de commissie,
Diks
De adjunct-griffier van de commissie,
Kruithof

nds-tk-2019D05653

1

Inhoudsopgave
I
II

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris

2
7

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de voorliggende stukken. Deze leden hebben hierbij nog enkele
vragen en opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het fiche
«Gecoördineerd actieplan Kunstmatige Intelligentie (AI) voor Europa».
Kan de Staatssecretaris aangeven welke onderwerpen prioritair zijn voor
het kabinet binnen het aankomende nationaal strategische actieplan AI?
Daarnaast zijn deze leden benieuwd naar de toelichting van de Staatssecretaris op de inhoud van de Raadsconclusies over het EU-actieplan AI en
de openstaande discussiepunten.
De leden van de VVD-fractie onderstrepen de relevantie van AI voor het
toekomstige verdienvermogen van Europa in het algemeen en Nederland
in het bijzonder. Europa dient als blok te op te treden en te concurreren
met andere landen op het terrein van AI. Wat deze leden betreft is het
daarbij zaak focus aan te brengen en te voorkomen dat lidstaten met
name elkaar beconcurreren op toepassingsmogelijkheden. Voorkomen
moet worden dat Europees sprake is van versplinterde inspanningen.
Deze leden vragen dan ook op welke wijze Nederland zich zal inzetten op
het realiseren van een gezamenlijke lijn. Is er een inschatting van het
speelveld onder de lidstaten?
De leden van de VVD-fractie vinden het goed dat Europa het voortouw
neemt bij het opstellen van ethische richtlijnen voor de ontwikkeling en
het gebruik van AI. Wel vragen deze leden dergelijke richtlijnen nadrukkelijk als randvoorwaarden te zien, zodat niet op voorhand innovaties niet
of minder makkelijk in Europa tot stand kunnen worden gebracht.
Randvoorwaarden zouden niet vooraf een rem moeten zijn op technologische ontwikkelingen.
De leden van de VVD-fractie willen verder weten hoe de Staatssecretaris
waarborgt dat de Nederlandse inspanningen en het nationaal strategisch
actieplan AI continu zullen aansluiten op de Europese AI-plannen,
aannemende dat dit een dynamisch geheel betreft. Deze leden vragen of
de Staatssecretaris bij de verdere ontwikkeling van het Europese
AI-actieplan ook kan aandringen op de vervolmaking van de interne
markt, wat immers een belangrijke voorwaarde kan zijn voor het groot
kunnen uitrollen van nieuwe technologieën en AI-toepassingen. Wil de
Staatssecretaris hier nog eens nadrukkelijk aandacht voor vragen? Hoe
gaat de Staatssecretaris dit in de eigen AI-plannen betrekken?
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd naar de stand van zaken ten
aanzien van «widening participation» met betrekking tot Horizon Europe
2021–2027. Welke stappen gaat de Staatssecretaris nemen om ervoor te
zorgen dat Nederlandse onderzoeksinstituten en bedrijven hier geen
nadeel van ondervinden?

2

De leden van de VVD-fractie vragen de Staatssecretaris naar de inzet voor
het werkprogramma van de nieuwe Europese Commissie. Met betrekking
tot de Raad voor Concurrentievermogen zijn deze leden benieuwd naar
welke dossiers zullen worden afgerond tijdens het huidige mandaat van
de Europese Commissie en het Europees Parlement en wat daarbij de
inzet is van Nederland.
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het fiche
«Mededeling transparantie en rechtszekerheid geharmoniseerde
normen». Welke lidstaten staan kritisch tegenover de wens van de
Europese Commissie om meer invloed te hebben op het normalisatieproces?
De leden van de fractie van de VVD vragen de Staatssecretaris naar de
stand van zaken wat betreft de door Nederland gedane aanmoediging
voor verdere analyses van de Europese Commissie inzake de interne
markt en de stand van de implementatie, uitvoering en handhaving op de
interne markt. Tevens vragen deze leden welke invulling Nederland zelf
zou willen geven op eerder genoemde punten. Welke sectoren, belemmeringen en knelpunten zou Nederland in overweging geven aan de
Europese Commissie om mee aan de slag te gaan met het oog op de
vervolmaking van de interne markt?
De leden van de VVD-fractie zijn de Staatssecretaris erkentelijk voor de
uitgebreide beantwoording op de door deze leden ingebrachte voorbeeldsituaties. Graag vragen zij de Staatssecretaris in te gaan op de volgende
opmerkingen ten aanzien van de beantwoording.
Met betrekking tot de eerste voorbeeldsituatie wordt volgens de leden van
de VVD-fractie onvoldoende rekenschap gegeven aan het feit dat de
Nederlandse cookiewet op het moment geen groot succes is (veel klikken
en weinig privacywinst) en bovendien niet echt gehandhaafd wordt. De
matige Nederlandse standaard uitrollen over Europa en dit wél strikt
handhaven zal volgens deze leden in de praktijk wel degelijk een
verslechtering betekenen en een belemmering opleveren voor ondernemers uit het midden- en kleinbedrijf (mkb) die nieuwe klanten zoeken.
Deze leden geven in overweging om verschil te maken tussen de
behandeling van ondernemers naar gelang het risico van de aangeboden
informatie. Op die manier zou voorkomen kunnen worden dat altijd maar
«ja» wordt geklikt en het privacy-effect daarmee dus nul is.
De leden van de VVD-fractie hebben voor wat betreft de tweede
voorbeeldsituatie de indruk dat de Staatssecretaris te veel de focus legt op
adverteren via de grote (sociale) platforms. Kleine nieuwe onlinebedrijven
in de opstartfase zullen een mogelijkheid zoeken om geld te verdienen
door zelf advertenties te verkopen in een eigen app of platform (bijvoorbeeld in het geval van een gamingbedrijf door gratis een nieuwe game te
laten spelen via een eigen app). Enkele bepalingen in de Raadstekst
maken dat wel degelijk moeilijker. Deze leden vragen de Staatssecretaris
om de tweede voorbeeldsituatie nog eens te bezien met inachtneming
van de hierboven gegeven verduidelijking.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vinden het belangrijk dat de Europese
Commissie bij kunstmatige intelligentie een passend ethisch en juridisch
kader wil waarborgen. Deze leden steunen daarnaast het streven van de
Europese Commissie om toonaangevend wereldleider te worden in het
ontwikkelen en toepassen van verantwoorde AI en hierbij de richting van
de technologieontwikkeling en inzet te bepalen. Deze leden steunen

