Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 475 V

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Buitenlandse Zaken 2015

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN BUITENLANDSE
ZAKEN (V)
Aangeboden 18 mei 2016

kst-34475-V-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

1

Uitgaven naar beleidsterrein voor 2015 Totaal 10.231,5 (in EUR mln)

7 Apparaat; 723,6
6 Nominaal en onvoorzien; 0,0
5 Geheim; 0,0
4 Consulaire belangenbehartiging en
het internationaal uitdragen van
Nederlandse waarden
en belangen; 58,2

1. Versterkte internationale rechtsorde en
eerbiediging van mensenrechten; 117,3
2. Veiligheid en stabiliteit; 245,5

3. Europese samenwerking; 9.086,9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

2

Ontvangsten naar beleidsterrein voor 2015 Totaal 812,5 (in EUR mln)

7 Apparaat; 37,2

2. Veiligheid en stabiliteit; 6,7

4 Consulaire belangenbehartiging en
het internationaal uitdragen van
Nederlandse waarden
en belangen; 50,7

3. Europese samenwerking; 717,9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

3

Inhoudsopgave Buitenlandse Zaken (V)
A.

Algemeen
Aanbieding en dechargeverlening
Leeswijzer

5
5
7

B.

Beleidsverslag
Beleidsprioriteiten (inclusief een tabel realisatie
beleidsdoorlichtingen)

10

Beleidsartikelen
1. Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging
van mensenrechten
2. Veiligheid en stabiliteit
3. Europese samenwerking
4. Consulaire belangenbehartiging en het internationale
uitdragen van Nederlandse waarden en belangen

23

Niet-beleidsartikelen:
5. Geheim
6. Nominaal en onvoorzien
7. Apparaat

47
47
48
49

Bedrijfsvoeringsparagraaf

53

Jaarrekening
Verantwoordingsstaat
Saldibalans
WNT verantwoording 2015 Ministerie van Buitenlandse
Zaken

59
59
60

Bijlagen
1. Afgeronde evaluatie- en overige onderzoeken
2. Externe inhuur
3. Afkortingen

73
73
75
76

C.

D.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

10

23
27
33
40

71

4

Algemeen

A. ALGEMEEN
Aanbieding en dechargeverlening
Aan de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de
Staten-Generaal.
Hierbij bied ik het departementale jaarverslag met betrekking tot de
begroting Buitenlandse Zaken (V) over het jaar 2015 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van
Buitenlandse Zaken decharge te verlenen over het in het jaar 2015
gevoerde financiële beheer.
Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit
verzoek tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als
externe controleur op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001
een rapport opgesteld. Dit rapport wordt separaat door de Algemene
Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de
bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer met betrekking tot:
a) het gevoerde financieel beheer en materieel beheer;
b) de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;
c) de financiële informatie in het jaarverslag;
d) de betrokken saldibalans;
e) de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;
f) de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering.
Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
1. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2015;
2. het voorstel van de slotwet dat met het onderhavige jaarverslag
samenhangt
3. het rapport van de Algemene Rekenkamer met betrekking tot het
onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks schatkist en van
het Financieel jaarverslag van het Rijk;
4. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met
betrekking tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2015
opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over
2015, alsmede met betrekking tot de Saldibalans van het Rijk over
2015 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 83, derde lid,
van de Comptabiliteitswet 2001).
Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
De Minister van Buitenlandse Zaken,

A.G. Koenders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

5

Algemeen

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van ....

De Voorzitter van de Tweede Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, tweede lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling
doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van ...

De Voorzitter van de Eerste Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, derde lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de
Minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

6

Leeswijzer

Leeswijzer
Inleiding
In deze leeswijzer wordt de indeling van het jaarverslag voor Buitenlandse
Zaken toegelicht, waarbij een aantal afwijkingen van de Rijksbegrotingsvoorschriften wordt beschreven.
Het jaarverslag 2015 vormt in principe een spiegel van de memorie van
toelichting zoals deze op Prinsjesdag 2014 aan de Kamer is aangeboden.
De jaarverslagen van Buitenlandse Zaken (BZ) en Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (BH & OS) dienen in nauwe samenhang te
worden bezien. De inzet op het Nederlandse buitenlandbeleid komt tot
uitdrukking in de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS).
Door deze bundeling wordt de onderlinge samenhang geïllustreerd en
samenwerking en afstemming binnen de betrokken ministeries
bevorderd.
Buitenlandse betrekkingen zijn een zaak van het Koninkrijk der Nederlanden: Nederland in Europa, Aruba, Curaçao en Sint Maarten, alsmede
de Nederlandse openbare lichamen in het Caribisch gebied (Bonaire, Sint
Eustatius en Saba). Waar dit jaarverslag spreekt over «Nederland» of
«Nederlands» wordt daarmee bedoeld: «(van) het Koninkrijk der Nederlanden», tenzij het gaat om zaken die specifiek het land Nederland
betreffen, zoals het EU-lidmaatschap en ontwikkelingssamenwerking.
Door de Tweede Kamer is verzocht om in de departementale jaarverslagen aandacht te besteden aan het focusonderwerp «Tijd voor
uitvoering van de hervormingstrajecten die in het jaar 2015 van start zijn
gegaan» en om daarbij een aantal onderwerpen te behandelen. Omdat
Buitenlandse Zaken niet specifiek is genoemd en er in 2015 geen
hervormingstrajecten van start zijn gegaan, is hieraan geen extra
aandacht besteed.
Beleidsverslag
Het beleidsverslag begint met de beleidsprioriteiten waarin wordt
ingegaan op de prioriteiten van Buitenlandse Zaken en de belangrijkste
resultaten die bereikt zijn in 2015. Daarnaast is een tabel opgenomen met
daarin de realisatie van de beleidsdoorlichtingen.
Vervolgens is artikelsgewijs op hoofdlijnen gerapporteerd over de
resultaten van 2015, waarbij ingegaan wordt op de algemene doelstelling,
de rol en verantwoordelijkheid en de beleidsconclusies. In de beleidsconclusies is per artikel aangegeven welke beleidswijzigingen hebben
plaatsgevonden in de uitvoering van het beleid en welke beleidswijzigingen hebben plaatsgevonden als gevolg van in 2015 afgerond evaluatieonderzoek waarbij met name wordt ingegaan op beleidsdoorlichtingen.
Kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren zijn – daar waar zinvol en
haalbaar – naast en in de teksten bij de beleidsartikelen opgenomen om
de voortgang op de doelstellingen van het beleidsprogramma te laten
zien.
Budgettaire gevolgen van beleid en toelichting
In de tabel budgettaire gevolgen van beleid zijn de opmerkelijke
verschillen tussen de begroting en de realisatie 2015 opgenomen. Voor de
uitgaven wordt een afwijking op artikelonderdeel niveau van 10% ten
opzichte van de vastgestelde begroting toegelicht, met een ondergrens
van EUR 2 miljoen. Bij de verplichtingen en ontvangsten is een afwijking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

7

Leeswijzer

groter dan 10% op artikelniveau toegelicht. Waar nodig vindt verwijzing
naar de eerste of tweede suppletoire begroting plaats.
Bij het opstellen van de begroting is voor het merendeel van de uitgaven
voor één instrument gekozen, terwijl in de realisatie blijkt dat uitgaven op
meerdere instrumenten verwerkt zijn. Dit omdat van te voren niet bekend
is welke financieel instrument gebruikt wordt om de beleidsdoelstelling te
behalen. Om de leesbaarheid van de tabellen waarin de financiële
gevolgen van beleid zijn weergegeven, toch te waarborgen, is er daarom
voor gekozen om de realisatiecijfers op te nemen bij het in de begroting
benoemde instrument en de bedragen niet op te splitsen. Daarbij worden
de verschillende instrumenten wel benoemd. Dit is onder meer het geval
bij beleidsartikel 1 en 2. Tevens worden alleen de financiële instrumenten
die meer dan 3 procent van het artikelonderdeel uitmaken opgenomen in
de financiële tabel. Dat betekent dat er in sommige gevallen geen
uitputtende opsomming is van de financiële instrumenten per artikelonderdeel. Omdat de realisaties op instrumentniveau jaarlijks verschillen zijn
deze voor eerdere jaren niet weergegeven.
Vanwege de conversie van de begroting in 2012 worden de realisatiegegevens over het jaar 2011 niet in de tabellen opgenomen.
Overige onderdelen van het jaarverslag
Na het beleidsverslag volgen de niet-beleidsartikelen 5–7, de bedrijfsvoeringsparagraaf, de jaarrekening van Buitenlandse Zaken en drie bijlagen:
1) overzicht van de afgeronde evaluatieonderzoeken, 2) de externe inhuur,
en 3) de afkortingen.
Bedrijfsvoeringsparagraaf
De bedrijfsvoeringparagraaf in het departementaal jaarverslag wijkt af van
de bepaling van de Rijksbegrotingsvoorschriften 2016 dat in het
jaarverslag integraal verantwoording wordt afgelegd over de bedrijfsvoering. Bij de splitsing van de begroting in 2013 in het begrotingshoofdstuk V Buitenlandse Zaken en het begrotingshoofdstuk XVII
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking zijn in navolging van
een verzoek van de Algemene Rekenkamer de verantwoordelijkheden van
de ministers ten aanzien van de bedrijfsvoering expliciet vastgelegd. De
Minister van Buitenlandse Zaken is verantwoordelijk voor de integrale
bedrijfsvoering, met uitzondering van de procesmatige beheersing van de
activiteitencyclus. De belangrijkste reden voor deze splitsing is dat het
merendeel van de projecten en programma’s in het kader van Ontwikkelingssamenwerking worden uitgevoerd. Daarnaast is de huidige opzet van
het activiteitenbeheer gestoeld op de afspraken die de toenmalige
Minister voor Ontwikkelingssamenwerking met de Tweede Kamer in 1998
heeft gemaakt over de reikwijdte van de ministeriële verantwoordelijkheid
voor de rechtmatigheid van besteding van middelen (Tweede Kamer,
vergaderjaar 1997–1998, 25 860, nr. 2). Het is daarom dat het voorschottenbeleid en -beheer in het onderdeel financieel en materieelbeheer in de
bedrijfsvoeringsparagraaf van hoofdstuk XVII is opgenomen.
Groeiparagraaf
De opzet van de beleidsartikelen is ten opzichte van het jaarverslag 2014
verder in lijn gebracht met de uitgangspunten van «verantwoord
begroten». Hierbij is met name aandacht besteed aan de presentatie van
de instrumenten in de budgettaire tabellen, waarbij de toelichtingen bij de
financiële instrumenten zoveel mogelijk zijn gericht op de concrete
beleidsinzet van de betreffende instrumenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

8

Leeswijzer

HGIS jaarverslag
Samen met de jaarverslagen van Buitenlandse Zaken en Buitenlandse
Handel & Ontwikkelingssamenwerking, wordt het HGIS-jaarverslag 2015
aangeboden aan het parlement. De Nederlandse uitgaven voor buitenlands beleid, die op verschillende departementale begrotingen staan, zijn
gebundeld in de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS).
In aanvulling op de departementale jaarverslagen geeft het
HGIS-jaarverslag een integraal overzicht van de besteding van middelen
voor buitenlands beleid.
Controleverklaring en auditrapport
In het kader van de wettelijke controletaak geeft de auditdienst Rijk (ADR)
jaarlijks een controleverklaring af bij ieder jaarverslag. Daarnaast heeft de
auditdienst een wettelijke taak om zowel de totstandkoming van de
niet-financiële informatie als het gevoerde financiële en materiële beheer
en de daartoe bijgehouden administraties te onderzoeken. Over de
belangrijkste bevindingen van deze onderzoeken en van eventuele
onderzoeken naar overige aspecten van de bedrijfsvoering brengt de ADR
verslag uit in het jaarlijkse samenvattende auditrapport waarin zowel
hoofdstuk V als XVII is meegenomen. Deze bevindingen vallen niet onder
de reikwijdte van de controleverklaringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

9

Beleidsverslag

B. BELEIDSVERSLAG
BELEIDSPRIORITEITEN
Buitenlands beleid in 2015
Dat de ontwikkelingen op het werkterrein van het Ministerie van Buitenlandse Zaken moeilijk te voorspellen zijn, is in 2015 eens te meer
bewezen. De grote migratiestromen en de verdere opmars van gewelddadig extremisme lieten de noodzaak zien van een realistisch buitenlandbeleid waarbij flexibel gereageerd kan worden op complexe ontwikkelingen. Deze ontwikkelingen vereisten ook nauwe samenwerking met onze
Europese partners en Atlantische bondgenoten, maar tevens het aangaan
van nieuwe coalities, met soms nieuwe partners zoals niet-statelijke
actoren. De interne veiligheid van Nederland is sterk verbonden met wat
er in de wereld om ons heen gebeurt: de dreiging van terrorisme is
grenzeloos en de impact op Nederland van de migratiecrisis is groot.
Daarom hecht Nederland aan internationale samenwerking en een sterk
buitenlandsbeleid.
De migratiecrisis heeft in 2015 een groot deel van de buitenlandpolitieke
en Europese agenda’s bepaald. Door oorlog, repressie en armoede
besluiten mensen in groten getale te vertrekken en een betere toekomst
voor hen en hun kinderen elders te zoeken. De onderliggende oorzaken
van het migratieprobleem kunnen alleen in nauwe Europese samenwerking en in partnerschap met derde landen worden opgelost. In het
voorjaar van 2015 namen migratiestromen over de Middellandse Zee toe,
de crisis verlegde zich gedurende het jaar naar de Balkan. Deze enorme
vluchtelingenstromen hebben de EU en haar partners voor grote
uitdagingen gesteld. In reactie hierop heeft de EU verschillende stappen
gezet. Zo zijn er met verschillende partners afspraken gemaakt: met
Afrikaanse landen tijdens de Valletta-Top in november 2015, waaronder op
het gebied van grondoorzaken van migratie, terug- en overname en
aanpak van jeugdwerkloosheid. Nederland heeft zich actief ingezet om te
komen tot een ambitieuze agenda, met daadwerkelijke betrokkenheid van
Afrikaanse partners. Met de landen van de Westelijke Balkan, Turkije,
Libanon en Jordanië zijn in oktober 2015 afspraken gemaakt, waaronder
ten aanzien van verbetering van opvangcapaciteiten, opvang in de regio
en humanitaire hulp. Nederland heeft ook bilateraal bijgedragen aan
humanitaire hulp voor deze regio. Met Turkije werd in november 2015
tijdens een top een gezamenlijk actieplan opgesteld. De afspraken bieden
een goed raamwerk om in nauwe samenwerking met genoemde landen
de migratiecrisis aan te pakken.
Het jaar 2015 kende op het gebied van terroristische aanslagen vele
dieptepunten. De wereld werd opgeschrikt door vreselijke aanslagen in
onder andere Frankrijk, Turkije, Libanon, Tunesië, Egypte, Irak en Syrië. Er
bleef wereldwijd een stijgende trend van uitreizigers naar Syrië en Irak
waarneembaar. De toename van het aantal Nederlandse uitreizigers
leidde tot een verhoging van het aantal bevriezingen van financiële
tegoeden.
Het kabinet heeft bij de versterking van de veiligheidsketen, naast
een belangrijke nationale component, ook de internationale inzet
versterkt. Op basis van de motie Van Ojik werd de eerder doorgevoerde
taakstelling verlicht en kon budget worden ingezet voor mensen en
middelen voor internationale en bilaterale samenwerking bij terrorismebestrijding. Daarnaast werd op basis van de Kamerbrief Versterkingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

10

Beleidsverslag

Veiligheidsketen de personele versterking van Nederlandse ambassades
voorbereid, hetgeen in 2016 zijn beslag moet krijgen. Diverse maatschappelijke organisaties ontvingen ondersteuning voor hun initiatieven ter
bestrijding van terrorismefinanciering, de uitwisseling van buitenlandse
ervaringen met die in Nederlandse gemeenten, de ontwikkeling van
onderwijsmodules en het bevorderen van een tegengeluid voor de
lokroep van ISIS.
In september 2015 nam Nederland het co-voorzitterschap van het Global
Counterterrorism Forum (GCTF) over van de VS, in aanvulling op het
co-voorzitterschap van de FTF (Foreign Terrorist Fighters) werkgroep van
het GCTF. Binnen het GCTF speelde Nederland in 2015 samen met
Marokko een belangrijke rol bij de totstandkoming van maatregelen op
het gebied van Countering Violent Extremism (CVE), FTF, detentie en
re-integratie en bestrijding van terrorisme. Als lid en co-voorzitter van één
van de werkgroepen van de anti-ISIS coalitie zette Nederland in 2015 op
verbetering van uitwisseling van informatie over foreign fighters,
waaronder door gebruikmaking van INTERPOL/EUROPOL mechanismen.
Met de actieve inzet in beide fora speelt Nederland een leidende rol in de
internationale strijd tegen terrorisme.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft met het kabinet in 2015 de
hoogste prioriteit gegeven aan de navolging van de ramp met de MH17
op 17 juli 2014. Er werden belangrijke stappen gezet op de drie sporen: de
repatriëring van de stoffelijke resten en persoonlijke bezittingen, het
onderzoek naar de toedracht van de ramp, en het strafrechtelijk onderzoek
naar het neerhalen van de MH17. Met hulp van de OVSE konden nieuwe
bergingsmissies plaatsvinden, waarbij zowel stoffelijke resten, persoonlijke bezittingen alsmede wrakdelen konden worden geborgen. Van de 298
slachtoffers zijn er op dit moment 296 geïdentificeerd. De OVV publiceerde op 13 oktober het onderzoeksrapport «MH17 Crash», waar op
8 december de kabinetsreactie volgde. In het rapport wordt op uitvoerige
en nauwgezette wijze onderbouwd dat vlucht MH17 is neergehaald met
een Buk grond-luchtraketsysteem en met welk type raket en raketkop dat
is gebeurd. Daarnaast zijn alternatieve scenario’s uitgesloten. Met de
uitkomsten van het internationale en onafhankelijke onderzoek is
uitvoering gegeven aan ICAO-richtlijnen en het verzoek van de VN
Veiligheidsraad (VNVR-resolutie 2166). Het onderzoek naar de toedracht
van de ramp is daarmee afgerond.
Het strafrechtelijke onderzoek van het Openbaar Ministerie, waarin
het samenwerkt in het Joint Investigation Team (JIT), is in 2015 voortgezet
en duurt nog voort. Het kabinet heeft zich in 2015 ook nadrukkelijk ingezet
om de vervolging en een effectieve berechting van potentiele verdachten
van de ramp met vlucht MH17 mogelijk te maken. Daarbij lag een
coördinerende rol voor het Ministerie van Buitenlandse Zaken bij de
intensieve politieke en diplomatieke inspanningen die resulteerden in het
in stemming brengen van een resolutie ter oprichting van een
VN-tribunaal op 29 juli. Elf VN-Veiligheidsraadleden stemden voor, drie
onthielden zich van stemming, maar de resolutie stuitte op een veto van
de Russische Federatie. Ondanks de brede internationale steun, kon de
oprichting van een internationaal tribunaal op basis van hoofdstuk VII van
het Handvest daarmee geen doorgang vinden. Direct na de stemming in
de VN is het kabinet in nader overleg getreden over vervolgstappen met
de landen die betrokken zijn bij het JIT (Australië, België, Maleisië, en
Oekraïne). In dit kader zijn zowel mechanismen voor nationale vervolging
als internationale mogelijkheden om te komen tot vormgeving van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

11

Beleidsverslag

vervolging en berechting uitgewerkt. De internationale inspanningen
moeten ertoe leiden dat het juridische kader klaar is om tot effectieve
vervolging en berechting over te gaan zodra het strafrechtelijk onderzoek
is afgerond.
Ring van instabiliteit
Ook in 2015 heeft de opstelling van Rusland, dat volhardt in de illegale
annexatie van de Krim en het destabiliserende optreden in Oost-Oekraïne,
geleid tot zorg over instabiliteit aan de Oostkant van Europa. Nederland
heeft de in 2014 ingezette respons op deze ontwikkelingen in 2015
voortgezet, onder meer in EU –, NAVO – en OVSE verband. Vanwege de
crisis in Oekraïne heeft de discussie binnen de NAVO zich meer toegespitst op dreiging vanuit Rusland, en het belang van collectieve verdediging. Deze crisis heeft ook de relevantie van de OVSE weer doen
toenemen. Om beter in te kunnen spelen op de toegenomen instabiliteit in
de regio, heeft Nederland in 2015 besloten diplomaten te stationeren in
Wit-Rusland en Moldavië. Ook is de steun voor onafhankelijke Russischtalige media geïntensiveerd.
Nederland heeft zich in relatie tot Rusland gericht op een combinatie van
sancties en andere vormen van druk met een blijvende inzet op dialoog,
zoals uiteengezet in een brief aan de Kamer. De geweldsintensiteit van het
conflict in Oekraïne is in de loop van 2015 afgenomen nadat er in februari
in Minsk afspraken zijn gemaakt om een duurzame oplossing van het
conflict te bewerkstelligen. Met name Rusland en de door Rusland
gesteunde separatisten hebben echter onvoldoende bijgedragen aan de
implementatie van deze Minsk-akkoorden, waardoor de situatie nog
steeds fragiel is. De Europese Unie heeft om die reden eind 2015 besloten
de sancties tegen Rusland met zes maanden te verlengen. In het kader
van de dialoog met Rusland heeft Nederland in 2015 ingezet op hervatting
van besprekingen in de NAVO-Rusland Raad, waarvoor tijdens de
ministeriële bijeenkomst van de Noord-Atlantische Raad in december de
mogelijkheid werd opengesteld.
Ter ondersteuning van Oekraïne benadrukte Nederland ook in 2015 het
belang van voortzetting van de hervormingsagenda in Oekraïne en
bepleitte internationale steun hiervoor tijdens de EU top over het Oostelijk
Partnerschap in Riga op 21 en 22 mei 2015.
Nederland heeft zich in 2015 ook opnieuw sterk gemaakt voor de inzet van
de OVSE als instrument van alomvattende veiligheid en stabiliteit in
Europa. Dat gold ook voor de OVSE-activiteiten ten aanzien van het
conflict in Oekraïne, zoals de regie van het Minsk-proces en de Speciale
Monitoring Missie. Aan deze missie droeg Nederland bij met mensen en
middelen.
In de zuidelijke ring van instabiliteit rond Europa bleef de politieke en
veiligheidssituatie in diverse landen in 2015 onverminderd slecht. Met het
Matra-zuid programma zette Nederland de ondersteuning van transitie in
landen in de Arabische regio in 2015 voort. Daarbij werd ingezet op
democratisering, versterking van de rechtsstaat en bevordering van
werkgelegenheid. De evaluatie van de Nederlandse bijdrage aan transitie
in de Arabische regio is in 2015 afgerond en met een beleidsreactie aan de
Tweede Kamer gezonden. Op basis van de evaluatie is besloten de
Nederlandse inzet op democratische transitie in de Arabische regio
gedurende tien jaar voort te zetten onder de naam: Nederlands Arabisch
Partnerschap («Shiraka»).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

