Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3877
Vragen van de leden Van der Linde en Lodders (beiden VVD) aan de Minister
en de Staatssecretaris van Financiën over de berichten «Criminelen wassen
1 miljard wit via export tweedehandsauto’s» en «Autobedrijven frauderen voor
miljoenen bij export ex-leaseauto’s» (ingezonden 2 juli 2019).
Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) en van Staatssecretaris Snel
(Financiën) (ontvangen 5 september 2019).
Vraag 1
Bent u bekend met de berichten «Criminelen wassen 1 miljard wit via export
tweedehandsauto’s»1 en «Autobedrijven frauderen voor miljoenen bij export
ex-leaseauto’s»?2
Antwoord 1
Ja, ik ben bekend met die berichten.
Vraag 2
Hoe groot is de omvang van de fraude met export van ex-leaseauto’s? Om
hoeveel autohandelaren gaat het? Om hoeveel tussenpersonen («katvangers») gaat het? Om welke bedragen en hoeveel auto’s gaat het? Is het
voornamelijk de Nederlandse georganiseerde misdaad die geprofiteerd heeft
van de fraude of valt de fraude ook te herleiden naar buitenlandse criminele
bendes? Kunt u de omvang van de fraude uitgebreid toelichten?
Antwoord 2
Het betreffende strafrechtelijk onderzoek richt zich op vier verschillende
autobedrijven. Tezamen zouden zij vanaf 2017 tot en met het eerste kwartaal
van 2019 vermoedelijk voor ongeveer 120 miljoen euro aan auto’s hebben
geëxporteerd. Het btw-nadeel in dit onderzoek wordt berekend op ongeveer
21 miljoen euro. De fiscus gaat dat bedrag naheffen bij de Nederlandse
autodealers. Omdat dit strafrechtelijk onderzoek nog loopt, kunnen verdere
details niet worden vermeld.
Over de omvang van fraude met export van ex-leaseauto’s in zijn algemeenheid zijn geen cijfers bekend. Wel heeft de contante verkoop van tweede1

https://nos.nl/artikel/2291462-criminelen-wassen-1-miljard-wit-via-export-tweedehandsautos.html
2
https://www.ad.nl/binnenland/autobedrijven-frauderen-voor-miljoenen-bij-export-ex-leaseautos~aa8e24b0/

ah-tk-20182019-3877
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

hands (lease)auto’s aan buitenlandse handelaren al enige tijd de aandacht
van politie, FIOD, Openbaar Ministerie en Belastingdienst. Contante verkopen
zijn kwetsbaar voor trade-based money laundering. Dat geldt niet alleen voor
de autohandel, maar ook voor andere sectoren. Het risico is dat op deze wijze
grote hoeveelheden contant geld – afkomstig uit de zware georganiseerde
criminaliteit – witgewassen worden.
Witwassen is een immens en complex probleem. Het is dan ook van groot
belang dat witwassen op een gezamenlijke en effectieve wijze wordt
tegengegaan.
Daarom hebben de Ministers van Financiën en van Justitie en Veiligheid een
gezamenlijk plan van aanpak witwassen opgesteld. Dat plan is op 30 juni jl.
aan uw Kamer aangeboden.3
Vraag 3
Kunt u aangeven hoeveel leaseauto’s er zijn in Nederland en hoe groot de
omvang van de tweedehandsmarkt is? Hoeveel Nederlandse leaseauto’s zijn
in de afgelopen vijf jaar per jaar na verkoop naar het buitenland gegaan?
Antwoord 3
Zie onderstaande tabel voor de periode 2014 tot en met 2018.

2018
2017
2016
2015
2014

Aantal lease voertuigen
(per 31 december)1

Aantal geëxporteerde
leasevoertuigen2

Aantal exportmeldingen3

901.472
817.652
763.426
732.405
671.219

49.072
46.121
47.349
50.238
52.147

371.360
340.571
337.057
341.077
356.904

1

Het gaat in deze kolom van de tabel om het aantal bij de Dienst Wegverkeer (RDW) op
31 december van het betreffende jaar geregistreerde voertuigen die op naam staan van een
organisatie die bij de RDW geregistreerd is als leasemaatschappij of waarvan minimaal één van
de voertuigverplichtingen (Motorrijtuigenbelasting (MRB), Algemene Periodieke Keuring (APK),
Wet Aansprakelijkheidsverzekering Motorrijtuigen (WAM), boetes) is overgenomen door een
organisatie die bij de RDW geregistreerd is als leasemaatschappij.
2
Het gaat in deze kolom van de tabel om het aantal leasevoertuigen dat binnen een jaar na het
einde van het leasecontract is geëxporteerd.
3
Het gaat in deze kolom van de tabel om het aantal voertuigen dat in het betreffende jaar als
geëxporteerd is geregistreerd.

