Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

30 597

Toekomst AWBZ

Nr. 438

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 april 2014
Met uw brief van 25 maart 2014 vraagt u mij om een reactie op het bericht
dat «huisartsen alarm slaan over de ouderenzorg» (Nos.nl, 21 maart
2014)1. Met deze brief voldoe ik aan uw verzoek.
In het bericht op Nos.nl wordt – op basis van een ledenraadpleging van de
Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) – aangeven dat veel huisartsen
zich zorgen maken over ouderen die thuis moeten blijven wonen, maar
dat eigenlijk niet kunnen. Uitkomst van de ledenraadpleging is dat
driekwart van de huisartsen aangeeft dat ze nu al merken dat dit
problemen oplevert. In het artikel wordt ook aangegeven dat huisartsen
het probleem groter zien worden door het kabinetsbeleid om de toegang
tot de verzorgingshuizen te beperken.
Ik heb in een reactie op Nos.nl aangegeven dat ik de signalen heel serieus
neem. Als mensen langer thuis wonen, dan moet dat kunnen in een
veilige omgeving met goede ondersteuning en zorg. Dat is voor mij dan
ook een belangrijke reden om hard te werken aan de hervorming van de
langdurige zorg en ondersteuning.
Uitgangspunt bij de hervorming van de langdurige zorg is om zorg en
ondersteuning meer in de eigen omgeving van de cliënt te kunnen
leveren. Daarbij wordt uitgegaan van wat mensen (nog) wel kunnen in
plaats van wat zij niet kunnen. Als ondersteuning nodig is, wordt
allereerst gekeken naar het eigen, sociale netwerk en de financiële
mogelijkheden van betrokkenen en wordt de hulp dichtbij georganiseerd.
Voor wie – ook met steun van de omgeving – niet (meer) zelfredzaam kan
zijn, is er altijd (op participatie gerichte) ondersteuning en/of passende
zorg. De meest kwetsbare mensen – die ondanks zorg en ondersteuning
vanuit hun eigen netwerk en vanuit de Wmo en Zvw – niet in staat zijn om
op een verantwoorde manier thuis te blijven wonen, houden ook in de
1

kst-30597-438
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 597, nr. 438

1

toekomst recht op passende zorg in een beschermende, intramurale
omgeving in de Wlz.
Ook verzorgingshuizen kunnen een aanbod bieden van wonen en zorg op
maat (waarbij de cliënt zelf zijn appartement huurt) voor cliënten die in de
toekomst niet meer in aanmerking komen voor een licht zorgzwaartepakket. Ook daarmee kan worden bereikt dat cliënten terecht kunnen in
een omgeving die hun een gevoel van veiligheid biedt, met zorg en
ondersteuning in de nabijheid.
De trend dat mensen langer thuis wonen is al langer zichtbaar en is iets
wat huisartsen ook in hun praktijken in de afgelopen jaren hebben
ervaren. Tussen 1980 en 2010 is het aantal verzorgingshuisplaatsen
afgenomen van ongeveer 150.000 naar 84.000 terwijl het aantal
80-plussers in dezelfde periode meer dan verdubbeld is. Als gevolg van
het extramuraliseren zullen er in 2014 ongeveer 15.0002 meer mensen
thuis blijven wonen. Uitgaande van ongeveer 9.000 huisartsen in
Nederland komt daar als gevolg van extramuralisering per huisarts
ongeveer 1,5 cliënt bij.
Een groot gedeelte van het toenemend aantal ouderen dat thuis woont en
zorg krijgt van de huisarts wordt veroorzaakt door een maatschappelijke
trend die al langer zichtbaar is. Overigens maken cliënten die in een
verzorginghuis verblijven ook gebruik van de diensten van hun eigen
huisarts en neemt het aantal cliënten van de huisartsen daardoor niet toe
als mensen in plaats van in het verzorgingshuis, thuis blijven wonen.
De hervormingsvoorstellen maken een verantwoorde transitie mogelijk in
dezen. In dit kader is het voorts relevant te wijzen op mijn brief van
17 april jl. (Kamerstuk 30 597, nr. 435) over de uitkomsten van het
begrotingsoverleg. In het begrotingsoverleg zijn afspraken gemaakt over
extra middelen die structureel beschikbaar zijn voor zorg in een instelling.
Door vanaf 2015 structureel meer middelen ter beschikking te stellen,
kunnen meer mensen aanspraak maken op een plek in een instelling.
Daarnaast zijn in het begrotingsoverleg afspraken gemaakt over het
overgangsrecht en over extra middelen waarmee gemeenten een passend
ondersteuningsaanbod kunnen inrichten, zoals vernieuwende vormen van
begeleiding en het verlichten van het werk van de mantelzorger.
Aanvullende vragen vanuit de fracties
In aanvulling op het verzoek om een commissiebrief over het bericht op
Nos.nl van 21 maart 2014 is een aantal vragen gesteld door de fracties.
De fractie van D66 wil graag weten wat de «grens» is waarbij ouderen nog
verantwoord thuis kunnen wonen. In reactie hierop verwijs ik naar een
HHM-rapport dat ik op 24 maart 2014 (Kamerstuk 33 891, nr. 5) naar uw
kamer heb verzonden en dat ook een rol heeft gespeeld in de afspraken
die zijn gemaakt in het kader van het begrotingsoverleg. In het
HHM-rapport wordt aangegeven dat de mogelijkheden om verantwoord
thuis te kunnen blijven wonen niet alleen bepaald worden door de
cliëntkenmerken, maar ook door het sociale netwerk. Overigens verwacht
ik dat het onderscheid tussen thuis blijven wonen en het wonen in een
instelling in de toekomst verder zal vervagen en dat er vele tussenvormen
zullen gaan ontstaan, waarbij mensen meer zelfstandig kunnen blijven
wonen, met zorg en ondersteuning in de nabijheid.