12

Beleidsverslag

In 2015 heeft Nederland ingezet op deëscalatie en terugkeer van stabiliteit
in Syrië. In dat kader steunde Nederland voortgang van het politiek
proces, onder meer door bijdragen van de Nederlandse Speciaal Gezant
Syrië, detachering van een Nederlandse expert in het team van VN-gezant
De Mistura en het faciliteren van zogenaamde Track II-bijeenkomsten. Het
afgelopen jaar zijn er voorzichtig positieve stappen gezet in het politieke
proces, waaronder oprichting van een Internationale Contactgroep voor
Syrië, hetgeen steeds door Nederland bepleit is. Onder invloed van de
Contactgroep is VNVR-resolutie 2254 tot stand gekomen. Deze resolutie
biedt een breed gedragen kader voor transitie in Syrië. Ook heeft de
Syrische oppositie zich meer dan tevoren weten te verenigen, culminerend in een relatief brede onderhandelingsdelegatie. Naast politieke
steun heeft Nederland in 2015 de steun aan zowel civiele als gewapende
gematigde partijen binnen Syrië voortgezet en uitgebreid, om te
voorkomen dat hun stem en positie verloren gaan ten koste van het
Assad-regime enerzijds en extremistische partijen anderzijds. Bovendien
heeft Nederland een bijdrage geleverd aan het verlichten van de noden
van de Syrische bevolking en aan de capaciteit van de oppositie om
rechtsorde te kunnen garanderen in gebieden onder hun controle. De
buurlanden van Syrië zijn door Nederland gesteund ter verlichting van de
druk die zij door de opvang van grote aantallen Syrische vluchtelingen
ondervinden.
In Irak heeft Nederland ingezet op ondersteuning van het proces van
verzoening. Van voortgang op dit dossier was het afgelopen jaar echter
nauwelijks sprake. Nederland heeft een extra inspanning geleverd om de
terugkeer van Iraakse ontheemden mogelijk te maken en steunde
programma’s van Mine Advisory Group, Handicap International en
UNMAS op het gebied van ontmijning en het tegengaan van de dreiging
van improvised explosive devices (IEDs) in bevrijde gebieden.
In Jemen brak in 2015 een burgeroorlog uit tussen Houthi-milities en de
regering van Jemen, daarbij gesteund door een coalitie onder leiding van
Saoedi-Arabië. Nederlandse bilaterale programma’s zijn waar mogelijk
gecontinueerd. Nederland heeft een bijdrage geleverd om de humanitaire
noden te lenigen en steunde internationale inspanningen om verdere
regionale instabiliteit te vermijden door de strijdende partijen te bewegen
met elkaar tot een politieke oplossing te komen.
In Libië heeft de VN zich met Europese steun ingezet voor het bereiken
van een vredesakkoord dat op 17 december getekend werd. Met
Nederlandse steun werd een groep vrouwenvertegenwoordigers in staat
gesteld om betrokken te zijn bij het vredesproces. Daarnaast werden
instituties gesteund die ondanks de politieke verdeeldheid van het land
zijn blijven functioneren, zoals lokale bestuurslagen, de Grondwet
assemblee en het maatschappelijk middenveld.
De democratische transitie in Tunesië stond in 2015 onder druk,
desalniettemin blijft dit land het democratische lichtpunt in de regio.
Nederland heeft in 2015 de steun aan Tunesië geïntensiveerd, onder
andere op het gebied van het versterken van lokaal bestuur, hervormingen in de veiligheidssector, trainingen van Tunesische ambtenaren en
het creëren van werkgelegenheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

13

Beleidsverslag

Europees en Nederlands veiligheidsbeleid
Nederland heeft ook het afgelopen jaar bijgedragen aan versterking van
het externe optreden van de Europese Unie op het gebied van
veiligheidsbeleid. Belangrijke momenten hiervoor vormden de Raad van
Ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie van 18 mei en de Europese
Raad van 25 en 26 juni. Tijdens deze bijeenkomsten was de blik gericht op
doorontwikkeling van de EU als mondiale actor op het bredere
buitenlands- en veiligheidsterrein. Voor Europese eenheid, slagvaardigheid en coherentie in dit externe domein heeft Nederland de opdrachtverlening aan de Hoge Vertegenwoordiger voor een brede buitenland- en
veiligheidsstrategie actief gesteund en het daarop volgende proces van
strategische herziening dat moet leiden tot een nieuwe strategie in juni
2016.
In 2015 is de samenwerking met Europese partners op veiligheidsgebied verder verdiept. Nederland maakte verdere afspraken met
Duitsland over militaire samenwerking tussen de Nederlandse 43e
Gemechaniseerde Brigade en de Eerste Duitse Panterdivisie. Ook kwamen
Nederland, België en Luxemburg overeen dat de Belgische en
Nederlandse luchtmachten vanaf eind 2016 gezamenlijk het BENELUXluchtruim bewaken.
In 2015 was er veel internationale aandacht voor nucleaire ontwapening en non-proliferatie. Daarbij is zowel sprake van goed nieuws als
van teleurstellende ontwikkelingen. De toetsingsconferentie van het
Non-proliferatieverdrag (NPV) in mei wist helaas geen akkoord te bereiken
over een slotdocument. Tijdens de Eerste Commissie van de AVVN, dit
jaar onder voorzitterschap van Nederland, werden vier nieuwe resoluties
aangenomen op het vlak van nucleaire ontwapening en humanitaire
consequenties van het gebruik van kernwapens. In 2015 werd een Open
Ended Working Group (OEWG) opgericht die tot doel heeft verdere
stappen op het gebied van nucleaire ontwapening te identificeren.
Nederland gaf de voorkeur aan een andere OEWG onder betere procedurele voorwaarden, maar zal actief aan de werkgroep deelnemen, mede
ter uitvoering van de motie Sjoerdsma. Het goede nieuws van 2015 was
dat de EU3+3 en Iran er in slaagden een akkoord te bereiken over de
toekomst van het Iraanse atoomprogramma. Nederland heeft in 2015 een
additionele financiële bijdrage aan het IAEA gegeven voor de implementatie en verificatie van dit akkoord.
De vernietiging van het door Syrië aangegeven CW-arsenaal was eind
2015 vrijwel afgerond. Zorgen blijven echter bestaan over de volledigheid
van de Syrische aangifte en over de voortdurende inzet van chemische
strijdmiddelen in Syrië. Een besluit waarin deze inzet wordt veroordeeld
door de Uitvoerende Raad van de OPCW dreigde geblokkeerd te worden
door Iran. Nederland heeft daarop een doorbraak geforceerd door
stemming aan te vragen. Op 7 augustus 2015 besloot de
VN Veiligheidsraad tot de instelling van een onderzoeksmechanisme dat
de verantwoordelijken voor de gifgasaanvallen moet identificeren. Het
onderzoeksteam is deels in Den Haag gevestigd en wordt door Nederland
ook financieel gesteund.
Rusland bemoeilijkte het functioneren van diverse instrumenten van
conventionele wapenbeheersing. De NAVO bezon zich over mogelijke
uitwegen uit de diverse impasses en verenigde zich achter
wijzigingsvoorstellen voor het Weense Document (een bundel vertrouwenwekkende en veiligheidsbevorderende maatregelen). Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

14

Beleidsverslag

speelt in de beraadslagingen een prominente rol, mede door de inzet van
een Speciaal Vertegenwoordiger voor Conventionele Wapenbeheersing.
In 2015 heeft Nederland wederom militair bijgedragen aan de anti-ISIS
Coalitie. De bijdrage met F16’s en trainers werd gecontinueerd; wel werd
het aantal operationele F16’s per oktober 2015 verminderd van zes naar
vier. Het verlenen van niet-gewapende steun aan gematigde gewapende
groepen in Syrië en aan de Iraakse strijdkrachten en Peshmerga werd
geïntensiveerd.
Ook in 2015 bleef de Nederlandse bijdrage aan de VN-missie in Mali
(MINUSMA) zich richten op het versterken van de inlichtingenketen en op
het verbeteren van de Malinese politie en rechtsstaat. De Nederlandse
bijdrage werd in 2015 positief geëvalueerd en het kabinet besloot de
bijdrage te verlengen tot eind 2016. Ook werden afspraken gemaakt voor
gedeeltelijke overdracht van taken aan partners. Tevens besloot het
kabinet de Nederlandse inzet in EUCAP SAHEL Mali te intensiveren.
Wat betreft de Nederlandse inzet in de Hoorn van Afrika werd de
bijdrage aan de trainings- en capaciteitsopbouwmissies EUTM en EUCAP
NESTOR met 1 jaar verlengd. Ook de bijdrage aan de anti-piraterij missie
Atlanta werd in december met één schip tot eind 2016 verlengd. Het
aantal geregistreerde kapingen van koopvaardijschepen en pogingen
daartoe door Somalische piraten is sterk afgenomen. Tegelijkertijd is de
dreiging van piraterij nog niet voorbij.
Begin 2015 heeft het kabinet besloten de Nederlandse bijdrage aan
UNMISS met 1 jaar te verlengen. Vanwege het vredesakkoord in
Zuid-Soedan is het mandaat van de VN-missie UNMISS uitgebreid en het
troepenplafond verhoogd, zodat UNMISS de implementatie van het
akkoord kan ondersteunen.
De Afghaanse president Ghani ondertekende op 30 september 2014 de
Bilateral Security Agreement tussen Afghanistan en de VS en de Status of
Forces Agreement met de NAVO. Daarmee kon de nieuwe NAVO-missie
Resolute Support, inclusief Nederlandse deelname, van start gaan
conform planning. Het offensief van de Taliban heeft de Afghaanse
strijdkrachten in 2015 behoorlijk op de proef gesteld. De transitie van de
NAVO-missie Resolute Support van fase 1 (regionale inzet) naar fase 2
(centrale inzet in Kabul) was voorzien voor de periode 1 oktober tot en
met 31 december 2015. Deze transitie wordt later dan voorzien uitgevoerd.
Het kabinet besloot de Nederlandse bijdrage met een jaar te verlengen en
de bijdrage aan de verlengde eerste fase voort te zetten.
Een meer bescheiden bijdrage werd geleverd aan missies op de Balkan
en in het Midden-Oosten. Het kabinet besloot in 2015 de mandaten voor
de Nederlandse bijdragen aan de missies EUFOR, KFOR EUPOL COPPS,
EUBAM Rafah en UNDOF met een jaar te verlengen. Het mandaat voor de
Nederlandse bijdrage aan USSC werd met twee jaar verlengd.
Met het Matra-programma ondersteunde het kabinet in 2015 de
maatschappelijke transformatie in de pre-accessie landen (Westelijke
Balkan en Turkije) van de EU en de landen van het Oostelijk Partnerschap
(OP). Daarin stond capaciteitsopbouw en institutionele versterking van het
maatschappelijk middenveld, het rechtssysteem en de overheid centraal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

15

Beleidsverslag

Nederland heeft in 2015 zijn internationale positie op het gebied van
digitale veiligheid en internetvrijheid verder versterkt. Tijdens de Global
Conference on Cyberspace die Nederland op 16 en 17 april 2015 in Den
Haag organiseerde is door een brede coalitie van landen, bedrijven en het
maatschappelijk middenveld een internationale agenda voor cyber
aangenomen. Nederland is er daarmee geslaagd de visie van een vrij,
open en veilig internet breed geaccepteerd te krijgen. Daarnaast heeft
Nederland op de conferentie een initiatief voor cybercapaciteitsopbouw
gelanceerd: het Global Forum on Cyber Expertise (GFCE). In het GFCE
werken 45 landen en bedrijven samen om de cyberveiligheid wereldwijd
te versterken. Na de conferentie heeft Nederland met een groot aantal
initiatieven op het gebied van internationaal recht en cybernormen,
digitale rechten en capaciteitsopbouw invulling gegeven aan de internationale cyberagenda. Instrumenteel in de uitvoering hiervan is de nieuw
opgerichte «Taskforce Cyber», een samenwerking van twee
BZ-beleidsdirecties, die zal zorgdragen voor het bestendigen van het
beleidslijnen die met de Global Conference on Cyberspace zijn uitgezet.
Internationale rechtsorde
Nederland streefde ook in 2015 weer actief naar een effectief multilateraal
stelsel en een internationale gemeenschap die gebaseerd is op respect
voor het internationaal recht. Tijdens de onderhandelingen over de
resolutie over revitalisatie van de Algemene Vergadering heeft Nederland
zich ervoor ingezet dat kandidaten voor de positie van VN secretarisgeneraal de gelegenheid krijgen zich te presenteren. Het Koninkrijk der
Nederlanden voerde ook in 2015 wereldwijd campagne voor een
niet-permanente zetel in de VN-veiligheidsraad voor de periode
2017–2018. De verkiezingen zullen medio 2016 in New York plaatsvinden.
Nederland heeft in 2015 geijverd voor verdere versterking van het
Internationaal Strafhof. Zo werd een financiële bijdrage aan het Special
Fund for Witness Relocation van het Strafhof gedaan. De middelen zullen
worden aangewend voor hervestiging van bedreigde getuigen in derde
landen. Daarnaast werd outreach gedaan richting Afrikaanse landen wat
er aan heeft bijgedragen dat het draagvlak voor het Strafhof onder
Afrikaanse landen in 2015 is behouden. Nederland heeft zich tevens actief
ingezet voor toetreding van Oekraïne tot het Statuut van Rome door
ondersteuning van een serie briefings aan het Oekraïense parlement over
gevolgen van toetreding. Ondanks dat Oekraïne nog geen verdragspartij
is, accepteerde het in 2015 wel de rechtsmacht van het Strafhof voor
onbepaalde tijd.
Nederland ijverde in 2015 samen met Argentinië, België en Slovenië voor
de totstandkoming van een multilateraal verdrag betreffende Rechtshulp
en Uitlevering bij Internationale Misdaden. Het aantal landen dat dit
initiatief steunt groeit gestaag.
In november 2015 is een Group of Friends of Responsibility to Protect
(RtoP) opgericht in Genève die, net als zijn evenbeeld in New York, door
Nederland en Rwanda gezamenlijk wordt voorgezeten. Deze coalitie heeft
tot doel om bescherming van burgers tegen grootschalige mensenrechtenschendingen prominenter op de agenda te plaatsen bij de
Geneefse VN-instellingen. Regionale organisaties spelen een belangrijke
rol bij de implementatie van RtoP, Nederland maakt zich dan ook hard
voor een duidelijker engagement van de EU op RtoP. Mede dankzij niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

16

Beleidsverslag

aflatende druk van onder meer Nederland heeft EU Hoge Vertegenwoordiger Mogherini een hooggeplaatste functionaris benoemd tot RtoP Focal
Point.
In 2015 heeft Nederland bijgedragen aan het versterken van de effectiviteit
van VN-vredesoperaties door de organisatie van een regionale
Europese conferentie over VN Vredesmissies. Daarnaast heeft premier
Rutte, tijdens een Leaders’ Summit on Peacekeeping, een aantal toezeggingen gedaan over het thema Protection of Civilians (PoC), onder meer
om een nieuwe trainingsmodule op dat thema te ontwikkelen voor
peacekeepers en civiele staf en samen met partners in 2016 een conferentie te organiseren in het teken van PoC.
Rechtvaardige wereld
In een snel veranderende internationale context is de bescherming en
bevordering van de universele mensenrechten eens te meer van
essentieel belang. Voor de Nederlandse inzet op dit gebied in 2015 is de
beleidsnota leidend geweest. Het is voor Nederland van groot belang dat
de EU de komende jaren nog sterker en eensgezinder wordt in het
uitdragen van het mensenrechtenbeleid. Een belangrijk onderdeel hiervan
is het in juli aangenomen EU-Actieplan Mensenrechten en Democratie.
Buitenlandse Zaken heeft bij de totstandkoming daarvan sterk en
succesvol ingezet op actiepunten ten aanzien de Nederlandse mensenrechtenprioriteiten (o.a. LHBTI en godsdienstvrijheid).
In de VN-Mensenrechtenraad en in de Derde Commissie van de
AVVN heeft Nederland zich onder andere ingezet voor mensenrechtenverdedigers, LHBTI, godsdienstvrijheid, anti-discriminatie, de veiligheid
van journalisten en de benoeming in juli 2015 van de eerste VN Speciaal
Rapporteur inzake privacy. Ook de bescherming van burgers in
conflictgebieden als Syrië, Irak en Zuid-Soedan had een hoge prioriteit.
In veel landen staan mensenrechtenverdedigers onder druk door
repressieve wetgeving en intimiderend optreden van overheden en
non-statelijke actoren. Nederland heeft zich in bilateraal en EU-verband
hier tegen uitgesproken en organisaties gesteund die werken aan het
vergroten van de veiligheid en effectiviteit van
mensenrechtenverdedigers. Ambassades onderhielden contact met
mensenrechtenverdedigers en boden ondersteuning en bescherming,
vaak in EU-verband en met gelijkgezinde landen. De Mensenrechtentulp
2015 werd door de Minister van Buitenlandse Zaken uitgereikt aan
IRA-Mauritania, een organisatie die strijdt tegen slavernij.
De strijd voor gelijke rechten van lesbiennes, homoseksuelen,
biseksuelen, transgenders en mensen met een intersekseconditie
(LHBTI’s) zette Nederland in 2015 onverminderd voort. Het aangaan van
een Strategisch Partnerschap met COC Nederland onder het nieuwe
beleidskader bevestigde de nauwe samenwerking met het
maatschappelijk middenveld op dit terrein. Nederland heeft zowel in
multilateraal als bilateraal verband zorg uitgesproken over negatieve
ontwikkelingen en praktijken in landen als Kirgizië, Jamaica en Malawi.
Vrouwenrechten blijven wereldwijd onder druk staan. Via het Mensenrechtenfonds heeft Nederland in 2015 onder meer projecten gesteund ter
bestrijding van geweld tegen vrouwen, bevordering van politieke
participatie van vrouwen en ter bestrijding van vrouwenbesnijdenis. Op
het gebied van vrijheid van godsdienst en levensovertuiging heeft
Nederland zich ingespannen voor inhoudelijk sterkere VN-resoluties, zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

17

Beleidsverslag

bijvoorbeeld de resolutie «Freedom of religion or belief». De pilot
godsdienstvrijheid is in 2015 beëindigd en de onder de pilot vallende
activiteiten zijn nu onderdeel van staand beleid.
In 2015 is de Nederlandse visie dat iedereen gebaat is bij een vrij, open
en veilig internet actief uitgedragen. Deze visie is tot uiting gekomen
tijdens het GCCS en heeft hiermee bijgedragen aan de benoeming van de
eerste VN Speciaal Rapporteur inzake privacy in juli 2015. In 2015 heeft de
Freedom Online Coalitie (FOC), waar Nederland initiatiefnemer van is, vijf
nieuwe leden verwelkomd (Australië, Nieuw-Zeeland, Noorwegen, Polen
en Spanje).
Hoewel steun voor de VN-resolutie inzake de instelling van een
moratorium op de doodstraf ongekend hoog was, werd het moratorium in
sommige landen juist opgeheven. Nederland heeft verschillende landen,
waaronder Indonesië en Pakistan, aangesproken op het uitvoeren van de
doodstraf.
In 2015 maakte Nederland zich internationaal sterk voor betere implementatie van de UN Guiding Principles on Business and Human Rights, onder
meer door andere landen aan te sporen Nationale Actieplannen op te
stellen en hen daarbij te adviseren. In 2015 rondde de Raad van Europa
onder Nederlands voorzitterschap de onderhandelingen af over een
aanbeveling op het gebied van mensenrechten en bedrijfsleven. Ook
maakte de bestrijding van kinderarbeid in 2015 een belangrijk deel uit van
de Nederlandse inzet op mensenrechten en bedrijfsleven.
Cultuur
De ambassades en consulaten in de 15 focuslanden hebben in 2015
opnieuw een groot en divers aantal culturele activiteiten in het buitenland
ondersteund, om Nederlandse kunstenaars een podium in het buitenland
te geven en internationale culturele samenwerking te stimuleren.
Daarnaast werden in de 10 focuslanden van het Gedeeld Cultureel
Erfgoed Programma projecten ondersteund, zowel door Ambassades als
DutchCulture. In het kader van BesteBuren, de noemer waaronder een jaar
lang de nauwe culturele banden met Vlaanderen werden gevierd, kregen
105 Nederlands-Vlaamse samenwerkingsprojecten een bijdrage. Een
belangrijk hoogtepunt was de feestelijke opening van het Atelier
Neérlandais in Parijs op 10 september 2015. Dit initiatief van de Nederlandse Ambassade is een platform voor Nederlandse creatieve en
culturele ondernemers en biedt een springplank naar Frankrijk, praktische
ondersteuning en advies om de Franse cultuur en markt te verkennen. Het
Atelier heeft inmiddels al 72 leden.
Europa voor Nederland
Met onder meer initiatieven op institutioneel terrein en energiezekerheid,
maar ook met de voorstellen voor de focus op better governance en
rechtstatelijkheid, de inzet op hervorming van het Meerjarig Financieel
Kader en andere voorbereidingen in het kader van het Nederlands
voorzitterschap heeft Nederland bewezen een actieve Europese
diplomatie te voeren. Deze is gericht op een beter functionerende EU die
oplossingen biedt aan trans-nationale problemen en zich daarbij richt op
hoofdzaken. De betrokkenheid van Buitenlandse Zaken is specifiek bij een
aantal onderwerpen het afgelopen jaar van belang geweest.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

