24
Taaleis Wet werk en bijstand

De heer Van Weyenberg (D66):
Ik sluit mij aan bij het verzoek van mevrouw Karabulut.

Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en bijstand
teneinde de eis tot beheersing van de Nederlandse taal toe
te voegen aan die wet (Wet taaleis WWB) ( 33975 ).

Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
In mijn tekst waren dat ongeveer de eerste vragen die ik
ook had. Als we die informatie vooraf kunnen krijgen,
scheelt dat misschien al een heleboel voor de tweede termijn.

De voorzitter:
Ik heet de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van harte welkom, evenals iedereen in de zaal en
op de publieke tribune. We doen nu de eerste termijn van
de Kamer en daarin geef ik als eerste het woord aan de heer
Azmani van de VVD.

Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Het zou de vergaderorde zeker ten goede komen als we die
reactie zouden krijgen; dus steun van GroenLinks.

De algemene beraadslaging wordt geopend.

De heer Azmani (VVD):
Voorzitter. Het is een voorrecht om als Kamerlid veel mensen te ontmoeten, tijdens werkbezoeken in het land en bij
de vele afspraken die je hebt. Je ontmoet ook mensen die
gewoon op je pad komen. Een paar momenten zullen je
altijd in het bijzonder bijblijven, omdat ze je persoonlijk
diep raken. Een van die momenten was met Koos, toen hij
zijn persoonlijk verhaal aan mij deed. De herkenning, zijn
gevoel van verdriet, hoop en geluk. Staat u mij toe, voorzitter, om een passage uit het eerste hoofdstuk voor te lezen
van het boek Dit is pas het begin, geschreven door Koos.
De voorzitter:
Ik wil eerst mevrouw Karabulut het woord geven, want zij
heeft nu al een vraag.
Mevrouw Karabulut (SP):
Ja, maar niet aan de heer Azmani. Excuses, mijnheer
Azmani.
Ik heb een punt van orde. Wij hebben van de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten een heel heftige brief gekregen. Daarin staat dat de VNG deze wet onuitvoerbaar vindt.
Nog belangrijker is dat de VNG er niet in gekend is — daar
komt het feitelijk op neer —, dat de kosten ondoorzichtig
zijn en dat de VNG uitkomt op een veel hogere rekening. Ik
wil eigenlijk heel graag, liefst voordat het debat verdergaat,
maar in ieder geval zo snel mogelijk, van de staatssecretaris
een inhoudelijke reactie ontvangen met een verheldering
van alle door de VNG genoemde punten. Wij kunnen heel
lastig oordelen over de effecten van de wet, omdat ik de
gemeenten gelijk moet geven. Ook ik heb geen financieel
inzicht en geen kwantitatief inzicht wat de doelgroep betreft.
Dan wordt het lastig debatteren.
De voorzitter:
Mevrouw Karabulut doet dus een verzoek om informatie
gedurende het debat. Ik kan daar de andere woordvoerders
even het woord over geven. Dan horen we wat de gevoelens
erover zijn. Met excuses aan de heer Azmani voor het feit
dat hij heel even moet wachten.

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

De heer Pieter Heerma (CDA):
Geen steun voor het verzoek. Voorafgaand aan de eerste
termijn kan al niet meer, want de heer Azmani is al begonnen. Ik heb naar aanleiding van de brief van de VNG vragen
die ik in mijn eerste termijn wil stellen. Ik neem aan dat dit
voor bijna alle woordvoerders geldt. Volgens mij kunnen
die vragen in eerste termijn gewoon beantwoord worden
door de staatssecretaris.
De heer Kerstens (PvdA):
Ik sluit mij aan bij de woorden van collega Heerma. Ik heb
ook een aantal vragen aan de staatssecretaris die ik in mijn
eerste termijn wil stellen over de brief van de VNG.
De voorzitter:
Wat vindt de heer Azmani van het verzoek?
De heer Azmani (VVD):
Ik sluit mij daar ook bij aan. Volgens mij kunnen we dat
prima in de termijn van de staatssecretaris behandelen.
Dus geen steun voor het verzoek.
De voorzitter:
Geen steun voor het verzoek, wel steun voor een reactie.
Wij doen vandaag alleen de eerste termijn van de kant van
de Kamer. Het debat zal later worden voortgezet. Dan kan
er altijd voor de eerste termijn van de staatssecretaris bijvoorbeeld een brief komen.
Ik zal de tijd van de heer Azmani opnieuw laten ingaan en
verzoek hem om verder te gaan met zijn inbreng.
De heer Azmani (VVD):
Ik was gebleven bij het feit dat ik een passage uit het boek
Dit is pas het begin, geschreven door Koos, wil voorlezen.
"Ben ik dat? Ik leun tegen een muur aan de rand van de
dansvloer. Het is drie dagen voor kerst. Ik kijk naar de dansende mensen. Het lijkt of ze allemaal gelukkig zijn. Ze
lachen en dansen en hebben plezier. En hier sta ik, Koos.
Ik voel me zo intens alleen en eenzaam tussen al die mensen. Waarom sta ik hier alleen? Waarom kan ik niet gewoon
meedoen? Waarom ben ik niet als al die anderen? Als ik
dat bedenk, is het of een mes door mijn lijf snijdt. Mijn keel
knijpt dicht van verdriet. Ik verlang zo naar iemand die van

11 november 2014
TK 22

22-24-1

me kan houden, want ik houd niet van mezelf. Dat kan ik
niet. Ik veracht mezelf. Ik kan niets. Ik ben niets en ik heb
niets. Voor mijn gevoel ben ik helemaal alleen op de wereld.
Ik heb geen vrienden, geen werk. Mijn familie zie ik bijna
niet meer, alleen met mijn broer Henk ga ik vaak om. Hij is
hier ook vanavond. En niemand weet hoe eenzaam ik ben,
dat ik aan de rand van de afgrond sta. Mijn toekomst is een
groot zwart gat. Ik weet niet hoe ik moet leven, maar ook
niet hoe ik het moet stoppen. Overleven, dat is wat ik doe.
Ik lach tegen iedereen, maar niemand weet hoe eenzaam
ik mij van binnen voel, hoe wanhopig en bang ik ben. Aan
niemand laat ik zien wie ik werkelijk ben. Dat durf ik niet,
bang dat dan helemaal niemand meer met me om wil gaan."
Voorzitter. Die laatste angst blijkt gelukkig niet gerechtvaardigd. Koos komt een leuk meisje tegen, Edith. Zij is het die
pas veel later ontdekt dat Koos al die tijd voor iedereen
verborgen hield dat hij het Nederlands niet goed machtig
is, dat hij niet kon lezen en niet kon schrijven. Dat maakte
hem angstig, dat maakte dat hij smoezen moest verzinnen
en vooral dat hij zich minderwaardig voelde. Het was die
Edith die Koos onder druk zette en bereid was hun relatie
op te geven als Koos niet met het Nederlands aan de slag
zou gaan.
Dit wetsvoorstel geeft een soortgelijke prikkel. Het is een
steun in de rug van mensen die niet aan het werk kunnen
komen, in de bijstand zitten en de Nederlandse taal niet
machtig zijn. Uit onderzoek van het Centraal Bureau voor
de Statistiek blijkt dat het beheersen van de Nederlandse
taal cruciaal is voor je positie op de arbeidsmarkt. Het niet
of onvoldoende beheersen van de Nederlandse taal is een
grote blokkade om werk te kunnen vinden en te houden.
Ook het onderzoek van de Universiteit van Maastricht naar
de impact van taaltrajecten, Taal voor het leven, laat zien
dat de positie op de arbeidsmarkt na een taaltraject met
20% tot 36% verbetert. Ook de sociale inclusie en gezondheid nemen toe.
Naast het eigen welbevinden en de positie op de arbeidsmarkt is het ook voor het draagvlak in de samenleving
gewenst dat er geen beroep op de sociale voorzieningen
gedaan kan worden als men niet bereid is om er ook iets
voor terug te doen. De bijstand is geen onbeperkte voorziening, maar juist bedoeld als uiterste redmiddel voor mensen
die tijdelijk niet in hun onderhoud kunnen voorzien. Kortom,
het beheersen van de Nederlandse taal is nodig om vooruit
te komen in de samenleving, om er aan mee te mogen doen
en vooral ook om eraan bij te dragen. Voor de VVD komt
vandaag dan ook een langgekoesterde wens uit.
Mevrouw Karabulut (SP):
Dat is een prachtig verhaal van de heer Azmani. Er zijn
inderdaad honderdduizenden Nederlanders die de taal niet
genoeg machtig zijn. Kan de heer Azmani mij vertellen hoe
groot het probleem is dat deze mensen, die ook nog voor
een deel afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering, zich
willen onttrekken aan een mogelijke verplichting om de taal
te leren?
De heer Azmani (VVD):
Daar is nooit onderzoek naar gedaan. Ik kan hier geen cijfers
van noemen. Het is niet bekend welk deel niet bereid is om
zich de Nederlandse taal eigen te maken. Mensen die van

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

een dergelijke uitkering afhankelijk zijn, worden verplicht
om na te gaan in hoeverre de beheersing van het Nederlands een beperking is waardoor zij op afstand staan van
de arbeidsmarkt. Het gaat erom dat deze mensen weer op
de arbeidsmarkt komen.
Mevrouw Karabulut (SP):
Dit is niet het hele verhaal. Sterker nog, dit is bijna bezijden
de waarheid, zou ik zeggen. Alle infrastructuur om de taal
te leren en om in te burgeren, is weggesaneerd. Dat weten
wij allemaal. Hier gaat het om een groep kwetsbare mensen,
analfabeten en laaggeletterden, die de pech hebben dat zij
werkloos zijn. Als zij de taal niet genoeg machtig zijn, worden zij door dit VVD-voorstel fors gekort op hun uitkering,
terwijl de mogelijkheid om mensen tot iets te verplichten,
nu al in de bijstandswet zit. Er is geen probleem en er is in
ieder geval geen enkele onderbouwing, zoals de heer
Azmani zelf ook moet toegeven. Vindt hij het dan niet
vreemd dat er hier voor pak 'm beet 400 mensen een heel
ingewikkeld wetsvoorstel wordt opgetuigd dat eigenlijk
volstrekt overbodig is, maar gemeenten en mensen wel
opzadelt met schulden en nog meer financiële problemen?
De heer Azmani (VVD):
Ik merk dat mevrouw Karabulut een soort samenvatting
probeert te geven die meer in haar lijn ligt, maar deze wet
heeft geen effect op mensen die bereid zijn om zich de
Nederlandse taal daadwerkelijk eigen te maken. Mensen
worden niet gekort op hun uitkering als zij zich inspannen
— en daarin gesteund worden — om de Nederlandse taal
te leren. Dit is dus geen kortingsvoorstel, behalve voor de
mensen die niet bereid zijn om dit te doen.
Mevrouw Karabulut heeft het ook over de impact en de
grootte van het probleem. Op dit moment hebben wij in
Nederland 1,3 miljoen laaggeletterden, 300.000 zwaar
laaggeletterden en 250.000 analfabeten. Er is onder die
groep veel werkloosheid; dat kan mevrouw Karabulut niet
ontkennen. Daarom verbaast het mij dat zij deze vragen
stelt, want ook zij zou er vooral op gericht moeten zijn om
deze mensen uit de sociale uitkeringen te halen. Dat kan
door ervoor te zorgen dat zij in ieder geval de taal machtig
zijn. Dan krijgen zij de kans op het vinden van een baan, de
kans om mee te doen en de kans om het maximale uit
zichzelf te halen. Dat moet iedereen toch willen?
De voorzitter:
Wij doen de interrupties in tweeën, mevrouw Karabulut.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Volgens de tekst van de Wet werk en bijstand zijn uitkeringsgerechtigden nu al verplicht om te voldoen aan kennis en
vaardigheden om aan het werk te komen. Gemeenten
kunnen daarom ook al maatregelen opleggen. Wat voegt
dit voorstel nog toe?
De heer Azmani (VVD):
Kennelijk heeft mevrouw Voortman het advies van de Raad
van State niet gelezen.

11 november 2014
TK 22

22-24-2

Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Als de heer Azmani dat denkt, kan hij beter even uitleggen
waar het dan in zit. Dat is ook prettig voor bijvoorbeeld de
mensen op de publieke tribune. Ik heb aangegeven dat de
Wet werk en bijstand gemeenten nu al de mogelijkheid
geeft om maatregelen te nemen. Wat is de meerwaarde
van dit voorstel? Graag even een heldere uitleg!
De heer Azmani (VVD):
Zoals in het advies van de Raad van State over dit wetsvoorstel ook staat, gaat het hier om een verplichting. Het is geen
kanbepaling vanuit een gemeente. Ook het sanctieregime
wordt in dit wetsvoorstel eenduidig geformuleerd. Dit is
ook belangrijk in het kader van het evenredigheidsbeginsel
en het Europees recht, zoals de Raad van State terecht
opmerkt. Er wordt nu een verplichting in het leven geroepen
dat gemeenten hiernaar kijken. De gemeenten moeten
mensen die de Nederlandse taal niet machtig zijn, ook de
kans geven om daar wat mee te doen. Dit wordt nu normatief in de wet geformuleerd, natuurlijk met uitzonderingsbepalingen op basis van individuele omstandigheden. Dat is
dus iets anders dan de kanbepaling die nu in de wet staat.
De voorzitter:
De heer Van Weyenberg heeft ook een vraag.
Wij doen het in tweeën, mevrouw Voortman.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ja, maar ik kreeg geen antwoord op mijn eerste vraag.
De voorzitter:
Maar wij doen het vanavond toch in tweeën. Ik wil heel veel
interrupties toestaan, maar wel in tweeën.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik ben het natuurlijk met de heer Azmani eens dat het voor
iedereen hartstikke belangrijk is om de Nederlandse taal te
leren, of je nou een uitkering hebt of niet. De heer Azmani
heeft in antwoord op vragen van collega's nu een aantal
keer gezegd dat deze mensen hiermee ook worden geholpen. Hij zegt ook dat het feit dat je Nederlands moet leren,
geen kanbepaling, maar een moet-bepaling is geworden.
Is hij het met mij eens dat wij mensen alleen maar mogen
korten nadat wij eerst geprobeerd hebben om hen te helpen? Kan de heer Azmani mij garanderen dat iedereen wie
zo'n korting boven het hoofd hangt omdat hij de taal moet
leren, ook door de gemeente geholpen wordt met een
taalcursus?
De heer Azmani (VVD):
In het kader van de decentralisatie en de gemeentelijke
verantwoordelijkheid is het aan de gemeente om te bepalen
welke vorm zij aan de inrichting geeft. Nog niet zo lang
geleden is de Participatiewet in deze Kamer behandeld —
niet door mij, maar door een collega van de VVD-fractie —
en alles is ook gericht op participatie. Ik kan mij voorstellen
dat een gemeente die weet dat zij inwoners heeft die op dit
moment niet aan het werk komen doordat zij de Nederlandse taal niet machtig zijn, besluit om zulke mensen te

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

ondersteunen om ervoor te zorgen dat zij zich de Nederlandse taal daadwerkelijk eigen maken. Dat is een afweging
die de gemeente moet maken; dat moeten wij niet vanuit
de Tweede Kamer bepalen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Wat is dat een zwaktebod. Decentraliseren betekent bij de
VVD blijkbaar: over de heg gooien. Ze verplichten wel dat
je iets aanbiedt, maar je zoekt maar uit hoe je dat gaat
betalen. Daarom stel ik nogmaals de vraag: als de heer
Azmani van gemeenten vraagt om de wet uit te voeren
zoals die nu voorligt, kan hij dan ook toezeggen dat
gemeenten de middelen krijgen om mensen te helpen en
om een taalcursus aan te bieden? Daar hebben ze veel geld
voor nodig, zeggen de gemeenten zelf. Ik wil voorkomen
dat we straks mensen gaan korten die nooit zijn geholpen
om de taal te leren. Dat kan de heer Azmani vandaag toch
niet serieus voorstellen?
De heer Azmani (VVD):
Met alle respect voor de heer Van Weyenberg, maar we
hebben nu al een re-integratiebudget in het kader van het
W-deel. Daar is een en ander helemaal op gericht, ook in
het kader van de Participatiewet en uiteindelijk het sociaal
deelfonds. Dat is gericht op participatie. En bij belemmeringen en beperkingen van mensen om Nederlands te spreken
heb ik nog wel een anekdote. Onder het kabinet-Rutte I was
ik woordvoerder Sociale Zaken. Ik heb me daarbij onder
andere beziggehouden met de sociale werkvoorziening. Ik
kwam toen iemand tegen in een sociale werkplaats en vroeg
aan de leidinggevende waarom desbetreffende dame in
zo'n sociale werkvoorziening zat. Het antwoord luidde:
omdat diegene de Nederlandse taal niet machtig is. Volgens
mij hebben we daar die sociale regelingen niet voor
bedoeld, ook niet in het kader van de bijstand. Ik vind dat
een gemeente participatiemiddelen heeft om belemmeringen weg te werken bij mensen om de stap te maken naar
de arbeidsmarkt. Gemeenten zouden die middelen daarvoor
moeten inzetten.
De voorzitter:
Dat was uitlokking. Daarom wil ik de heer Van Weyenberg
nog een derde interruptie geven.
De heer Van Weyenberg (D66):
De heer Azmani vlucht nu in allerlei andere zaken. Ik ben
het met hem eens dat de situatie in het voorbeeld dat hij
noemt, onwenselijk is. Mijn vraag was echter een heel
andere. De heer Azmani decentraliseert en geeft een plicht
aan gemeenten. Die zeggen: wij kunnen de cursussen die
horen bij het helpen van die mensen niet betalen. De heer
Azmani kan dan niet zeggen: ik ben zorgvuldig bezig en dat
is beleidsruimte. Gemeenten schrijven ons in een brief dat
ze hier heel veel geld voor tekort komen. Daar kan de heer
Azmani toch niet voor weglopen? Ik hoop dat hij nu gewoon
die vraag wil beantwoorden, in plaats van nog een andere
mooie of minder mooie anekdote te geven.
De heer Azmani (VVD):
Ik beperk mij in mijn antwoord door te zeggen: volgens mij
hebben wij niet voor niets een participatiebudget.