3

hierbij ook dat de Europese Commissie een AI-strategie wil waarbij de
mens centraal staat, gebaseerd op Europese normen en waarden. Zij
maken zich wel zorgen op de achterstand op de VS en China bij AI. Hoe
kan de achterstand op investeringen worden ingehaald? Klopt het dat VS
en China zich ook sterk richten op defensie bij AI? Doet de EU dit ook? Zo
nee, waarom niet? Hoe wordt geborgd dat de overheid eigenaar blijft van
de infrastructuur, terwijl bedrijven de innovaties doen? Deze leden vragen
verder hoe de Europese Commissie haar ambitie wil realiseren om de
Europese ethische benadering wereldwijd te positioneren. Hoe krijgt de
EU landen als China en de VS mee om te kiezen voor een ethische
benadering in AI? Deze leden zijn verder benieuwd wanneer de Nederlandse AI-strategie aan de Kamer wordt gestuurd. Zullen ethiek en
defensie hierin ook een belangrijke rol krijgen en is er al informatie
beschikbaar over het Nederlandse budget voor AI?
De leden van de CDA-fractie lezen in het fiche «Gecoördineerd actieplan
Kunstmatige Intelligentie (AI) voor Europa» dat er een nieuw fonds voor
schaalvergroting voor AI komt. Zal dit ook beschikbaar komen voor
mkb’ers die met AI aan de gang willen gaan? Verder lezen deze leden in
het fiche dat een optimaal gebruik van de «blauwe kaartregeling» wordt
nagestreefd. Hoe kan worden voorkomen dat Chinezen die hier werken
vervolgens met de technologie aan de haal gaan in het eigen land? In
China is men namelijk bij wet verplicht samen te werken met de Veiligheidsdiensten. Kunnen er beperkingen aan de «blauwe kaartregeling»
worden ingesteld indien gewerkt wordt in vitale sectoren?
De leden van de CDA-fractie lezen in de geannoteerde agenda dat de
uitgangspunten excellentie en impact zijn verankerd in het deelakkoord
over de verordening Horizon Europe. Deze leden zijn hier blij mee. Zij
lezen daarnaast dat Nederland zich in blijft zetten voor behoud van
excellentie en impact als de uitgangspunten voor het kaderprogramma.
Deze leden zijn benieuwd wanneer het zeker is dat excellentie en impact
inderdaad de uitgangspunten worden voor het kaderprogramma. Wat zijn
rond Horizon Europe de onderwerpen waarover nog geen overeenstemming is bereikt binnen de Raad? Wat is bovendien naar verwachting
het verloop van de verdere discussie in de Raad en de Nederlandse
inspanningen om de triloog nog voor de Europese verkiezingen te kunnen
afronden om verdere vertraging te voorkomen?
De leden van de CDA-fractie hebben in het verslag van het schriftelijk
overleg over de geannoteerde agenda voor de Raad voor Concurrentievermogen op 29 en 30 november 2018 (Kamerstuk 21 501-30, nr. 445) vragen
gesteld over het voorstel over de relatie tussen platforms en bedrijven. Uit
de antwoorden blijkt dat het voorstel inderdaad transparantievereisten
oplegt over de volgorde van zoekresultaten, maar dat het doel van het
voorstel niet is om de consument meer duidelijkheid te geven over de
zoekvolgorde. Hebben deze leden het goed begrepen dat in de «New Deal
for Consumers» wel transparantievereisten over de zoekvolgorde bevat
voor consumenten? Zo ja, hoe staat het hiermee en op welke wijze
kunnen consumenten hier dan meer inzicht in verkrijgen? Verder zijn de
leden van de CDA-fractie benieuwd naar de laatste stand van zaken betreft
de verordening ABC Waiver.
De leden van de CDA-fractie lezen in het verslag van de Raad voor
Concurrentievermogen van 29 en 30 november 2018 dat Nederland zich er
sterk voor heeft gemaakt dat Europese markttoezichthouders een
aanspreekpunt krijgen in de EU wanneer producenten uit derde landen
producten rechtstreeks aan Europese eindgebruikers aanbieden. Deze
leden danken de Staatssecretaris voor het inbrengen hiervan conform de
motie-Amhaouch c.s. (Kamerstuk 35 000 XIII, nr. 30). Zij zijn benieuwd hoe