18

Beleidsverslag

Nederland heeft het initiatief genomen voor een non-paper in februari
2015 voor het inter-institutioneel akkoord (IIA) Betere Regelgeving. Daarin
wordt onder meer gepleit voor een duidelijke rol van de Raad bij de
voorbereiding van het jaarlijkse Commissie Werkprogramma. Hierdoor is
de Raad in staat de focus op prioriteiten blijvend te bewaken. De
afspraken zijn in december vastgelegd en hierover hebben de Raad, de
Commissie en het Europees Parlement een voorlopige overeenstemming
bereikt. Dit houdt in dat alle drie de instellingen toezeggen zich in te zetten
voor meer transparantie bij onderhandelingen, meer inspraak
mogelijkheden voor burgers en een betere evaluatie van bestaande of
voorgestelde regelgeving. De toetsing van Europese regelgeving middels
het Regulatory Fitness and Performance Programme (REFIT) geeft de
Europese Commissie het instrument om na te gaan of regelgeving nog
wel actueel is. Daarnaast heeft Buitenlandse Zaken samen met het
Ministerie van Financiën de voorbereiding en organisatie op zich
genomen van een voorzitterschapsconferentie over de inrichting van het
Meerjarig Financieel Kader (MFK) op 28 januari 2016.
Afgelopen jaar is het Vijf Presidenten rapport verschenen. Het rapport is
22 juni gepubliceerd en op persoonlijke titel geschreven door de voorzitter
van de Europese Commissie, in samenwerking met de voorzitters van de
Europese Raad, de Eurogroep, de Europese Centrale Bank en het
Europees Parlement. Het stuk bevat voorstellen op economisch, financieel, budgettair en institutioneel terrein in twee fasen, de korte en de
langere termijn. Het rapport richt zich daarbij primair op de korte termijn.
Ook was er de inwerkingtreding van de Bankenunie die bijdraagt aan
verdere versterking van de EMU en de interne markt, via de bevordering
van een gelijker speelveld tussen Europese banken en het terugdringen
van (grensoverschrijdende) systeem- en besmettingsrisico’s wanneer
Europese banken in de problemen komen. Deze risico’s worden
verminderd door een geïntegreerde financiële architectuur die de pijlers
toezicht, afwikkeling en een depositogarantiestelsel omvat. In de zomer
van 2015 is verder, door intensief gezamenlijk Europees optreden, met
Griekenland een ESM-leningenprogramma overeengekomen. Daarmee is
een mogelijk Grieks uittreden uit de eurozone voorkomen en zijn de
eenheid en stabiliteit binnen de eurozone bewaard gebleven. Voor
Nederland staat voorop dat Griekenland zich aan de gemaakte afspraken
moet houden. Het nieuwe steunpakket is daartoe geflankeerd door
scherpe maatregelen die gericht zijn op het op orde brengen van de
overheidsfinanciën, stabiliteit van de financiële sector en structurele
hervorming van de economie. Een andere belangrijke ontwikkeling op
financieel-economisch vlak was de instelling van het Europees Fonds voor
Strategische Investeringen, dat in het leven is geroepen om groei te
stimuleren. Een eerste set projecten heeft al financiering toegewezen
gekregen.
De Nederlandse inzet op fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden in het kader van
het streven naar een verdiepte en eerlijkere eengemaakte markt,
resulteerde in 2015 ondermeer in de aankondiging van de Europese
Commissie om in 2016 een arbeidsmobiliteitspakket te presenteren, met
een gerichte herziening van de detacheringsrichtlijn. De Europese
instellingen bereikten in 2015 overeenstemming over een platform
bestrijding Zwart Werk, dat de samenwerking tussen inspectiediensten
ondersteunt en stimuleert. Het kabinet werkte ook bilateraal met landen
van herkomst samen om de schaduwzijden van het vrij verkeer tegen te
gaan. Arbeidsinspecties en overheidsinstanties werkten daartoe bilateraal
samen. In Polen, Bulgarije en Roemenië is de capaciteit op de Neder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

19

Beleidsverslag

landse ambassades tijdelijk uitgebreid met als doel de informatievoorziening tussen de uitvoeringsinstanties in Nederland en de drie landen te
bevorderen en om voorlichting te geven aan (potentiële) arbeidsmigranten over wonen en werken in Nederland.
In de Raad Algemene Zaken van november 2015 vond de eerste
rechtsstatelijkheidsdialoog plaats onder het Luxemburgs voorzitterschap.
Dit dialoogmechanisme is in december 2014 tot stand gekomen mede op
initiatief van Nederland. Het doel is om rechtsstatelijke
ontwikkelingen en mogelijke risico’s voor de rechtsstaat in de EU en de
lidstaten bespreekbaar te maken in Raadsverband en gezamenlijk te
werken aan oplossingen of preventief op te treden. In deze eerste dialoog
werden de lidstaten gevraagd in te gaan op het thema «fundamentele
rechten in een digitaal tijdperk» en daarnaast een «best practice» en een
nationale uitdaging te benoemen. Nederland, evenals een aantal andere
lidstaten, is ingegaan op de uitdagingen rond de vluchtelingencrisis en de
lange termijn integratie van immigranten. Andere terugkerende inhoudelijke thema’s waren het vinden van een goede balans tussen fundamentele rechten en veiligheidsmaatregelen en de delicate balans tussen
vrijheid van meningsuiting en de aanpak van haatcriminaliteit.
In 2015 ging de ontwikkeling van de Europese Energie-Unie met een
toekomstgericht klimaatbeleid verder. De Europese Raad van maart 2015
bereikte overeenstemming over de ontwikkeling van een Europese
Energie-Unie langs vijf dimensies:
1. energiezekerheid, solidariteit en vertrouwen;
2. een volledig geïntegreerde Europese energiemarkt;
3. energie-efficiëntie als bijdrage aan de matiging van de energievraag;
4. het koolstofarm maken van de economie;
5. en onderzoek, innovatie en concurrentievermogen.
De mondiale COP21-klimaatconferentie te Parijs bereikte
overeenstemming over een ambitieus klimaatakkoord, mede dankzij de
voortrekkersrol van de EU, die met steun van Nederland een gemeenschappelijke onderhandelingspositie had vastgesteld.
Consulaire diplomatie
In 2015 werd er meermaals een beroep gedaan op bijstand door
Nederlanders in het buitenland in een noodsituatie. Tijdens de aardbeving
in Nepal faciliteerde Nederland de repatriëring van zo veel mogelijk
Nederlanders uit het gebied en informeerde verontruste familieleden en
vrienden over de situatie. Ook in Jemen, waar dit jaar de veiligheidssituatie verder verslechterde, spande het ministerie zich in om Nederlanders te faciliteren bij vertrek.
Nederland reikte dit jaar 476 536 visa en 50.031 MVVs uit, en verleende
consulaire hulp ten behoeve van ruim 3.000 Nederlanders in nood,
waaronder 2.104 gedetineerden (per 31-12-2015). Het vernieuwde
reisadvies met kleurcodes, uitgebracht voor 216 verschillende landen en
regio’s, werd op de website gemiddeld 35.000 keer per week bezocht, met
een piek in de zomer van 60.000 unieke bezoekers in een week. In 2015
werden 147.142 reisdocumenten aangevraagd door niet-ingezeten
Nederlanders. Door de backoffice voor reisdocumenten te bundelen en te
centraliseren in Den Haag is de kwaliteit van afgifte sterk verbeterd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

20

Beleidsverslag

Waar verantwoorde alternatieven zijn werd de consulaire dienstverlening
dit jaar gedifferentieerd. Bij de consulaten-generaal in Antwerpen,
Düsseldorf, München, Milaan en Chicago, en bij de ambassades in Brussel
en Canberra is het niet meer mogelijk om een paspoort aan te vragen.
Consulaire dienstverlening hier zal zich nu vooral richten op noodhulp aan
Nederlanders. Voor deze paspoortaanvragen zijn verschillende alternatieven: zo is het aantal grensgemeentes waar een paspoort aangevraagd
kan worden uitgebreid. Ook is er een pilot voorbereid over het inzetten
van externe dienstverleners voor het verstrekken van paspoorten. Deze
pilot zal in 2016 in het Verenigd Koninkrijk van start gaan.
Aan het begin van het jaar ging het vernieuwde gedetineerdenbeleid in,
waarin gekozen werd voor een meer gedifferentieerde benadering,
waarbij gekeken wordt naar de detentieomstandigheden van de Nederlandse gedetineerden.
Dit jaar werden investeringen in de online dienstverlening doorgezet. Het
24/7 contactcenter heeft de eerstelijns telefonische dienstverlening van
alle ambassades en consulaten overgenomen. De reisadvies-app is
vernieuwd, en zal nu ook een noodknop bevatten waarmee in een keer
contact kan worden opgenomen met het contactcenter.
Onder andere de Arabische Emiraten, Colombia, Dominica, Grenada,
Peru, Saint Lucia, Saint Vincent and the Grenadines, Samoa, Trinidad en
Tobago en Vanuatu werden dit jaar toegevoegd aan de lijst visumvrije
landen.
Modernisering van de Nederlandse diplomatie
In 2015 heeft het ministerie samen met de posten verdere stappen gezet
in het uitvoeren van het programma Modernisering Diplomatie. Uit
feedback van organisaties binnen en buiten de overheid waarmee wordt
samengewerkt, blijkt dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken nog meer
dan voorheen een flexibele, resultaatgerichte en klantgerichte samenwerkingspartner is.
Als onderdeel van het programma is de Academie Internationale
Betrekkingen van start gegaan met een groeiend rijksbreed toegankelijk
curriculum ter versterking van de internationale functie van het Rijk.
Versterkte economische dienstverlening is zichtbaar in bijvoorbeeld
nieuwe producten als de Wegwijzer Internationaal Zakendoen en de app
NL Exporteert.
Resultaatssturing is een belangrijk uitgangspunt in de relatie tussen Den
Haag en de posten. De jaarplancyclus is daartoe vernieuwd, gebruik
makend van een beleidskader voor het postennet. Het beleidskader geeft
per post weer welke rijksbrede doelstellingen van het Nederlands
buitenlands beleid met name van belang zijn voor het behalen van de
postspecifieke resultaten. Dit maakt het mogelijk nog beter prioriteiten te
stellen binnen de beschikbare mensen en middelen. Hierbij zet Buitenlandse Zaken in op het als «one team» zo optimaal mogelijk samenwerken
op de post, maar ook tussen posten en Den Haag flexibel en resultaatgericht te zijn. De centrale vraagt blijft: welke inzet is waar nodig?
De taken en de bezetting van de dertig grootste posten zijn gerationaliseerd. De ruimte die dit en de motie van Ojik opleverde is aangewend
voor het versterken van onze diplomatieke inzet op posten in de ring van
instabiliteit rond Europa. Daarnaast zijn de kansen voor Nederlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

21

Beleidsverslag

presentie in Birma/ Myanmar en Ivoorkust verzilverd door het besluit om
twee ambassades te openen in Yangon respectievelijk Abidjan. De Kamer
is op 11 september 2015 geïnformeerd over deze ontwikkelingen.
Realisatie beleidsdoorlichtingen1 2
Art

Naam

1

Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten
Goed functionerende internationale instellingen
met een breed draagvlak
Bescherming en bevordering van mensenrechten
Veiligheid en stabiliteit
Goede internationale samenwerking ter bevordering van de eigen en bondgenootschappelijke
veiligheid
Bestrijding en terugdringing van internationaal
terrorisme en andere vormen van internationale
criminaliteit 5
Bevordering van ontwapening en
wapenbeheersing, bestrijding van proliferatie van
massavernietigingswapens en het voeren van een
transparant en verantwoord wapenexportbeleid
Bevordering van veiligheid, stabiliteit en
rechtsorde in internationaal verband
Bevordering van transitie in prioritaire gebieden
Europese samenwerking
Een democratische, slagvaardige en transparante
Europese Unie die haar burgers vrijheid, recht,
veiligheid, welvaart en duurzame economische
groei biedt
Een effectief, efficiënt en coherent optreden van
de Unie ten opzichte van derde landen en regio’s,
inclusief ontwikkelingslanden
Een hechtere Europese waardengemeenschap
Versterkte Nederlandse positie in de Unie van 28
Consulaire belangenbehartiging en het
internationaal uitdragen van Nederlandse
waarden en belangen
Op basis van eigen verantwoordelijkheid
consulaire dienstverlening bieden aan
Nederlanders in het buitenland
Samen met (keten) partners het personenverkeer
reguleren
Grotere buitenlandse bekendheid met de
Nederlandse cultuur
Het inzetten van Publieksdiplomatie door het
Postennetwerk en BZ om het beeld van Nederland
in het buitenland te versterken en op een positief
realistische manier uit te dragen
Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor
internationale organisaties in Nederland

1.1
1.2
2
2.1

2.2

2.3

2.4
2.5
3
3.1

3.2

3.3
3.4
4

4.1

4.2
4.3
4.4

4.5

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Geheel
artikel?

Nee
3 4

X
Nee

X

5

X
3 4

X
Nee

X6

X
X
X6

Nee

X7
X7
3

3

1
De begroting van BZ is in 2013 opgesplitst in de begroting van BZ (Hfst. 5) en BHOS (Hfst. 17). Er zijn toen nieuwe beleidsartikelen en beleidsdoelstellingen geformuleerd. Beleidsdoorlichtingen van voor dat jaar zijn in deze tabel met terugwerkende kracht over de nieuwe beleidsdoelstellingen
verdeeld.
2
Bij BZ en BHOS is het wel de wens om beleidsdoorlichtingen van één beleidsartikel uit te voeren maar inhoudelijk is dat nog niet mogelijk
gebleken. Beleidsdoorlichtingen vinden plaats op één niveau lager namelijk van de beleidsdoelstellingen.
3
De beleidsdoorlichtingen voor 1.1/2.4, 4.3 en 4.4 worden in 2016 opgeleverd. Zie hiervoor kamerbrief van 17/12/2015 (TK 31 271 Nr. 20) aan de
Tweede Kamer.
4
De beleidsdoorlichting is een gecombineerde doorlichting van beleidsdoelstelling 1.1 en 2.4.
5
Is overgenomen door het Ministerie van Veiligheid en Justitie en omgezet in een evaluatie.
6
Dit is een gecombineerde beleidsdoorlichting van beleidsdoelstelling 3.1 en 3.4.
7
Dit is een gecombineerde beleidsdoorlichting van beleidsdoelstelling 4.1 en 4.2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

22

Beleidsartikelen

BELEIDSARTIKELEN
Beleidsartikel 1. Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten
A: Algemene doelstelling
Het bevorderen van een goed functionerende internationale rechtsorde,
met een blijvende inzet op mensenrechten, als integraal onderdeel van
het buitenlandbeleid.
Een sterke rechtsorde maakt de wereld op termijn stabieler, veiliger, vrijer
en welvarender. Dit vereist goed functionerende internationale instellingen met een breed draagvlak en voortdurende inzet tegen straffeloosheid. Deze rechtsorde is onlosmakelijk verbonden met universele
mensenrechten. De bevordering van mensenrechten is daarom ook een
kernelement van het Nederlands buitenlandbeleid.
B: Rol en verantwoordelijkheid
Het kabinet zet zich concreet in voor de ondersteuning van mensenrechtenverdedigers, de rechten van lesbiennes, homo’s, biseksuelen,
transgenders en interseksen, gelijke rechten voor mannen en vrouwen, de
bevordering van vrijheid en meningsuiting, waaronder in het bijzonder
internetvrijheid, de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging en de
bevordering van fundamentele arbeidsnormen en maatschappelijk
verantwoord ondernemen.
De Minister is verantwoordelijk voor:
Stimuleren
– Van een effectief stelsel van internationale organisaties, inclusief
financiële bijdrage, om een stabiele internationale omgeving te
scheppen en de internationale rechtsorde te versterken.
– Van een betere mensenrechtensituatie mede door het financieren en
uitvoeren van projecten via bilaterale en multilaterale kanalen ter
bevordering van prioritaire mensenrechtenthema’s.
Regisseren
– Interdepartementale coördinatie ten behoeve van een coherente en
consistente Nederlandse inzet in internationale organisaties ter
bevordering van de internationale rechtsorde en mensenrechten.
Financieren
– Bijdragen ten behoeve van goed functionerende internationale
instellingen.
Bijdragen ter bescherming en bevordering van mensenrechten.
C: Beleidsconclusies
De beleidsdoelstellingen uit de begroting werden conform uitgevoerd. De
inzet is met name gericht geweest op het Nederlandse lidmaatschap van
de VN-Mensenrechtenraad, de ontwikkeling van het nieuwe EU-Actieplan
Mensenrechten en Democratie, de aanpak van straffeloosheid en steun
aan het Internationaal Strafhof, en de campagne voor de Nederlandse
kandidatuur voor een niet-permanente zetel in de VN-Veiligheidsraad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

23

Beleidsartikelen

Zo is afgelopen jaar mede door de Nederlandse inzet op basis van een
resolutie in de VN-Mensenrechtenraad met regelmaat gerapporteerd over
de mensenrechtensituatie in Zuid-Soedan en zijn door het nieuwe
EU-Actieplan Mensenrechten en Democratie acties op het gebied van
vrijheid van religie en levensovertuiging verankerd. De Nederlandse
ondersteuning van het Special Fund for Witness Relocation heeft er
bijvoorbeeld toe geleid dat het Strafhof meer mogelijkheden heeft om
bedreigde getuigen te beschermen en te hervestigen.
Eind 2014 werd de beleidsdoorlichting van het IOB «Navigating a sea of
interests – Policy evaluation of Dutch foreign human rights policy
(2008–2013)» gepubliceerd. Het IOB-rapport gaf een positief beeld van de
Nederlandse inzet en bijdrage aan de bevordering van mensenrechten in
2008–2013. Daarbij werden ook bevindingen en aanbevelingen gegeven
ter verbetering. De hoofdconclusie van IOB is dat Nederland heeft
bijgedragen aan de bevordering van mensenrechten. Nederland is een
belangrijke speler op het gebied van mensenrechten in multilaterale fora.
Op landenniveau wisselt de rol die Nederland speelt (van hoofdrol tot een
meer bescheiden rol). In grote lijnen onderschrijft het kabinet die (zie ook
de beleidsreactie). In 2015 is het ministerie begonnen met de opvolging
van het IOB-rapport. Zo werd bijvoorbeeld het Mensenrechtenfonds
flexibeler ingezet, zodat in meer landen ondersteuning van ngo’s op
landenniveau mogelijk wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

24

Beleidsartikelen

D: Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 1 Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten (x EUR 1.000)

Verplichtingen

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Realisatie
2015

Vastgestelde
begroting
2015

Verschil
2015

141.556

116.445

95.895

84.891

95.101

– 10.210

89.562

110.611

112.990

117.348

111.701

5.647

48.177

56.785

53.213

55.937

57.831

– 1.894

9.678

6.135

3.543

35.492
6.814

40.501
6.375

– 5.009
439

679

1.780

– 1.101

3.274

3.040

234

61.411

53.870

7.541

15.000

14.000

1.000

9.372

10.915

– 1.543

29.292

21.205

8.087

7.747

7.750

–3

Uitgaven:
Programma-uitgaven
totaal

1.1

Goed functionerende internationale
instellingen met
een breed
draagvlak
Subsidies/
Bijdragen
(inter)nationale
organisaties

Internationaal
recht

Bijdragen
(inter)nationale
organisaties
Verenigde Naties
OESO
VN-campagne
VN veiligheidsraad
Internationaal
Strafhof
1.2

Bescherming en
bevordering van
mensenrechten

41.385

53.826

59.777

Subsidies/
Opdrachten
Bevordering van
het vrije woord
Landenprogramma’s
mensenrechten
Bijdragen
(inter)nationale
organisaties
Landenprogramma’s
mensenrechten
Centrale
mensenrechtenprogramma’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

25

Beleidsartikelen

E: Toelichting
Verplichtingen
De lagere realisatie van de verplichtingen wordt veroorzaakt doordat een
deel van de uitgaven voor het mensenrechtenfonds ten laste van in
eerdere jaren aangegane verplichtingen is verricht. Hierdoor was het niet
nodig voor het gehele uitgavenbudget nieuwe verplichtingen op te
nemen.
Uitgaven
Artikel 1.2
De uitgaven voor bescherming en bevordering van mensenrechten zijn
gestegen. Zoals toegelicht in de eerste en tweede suppletoire begroting
wordt deze stijging veroorzaakt doordat het Mensenrechtenfonds is
verhoogd om een additionele inzet mogelijk te maken op het gebied van
gelijke rechten voor vrouwen en LHBTI (lesbisch, homoseksueel,
biseksueel, transgender en interseksen), vrijheid van godsdienst en
levensovertuiging, vrijheid van meningsuiting en internetvrijheid,
mensenrechten en bedrijfsleven, doodstraf en bescherming van mensenrechtenverdedigers. Tevens zijn de uitgaven voor de mensenrechtenprogramma’s toegenomen als gevolg van de motie Van Laar (begrotingsbehandeling BHOS 2015). In deze motie is opgenomen dat, binnen het
thema SRGR, EUR 3 miljoen beschikbaar dient te worden gesteld ter
bestrijding van kinderprostitutie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

26

Beleidsartikelen

Beleidsartikel 2. Veiligheid en stabiliteit
A: Algemene doelstelling
Het bevorderen van de Nederlandse en internationale veiligheid en
stabiliteit door doelgerichte bilaterale en multilaterale samenwerking en
het bevorderen van democratische transitie in prioritaire gebieden, vooral
in de ring rond Europa.
Veiligheid is geen vanzelfsprekendheid. De internationale omgeving
verandert snel en ingrijpend. Wat er in de wereld om ons heen gebeurt,
heeft direct gevolgen voor onze eigen veiligheid en voor onze welvaart.
Veel van de grensoverschrijdende dreigingen waaraan Nederland bloot
staat, zijn van een dusdanige omvang en complexiteit dat een aanpak in
internationaal verband geboden is. Voorbeelden zijn de proliferatie van
massavernietigingswapens, terrorisme en gewelddadig extremisme,
piraterij, grensoverschrijdende criminaliteit en cyberdreigingen.
B: Rol en verantwoordelijkheid
De basis voor de inzet van het kabinet op internationaal veiligheidsbeleid
ligt besloten in de Internationale Veiligheidsstrategie. Het bevorderen van
de internationale rechtsorde, de bescherming van onze economische
veiligheid en de verdediging van onze grenzen en die van bondgenoten
staat daarin centraal. De samenhangende inzet bestrijkt defensie,
diplomatie, economie en ontwikkelingssamenwerking en strekt zich uit
naar andere begrotingen, zoals Defensie, Buitenlandse Handel &
Ontwikkelingssamenwerking, Veiligheid en Justitie, Binnenlandse Zaken
en Economische Zaken. Uitgangspunt is de Nederlandse veiligheidsbelangen te behartigen door gezamenlijke inzet en samenwerking met
andere landen, internationale en maatschappelijke organisaties en het
bedrijfsleven.
De Minister is verantwoordelijk voor:
Stimuleren
– Van grotere veiligheid en stabiliteit. De Minister bevordert en bewaakt
de coherentie en consistentie van de Nederlandse inzet in bilateraal en
multilateraal verband, onder andere door Nederlandse bijdragen in het
kader van de EU, de VN, de NAVO en de OVSE, door deelname aan ad
hoc coalities zoals het Non-Proliferation and Disarmament Initiative
(NPDI) en door organisatie van bijeenkomsten als de Global Conference on Cyber Space 2015.
Regisseren
– Artikel 100-procedures ter voorbereiding van besluitvorming betreffende wereldwijde inzet van de krijgsmacht in crisisbeheersingsoperaties conform het Toetsingskader 2014, in nauwe afstemming met de
Minister van Defensie.
– De toepassing van terrorismesancties/Sanctieregeling 2007 als
onderdeel van het sanctiebeleid, uitgevoerd in overeenstemming met
de ministers van Financiën en Veiligheid en Justitie.
– In het kader van een restrictief en transparant internationaal en
Nederlands wapenexportbeleid draagt de Minister van Buitenlandse
Zaken verantwoordelijkheid voor de buitenlandpolitieke toetsing van
wapenexportaanvragen. De Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingszaken is eindverantwoordelijk voor het wapenexportbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