De omvang van de tweedehandsmarkt was in 2018 ongeveer 2,6 miljoen.7
Vraag 4
Kunt u toelichten waarom er meer dan twee jaar is gewacht met ingrijpen?
Deelt u de mening dat snellere, gedetailleerde en veelvuldige informatieuitwisseling tussen verschillende instanties noodzakelijk is om een adequate
respons te leveren in witwaspraktijken? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke
manier wilt u de uitwisseling bevorderen?
Antwoord 4
Allereerst is van belang om te vermelden dat een gedegen voorbereiding
nodig is om tot een redelijk vermoeden van enig strafbaar feit te komen. Pas
dan kan een strafrechtelijk onderzoek worden gestart.
Effectieve samenwerking en informatiedeling zijn van groot belang bij de
bestrijding van financieel-economische criminaliteit. Hiervoor bestaan reeds
diverse samenwerkingsverbanden waarbinnen verschillende instanties
samenwerken, bijvoorbeeld het Financieel Expertise Centrum (FEC)8 en het
Anti Money Laundering Centre (AMLC)9. Binnen deze samenwerkingsverban3

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/
detail?id=2019Z13803&did=2019D28409
7
Telling op basis van aantal tenaamstellingen in 2018 door erkenningshouders met tenaamstellingsbevoegdheid (dealer- en garagebedrijven), door erkenningshouders met erkenning
tenaamstellingsloket (kentekenloketten van PostNL en kentekenloketten van Stichting Kentekenloket), en door RDW.
8
https://wwsw.fec-partners.nl/nl
9
https://www.amlc.nl/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