2

Bron: brief over hervorming langdurige zorg en ondersteuning van 25 april 2013. Dit aantal is
het verschil ten opzichte van het aantal cliënten dat in 2011 met een licht ZZP in een
verzorgings- of verpleeghuis verbleef.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 597, nr. 438

2

De leden van de D66 vragen mij of er zorgkantoren zijn die op dit moment
weigeren om een indicatie af te geven voor ZZP 4. Zorgkantoren geven
geen indicaties af; dat doet het CIZ en zij indiceren nog steeds voor ZZP 4
en zullen dat in de toekomst ook blijven doen voor die mensen die niet op
een verantwoorde wijze in de thuissituatie geholpen kunnen worden.
Zorgkantoren hebben zorgplicht en moeten voor elke cliëntengroep
voldoende zorg inkopen die zo goed als mogelijk is aansluit bij de wensen
van de cliënt. Daarbij respecteren de zorgkantoren de indicaties van de
cliënt en het recht op een plek in een instelling.
De leden van de PVV-fractie vragen mij of de signalen en de noodkreten
van huisartsen en waarschuwingen van de brandweer mij doen besluiten
om terug te komen op het beleid van extramuralisering. Tevens vragen ze
mij of het mijn streven is om – ondanks alle alarmbellen – 3 wetten voor
het reces door de Kamer te laten behandelen.
In reactie hierop kan ik aangeven dat ik op 24 maart 2014 een brief naar
uw Kamer heb gestuurd over het tijdpad van de hervorming van de
langdurige zorg en ondersteuning (Kamerstuk 33 891, nr. 5). Kortheidshalve verwijs ik naar dat document. Daarnaast verwijs ik naar mijn brief
van 17 april over de uitkomst van het begrotingsoverleg en het deze week
gevoerde debat over de Wmo 2015 (Handelingen II 2013/14, nrs. 78 en 79,
behandeling Wet maatschappelijke ondersteuning 2015).
De leden van de fractie van 50plus vragen mij wat ik ga doen om er voor
te zorgen dat de kwaliteit van de zorg aan huis, de veiligheid voor ouderen
zelf en hun omgeving in de toekomst goed geregeld kan worden. Met de
nieuwe functie wijkverpleging zal de eerstelijnszorg worden versterkt. De
wijkverpleegkundige heeft een belangrijke rol om – samen met de huisarts
– mensen zo lang als verantwoord is thuis op een goede manier te helpen.
Goede samenwerking in de wijk, met inzet van professionals zoals
wijkverpleegkundigen, huisartsen en maatschappelijk werkers maakt het
mogelijk om de zorg en ondersteuning dichtbij en integraal te regelen.
Cliënten die (ook in de toekomst) met behulp van de eigen omgeving,
aangevuld met professionele hulp vanuit de Zvw en Wmo niet thuis
kunnen blijven wonen, houden ook in de toekomst recht op een plek in
een instelling vanuit de Wlz. Bij de hervorming van de langdurige zorg en
ondersteuning heb ik ook oog voor het ondersteunen van de mantelzorger.
De leden van de 50plus fractie vragen of er geen overbelasting dreigt van
de huisartsen. De huisarts zorgt ook voor de cliënten in het verzorgingshuis. Het aantal cliënten dat zorg krijgt van de huisarts verandert
daarmee niet als mensen langer thuis blijven wonen.
De leden van de CDA-fractie vragen of ik in beeld heb hoe groot de
taakverzwaring van huisartsen is en wat de kosten zijn wanneer zij straks
ingevolge de (eventueel) te stellen voorwaarden van zorgverzekeraars dat
de huisartsen het besluit van wijkverpleegkundigen moeten gaan
accorderen.
Ik verwacht dat de wijkverpleegkundige de taak van de huisarts niet gaat
verzwaren, maar gaat verlichten. Daarbij is het van belang dat huisarts,
wijkverpleegkundigen en andere professionals goed samenwerken. In wet
en regelgeving is niet voorgeschreven dat de huisarts (of een andere
behandelaar) het besluit van wijkverpleegkundigen moet accorderen. Het
is mij op dit moment niet bekend of zorgverzekeraars die eisen zullen
gaan stellen.
De CDA-fractie geeft aan dat ze nog geen reactie hebben gezien op de
aangenomen motie met Kamerstuk 30 597, nr. 326 die de regering
verzoekt om inzichtelijk te maken hoe de bezuiniging op de zorg en
ondersteuning die na 1 januari 2015 door de gemeenten moet worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 597, nr. 438