27

Beleidsartikelen

Financieren
– Bijdragen aan goede internationale samenwerking ter bevordering van
de eigen en bondgenootschappelijke veiligheid, waaronder aan de
NAVO.
– Bijdragen ter bestrijding en terugdringing van internationaal terrorisme en andere vormen van internationale criminaliteit, waaronder
aan het International Centre for Counter-Terrorism.
– Bijdragen ter bevordering van ontwapening en wapenbeheersing en
bestrijding van proliferatie van massavernietigingswapens, waaronder
aan IAEA en OPCW.
– Bijdragen ter bevordering van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde in
internationaal verband, waaronder bijdragen aan crisisbeheersingsoperaties van de VN.
– Bijdragen ter bevordering van transitie in prioritaire gebieden, m.n. in
de ring rond Europa: Matra-programma’s in (Zuid)Oost-Europa en de
Arabische regio.
C: Beleidsconclusies
De uitvoering van het voorgenomen beleid is in grote lijnen volgens plan
verlopen. Door de voortdurende crises aan de oost- en zuidflank van
Europa bleef de focus op veiligheidsgebied gehandhaafd. De Nederlandse
bijdrage aan de Special Monitoring Mission van de OVSE in Oekraïne was
zowel financieel als personeelsmatig boven verwachting. Daarnaast
vroegen de conflicten in Syrië, Irak, Libië, Jemen en de opmars van ISIS
ook in 2015 om veel extra inspanning en leidden tot extra maatregelen
van het kabinet om het postennet in de regio te versterken en initiatieven
gericht op stabiliteit en veiligheid waar mogelijk te ondersteunen.
In de Matra-programma’s voor de Arabische-, de pre-accessie- en de
Oostelijk Partnerschaps-regio stonden capaciteitsopbouw en institutionele
versterking van het maatschappelijk middenveld, het rechtssysteem en de
overheid centraal. De in 2015 afgeronde IOB-evaluatie van de Nederlandse
bijdrage aan transitie in de Arabische regio gaf aanleiding om het
Matra-Zuid programma onder de naam «Nederland Arabisch Partnerschap» (NAP) te continueren. Conform de motie en het amendement
Servaes / Ten Broeke zullen in 2016 alle hiervoor genoemde programma’s
voortgezet worden als onderdeel van het «Nederlands Fonds voor
Regionale Partnerschappen» (NFRP).
Met ingang van 2015 staat het Budget Internationale Veiligheid (BIV) op de
begroting van het Ministerie van Defensie. Binnen het kabinet is
afgesproken dat een bedrag van EUR 60 miljoen beschikbaar blijft voor BZ
en BHOS ten behoeve van onder andere de hervorming van de veiligheidssector, beveiliging van diplomaten en ambassades in gebieden waar
dat noodzakelijk is, rechtstaatontwikkeling en capaciteitsopbouw. In 2015
zijn vanuit het BIV de training van Afrikaanse troepen ten behoeve van VN
vredesmissies gefinancierd en vredesmissies met ontwikkelingsprogramma’s ondersteund. Deze middelen zijn conform planning ingezet.
Daarnaast is de geïntegreerde «3D» benadering in Mali versterkt door –
complementair aan de Nederlandse militaire inbreng – de inzet van
politiefunctionarissen (Nationale Politie en KMar) en civiele adviseurs en
experts (o.a. gender en bescherming van burgers).
De Global Conference on Cyber Space 2015 is succesvol verlopen.
Nederland heeft met deze conferentie een agenda neergezet voor
cyberdiplomatie, o.a. op het gebied van mensenrechten, normen en
internationaal recht in cyber.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

28

Beleidsartikelen

Vanwege de toenemende verwevenheid van interne en externe veiligheid
zijn extra mensen en middelen ingezet voor functionerende internationale
contraterrorisme-structuren en goede internationale samenwerking.
Daarmee kon Nederland het co-voorzitterschap van het Global Counterterrorism Forum (GCTF) op zich nemen en een actieve rol spelen in de
anti-ISIS coalitie, met het co-voorzitterschap van de Foreign Terrorist
Fighters werkgroep. Daarnaast werd de aanstelling van contra-terrorisme
medewerkers op Nederlandse ambassades in 2016 voorbereid, op basis
van de Kamerbrief over de versterkingen in de veiligheidsketen.
De mogelijkheden voor voortgang op nucleaire ontwapening/nonproliferatie zijn sinds de uitbraak van de crisis in Oekraïne aanzienlijk
gereduceerd, de actieve Nederlandse inzet in aanloop naar en tijdens de
Review Conferentie van het Non Proliferatie Verdrag (NPV Rev.Con.) in
april/mei 2015 mocht daarom helaas niet baten.
D: Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 2 Veiligheid en stabiliteit (x EUR 1.000)

Verplichtingen

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Realisatie
2015

Vastgestelde
begroting
2015

Verschil
2015

281.561

200.307

331.171

274.108

232.482

41.626

256.720

226.758

258.513

245.493

251.622

– 6.129

15.945

23.321

28.010

22.582

18.468

4.114

4.437

2.250

2.187

501
1.660

440
500

61
1.160

2.280

0

2.280

13.031
673

14.713
565

– 1.682
108

Uitgaven:
Programma-uitgaven
totaal
2.1

Goede internationale
samenwerking
ter bevordering
van de eigen en
bondgenootschappeleijke
veiligheid
Subsidies/
bijdragen
(inter)nationale
organisaties
Programma
ondersteuning
buitenlands
beleid
Atlantische
Commissie
Veiligheidsfonds
Bijdrage andere
begrotingshoofdstukken

Veiligheidsfonds

Bijdragen (inter)
nationale
organisaties
NAVO
WEU

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

29

Beleidsartikelen

2.2

Bestrijding en
terugdringing
van internationaal terrorisme
en andere
vormen van
internationale
criminaliteit en
andere vormen
van internationale
criminaliteit
Subsidies

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Realisatie
2015

Vastgestelde
begroting
2015

Verschil
2015

500

500

2.074

8.893

6.800

2.093

700

300

400

5.475

6.500

– 1.025

127

0

127

2.590

0

2.590

12.673

12.794

– 121

6.968

7.317

– 349

3.997
1.680
28

3.557
1.920
0

440
– 240
28

179.765

194.620

– 14.855

Anti-terrorisme
instituut

Opdrachten/
subsidies
Global Conference on
CyberSpace
Global Forum on
Cyber Expertise

2.3

Bijdrage andere
begrotingshoofdstukken
Bevordering van
ontwapening en
wapenbeheersing,
bestrijding van
proliferatie van
massavernietigingswapens en het
voeren van een
transparant en
verantwoord
wapenexportbeleid

Global
Confrence on
CyberSpace

17.628

12.626

27.353

Bijdragen
(inter)nationale
organisaties/
subsidies/
opdrachten
IAEA
OPCW en andere
ontwapeningsorganisaties
CTBTO
NSS
2.4

Bevordering van
veiligheid,
stabiliteit en
rechtsorde in
internationaal
verband

189.969

171.112

183.351

Subsidies/
Opdrachten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

30

Beleidsartikelen

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Landenprogramma’s
veiligheid voor
mensen
(stabiliteitsfonds)
Nederland
Helsinki Comité

Realisatie
2015

Vastgestelde
begroting
2015

Verschil
2015

33.923

15.500

18.423

28

28

0

5.775

7.195

– 1.420

73.064

102.000

– 28.936

66.975

63.400

3.575

21.580

18.940

2.640

10.310

10.822

– 512

8.609

8.118

491

2.660

0

2.660

Bijdragen (inter)
nationale
organisaties
OVSE
VN-contributie
voor crisisbeheersingsoperaties
Landenprogramma’s
veiligheid voor
mensen
(stabiliteitsfonds)
2.5

Bevordering van
transitie in
prioritaire
gebieden

32.678

19.199

17.725

Bijdragen
(inter)nationale
organisaties/
Subsidies/
opdrachten
MATRAprogramma’s
waarvan
landenprogramma’s
hervormingen
Arabische Regio
Bijdrage aan
baten-lasten
agentschap

Ontvangsten
2.10

2.40

Doorberekening
Defensie
diversen
Restituties
programma

Landenprogramma’s
hervormingen
Arabische Regio
1.183

2.057

1.176

6.733

1.168

5.565

165

167

168

167

168

–1

1.018

1.890

1.008

6.566

1.000

5.566

E: Toelichting
Verplichtingen
De hogere realisatie van het verplichtingenbudget wordt veroorzaakt
doordat eind 2015 overeenstemming is bereikt over het Nederlands
aandeel in de VN-crisisbeheersingsoperaties. Omdat de uitkomst nog voor
het einde van het kalenderjaar 2015 bekend is gesteld dient begrotings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

31

Beleidsartikelen

technisch gezien de verplichting nog te worden aangegaan in dat jaar,
terwijl in eerdere ramingen nog uit was gegaan van begin 2016.
Overigens heeft de betaling van de eerste tranche op dit onderdeel pas in
januari 2016 plaatsgevonden.
Uitgaven
Artikel 2.1
De per saldo verhoogde uitgaven op dit subartikel worden met name
veroorzaakt door de verhoging van het Veiligheidsfonds en het
Programma Ondersteuning Buitenlands Beleid in combinatie met een
daling van de uitgaven voor de NAVO (nieuwbouw), zoals gemeld in de
eerste en de tweede suppletoire begroting.
Artikel 2.2
Zoals gemeld in de eerste suppletoire begroting zijn de uitgaven op dit
artikelonderdeel voor de Global Conference on CyberSpace verhoogd
doordat een deel van de voorziene uitgaven voor 2014 zijn gerealiseerd in
2015.
Artikel 2.5
De verhoging van de uitgaven op dit onderdeel betreft met name een
stijging van het budget voor de additionele inzet ten aanzien van
hervormingen in zes Arabische transitielanden op het gebied van goed
bestuur en duurzame en inclusieve groei, zoals gemeld in de tweede
suppletoire begroting.
Ontvangsten
Artikel 2.40
De programma-ontvangsten voor veiligheid en stabiliteit zijn toegenomen
als gevolg van restituties op uitgaven voor (beëindigde)
VN-crisisbeheersingsoperaties uit eerdere jaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

32

Beleidsartikelen

Beleidsartikel 3. Europese samenwerking
A: Algemene doelstelling
De algemene doelstelling is een effectieve Europese samenwerking om de
Europese Unie en haar lidstaten zo vreedzaam, welvarend en sterk
mogelijk de toekomst in te loodsen. Europa is essentieel voor onze
welvaart, vrijheid en veiligheid. Een actieve opstelling van Nederland in
het Europese besluitvormingsproces is dan ook in het directe belang van
Nederlandse burgers en bedrijven. Door consequent en constructief
optreden kan Nederland zijn invloed binnen de Europese Unie vergroten.
Zo kan Nederland mede vormgeven aan ontwikkelingen in Europa die
direct van invloed zijn op onze economische, sociale en politieke
toekomst.
B: Rol en verantwoordelijkheid
Binnen de Europese Unie zal voornamelijk gewerkt moeten worden aan
het herstel van economische groei en werkgelegenheid en het weer
gezond maken van de door de crisis verzwakte overheidsfinanciën van de
lidstaten.
De jaarlijkse Staat van de Unie bevat de geïntegreerde visie van de
regering op de Europese samenwerking en de rol van Nederland daarbij.
De Minister is verantwoordelijk voor:
Regisseren
– Het bevorderen en bewaken van de coherentie en de consistentie van
het Nederlandse Europabeleid, inclusief de voorbereiding van de
Europese Raad en horizontale dossiers.
– Het interdepartementaal afstemmen van de Nederlandse inzet in de
verschillende, afzonderlijke Raadsformaties.
– Het vormgeven van het Europese externe beleid ten opzichte van
derde landen, inclusief uitbreiding van de EU, regio’s en ontwikkelingslanden.
– De gedachtenvorming over de institutionele structuur van de EU.
– Het onderhouden en intensiveren van de bilaterale relaties met andere
Europese landen en het bevorderen van een Europese waardengemeenschap.
Financieren
– De Nederlandse afdrachten aan de Europese begroting en aan het
Europees Ontwikkelingsfonds (EOF). De begrotingsverantwoordelijkheid van de Minister van Buitenlandse Zaken beperkt zich voor de
afdracht aan de EU begroting tot het tijdig afdragen aan de commissie
en de verantwoording hierover op de begrotingshoofdstuk V.
– Bijdragen aan een hechtere Europese waardengemeenschap middels
een bijdrage aan de Raad van Europa.
– Bijdragen ter versterking van de Nederlandse positie in de Unie van 28
waaronder de bijdrage aan de Benelux.
C: Beleidsconclusies
In 2015 heeft Nederland zich conform het regeerakkoord ingezet op een
krachtige hervormingsagenda met aandacht voor focus, balans en
legitimiteit, maar ook voor Better Governance en deze boven verwachting
uitgevoerd. Nederland heeft een actieve rol gespeeld op het gebied van
institutionele relaties, door in februari 2015 het initiatief te nemen voor
een non-paper voor een inter-institutioneel akkoord voor betere regel-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

33

Beleidsartikelen

geving in de EU. In december werden de afspraken over dit akkoord
vastgelegd en werd overeenstemming bereikt tussen de Commissie, de
Raad en het Europees Parlement.
Ook heeft de EU mede door Nederlandse inzet voor een ambitieus en
toekomstgericht energie- en klimaatbeleid een voortrekkersrol gespeeld,
die heeft geresulteerd in een ambitieus klimaatakkoord op de mondiale
COP21-klimaatconferentie in Parijs in december. Met steun van Nederland
heeft de Europese Raad van maart 2015 daarnaast overeenstemming
bereikt over de ontwikkeling van een Europese Energie Unie.
De EU is, mede naar aanleiding van ontwikkelingen in Hongarije en
daarna ook in Polen, steeds nadrukkelijker gaan spreken over rechtsstatelijke ontwikkelingen. Zoals bekend heeft Nederland steeds gepleit voor de
mogelijkheid dat een Lidstaat binnen de EU aangesproken kan worden op
zaken op het terrein van de «Rule of Law».
Verder ontvouwde de migratie, met name als gevolg van de zich
voortslepende crises in het Midden Oosten, zich tot een onvoorziene
uitdaging voor de EU en nam een prominente plek in op de Europese
agenda. In 2015 heeft de Commissie verschillende migratiepakketten
uitgebracht en zijn stappen gezet, onder andere op het gebied van
relocatie van vluchtelingen over EU-lidstaten, het opzetten van hot spots,
een maritieme missie in de Middellandse Zee en afspraken met Turkije en
Afrikaanse landen voor een gezamenlijke oplossing van de migratiecrisis.
De verdere uitwerking hiervan zal een belangrijk deel van de aandacht in
2016 vergen. Met betrekking tot dit thema zijn extra inspanningen verricht
ten behoeve van beleidsontwikkeling, positiebepaling en adequate
interdepartementale afstemming.
In het belang van veiligheid en stabiliteit heeft de EU in 2015 het ratificatieproject voor de associatieverdragen van de EU met Georgië en
Moldavië afgerond. Aan het einde van 2015 was het ratificatieproces voor
het associatieverdrag van de EU met Oekraïne in een aantal landen nog
niet afgerond. Stabiele partners aan de oostgrens zijn nodig om de
oplopende spanningen en uitdagingen in de landen aan de grenzen van
de EU het hoofd te bieden. Ook dragen deze verdragen bij aan de bredere
verspreiding van onze democratische waarden en economische
standaarden.
Ook let Nederland scherp op de toegevoegde waarde van de internationale samenwerkingsverbanden waar Nederland deel van uitmaakt.
Voor de Benelux Unie geldt dat, mede op verzoek van de Kamer, in 2015
goede stappen zijn gezet om meer focus aan te brengen op economische
groei en banen, het vervullen van een voortrekkersrol in de Europese
interne markt en gezamenlijk extern beleid. Ook is het Benelux parlement
gemoderniseerd. Met deze meer resultaatgerichte en strategische aanpak
heeft de Benelux nieuw elan gevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

34

Beleidsartikelen

D: Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 3 Europese samenwerking (x EUR 1.000)

Verplichtingen

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Realisatie
2015

Vastgestelde
begroting
2015

Verschil
2015

6.505.187

7.339.239

10.725.761

8.943.747

7.962.322

981.425

6.648.435

7.495.364

9.428.693

9.086.883

6.680.065

2.406.818

6.493.512

7.324.987

9.255.771

8.896.271

6.479.038

2.417.233

5.088.571
888.839
2.918.861

3 713.099
67.406
2 698.533

1.375.472
821.433
220.328

159.711

174.600

– 14.889

159.711

174.600

– 14.889

9.748

10.100

– 352

9.748

10.100

– 352

21.153

16.327

4.826

348

348

0

Uitgaven:
Programma-uitgaven
totaal
3.1

Een democratische,
slagvaardige en
transparante
Europese Unie
die haar burgers
vrijheid, recht,
veiligheid,
welvaart en
duurzame
economische
groei biedt
Bijdragen
(inter)nationale
organisaties
BNI-afdracht
BTW-afdracht
Invoerrechten

3.2

Een effectief,
efficient en
coherent
optreden van de
Unie ten
opzichte van
derde landen en
regio’s, inclusief
ontwikkelingslanden
Bijdragen
(inter)nationale
organisaties

3.3

9.989

158.017

10.142

10.000

Raad van Europa

Versterkte
Nederlandse
positie in de
Unie van 28
Subsidie/
bijdrage
(inter)nationale
organisatie

156.125

Europees
Ontwikkelingsfonds

Een hechtere
Europese
waardengemeenschap
Bijdragen
(inter)nationale
organisaties

3.4

140.716

4.218

4.110

4.905

EIPA

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

35

Beleidsartikelen

Realisatie
2012

Opdrachten

Bijdragen
(inter)nationale
organisaties

Realisatie
2014

EU voorzitterschap

Perceptiekostenvergoedingen

Restitutie Raad
van Europa

Vastgestelde
begroting
2015

Verschil
2015

16.861

12.000

4.861

3.944

3.979

– 35

642.559

592.213

648.788

717.880

413.890

303.990

642.298

591.817

648.553

717.644

413.740

303.904

717.644

413.740

303.904

236

150

86

Inning invoerrechten
3.30

Realisatie
2015

Benelux bijdrage

Ontvangsten
3.10

Realisatie
2013

261

396

235

E: Toelichting
Verplichtingen
De mutaties in het verplichtingenbudget op dit artikel worden verklaard
door de stijging van afdrachten aan de EU, zoals verklaard in de eerste
suppletoire begroting en deels in de tweede suppletoire begroting. Hier
staat tegenover dat het budget op het artikelonderdeel Een effectief,
efficiënt en coherent optreden van de Unie ten opzichte van derde landen
en regio’s, inclusief ontwikkelingslanden (artikel 3.2) afneemt met EUR
1,46 miljard. Deze verlaging is het gevolg van de ratificatie door
Nederland van EOF 11 (Europees Ontwikkelingsfonds) in 2014. Hierdoor
kwam het geraamde budget voor 2015 te vervallen. Tot slot neemt het
verplichtingenbudget voor het EU-voorzitterschap in 2015 toe met ruim
EUR 21 miljoen. Het betreft verplichtingen die in 2015 zijn aangegaan voor
uitgaven die in 2016 zullen plaatsvinden. Het merendeel van de contracten
voor het EU-voorzitterschap is daarmee vastgelegd. De stijging in 2015
wordt in mindering gebracht op het verplichtingenbudget voor 2016.
Hiermee blijft het totale verplichtingenbudget (EUR 46 miljoen) voor het
EU-voorzitterschap gelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

36

Beleidsartikelen

Uitgaven
Artikel 3.1
Art. 3.1 Afdrachten

Art. 3.10
Ontvangsten

Totaal
afdrachten

BNI

BTW

Invoerrechten

Perceptiekosten
vergoeding

6.479

3.713

67

2.699

– 414

2.077
– 460
– 172
55
– 66
1.434

1.246
– 460
– 172
55
– 66
603

831
0
0
0
0
831

0
0
0
0
0
0

– 261
0
0
0
0
– 261

252
512

252
539

0
– 26

0
0

0
0

Miljoenennota 2015
Mutaties
1e sup.
1e sup.
1e sup.
1e sup.
1e sup.
1e sup.

1. Oorspronkelijke raming

2e sup.

157

51

4

102

– 20

2e sup.

Verschuiving restitutie 2014 naar
2016
Naheffing 2015
Actualisatie afdrachten op basis
van Voorjaarsraming Commissie
(geboekt bij MN 2016)
Aanpassing raming invoerrechten
en perceptiekostenvergoeding
3. Totaal mutaties 2e sup

145
1.066

0
842

0
– 22

145
247

– 49
– 69

Jaarverslag

4. Realisatie 2015

– 83

– 68

13

– 27

27

5. Totaal Mutaties over 2015
(2+3+4)

2.417

1.377

822

220

– 304

6. Totaal afdrachten over 2015
(1+5)

8.896

5.089

889

2.919

2e sup.
2e sup.

2e sup.