den is reeds een publiek-private samenwerking gestart ten aanzien van
trade-based money laundering. In het plan van aanpak witwassen waarnaar
in de beantwoording van vraag 2 wordt verwezen, wordt benadrukt dat
dergelijke samenwerkingsverbanden onmisbaar zijn voor het effectief
voorkomen en bestrijden van witwassen en terrorismefinanciering en dat zij
om die reden moeten worden gestimuleerd en verder geïntensiveerd.
Daarnaast bevat het plan van aanpak maatregelen die de informatieuitwisseling verder moeten gaan bevorderen. Dat geldt voor informatieuitwisseling tussen private partijen onderling, tussen publieke en private
partijen alsook tussen publieke partijen. Een voorbeeld hiervan is de
uitwisseling van informatie tussen toezichthouders op de Wet ter voorkoming
van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) en opsporingsorganisaties, waarvoor in het wetvoorstel Implementatiewet wijziging vierde
anti-witwasrichtlijn een grondslag is opgenomen.10 Dit wetsvoorstel is bij uw
Kamer aanhangig.
Vraag 5
Kunt u toelichten welke rol de regering ziet weggelegd voor Nederlandse
instanties bij de versterking en vervolging van dit soort fraudeurs op
internationaal niveau? Op welke manier wilt u dit in Europees verband
agenderen en aanpakken?
Antwoord 5
In de brief van de Staatssecretaris van Financiën van 29 mei 201911 is nader
uiteengezet wat we in Nederland en in Europees verband doen in het kader
van de bestrijding van btw-fraude. Zo vindt Europese samenwerking plaats
door middel van Eurofisc. Binnen dat early warning system wisselen lidstaten
snel en in een zo vroeg mogelijk stadium informatie uit over mogelijke
fraudeketens. Een van de speciale aandachtsvelden binnen Eurofisc betreft
auto’s, boten en vliegtuigen. Verder wordt in de brief benoemd dat het
Transactie Network Analyse-systeem onlangs is gelanceerd. Met deze IT-tool
kunnen sneller en completer frauduleuze handelsnetwerken in kaart worden
gebracht.
Daarnaast kan een btw-fraudezaak als onderhavige in de toekomst worden
vervolgd door het Europees Openbaar Ministerie.
Ten aanzien van het voorkomen en bestrijden van witwassen wordt ook
samengewerkt in internationaal en Europees verband, zowel op het gebied
van het opstellen van bindende regels als op operationeel niveau. Dat is
noodzakelijk en wenselijk nu witwassen veelal grensoverschrijdende aspecten
kent en dus een internationale en Europese aanpak vergt. Internationale
standaarden over het voorkomen van het gebruik van het financiële stelsel
voor witwassen en terrorismefinanciering zijn opgesteld door de Financial
Action Task Force (FATF) en neergelegd in de Europese anti-witwasrichtlijn.
De Financial Intelligence Unit-Nederland (FIU-Nederland), de opsporingsdiensten en het Openbaar Ministerie hebben veelvuldig contact met internationale
en Europese partners op het terrein van de aanpak van witwassen of daaraan
verbonden terreinen zoals de aanpak van ondermijnende criminaliteit of
afpakken. Nederland deelt informatie met partners via bijvoorbeeld het
Egmont Secure Web en FIU.net, Interpol, Europol, Eurojust en CARIN. Ook
worden gezamenlijke initiatieven specifiek op witwassen opgepakt onder
meer binnen de European Multidisciplinary Platform Against Criminal threats
(EMPACT), het Anti-Money laundering Operational Network (AMON) en het
platform Joint Chiefs of Global Tax Enforcement (J5) alsmede het daarin
onder gebrachte internationale systeem voor het matchen van data (Financial
Criminal Investigations Net; FCI-Net). Binnen de FATF wordt een onderzoek
uitgevoerd naar nieuwe ontwikkelingen op het gebied van trade-based money
laundering. Dit moet leiden tot best practices en typologieën die gebruikt
kunnen worden om trade-based money laundering beter te kunnen detecteren. Nederland is naast het Verenigd Koninkrijk co-leader van dit onderzoek.
Tot slot wordt voortdurend geïnvesteerd in internationale en Europese
rechtshulp, onder meer door middel van het plaatsen van Liaison Officers
vanuit opsporingsdiensten en het Openbaar Ministerie in het buitenland.

10
11

Kamerstuk 35 245, nr. 2.
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1603.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Vraag 6
Hoeveel meldingen van ongebruikelijke transacties worden jaarlijks vanuit de
autobranche gedaan? Hoeveel afzonderlijke autohandelaren zijn verantwoordelijk voor deze meldingen? Hoeveel van deze ongebruikelijke transacties
worden vervolgens als verdacht aangemerkt? Kunt u een overzicht geven van
het aantal meldingen over de afgelopen vijf jaar, uitgesplitst per jaar?
Antwoord 6
Het aantal meldingen van ongebruikelijke transacties door handelaren in
voertuigen, het aantal afzonderlijke instellingen en het aantal verdacht
verklaarde transacties door de FIU-Nederland van deze specifieke meldgroep
staan vermeld in de openbare jaaroverzichten van de FIU-Nederland. Deze
jaaroverzichten bevatten ook meer achtergrondinformatie bij de cijfers
alsmede de werkwijze van de FIU, en zijn te raadplegen via de website van de
FIU12.
Hieronder zijn de gegevens over de afgelopen vijf jaar, uitgesplitst per jaar,
weergegeven.

Aantal ongebruikelijke transacties –
handelaren in voertuigen
Aantal afzonderlijke instellingen –
handelaren in voertuigen
Aantal verdacht verklaarde transacties
– handelaren in voertuigen