11 november 2014
TK 22

22-24-3

Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
De heer Azmani gaf net aan dat er 1,3 miljoen mensen
laaggeletterd zijn. Kan hij aangeven hoeveel van die 1,3
miljoen mensen een bijstandsuitkering hebben?
De heer Azmani (VVD):
In de cijfers van Stichting Lezen & Schrijven wordt aangegeven dat 57% actief is. Dat zou betekenen dat 43% niet
actief is. Een deel daarvan zal wel werkzoekend zijn en een
deel niet, schat ik in.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Volgens mij weet u dat dus niet precies. We weten wel welk
deel actief is en welk deel niet actief is. Niet actief betekent
alleen niet per definitie dat mensen een bijstandsuitkering
hebben. Sterker nog, in totaal zijn er in Nederland ongeveer
419.000 bijstandontvangers, van wie het overgrote deel de
Nederlandse taal meer dan machtig is. Hoe komt de VVD
dan bij de uitspraak dat het aan het niet beheersen van de
Nederlandse taal ligt dat iemand geen baan kan krijgen?
De heer Azmani (VVD):
Ik heb in mijn inbreng al op twee onderzoeken gewezen:
het onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek
en het recente onderzoek van de Universiteit Maastricht,
waarin staat dat dat juist de arbeidsmarktkansen vergroot.
Dit wetsvoorstel is voor de VVD een lang gekoesterde wens.
Het begon immers met een initiatiefwetsvoorstel van Stef
Blok in 2010. Dat is overgenomen door oud-collega Cora
van Nieuwenhuizen-Wijbenga. Vandaag zien we het wetsvoorstel terug, nu ingediend door het kabinet. Ik heb nog
enkele technische vragen aan de staatssecretaris. In het
voorgestelde tweede lid van artikel 18b wordt de imperatief
geformuleerd wanneer het college een toets afneemt:
belanghebbende heeft niet gedurende acht jaar Nederlandstalig onderwijs gevolgd, kan geen inburgeringsdiploma
overleggen of een ander document waaruit zijn vaardigheid
in de Nederlandse taal blijkt. Moet ik dit zo lezen dat in ieder
geval in dergelijke gevallen een toets moet worden afgenomen, maar dat het college ook anderszins de mogelijkheid
heeft een toets af te nemen wanneer het het vermoeden
heeft dat iemand, ondanks het hebben van een bewijsstuk,
de Nederlandse taal onvoldoende machtig is, maar dan op
grond van artikel 18 van de Wet werk en bijstand?
Mijn tweede vraag is ook technisch. Het voorstel introduceert de plicht voor gemeenten om bijstand te verlagen als
bijstandsgerechtigden de Nederlandse taal niet beheersen
op een niveau dat noodzakelijk is voor de arbeidsinschakeling. De Raad van State onderschrijft de strekking van het
wetsvoorstel en heeft deze ook hoog gewaardeerd in dictum
twee. De afdeling wijst er terecht op dat zij begrip heeft,
met het oog op het Europees recht, voor een eenduidige
regeling op nationaal niveau. Dit zeg ik ook in de richting
van de heer Van Weyenberg. Met andere woorden, het
geldt voor iedereen en van tevoren is duidelijk wat de regels
zijn. Enkel in heel bijzondere individuele gevallen, die veelal
niet van tevoren denkbaar zijn, kan ervan afgeweken worden. Daar is de hardheidsclausule voor. Kortom, er zijn
grenzen aan het maatwerk van gemeenten vanwege Europese rechten. Het is "voldoen aan de norm, tenzij". Zou de
staatssecretaris daar nog op willen reflecteren, ook in het

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

licht van de grenzen van toepassing van hardheidsclausules
versus individualiseringsvereisten?
De heer Van Weyenberg (D66):
Inmiddels is de Raad van State op dit punt blijkbaar tegen
decentrale verantwoordelijkheid. De heer Azmani heeft tot
nu toe één vraag nog niet beantwoord. Wat doen gemeenten nu verkeerd? Hoeveel mensen zitten er nu in de bijstand
die niet worden geholpen op de manier die de heer Azmani
graag wil? Als je zo ingrijpt in de beleidsvrijheid — ik weet
dat de VVD zegt dat niet licht te doen — moeten daar heel
zorgelijke cijfers onder liggen. Heeft de heer Azmani die
cijfers voor mij?
De heer Azmani (VVD):
We begonnen met een ordedebatje. Ik vind het eigenlijk
wel een opmerkelijke vraag, want als VNG al aangeeft dat
het hun veel gaat kosten, omdat er heel veel mensen in de
bijstand zitten aan wie een taaltoets aangeboden zou
moeten worden, dan onderstreept dat al dat we een probleem hebben.
De heer Van Weyenberg (D66):
Maar als je het inderdaad verplicht en iedereen tot 1F
oplegt, is er een tekort aan geld. Ik ben blij dat de heer
Azmani nu toegeeft dat dit wetsvoorstel dus niet in voldoende geld voorziet om al die mensen ook een cursus te
geven.
De heer Azmani (VVD):
Dat regelt dit wetsvoorstel ook niet. In die zin zit er ook een
beoordelingsvrijheid voor de gemeente in. Het gaat erom
hoe je je participatiemiddelen in dat kader inzet. Natuurlijk
heeft eenieder ook zijn eigen verantwoordelijkheid om
ervoor te zorgen dat hij de Nederlandse taal machtig is, ook
de nieuwkomers die naar Nederland komen. Die verantwoordelijkheid moeten we ook niet laten ontstaan bij het individu.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ik wil even een correctie plaatsen op de interpretatie van
de heer Azmani van het standpunt van de VNG. Er komen
inderdaad veel extra kosten bij kijken, maar niet omdat er
zo veel toetsen afgenomen zouden moeten worden, maar
juist omdat de kosten per persoon zo hoog zouden worden.
Het zijn juist de uitvoeringskosten op zich die zo hoog zijn.
Dat wilde ik even gecorrigeerd hebben. Ik hoop dat de heer
Azmani dat meeneemt.
De heer Azmani (VVD):
Ik zie ook andere reacties vanuit gemeente en VNG, bijvoorbeeld in de NRC, maar ook in e-mails van de VNG. Ik neem
aan dat mevrouw Voortman die e-mails ook heeft gehad,
maar misschien heeft zij die nog niet gelezen.
Voorzitter. Er is nog een derde punt waar ik toch de reflectie
van de staatssecretaris op wil hebben. Dat gaat over de
mensen die nu al in de bijstand zitten. Er is een overgangsrechtelijke bepaling. Na zes maanden zouden gemeenten
hen moeten confronteren met een taaltoets. Klopt het dat

11 november 2014
TK 22

22-24-4

het dan ook voor hen zal gelden? Heb ik dat goed begrepen?
Ik zou graag nogmaals een bevestiging hebben van hoe dit
nu exact zit.
Ik sluit af met het laatste hoofdstuk uit het boek van Koos.
"Dit is pas het begin. Bij een andere bijeenkomst gaat het
over taal op het werk. In tweetallen moeten we een verhaaltje schrijven. De titel is 'Dit is pas het begin'. Ik denk aan
wat Edith zei toen ik bij de Milieudienst ging werken: 'Ik zei
toch dat je meer kunt dan je altijd dacht. Wacht maar af; dit
is pas het begin.' Voor ik het weet, heb ik een verhaal
geschreven met deze titel. Later leest Edith het voor op het
podium. Terwijl ik naar haar luister, dringt het tot me door:
ze heeft gelijk gekregen. Dit is pas het begin. Wat begon
met de ontmoeting met Edith, is nog lang niet het einde. Ik
weet niet waar het eindigt, maar ik voel dat ik pas aan het
begin sta. Het begin van een leven waarin ik niet langer zeg
'ik kan het niet, ik durf niet', maar: ik kan het en wat ik niet
kan, durf ik te leren." Moge vele mensen dit ook zo gaan
ervaren. Mensen kunnen meer dan ze in eerste instantie
van zichzelf denken. Het onderhavige, bij uitstek liberale
wetsvoorstel zal hieraan zeker bijdragen.

Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Voorzitter. Taal is de sleutel voor mensen om mee te kunnen
doen in de maatschappij. Participeren in een samenleving
zonder de taal te spreken, is lastig. GroenLinks vindt het
daarom van groot belang dat wie geen Nederlands spreekt,
de taal gaat leren, zeker wanneer het niet beheersen ervan
je belemmert om mee te komen. Het spreken van de taal
in de samenleving vergroot de kans op het vinden van werk.
Het geeft je de mogelijkheid om je verder te ontwikkelen,
via bijvoorbeeld studie. Het helpt ook bij bijvoorbeeld de
opvoeding van je kinderen. Daarom is het goed om ervoor
te zorgen dat mensen daartoe de mogelijkheid krijgen en
daartoe worden aangemoedigd. Wat GroenLinks betreft, is
er dan ook niets op tegen als de overheid van mensen, die
geen of onvoldoende Nederlands spreken, vraagt om dat
te leren.
Dat gebeurt ook al. Van mensen die naar Nederland komen,
wordt gevraagd al in het buitenland Nederlands te leren.
De Wet inburgering legt al een resultaatverplichting op
voordat mensen de Nederlandse nationaliteit mogen krijgen. Gemeentes zetten zich er nu al voor in dat mensen
Nederlands leren om mee te kunnen doen. Dit wetsvoorstel
zou ik dus pas verwachten als blijkt dat alle reeds genomen
maatregelen niet helpen. Maar is de afgelopen jaren niet
juist bezuinigd op inburgering?
De voorstellen van dit kabinet met betrekking tot de bijstand
zijn eigenlijk alleen straffende maatregelen. Alleenstaande
bijstandsmoeders krijgen minder bijstand, anders is het
niet aantrekkelijk om te gaan werken. Dat de armoede onder
deze mensen al hoog is, is blijkbaar minder van belang. Ik
noem ook het voorbeeld van de samenwoonboete, die we
hier uit-en-te-na besproken hebben. Dan is er ook nog de
plicht om te verhuizen voor werk zonder dat er gekeken
wordt naar andere omstandigheden. Nu is er dus het
voorstel voor de taaleis. Blijkbaar lijkt het kabinet te denken
dat de kaartenbakken van gemeentes vol zitten met onwillige mensen, die de Nederlandse taal zouden weigeren te
spreken, of zich er niet voor inspannen om het te leren.

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

De feiten zijn echter anders. Het zal niemand verbazen dat
dit dan ook niet het beeld is dat mijn fractie heeft. Natuurlijk
zijn er mensen die best een extra zetje kunnen gebruiken.
Maar ik weiger mee te gaan in het beeld dat mensen die
bijstand hebben, zich per definitie niet inzetten om daaruit
te komen, om weer aan het werk te komen of om een bijdrage te leveren aan de maatschappij. Ik vraag mij dan ook
af wat de noodzaak is van dit wetsvoorstel, of dit echt problemen gaat oplossen, en of er bij bijvoorbeeld gemeentes
behoefte aan is.
Zoals ik al zei, hebben we al de Wet inburgering, die bepaalt
dat nieuwkomers de Nederlandse taal goed moeten leren
beheersen voor ze de Nederlandse nationaliteit krijgen. Ook
zijn er al verschillende sanctiemogelijkheden, óók in de Wet
werk en bijstand. Die wet biedt gemeentes al de mogelijkheid om mensen op de bijstand te korten als ze zich niet
genoeg inspannen om aan het werk te komen. Het leren
van de Nederlandse taal is er daar een van. Bijstandsgerechtigden zijn al verplicht om er alles aan te doen de benodigde
kennis en vaardigheden te verkrijgen en te behouden.
Gemeentes kunnen er al voor kiezen om, wanneer mensen
dat niet doen, de uitkering te korten.
Bij de behandeling van eerdere voorstellen om de Wet werk
en bijstand aan te scherpen, hebben we ook al gezien dat
er veel zorgen zijn over de gevolgen van die aanscherping
voor de mens die het betreft. Mensen met een bijstandsuitkering bevinden zich bij voorbaat al niet in een goede
financiële uitgangspositie. Het stoppen van of korten op de
uitkering zal voor veel mensen een verdere verdieping van
financiële problemen tot gevolg hebben. Gemeenten vragen
daarom expliciet om beleidsvrijheid als ze een sanctie
opleggen, omdat ze ook de persoonlijke omstandigheden
willen laten meewegen. Hoe vaak denkt het kabinet dat
gemeenten gebruik zullen maken van hetgeen met dit
wetsvoorstel aan de wetgeving wordt veranderd? Hoeveel
meer mensen zullen door dit wetsvoorstel uit de bijstand
komen dan zonder dit wetsvoorstel? Daarnaast kan het zo
zijn dat dit wetsvoorstel zelfs slechter is dan de status quo,
want gemeenten geven aan dat dit voorstel hun juist extra
bureaucratie en extra kosten oplevert. Gemeenten zetten
zich nu al in om bijstandsgerechtigden die onvoldoende
Nederlands spreken aan te moedigen om Nederlands te
leren, maar krijgen nu te maken met een wet die ze niet
eens nodig hebben, maar die hun wel meer lasten en meer
kosten oplevert.
Ik krijg graag meer duidelijkheid van de staatssecretaris
waarom de boetes behorende bij de taaleis wel hard in de
wet opgenomen worden terwijl voor andere sancties is
bepaald dat gemeenten die zelf in de verordening moeten
regelen of dat ze via lagere wetgeving worden vastgesteld.
Betekent dit dat gemeenten met betrekking tot de taaleis
minder beleidsvrijheid hebben dan bij sancties op andere
gronden waarbij men zich niet genoeg inspant om aan het
werk te komen? Vanwaar dit verschil? Ik zou graag van het
kabinet horen waar gemeenten dan minder aan zouden
moeten uitgeven of wat ze minder zouden moeten doen
om de bijkomende kosten en lasten van dit wetsvoorstel te
kunnen dragen. Ten koste waarvan moet het gaan? Het lijkt
mij beter om de kosten te investeren in taalcursussen en
in ondersteuning in plaats van in handhaving van deze wet.
Graag krijg ik hierop een reactie.
Vluchtelingen, die relatief vaker een beroep doen op bijstand omdat ze immers niet vanwege gezinshereniging

11 november 2014
TK 22

22-24-5

naar Nederland komen, krijgen hiermee een dubbel signaal.
Aan de ene kant hebben ze op grond van de Wet inburgering minimaal drie jaar de tijd om Nederlands te leren. Aan
de andere kant betekent dit wetsvoorstel, deze wijziging
van de Wet werk en bijstand, dat de mogelijkheid van een
extra sanctie boven het hoofd blijft hangen en dat ze wel
sneller dan binnen drie jaar Nederlands moeten leren. Welke
wet is nu belangrijker?
Ik wil graag meer onderbouwing van de staatssecretaris.
Is dit wetsvoorstel niet strijdig met bijvoorbeeld de Grondwet, met het Europees Verdrag voor de Rechten van de
Mens en andere verdragen en met het Europees recht? Het
voert een sanctie in die vooral gericht lijkt te zijn op
migranten.
Ik wil het ook nog hebben over de haast met dit wetsvoorstel en de tijdigheid ervan. Gemeenten zijn nu volop bezig
met het invoeren van de Participatiewet en de andere
decentralisaties en hebben daar al een enorme klus aan. Ik
vraag mij af waarom er dan zo'n haast is met dit wetsvoorstel, nog los van de vraag of het voorstel zelf wenselijk is.
Ik heb daarom een amendement ingediend waarmee de
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel een jaar wordt verlegd zodat het in ieder geval niet boven op alle andere taken
komt waarmee gemeenten nu al hard bezig zijn. Ik hoor
graag van het kabinet of het klopt dat de taaleis op zijn
vroegst op 1 mei wordt ingevoerd omdat er drie maanden
zit tussen besluitvorming en invoering.
Het zal niet verbazen dat GroenLinks niet positief staat
tegenover dit wetsvoorstel, want het biedt niets nieuws
boven op de maatregelen die gemeenten al kunnen nemen.
Het is zelfs de vraag of ze er wel behoefte aan hebben. Het
draagt alleen maar meer bij aan het stigmatiserende beeld
dat mensen in de bijstand daar alleen maar met straffen uit
zouden willen komen. Onze conclusie is daarom dat het
een puur symbolische VVD-wet is. Ik besteed de kosten die
gepaard gaan met dit wetsvoorstel veel liever aan goede
ondersteuning voor mensen om de Nederlandse taal te
leren of aan een humaan asielbeleid waarin mensen mogen
deelnemen aan de Nederlandse maatschappij via bijvoorbeeld vrijwilligerswerk en waarin mensen met een verblijfsvergunning zo snel mogelijk goed onderdak geboden wordt.
Nog een andere besteding van deze kosten is om de
bezuiniging op de inburgering terug te draaien.

Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Voorzitter. De laatste woorden van de heer Azmani waren
denk ik wel typerend voor dit wetsvoorstel. Hij noemde het
een mooi liberaal wetsvoorstel. O ironie, zeg ik erbij. Een
staatssecretaris van PvdA-huize gaat een wet uitvoeren en
hier verdedigen die getypeerd wordt als een echt mooi
liberaal wetsvoorstel. Eigenlijk was dat ook al mijn conclusie. Mevrouw Voortman eindigde daar ook mee, maar ik
zie dat ook bevestigd in dit debat. Laten we vooropstellen
dat het goed is als mensen Nederlands leren. Dat is goed
voor hun persoonlijke ontwikkeling en dat kan de kans op
een baan zeker vergroten. Dat ontkennen wij zelfs niet, zeg
ik tegen de heer Azmani. Het is ook goed dat de gemeenten
daar aandacht voor hebben. Als mensen langskomen om
een bijstandsuitkering aan te vragen, zouden zij moeten
vragen wat zij kunnen doen om de taalvaardigheid te verbeteren.

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

Maar wie zegt dat dit nu niet gebeurt? Dat impliceert dit
hele wetsvoorstel. Het impliceert dat de gemeenten bij
iedereen die langskomt bij het bijstandsloket, de handen
ervan af trekken en zeggen: alstublieft, hier hebt u uw geld,
succes ermee. Als zij dat zouden doen, zijn zij contra legem
bezig, want in de wet staat al dat de gemeenten re-integratieactiviteiten moeten opleggen aan degenen die bijstand
komen aanvragen. Daarnaast hebben we de Wet werk en
bijstand al aangescherpt op een aantal punten, zodat er al
sancties kunnen worden opgelegd aan onwillenden die
duidelijk laten zien dat zij niet bereid zijn om bij te dragen
aan hun re-integratie.
Voor mijn fractie is de grote vraag bij dit wetsvoorstel dan
ook: wat voegt dit toe? Dat is niet alleen mijn vraag, maar
ik heb de indruk dat de ruim 400 gemeenten dezelfde vraag
hebben. We hebben een behoorlijk pittige brief van de VNG
gekregen, waarin wordt aangegeven op welke punten zij
problemen hebben met dit wetsvoorstel. De VNG is niet
zomaar iets of iemand, maar zij vertegenwoordigt degenen
die deze wet straks moeten uitvoeren. Daarbij valt op dat
zij ten eerste al stellen dat de staatssecretaris helemaal geen
contact heeft gezocht bij de opstelling van dit wetsvoorstel.
Hoe kan het dat, terwijl zij zo afhankelijk is van de
gemeenten die deze wet moeten uitvoeren, zij hen helemaal
niet heeft betrokken bij de opstelling van dit wetsvoorstel?
Denkt zij dat zij het op deze manier toch wel gaat redden
of had zij al zo'n vermoeden dat er weerstand zou komen
van die kant? Dat lijkt mij ook best reëel.
De heer Azmani (VVD):
Mevrouw Schouten vraagt hoe groot het probleem is en zij
zegt dat men dit al doet. Dat zei zij daarnet in de interruptie
en ook in haar bijdrage. Ik las in NRC Handelsblad van
vanmiddag dat de inschatting van de VNG zelf is dat aan
een vijfde deel van de 419.000 mensen die nu in de bijstand
zitten, die taaltoets moet worden aangeboden. Dat geeft
toch al weer dat er mensen in de bijstand zitten die de
Nederlandse taal niet machtig zijn en die de kans moeten
krijgen op een baan of op re-integratie? Wat is daarop haar
reactie?
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Misschien moet de heer Azmani de brief van de VNG even
verder lezen, want daarin wordt een onderscheid gemaakt.
Daarin staat dat de kans op werk niet per definitie wordt
vergroot door dit wetsvoorstel. Er moeten straks een X
aantal taaltoetsen worden aangeboden, waarvan nog niet
eens zeker is of deze ertoe leiden dat die bijstandsontvangers meer kansen krijgen op de arbeidsmarkt. Sterker nog,
de VNG pleit ervoor om ruimte te geven voor maatwerk.
De VNG denkt dat gemeenten op basis van deze wet aan
20% van die 419.000 mensen een taaltoets moeten aanbieden, terwijl dezen daarmee niet méér kans op werk krijgen.
Dat is de crux bij dit wetsvoorstel. Het doel is om de taaltoets te halen, terwijl het doel van de re-integratieplicht
volgens mij zou moeten zijn om te bekijken hoe je iemand
het beste naar werk kunt begeleiden. Die twee zaken worden
door elkaar gehaald. De VVD zegt dat je met de taaltoets
ervoor zorgt dat men gelijk klaarstaat voor de arbeidsmarkt,
maar de VNG zegt dat er misschien wat anders of wat meer
voor nodig is.

11 november 2014
TK 22

22-24-6

De heer Azmani (VVD):
Volgens mij komen we nu wel verder. Mevrouw Schouten
zegt ook dat het 20% is. Het is dus een vijfde deel van
419.000 mensen. Hier staat ook dat dit de inschatting van
de VNG is. In totaal zou er bij een vijfde deel van de mensen
die in de bijstand zitten, een taaltoets moeten worden
afgenomen en een cursus moeten worden aangeboden.
Dan hebben we het nog niet over nieuwe instroom. Dan is
de omvang van het probleem dus bekend. Ik snap de
redenering niet dat de omvang van het probleem niet
bekend zou zijn, of dat we eigenlijk geen probleem hebben.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Ik probeer nogmaals uit te leggen aan de heer Azmani dat
hij twee dingen door elkaar haalt. Het doel van deze wet is
om iedereen het 1F-niveau te laten halen. Het is een beetje
technisch, maar dat is lezen en schrijven op groep 8-niveau.
De VNG zegt dat als wij dat willen doen, het eenmalig 250
miljoen kost en structureel 67 miljoen. Dat wil nog niet
zeggen dat voor de persoon die de taaltoets doet, de kans
op werk groter wordt. Dat is het hele eiereneten. De heer
Azmani is in de veronderstelling dat dat een-op-een het
geval is. De kans dat de mogelijkheden om te werken groter
worden, zal best aanwezig zijn, maar laat ik de bal enigszins
terugkaatsen. Ik zie hier veel mensen uit Midden- en OostEuropese landen die geen woord Nederlands spreken, maar
wel allemaal een baan hebben. Het is dus geen een-opeenrelatie dat je een baan hebt als je de Nederlandse taal
spreekt. Sterker nog, omgekeerd komt het tegenwoordig
ook vaak voor. Dit wetsvoorstel lost het probleem dus niet
per definitie op.
De heer Azmani (VVD):
Voorzitter, …
De voorzitter:
We doen het in tweeën, mijnheer Azmani.
De heer Azmani (VVD):
Dat klopt, maar ik hoorde toch een terugkaatsing van de
bal.
De voorzitter:
Nee, …
De heer Azmani (VVD):
Ja, voorzitter, wat mij betreft is dat uitlokken. Ik wil dan
toch wijzen op het onderzoek van het Centraal Bureau voor
de Statistiek …
De voorzitter:
We doen het in tweeën. Iedereen doet het in tweeën. Ik geef
het woord aan mevrouw …
De heer Azmani (VVD):
… en op het onderzoek van de Universiteit Maastricht, …

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

De voorzitter:
Mijnheer Azmani, we hebben afgesproken om interrupties
in tweeën te doen. Dat geldt ook voor de vertegenwoordiger
van de VVD in deze zaal. U kunt dan blijven doorpraten,
maar ik verzoek mevrouw Schouten om door te gaan met
haar betoog.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Voorzitter. We hadden het net al even over de kosten. De
VNG geeft aan dat gemeenten eenmalig 250 miljoen en
structureel zo'n 67 miljoen kwijt zijn aan de gevolgen van
het wetsvoorstel. De staatssecretaris komt uit op berekeningen van 5 miljoen. Nu zitten we er weleens naast met elkaar
bij de berekeningen — dat komt bij bijna alle wetsvoorstellen wel voor — maar dit gat is toch wel heel groot. Hoe kan
het dat de staatssecretaris uitkomt op 5 miljoen en de VNG
op structureel 67 miljoen? Is dat omdat de staatssecretaris
verwacht dat al die mensen zelf hun eigen taalcursus betalen? Dan kan ik me voorstellen dat je op zo'n 5 miljoen uitkomt. Ik denk dan echter: wie zijn de mensen die daar aan
de balie komen? Dat zijn niet de miljonairs van deze
samenleving. Dat zijn nu net de mensen die een bijstandsuitkering nodig hebben. Als we deze mensen zeggen dat
ze ongeveer €2.500 voor een taalcursus moeten betalen
omdat ze anders geen bijstandsuitkering krijgen, vrees ik
een beetje voor een vicieuze cirkel. Die mensen kunnen dat
bedrag namelijk niet betalen en kunnen dus ook geen bijstandsuitkering meer aanvragen. En dan? Hoe ziet de
staatssecretaris dat voor zich?
De gemeenten hebben ook aangegeven dat zij meer
beleidsruimte willen in de soorten taalcursussen en reintegratie ten aanzien van taal voor de desbetreffende bijstandsaanvragers. Zij geven aan dat ze met maatwerk op
dit gebied meer kans hebben om mensen naar werk te
begeleiden dan wanneer ze iedereen generiek op het 1Fniveau moeten zetten. Deelt de staatssecretaris die mening?
Zo ja, waarom geeft ze de gemeenten die beleidsruimte
dan niet?
Kan de staatssecretaris aangeven wat het doorgaan van dit
wetsvoorstel betekent voor de rest van het participatiebudget? Als de gemeenten meer kosten moeten maken, zal dat
uit het participatiebudget moeten. Er zal zich dan een soort
concurrentie vormen met bijvoorbeeld mensen die in de
sociale werkvoorziening zaten en nu moeten worden
gedetacheerd. We willen toch niet dat dit soort concurrentie
ontstaat en dat die groep wordt verdrongen, omdat wij alle
gemeenten een plicht opleggen om deze taalcursussen aan
te bieden? Ik hoor graag van de staatssecretaris hoe ze dat
zal voorkomen.
Ik denk dat het wel duidelijk is dat voor ons niet vaststaat
dat dit wetsvoorstel veel meerwaarde heeft. Ja, het is prima
als mensen Nederlands leren, maar uiteindelijk gaat het er
ook om of dit wetsvoorstel iets toevoegt aan wat we al
hebben. Wij denken dat dit niet het geval is, omdat er al
een re-integratieplicht is en gemeenten dus al een en ander
kunnen vragen van de bijstandsgerechtigden. Daarnaast
zijn de kosten onzes inziens — niet alleen wij maar vooral
de gemeenten denken dat — veel hoger dan de staatssecretaris inschat en kiepert de staatssecretaris het wetsvoorstel
over de schutting, zoals de heer Van Weyenberg het
noemde, met de bijbehorende kosten. Bovendien staat het
voor ons niet vast dat het uiteindelijk leidt tot een hogere

11 november 2014
TK 22

22-24-7

arbeidsparticipatie van bijstandsgerechtigden. Dat zijn onze
belangrijkste bezwaren. Ook mevrouw Voortman zei dat
gemeenten op dit moment misschien wel andere zaken aan
hun hoofd hebben. Ik hoop dat zij daar nu alle prioriteit aan
geven.

Mevrouw Karabulut (SP):
Voorzitter. Ten eerste wil ik de PVV feliciteren. Ten tweede
wil ik de VVD feliciteren. Ik dacht dat de heer Azmani ook
eindigde met de woorden: dit is een mooi liberaal voorstel.
Het is in ieder geval een "lekker" rechts voorstel, waarmee
werklozen weer eens harder worden aangepakt. Daarover
zal ik later meer zeggen.
Het principe dat taal belangrijk is en dat het belangrijk is
om de taal zo goed mogelijk te spreken, niet alleen om aan
het werk te komen maar ook in het sociale leven, wordt
door niemand ontkend. Sterker nog, dat principe onderschrijft de SP ook. De SP vindt taal een belangrijke sleutel
tot integratie. Het is belangrijk voor samen werken, wonen
en leven. Daarom hebben we de inburgeringsplicht. Daarom
is de re-integratieplicht nu al in de bijstandswet opgenomen.
Daarmee kunnen gemeenten een en ander opleggen aan
mensen die een beroep doen op de bijstand en de taal nog
niet machtig zijn. Het liefste gebeurt dat natuurlijk in
onderling overleg, maar mochten er bakken met mensen
zijn die zich verzetten en zeggen dat ze de taal niet willen
leren, dan kan er voor hen een fikse korting volgen op de
bijstandsuitkering. Dan kom je uiteindelijk ook op de
bedragen die de staatssecretaris nu wil hanteren. Sterker
nog, die wetten zijn flink aangescherpt, ook in voorgaande
jaren. In dat opzicht is het wetsvoorstel volstrekt overbodig.
Daarnaast doet het kabinet niks, maar dan ook helemaal
niks, aan het feit dat grote groepen arbeidsmigranten de
taal ook niet machtig zijn. Die arbeidsmigranten zijn aan
het werk of kortstondig werkloos, maar we weten allemaal
dat het een probleem is dat zij de taal niet machtig zijn. We
hebben talrijke voorstellen gedaan, maar het kabinet doet
niks op dit vlak. In het regeerakkoord stond "geen Nederlands, geen bijstand". Dat klinkt lekker stoer en kort door
de bocht. Het klinkt alsof het makkelijk oplosbaar is. De
minister voor integratie, minister Asscher, was hiervoor
verantwoordelijk. Op welk moment zei de minister tegen
de staatssecretaris: doet u dit maar; ik vind het toch niet zo
handig voor de integratie bij de bijstand; u bent toch lekker
bezig met het pesten van die werklozen; neemt u dit er maar
bij? Daar ben ik benieuwd naar, evenals naar de afweging
die daarbij is gemaakt.
De heer Azmani sprak in zijn prachtige betoog — althans
prachtig in het begin — over taal en mensen. Hij begon met
het verhaal van Koos. Als je mensen wilt ondersteunen,
hun mogelijkheden wilt bieden en hen wilt stimuleren om
de taal te leren, dan moet dat ook wel mogelijk zijn. Maar
dankzij alle wijzigingen weten we dat voor veel mensen de
hoge kosten voor taal- en inburgeringscursussen ook een
drempel vormen. Die drempel wordt niet weggenomen via
de bijstand. Sterker nog, na alle repressieve maatregelen,
zoals de verhuisplicht, de kleedplicht en de torenhoge
boetes, is dit weer een maatregel, een wet waarmee de
staatssecretaris uitkeringsgerechtigden rechtenarmer en
schuldenrijker wil maken.