Jaarverslag

Vertraagde ratificatie (bruto)
Terugbetaling naheffing
Verwerking voorjaars-raming EU
Akkoord december 2014
Surplus 2014
2. Totaal mutaties 1e sup

Jaarverslag

7. Totaal ontvangsten over 2015

Jaarverslag

Netto afdrachten en ontvangsten
(6+7)

– 718

8.179

Bovenstaande tabel laat alle mutaties zien die in 2015 hebben plaatsgevonden in het kader van de EU-afdrachten. De eerste twee kolommen
geven weer bij welk budgettair moment de mutatie is geboekt en wat de
achtergrond daarvan was. In de derde kolom wordt het totaal van de
mutaties onder artikel 3.1 van de begroting, de EU afdrachten (uitgaven)
weergegeven, gevolgd door een uitsplitsing daarvan in het BNI-middel,
het BTW-middel en de invoerrechten (inclusief landbouwheffing). De
laatste kolom laat zien wat de mutaties bij de ontvangsten (art. 3.10)
waren. De EU-afdrachten en de ontvangsten samen bepalen de netto
afdrachten aan de Europese Unie.
Bij eerste suppletoire begroting is ingeboekt dat het Eigen Middelenbesluit (EMB) niet meer in 2015 door alle lidstaten geratificeerd zou worden.
Het effect daarvan is een 2,1 miljard hogere afdracht voor 2015 bij het BNI
en BTW-middel. Gekoppeld aan het EMB is echter ook de verlaging van
het vergoedingspercentage van de perceptiekostenvergoeding van 25%
naar 20%. Omdat deze verlaging hierdoor ook vertraagd wordt, leidt dit
tot 0,3 miljard hogere ontvangsten onder Art. 3.10. Per saldo resteert een
tegenvaller van 1,8 miljard in 2015, en een meevaller van 1,8 miljard in
2016 (niet zichtbaar in de tabel). Als gevolg van de naheffing, onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

37

Beleidsartikelen

andere uit hoofde van de revisie van de Nationale Rekeningen in 2014,
werd bij eerste suppletoire begroting nog verwacht dat de terugbetaling
van EUR 460 miljoen in zijn geheel in 2015 in de kas ontvangen zou
worden. Door de late aanname van achtste aanvullende begroting (DAB8)
in december is echter een deel van deze terugbetaling (252 miljoen) naar
2016 verschoven, dit is bij tweede suppletoire begroting tegengeboekt.
Daarnaast werden bij eerste suppletoire begroting de effecten ingeboekt
van het in december vorig jaar gesloten akkoord tussen de Raad en het
Europees Parlement over de begroting 2015 en de aanvullende begrotingen voor 2014. Per saldo leidde dit akkoord tot 55 miljoen hogere
afdrachten, die in 2015 zijn geboekt. Ook resteerde uit de realisatie van de
Europese begroting over 2014 een surplus (hogere inkomsten dan
uitgaven). Dit surplus is toegevoegd aan de begroting voor 2015 en
verlaagt daarmee de afdracht van Nederland met EUR 66 miljoen. Tot slot
zijn per eerste suppletoire begroting enige ramingsbijstellingen verwerkt
die leiden tot 172 miljoen euro minder afdrachten.
Bovengenoemde mutaties zijn eerder toegelicht in de eerste suppletoire
begroting van Buitenlandse Zaken en de Voorjaarsnota 2015.
Bij tweede suppletoire begroting is naast de hogere afdracht van EUR 252
miljoen, voortvloeiend uit de bovengenoemde vertraging van de aanname
van DAB8, de bruto naheffing over 2015 ingeboekt. Per saldo kwam deze
uit op EUR 512 miljoen, onderliggend bestond deze uit een hogere
afdracht bij het BNI-middel van EUR 539 miljoen en een lagere afdracht bij
het BTW-middel van EUR 26 miljoen. De teruggave van de nacalculatie
2015 is doorgeschoven naar 2016. Ook zijn bij tweede suppletoire
begroting een tweetal ramingsbijstellingen ingeboekt. De aanpassing aan
de Voorjaarsnotaraming van de Commissie was reeds bij Miljoenennota
2016 geboekt. Bij de Voorjaarsraming van de Europese Commissie
worden geen nieuwe EU-uitgaven geautoriseerd, maar vinden enkel
verschuivingen plaats in de financiering. De tweede ramingsbijstelling
heeft plaatsgevonden op basis van de raming die de Commissie bij DAB8
heeft gepresenteerd en betreft enkel de invoerrechten.
Tot slot zijn de realisaties over 2015 verwerkt, deze leiden per saldo tot
lagere afdrachten van EUR 83 miljoen en een lagere perceptiekostenvergoeding van EUR 27 miljoen. In dit laatste cijfer is ook een technische
correctie verwerkt voor invoerrechten die door de Nederlandse douane
worden geïnd, terwijl de douane in een ander land het werk heeft gedaan
met betrekking tot het inklaren van deze goederen. Daarom is in
EU-verband de afspraak dat bij dergelijke grensoverschrijdende vergunningen de perceptiekosten met elkaar verrekend worden.
Artikel 3.4
Zoals vermeld in de tweede suppletoire begroting is het budget voor de
versterkte Nederlandse positie in de Unie van 28 is gestegen omdat
bepaalde uitgaven voor het EU-Voorzitterschap in 2015 betaald zijn die
oorspronkelijk voorzien waren voor 2016. Tijdens de voorjaarsnota 2016
zal het budget met het zelfde bedrag verlaagd worden om zo binnen het
totale vastgestelde budget te blijven.
Ontvangsten
De stijging van de ontvangsten is gerelateerd aan de stijging van de
invoerrechten binnen het uitgavenkader. Het betreft de vergoeding die de
lidstaten ontvangen voor het innen van de invoerrechten. De realisaties
vallen aanzienlijk hoger uit dan de oorspronkelijke raming, oorzaak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

38

Beleidsartikelen

hiervan ligt met name in de vertraging in de aanname van het Eigen
Middelen Besluit. Hierdoor is in 2015 de perceptiekostenvergoeding op
25% blijven liggen, waar oorspronkelijk geraamd was dat deze zou dalen
naar 20%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

39

Beleidsartikelen

Beleidsartikel 4. Consulaire belangenbehartiging en het internationaal uitdragen van Nederlandse waarden en belangen
A: Algemene Doelstelling
Het verlenen van excellente consulaire diensten aan Nederlanders in nood
in het buitenland, evenals het verstrekken van reisdocumenten aan
Nederlanders in het buitenland. Daarnaast levert het kabinet een bijdrage
aan een gereguleerd personenverkeer door de Nederlandse inbreng in het
Europese visumbeleid, het opstellen van ambtsberichten en is verantwoordelijk voor de visumverlening kort verblijf.
Met kunst, cultuur en sport bijdragen aan het profiel van Nederland in het
buitenland; laten zien wat Nederland op dit vlak te bieden heeft en
verbindingen leggen met economische diplomatie en andere prioriteiten
van het buitenlands beleid, zoals het mensenrechtenbeleid.
Tevens neemt Nederland een bijzondere positie in als gastland van vele
internationale organisaties en internationale hoven en tribunalen. Als
gastland heeft Nederland de verantwoordelijkheid de in Nederland
gevestigde instellingen te ondersteunen opdat deze onafhankelijk, veilig
en efficiënt kunnen functioneren.
B: Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor:
Consulaire dienstverlening
Uitvoeren
– Visumbeleid kort verblijf van het Koninkrijk der Nederlanden;
– Orange Carpet-beleid, ter ondersteuning van kansen voor de Nederlandse economie;
– Bijstand aan Nederlanders in nood in het buitenland;
– Begeleiding van Nederlanders die in het buitenland gedetineerd zijn;
– Uitbrengen van reisadviezen;
– Crisisbeheersing;
– Afgifte van Nederlandse reisdocumenten in het buitenland en van
diplomatieke en dienstpaspoorten;
– Afgifte van consulaire akten;
– Afgifte van machtigingen voorlopig verblijf (MVV’s) op de posten;
– Afname van inburgeringsexamens buitenland;
– Opstellen van Individuele (IAB’s) en Algemene ambtsberichten (AAB’s)
(in opdracht van het Ministerie van Veiligheid en Justitie)
Indicator als resultaatverantwoordelijke: het percentage visumaanvragen
kort verblijf dat binnen 15 dagen werd afgehandeld in de periode van
1 januari 2015 tot en met 31 december 2015 bedroeg 91,5%, tegen 93,5%
in 2014. De streefwaarde was 80%. De percentages in voorgaande jaren
waren 82% in 2011 en 2012 en 87,8% in 2013.
NB: De doorlooptijd is het aantal dagen dat zit tussen het indienen van
een ontvankelijke visumaanvraag tot aan het moment van bekendmaken
of uitreiken van de beslissing op de aanvraag.
Regisseren
– Europees visum- en migratiebeleid en Caraïbisch visumbeleid;
– Bilaterale dimensie van visum- en migratiebeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

40

Beleidsartikelen

Nederlandse cultuur en publieksdiplomatie
De uitvoering van het Internationaal Cultuurbeleid (ICB) is een gedeelde
verantwoordelijkheid van de Minister van Buitenlandse Zaken en de
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Uitvoeren
– Promotie van Nederlandse kunst en cultuur in het buitenland en
identificatie van internationale kansen en ontwikkelingen voor de
Nederlandse culturele sector en creatieve industrie.
– Buitenlandse Bezoekersprogramma’s.
– Het inzetten van publieksdiplomatie door het postennetwerk en BZ om
het beeld van Nederland in het buitenland te versterken en op een
positief realistische manier uit te dragen.
Regisseren
– Beleidsvorming en uitvoering van het Internationaal Cultuurbeleid.
– Afstemming met culturele fondsen en ondersteunende instellingen
over internationale activiteiten. De algemene aansturing van deze
fondsen en instellingen is de verantwoordelijkheid van de Minister van
OCW.
– Beleidsvorming en uitvoering op het gebied van het Gemeenschappelijk Cultureel Erfgoed.
– Synergie tussen kunst, cultuur en sport enerzijds en het
buitenlandpolitieke- en economische beleid anderzijds, bijvoorbeeld
door culturele- of sportevenementen te verbinden aan handelsmissies
en cultuur in te zetten als instrument in de dialoog over mensenrechten.
Financieren
– Subsidieverlening aan de culturele fondsen en aan DutchCulture voor
een aantal specifieke internationale activiteiten.
Aantrekkelijk vestigingsklimaat internationale organisaties
Financieren
– Bijdragen in ondersteunende gastlandsfeer aan organisaties in Den
Haag.
Regisseren
– Als coördinerend ministerie houdt Buitenlandse Zaken onder meer
toezicht op de uitvoering van verdragen en afspraken met de organisaties.
– Onderhoudt de contacten met de andere overheidsorganen inzake
beveiliging en veiligheid.
– Faciliteert, samen met het Ministerie van Veiligheid & Justitie de hoven
en tribunalen met bijvoorbeeld visa-verlening en transport van
getuigen en verdachten.
– Samenwerking met het oog op huisvesting van de in Nederland
gevestigde internationale organisaties.
C: Beleidsconclusies
In tijden van versobering streeft Buitenlandse Zaken door scherpe keuzes
te maken naar excellente dienstverlening waar mogelijk. Zo zullen
consulaten in omringende landen vanaf 1 januari 2016 geen paspoorten
meer af geven, de consulaire taken hier richten zich op Nederlanders in
nood. Bij 22 Honorair Consulaten, die de mogelijkheid hadden om visa en
paspoorten te verstrekken, is deze mogelijkheid in 2015 beëindigd. Bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

41

Beleidsartikelen

drie laatste Honorair Consulaten zal dit medio 2016 worden afgebouwd.
Waar nodig intensiveren wij de dienstverlening. Een belangrijk resultaat is
het lanceren van het 24/7 consulair contact center in 2015, dat het grootste
deel van de consulaire vragen via telefoon, email en Twitter zal behandelen. Dit ontlast de ambassades en consulaten die dit voorheen deden en
vergroot de toegankelijkheid voor de Nederlandse burger. De reisadviezen
zijn vernieuwd, herschreven in begrijpelijke taal en voorzien van kleurcodes. Daarnaast zijn ze eenvoudiger toegankelijk via de vernieuwde app.
Sinds 1 januari 2015 is het nieuwe gedetineerdenbeleid van kracht,
waarbij bijstand wordt gedifferentieerd naar omstandigheid. Uit terugkoppeling vanuit het postennet blijkt dat het nieuwe beleid niet heeft geleid
tot klachten.
De voor 2015 beoogde resultaten voor Internationaal Cultuurbeleid zijn
behaald. Het nieuwe programma van de Nederlandse Ambassade in
Parijs, met daarin een bijzondere plaats voor het in 2015 geopende Atelier
Neérlandais, bleek succesvol. Het Atelier heeft inmiddels al 72 leden. In de
Arabische regio en Centraal- en Oost-Europa kreeg de culturele diplomatie
extra aandacht en werd cultuur ingezet ter ondersteuning van economische doelstellingen, de beeldvorming over Nederland of de mensenrechtenagenda.
Het Internationaal Cultuurbeleid was in 2015 onderwerp van een IOB
evaluatie. Het betreffende rapport komt in het eerste kwartaal van 2016
beschikbaar. De conclusies zullen worden verwerkt in een herziening van
het Internationaal Cultuurbeleid voor de periode 2017–2020 en de
maatregelen om hieraan uitvoering te geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

42

Beleidsartikelen

D: Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 4 Consulaire belangenbehartiging en het internationaal uitdragen van Nederlandse waarden en belangen (x EUR 1.000)

Verplichtingen

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Realisatie
2015

Vastgestelde
begroting
2015

Verschil
2015

57.193

56.913

37.800

55.086

50.981

4.105

58.863

66.810

48.258

58.162

53.220

4.942

11.151

14.565

9.991

14.973

10.545

4.428

2.241

2.000

241

236

259

– 23

5.434

4.025

1.409

198

500

– 302

6.864

3.761

3.103

6.081

5.319

762

1.200

900

300

41

300

– 259

81

100

– 19

3.264

3.156

108

740

863

– 123

645
110

0
0

645
110

Uitgaven:
Programma-uitgaven
totaal
4.1

Op basis van
eigen verantwoordelijkheid
consulaire
dienstverlening
bieden aan
Nederlanders in
het buitenland
Subsidies

Gedetineerdenbegeleiding

Opdrachten
Consulaire
bijstand
Reisdocumenten
en verkiezingen
Consulaire
opleidingen
Consulaire
informatiesystemen
4.2

Samen met
(keten) partners
het personenverkeer
reguleren

2.440

2.396

6.408

Opdrachten
Visumverlening
Ambtsberichtenonderzoek
Legalisatie en
verificatie
Consulaire
informatiesystemen
Bijdragen
(inter)nationale
organisaties

Asiel en migratie

Bijdragen aan
andere
begrotingshoofdstukken
Consulaire
informatiesystemen
Asiel en migratie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

43

Beleidsartikelen

4.3

Grotere
buitenlandse
bekendheid met
de Nederlandse
cultuur

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Realisatie
2015

Vastgestelde
begroting
2015

Verschil
2015

7.094

5.818

5.046

7.434

6.927

507

6.539
895

3.598
3.329

2.941
– 2.434

19.051

20.899

– 1.848

2.051

2.320

– 269

3.557

3.058

499

250

270

– 20

3.931

3.200

731

1.825

2.000

– 175

431

525

– 94

81

106

– 25

Subsidies
Internationaal
cultuurbeleid
Erfgoed
4.4

Het inzetten van
Publieksdiplomatie door het
Postennetwerk
en BZ om het
beeld van
Nederland in het
buitenland te
versterken en op
een positief
realestische
manier uit te
dragen

19.607

20.482

20.974

Subsidies/
bijdragen
(inter)nationale
organisaties/
opdrachten
Instituut
Clingendael
Programma
ondersteuning
buitenlands
beleid
overige
subsidies
Opdrachten
Bezoeken
hoogwaardigheidsbekleders
en uitgaven
Corps Diplomatique en
internationale
Organisaties
waarvan in- en
uitgaande
staatsbezoeken
Adviesraad
Internationale
Vraagstukken
Internationale
manifestaties en
diverse
bijdragen
Bijdragen
(inter)nationale
organisaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

44

Beleidsartikelen

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Landenrogramma’s
algemene
voorlichting en
kleine
programma’s
Europese
bewustwording
Bijdragen aan
baten lasten
agenstachap

4.5

Landenrogramma’s
algemene
voorlichting en
kleine
programma’s

Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor
internationale
organisaties in
Nederland

18 571

23 549

5 839

Realisatie
2015

Vastgestelde
begroting
2015

Verschil
2015

6.568

10.650

– 4.082

313

770

– 457

1 868

0

1 868

10 623

9 530

1 093

1 847

490

1 357

7 906

4 400

3 506

870

640

230

Bijdragen
(inter)nationale
organisaties
Speciaal
Tribunaal
Libanon
Internationaal
Strafhof
Nederland
Gastland
Ontvangsten
4.10

4.20

4.40

Consulaire
dienstverlening
aan Nederlanders

Paspoortgelden
en overige
consulaire
dienstverlening

Consulaire
dienstverlening
aan vreemdelingen

Visa
opbrengsten

40 789

49 038

51 080

50 681

42 090

8 591

14 928

19 972

23 999

21 229

19 300

1 929

25 087

28 292

26 381

28 678

22 000

6 678

774

774

700

774

790

– 16

Dooberekening
Defensie
diversen

E: Toelichting
Uitgaven
Artikel 4.1
Zoals gemeld in de eerste suppletoire begroting zijn de uitgaven gestegen
voor consulaire dienstverlening aan Nederlanders in het buitenland. De
aanvullende uitgaven zijn voor informatiesystemen voor Nederlanders in
het buitenland zoals voor het 24/7-call center, de reis-app voor reisadviezen en het wereldwijd vervangen van aanvraagstations voor
paspoorten. Daarnaast stegen de uitgaven voor de inkoop van reisdocumenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

45

Beleidsartikelen

Artikel 4.4
Afgesproken is om de uitgaven ten behoeve van het Koninklijk Huis, die
niet op de begroting van de Koning (I) zijn opgenomen, door middel van
een extracomptabele bijlage te presenteren. Om die reden worden de
uitgaven, die zijn opgenomen op de begroting van Buitenlandse Zaken
expliciet benoemd in het jaarverslag.
Voor inkomende en uitgaande staats-, officiële en werkbezoeken is een
bedrag van EUR 1,8 miljoen uitgegeven. Dit betreft uitgaven voor reizen
naar Canada, de Verenigde Staten, Denemarken, Duitsland en China.
Daarnaast is EUR 1,4 miljoen uitgegeven voor de aanschaf en vervanging
van inventarisgoederen die verband houden met staatsbezoeken en
officiële ontvangsten. De inventarisgoederen worden door de Dienst van
het Koninklijk Huis gebruikt bij bezoeken van buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders, Corps Diplomatique en Internationale Organisaties. Tot
slot is voor de Nieuwjaarsontvangst en het diner voor het Corps Diplomatique op uitnodiging van de Koning EUR 0,2 miljoen uitgegeven.
Ontvangsten
Artikel 4.10/20
Zoals gemeld in de tweede suppletoire begroting zijn, als gevolg van een
toename van het aantal visum- en paspoortaanvragen, de ontvangsten
hoger dan geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

46

Niet-beleidsartikelen

NIET-BELEIDSARTIKELEN
Niet-beleidsartikel 5. Geheim
Niet-beleidsartikel 5 Geheim (x EUR 1.000)
Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Realisatie
2015

Vastgestelde
begroting
2015

Verschil
2015

Verplichtingen

559

– 30

0

0

0

0

Uitgaven

480

163

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

47

Niet-beleidsartikelen

Niet-beleidsartikel 6. Nominaal en Onvoorzien
Niet-beleidsartikel 6 Nominaal en onvoorzien (x EUR 1.000)
Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Realisatie
2015

Vastgestelde
begroting
2015

Verschil
2015

18

3.758

1

2

17.018

– 17.016

Uitgaven totaal

18

3.758

1

2

17.018

– 17.016

6.1

18

3.758

1

2

17.018

– 17.016

Verplichtingen
Uitgaven:

Nominaal en onvoorzien

E: Toelichting
Verplichtingen
De verplichtingenmutatie houdt verband met de kasmutatie zoals
hieronder beschreven.
Uitgaven
Het grootste deel van dit artikel bestaat uit een voorziening voor
HGIS/loon-, prijs en koersontwikkelingen en onvoorzien. Zoals
opgenomen in de eerste suppletoire begroting is hierbij de
HGIS-eindejaarsmarge 2014 en de mutaties als gevolg van de HGIS
besluitvorming, verwerkt. Ten slotte zijn mutaties als gevolg van prijsbijstellingen van de inflatieraming (BBP) zoals opgenomen in het Centraal
Economisch Plan (CEP) en Macro-Economische Verkenningen (MEV) op
dit artikel verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

48

Niet-beleidsartikelen

Niet-beleidsartikel 7. Apparaat
Regeerakkoord
In het regeerakkoord is afgesproken om op de rijksoverheid een
oplopende taakstelling op het apparaat vanaf 2016 op te nemen. Voor
Buitenlandse Zaken is dit EUR 60 miljoen en daarnaast structureel EUR 40
miljoen voor het HGIS-postennet. Naar aanleiding van de motie
Sjoerdsma is de taakstelling op het HGIS postennet gehalveerd. Langs de
lijnen van de Kamerbrief «Voor Nederland, Wereldwijd» is invulling
gegeven aan de bezuinigingen en investeringen. Bij de behandeling van
de begroting 2015 van Buitenlandse Zaken is de motie Van Ojik aangenomen. Hierin wordt de regering verzocht extra financiële middelen in te
zetten voor de versterking van diplomatieke capaciteit ter bevordering van
de internationale rechtsorde en vrede en veiligheid, en de economische
positie van Nederland. In de Kamerbrief over de Nederlandse diplomatie
is uiteengezet hoe Buitenlandse Zaken de komende jaren de slagkracht
gaat versterken. De versterking vindt daar plaats waar het nodig is om de
Nederlandse belangen te dienen. Dit gebeurt door inzet op de thema’s
veiligheid en stabiliteit, migratie, Europese samenwerking en versterking
van de economische positie van Nederland. Op deze terreinen wordt het
diplomatieke netwerk, dat bestaat uit personele capaciteit op posten, bij
internationale organisaties en in Den Haag, versterkt. Nederland is
daarmee beter in staat om zijn rol te spelen, verantwoordelijkheid te
nemen en de eigen belangen te behartigen.
Het totaal van de taakstelling is in de hieronder weergegeven tabel
opgenomen. Voor de volledigheid is daarbij ook de taakstelling
opgenomen zoals afgesproken in het kabinet Rutte/Verhagen.
Taakstellingen apparaat
(x EUR mln)

2016

2017

2018

structureel

Taakstelling Rutte/Verhagen
Taakstelling Rutte/Asscher (incl motie Sjoerdsma)
Motie Van Ojik

82,5
42,0
– 8,0

86,5
69,0
– 16,0

90,5
80,0
– 20,0

90,5
80,0
– 20,0

Totaal

116,5

139,5

150,5

150,5

De inhoudelijke aansturing van het postennet is centraal belegd. Dit leidt
tot een verdere vermindering van de beleids- en beheerlast en tot meer
manoeuvreerruimte voor de posten.
In december 2014 is een Coördinator Postennet benoemd om de regie
over de strategische en operationele inzet in het postennet te verbeteren.
Daarnaast is via versterking van de posten in en rond Europa de inzet op
instabiele regio’s nabij Europa vergroot. Ten slotte is een pilot betaalde
dienstverlening in drie landen (Duitsland, Frankrijk en Brazilië) opgezet;
eind 2016 zal de Kamer hierover worden geïnformeerd.
Binnen de HGIS zijn middelen vrijgemaakt ter realisatie van de kwaliteitsdoelen uit het Regeerakkoord inzake de diplomatieke dienst. Het betreft
een jaarlijks bedrag van EUR 15 miljoen voor de jaren 2014–2016. In 2015
zijn de middelen ingezet voor uiteenlopende doelen om vorm te kunnen
geven aan de modernisering van de diplomatieke dienst. Voorbeelden zijn
de modernisering van de consulaire dienstverlening, digitalisering maar
ook ondersteuning op de posten (o.a. in Rwanda, Ethiopië, Oeganda en
Indonesië) op het terrein van de transitie van hulp naar handel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

49

Niet-beleidsartikelen

Op de vastgoed- en huisvestingskosten in het buitenland dient EUR 20
miljoen bezuinigd te worden. Als gevolg van structurele verlaging van de
uitgaven is vanaf 2015 het vastgoed- en huisvestingsbudget structureel
gekort met EUR 6 miljoen. In 2015 is het Masterplan Huisvesting en
Vastgoed 2016–2021 vastgesteld. Het Masterplan geeft aan hoe invulling
wordt gegeven aan de rationalisering en modernisering van het vastgoedbeheer en aan de realisatie van de resterende EUR 14 miljoen taakstelling.
In 2015 is EUR 3.8 miljoen aan ontvangsten uit de verkoop van vastgoed
gestort in het huisvestingsfonds. Er zijn in 2015 geen uitgaven geboekt ten
laste van het huisvestingsfonds.
Niet-beleidsartikel 7 Apparaat ( x EUR 1.000)
Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Realisatie
2015