2018

2017

2016

2015

2014

4.386

4.711

5.041

3.969

3.871

533

522

506

493

513

1.475

1.493

2.029

174

411

Vraag 7
Welke relatie heeft dit dossier met het onlangs verschenen Plan van aanpak
witwassen13? Bevestigt deze inval de gesignaleerde capaciteitsproblemen en
geeft het aanleiding tot aanscherping van de voorgenomen maatregelen?
Antwoord 7
Witwassen is een immens en complex probleem. Het is dan ook van groot
belang dat witwassen op een gezamenlijke en effectieve wijze wordt
tegengegaan. Het plan van aanpak witwassen waarnaar de Kamerleden
verwijzen, moet hieraan een bijdrage gaan leveren. De hier aan de orde
zijnde casuïstiek benadrukt de urgentie van het tegengaan van financieeleconomische criminaliteit en vormt geen aanleiding voor verdere aanscherping van het plan. Dat plan bevat verschillende maatregelen die in gezamenlijkheid het tegengaan van witwassen naar een hoger niveau moeten tillen. In
dit plan is onder meer aangegeven dat voor het intensiveren van de
opsporing van witwassen, fraudebestrijding en ondermijning o.a. aan de
FIOD, de Belastingdienst, de FIU-Nederland en het OM een bedrag ter
beschikking is gesteld oplopend tot een structureel bedrag van € 29 miljoen
vanaf 2021. Met dit bedrag kunnen extra projecten en onderzoeken worden
opgezet. De exacte inzet en verdeling van de middelen worden in onderlinge
afstemming bepaald. Uw Kamer zal hierover in het najaar worden geïnformeerd.
Vraag 8
Onderschrijft u het standpunt dat de Financial Intelligence Unit (FIU) in dit
soort zaken effectiever zou kunnen opereren als het toegang had tot
Douane-informatie?
Antwoord 8
De FIU-Nederland is op basis van de Wwft het centrale meldpunt waar
Wwft-instellingen ongebruikelijke transacties dienen te melden. Met haar
analyses van ongebruikelijke transacties legt de FIU-Nederland transacties en
geldstromen bloot die mogelijk te relateren zijn aan witwassen, financieren
van terrorisme en/of onderliggende gronddelicten.

12
13

https://www.fiu-nederland.nl/nl/over-fiu/jaaroverzicht
Kamerbrief van de Minister van Financiën en Minister van Justitie en Veiligheid van 30 juni
2019, kenmerk 2019D28409

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

Deze fraudezaak heeft betrekking op intracommunautaire btw-fraude. De
Douane houdt toezicht op en heeft gegevens over het goederenverkeer dat de
buitengrens van de Europese Unie overschrijdt.
De Douane vormt een belangrijke schakel in de strijd tegen witwassen en
terrorismefinanciering. De Douane voert controles uit op reizigers gericht op
de handhaving van de Verordening liquide middelen14. Het gaat daarbij om
controle op de naleving van de aangifteplicht van een reiziger, die met een
bedrag ter waarde van € 10.000 of meer de Europese Unie binnenkomt of
verlaat. De Douane verstrekt deze aangiftegegevens aan de FIU-Nederland.
Daarnaast heeft de Douane het recht om bij de FIU-Nederland een melding te
doen inzake het vervoer van witwasgevoelige goederen dat niet onder de
aangifteplicht valt.
In aanvulling op het bovenstaande verkennen de FIU-Nederland en de
Douane momenteel of de Douane, naast de verstrekte aangiftegegevens van
liquide middelen, de beschikking heeft over additionele informatie, om de
FIU-Nederland te ondersteunen in het detecteren van mogelijke witwas- of
terrorismefinancieringsdossiers en, indien dit het geval is, op welke grondslag en wijze deze informatie ter beschikking van de FIU-Nederland kan
worden gesteld. Controlegegevens van de Douane kunnen van groot belang
zijn om buitengrensoverschrijdende goederenstromen en daaraan mogelijk
verbonden ongebruikelijke geldstromen te analyseren. Deze analyse kan
belangrijke inzichten geven ten behoeve van de voorkoming en bestrijding
van grensoverschrijdende fraude en/of complexe gevallen van witwassen,
zoals trade based money laundering.
Vraag 9
Op welke manier wordt geborgd dat na een ongebruikelijke betaling in cash
(van ten minste € 10.000) de gegevens van de katvangers bekend zijn en
blijven tot onderzoek is afgerond?
Antwoord 9
Het bekend zijn en beschikbaar houden van bedoelde gegevens wordt
geborgd door de Wwft. Op grond van die wet zijn degenen die beroeps- of
bedrijfsmatig in goederen handelen verplicht om cliëntenonderzoek te
verrichten indien contante betalingen worden gedaan of ontvangen van
EUR 10.000,– of meer. Ook rust op deze handelaren de verplichting om
ongebruikelijke transacties te melden bij de FIU-Nederland.
De informatie die deze handelaren en andere instellingen uit hoofde van het
cliëntenonderzoek hebben verzameld, dienen zij ten behoeve van opsporingsen onderzoeksdoeleinden gedurende een periode van vijf jaar na het
beëindigen van een zakelijkerelatie of het uitvoeren van een transactie te
bewaren. Daarna moeten zij de persoonsgegevens vernietigen met het oog
op de bescherming van persoonsgegevens. Ook informatie m.b.t. een
gemelde ongebruikelijke transactie dient vijf jaar bewaard te worden. De
FIU-Nederland kan verder informatie opvragen bij instellingen.
Vraag 10
Hoe kijkt u aan tegen de btw-fraude in deze casuïstiek? Overweegt u de
strafmaat voor belastingfraude te verhogen? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
graag een toelichting op de manier waarop u dit wilt gaan bewerkstelligen.
Antwoord 10
De wijze waarop in deze casus btw-fraude is gepleegd, is qua systematiek
vergelijkbaar met andere grensoverschrijdende btw-fraude met goederen
en/of diensten. Ik overweeg niet om de strafmaat voor belastingfraude te
verhogen. Op dit moment acht ik de mogelijkheid van een bestuurlijke boete
van ten hoogste 100% van het bedrag van de omzetbelasting dat opzettelijk
of grofschuldig niet of niet tijdig is betaald of de inzet van het strafrecht,
afdoende om naleving van de wet te bevorderen. Voor fiscale delicten die
worden begaan door bedrijven geldt nu ook het nieuwe boetemaximum van