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

Is er een noodzaak tot het verbeteren van het taalniveau?
Die is er zeker. 250.000 Nederlanders kunnen niet lezen of
schrijven. 1,3 miljoen Nederlanders zijn laaggeletterd,
hebben een taalniveau onder het niveau dat bijstandsgerechtigden volgens de staatssecretaris binnen één jaar
moeten bereiken. Dat is één op de negen Nederlanders.
300.000 mensen zijn zeer laaggeletterd. Het zijn autochtonen
— dat zijn tegenwoordig, geloof ik, "gewone Nederlanders"
— maar ook eerstegeneratiemigranten, dus de generatie
van mijn ouders, die ook heel hard hebben gewerkt maar
die de taal niet machtig zijn of voor wie het ontzettend
moeilijk is om dat niveau te bereiken. Bijna de helft heeft
geen werk. En het zijn natuurlijk vluchtelingen. Zijn dit
mensen die, ook met het huidige strenge regime in de bijstand, zich hier op de een of andere manier aan onttrekken,
omdat gemeenten hun werk niet goed uitvoeren, of die niet
willen, die de boel aan het flessen zijn, en die echt berispt
en door elkaar geschud moeten worden met heftige kortingen op het bestaansminimum? Neem de alleenstaande
ouder. Als die wordt gekort omdat die de taal onvoldoende
machtig is, dan komt hij of zij in plaats van op een uitkering
van €650 uit op een uitkering van nog geen €520. Daar
hebben wij het over, over het korten op en het omlaag
trekken van het sociaal minimum.
Het antwoord vond ik niet in de stukken van de staatssecretaris. Werkelijk waar, geen enkele onderbouwing. Moet het
aantal uitkeringsgerechtigden omlaag? Zeer mee eens. Dat
zegt de staatssecretaris met dit wetsvoorstel te willen
bereiken. In plaats van meer mensen met een uitkering, in
plaats van meer verarmingspolitiek, in plaats van het wegbezuinigen van baan en inkomens, zou de staatssecretaris
moeten investeren in mensen. Vanochtend was er het
bericht dat steeds meer mensen die al problematische
schulden hadden, steeds problematischer schulden krijgen.
Dat is ook een groot aantal bijstandsgerechtigden. Dat is
wat je met dit wetsvoorstel bereikt. Hoeveel mensen aan
een baan worden geholpen, is mij een raadsel. Ik heb wel
de laatste cijfers over de bijstand paraat. Daaruit blijkt dat
sinds 2012 het aantal mensen in de bijstand met 50.000 is
gegroeid. Erkent de staatssecretaris dat haar bijstandsbeleid
in ieder geval tot nu toe faalt? Is dit het wetsvoorstel dat
daarin verandering moet brengen?
Andere collega's hebben het ook gevraagd: waarom is dit
wetsvoorstel eigenlijk nodig? Er zijn al zo ontzettend veel
mogelijkheden om mensen die dat nodig hebben een
duwtje in de rug te geven, of verplichtingen op te leggen
of een heftige boete op te leggen. Wat draagt het wetsvoorstel bij aan het aan het werk komen van mensen? Gaat het
inderdaad jaarlijks om 400 mensen? Moeten wij daar dit
regime voor optuigen? Dat is namelijk wat ik terugvind in
de nota naar aanleiding van het verslag. Kunnen die mensen
niet veel beter aan een baan geholpen worden via bijvoorbeeld een goed re-integratietraject? Hoe gaat de staatssecretaris voorkomen dat een deel van de mensen uit beeld
raakt, straks de taal niet spreekt en dan nog slechter kan
rondkomen? Als het de staatssecretaris menens is om al
die honderdduizenden mensen vooruit te helpen, adviseer
ik haar een offensief te beginnen rondom onderwijs en taal,
maar ook wat dat betreft zie ik dit kabinet alleen maar
drempels opwerpen, die het mensen moeilijker maken in
plaats van ondersteunen. Zelfs organisaties die zich inzetten
voor het bestrijden van laaggeletterdheid maken zich grote
zorgen over deze wet. Ook zij zeggen dat je mensen moet
begeleiden en ondersteunen. Ik krijg daar graag een reactie
op van de staatssecretaris.

11 november 2014
TK 22

22-24-8

Vluchtelingen moeten nu een inburgeringstraject doorlopen
om de verblijfsstatus definitief te krijgen. Daar mogen zij
drie jaar over doen. We weten echter allemaal dat velen,
zeker als dit niet in het kader van gezinshereniging gebeurt
maar als vluchteling, de eerste jaren afhankelijk zijn van
een bijstandsuitkering. Ze moeten eerst drie jaar een
inburgeringstraject volgen, met alle kortingen en straffen
waarvan sprake kan zijn. Vervolgens komen ze bij een
gemeente en die zegt het volgende. Bij ons moet u het
binnen één jaar halen, maar tussendoor gaan we u helemaal
gek toetsen, want we toetsen om de paar maanden. Anders
korten wij u op uw uitkering. Sterker nog, dat gaan we al
doen, want we hebben nog niet gezien dat u voortgang
maakt. Het lijkt mij dat deze groep sowieso buiten deze wet
moet vallen. Graag krijg ik daarop een reactie van de
staatssecretaris.
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten zegt dat de
uitvoering van de wet veel meer gaat kosten dan de
staatssecretaris aangeeft. Waarin zit dat verschil? Uit een
berekening van de VNG blijkt dat het jaarlijks om 67 miljoen
euro gaat, maar de staatssecretaris komt uit op 5 miljoen.
Hoe kan dit en waarop is deze berekening gebaseerd? Is
het niet wijs om dit eens transparant op papier te zetten?
Klopt het dat de VNG misschien niet is gekend in dit wetsvoorstel omdat zij grote uitvoeringsbezwaren en technische
bezwaren heeft, wat even niet paste in het plannetje dat de
staatssecretaris van de VVD en indirect de PVV moet uitvoeren?
Uit een eigen rondgang langs een aantal gemeenten die
wij hebben uitgevoerd, blijkt dat eigenlijk niemand de wet
ziet zitten. Deze zorgt voor extra rompslomp, helpt mensen
van de regen in de drup en is totaal overbodig. Waarom
worden deze signalen niet serieus genomen?
Dan kom ik nu op een aantal concrete, nader gespecificeerde en volgens mij zeer relevante vragen, waarmee wij
wellicht de staatssecretaris zouden kunnen overtuigen. In
de brief van de VNG staat — de staatssecretaris kan zich
daar wellicht iets bij voorstellen — dat het niet bij iedereen
past om mensen te verplichten om binnen een jaar de taal
op het vereiste niveau te leren. Dit is ontzettend afhankelijk
van het individuele niveau. De nadruk op de toetsing maakt
juist dat dit leidt tot hoge uitvoeringskosten en tot minder
investering in bijstandsgerechtigden. Kan de staatssecretaris
hierop een reactie geven? Voorts zeggen deskundigen over
de taaltoets an sich dat deze ingewikkeld is en dat je daarmee nooit alle aspecten kunt toetsen. Met toetsing na een
halfjaar, zoals de staatssecretaris gemeenten wil opleggen,
kun je nauwelijks de voortgang toetsen. Het is natuurlijk
niet voor niets dat wij bij de inburgering voor een periode
van drie jaar hebben gekozen. Ook op dat punt krijg ik graag
een reactie.
Het laatste belangrijke punt is de doelstelling van de
staatssecretaris, namelijk dat betere beheersing van de taal
moet leiden tot meer uitstroom. De gemeenten zeggen dat
dit ongelooflijk lastig wordt, omdat zij niet de ruimte krijgen
om de investering te doen die nodig is. Ook mogen zij een
taalcursus niet achterwege laten als deze helemaal niet van
toepassing is. Op deze punten krijg ik ook graag een reactie
van de staatssecretaris.

omdat op grond van de huidige bijstandswet werklozen
verplicht kunnen worden en verplicht zijn om al het mogelijke te doen om aan het werk te komen, dus ook taalonderwijs. Het is overbodig omdat er geen aanleiding, onderbouwing of bewijs is voor de bewering dat het nodig is dat er
een speciale strafwet komt voor laaggeletterde, analfabete
migranten en eerstegeneratiemigranten en vluchtelingen.
Staatssecretaris Klijnsma heeft als aannemer van rechtse
rotklussen weer eens een flinke klus aangenomen. Dat is
haar goed recht, maar ik vind het wel beschamend. Terwijl
de arbeidsgehandicapten de laan uit worden gestuurd, het
aantal mensen in de bijstand oploopt, steeds meer bijstandsgerechtigden in een uitzichtloze situatie en in een schuldensituatie belanden, komt de staatssecretaris weer met twee
handen geld afpikken van de mensen met de laagste inkomens. Mijn vraag aan de staatssecretaris is: hoe lang bent
u van plan hiermee door te gaan? Bestaat er een mogelijkheid, bijvoorbeeld wanneer alle feiten daarop wijzen, om
af te zien van de wet? Ik zeg het de gemeenten na: de taaleis
heeft een groot negatief effect op gemeenten en veroorzaakt
veel bureaucratie, extra kosten en wat mij betreft ook een
tweedeling in de samenleving. Ik zou zeggen: stop er
gewoon mee.

De heer De Graaf (PVV):
Voorzitter. Tegen mensen die in Nederland zijn, zeggen we
gewoon: doe je best. Tegen mensen die er al heel lang zijn,
zeggen we ook: doe je best. Aan mensen die nieuw naar
Nederland komen, behoren wij te vragen: wat komt u hier
eigenlijk doen? Dat moet eigenlijk altijd de vraag zijn die
we aan immigranten stellen. Aan iedere immigrant moeten
wij de vraag stellen: wat komt u hier eigenlijk doen? Ongeacht of hij via gezinshereniging of als asielzoeker binnenkomt, of dat hij met prioriteit via de woningbouw een huisje
krijgt toegewezen, nog voor een Duindorper in Duindorp
zelf, of dat hij door al die SP-Kamerleden thuis wordt
opgevangen. We mogen er — en dan druk ik me nog
zachtjes uit — niet voetstoots van uitgaan dat iedereen die
Nederland binnenkomt, hier komt om bij te dragen aan de
opbouw van dit land. Schooluitval, criminaliteit, uitkeringsafhankelijkheid en het opslurpen van integratiesubsidies,
ik noem maar een paar van de topprestaties van immigranten uit vooral islamitische landen.
In andere westerse landen, ik noem Australië, Canada of
de VS, is het heel normaal dat je eerst een aantal jaren bijdraagt aan zo'n land, dat je keihard werkt en belasting
betaalt, in plaats van dat je meteen begint met de potten
van de sociale zekerheid leeg te eten. Dat is heel normaal.
Dat vinden wij ook normaal als wij zelf daarheen zouden
gaan. Als het echter om Nederland gaat, vinden we het
ineens heel anders, tenminste, een groot deel van deze
Kamer vindt dat. Niet een groot deel van de bevolking vindt
dat, maar wel een groot deel van deze Kamer. Dan zijn het
ineens allemaal zielige en kwetsbare mensen, allemaal. Wij
stellen als PVV dan ook dat je eerst tien jaar gewerkt moet
hebben om recht te krijgen op een uitkering, welke uitkering
dan ook. Raak je eerder werkloos, dan dien je gewoon weer
te gaan. Net zoals het u en mij zou overkomen als we in
een ander land willen wonen. Daar is niets geks aan. Ik wil
graag een gemotiveerd oordeel horen van de staatssecretaris over dit standpunt.

Dit wetsvoorstel is overbodig — ik vat het even samen —
omdat nieuwkomers op grond van de Wet inburgering
verplicht zijn om Nederlands te leren. Het is overbodig

De PVV is voorstander van een taaleis voor bijstandsgerechtigden. Iedereen die een uitkering ontvangt, moet het

Tweede Kamer

11 november 2014
TK 22

Taaleis Wet werk en bijstand

22-24-9

Nederlands zodanig beheersen dat hij of zij een baan kan
vervullen. Ook in ons laatste verkiezingsprogramma hebben
wij opgenomen dat goed Nederlands spreken een van de
voorwaarden is voor het verkrijgen van een uitkering. Je
zou denken dat wij met deze wet op onze wenken worden
bediend, maar wij vinden dit een typisch compromis tussen
de PvdA en de VVD, waarbij de PvdA wederom heeft
gewonnen. Er wordt in deze wet een belabberd taalniveau
gevraagd. Gemeenten bepalen uiteindelijk wie wel en wie
niet wordt afgewezen, op grond van een taaltoets die ze
zelf mogen vormgeven. Er zijn ruime uitzonderingsbepalingen opgenomen met betrekking tot het ontbreken van verwijtbaarheid en nog een aantal omstandigheden die de
gemeente nader kan invullen. Het voorstel heeft dan ook
alles in zich om een dode letter te worden. Daar moeten
we dus iets aan wijzigen.
De PVV vindt de taaleis van minimaal 1F gewoon te laag.
Dat is het taalniveau dat ook geldt voor einde basisonderwijs. Volgens de regering is hiervoor gekozen, omdat het
overeenkomt met het taalreferentieniveau in het inburgeringsexamen. Dat is wat ons betreft onvoldoende om te
kunnen functioneren op de arbeidsmarkt. Het onderwijs
stelt inmiddels terecht hogere eisen om aan de behoefte
van de arbeidsmarkt en de samenleving te kunnen voldoen.
Om een vmbo-diploma te behalen, moeten leerlingen voldoen aan de eisen voor taal en rekenen op referentieniveau
2F. Hetzelfde niveau geldt voor de mbo-startkwalificatie,
zeg maar mbo-1. Zelfs voor de minimale vereiste voor
leerplichtigen om de arbeidsmarkt te betreden, is niveau
1F onvoldoende. De PVV pleit er dan ook voor om in de wet
minimaal niveau 2F op te nemen. Als het goed is, is ons
amendement daartoe net ingediend. Het is een heel kort
amendement; het kost één seconde om het te lezen. Dat is
— en ik citeer het regeringsstandpunt — het niveau dat
iedere burger moet beheersen om op het gebied van taal
en rekenen goed te kunnen meekomen in de samenleving.
Graag hoor ik op die discrepantie een reactie van de
staatssecretaris.
Mevrouw Karabulut (SP):
Ik vraag mij af of dit op alle Nederlanders van toepassing
moet zijn of alleen op een bepaald type Nederlander.
De heer De Graaf (PVV):
Kan mevrouw Karabulut uitleggen wat zij bedoelt met "een
type Nederlander"? Ik deel Nederlanders niet in in types.
Wij hebben mensen met flaporen, grote neuzen, blond haar
en donker haar.
Mevrouw Karabulut (SP):
Ja, donker haar. Is dit van toepassing op alle Nederlanders
of alleen op allochtone Nederlanders?

ken, ook mensen in achterstandswijken en mensen die
laaggeletterd zijn, die zich wel heel goed kunnen uitdrukken.
Mevrouw Karabulut (SP):
Die ken ik ook. Dat hebben wij dan gemeenschappelijk. Doet
de heer De Graaf al die honderdduizenden mensen die dit
niveau niet binnen een jaar kunnen bereiken niet tekort?
Dit zijn mensen die laaggeletterd zijn of moeite hebben met
de taal. Het kan ook gaan om mensen die dialect spreken.
De heer De Graaf (PVV):
Ik spreek zelf ook Schevenings en Haags. Het Amsterdams
en Rotterdams beheers ik redelijk. Ik snap uw vraag wel.
De SP heeft een beleid dat erop gericht is om van 16,4 miljoen Nederlanders — of misschien zijn het er intussen 16,5
miljoen — dus van iedereen, een slachtoffer te maken. Zij
wil van iedereen een zielig figuur maken. Als je dat doortrekt, werkt er uiteindelijk niemand meer in Nederland en
moet de overheid voor iedereen een bepaald basisinkomen
genereren. De vraag die de SP niet weet te beantwoorden,
is wie dat geld bij elkaar scharrelt. Het gaat erom dat wij
mensen de kans geven om zelf als weerbaar persoon op te
treden, zelf dingen te leren en zelf interesses te ontwikkelen.
Mensen moeten niet lam worden geslagen door het
geknuffel en dergelijke. Dat laatste zit heel erg in de SP,
waardoor de sociale zekerheid een hangmat wordt in plaats
van een vangnet.
Mevrouw Karabulut (SP):
Waarvan akte. U geeft uw achterban een kans door hen
honderden euro's af te pakken.
De voorzitter:
U hebt twee keer geïnterrumpeerd. Mevrouw Voortman wil
de vlag overnemen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Zeker. De heer De Graaf geeft geen antwoord op de vraag
van mevrouw Karabulut. Het niveau dat de heer De Graaf
voorstelt, wordt ook door veel autochtone Nederlanders
niet gehaald. Je kunt dan verwachten dat gemeenten op
dit punt niet alleen te maken krijgen met mensen van
migrantenafkomst maar ook met autochtone Nederlanders,
bijvoorbeeld mensen die alleen dialect spreken. Gemeenten
moeten dan ook deze mensen die taaleis opleggen. Ik wil
van de PVV weten waar dat uit betaald moet worden. Wat
moet er dan minder gebeuren bij sociale diensten?