Vastgestelde
begroting
2015

Verschil
2015

Verplichtingen

817.218

688.056

655.015

721.813

683.284

38.529

Uitgaven

818.372

694.372

664.790

723.644

760.864

– 37.220

7.1.1

Personeel
waarvan eigen personeel
waarvan inhuur extern

454.208
445.153
9.055

433.085
422.691
10.394

446.145
437.645
8.500

478.800
470.300
8.500

– 32.655
– 32.655
0

7.1.2

Materieel
waarvan ICT
waarvan bijdragen aan SSO’s
waarvan overige materiele
uitgaven

240.164
37.820
32.032

230.388
56.868
32.114

237.259
41.458
53.417

282.064
38.100
64.116

– 44.805
3.358
– 10.699

170.312

141.406

142.384

179.848

– 37.464

1.317

40.240

0

40.240

7.2

Koersverschillen

Ontvangsten

24.666

65.591

43.112

37.228

19.450

17.778

7.10

Diverse ontvangsten

24.666

44.290

43.112

37.228

19.450

17.778

7.11

Koersverschillen

21.301

0

0

0

0

E: Toelichting
Uitgaven
De lagere realisatie op het niet-beleidsartikel apparaat bestaat uit een
saldo van mutaties op diverse personele- en materiele uitgaven en
koerseffecten.
– Personeelskosten: De personeelsuitgaven dalen hoofdzakelijk doordat
het personeelsbestand op de posten de afgelopen jaren is afgenomen.
Bij de invulling van de taakstellingen Rutte I en II zijn maatregelen
voortvarender doorgevoerd dan gepland. Daarnaast zijn de uitgaven
voor lokaal in dienst genomen personeel afgenomen en zijn de
middelen die beschikbaar zijn gesteld naar aanleiding van de motie
Van Ojik niet volledig uitgeput omdat hierover eerst in het najaar van
2015 besluiten zijn genomen zoals verwoord in de Kamerbrief over de
Nederlandse diplomatie.
– ICT: Zoals gemeld in de eerste suppletoire begroting is de raming voor
ICT uitgaven geactualiseerd. Het grootste deel van de uitgaven voor
ICT betreft vaste jaarlijkse uitgaven voor het BZ-systeem, inclusief het
verbindingennetwerk voor het buitenland. Daarnaast zijn middelen
ingezet voor de vervanging van het administratiesysteem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

50

Niet-beleidsartikelen

–

–

–

Bijdragen aan SSO’s: Het betreft uitgaven die via een shared service
organisatie (rijksbreed samenwerkingsverband) uitgevoerd worden.
Daarbij gaat het met name om ICT diensten (via SSO-ICT), uitgaven
voor facilitaire dienstverlening via FM Haaglanden en huisvesting van
het departement via het Rijksvastgoedbedrijf (RVB).
Vastgoed buitenland: Er vindt een verschuiving van budget (EUR 14,4
miljoen) plaats tussen 2015 en 2016 op de vastgoedmiddelen
buitenland. Initieel werden middelen uit de verkoop van vastgoed uit
2013 ingezet in 2015. Vanwege een aangepaste raming worden de
uitgaven nu voorzien in latere jaren. Daarnaast zijn de reguliere
geplande uitgaven voor huisvesting buitenland lager dan bij begroting
voorzien. Dit wordt met name veroorzaakt door lokale buitenlandse
ontwikkelingen maar ook als gevolg van koerseffecten. Ten slotte
wordt een deel van de huisvestingsuitgaven doorgeschoven naar 2016.
Het betreft uitgaven die verband houden met uitbreiding van vertegenwoordigingen in het buitenland (zoals b.v. in Abidjan en Yangon).
Koerseffecten: Om wisselkoersfluctuaties op betalingen in buitenlandse valuta gedurende het jaar op te vangen, werkt het Ministerie
van Buitenlandse Zaken met een vooraf voor één jaar vastgestelde
koers. Dit betreft onder andere betalingen aan VN-instellingen maar
ook apparaatsuitgaven zoals huren, nutsvoorzieningen en lokale
salarissen. Deze vaste wisselkoers wordt jaarlijks vastgesteld door het
CPB bij Prinsjesdag. Vanwege koersontwikkelingen is het afgelopen
jaar een koersverlies ontstaan met name ten opzichte van betalingen in
USD. Dit effect is voor de begroting van Buitenlandse Zaken binnen
het apparaatsbudget opgevangen.

Ontvangsten
Zoals opgenomen in de eerste en tweede suppletoire begroting stijgen de
ontvangsten als gevolg van een actualisatie van de raming voor verkoop
van roerende goederen op ambassades en consulaten-generaal.
Daarnaast stijgt het budget als gevolg de verkoop van onroerend in het
buitenland (o.a. in Denemarken, Zuid Afrika en Bolivia) en ontvangsten
van huren voldaan door andere landen op co-locaties. Ten slotte stijgen
de ontvangsten als gevolg van de doorbelasting van kosten die gemaakt
zijn voor andere ministeries.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

51

Niet-beleidsartikelen

Kengetallen personeel
Personeel

realisatie
2015

realisatie
2014

Loonkosten departement
Gemiddelde bezetting
Gemiddelde prijs
Toegelicht begrotingsbedrag

1.823
81.016
147.692

1.732
83.387
144.417

Loonkosten posten
Gemiddelde bezetting
Gemiddelde prijs
Toegelicht begrotingsbedrag

875
92.630
81.051

889
92.748
82.447

Totaal loonkosten ambtelijk personeel (A)
Gemiddelde bezetting
Gemiddelde prijs
Toegelicht begrotingsbedrag

2.698
84.782
228.743

2.621
86.562
226.864

Vergoedingen uitgezonden personeel (B)
Gemiddelde bezetting
Gemiddelde kosten
Toegelicht begrotingsbedrag

875
77.682
67.971

889
75.645
67.244

Loonkosten lokaal personeel (C)
Gemiddelde bezetting
Gemiddelde prijs
Toegelicht begrotingsbedrag

2.137
39.847
85.166

2.130
39.393
83.924

Overige personeelsuitgaven (D)

56.769

55.053

Totaal artikel 7.1.1. Personeel (A-D)

438.649

433.085

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

52

Bedrijfsvoeringsparagraaf

BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
Het ministerie besteedt op een gestructureerde wijze aandacht aan de
bedrijfsvoering. Op basis van de bestuurlijke informatievoorziening uit het
management control systeem – waaronder de begrotings- en jaarplancyclus en de managementactiepuntenlijst (MAC-lijst) – bewaakt BZ of de
doelstellingen op doelmatige en rechtmatige wijze worden gerealiseerd.
Waar nodig wordt bijgestuurd.
Deze paragraaf gaat in op de bedrijfsvoeringvraagstukken die zich
gedurende het begrotingsjaar 2015 hebben voorgedaan en waarvan de
informatieverstrekking voor het inzicht en de oordeelsvorming door de
Tweede Kamer van belang is. Op basis van de Rijksbegrotingsvoorschriften informeren wij u over: (1) toezeggingen aan de Algemene
Rekenkamer (AR) naar aanleiding van het rapport van bevindingen bij het
jaarverslag 2014, (2) risico’s van misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O) en
fraude, (3) aanschaf van ICT diensten, (4) lopende ICT projecten en (5) het
Audit Committee.
Rechtmatigheid
Uit de controle door de Auditdienst Rijk over 2015 is gebleken dat er geen
fouten en onzekerheden zijn op artikelen van hoofdstuk V Buitenlandse
Zaken die gerapporteerd moeten worden.
Totstandkoming beleidsinformatie
Met betrekking tot de totstandkoming van de beleidsinformatie hebben
zich in 2015 geen bijzonderheden voorgedaan. Wel noemenswaardig voor
toelichting zijn in het kader van de verantwoording over 2015 de aspecten
met betrekking tot verantwoord begroten.
Verantwoord begroten
Met de invoering van de nieuwe begrotingssystematiek Verantwoord
Begroten in 2013 dient voor iedere financiële verplichting het financiële
instrument op een correcte wijze te worden vastgelegd in het financiële
administratiesysteem. In 2014 bleek dat vastlegging van de financiële
instrumenten niet altijd of niet juist heeft plaatsgevonden. In 2015 is dit
onderwerp twee keer onderzocht. Het doorvoeren van correcties bleek
nodig voor een juiste verantwoording aan het parlement. Ondanks dat
wederom een aantal correcties nodig is gebleken, is er wel sprake van een
verbetering op dit onderwerp. Om bewustwording van de juiste registratie
van financiële instrumenten te bevorderen is dit in 2015 wederom onder
de aandacht gebracht.
Financieel en materieel beheer
Misbruik en oneigenlijk gebruik/ fraude
De Minister van Buitenlandse Zaken is verantwoordelijk voor de integrale
bedrijfsvoering met uitzondering van de procesmatige beheersing van de
activiteitscyclus bij projecten en programma’s in het kader van ontwikkelingssamenwerking. Voor een nadere toelichting omtrent misbruik en
oneigenlijk gebruik/ fraude wordt daarom verwezen naar de bedrijfsvoeringparagraaf in het jaarverslag van het Ministerie van Buitenlandse
Handel & Ontwikkelingssamenwerking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

53

Bedrijfsvoeringsparagraaf

Inkoop en contractenbeheer
De inkoopuitvoering is verspreid over de eigen shared service organisatie
Wereldwijd Werken (3W) en de Haagse Inkoopsamenwerking belegd. In
2015 is de opdracht gegeven aan een extern onderzoeksbureau om de
inkoopuitvoering te evalueren en om in het eerste kwartaal van 2016 een
aanbeveling te doen hoe het ministerie in de inkoopuitvoering nog meer
slagkracht kan organiseren.
Vanuit zijn toezichthoudende rol heeft de coördinerend directeur inkoop
opdracht gegeven om een controle uit te voeren op het beheer en de
registratie van contracten. Op basis van de bevindingen uit deze controle
zal het ministerie inkoopbeleid formuleren dat erop gericht is om een
gediversificeerde en decentrale archivering te transformeren naar een
centrale archivering van contracten in het nieuwe financieel systeem van
SAP. Het beleid zal er vooral op gericht zijn om in de periode tot de
implementatie van SAP ten eerste de voorbereidingen te treffen om voor
elk dienstonderdeel een volledig contractenregister te realiseren en ten
tweede taken, verantwoordelijkheden, bevoegdheden en verantwoordelijkheden met betrekking tot contractenbeheer te benoemen.
Archiefbeheer
De Algemene Rekenkamer en de Auditdienst Rijk hebben de archivering
beide als tekortkoming in het proces geïdentificeerd. Naar aanleiding van
deze constatering heeft het ministerie drie verschillende acties in 2015
ondernomen. Ten eerste is een bewustwordingscampagne met betrekking
tot archivering gevoerd en zijn BZ-medewerkers getraind. Daarnaast is er
een centrale scanvoorziening op het departement gerealiseerd die
beschikbaar is voor het departement en de posten. Ten slotte is, om de
kwaliteit van het archiefbeheer te monitoren, een kwaliteitssysteem
ingevoerd dat is goedgekeurd door het Audit Committee. Per kwartaal
wordt een rapportage verstrekt die inzicht geeft in de hoeveelheid
gearchiveerde stukken. Op basis van deze informatie kan bijsturing in het
proces plaatsvinden. Verdere implementatie en aanscherping van het
kwaliteitssysteem vindt plaats in 2016.
Ondanks deze maatregelen is het gewenste effect in 2015 nog onvoldoende zichtbaar.
Modernisering diplomatie
Posten en Den Haag werken samen als één netwerk
In 2015 is op het departement gestart met het project «bundelen financiële
administraties» dat voortvloeit uit het programmaplan Modernisering
diplomatie. In navolging van de bundeling van taken bij de regionale
service organisaties voor het postennet, zijn voorbereidingen getroffen
om een financiële service organisatie te vormen dat financiële taken gaat
verrichten voor de directies op het departement. De werkwijze van de
financiële service organisatie zal aansluiten op de werkwijze van de
regionale service organisaties, met als doel om optimale kennisdeling,
sturing op kwaliteit, efficiëntie en flexibele inzet van medewerkers te
realiseren.
iDiplomatie en «Het Nieuwe Werken»
Het project iDiplomatie is een project in het kader van de moderniseringsagenda. Onder iDiplomatie verstaat het ministerie de nieuwe manier van
werken die medewerkers wereldwijd in staat stelt gebruikersvriendelijk,
efficiënt en veilig ook buiten kantoor te werken, samen te werken en te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

54

Bedrijfsvoeringsparagraaf

netwerken onder andere door digitale verbindings- en communicatiemiddelen in te zetten en de sociale media te gebruiken. Vertrekpunt zijn de
ambities om te komen tot de «flexibele netwerk organisatie». Om het
beoogde resultaat te bereiken, is er aandacht voor kennisdelen en
(digitaal) samenwerken met behulp van bijvoorbeeld Sharepoint, sturen
op output in plaats van op aanwezigheid, iBewustzijn en Digivaardigheid.
Naast de implementatie van ICT toepassingen vindt een doorontwikkeling
van de mobiele werkplek plaats zodat een verdere invulling kan worden
gegeven aan tijd en plaats onafhankelijk werken. De mobiele werkplekken
en verdere digitalisering waarborgen dat het ministerie klaar is voor de
verhuizing naar de Rijnstaat in 2017.
Veel is al bereikt in 2015 zoals met het digitale samenwerken met behulp
van Sharepoint en het verbeteren van de netwerkverbindingen met de
posten. Door duidelijke communicatie met medewerkers over de
mogelijkheden die iDiplomatie de organisatie biedt, de verwachtingen en
de veiligheidsbeperkingen in de huidige digitale infrastructuur wordt voor
draagvlak gezorgd binnen de organisatie.
Vernieuwing personeelsbeleid
Als onderdeel van het programma Modernisering Diplomatie is in
september 2015 het vernieuwde personeelsbeleid van kracht geworden,
waarbij vrijwel alle personele bevoegdheden van de Hoofddirectie
Personeel en Organisatie zijn overgedragen aan leidinggevenden. Tevens
zijn nieuwe instrumenten als strategische personeelsplanning ontwikkeld.
Door deze maatregelen hebben leidinggevenden meer mogelijkheden
gekregen om te sturen op de samenstelling en kwaliteit van hun teams.
Daarbij is ook de overplaatsingssystematiek aangepast en wordt nu
gewerkt met flexibele plaatsingstermijnen. Door de veranderingen in het
personeelsbeleid hebben medewerkers meer zeggenschap maar ook de
verantwoordelijkheid over hun eigen loopbaan hetgeen stimulerend kan
werken. De Hoofddirectie Personeel en Organisatie adviseert en faciliteert,
tevens monitort zij de naleving van kaders van het vernieuwde
personeelsbeleid.
Het ministerie ontwikkelt in samenwerking met de Auditdienst Rijk een
effectmeting om eind 2017 een eerste brede evaluatie naar het
vernieuwde personeelsbeleid uit te voeren.
Professionalisering beleidscyclus
Het programma Beleid & Uitvoering is onderdeel van het programma
Modernisering Diplomatie. In 2015 is een pakket aan maatregelen
voorgesteld en verder uitgewerkt, dat per 1 juli 2016 opgeleverd wordt.
Doel van het project Beleid en Uitvoering is om er voor te zorgen dat het
ministerie in een complexe omgeving de beleidscyclus professioneel
inricht, inclusief de relatie tussen beleid, financiën en uitvoering. De
verschillende beleidsdomeinen en contexten waarbinnen de organisatie
opereert, vragen daarbij om maatwerk. Het programma werkt daartoe aan
de volgende resultaten: een expertisecentrum dat medewerkers helpt bij
de inrichting van de beleidscyclus (resultaatsturing, interventiekeuze,
evaluatie/feedbackloop, etc.); een curriculum en een BZ-box met
standaarden, richtlijnen en instrumenten; heldere toedeling van verantwoordelijkheden (rollen) in beleid en uitvoering, met waar gewenst
bundeling/taakspecialisatie. Daarnaast wordt werk gemaakt van een
aantal onderwerpen die bijdragen aan de goede organisatie van de
beleidscyclus: een systeem van «coördinerend» opdrachtgeverschap,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

55

Bedrijfsvoeringsparagraaf

tendersynchronisatie bij subsidies voor heel het ministerie, professioneel
opdrachtgeverschap, en resultaatsturing.
Beheer vastgoed
De directie Bedrijfsvoering is verantwoordelijk voor het beleid en de regie
op de huisvestings- en vastgoedportefeuille. In 2015 is het «Masterplan
huisvesting en vastgoed 2016–2021» opgeleverd. Hierin wordt de missie,
visie en strategie op de huisvestings- en vastgoedportefeuille uiteengezet.
Het masterplan geeft tevens een strategische planning met de daarop
gebaseerde financiële meerjarenplanning, inclusief hoe invulling gegeven
wordt aan de opgelegde bezuinigingen van EUR 20 miljoen, waarvan EUR
6 miljoen is gerealiseerd.
De shared service organisatie Wereldwijd Werken (3W) is verantwoordelijk voor de uitvoering. De directie Bedrijfsvoering zorgt als regisseur en
eigenaar voor vertaling van het beleid (primair) naar de vastgoedvraag en
hiermee is opdrachtgever van 3W. Het opdrachtgever en opdrachtnemerschap tussen beide directies heeft in 2015 meer vorm gekregen via een
vernieuwde dienstverleningsafspraak.
Voor het beheer van vastgoed is het essentieel om goede sturingsinformatie te bezitten. In 2015 zijn daarom opnieuw nadere verbeteringen in
het Real Estate Management Informatie Systeem aangebracht. Hierdoor is
het inzicht verder toegenomen in de kosten met betrekking tot vastgoed
en huisvesting, maar het gewenste niveau is nog niet bereikt. Verbetering,
zowel softwarematig als inhoudelijk, wordt daarom in 2016 en daaropvolgende jaren gecontinueerd. Door de betere beschikbaarheid van sturingsinformatie kan een pro-actiever vastgoedbeleid worden gevoerd. Dit
draagt bij aan beter beheer van de vastgoedportefeuille doordat de
sturingsinformatie kan worden gerelateerd aan de visie en strategie.
Overige aspecten van de bedrijfsvoering
Grote, lopende ICT projecten
Het ministerie heeft de invoering van het nieuwe financiële systeem SAP,
het programma Implementatie en Realisatie In Samenwerking (IRIS), en
iDiplomatie, dat plaats-, tijd en apparaat onafhankelijk werken mogelijk
moet maken, als grote ICT projecten aangemerkt en geplaatst op het
Rijks-ICT dashboard. Beide programma’s zijn standaard geagendeerd bij
de ambtelijke leiding. De grootste risico’s voor IRIS liggen niet zozeer in
de techniek maar in de beheersing van de scope en het creëren van
draagvlak binnen het ministerie. De risico’s hebben de volle aandacht en
passende maatregelen ter beheersing van deze risico’s zijn getroffen.
Voor de vervanging van het financiële systeem zijn in 2015 werkzaamheden verricht om een gestroomlijnde implementatie ten behoeve van de
aansluiting bij het SAP systeem van het Ministerie van het Ministerie van
I&M te waarborgen. Ten behoeve van een reductie van de risico’s bij de
uitvoering van het project IRIS is een Gateway Review uitgevoerd. De
conclusie uit deze review is dat realisatie van het project IRIS binnen de
financiële kaders en tijdsplanning plaatsvindt, wanneer de organisatie een
aantal aanbevelingen opvolgt.
Hoewel iets vertraagd is de infrastructuur inmiddels nagenoeg volledig
gerealiseerd en gaat het systeem nu de fase van gebruikersacceptatie in.
Tevens zijn er, in nauwe samenwerking met de Auditdienst Rijk, reeds
twee proefconversies uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

56

Bedrijfsvoeringsparagraaf

Het ministerie ontwikkelt een applicatie voor digitalisering van het
visumaanvraagproces die de komende twee jaar moet leiden tot modules
voor het aanvragen, betalen, routeren, beslissen en afleveren van
visumaanvragen. Deze digitalisering van het visumaanvraagproces vindt
modulair plaats. Samen met de ketenpartners is een pilot van start
gegaan inzake behandelprofielen voor visumaanvragen.
Op posten wereldwijd, daar waar grote Nederlandse gemeenschappen
wonen, is het mogelijk geworden een DigiID te activeren. Ook is de uitrol
van het 24/7 contact center van start gegaan, waar burgers 24 uur per dag
terecht kunnen met consulaire vragen. Begin 2016 opereert dit contactcenter wereldwijd dekkend.
Activiteiten Audit Committee
Sinds de inwerkingtreding van de Regeling Audit Committee 2012 maakt
het ministerie onderscheid tussen een Strategisch Audit Committee met
drie externe leden en een Operationeel Audit Committee zonder deze
externe leden.
De rol van de externe leden wordt vooral gezien als «blik van buiten», als
positief kritische adviseurs, die waar nodig de vinger op de zere plek
kunnen leggen. De inbreng van de externe leden in het Audit Committee
wordt zeer gewaardeerd. Naast de formele overleggen roept het ministerie de expertise van de externe leden ook in om te kunnen spiegelen in
projecten in het kader van Modernisering Diplomatie.
Het Audit Committee heeft de wens dat het ministerie meer integraal
risicomanagement hanteert. In 2015 is hier invulling aangegeven door
twee risico-sessies met de ambtelijke leiding van het departement te
houden. In de eerste sessie zijn departement brede risico’s geïnventariseerd en besproken. De tweede risicosessie is speciaal gericht op de
bedrijfsvoering.
Medio 2014 is een interne evaluatie op het functioneren van het Audit
Committee verricht. Aan de aanbevelingen die hieruit voorkwamen is in
2015 verder vervolg gegeven. In 2015 hebben vier vergaderingen van het
Strategisch Audit Committee en twee vergaderingen van het Operationeel
Audit Committee plaatsgevonden.
Regie op informatiebeveiliging
Het ministerie ligt goed op koers om de tekortkoming van de Algemene
Rekenkamer en bevinding van de Auditdienst Rijk met betrekking
informatiebeveiliging op te lossen. Hoofddoelstellingen voor 2015 waren
om het integrale beveiligingsbeleid en de Baseline Informatiebeveiliging
BZ te actualiseren, alsmede het wegwerken van de achterstanden bij het
uitvoeren van de risicoanalyses. Deze doelstellingen zijn voor een
belangrijk deel gerealiseerd. Ten eerste is in 2015 is de achterstand van
risicoanalyses voor de Baseline Informatiebeveiliging en de Wet
Bescherming Persoonsgegevens weggewerkt. De uitvoering van
risicoanalyses is nu regulier onderdeel van ieder project of grote
wijziging. Daarnaast is begin 2016 het integrale beveiligingsbeleid
vastgesteld. Ten slotte zijn de aanpassingen voor nieuwe Baseline
Informatiebeveiliging voor een groot deel verwerkt, de afstemming en
afronding staat nu gepland voor het tweede kwartaal 2016.
De reden dat de actualisering van de Baseline Informatiebeveiliging nog
niet is afgerond is een grotere auditlast op IT-systemen dan verwacht. Met
name ten behoeve van de In Control Verklaring BIR en door benodigde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