3

geleverd, niet zal leiden tot verzwaring van zorgindicaties en uiteindelijk
opname in zorginstellingen.
Uitgangspunt bij de hervorming van de langdurige zorg is om zorg en
ondersteuning meer in de eigen omgeving van de cliënt te kunnen
leveren. Daarbij wordt uitgegaan van wat mensen (nog) wel kunnen in
plaats van wat zij niet kunnen. Als ondersteuning nodig is, wordt
allereerst gekeken naar het eigen, sociale netwerk en de financiële
mogelijkheden van betrokkenen en wordt de hulp dichtbij georganiseerd.
Wanneer het eigen netwerk en de eigen mogelijkheden onvoldoende
voorzien in een oplossing kan een cliënt een beroep doen op zorg en
ondersteuning vanuit Zvw en Wmo. Met de nieuwe functie wijkverpleging
zal de eerstelijnszorg worden versterkt. De wijkverpleegkundige heeft een
belangrijke rol om – samen met de huisarts – mensen zo lang als
verantwoord is thuis op een goede manier te helpen. Goede samenwerking in de wijk, met inzet van professionals zoals wijkverpleegkundigen, huisartsen en maatschappelijk werkers maakt het mogelijk om de
zorg en ondersteuning dichtbij en integraal te regelen.
Door de zorg op een andere wijze in te richten (dichter in de eigen
omgeving van de cliënt) zijn besparingen te realiseren, zonder dat dit
hoeft te leiden tot een achteruitgang van de situatie van de cliënt en als
gevolg daarvan uiteindelijk opname in een zorginstelling.
De leden van de CDA-fractie zien als mogelijke uitlaatklep voor achterblijvende zorg en ondersteuning crisisopnames en vragen wat de rol van de
huisarts daarin is. Ik ben van mening dat crisisopnamen zoveel mogelijk
worden voorkomen door zorg en ondersteuning op een goede manier in
de eigen omgeving van de cliënt te organiseren. Daarbij kan het
voorkomen dat een crisisopname op enig moment aan de orde kan zijn;
daarbij heeft de huisarts een belangrijkste signalerende en verwijzende
functie.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 597, nr. 438

4