Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3005
Vragen van de leden Bergkamp en Diertens (beiden D66) aan de Minister
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht dat verpleeghuizen al
vroeg wilden testen maar werden geweigerd (ingezonden 12 mei 2020).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 4 juni 2020).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Verpleeghuizen wilden al vroeg testen maar
werden geweigerd»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat er in maart jl. sprake was van een richtlijn van het RIVM op
basis waarvan verpleeghuispersoneel niet kon worden getest op het
coronavirus, ook al was de behoefte en/of aanleiding er wel? Kunt u een
verloop geven van de aanpassingen van de richtlijnen met betrekking tot
testen en persoonlijke beschermingsmiddelen vanaf januari 2020 tot en met
nu en de onderbouwing daarbij?
Antwoord 2
Vanaf 10 maart was er de optie om personeel in verpleeghuizen te testen.
Aanvankelijk werd in eerste instantie pas getest als de symptomen van
COVID-19 meer dan 24 uur aanhielden.
Vanaf 17 maart 2020 is de verpleeghuiszorg via Verenso aangesloten bij het
OMT (Actiz en Zorgthuisnl maakten al langer deel uit het bestuurlijk
afstemmingsoverleg).
Op 20 maart publiceert RIVM de algemene uitgangspunten persoonlijke
beschermingsmaatregelen voor alle medewerkers buiten het ziekenhuis.
Op 26 maart 2020 startte de taskforce diagnostiek onder leiding van
arts-microbioloog An Vossen.

1

ah-tk-20192020-3005
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Trouw, 9 mei 2020, «Verpleeghuizen wilden al vroeg testen maar werden geweigerd»
(https://www.trouw.nl/binnenland/verpleeghuizen-wilden-al-vroeg-testen-maar-werdengeweigerd~b002b288/)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Verenso maakt in samenwerking met het RIVM een richtlijn over testbeleid bij
zorgmedewerkers buiten het ziekenhuis.
Op 27 maart 2020 meldt Verenso dat er overeenstemming is bereikt.
Op 30 maart 2020 plaatst het RIVM een eerste versie van de richtlijn op de
website.
Op 3 april 2020 vindt er een aanpassing van de richtlijn plaats.
Vanaf 6 april 2020 is de richtlijn operationeel en zijn er meer laboratoria
ingeschakeld en 24/7 ingezet. De capaciteit is vergroot. Vanaf dit moment is
het devies: alle groepen in de zorg worden bij klachten getest, zowel
zorgverleners als patiënten.
Vanaf 17 april 2020 kan een zorgmedewerker als primaire optie, direct (na
24 uur klachten die wijzen op COVID-19), getest worden in plaats van thuis
blijven en/of vervangende werkzaamheden verrichten.
Op 28 april 2020 is het testbeleid voor de verschillende sectoren buiten het
ziekenhuis drastisch aangepast, waarmee de verschillen onderling zo goed als
nihil zijn geworden. Er is nu één testbeleid geformuleerd voor alle zorgmedewerkers buiten ziekenhuis.
Vanaf 7 mei 2020 hoeft er niet meer gewacht te worden met testen tot 24 uur
klachten.
Vraag 3
Was er in maart jl. voldoende testcapaciteit om verpleeghuispersoneel te
testen? Zo nee, op basis waarvan is de afweging tussen verschillende
groepen gemaakt?
Antwoord 3
Het testen van zorgpersoneel van verpleeghuizen was in maart nog geen
onderdeel van het testbeleid. Bij de schaarste aan testen en persoonlijke
beschermingsmiddelen in het begin van de crisis moesten keuzes gemaakt
worden. Het ligt dan voor de hand om de testen en beschermingsmaterialen
in te zetten in ziekenhuizen, waar mensen met ernstige en acute klachten
opgenomen worden. Er is steeds ingezet op het opschalen van de testcapaciteit door het valideren van extra laboratoria. Vanaf 6 april 2020 was het
mogelijk om het testbeleid uit te breiden naar verpleeghuispersoneel.
Inmiddels constateer ik dat het testen van zorgpersoneel goed verloopt.
Vraag 4
Was er in maart jl. voldoende kennis over de beschikbare testcapaciteit? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 4
Er was voldoende kennis over de beschikbare testcapaciteit. Nederland heeft
bij uitbraken van infectieziekten altijd twee referentielaboratoria paraat, RIVM
en Erasmus MC. Daarnaast kent Nederland 13 opschalingslaboratoria, die zich
in februari hebben laten valideren door het RIVM. In maart lieten steeds meer
medisch-microbiologische laboratoria zich valideren om te kunnen testen op
het virus, oplopende tot meer dan 40 laboratoria. Er was echter nog een
ander aandachtspunt, namelijk de leveringszekerheid van testmaterialen
vanwege de wereldwijde vraagexplosie naar de reagentia. In maart is daarom
vanuit de beroepsgroep van medisch microbiologen de Taskforce Moleculaire
diagnostiek gestart om meer samenwerking te bewerkstelligen in de inkoop
en onderlinge verdeling van schaarse testmaterialen. Net als veel andere
aspecten van het zorgstelsel is de laboratoriumdiagnostiek in Nederland
decentraal georganiseerd. Eind maart heeft het Ministerie van VWS daarom
ook op dit thema een sterkere regierol gepakt door een Landelijke Coördinatiestructuur Testcapaciteit in te richten. Ook is de Speciaal Gezant gevraagd
om te helpen bij het veiligstellen van de benodigde materialen, eventueel
door eigen productie op te starten. Een van de eerste opgaven die is
opgepakt is een vollediger inzicht te verkrijgen in de testcapaciteit, naast het
verkennen van mogelijkheden om deze te vergroten en de benutting van de
verschillende laboratoria met hun verschillende platforms, bijbehorende
voorraden en leveranciers te optimaliseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 5
Bent u het ermee eens dat verpleeghuispersoneel in contact komt met
mensen die het meest kwetsbaar zijn voor het coronavirus en daarom hoge
prioriteit behoeven voor hun bescherming, ook op het gebied van testen?