4

andere lidstaten reageerden op het idee van het verplicht stellen van een
aansprakelijkheidsofficier in het geval van direct import van producten
door consumenten. Deze leden zijn verder benieuwd of een meerderheid
voor het voorstel lijkt te zijn en hoe het proces rond dit voorstel verder zal
gaan verlopen.
De leden van de CDA-fractie zijn verder benieuwd hoe het komt het dat in
Europa nog niet de handen op elkaar gaan voor het invoeren van
verplichte certificering van op internet aangesloten apparaten, zoals deze
leden mede hebben voorgesteld in de motie-Paternotte c.s. (Kamerstuk
21 501-30, nr. 422). Deze leden lezen bij de verordening tot vaststelling van
het programma voor de interne markt dat toerisme in het programma
wordt opgenomen. Wat moeten zij hierbij voorstellen? Ten aanzien van de
verordening tot vaststelling van het EU-ruimteprogramma zijn de leden
van de CDA-fractie benieuwd wat de achtergrond was dat er nog geen
gedeeltelijke algemene oriëntatie is gerealiseerd. Verder lezen deze leden
dat een aantal lidstaten de aandacht vestigden op mkb-participatie in het
ruimtevaartprogramma. Hoe heeft Nederland hierop gereageerd?
De leden van de CDA-fractie hechten grote waarde aan het beschermen
van vitale sectoren zoals infrastructuur, water, landbouw, telecommunicatie, maar ook aan het beschermen van kennisinstituten tegen
ongewenste buitenlandse inmenging. Wat is de stand van zaken van de
Europese Verordening voor het screenen van buitenlandse directe
investeringen? Wanneer wordt deze in Nederland van kracht? Welke
sectoren staan op de lijst en wat wordt de reikwijdte? Deze leden zijn
verder benieuwd of er voornemens zijn de bijlage II van de richtlijn
betreffende de veiligheid van netwerken en informatiesystemen
(NIS-richtlijn) aan te passen door 5G-netwerken ook aan te duiden als
essentiële dienst, om zo te voorkomen dat 5G-netwerken door niet-EUentiteiten verder uitgerold kunnen worden in de EU. Is de Staatssecretaris
hier voorstander van? Vindt er onderzoek plaats naar de effecten van een
mogelijke aanpassing van de NIS-richtlijn? Zo nee, waarom niet? De leden
van de CDA-fractie hebben verder gelezen dat Eurocommissaris Vestager
de voorgenomen fusie van de treindivisies van het Franse industrieconcern Alstom en zijn Duitse branchegenoot Siemens niet heeft
goedgekeurd. Vindt de Staatssecretaris dit verstandig en wat vinden de
andere lidstaten hiervan?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda en hebben hierbij enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de SP-fractie onderschrijven de houding van de kabinet
waarin zij constateert dat een meer gecoördineerde aanpak en een
toename van investeringen noodzakelijk zijn om de concurrentiekracht op
het gebied van kunstmatige intelligentie te vergroten. Deze leden zijn
echter ook van mening dat concurrentiekracht hierbij niet het enige doel
dient te zijn en dat onderzoek op het gebied van kunstmatige intelligentie
in eerste instantie ten dienste dient te staan van de samenleving als
geheel en niet enkel bedrijven. Zij benadrukken de noodzaak om zelfdenkende en zichzelf ontwikkelende algoritmen aan democratische wetten en
regels te laten voldoen en vragen de Staatssecretaris op welke wijze zij dit
in haar bijdrage tijdens de Raad zal verwerken. Tevens zijn de leden van
de SP-fractie benieuwd of de Staatssecretaris de mening deelt dat met
een dergelijk Europees actieplan tegenwicht moet worden geboden aan
de steeds sterker wordende positie van de zogenaamde Amerikaanse en
Chinese techgiganten en vragen haar toe te lichten hoe dit moet
geschieden indien zij deze mening deelt.