57

Bedrijfsvoeringsparagraaf

inspanning in de begeleiding van audits door nationale en internationale
instanties, worden zowel het ministerie alsook de informatiebeveiligingsmedewerkers steeds zwaarder belast.
De bewustwordingscampagne is gecontinueerd. Via het programma
iDiplomatie is een aanvang gemaakt met het gericht bezoeken van
dienstonderdelen om medewerkers bewuster te maken van informatiebeveiliging en de risico’s. Deze campagne loopt door in 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

58

5
6
7

2
3
4

1

Niet-beleidsartikelen
Geheim
Nominaal en onvoorzien
Apparaat

777.882
0
17.018
760.864

53.220

50.981
700.302
0
17.018
683.284

111.701
251.622
6.680.065

7.096.608

7.874.490

uitgaven

95.101
232.482
7 962.322

8.340.886

Beleidsartikelen

Versterkte internationale
rechtsorde en eerbiediging van
mensenrechten
Veiligheid en stabiliteit
Europese samenwerking
Consulaire belangenbehartiging
en het internationaal uitdragen
van Nederlandse
waarden en belangen

9.041.188

verplichtingen

19.450

19.450

42.090

1.168
413.890

457.148

476.598

ontvangsten

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

TOTAAL

Omschrijving

(1)

721.815
0
2
721.813

55.086

84.891
274.108
8.943.747

9.357.832

10.079.647

verplichtingen

723.646
0
2
723.644

58.162

117.348
245.493
9.086.883

9.507.886

10.231.532

uitgaven

Departementale verantwoordingsstaat 2015 van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V)(Bedragen x EUR 1.000)

C. JAARREKENING

37.228

37.228

50.681

6.733
717.880

775.294

812.522

ontvangsten

Realisatie

(2)

21.513
0
– 17.016
38.529

4.105

– 10.210
41.626
981.425

1.016.946

1.038.459

verplichtingen

– 54.236
0
– 17.016
– 37.220

4.942

5.647
– 6.129
2.406.818

2.411.278

2.357.042

uitgaven

17.778

17.778

8.591

5.565
303.990

318.146

335.924

ontvangsten

Verschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begroting

(3)

Jaarrekening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

59

Jaarrekening

Saldibalans per 31 december 2015 en toelichting Ministerie van
Buitenlandse Zaken begroting Buitenlandse Zaken (V)
I Saldibalans per 31 december 2015
x EUR 1.000
2015
1

3
4
5

Uitgaven ten laste van
de begroting

Liquide middelen
Rekening courant RHB
Rekening courant RHB
Begrotingsreserve
6
Intra-comptabele
vorderingen
Intra-comptabele activa
10
Extra-comptabele
vorderingen
11a
T.r. extra comptabele
schulden
12
Voorschotten
14a
T.r. openstaande
verplichtingen
Extra-comptabele activa
Totaal activa

x EUR 1.000

2014
2

10.231.523

10.513.235

46.587
0

43.361
0

190.653

152.096

114.396
10.583.159

105.484
10.814.176

6.973

10.954

1.475
434.298

191
315.675

2.163.012
2.605.758
13.188.917

2.314.896
2.641.716
13.455.892

4a
5a

Ontvangsten ten
gunste van de
begroting
Rekening-courant RHB
Begrotingsreserves

Intra-comptabele
schulden
Intra-comptabele passiva
10a
T.r. extra-comptabele
vorderingen
11
Extra comptabele
schulden
12a
T.r. voorschotten
14
Openstaande
verplichtingen
Extra-comptabele passiva
Totaal passiva

2015

2014

812.520
9.476.174
190.653

744.156
9.817.798
152.096

103.812
10.583.159

100.126
10.814.176

6.973

10.954

1.475
434.298

191
315.675

2.163.012
2.605.758
13.188.917

2.314.896
2.641.716
13.455.892

7

II Inleiding
1. Algemeen
De saldibalans is een financiële staat waarop de standen van de intra- en
extracomptabele rekeningen van de begroting van Buitenlandse Zaken
worden verantwoord.
Het intracomptabele deel van de saldibalans geeft inzicht in de
kasstromen. Het gaat hier voornamelijk om de uitgaven en ontvangsten
van dienstjaar 2015, die nog met het Ministerie van Financiën moeten
worden verrekend. Na goedkeuring van de Rijksrekening vindt de
verrekening plaats. De tegenrekening van de uitgaven en ontvangsten is
de post «Rijkshoofdboekhouding» (RHB), de rekening-courant tussen de
Ministeries van Buitenlandse Zaken en Financiën.
Onder het intracomptabele deel zijn alle liquide middelen van het
Ministerie opgenomen (m.u.v. de RHB rekening van BHOS). De uitgaven
en ontvangsten buiten begrotingsverband, die met derden zullen worden
verrekend en niet ten laste c.q. ten gunste van de begroting zijn gebracht,
zijn verantwoord onder de intracomptabele vorderingen en schulden. Het
extracomptabele deel van de saldibalans geeft enerzijds inzicht in de
standen van de uitstaande vorderingen en voorschotten die in het
verleden tot kasstromen hebben geleid (ten laste van de begrotingen van
BZ in voorgaande jaren). Anderzijds bevat dit deel van de saldibalans de
post openstaande verplichtingen. Deze post geeft inzicht in de toekomstige kasstromen. Openstaande verplichtingen kunnen leiden tot uitgaven
ten laste van begrotingen van volgende jaren. De extracomptabele
rekeningen worden met behulp van diverse tegenrekeningen in
evenwichtsverband geboekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

60

Jaarrekening

2. Waarderingsgrondslagen
De uitgaven en verplichtingen in vreemde valuta worden gedurende het
jaar met behulp van een vaste koers (corporate rate) omgerekend. De
corporate rate 2015 van de USD was vastgesteld op 1 USD = 0,74 EUR.
Voor 2016 is deze 0,92 EUR. De balansposten per 31 december worden
gewaardeerd tegen de corporate rate van het volgende boekjaar.
Intracomptabel betreft dit de liquide middelen, extracomptabel betreft het
de vorderingen, voorschotten en openstaande verplichtingen. De
herwaardering die hieruit voortvloeit wordt verwerkt in de kas- en
verplichtingenstroom van het afgelopen jaar. Voor de geconditioneerde
vorderingen geldt de historische waarde of de lagere (meest recent
bekende) asset waarde. De overige in de saldibalans en de toelichting
opgenomen bedragen zijn gewaardeerd tegen de historische waarde.
III Toelichting op de saldibalans per 31 december 2015
1 Uitgaven ten laste van de begroting (debet 10.231.523 x EUR
1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

Uitgaven ten laste van de begroting

31 december
2015

31 december
2014

10.231.523

10.513.235

Onder deze post zijn de gerealiseerde uitgaven op de begroting van BZ in
het jaar 2015 opgenomen. Splitsing van de uitgaven heeft plaatsgevonden
o.b.v. de verdeling van de budgeteenheden per hoofdstuk. Na
goedkeuring van de slotwet door de Staten-Generaal wordt dit bedrag
vereffend met het Ministerie van Financiën. Het verschil tussen de
werkelijke uitgaven en de realisatie volgens de departementale jaarrekening 2015 wordt veroorzaakt door de in deze rekening gehanteerde
afrondingsregels.
2 Ontvangsten ten gunste van de begroting (credit 812.520 x EUR
1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

Ontvangsten ten gunste van de begroting

31 december
2015

31 december
2014

812.520

744.156

Onder deze post zijn de gerealiseerde ontvangsten in het jaar 2015
opgenomen. Splitsing van de ontvangsten heeft plaatsgevonden o.b.v. de
verdeling van de budgeteenheden per hoofdstuk. Na goedkeuring van de
slotwet door de Staten-Generaal wordt dit bedrag vereffend met het
Ministerie van Financiën.
3 Liquide middelen (debet 46.587 x EUR 1.000)
De liquide middelen omvatten girale en chartale gelden, alsmede gelden
onderweg en hebben betrekking op het departement en de vertegenwoordigingen in het buitenland. Het treasury beleid is er, met betrekking tot de
gelden van hoofdstuk V van de Rijksbegroting, op gericht te komen tot
een optimale beheersing van de geldomvang en een kostenminimalisatie
ten aanzien van bankkosten en rente derving. Hierbij spelen aspecten als
liquiditeitenbeheer, valutarisicobeheer, debiteuren- en crediteurenbeheer
een grote rol. Omdat de administratie en de liquide middelen stroom voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

61

Jaarrekening

beide begrotingen via één administratief systeem verlopen is er voor
gekozen alle lopende rekeningen op te nemen op de balans van BZ en het
saldo van de uitgaven m.b.t. BHOS achteraf middels een intern verrekenstuk tussen de RHB rekeningen van BZ en BHOS te verrekenen.
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2015

31 december
2014

3.1 Kassaldi
3.2 Banksaldi
3.3 Gelden onderweg

3.914
43.393
– 720

2.910
40.991
– 540

Totaal

46.587

43.361

31 december
2015

31 december
2014

Reguliere kassaldi
Noodreserve posten

1.364
2.550

1.077
1.833

Totaal

3.914

2.910

3.1 Kassaldi (debet 3.914 x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

Uit oogpunt van een adequaat liquiditeitenbeheer wordt ernaar gestreefd
de hoogte van de kassaldi zoveel mogelijk te beperken en kasbetalingen te
beperken. Naast de normale kassaldi worden op diverse Vertegenwoordigingen contanten in voorraad gehouden in verband met eventuele
calamiteiten. Enkele Vertegenwoordigingen worden regelmatig voorzien
van contanten, omdat giraal bankverkeer niet mogelijk is. Het merendeel
van de kassaldi wordt in vreemde valuta aangehouden.
3.2 Banksaldi (debet 43.393 x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

Banksaldo

31 december
2015

31 december
2014

43.393

40.991

Het aanwezige banksaldo ontstaat door bankrekeningen die BZ aanhoudt
in het buitenland, in beheer bij de Nederlandse vertegenwoordigingen.
3.3 Gelden onderweg (credit 720 x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2015

31 december
2014

Kruisposten
Betalingsopdrachten Vertegenwoordigingen

0
– 720

50
– 590

Totaal

– 720

– 540

Betalingsopdrachten vertegenwoordigingen betreft uitgegeven cheques
die per 31 december nog niet zijn afgeschreven van de bankrekeningen
van de vertegenwoordigingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

62

Jaarrekening

4a Rekening-courant RHB (credit 9.476.174 x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2015

31 december
2014

Rekening-courant RHB
Te verrekenen tussen BZ en BHOS

9.473.420
2.754

9.811.774
6.024

Totaal

9.476.174

9.817.798

Op de rekening-courant met de Rijkshoofdboekhouding is de financiële
verhouding met het Ministerie van Financiën weergegeven. Het verschuldigde saldo op de rekening-courant met de Rijkshoofdboekhouding is in
overeenstemming met de opgave van de RHB. Door de splitsing van de
balans tussen BHOS en BZ is er een te verrekenen bedrag tussen de twee
balansen noodzakelijk om evenwicht te creëren. Gedurende het jaar wordt
er per maand achteraf een verrekening gemaakt tussen de RHB rekening
BHOS en BZ. Omdat dit alleen achteraf plaats kan vinden zal er per
eindejaar altijd een nog te verrekenen bedrag overblijven.
5 Rekening-courant RHB (begrotingsreserve) (debet 190.653 x
EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2015

31 december
2014

Begrotingsreserve FOM
Begrotingsreserve FIB
Begrotingsreserve DGGF
Begrotingsreserve DRIVE

93.851
32.785
51.517
12.500

102.096
33.000
17.000
0

Totaal

190.653

152.096

De begrotingsreserves komen in zijn geheel tot uitdrukking op de balans
van BZ. Voor toelichting zie hoofdstuk 5a.
5a Begrotingsreserve (credit 190.653 x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2015

31 december
2014

Begrotingsreserve FOM
Begrotingsreserve FIB
Begrotingsreserve DGGF
Begrotingsreserve DRIVE

93.851
32.785
51.517
12.500

102.096
33.000
17.000
0

Totaal

190.653

152.096

Met de Faciliteit Opkomende Markten (FOM) stimuleert BHOS investeringen van Nederlandse ondernemingen in opkomende markten door het
verstrekken van een garantie aan de Financierings-Maatschappij voor
Ontwikkelingslanden (FMO) voor (middel)lange termijnfinancieringen aan
lokale dochterondernemingen of joint-ventures van Nederlandse
bedrijven. Voor de FOM wordt bij de Rijkshoofdboekhouding een
begrotingsreserve aangehouden. Op deze begrotingsreserve worden de
aan de Staat verschuldigde provisies en door de Staat ontvangen
bedragen (o.a. recuperaties op uitbetaalde schades) gestort. Daarnaast
worden de door het Rijk verschuldigde bedragen (schades) onttrokken aan
de reserve. Deze begrotingsreserve van de FOM is in 2015 met in totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

63

Jaarrekening

EUR 25 miljoen verlaagd (EUR 5 miljoen in 2015, EUR 10 miljoen in 2016
en EUR 10 miljoen in 2017) om daarmee projectvoorstellen van
maatschappelijke organisaties en sociale ondernemers te kunnen
ondersteunen, die een directe bijdrage leveren aan ondernemerschap en
werkgelegenheid onder Afrikaanse jongeren. Naast genoemde EUR 5
miljoen is er in 2015 een declaratie van 3,5 miljoen. ontvangen en
onttrokken aan de reserve inzake een ontstane schade. Toegevoegd zijn de
ontvangen provisies van 0,2 miljoen.
De FIB (Finance for International Business) reserve is gevormd bij de
overgang van het instrument SENO/GOM naar het Ministerie van
Financiën waar dit instrument onderdeel is geworden van de reguliere
EKV. De toenmalig bestaande reserve t.b.v. «SENO/GOM» is voor het
grootste deel meeverhuisd naar het Ministerie van Financiën. Een
gedeelte van 40 miljoen. is achtergebleven bij EZ ter financiering van het
instrument Package4Growth. Sinds de vorming van de reserve is er EUR
7,2 miljoen. opgenomen waardoor de begrotingsreserve nu een saldo van
EUR 32,8 miljoen. vertoont. In 2015 is er een onttrekking van EUR 0,2
miljoen. gedaan uit de reserve betreffende de uitgaven op FIB-dossiers.
De begrotingsreserve DGGF (Dutch Good Growth Fund) is in 2014
ingesteld voor de onderdelen 1 en 3 van het DGGF en heeft betrekking op
de te verlenen garanties door RVO en Atradius DSB. Met het DGGF
stimuleert BHOS investeringen van Nederlandse ondernemingen in
ontwikkelingslanden. Op deze begrotingsreserve worden de aan de Staat
verschuldigde provisies en door de Staat ontvangen bedragen (o.a.
recuperaties op uitbetaalde schades) gestort. Daarnaast worden de door
het Rijk verschuldigde bedragen (schades) onttrokken aan de reserve. De
toename van de reserve komt door een storting van EUR 20 miljoen voor
Atradius en creëert een borgstellingsruimte van EUR 111 miljoen. De
verhouding tussen de reservering en de borgstellingsruimte is 1:3 voor
onderdeel 3 dat door Atradius wordt uitgevoerd. Voor RVO is een storting
gedaan van EUR 16 miljoen. en creëert hiermee een borgstellingsruimte
van EUR 32 miljoen. De verhouding tussen de reservering en de borgstellingsruimte is 1:2 voor onderdeel 1 dat door de RVO wordt uitgevoerd.
Tevens zijn de ontvangen premies van EUR 0,387 miljoen. en schadeuitkeringen (wisselfinancieringen) van EUR 1,87 miljoen. verrekend met
de reserve.
Voor DRIVE is een begrotingsreserve gecreëerd. De storting in de reserve
van EUR 12,5 miljoen betreft de bodemstorting. Er wordt hiermee nog
geen borgstellingsruimte gecreëerd.
Hoewel beleidsmatig het instrument begrotingsreserve toe te rekenen valt
aan de BHOS begroting is er wel voor gekozen deze op te nemen op de BZ
balans omdat het hier enkel de liquide middelen van de begrotingsreserve
betreft.
6 Intra-comptabele vorderingen (debet 114.396 x EUR 1.000)
Onder deze post zijn de vorderingen opgenomen, die zijn ontstaan als
gevolg van uitgaven ten behoeve van derden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

64

Jaarrekening

Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2015

31 december
2014

6.1 Ministeries
6.2 Persoonlijke rekeningen
6.3 Externe debiteuren
6.4 Overige vorderingen

9.431
781
100.058
4.126

12.648
632
89.075
3.129

Totaal

114.396

105.484

Alle intra-comptabele vorderingen worden verantwoord op de balans van
BZ. Voor toelichting op stijging 6.3 zie hoofdstuk 7 inzake schuld
ICC-lening. Onderstaand overzicht geeft inzicht in de mate van opeisbaarheid van de intra-comptabele vorderingen en de ouderdom.
Specificatie x 1.000 EUR

Totaal

2015

2014

2013

2012 en
ouder

9.431
526
4.162
4.077
18.196
95.896
304
114.396

9.431
423
1.402
3.640
14.896

0
90
2.425
434
2.949

0
1
215
1
217

0
12
120
2
134

31 december
2015

31 december
2014

Ingevorderd
In te vorderen

5.056
4.375

7.914
4.734

Totaal

9.431

12.648

Direct opeisbaar ministeries
Direct opeisbaar persoonlijke rekeningen
Direct opeisbaar externe debiteuren
Direct opeisbaar overige vorderingen
Totaal direct opeisbare vorderingen
Op termijn opeisbare vorderingen
Geconditioneerde vorderingen
Totaal

6.1 Ministeries (debet 9.431 x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

Het ingevorderde bedrag kent de volgende onderverdeling per crediteur:
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2015

31 december
2014

Economische Zaken
Defensie
V&J
I&M
BZK
Financiën
Overigen

3.377
841
123
2
550
87
76

3.115
3.043
838
109
341
275
193

Totaal

5.056

7.914

Sinds 1 april 2014 is de nieuwe procedure van ministeriële doorbelasting
van toepassing. Deze procedure beperkt de beheerlast en moet
voorkomen dat bedragen lang open staan. Per 31 december 2014 stond er
echter nog een bedrag open uit voorgaande perioden die niet meer inbaar
zijn. In 2015 is het niet invorderbare deel ter waarde van EUR 2,4 miljoen.
afgeboekt ten laste van de begroting.
Het in te vorderen bedrag per ministerie is als volgt verdeeld:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

65

Jaarrekening

Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2015

31 december
2014

Economische Zaken
Defensie
V&J
I&M
Financiën
Overigen

2.723
639
436
231
2
344

2.957
890
349
237
115
186

Totaal

4.375

4.734

6.3 Externe debiteuren (debet 100.058 x EUR 1.000)
Deze categorie vorderingen heeft betrekking op derden zoals particulieren,
bedrijven en dergelijke. Deze vorderingen ontstaan zowel op het Departement als op de Vertegenwoordigingen in het buitenland.
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2015

31 december
2014

In te vorderen ICC
In te vorderen overige externe dediteuren
Ingevorderd

95.893
712
3.453

85.220
726
3.129

Totaal

100.058

89.075

Een toelichting op de mutatie van de vordering van het ICC treft u onder
hoofdstuk 7.
6.4 Overige vorderingen (debet 4.126 x EUR 1.000)
Onder deze categorie worden vorderingen opgenomen die niet in de
overige categorieën vallen. Hieronder vallen ook vorderingen ontstaan
naar aanleiding van een uitgave, die ter plaatse op de Vertegenwoordiging verrekend wordt.
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2015

31 december
2014

Te vorderen BTW
Ter plaatse te verrekenen uitgaven buitenland
Diverse vorderingen

2.223
684
1.219

2.093
287
749

Totaal

4.126

3.129

7 Intra-comptabele schulden (credit 103.812 x EUR 1.000)
Hieronder vallen schulden ontstaan door ontvangsten en inhoudingen die
met derden verrekend zullen worden.
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2015

31 december
2014

Nog af te dragen loonheffing en premies
Af te lossen ICC-lening
Ter plaatse te verrekenen
Silent partnerships
Diverse overige schulden

2.797
95.893
579
1.936
2.607

8.809
85.200
748
4.149
1.220

Totaal

103.812

100.126

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

66

Jaarrekening

De stijging van «Af te lossen ICC-lening» is gelijk aan de toename van de
vorderingen op de externe debiteuren. Het feit dat het ICC een deel van de
lening heeft opgenomen veroorzaakt enerzijds een toename van de
vordering op het ICC en anderzijds een schuld aan het Ministerie van
Financiën. In 2013 heeft het ICC voor het eerst gebruik gemaakt van het
bouwdepot van EUR 200 miljoen dat beschikbaar is gesteld voor de
nieuwbouw. In totaal heeft het ICC in 2013 voor een bedrag van EUR 20,5
miljoen aan trekkingen verricht, in 2014 voor EUR 64,7 miljoen en in 2015
voor EUR 10,7 miljoen. Tot 30 juni 2016 kan het ICC trekkingen verrichten
ten behoeve van de bouw. Vanaf 1 juli 2016 zal er jaarlijkse worden
afgelost op annuïteitenbasis, na afloop van het jaar. Met het ICC is
overeengekomen om de eerste periode te laten lopen van juli t/m
december 2016; betaling in januari 2017. De hierop volgende periodes
lopen van januari t/m december.
Navolgend overzicht geeft inzicht in de mate van opeisbaarheid van de
intra-comptabele schulden en de ouderdom.
Specificatie x 1.000 EUR

Totaal

2015

2014

2013
en ouder

Direct opeisbare schulden

103.812

13.415

67.518

22.879

10 Extra-comptabele vorderingen (debet 6.973 x EUR 1.000)
Dit betreffen vorderingen die reeds ten laste van de begroting zijn
gebracht en extra-comptabel worden bewaakt. Deze vorderingen hebben
vaak een langdurig karakter. Afhankelijk van de begroting waarop het
teruggevorderde bedrag betrekking heeft wordt de vordering toegewezen
aan de balans van BZ of BHOS.
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2015

31 december
2014

Diverse extra-comptabele vorderingen

6.973

10.954

Totaal

6.973

10.954

Navolgend overzicht geeft inzicht in de mate van opeisbaarheid van de
extra-comptabele vorderingen en de ouderdom.
Specificatie x 1.000 EUR