De heer De Graaf (PVV):
O, dat is de vraag. Ik heb duidelijk gezegd dat die eis op
iedereen van toepassing is. Het is ook het regeringsstandpunt dat niveau 2F bereikt moet worden. Aan het begin van
mijn betoog heb ik al aangegeven dat wij tegen iedereen
die al in Nederland is en die al heel lang Nederlander is,
moeten zeggen: doe hartstikke je best om goed te leren
lezen en schrijven. Ik moet eerlijk zeggen dat ik veel mensen

De heer De Graaf (PVV):
Het is een linkse reflex om meteen mensen die dialect
spreken — maar wel Nederlands kunnen schrijven, hoe
gebrekkig soms ook — onder de mantel van de verzorgingsstaat te willen brengen, om van al die mensen slachtoffers
te maken en om al die mensen mee te nemen in het
geknuffel van "wij gaan het voor je regelen". Nee, mensen
die dialect spreken, spreken geen belabberd Nederlands,
maar een Nederlands dialect. Dat is heel iets anders. Ik heb
al gezegd dat ik ook Schevenings spreek, maar gelukkig
ook ABN, ten minste het lijkt erop.

Tweede Kamer

11 november 2014
TK 22

Taaleis Wet werk en bijstand

22-24-10

Het gaat om mensen die al lange tijd in Nederland zijn en
hun bijdrage hebben geleverd. Door regeringsbeleid of
door GroenLinks-wensen zijn zij in de bijstand terecht
gekomen. Die mensen moet je niet pakken. Daarom zijn er
aan de achterkant van de wet ambtenaren en colleges actief.
Als mensen Nederlands spreken en hebben gewerkt, heb
je al een ander verhaal. Deze mensen zijn door regeringsbeleid in de bijstand terechtgekomen, want de werkloosheid
is nogal aangejaagd door die linkse voorstellen van de
afgelopen twee jaar. Natuurlijk moet je die mensen niet
pakken, maar je moet er wel voor zorgen dat de mensen
de ruimte hebben en de gelegenheid krijgen om zich
beschikbaar te stellen voor de arbeidsmarkt.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Als je uitgaat van taalniveau 2F, dan vallen daar veel meer
mensen onder dan de heer De Graaf nu doorheeft. Dan gaat
het ook om mensen die alleen dialect spreken maar wel
degelijk een bijdrage kunnen leveren op de arbeidsmarkt.
Deze mensen moeten wat mij betreft niet zo'n taaleis
opgelegd krijgen. Kennelijk vindt de heer De Graaf dat wel,
want anders zou hij dit amendement niet indienen. Als je
uitgaat van 2F, dan wordt de groep die gepakt wordt veel
groter dan de PVV kennelijk doorheeft.

namelijk dat dit een overbodig wetsvoorstel is met zelfs
ongewenste effecten.
De heer De Graaf (PVV):
Mevrouw Schouten loopt er misschien wat op vooruit. We
krijgen immers nog een hoop antwoorden van de staatssecretaris hierop. De beleidsvrijheid van de gemeenten mag
wat ons betreft worden ingeperkt. Daar heeft mevrouw
Schouten me net wel goed begrepen. Die beleidsvrijheid
mag wat ons betreft worden ingeperkt. Als je namelijk
iedereen een uitzonderingspositie gunt, kun je straks voor
elke Nederlander een aparte wet gaan maken. Als je dat
beleid doortrekt, kom je uit op 16,4 miljoen wetten, met
voor iedereen een eigen uitzonderingsbepaling. Dat gaat
natuurlijk niet werken. Nu wordt het CDA ingeschakeld, zie
ik. Als je er zelf niet uitkomt, moet je met zijn allen komen,
natuurlijk. De beleidsvrijheid moet echter worden ingeperkt.
Als je op vrijdagmiddag metafysische jeuk krijgt omdat je
naar de moskee wilt, krijg je een uitzonderingsbepaling. Ja,
dat is misschien een beetje een moeilijk begrip. Dat is ABN.
Maar dan krijg je dus een uitzonderingsbepaling. Als iemand
met een ander soort jeuk rondloopt, bijvoorbeeld dyscalculisch of dyslectisch is, krijg je een uitzonderingsbepaling.
Ik zei al: je moet ervoor zorgen dat er geen wildgroei komt
aan uitzonderingsbepalingen, want dan ga je met deze wet
het schip in.

De heer De Graaf (PVV):
Ik deel deze mening niet.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Als ik de woorden van de heer De Graaf goed weeg, zegt
hij: ik wil de beleidsvrijheid voor de gemeenten behouden.
Volgens hem — het is niet mijn mening — moeten de
gemeenten immers het onderscheid kunnen maken tussen,
zeg maar, de autochtonen en de allochtonen.
De heer De Graaf (PVV):
Dat heb ik niet gezegd.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Oké, laat ik het dan zo zeggen: tussen diegenen die door
het kabinetsbeleid in de bijstand terecht zijn gekomen en
diegenen die geen Nederlands spreken en uit het buitenland
komen. Zo heb ik het begrepen van de heer De Graaf. Maar
dit wetsvoorstel regelt nou juist dat dat onderscheid er niet
meer kan komen. De gemeenten zijn hiermee verplicht om
het zo uit te gaan voeren. Stemt de heer De Graaf dan tegen
dit wetsvoorstel?
De heer De Graaf (PVV):
Ik zal de antwoorden van de staatssecretaris afwachten en
heel goed beluisteren om te zien wat wij doen.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Als ik het goed begrijp, wil de heer De Graaf meer beleidsvrijheid voor gemeenten en eigenlijk weer terug naar de
situatie zoals die nu is. Gemeenten hebben die beleidsvrijheid namelijk en kunnen die eisen opleggen. Het is misschien op heel andere gronden, maar het lijkt mij dat de
heer De Graaf tot dezelfde conclusie komt als mijn fractie,

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

De heer Pieter Heerma (CDA):
Volgens mij gaf de heer De Graaf net aan dat in het PVVverkiezingsprogramma van 2012 stond: geen bijstand als
je de Nederlandse taal niet beheerst. Begrijp ik nou goed
dat hij bij deze wetsbehandeling stelt dat je geen bijstandsuitkering moet krijgen als je de taal niet beheerst op niveau
2F? Of zegt hij: er moet een inspanningsverplichting zijn
om de taal te leren, richting 2F? Is het dus hetzelfde als wat
in het PVV-verkiezingsprogramma staat of gaat hij nu uit
van een inspanningsverplichting, alleen naar een hoger
niveau dan wordt voorgesteld door het kabinet?
De heer De Graaf (PVV):
In het PVV-verkiezingsprogramma staan een heleboel mooie
dingen. Een aantal die hiermee te maken hebben, zal ik
eruit pikken. Als je in Nederland geen arbeidsverleden van
tien jaar hebt opgebouwd, heb je überhaupt geen recht op
een uitkering. Als je als immigrant Nederland binnenkomt
en na een bepaalde tijd nog steeds een belabberde
beheersing van het Nederlands hebt, krijg je ook geen uitkering. Dat staat erin.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Dat was geen antwoord op het tweede deel van mijn vraag.
Het voorstel dat hier ligt, ligt dat in het verlengde? Als je
de taal niet spreekt of beheerst, moet dat op 2F, want anders
krijg je geen uitkering? Of ligt hier nu een voorstel van de
PVV om een inspanning te leveren om je taal op dat 2Fniveau te krijgen?
De heer De Graaf (PVV):
Het gaat om het resultaat. Niet de inspanningsverplichting,
maar de resultaatsverplichting is belangrijk. Met al die
inspanningsverplichtingen, die we ook in het voorjaar met

11 november 2014
TK 22

22-24-11

allerlei wetten hebben behandeld, kom je immers niet ver.
Nogmaals: dan kom je inderdaad op 16,4 miljoen uitzonderingsbepalingen. Als we het beleid van de SP volgen, komt
iedereen in de bijstand. Dan krijg je zo veel uitzonderingsbepalingen, met allemaal mooie inspanningsverplichtingen.
Dan is het einde zoek.

hem aan de kant van de immigranten, van mensen die al
jaren thuiszitten en geen enkele inspanning hebben geleverd om tot welk resultaat dan ook te komen. Daar ligt het
probleem. Het is een mooie afleidingsmanoeuvre om het
iedere keer op die ene Drent uit Emmen of Coevorden, of
op die ene Groninger uit Scheemda te gooien, maar daar
ligt het probleem niet.

Over de gemeentes hebben we het ondertussen wel gehad.
Ik heb nog een paar seconden. Heeft de staatssecretaris
een inschatting gemaakt van het aantal mensen van wie
uiteindelijk de uitkering wordt gekort? In de memorie van
antwoord staan wel wat getallen genoemd, maar niet heel
duidelijk. Dus van hoeveel mensen denkt de staatssecretaris
dat uiteindelijk de uitkering zal worden gekort of afgenomen? Of moeten we over twee jaar constateren dat er niemand is gekort, vanwege het feit dat al die mensen die het
Nederlands onvoldoende beheersen om klaar te zijn voor
een baan, dyslexie of dyscalculie en dergelijke blijken te
hebben?

Mevrouw Karabulut (SP):
Oef! Wat kent de PVV de mensen slecht. Voor mij maakt
het niet uit of iemand nou een migrantenachtergrond heeft
of niet. Feit is dat heel veel mensen die hun stinkende best
doen, die nu misschien werken maar straks afhankelijk zijn
van bijstandsuitkering, dat gestelde 2F-niveau never nooit
zullen halen. Tegen hen zegt de PVV nog net geen "raus",
maar wel gewoon keihard: weg met de uitkering. Bedankt,
PVV, dan weten alle mensen in Limburg, Twente en Friesland dat ook vanaf nu.

Ik heb nog vijf seconden voor mijn laatste vraag. Is de
staatssecretaris bereid om de Kamer twee keer per jaar op
de hoogte te stellen van de vorderingen aangaande de
vorige vraag? Deze cijfers zijn natuurlijk nodig om het beleid
te kunnen controleren. Tot slot mogen wat ons betreft de
kosten van de taaltoets niet op de belastingbetaler worden
verhaald. We verzoeken de regering dan ook om de uitvoeringskosten van vijf miljoen te schrappen. Graag krijg ik
een reactie daarop van de staatssecretaris.

De heer De Graaf (PVV):
Het is totale onzin wat mevrouw Karabulut hier zegt. Daarnaast is het een heel smerige insinuatie om het woord
"raus" hier te gebruiken. Die laat ik graag voor rekening van
de SP. Als mevrouw Gesthuizen volgende keer weer naar
de Kristallnachtherdenking gaat, kan zij er misschien aan
denken. Ik neem er afstand van en ga er verder niet op
reageren.

Mevrouw Karabulut (SP):
Neem als voorbeeld Nederlanders uit Friesland, Limburg
of Twente, die dialect spreken, die heel hard hebben
gewerkt, maar die door omstandigheden — onder andere
veroorzaakt door het kabinet — nu werkloos zijn en afhankelijk worden van de bijstandsuitkering. Vallen die mensen
wat betreft de PVV ook onder het wetsvoorstel? Want die
mensen beheersen het 2F-niveau niet. Klopt het dat die dus
allemaal worden gekort op de uitkering?
De heer De Graaf (PVV):
Ik ben daar net al duidelijk over geweest. Ik snap de verhelderende vraag dus niet. Of mevrouw Karabulut moet
gewoon een extra kans willen nemen, dat snap ik ook wel.
Kan mevrouw Karabulut mij dan uitleggen hoeveel mensen
uit Drenthe vanwege hun dialect het 2F-niveau niet bereiken? Hoeveel mensen in Limburg, of specifieker in Landgraaf of Kirchroa — over dialect gesproken — daar exact
onder 2F-niveau vallen vanwege hun dialect?
Mevrouw Karabulut (SP):
Of dat nou één iemand is, of tien of honderd mensen zijn,
dat maakt niet uit. Mijn vraag is of zij gekort worden of niet.
De heer De Graaf (PVV):
Iemand die Limburgs spreekt, wordt geacht ook Nederlands
te spreken. Voor de een is dat misschien moeilijker dan
voor de ander. Mijn ervaring is dat ik met de meeste mensen in Limburg gewoon een normaal gesprek kan voeren.
Waarom zou je die mensen korten als die mét de beheersing
van hun taal beschikbaar zijn voor de Nederlandse markt?
Het probleem zit hem niet aan die kant. Het probleem zit

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

De heer Pieter Heerma (CDA):
Voorzitter. Dit is toch weer een bijzondere wetsbehandeling.
De heer Azmani stelde net namens de VVD dat het een
mooie liberale wet is. Mevrouw Karabulut stelde in lijn met
de inbreng van de heer Azmani allerlei vragen aan de
staatssecretaris. De woordvoerder van de PVV stelt echter
dat het een linkse wet is en dat de Partij van de Arbeid heeft
gewonnen. Als de heer Kerstens het zo een mooie sociaaldemocratische wet noemt, is de cirkel wat dat betreft compleet.
Voorzitter. Dit wetsvoorstel stelt dwingender kaders voor
gemeenten als het gaat om de inspanning die zij aan bijstandsgerechtigden moeten vragen om de Nederlandse
taal te leren. Het is door diverse woordvoerders hier al met
diverse mate van stelligheid al gezegd: het niet-beheersen
van de Nederlandse taal kan wel degelijk een sta-in-de-weg
zijn voor het vinden van werk. Daarom vroegen wij eind
vorig jaar bij de behandeling, volgens mij in een WGO, van
de bijstandswet die toen voorlag waarom dit onderdeel,
dat in het regeerakkoord was aangekondigd, niet al in die
wet zat. Volgens mij past dit voorstel zowel qua aard als
qua invulling prima bij het wetsvoorstel dat toen voorlag.
Mevrouw Karabulut refereerde hier in haar termijn ook al
aan, maar vanuit een zeer negatieve insteek. Dat is vanuit
de SP een consequente lijn. De SP was zeer kritisch over
de eisen die daar werden gesteld en is weer zeer kritisch
over de eisen die hier worden gesteld.
De Raad van State geeft de wet qua uitvoerbaarheid een
vrij positieve beoordeling. De heer Azmani gaf dat net al
aan. De Raad van State stelt in zijn rapport deze wet vanuit
Europees recht en het evenredigheidsbeginsel zelfs begrijpelijk te vinden. Ik wil graag een reflectie van de staatsse-

11 november 2014
TK 22

22-24-12

cretaris op deze wet vanuit dat Europees recht en dat
evenredigheidsbeginsel waar de Raad van State naar verwijst. De heer Azmani vroeg daar ook al om. Tegelijkertijd
rijst de vraag, die verschillende fracties in dit huis al hebben
gesteld: wat kost de wet en wat levert hij op? Het kabinet
heeft in de verschillende stukken rond deze wet het bedrag
van 5 miljoen staan. Het zou 5 miljoen kosten, dat bedrag
krijgen deze gemeenten en het zou 400 uitkeringen schelen
en daarmee 5 miljoen opleveren. Vorige week bereikte ons
echter een brief vanuit de VNG. Deze brief was deels ontstemd en deels zeer bezorgd en kritisch. Het ontstemde
gedeelte kwam voort uit het feit dat de VNG aangaf dat zij
in de aanloop naar het wetsvoorstel niet geconsulteerd is
en dat er ook niet om een uitvoeringsadvies is gevraagd.
Ik zou de staatssecretaris willen vragen of dit klopt en
waarom dat niet is gedaan.
De VNG noemt in deze brief — dat is door verschillende
woordvoerders ook al aangegeven — met betrekking tot
de opstartkosten en de uitvoeringskosten een bedrag dat
veel hoger ligt dan de 5 miljoen die het kabinet noemt. Ik
wil hier graag een reactie op van de staatssecretaris. De
vraag daarbij is of de bedragen die de VNG noemt reëel of
overdreven zijn. Ik zou hier graag een reactie op willen,
want als de bedragen die de VNG noemt, kloppen — de
heer Azmani zei al dat een vijfde van alle bijstand getoetst
zou moeten worden — geeft de VNG daarmee ook aan dat
het probleem veel groter is dan waar het kabinet van uitgaat
met het bedrag dat zij noemt. Ik wil graag dat de staatssecretaris daarop ingaat in haar antwoord. Dat mag ook
schriftelijk voorafgaand aan haar antwoord in eerste termijn,
komende donderdag. Dat sluit aan bij het ordevoorstel dat
werd gedaan toen het debat al begonnen was.
Ik ben ook erg benieuwd naar de reactie van de staatssecretaris op het voorstel van de VNG over de harde eis van 1F.
Ziet zij daar wat in of ziet zij juist dat er risico's in zitten dat
er te weinig gebeurt aan het leren van de Nederlandse taal?
Ik begrijp uit de stukken van het kabinet dat 1F aansluit bij
het niveau dat we bij de inburgering vragen. Ik krijg daarop
graag een reflectie van de staatssecretaris.
Ook van VluchtelingenWerk Nederland hebben we een brief
gekregen. VluchtelingenWerk verwijst naar de dubbele
verplichting die nu zou gaan gelden voor bijvoorbeeld
vluchtelingen. Het gaat daarbij om de termijn die er is voor
de inburgering om A2-niveau te leren. Als men tegelijk bijstand aanvraagt, ligt er de vraag om binnen vier weken te
starten met het leren van de Nederlandse taal. Ik krijg graag
van de staatssecretaris een reactie op deze brief en de
dubbele verplichting waarover VluchtelingenWerk het heeft.
De voorzitter:
Het woord is aan de heer Kerstens namens de PvdA-fractie.
Ook bij zijn inbreng geldt dat we interrupties in tweeën
doen.