5

De leden van de SP-fractie lezen in het fiche «Gecoördineerd actieplan
Kunstmatige Intelligentie (AI) voor Europa» dat een groep deskundigen
reeds een eerste versie van ethische richtlijnen voor de ontwikkeling en
het gebruik van AI hebben gepubliceerd. Deze leden zien in het overzicht
van de leden van deze expertgroep dat slechts enkelen van de 52 leden
van de groep uit het maatschappelijk middenveld afkomstig zijn, terwijl de
industrie met een veelvoud daarvan is vertegenwoordigd is. Tevens lezen
de leden van de SP-fractie dat slechts de eerste drie richtlijnen in de eerste
versie van deze ethische richtlijnen daadwerkelijk over de ethische kant
van de zaak gaan en dat de overige twaalf richtlijnen hoofdzakelijk de
functionaliteit, toepasbaarheid en betrouwbaarheid binnen organisaties
van kunstmatige intelligentie betreffen. Deelt de Staatssecretaris de
mening dat het predicaat «ethische richtlijnen» de lading van de richtlijnen onvoldoende dekt, gezien de beperkte aandacht voor ethiek in de
richtlijnen en dat de overvloedige deelname van de industrie in deze
expertgroep ten opzichte van het maatschappelijk middenveld hieraan ten
grondslag ligt?
De leden van de SP-fractie lezen in het fiche verder dat het Nederlandse
actieplan een aantal bouwstenen zal bevatten waarbij ook ethiek aan bod
zal komen. Deze leden vragen de Staatssecretaris welke partijen hierbij
betrokken zijn en hoe de verhouding tussen maatschappelijk middenveld,
wetenschap en industrie is en of de wetenschap betrokken is bij de
ethische of de technische kant van kunstmatige intelligentie. Tevens zijn
deze leden benieuwd naar hoe de (Nederlandse en Europese) publiekprivate samenwerkingen zullen worden vormgegeven. Zij vragen of het
maatschappelijk middenveld hierbij ook een rol zal krijgen om de
niet-economische waarden tot uitdrukking te brengen in deze samenwerkingen. Deze leden lezen in het fiche daarnaast dat diverse regeringen
reeds een budget hebben verbonden aan hun AI-programma en vragen
de Staatssecretaris of dit ook voor het Nederlandse kabinet geldt. Zo ja,
om welk bedrag gaat het?
De leden van de SP-fractie zijn voorts benieuwd naar de randvoorwaarden
die gesteld worden aan een Europees AI-lab en wat Nederland als
tegenprestatie zou moeten leveren om dit te huisvesten. Deze leden
vragen de Staatssecretaris hierbij een vergelijking te maken tussen
diverse andere Europese en internationale organisaties die zich in
Nederland hebben gevestigd, waaronder het Europees Octrooibureau, het
Europees Medicijnagentschap en het Internationale Hof van Justitie. Deze
leden vragen de Staatssecretaris uiteen te zetten welke investeringen
moeten worden gedaan voor zover bekend, of er sprake zal zijn van
bevoegdhedenoverdracht en wat de omvang van de te huisvesten
onderzoeksgroep of -groepen zal zijn.
De leden van de SP-fractie lezen in de geannoteerde agenda dat de
langetermijnstrategie voor klimaat ook aandacht krijgt in de Raad. Terecht
schrijft het kabinet hierin dat de Milieuraad hierin een leidende rol heeft.
Deze leden zijn daarom benieuwd welke status de bespreking van de
langetermijnstrategie heeft, of dit inhoudt dat de Europese industrie onder
het Roemeens voorzitterschap grotere invloed gaat krijgen op het
klimaatbeleid en welke gevolgen de bespreking tijdens de Raad zal
hebben voor het klimaatbeleid.
De leden van de SP-fractie lezen dat het kabinet het van belang vindt dat
missies binnen Horizon Europe-onderzoeksprogramma’s aansprekend zijn
voor de samenleving, voldoende breed zijn en grote impact tot stand
kunnen brengen. Deze leden constateren dat met enige goede wil vrijwel
ieder onderzoeksproject aan deze criteria kan voldoen en vragen de
Staatssecretaris om een nadere invulling te geven deze criteria. Deze

6

leden zijn tevens benieuwd welke eisen binnen het kaderprogramma
zullen worden gesteld aan deelnemers, of hierbij wederom sprake zal zijn
van consortia die moeten bestaan uit partners uit verschillende regio’s en
andere eisen van dien aard. Deze leden vragen de Staatssecretaris hierbij
tevens om haar mening over dergelijke criteria.
II Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris

7