Totaal

2015

2014

2013

2012
en ouder

Direct opeisbaar overige vorderingen
Geconditioneerde vorderingen

3.410
3.563

2.668

417

0

325

Totaal

6.973

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

67

Jaarrekening

Diverse extra-comptabele vorderingen
De post diverse extra-comptabele vorderingen bestaat uit:
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2015

31 december
2014

Ingevorderde voorschotten
Vorderingen RSS
(Huur) Waarborgsommen
Buiteninvordering gestelde vorderingen
Voorschot op ontslaguitkeringen
Overige

422
0
3.394
169
138
2.850

659
0
2.782
39
0
5.620

Totaal

6.973

9.100

Correctie begin balans
In 2015 is gebleken dat een aantal extra comptabele vorderingen uit 2014
en eerdere jaren ten onrechte zijn opgenomen onder Hoofdstuk V. Deze
vorderingen zijn destijds betaald uit middelen van Hoofdstuk XVII. Hieruit
voortvloeiende extra comptabele vorderingen dienen dan ook verantwoord te worden onder ditzelfde Hoofdstuk.
Specificatie x 1.000 EUR

Gecorrigeerde
balans per
31 december
2014

Ongecorrigeerde
balans per
31 december
2014

Ingevorderde voorschotten
Vorderingen RSS
(Huur) Waarborgsommen
Buiteninvordering gestelde vorderingen
Voorschot op ontslaguitkeringen
Overige

659
0
2.782
39
0
5.620

659
975
2.782
918
0
5.620

Totaal

9.100

10.954

De correctie betreft de openstaande vorderingen RSS (Studieschulden
Suriname) voor een bedrag van 0,975 miljoen. Tevens zijn er RSS
vorderingen buiten invordering gesteld voor een bedrag van 0,879
miljoen. In totaal is voor de vorderingen RSS een bedrag van 1,854
miljoen aan extra comptabele vorderingen overgeheveld naar Hoofdstuk
XVII.
11 Extra-comptabele schulden (credit 1.475 x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2015

31 december
2014

1.475

191

Diverse extracomptabele schulden

De extracomptabele schuld bestaat uit het te verrekenen bedrag uit de
reis- en vertaalenveloppe van het EU Raadsbudget (0,2 miljoen.) en wordt
in zijn geheel verantwoord op de balans van BZ. Daarnaast staat er een
schuld open van 1,2 miljoen inzake loonheffing over 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

68

Jaarrekening

12 Extra-comptabele voorschotten (debet 434.298 x EUR 1.000)
Dit betreffen nog openstaande voorschotten, waarvan de uitgaven reeds
ten laste van de begroting zijn gebracht. Afwikkeling vindt plaats op basis
van ontvangen verantwoordingen. Afhankelijk van de begroting waarop
het voorschot is verstrekt wordt het voorschot op de BZ of de BHOS
balans verantwoord.
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2015

31 december
2014

Voorschotten
Voorschot loonheffing lokale krachten
Voorschot Loyalis
Aanloopvoorschotten

412.682
17.190
883
3.543

303.391
7.820
731
3.733

Totaal

434.298

315.675

31 december
2015

31 december
2014

Verstrekt in 2004
Verstrekt in 2005
Verstrekt in 2006
Verstrekt in 2007
Verstrekt in 2008
Verstrekt in 2009
Verstrekt in 2010
Verstrekt in 2011
Verstrekt in 2012
Verstrekt in 2013
Verstrekt in 2014
Verstrekt in 2015

0
0
0
0
0
1.476
8.235
1.626
27.080
83.183
133.318
179.380

108
0
0
0
0
1.189
6.778
8.479
47.012
97.194
154.915
0

Totaal

434.298

315.675

Ouderdomsanalyse (x 1.000 EUR)

De opbouw van stand per ultimo 2014 naar ultimo 2015 is als volgt:
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2015

31 december
2014

Openingsbalans
Bij: Verstrekte voorschotten
Af: Verantwoorde voorschotten
Bij: Herwaardering naar nieuwe corporate rate

315.675
176.724
81.686
23.585

301.221
163.182
145.228
– 3.500

Eindbalans

434.298

315.675

Het per 1 januari 2015 ingevoerde nieuwe voorschottenbeheer heeft
geleid tot een stelselwijziging. Het nieuwe voorschottenbeheer brengt
onder andere de volgende wijzigingen met zich mee:
1. Voorschotten worden niet meer tussentijds afgeboekt, maar pas aan
het einde van de looptijd van het contract op basis van de eindrapportage. Deze wijziging heeft tot gevolg dat voorschotten langer open
staan.
2. De mogelijkheden voor de maximale bevoorschottingstermijn van een
jaar zijn verruimd. Hierdoor kan eerder worden overgegaan tot
bevoorschotting van een jaar, welke resulteert in het verstrekken van
hogere voorschotten.
3. Vooruitbetalingen van activiteiten die voldoen aan de lumpsum criteria
worden niet als voorschot geboekt. Dit kan betekenen dat bijdragen die
eerder als voorschot geboekt zijn nu op basis van het lumpsum

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

69

Jaarrekening

criterium niet meer als voorschot aangemerkt worden. In 2015 heeft
een controle van de openstaande voorschotten plaats gevonden in
verband met het lumpsum criterium. Voor Hoofdstuk V heeft dit voor
twee activiteiten geleid tot een verlaging van de voorschottenstand per
1 januari 2015 ter waarde van in totaal EUR 3,3 miljoen.
14 Openstaande verplichtingen (credit 2.163.012 x EUR 1.000)
Opbouw openstaande verplichtingen:
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2015

31 december
2014

Openingsbalans
Bij: Aangegane verplichtingen
Af: Tot betaling gekomen verplichtingen

2.314.896
10.079.639
10.231.523

982.496
11.845.635
10.513.235

Eindbalans

2.163.012

2.314.896

Conform deze toelichting worden de negatieve bijstellingen niet separaat
in de toelichting op de saldibalans weergegeven. Overigens worden
omvangrijke negatieve bijstellingen op de verplichtingen wel toegelicht bij
de financiële toelichting van het beleidsartikel waar de negatieve
bijstelling betrekking op heeft.
Niet uit de saldibalans blijkende verplichtingen:
Convenant Ministerie van Defensie
In 2009 is een convenant getekend voor een periode van drie jaar met het
Ministerie van Defensie inzake de inzet van KMAR bij de beveiliging van
Nederlandse Vertegenwoordigingen met een hoog risico op veiligheid.
Het convenant wordt ieder jaar stilzwijgend verlengd, tenzij één van de
partijen schriftelijk het stilzwijgen doorbreekt. Voor de jaren 2016 en 2017
betreffen de kosten EUR 20,8 miljoen per jaar en voor de periode 2018 tot
en met 2021 EUR15,3 miljoen per jaar. Op begrotingsniveau wordt dit
verrekend met het Ministerie van Defensie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

70

Ministerie van
Buitenlandse
Zaken
Ministerie van
Buitenlandse
Zaken
Ministerie van
Buitenlandse
Zaken
Ministerie van
Buitenlandse
Zaken
Ministerie van
Buitenlandse
Zaken
Ministerie van
Buitenlandse
Zaken
Ministerie van
Buitenlandse
Zaken
Ministerie van
Buitenlandse
Zaken
Ministerie van
Buitenlandse
Zaken

Naam instelling

SG

DGES

DGIS

DGPZ

DGBEB 15-8-2015

DGBEB

DGBEB 10-9-2015

DGCB

DGIS

Groot, drs R.E. de

Rebergen, drs
A.C.C.

Geerts, drs W.J.P.

Berg, drs M.C. van
den

Smits, drs S.J.H.

Smits, drs S.J.H. *)

Daalen, mw drs
M.T.G. van *)

Swartbol, drs R. *)

9-9-2015

Datum
Datum
aanvang
einde
dienstdienstverband
verband
(indien
(indien
van
van
toepassing) toepassing)

Functie

Jones-Bos MA, mw
R.V.M.

Naam (gewezen)
topfunctionaris

Bezoldiging van (gewezen) topfunctionarissen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1
1,00

1,00

1,00

1,06

1,00

1,00

1,00

1,00

1,00

Omvang
dienstverband
(fte)

€ 6.458
€ 7.228
€ 1.844
€ 3.344
€ 1.499
€–
– € 533

nee € 139.689
nee € 138.514
€ 49.811
nee € 104.103
€ 46.681
nee € 134.467
nee € 145.178

nee

nee

€ 7.228

nee € 144.818

Totale
Indivibezoldueel
diging
WNT
in maximum
2015

€ 57.632

€ 67.786

€ 53.081

€ 55.107

€ 15.683 € 160.328 € 178.000

€ 15.506 € 149.973 € 178.000

€ 4.901

€ 10.930 € 118.377 € 122.893

€ 5.977

€ 15.644 € 161.386 € 178.000

€ 15.240 € 161.387 € 178.000

€ 15.683 € 167.729 € 178.000

€ 15.861 € 169.785 € 178.000

OnkosVoorzietenverningen
goedintbv
gen beloningen
(belast) betaalbaar
op
termijn
€ 6.458

Beloning

nee € 147.466

Op
externe
inhuurbasis

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Motivering
(indien
overschrijding)

De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) bepaalt dat de bezoldiging en eventuele ontslaguitkeringen van topfunctionarissen en gewezen topfunctionarissen in de publieke en semi-publieke sector op naamsniveau vermeld moeten worden in
het financieel jaarverslag. Deze publicatieplicht geldt tevens voor topfunctionarissen die bij een WNT-instelling geen – al dan niet fictieve –
dienstbetrekking hebben of hadden. Daarnaast moeten van niet-topfunctionarissen de bezoldiging en/of eventuele ontslaguitkeringen (zonder
naamsvermelding) gepubliceerd worden indien deze het wettelijk maximum te boven gaan. Niet-topfunctionarissen zonder dienstbetrekking echter
vallen buiten de reikwijdte van de wet. Voor dit departement heeft de publicatieplicht betrekking op onderstaande functionarissen. De bezoldigingsgegevens van de leden van de Top Management Groep zijn opgenomen in het jaarverslag van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het wettelijk bezoldigingsmaximum bedraagt in 2015 EUR 178.000.

WNT verantwoording 2015 Ministerie van Buitenlandse Zaken

Jaarrekening

71

Oosterom, drs
K.J.G. van *)

Ministerie van
Buitenlandse
Zaken

DGPZ

Datum
Datum
aanvang
einde
dienstdienstverband
verband
(indien
(indien
van
van
toepassing) toepassing)

Functie

Functie

Datum
aanvang
dienstverband
(indien
van
toepassing)

Datum
einde
dienstverband
(indien
van
toepassing)

Omvang
dienstverband
(fte)

1,00

Omvang
dienstverband
(fte)

Beloning

Beloning

€–

Totale
Indivibezoldueel
diging
WNT
in maximum
2015

Voorzieningen tbv
beloningen
betaalbaar
op termijn

Totale
bezoldiging in
2015

€ 15.683 € 155.125 € 178.000

OnkosVoorzietenverningen
goedintbv
gen beloningen
(belast) betaalbaar
op
termijn

Onkostenvergoeding
(belast)

nee € 139.442

Op
externe
inhuurbasis

Motivering

n.v.t.

Motivering
(indien
overschrijding)

Naam (gewezen)
topfunctionaris

Laatste
functie

Aard
functie

Eerdere
functie(s)

Datum
beëindiging
dienstverband

Op
externe
inhuurbasis
(nee; = 6
mnd; > 6
mnd)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1
Laatste functie

Eerdere functie(s)

Datum beëindiging
dienstverband

Betaalde uitkeringen in
2015

Betaalde
uitkeringen
in 2015

Er behoeven op grond van de WNT geen functionarissen met een bezoldiging c.q. uitkering wegens beëindiging dienstverband vermeld te worden.

Naam instelling

Uitkeringen boven het WNT-maximum aan niet-topfunctionarissen wegens beeindiging dienstverband

Er behoeven op grond van de WNT geen functionarissen met een bezoldiging c.q. uitkering wegens beëindiging dienstverband vermeld te
worden.

Naam instelling

Uitkeringen aan (gewezen) topfunctionarissen wegens beeindiging dienstverband

Motivering

Motivering
(indien
overschrijding)

Er zijn geen functionarissen die in 2015 een bezoldiging boven het toepasselijke WNT-maximum hebben ontvangen, of waarvoor in eerdere jaren een vermelding op grond van
de WOPT of de WNT heeft plaatsgevonden of had moeten plaatsvinden.

Naam instelling

Bezoldiging van niet-topfunctionarissen boven het WNT-maximum

Naam (gewezen)
topfunctionaris

Naam instelling

Jaarrekening

72

Bijlagen

D. BIJLAGEN
BIJLAGE 1: AFGERONDE EVALUATIEONDERZOEKEN
Bijlage afgerond evaluatie en overig onderzoek1 2 3
1

Versterkte internationale rechtsorde en
eerbiediging van mensenrechten

1a

beleidsdoorlichtingen

1b

Ander ex-post onderzoek naar
doeltreffendheid en doelmatigheid

3

Doelstelling

Titel

Jaar van afronding

1.2

Mensenrechtenbeleid

2015

1.2

Deelstudie uitvoering mensenrechtenbeleid

2012

1.2

Pilot project receptorbenadering bij
mensenrechten

2015

Overig onderzoek

1
De begroting van BZ is in 2013 opgesplitst in de begroting van BZ (Hfst. 5) en BHOS (Hfst. 7). Er zijn toen nieuwe beleidsartikelen en beleidsdoelstellingen geformuleerd. Evaluatie van voor dat jaar zijn waar mogelijk in deze tabel met terugwerkende kracht toegevoegd.
2
Bij BZ en BHOS is het wel de wens om beleidsdoorlichtingen van één beleidsartikel uit te voeren maar inhoudelijk is dat nog niet mogelijk
gebleken. Beleidsdoorlichtingen vinden plaats op één niveau lager namelijk van de beleidsdoelstellingen.
3
Alle onderzoeken zijn te vinden op http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/bz/organisatie/beleidsevaluatie/afgeronde-beleidsevaluatieonderzoeken
en http://www.iob-evaluatie.nl/publicaties.

2

Veiligheid en stabiliteit

1a

beleidsdoorlichtingen

Doelstelling

Titel

Jaar van afronding

2.1

Nederlandse inzet bij het effectiever en
meer politiek functioneren van de
NAVO
Energievoorzieningszekerheid en
buitenlandbeleid. Beleidsdoorlichting
2006–2010

2012

Nederlands beleid t.a.v. de Westelijke
Balkan
Versterking rechtstaat Kunduz
Democratische transitie in de Arabische
regio (Matra zuid)

2011

Nationale Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV)1
Subsidie Atlantische Commissie

2013

2.5

1b

Ander ex-post onderzoek naar
doeltreffendheid en doelmatigheid
2.4
2.4
2.5

3

2014
2015

Overig onderzoek
2.2
2.1

1

2012

2014

Dit onderzoek is afgerond en opvraagbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

73

Bijlagen

3

Europese samenwerking

1a

beleidsdoorlichtingen

Doelstelling

Titel

Jaar van afronding

3.1

2014

3.3
3.4

«Strategie bij benadering; Nederlandse
coalitievorming en de multi-bi
benadering in het kader van de
EU-besluitvorming (2008–2012)»1
The Netherlands and the European
Development Fund – Principles and
Practices: Evaluation of Dutch
involvement in EU development
cooperation (1998–2012)
Vijfjaar top van Warschau
Zie 3.1 hierboven

3.1

Verdragsmatige Benelux samenwerking

2013

3.2

1

1b

Ander ex-post onderzoek naar
doeltreffendheid en doelmatigheid

3

Overig onderzoek

2011
2014

Dit is een gecombineerde beleidsdoorlichting van beleidsdoelstelling 3.1 en 3.4.

4

Consulaire belangenbehartiging en het
internationaal uitdragen van Nederlandse waarden en belangen

1a

beleidsdoorlichtingen

1b

3
1

2013

Doelstelling

Titel

Jaar van afronding

4.1
4.2

Evaluatie Consulaire dienstverlening
doorgelicht 2007–20101
Zie 4.1 hierboven

2011
2011

4.3
4.3

Prins Claus fonds 2005–2009
Prins Claus fonds

2011
2015

Ander ex-post onderzoek naar
doeltreffendheid en doelmatigheid

Overig onderzoek

Dit is een gecombineerde beleidsoorlcihting van beleidsdoelstelling 4.1 en 4.2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

74

Bijlagen

BIJLAGE 2: INHUUR EXTERN
Bijlage externe inhuur
Ministerie van Buitenlandse Zaken

Verslagjaar
2015
(Bedragen
x € 1.000)
Programmaen apparaatskosten

1. Interim-management
2. Organisatie- en Formatieadvies
3. Beleidsadvies
4. Communicatieadvisering
Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)
5. Juridisch Advies
6. Advisering opdrachtgevers automatisering
7. Accountancy, financiën en administratieve organisatie
(Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)

222
634
0
1.148
2.004
200
0
439
639

8. Uitzendkrachten (formatie & piek)
Ondersteuning bedrijfsvoering

8.402
8.402

Totaal uitgaven inhuur externen

11.045

Inhuur externen buiten raamovereenkomsten
Aantal overschrijdingen maximumuurtarief
Toelichting:

Toelichting
Uitgaven ambtelijk personeel
Uitgaven externe inhuur
Totaal van de personele uitgaven
percentage inhuur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

Kerndepartement
0
n.v.t.

233.268
11.045
244.313
4,52%

75

Bijlagen

BIJLAGE 3: AFKORTINGEN
AAB
AC
ADR
AIV
AR
AVVN
BHOS
BIV
BNI
BNP
BSO
BSOD
BVA
BZ
CBI
CIO
CISO
COP21
CPB
CTT
CVE
DAB
DBV
DDFA
DG
DGBEB
EBRD
ECB
ECT
EDEO
EOF
EU
EUCAP/
NESTOR
EUBAM
Rafah
EUFOR
EULEX
EUTM
EUPOL
COPPS
EVA
FEZ
FFM
FOC
FTF
GCCS
GCTF
GFCE
GVDB
HGIS

Algemeen ambtsbericht
Audit Committee
Auditdienst Rijk
Adviesraad Internationale Vraagstukken
Algemene Rekenkamer
Algemene Vergadering van de Verenigde Naties
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
Budget Internationale Veiligheid
Bruto Nationale Inkomen
Bruto Nationaal Product
Business Support Organisation
Business Support Organisation Development
Beveiligingsambtenaar
Buitenlandse Zaken
Centrum tot Bevordering van de Import uit ontwikkelingslanden
Chief Information Officer
Chief Information Security Officer
2015 United Nations Climate Change Conference
Centraal Planbureau
Crisistelefoonteam
Countering violent extremism
Draft Amending budget
Directie Bedrijfsvoering
Dutch Design Fashion Architecture
Directeuren-Generaal
Directoraat-Generaal Buitenlandse Economische
Betrekkingen
European Bank for Reconstruction and Development
Europese Centrale Bank
Energy Charter Treaty
Europese Dienst voor Extern Optreden
Europees Ontwikkelingsfonds
Europese Unie
European Union Regional Maritime Capacity Building
Mission in the Horn of Africa and the Western Indian
Ocean
European Union Border Assistance Mission at the Rafah
Crossing Point
European Union Force
European Union Rule of Law Mission in Kosovo
European Training Mission in Mali
EU Co-ordinating Office for Palestinian Police Support
Europese Vrijhandelsassociatie
Financieel-Economische Zaken
Fact finding-missie
Freedom Online Coalitie
Foreign Terrorist Fighters
Global Conference on Cyber Space
Global Counter Terrorisme Forum
Global Forum on Cyber Expertise
Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid
Homogene Groep Internationale Samenwerking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

76

Bijlagen

IAB
IAEA
IB
IBB
IBO
IC
ICAO
ICB
ICT
IEA
IED
IIA
IOB
IPA
ISIS
IT
IV
JIT
KFOR
KMar
KOBB
LHBTI
LOFTA
M&O
MAC
MFK
MINUSMA
MONUSCO
MRR
MVRUIM
MVV’s
NAP
NAVO
NCTV
NFRP
NGO
NPDI
NPV
NSS
NUFFIC
OEWG
OP
OPCW
OVSE
OVV
PoC
REMIS
REFIT
RSO
RToP

Individueel ambtsbericht
Internationaal Atoomenergieagentschap
Informatiebeveliging
Informatie Beveiligingsberaad
Integraal Beveiligingsoverleg
Interne Controle
International Civil Aviation Organisation
Internationaal Cultuurbeleid
Informatie- & Comunnicatietechnologie
Internationale Energieagentschap
Improvised explosive devices
Inter-institutioneel akkoord
Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie
Instrument voor pre-accessiesteun
Islamitische Staat in Irak en Syrië
Informatietechnologie
Informatievoorziening
Joint Investigation Team
Kosovo Force
Koninklijke Marechaussee
Koninkrijksoverleg Buitenlandse Betrekkingen
Lesbiennes, Homoseksuelen, Biseksuelen en Transgenders en mensen met interseksconditie
Law and Order Trust Fund for Afghanistan
Misbruik en oneigenlijk gebruik
Managementactiepuntenlijst
Meerjarig Financieel kader
United Nations Multidimensional Integrated Stabilisation
Mission in Mali
Mission de l’Organisation des Nations Unies pour la
Stabilisation en république démocratique du Congo
Mensenrechtenraad
Multilateraal Verdrag betreffende Rechtshulp en Uitlevering bij Internationale Misdaden
Machtigingen voorlopig verblijf
Nederlands Arabisch Partnerschap
Noord-Atlantische Verdragsorganisatie
Nationale Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid
Nederlands Fonds voor Regionale Partnerschappen
Niet-gouvernementele organisatie
Non-Proliferation and Disarmament Initiative
Non-proliferatieverdrag
Nuclear Security Summit
Netherlands Universities» Foundation for International
Cooperation
Open Ended Working Group
Oostelijk partnerschap
Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons
Organisatie voor Vrede en Samenwerking Europa
Onderzoeksraad voor Veiligheid
Protection of Civilians
Real Estate Management Informatie Systeem
Regulatory Fitness and performance programme
Regionale Service Organisatie
Responsibility to Protect

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

77

Bijlagen

RVO
SG/DGBeraad
SGO5
SGP
SSO
TPM
UNDOF
UNMAS
UNMISS
UNODC
VCI
VGB
VN
VNVR
VS
Wbp
WNT

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
Beraad tussen Secretaris-Generaal en DirecteurenGeneraal
Programma Herinrichting Governance Bedrijfsvoering
Rijk
Stabiliteits- en Groeipact
Shared Service Organisatie
Third Party Mededelingen
The United Nations Disengagement Observer Force
United Nations Mine Action Service
United Nation Mission in South Sudan
United Nations Office on Drugs and Crime
Directie Veiligheid, Coördinatie en Integriteit
Verklaring van Geen Bezwaar
Verenigde Naties
Verenigde Naties Veiligheidsraad
Verenigde Staten van Amerika
Wet bescherming persoonsgegevens
Wet Normering Topinkomens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 475 V, nr. 1

78