De heer Kerstens (PvdA):
Voorzitter. De Partij van de Arbeid wil dat iedereen meedoet
in onze samenleving en mee kan doen en dat iedereen
daartoe kansen krijgt en die ook pakt. Daar heeft namelijk
iedereen profijt van, in de eerste plaats degene om wie het
gaat, maar ook de samenleving als geheel, wij allemaal
dus. Dat meedoen kan natuurlijk in verschillende vormen.

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

Dat kan door actief te zijn in je straat of je buurt, maar toch
vooral ook op de arbeidsmarkt. Werken, een baan, betekent
immers veel meer dan een keer per maand een loonstrookje
en het daarbij behorende salaris ontvangen. Het betekent
vaak ook structuur in je leven, sociale contacten opdoen,
jezelf ontwikkelen, meedoen en ertoe doen. De Partij van
de Arbeid wil iedereen die in, met en door zijn werk vooruit
kan komen in het leven maar er net even wat meer of een
heleboel meer hulp bij nodig heeft, die hulp ook geven door
niet het stempeltje dat iemand heeft doorslaggevend te
laten zijn, maar wel wie iemand is, wat iemand kan, wat
iemand zelf doet, wat iemand wil en wat ervoor nodig is
om daar te komen.
Na de zwaarste economische crisis van na de Tweede
Wereldoorlog klimt Nederland uit het dal. De werkgelegenheid groeit inmiddels al vijf maanden achter elkaar. Hoewel
nog steeds te veel mensen hun baan verliezen en tegen
hun wil aan de kant staan, komen er al een tijd steeds meer
mensen aan het werk. De arbeidsmarkt groeit weer. Om je
kansen op de arbeidsmarkt te vergroten, maar ook gewoon
om beter mee te kunnen doen in onze samenleving, is het
bijvoorbeeld van belang dat je onze taal spreekt en begrijpt,
op straat, in de winkel, op de school van je kinderen, bij de
dokter, bij een sollicitatie en op de werkvloer. Nederlands
kunnen spreken en verstaan vergroot je kans enorm en
vergroot je wereld enorm. Dat zie ik zelf elke keer als ik bijvoorbeeld op bezoek ga bij Stichting Piëzo, hier vlakbij in
Zoetermeer. Ik kom daar weleens over de vloer. Voor de
niet-elektrische barbecueërs onder ons: met een Piëzoontsteking is één vonkje genoeg om de boel aan de gang
te krijgen. Net zoals één vonkje, vaak in de vorm van een
eenvoudige taalcursus, genoeg is om de mensen bij Piëzo
te laten opbloeien. Ik zie ze opbloeien daar. Er gaat vaak
letterlijk een nieuwe wereld open voor de mensen die bij
Piëzo Nederlands leren, die er daardoor letterlijk eens uit
komen, die nieuwe contacten opdoen en die vaak echt
gewoon weer zin krijgen in dingen. Ze zetten stappen in
hun ontwikkeling, in wat ze kunnen, in wat ze willen en in
wat ze bereiken. Van het leren van een taal via eenvoudig
vrijwilligerswerk naar vrijwilligerswerk met meer verantwoordelijkheden tot een betaalde baan aan toe. Dat is allemaal een gevolg van dat eerste vonkje. De Partij van de
Arbeid snapt dan ook dat beheersing van de Nederlandse
taal, dan wel je best doen om Nederlands te leren, een plek
krijgt in de Wet werk en bijstand. Immers, Nederlands
spreken en begrijpen vergroot de kans op meedoen in de
samenleving en op de arbeidsmarkt. Het belang daarvan
kan niet worden overschat.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ook ik vind het belangrijk dat mensen hun best doen. Maar
uw voorganger, mevrouw Hamer, zei toen VVD, CDA en
PVV met dit plan kwamen, dat dit volstrekt overbodig was.
Zij vroeg zich af welke VVD'er het als eerste zou indienen.
De conclusie is dat die VVD'er in vak-K zit en Jetta Klijnsma
heet. Gaat de heer Kerstens deze wet nog kritisch behandelen of tekent hij gewoon bij het kruisje van de VVD?
De heer Kerstens (PvdA):
In het voorstel dat oorspronkelijk door een aantal VVD-collega's destijds is ingediend als initiatiefvoorstel, en zoals
je dat zou kunnen lezen in het regeerakkoord, was het
eigenlijk een toelatingseis vooraf: geen Nederlands, geen
bijstand. Misschien zaten er in die voorstellen wel een

11 november 2014
TK 22

22-24-13

aantal niet te nemen hindernissen en waren die wetten
bedoeld als middel om mensen uit te sluiten, maar dat geldt
niet voor dit wetsvoorstel. Er wordt nu gesproken over een
serieuze, op de persoon toegesneden inspanningsverplichting, die past bij het kansen pakken waarover ik net sprak.
Het is niet om mensen uit te sluiten, maar om ze in te sluiten.
De heer Van Weyenberg (D66):
Het is heel opmerkelijk om een Kamerlid van de Partij van
de Arbeid dit soort woorden over zijn regeerakkoord te
horen uiten. Die hebben we genoteerd. Dat was duidelijk
allemaal meer bedoeld om mensen te pesten, maar dat zou
nu van tafel zijn. Toch heeft de heer Azmani dit net een heel
mooi conservatief wetsvoorstel genoemd. Hij vond het
liberaal, maar dan noem ik het conservatief-liberaal, want
dit is niet mijn definitie van "liberaal". Ik heb een simpele
vraag aan de heer Kerstens. Zijn partij heeft bakken kritische
vragen gesteld bij het schriftelijk verslag. Gaat hij al die
kritische vragen herhalen of gaat hij vandaag proberen om
die wet beter te maken, zodat we mensen vooral ook beter
gaan helpen?
De heer Kerstens (PvdA):
Ik heb afgelopen maandag al geprobeerd om die wet beter
te maken. We hebben aardig wat vragen gesteld. Die vragen
zijn voor een deel beantwoord door de staatssecretaris.
Voor zover dat nog niet het geval is, zal ik ze nu opnieuw
aan haar stellen.
De voorzitter:
Voor de Handelingen: de heer Azmani schudde afwijzend
zijn hoofd bij de typering van de wet die de heer Van Weyenberg gaf.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
De heer Kerstens haalt een mooi voorbeeld aan: Piëzo. Daar
worden die cursussen al gegeven. Daar zitten gemotiveerde
mensen, die de taal graag willen leren. Kortom, er gebeurt
al heel veel, dus waarom moeten we nog een extra sanctie
opleggen op dit terrein? Het is een verplichting voor de
gemeenten om dat te doen, terwijl de gemeenten misschien
wel het beste kunnen beoordelen wat goed is voor de reintegratie van een persoon. Waarom moet dit nog extra
geregeld worden, terwijl de heer Kerstens al zo veel mooie
voorbeelden heeft gezien?
De heer Kerstens (PvdA):
Ik noemde die mooie voorbeelden, omdat ik denk dat de
wereld niet ineens zal veranderen als dit wetsvoorstel in
werking treedt. Er wordt nog meer benadrukt wat wij allemaal al weten, namelijk dat het beheersen van de Nederlandse taal belangrijk is om mee te kunnen doen in ons
land, in de samenleving en op de arbeidsmarkt. Ik denk ook
niet dat er allerlei nieuwe sancties worden geïntroduceerd,
die heel anders zijn dan het sanctieregime dat de Wet werk
en bijstand al kent. Wat er wel bij hoort, misschien nog wel
verdergaand dan in de rest van de Wet werk en bijstand, is
dat gemeenten de ruimte krijgen om rekening te houden
met persoonlijke omstandigheden. Het spreekt mij als lid
van de Partij van de Arbeid ontzettend aan dat gemeenten

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

rekening houden met persoonlijke omstandigheden van
mensen.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Het is van tweeën een. Of u zegt dat deze wet nodig is,
omdat het in de praktijk niet goed gaat en wij een extra
impuls moeten geven, of wat voor woord u er ook aan wilt
hangen. Of u zegt dat we deze wet niet nodig hebben, omdat
er al diverse sancties aan onwillenden opgelegd kunnen
worden. In de praktijk worden die taalcursussen al aangeboden, dus wat voegt dit wetsvoorstel toe? Als ik de antwoorden van de heer Kerstens hoor, dat er ruimte blijft
voor individuele omstandigheden, dat de sancties niet
anders zullen zijn dan zij nu zijn en dat er op dit terrein al
goede vorderingen plaatsvinden, dan vraag ik in alle
oprechtheid waarom we dit wetsvoorstel dan hier behandelen.
De heer Kerstens (PvdA):
Allereerst omdat het een wetsvoorstel is dat is ingediend
door het kabinet. De kern ervan is terug te vinden in het
regeerakkoord. Ik ben het met u eens, zoals ik net ook heb
gezegd, dat dit wetsvoorstel de wereld niet zal veranderen.
Degenen die daar ontzettend angstig voor zijn, kan ik
geruststellen. Een aantal collega's heeft dat ook al gedaan.
Ik heb de variant gehoord dat het niets nieuws biedt of dat
het overbodig is. Ik heb net gezegd dat van deze wet de
signaalwerking uitgaat dat we het leren van de Nederlandse
taal van belang vinden om mee te kunnen doen in de
samenleving en op de arbeidsmarkt. Dat vind ik belangrijk
genoeg om hierover te praten.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ik heb de heer Kerstens nu drie keer horen zeggen dat het
wetsvoorstel niet zal veranderen. Daarmee geeft hij in feite
al toe dat het een puur symbolisch wetsvoorstel is.
Gemeenten kunnen nu al sancties opleggen als mensen
niet voldoende Nederlands leren, dus waarom wordt dit
voorstel dan toch weer extra in de wet opgenomen?
De heer Kerstens (PvdA):
Ik vind dit eigenlijk een variant van de vraag die mevrouw
Schouten tot twee keer toe stelde. Ik wil de derde keer dus
volstaan met hetzelfde antwoord. Dit wetsvoorstel is
inderdaad niet wereldschokkend. Gelukkig maar dat we
hier niet alleen wereldschokkende wetsvoorstellen bespreken. Dat moet ook een geruststelling zijn voor heel veel
mensen in en buiten deze zaal. Ik vind wel, zo zeg ik nogmaals, dat er een belangrijke signaalwerking van uitgaat.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Die signaalwerking zit ook al in de huidige Wet werk en
bijstand. Ik hoor de heer Kerstens nu dus voor de vierde
keer zeggen dat dit een puur symbolische wet is. Geef dan
gewoon toe dat deze wet er alleen is om de VVD en de PVV
te pleasen. Dan zou de heer Kerstens helemaal eerlijk zijn.

11 november 2014
TK 22

22-24-14

De heer Kerstens (PvdA):
Het zou echt de eerste keer zijn dat de Partij van de Arbeid
de PVV pleaset met een wet waarvan de PVV zegt dat de
PvdA opnieuw gewonnen heeft van de VVD.

De voorzitter:
Dat weet je niet. Bent u hiermee …
De heer Kerstens (PvdA):
Ja, ik ben er klaar voor!

Mevrouw Karabulut (SP):
Ik wil de heer Kerstens een citaat voorhouden. "Waarom is
er eigenlijk een wetsvoorstel nodig? In de wet zitten
namelijk nu al heel veel mogelijkheden om mensen aan te
spreken op het leren van de Nederlandse taal. Wat draagt
het voorstel eraan bij dat die mensen aan het werk komen
of de taal gaan leren? Tot nu toe neemt het kabinet namelijk
alleen maar maatregelen om minder taalonderwijs te geven,
om deze mensen minder te helpen en om niks meer te doen
aan het bevorderen van integratie tussen witte en zwarte
scholen." Van wie komt dit citaat, als reactie op "geen taal,
geen bijstand"?
De heer Kerstens (PvdA):
Ik ben nooit zo goed in quizzen, hoewel ik hier wel met mijn
vinger vlakbij de knop sta. Ik denk dat mevrouw Karabulut
gaat zeggen dat het een citaat is van een van mijn PvdAcollega's. Ik zeg daar dan bij — dat zei zij overigens zelf ook
al — dat dit een citaat was dat hoorde bij bijvoorbeeld de
initiatiefvoorstellen van de VVD-collega's waarover ik het
net had, of bij de zinsnede die in het regeerakkoord staat,
waarin het beheersen van het Nederlands eigenlijk een
toegangsvoorwaarde was om voor een bijstandsuitkering
in aanmerking te komen. Dat is het inmiddels niet meer.
Mevrouw Karabulut (SP):
Ongelooflijk! Wat is er veranderd? Dit was inderdaad een
citaat van mevrouw Hamer, die nu bij de SER zit en andere
zorgen aan haar hoofd heeft. Die zouden wij allemaal
moeten hebben. Wat is er veranderd aan de wet? Enkele
punten en komma's. Wat is er gebeurd met de Partij van
de Arbeid waardoor zij nu weer dreigt in te stemmen met
een rechtse VVD/PVV-wet? Daarmee worden werklozen
weer gepest en worden migranten weer specifiek in een
hoek gezet, alsof ze de taal niet zouden willen leren en alsof
we niet genoeg verplichtingen en mogelijkheden hebben
om af te dwingen dat mensen de taal leren. Wat is er
gebeurd?
De heer Kerstens (PvdA):
Wat is er veranderd, zo vraagt mevrouw Karabulut. Het
antwoord is: het wetsvoorstel is veranderd.
Mevrouw Karabulut (SP):
Helaas …
De voorzitter:
We doen het in tweeën, mevrouw Karabulut. Dat hadden
we afgesproken. Er komt vast nog een moment gedurende
deze bijdrage.
De heer Kerstens (PvdA):
Dat weet je niet!