14

Verordening (EG) Nr. 1889/2005 van het Europees parlement en de Raad van 26 oktober 2005
betreffende de controle van liquide middelen die de Gemeenschap binnenkomen of verlaten
(PbEU 2005, L 309/9).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5

10% van de omzet. Dat maximum kan dus onder omstandigheden uitkomen
boven de boetegrens van 100% van het belastingnadeel.
Vraag 11
Hoeveel mensen doen onderzoek bij de Dienst Landelijke Recherche naar
verdachte handelstransacties? Is dit voldoende om een reëel beeld te krijgen
van de wijze waarop witwassen in de praktijk plaatsvindt?
Antwoord 11
Iedere opsporingsbeambte die werkzaam is bij de Dienst Landelijke Recherche, is bevoegd onderzoek te verrichten naar verdachte handelstransacties.
Hoeveel personen daar op dit moment feitelijk onderzoek aan het doen zijn,
wordt niet als zodanig geregistreerd.
Overigens zij opgemerkt dat ook bij andere politieonderdelen onderzoek naar
witwassen plaatsvindt, zoals bij de gemengde rechercheteams op regionaal
en districtsniveau alsmede de specialistische teams financieel-economische
criminaliteit op regionaal niveau (FinEC teams). Ook is bij de middelen van
het huidige Regeerakkoord 171 FTE aan politiecapaciteit toegekend ten
behoeve van de opsporing van ondermijning. Dit moet ertoe bijdragen dat in
de samenwerking robuuste verbanden kunnen ontstaan en ook slagvaardiger
onderzoek kan worden gedaan naar regio-overstijgende criminele samenwerkingsverbanden. Dat komt ook de aanpak van witwassen ten goede. Er is,
gelet op het voorgaande, op dit moment geen aanleiding om te veronderstellen dat er onvoldoende capaciteit zou zijn bij de politie om een reëel beeld te
krijgen van de wijze waarop witwassen in de praktijk plaatsvindt.
Vraag 12
Heeft de FIOD voldoende mogelijkheden en capaciteiten om witwaspraktijken
en fraude van deze grootte en professionaliteit aan te pakken?
Antwoord 12
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op vraag 7,
waarin reeds is aangegeven dat in het plan van aanpak witwassen voor het
intensiveren van de opsporing van witwassen, fraudebestrijding en ondermijning aan de FIOD, de Belastingdienst, de FIU-Nederland en het OM een
bedrag ter beschikking is gesteld oplopend tot een structureel bedrag van
€ 29 miljoen vanaf 2021. Met dit bedrag kunnen extra projecten en onderzoeken worden opgezet. Het plan van aanpak witwassen is op 30 juni jl. aan uw
Kamer aangeboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

6