Antwoord 5
Jazeker, daarom is het verpleeghuispersoneel ook als een van de eerste
doelgroepen aan het testbeleid toegevoegd toen daar ruimte voor bleek te
zijn.
Vraag 6
Waarom werden eerder verloskundigen wel meegenomen in de richtlijnen
voor het testen, terwijl zij in contact komen met een doelgroep die over het
algemeen veel minder kwetsbaar is voor het coronavirus dan de mensen die
het verpleeghuispersoneel verzorgt?
Antwoord 6
De richtlijn voor testen van zorgmedewerkers buiten het ziekenhuis, is ook
geldig voor medewerkers in de verpleeghuiszorg en verloskundigen. Er is
geen eerdere versie uitgekomen voor verloskundigen.
Vraag 7
In hoeverre valt er verband te leggen tussen de verspreiding van het
coronavirus in verpleeghuizen en het moment vanaf wanneer medewerkers
van verpleeghuizen getest konden worden volgens de richtlijn?
Antwoord 7
Dit is op dit moment niet te zeggen. In vrijwel alle landen -onafhankelijk van
de beschikbaarheid van testen en/of beschermende middelen- zijn veel
mensen in verpleeghuizen besmet geraakt. In mijn brief van 21 april jl. heb ik
aangegeven dat er transmissie-onderzoek wordt uitgevoerd in verpleeghuizen, met als doel vast te stellen op welke wijze de introductie en transmissie
van het virus in verpleeghuizen plaatsvindt.
Vraag 8
Kunt u reflecteren op de stelling dat regio’s waarin besloten is alsnog in een
vroeg stadium verpleeghuispersoneel te testen (zoals Noord-Nederland)
daardoor een minder sterke verspreiding van het virus hebben gekend in de
verpleeghuizen?
Antwoord 8
Ik heb daar geen gegevens over. In algemene zin is het echter niet te stellen
dat vroegtijdig testen en minder gevallen van besmetting in verpleeghuizen
rechtstreeks samenhangen. Andere factoren als de besmettingsgraad spelen
een belangrijke rol.
Vraag 9
Kunt u een inschatting maken hoeveel medewerkers van verpleeghuizen in
maart jl. zijn geweigerd voor een test terwijl zij wel klachten hadden?
Antwoord 9
Hier heb ik geen informatie over en ik kan ook geen inschatting maken.
Vraag 10
In welke mate konden zorgmedewerkers in verpleeghuizen zich toch laten
testen ondanks dat ze niet onder het testbeleid vielen?
Antwoord 10
Er zijn zorginstellingen die zelf initiatief hebben genomen tot het testen van
het personeel. Ik heb geen gegevens over de mate waarin dit plaatsvond.
Vraag 11
Hoe kan het dat het RIVM deze richtlijn beschouwde als «richtinggevend»,
maar dat deze in de praktijk als harde regel werd gehanteerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 11
Richtlijnen zijn altijd richtinggevend op basis van de meest actuele kennis, het
is geen wetgeving.
Vraag 12
Klopt het dat er op dit moment nog steeds onvoldoende persoonlijke
beschermingsmiddelen zijn om alle zorgmedewerkers preventief de beschikking daarover te geven? Kunt u deze vraag helder en concreet beantwoorden?
Antwoord 12
Het RIVM heeft samen met veldpartijen uitgangspunten opgesteld voor het
gebruik van PBM bij zorg buiten het ziekenhuis. Deze uitgangspunten gaan uit
van besmettingsrisico’s en zijn gebaseerd op veiligheid voor medewerkers en
cliënten/ patiënten bij (verdenking van) een besmetting met COVID-19.
Hoewel de richtlijn dus niet is gebaseerd op schaarste, is bij de uitgangspunten wel aangegeven dat gepast gebruik heel belangrijk is. Dit houdt onder
andere in dat algemeen preventief gebruik niet nodig is en ook niet verstandig, omdat het de schaarste vergroot en ten koste kan gaan van anderen in
de zorg.
De uitgangspunten vragen om een nadere invulling per sector, rekening
houdend met context en doelgroep. Als de specifieke situatie daarom vraagt,
kunnen zorgmedewerkers op basis van hun professionele inzichten en
ervaring beredeneerd afwijken van deze uitgangspunten. Dat is per 1 mei ook
expliciet vastgelegd in de RIVM uitgangspunten voor gebruik PBM buiten het
ziekenhuis. V&VN heeft samen met andere partijen in de zorg een handreiking opgesteld over het gebruik van PBM in allerhande praktische situaties.
Vraag 13
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het eerstvolgende plenaire debat
over de ontwikkelingen rondom het coronavirus?
Antwoord 13
Ja.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid
Sazias (50PLUS), ingezonden 11 mei 2020 (vraagnummer 2020Z08317).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4