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

De voorzitter:
In dat geval geef ik het woord aan mevrouw Karabulut voor
de afronding.
Mevrouw Karabulut (SP):
Voor mijn tweede interruptie. De heer …
De heer Kerstens (PvdA):
Nee, ik wilde eigenlijk zeggen dat ik klaar ben voor het
vervolgen van mijn betoog.
De voorzitter:
In dat geval gaat u door met uw betoog, mijnheer Kerstens.
Mijn excuses.
De heer Kerstens (PvdA):
Voorzitter. De Partij van de Arbeid is tevreden met de weloverwogen manier waarop een en ander een plek heeft
gekregen in deze wet. Ik zei het net al: niet als toelatingseis
vooraf met allerlei niet te nemen hindernissen en dus als
middel om mensen uit te sluiten, maar als serieuze, op de
persoon toegespitste inspanningsverplichting, passend bij
het kansen pakken waarover ik het in het begin van mijn
betoog had. Ook is het passend bij wat de Partij van de
Arbeid de kern vindt van de uitvoering van de Wet werk en
bijstand door gemeenten. Dat is rekening houden met persoonlijke omstandigheden, of het nu gaat om de manier
waarop iemand wordt ondersteund richting de arbeidsmarkt, de inspanning die van mensen zelf wordt verwacht
of het opleggen of juist afzien van een sanctie als iemand
zich niet aan de regels houdt. In de wet zal nadrukkelijk
rekening worden gehouden met die persoonlijke omstandigheden, met iemands mogelijkheden en onmogelijkheden,
met wat van iemand mag worden verwacht en wat niet. Zo
hoort het ook wat de Partij van de Arbeid betreft. Ik heb
nog wel een paar vragen aan de staatssecretaris.
De Wet werk en bijstand kent een zogenaamde inkeerregeling. Als iemand een sanctie opgelegd heeft gekregen, maar
hij of zij vervolgens in zijn houding en gedrag — zoals de
wet dat noemt — duidelijk laat blijken zijn of haar leven te
willen beteren, wordt die sanctie stopgezet. Geldt dat ook
voor de taaleis?
De voorzitter:
De heer Van Weyenberg heeft een vraag op dit punt.
De heer Van Weyenberg (D66):
Een van de vragen die terecht werd gesteld door veel fracties, waaronder die van de heer Kerstens, betreft het volgende. Stel dat iemand van wie wordt gezegd dat hij de
taal beter moet leren, straks bij een gemeente komt omdat

11 november 2014
TK 22

22-24-15

hij zo'n cursus niet kan betalen, terwijl de gemeente geen
geld meer heeft omdat het participatiebudget op is. Het kan
toch niet zo zijn dat die persoon dan na een jaar wordt
gekort? Kan de heer Kerstens vandaag garanderen dat dit
niet gaat gebeuren?
De heer Kerstens (PvdA):
Of ik het kan garanderen, is een tweede. Laten we wat dat
betreft eerst de vragen van de staatssecretaris afwachten.
Het is overigens niet zo dat het volgen van een taalcursus
altijd klauwen vol geld kost. Dat heb ik net ook proberen
duidelijk te maken met het voorbeeld van Stichting Piëzo
in Zoetermeer. Zo zijn er heel veel verenigingen en stichtingen in Nederland. Heel vaak gaat het om mogelijkheden
die mensen gratis krijgen aangeboden. Ik zal de staatssecretaris vragen of dit wat haar betreft ook kan. Ik ben het met
de heer Van Weyenberg eens dat we mensen die al "geen
cent te makken hebben" niet een cursus moeten laten volgen van €2.500. Dat is niet nodig in mijn beleving. Ik ga
dadelijk wat meer concrete vragen hierover aan de staatssecretaris stellen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Er zijn inderdaad heel veel vrijwilligers die fantastisch werk
doen. Dat ben ik graag met de heer Kerstens eens. Maar in
deze casus gaat het erom dat die hulp, om wat voor reden
dan ook, nog niet beschikbaar is. Stel dat straks bij de
gemeente wordt gezegd: ik wil het helemaal niet, maar ik
moet nu iemand gaan korten, terwijl ik hem eigenlijk niet
kon helpen. In die positie wil de gemeente vast niet
terechtkomen. Gaat de heer Kerstens ervoor zorgen dat én
de bijstandsgerechtigde én de gemeente nooit in die positie
terechtkomt? Dat was mijn concrete vraag.

lijkheden en iemands onmogelijkheden, met wat iemand
kan, wat je van iemand mag verwachten en wat je niet van
iemand mag verwachten. De richting waarin ik denk, is
hopelijk ook voor mevrouw Karabulut heel helder.
Mevrouw Karabulut (SP):
Dat is fijn, want alleen maar vragen stellen is wel wat slapjes. De wet steekt nu zo in elkaar dat die ruimte er niet is,
behoudens een hardheidsclausule, maar daarbij gaat het
echt om uitzonderingen. Stel dat de staatssecretaris zegt
dat het niet kan, omdat zij niet de ruimte heeft om het te
veranderen. Gaan wij dat dan gezamenlijk veranderen in
tweede termijn?
De heer Kerstens (PvdA):
Mevrouw Karabulut vindt het stellen van vragen wat slapjes.
Ik geef direct toe dat het wat stoerder is om een aantal
dingen gewoon maar te zeggen. Ik vind het zorgvuldig om,
aan de hand van wat ik hier voor het voetlicht heb gebracht
— ik vind het belangrijk dat gemeenten rekening kunnen
houden met persoonlijke omstandigheden — aan de
staatssecretaris te vragen hoe zij hiertegen aankijkt. Het is
tenslotte haar wet. Ik vraag dat ook in relatie tot een aantal
concrete zaken die ik dadelijk, als ik daartoe de kans krijg,
voor het voetlicht zal brengen.
Mevrouw Karabulut (SP):
Het is politiek heel relevant dat mensen weten waar u staat.
De heer Kerstens (PvdA):
Ik ga door met mijn betoog, als dat mag van u, voorzitter.

De heer Kerstens (PvdA):
Zoals ik net al tegen collega Van Weyenberg zei, zal ik de
staatssecretaris een aantal concrete vragen stellen over de
mogelijkheid dat gemeenten rekening houden met persoonlijke omstandigheden. Ik heb net gezegd dat ik het goed
vind dat er rekening wordt gehouden met iemands moge-

Mensen vragen geen bijstandsuitkering aan uit luxe. De
bijstand is geen vetpot, maar het sociaal minimum. Het
fraaiste zou zijn als de gemeente een cursus aanbiedt die
betrokkene dan kan gaan volgen. Ik had het net over de
stichting Piëzo in Zoetermeer. Zo zijn er tal van stichtingen
en verenigingen die taalcursussen aanbieden die geen
andere investering vragen dan vrije tijd en inspanning van
betrokkene. Ik ga ervan uit dat de staatssecretaris er een
voorstander van is dat mensen zich bij dergelijke instanties
melden. Maar wat verwacht de staatssecretaris van mensen
die wonen in een gemeente die die mogelijkheden niet
kent? Wat verwacht de staatssecretaris van die gemeente
zelf? Het zal toch niet de bedoeling zijn om mensen die het
toch al niet breed hebben op hoge kosten te jagen? In de
wet staat dat rekening wordt gehouden met persoonlijke
omstandigheden. Dat is goed maar kan de staatssecretaris
daar wat concreter over zijn? Over welke omstandigheden
hebben wij het dan? Hoe wordt er bijvoorbeeld rekening
gehouden met zaken als dyslectie, leerproblemen en mensen die doof en of blind zijn? Welke rol speelt de gezinssituatie precies en brengt dat rekening houden met persoonlijke omstandigheden met zich dat van een jonge, alleenstaande Bulgaar met een bijstandsuitkering iets anders
wordt verwacht dan van een alleenstaande moeder met
twee kinderen of iemand die zegt dat hij 30 jaar geleden als
partner van iemand met een zogenaamde AIO-uitkering
naar Nederland is gekomen en nooit Nederlands heeft
geleerd, of van iemand die door de gemeente feitelijk van
de sollicitatieplicht is vrijgesteld? Het lijkt mij dat het niet
de bedoeling van de wet kan zijn om mensen expres dwars

Tweede Kamer

11 november 2014
TK 22

De heer Kerstens (PvdA):
Ik zal de staatssecretaris zo meteen vragen wat de ruimte
van de gemeente in die situaties is.
Mevrouw Karabulut (SP):
Ik heb een vraag in het verlengde van de vraag van de heer
Van Weyenberg. Op dit moment wordt er een harde eis
gesteld, namelijk 1F binnen één jaar. Gemeenten maar ook
mensen die verstand hebben van onderwijs, zeggen zeer
terecht dat het lastig is. De toetsing is lastig en op deze
manier kunnen gemeenten mensen niet geven wat ze nodig
hebben. Wat vindt de heer Kerstens daarvan? Is hij met mij
van mening dat gemeenten die ruimte zelf moeten krijgen,
zelf de voortgang moeten kunnen beoordelen en moeten
kunnen bepalen binnen welke termijn een en ander moet
gebeuren et cetera? Je kunt het leren nu eenmaal niet
opleggen. Mensen moeten ertoe bereid zijn. Dat is de ene
kant van het verhaal. De andere kant is dat we die mensen
vervolgens ook wel de ruimte moeten geven om te kunnen
leren.

Taaleis Wet werk en bijstand

22-24-16

te zitten. Het moet de bedoeling zijn om mensen te helpen.
Ik heb het al vaker gezegd: mensen stimuleren is prima,
dan mag er best wat worden geprikkeld, maar het mag geen
plagen of pesten worden. Dat zeg ik ook hier.
De VNG is bij de voorbereiding van dit wetsvoorstel blijkbaar niet door de staatssecretaris geconsulteerd. Dat is
jammer. Hoe gaat de staatssecretaris om met de opmerkingen die de VNG eind vorige week heeft gemaakt? In het
wetsvoorstel van de staatssecretaris lees ik dat bij het
bepalen van een taaltraject en het bekijken of iemand daarin
voldoende voortgang boekt, wordt gekeken naar iemands
situatie, iemands persoonlijke omstandigheden. Ik neem
aan dat, zoals dat ook in de op 1 januari aanstaande in
werking tredende vernieuwde Wet werk en bijstand het
geval is, gemeenten ook hier voldoende beleidsvrijheid
krijgen om te doen wat nodig is en na te laten wat averechts
werkt.

De heer Van Weyenberg (D66):
Dan ben ik hoopvol gestemd als het gaat om de vraag aan
wie het wordt aangeboden. Dat is namelijk ook een vraag.
Ik hoop dat de heer Kerstens nog eens wil nadenken over
één uniforme eis voor iedereen. Is het nu wel of niet nodig
om aan de slag te komen? De gemeenten zeggen daarvan
dat het voor hen heel lastig werkbaar en ook onnodig is. Ik
hoop dat de heer Kerstens ook op dat punt in het vervolg
van het debat de ruimte zal zoeken. Mijn fractie zal dat doen
en ik nodig de heer Kerstens uit om het ook te doen, in de
geest van de opstelling van de Partij van de Arbeid voordat
zij zich aan dit akkoord met de VVD committeerde.
De heer Kerstens (PvdA):
Ik heb daarin geen vraag gehoord.

Dan nog een puntje dat ik was vergeten. In het wetsvoorstel
wordt ook gesproken over het begrip "niet-verwijtbaarheid".
Zou de staatssecretaris daar iets meer over kunnen zeggen,
wellicht met behulp van een aantal voorbeelden?

Mevrouw Voortman (GroenLinks):
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten heeft berekend
dat dit wetsvoorstel tot een dikke 200 miljoen aan extra
kosten zou leiden. Dan gaat het alleen al om de invoering.
Kan de heer Kerstens aangeven waar gemeenten dat van
moeten betalen?

De heer Van Weyenberg (D66):
De heer Kerstens zei aan het slot van zijn betoog iets dat ik
heel interessant vond. Hij vroeg namelijk naar de ruimte
voor maatwerk. Wat mij betreft gaat het dan over welke
mensen je iets vraagt en het taalniveau waar je naar vraagt.
Mag ik op de steun rekenen van de heer Kerstens als in de
Kamer fracties amendementen indienen om juist die ruimte
aan gemeenten te gaan geven: om misschien een iets lager
taalniveau te vragen als dat het maximaal haalbare is of als
dat al voldoende is om aan de slag te komen, en om eens
kritisch te bekijken of het inderdaad geen pesten wordt en
om ervoor te zorgen dat dit alleen bij die mensen wordt
gedaan voor wie het echt helpt bij het aan de slag komen?
Heb ik de heer Kerstens dan goed begrepen? Hij stelt vragen, maar ik vraag hem nu ook waar hij staat.

De heer Kerstens (PvdA):
Ik heb de staatssecretaris gevraagd om te reageren op de
brief van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.
Daarmee heb ik haar ook gevraagd om te reageren op de
bedragen die door de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten in de brief zijn genoemd. Het zou overigens
best zo kunnen zijn dat gemeenten, als zij behoorlijke
beleidsvrijheid krijgen, ook volgens hun eigen berekeningen
niet in de buurt komen van het bedrag dat zij nu hebben
genoemd. Maar laten wij eerst de antwoorden van de
staatssecretaris afwachten als het gaat om die bedragen.
Ik vond het bedrag nogal hoog, eerlijk gezegd.

De heer Kerstens (PvdA):
Ik heb die vragen gesteld om antwoorden te krijgen van de
staatssecretaris Ik denk dat de heer Van Weyenberg het mij
niet kwalijk neemt als ik die antwoorden afwacht. Daarom
heb ik ze ook gesteld, maar het zal helder zijn dat ik voorstander ben van beleidsvrijheid voor gemeenten. Het
wetsvoorstel biedt die ruimte niet. Daar kunnen wij helder
over zijn als het gaat om het niveau van het Nederlands dat
behaald moet worden. Die ruimte zal bijvoorbeeld zitten in
het traject dat met iemand wordt afgesproken, de wijze
waarop er vervolgens wordt getoetst en hoe dat wordt
beoordeeld als iemand met zo'n traject bezig is. Daar spitsen
mijn vragen zich op toe. Ik ga hier niet zeggen dat ik de wet
ga amenderen op punten die cruciaal zijn. Eén van die
punten tot nu toe, maar daar kan de staatssecretaris straks
meer over zeggen, betreft het niveau van de taalles, een
niveau dat overigens niet superhoog is. De heer De Graaf
heeft daar iets over gezegd. De een kan daar wellicht wat
eenvoudiger op terechtkomen dan de ander. Ik vind dat
met het laatste rekening moet worden gehouden.

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Laten wij dan op dit punt het antwoord van de staatssecretaris afwachten. Misschien is het wel zo dat de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten inderdaad uit haar nek staat
te kletsen. Dat zou kunnen.
De heer Kerstens (PvdA):
Dat heb ik niet beweerd.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Dan is er nog een ander punt, namelijk dat gemeenten ook
hebben aangegeven dat er in het geheel niet men hen is
overlegd over dit wetsvoorstel. Volgens mij is de Partij van
de Arbeid een partij die hecht aan goede contacten met
andere overheden. Zou de heer Kerstens daar wel op kunnen reageren?
De heer Kerstens (PvdA):
Toen ik het had over de brief van de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten, heb ik gezegd dat ik het erg jammer vind dat de staatssecreataris blijkbaar niet met de VNG
heeft overlegd en dat zij de VNG niet heeft geconsulteerd.
Het zou handiger zijn geweest als dat wel was gebeurd,

11 november 2014
TK 22

22-24-17

maar wellicht heeft de staatssecretaris een heel andere kijk
op wat er in de aanloop naar dit wetsvoorstel wel en niet
is gedeeld.
De heer Pieter Heerma (CDA):
De heer Kerstens is in zijn termijn al ingegaan op de vraag
hoe deze wet zich verhoudt tot de tekst die in het regeerakkoord staat. Daarover hebben wij eind vorig jaar in een
WGO over de bijstandswet al conclusies getrokken. De
concrete vraag die ik wil stellen, is: kan de heer Kerstens
aangeven op welke punten dit wetsvoorstel echt concreet
afwijkt van het wetsvoorstel dat eerder in concept is ingediend door oud-collega Van Nieuwenhuizen van de VVDfractie?
De heer Kerstens (PvdA):
Ik laat nog even kort een aantal punten de revue passeren.
Volgens mij heb ik ze al genoemd. Er is nu geen sprake van
een toelatingseis vooraf op basis waarvan je misschien niet
eens tot een bijstandsuitkering komt. Er is sprake van een
inspanningsverplichting. Zo noemt de Raad van State dat
ook en wij kunnen dat aan hem overlaten, want er zitten
heel goede juristen. Verder is er sprake van zeer veel ruimte
voor gemeenten om rekening te houden met de persoonlijke
omstandigheden. Dit zijn twee punten die wat mij betreft
cruciaal zijn voor het beoordelen van dit wetsvoorstel. Dit
zouden ook twee elementen kunnen zijn op basis waarvan
de heer De Graaf van de PVV de conclusie trekt dat de PvdA
nu alweer heeft gewonnen. Het is wat mij betreft overigens
geen wedstrijdje. Wij zijn hier om goede wetten te maken.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Dat is niet echt een antwoord op mijn vraag. Ik kondig nu
al aan dat ik in tweede termijn de vraag nogmaals ga stellen.
Wat is nu feitelijk het verschil tussen dit wetsvoorstel en
het initiatiefwetsvoorstel dat de VVD eerder heeft ingediend? Ik hoop dan in de tweede termijn van de heer Kerstens een wat specifieker antwoord te krijgen, en misschien
zelfs de erkenning dat die verschillen minimaal zijn, wat
volgens mij de terechte conclusie is.
Ik heb nog een tweede vraag. Ik heb in mijn eerste termijn
zojuist gesteld dat dit wetsvoorstel zowel qua aard als qua
invulling — hoe wordt er met de beleidsvrijheid van
gemeenten omgegaan? — erg lijkt op de eisen die wij
hebben gesteld bij de behandeling van de bijstandswet in
de Kamer eerder dit voorjaar. Deelt de fractie van de Partij
van de Arbeid die beoordeling van deze wet?
De heer Kerstens (PvdA):
Ja.
Wat de eerste vraag van de heer Heerma betreft: hij heeft
aangegeven dat hij er in tweede termijn nog wat concreter
op zal ingaan. Naar mijn overtuiging heb ik een aantal
concrete verschillen genoemd. Of je dat nu minimale of
substantiële verschillen vindt, is een kwestie van waardering.

Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
De heer Kerstens wil er geen wedstrijdje van maken wie er
gelijk heeft over wat voor soort wetsvoorstel dit is, maar
het is natuurlijk wel een beetje opmerkelijk dat de VVD
afsluit met "een lekker fijn liberaal wetsvoorstel", terwijl de
heer Kerstens hier zegt dat het niet zo veel voorstelt, dat
benadrukken van het belang van de taal. Dan roepen de
heer Kerstens en de heer Azmani samen toch wel mist op.
Dat valt ons niet kwalijk te nemen. Ik heb echter nog een
andere vraag. De heer Kerstens zei in reactie op een eerdere
interruptie van mij op enig moment dat we dit wetsvoorstel
hier behandelen omdat dat hier nu eenmaal voorligt. Had
de heer Kerstens dit wetsvoorstel zonder de VVD ook
ingediend? Had de PvdA het ook ingediend als ze de
almacht had?
De heer Kerstens (PvdA):
Het laatste weet ik niet. Ik ga daar niet alleen over. Wat
overigens de waardering betreft die de heer Azmani gaf
van het wetsvoorstel en wat ik zelf zei: ik heb vooral een
aantal collega's uit de Kamer geciteerd die het wetsvoorstel
overbodig vonden en menen dat het niet zo veel toevoegt.
Daarmee wilde ik benadrukken dat wat je weleens hoort,
namelijk dat dit een verschrikkelijk wetsvoorstel zou zijn,
misschien wel zou meevallen. Het is een wetsvoorstel
waarin de VVD en de PvdA elkaar hebben gevonden. Zo
zijn er gelukkig meer wetsvoorstellen waarin deze partijen
elkaar hebben gevonden. Dat is wel zo handig als je samen
in een coalitie zit. Ik zie er zeker ook sociaaldemocratische
trekken in. Daar ben ik ook mee begonnen. Wij vinden dat
mensen mee moeten doen, en meedoen doe je bijvoorbeeld
door je onze taal eigen te maken, omdat dit je kansen in
onze samenleving en op de arbeidsmarkt vergroot.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Volgens mij hoor ik de heer Kerstens via mij alleen maar
tegen de heer Azmani zeggen: u maakt het wetsvoorstel
veel te groot en het stelt allemaal niets voor, u hebt het heel
erg opgeblazen. Maar goed, dat is mijn interpretatie.
De heer Kerstens (PvdA):
Ik weet zeker dat de heer Azmani mij niet zo verstaan heeft.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
De heer Kerstens ontwijkt mijn vraag, want hij zegt: ik weet
niet of ik het wel had ingediend. Is het niet gewoon een feit
dat er een regeerakkoord ligt, dat dit wetsvoorstel een wens
was van de VVD en dat de PvdA daarmee akkoord is
gegaan? Dan kan de heer Kerstens dat toch gewoon toegeven? Omgekeerd hoor ik de VVD ook weleens voorstellen
verdedigen — dat is een groot woord — met uitspraken als:
dit hebben we nu eenmaal afgesproken, dus gaan we het
doen. Fair enough. De PvdA doet nu net of dit een wetsvoorstel is dat ze zelf had kunnen bedenken, terwijl het eigenlijk
gewoon voortvloeit uit afspraken uit het regeerakkoord. Is
de heer Kerstens stoer genoeg om dat gewoon te onderkennen?
De heer Kerstens (PvdA):
Volgens mij heb ik dat gedaan en heb ik ook gezegd dat het
nu voorliggende wetsvoorstel er anders uitziet dan wets-

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

11 november 2014
TK 22

22-24-18

voorstellen uit het verleden. Daarmee is het een wetsvoorstel waar de PvdA zich in kan vinden. Ik zal eerlijk zeggen
dat er in het regeerakkoord een aantal thema's staan waar
wij ontzettend blij mee zijn en een aantal thema's waar wij
iets minder blij mee zijn, maar onze handtekening staat
eronder. Dat geldt ook voor de collega's van de VVD ten
aanzien van voorstellen waar de PvdA dan weer blij mee
is. Samen in een coalitie zitten betekent ook dat je samen
je best doet om er goed uit te komen en volgens mij is ons
dat met dit wetsvoorstel gelukt.
De voorzitter:
Voor de Handelingen: ik zag de heer Azmani in dit geval ja
knikken.

De heer Van Weyenberg (D66):
Voorzitter. Het begint met taal. Voor een onderwijspartij als
D66 staat dat als een paal boven water. Nederlands leren
is de snelste weg naar meedoen in onze samenleving en
naar het vinden van een baan. Wie geen Nederlands leest,
schrijft of verstaat, heeft het vaak heel moeilijk op de
arbeidsmarkt. Daarom moet je ook stimuleren dat mensen
de taal gaan leren. Daar moeten we mensen bij helpen. Van
mensen die een beroep doen op de bijstand mag je verwachten dat zij hun uiterste best doen om daar weer uit te
komen, en dat zij dus ook Nederlands leren, als het gebrek
aan taalkennis hun in de weg staat.
Het doel van dit wetsvoorstel — meer mensen aan de slag
en uit de bijstand — heeft dan ook de steun van mijn fractie.
Geen misverstand daarover. Dat was ook ons standpunt
toen het vorige kabinet de taaleis voorstelde. Prima dat je
van mensen vraagt om hun best te doen om een taal te
leren, maar de uitwerking is cruciaal. Over die uitwerking
heb ik vandaag heel veel vragen, want ik ben er nog lang
niet van overtuigd dat dit wetsvoorstel nu de beste manier
is om dat doel te bereiken.
Toen ik het eerste deel van het voorliggende wetsartikel
las, schrok ik. Er staat namelijk letterlijk dat iedereen die
het Nederlands niet goed beheerst, zijn bijstandsuitkering
verliest. Ik dacht: zo, die PvdA heeft wel heel makkelijk
gecapituleerd voor de PVV en Rutte I. Naarmate ik verder
las, ontstonden er wat gemengdere gevoelens. Enerzijds
werd de wet beter. Laat ik daar eerlijk over zijn. Er kwamen
uitzonderingen voorbij. Zo telt de taaleis niet voor mensen
die acht jaar Nederlandstalig onderwijs hebben gevolgd,
die een inburgeringsdiploma hebben of die een ander
taaldiploma kunnen overleggen. Ook geldt de taaleis niet
voor mensen die wel hun best doen om de taal te leren,
maar die het nog niet is gelukt en die het misschien ook
wel niet zal lukken om het vereiste niveau te halen. Dus als
ik het goed begrijp, is het eigenlijk helemaal geen taaleis
maar een inspanningsverplichting, zo vraag ik aan de
staatssecretaris. Op zich vind ik dat een stap in de goede
richting. Als iemand keihard zijn best doet, maar het hem
gewoon niet lukt om het gewenste taalniveau te bereiken,
dan is het schrappen van de bijstandsuitkering volgens mijn
fractie ongewenst. Ik vraag de staatssecretaris dan ook om
vandaag, of beter gezegd donderdag, als zij antwoordt,
expliciet te bevestigen dat deze taaleis, dit wetsvoorstel
een inspanningsverplichting is.

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

Anderzijds werd ik, het wetsvoorstel verder doorlezend,
steeds kritischer. Doordat de wet met zo'n stevig, repressief
artikel begint, dat vervolgens via allerlei uitzonderingen en
een complex sanctieregime wordt gematigd, is de wet er
niet duidelijker op geworden. Ook wordt met de nieuwe
bijstandswet wat mij betreft de Participatiewet er niet duidelijker op. Verder heb ik forse twijfels over de uitvoerbaarheid van de wet. Uitvoerbaarheid is niet alleen iets waar
niet alleen de Eerste, maar zeker ook de Tweede Kamer op
moet toetsen.
Vanuit die gemengde gevoelens kom ik nu met een groot
aantal vragen aan de staatssecretaris. Ik zou haar willen
vragen die in haar eerste termijn veel specifieker te beantwoorden dan in het verslag gedaan is op veel gestelde
vragen. Vragen over toegevoegde waarde werden daar
afgedaan met een zin als: "Nederlands leren is belangrijk".
Dat ben ik graag met de staatsecretaris eens, maar dat was
niet de vraag. Dus ik zal daar bij haar beantwoording heel
nauw naar kijken.
De eerste vraag is de meest fundamentele. Wat doen
gemeenten nu eigenlijk fout om dit wetsvoorstel nodig te
maken? Hoeveel mensen vinden er nu geen baan doordat
de gemeente hen niet genoeg aanspoort om Nederlands
te leren? Heeft de staatssecretaris ook voorbeelden van
gemeenten die nu te weinig doen? Die lijken me toch het
vertrekpunt van de probleemanalyse en ik heb ze in de
stukken nog niet aangetroffen.
Mijn volgende vraag ligt in het verlengde daarvan. Wat
voegt dit wetsvoorstel toe aan de wijziging van de bijstand
die per 1 januari al in werking treedt? In artikel 18 van die
wet staat namelijk: bijstandsgerechtigden zijn verplicht tot
het verkrijgen en behouden van kennis en vaardigheden,
noodzakelijk voor het naar vermogen verkrijgen, aanvaarden
en behouden van algemeen geaccepteerde arbeid. Collega's
hebben dit eerder al gezegd. De Nederlandse taal beheersen
valt eigenlijk onder die verplichting. De staatssecretaris
geeft dat ook toe. Ik citeer de nota naar aanleiding van het
verslag: een bijstandsgerechtigde zal altijd zijn kennis en
vaardigheden ten behoeve van arbeidsinschakeling moeten
behouden; voldoende beheersing van de Nederlandse taal
valt hier ook onder. Het zit dus al gewoon in die wet. Ik
vraag aan de staatssecretaris: dan is die wet toch overbodig? Op de vraag waarom het dan toch nodig is, geven de
schriftelijke antwoorden in het verslag nog geen begin van
een antwoord. Het gaat hier om een wetsvoorstel. Als het
wetsvoorstel niks verandert, zoals de heer Kerstens net
betoogde, moet je het wetsvoorstel niet indienen. Dat lijkt
me een belangrijke rol van dit parlement.
Als de staatssecretaris nu toch besluit dat zij expliciet in de
wet wil opnemen dat onder dat verkrijgen van die vaardigheden ook de taal valt, waarom heeft ze dat dan niet
gewoon expliciet toegevoegd aan de verplichtingen in
artikel 18, lid 4, sub f? Ik vraag daar zo nadrukkelijk naar,
omdat ik grote twijfels heb over zowel de uitvoerbaarheid
als de kwaliteit van de wet in zijn huidige vorm. Allereerst
is dat zo omdat er een spanning ontstaat tussen de verplichtingen uit het bestaande artikel 18 van de wet en de taaleis.
Ook dat werd duidelijk bij de beantwoording van de vragen
van de Partij van de Arbeid in het verslag. Bijstandsgerechtigden zijn op grond van artikel 18 verplicht om Nederlands
te beheersen. Ook als zij onder de uitzonderingen van de
taaleis vallen, blijft dat artikel gewoon van kracht. Dus dan
kun je wel acht jaar Nederlandstalig onderwijs hebben

11 november 2014
TK 22

22-24-19

gevolgd of een inburgeringsdiploma kunnen overleggen,
maar wat betekent die uitzondering nou concreet als dat
andere artikel nog geldt? Kan een gemeente je daar dan
toch nog op aanspreken? Ook heeft artikel 18 een ander
sanctieregime dan wat er nu met dit wetsvoorstel wordt
voorgesteld. In een strenge gemeente kan men er dus voor
kiezen om mensen op basis van het huidige artikel 18 na
drie maanden al hun hele uitkering te laten kwijtraken, terwijl op grond van het wetsvoorstel de uitkering eerst zes
maanden met maximaal 20% wordt gekort als niet wordt
voldaan aan de taaleis. Klopt het dat gemeenten die vrijheid
hebben? Kunnen zij zeggen: ik beroep mij even op het
andere artikel? Wordt het dan geen heel vreemde situatie
en ontstaat hierdoor geen ongelijkheid, omdat de ene
gemeente sanctioneert op basis van artikel 18 en de andere
sanctioneert op basis van de taaleis? Kan de staatssecretaris
bijvoorbeeld uitsluiten dat een gemeente die nieuwe taaleis
negeert en het sanctieregime uit de rest van de bijstand
toelaat, ook bij mensen die niet voldoende Nederlands
leren? Ik hoor graag een helder "ja" of "nee" van de staatssecretaris. Ik vrees echter dat ik het antwoord kan raden.
Er is niet alleen spanning met artikel 18 van de bijstandswet,
maar ook met de Wet inburgering. Volgens die wet heeft
iemand drie tot vijf jaar de tijd om het taalniveau te halen
dat volgens dit wetsvoorstel direct aanwezig moet zijn of
moet worden geleerd. Wat betekent dat dan precies voor
vluchtelingen? Die doen vaak een beroep op de bijstand,
zo schreef ook VluchtelingenWerk Nederland ons. Zij zijn
heel bezorgd, want welk van deze twee regimes geldt dan?
Hebben mensen nog steeds drie tot vijf jaar de tijd om de
taal te leren of kan er na een jaar al worden gesanctioneerd
conform de taaleis? Graag krijg ik een antwoord van de
staatssecretaris.
Ik vraag ook naar die spanningen met artikel 18 omdat
gemeenten deze wet wel moeten uitvoeren. De gemeenten
zijn financieel aansprakelijk bij dit systeem, en daar past
wat mij betreft beleidsvrijheid bij. Maar hoe past die
beleidsvrijheid bij de uniforme eis in de wet dat iedereen
taalniveau 1F moet beheersen, ook mensen van wie
gemeenten zeggen dat een lager niveau al volstaat om de
stap naar arbeid te kunnen zetten? Was die stap naar arbeid
niet het doel, zo vraag ik de staatssecretaris. Wat mij betreft
gaat het erom dat mensen naar vermogen het Nederlands
beheersen. Voor de een is 1F veel te laag en voor de ander
misschien te ambitieus. Het is ook niet voor elke baan nodig.
Waarom komt de staatssecretaris nu met die ene uniforme
eis en geeft zij niet de ruimte aan gemeenten om te bekijken
wat voor een persoon het meest passende taalniveau is om
naar te streven? De gemeenten vragen ook om die
beleidsruimte.
De gemeenten zijn overigens in het algemeen heel kritisch
over dit wetsvoorstel. Ik wil graag weten of de staatssecretaris die kritiek al kende. Heeft zij niet met de VNG gesproken, zoals uit de inbreng van de VNG blijkt? De VNG schrijft
namelijk: "De VNG is niet gekend in het tot stand komen
van het voorliggende wetsvoorstel. Ondanks aandringen
van de VNG heeft de regering het niet nodig geacht om de
VNG te consulteren. We hebben eerdere vergelijkbare
wetsvoorstellen voor een taaleis als onuitvoerbaar aangemerkt." Als de regering een wetsvoorstel indient dat moet
worden uitgevoerd door gemeenten, dan is het toch niet
te veel gevraagd om de gemeenten te vragen of ze de wet
ook kunnen uitvoeren? Waarom heeft de staatssecretaris
niet aan de Kamer gemeld welke reactie de VNG op eerdere

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

varianten van dit wetsvoorstel heeft gegeven? Wat mij
betreft is dat buitengewoon relevante informatie voor de
behandeling vandaag. Maar goed, dit wetsvoorstel ligt er
nu en de VNG zegt dat het onuitvoerbaar is, zowel financieel
als uitvoeringstechnisch. Dat is een keihard oordeel.
Waarom is de staatssecretaris dat gesprek niet aangegaan?
Is zij bereid, alsnog in gesprek te gaan met de VNG om na
te gaan hoe zij dit wetsvoorstel wel uitvoerbaar kan maken?
Wat vindt zij van de suggesties die de VNG daarvoor heeft
aangereikt?
Dit brengt mij bij een breder probleem. Het wetsvoorstel
zegt: mensen moeten Nederlands leren. Iedereen, behalve
een aantal mensen die zijn uitgezonderd, moet daar zijn
uiterste best voor doen. Gemeenten krijgen echter geen
extra geld om de taallessen aan te bieden, want dan zegt
de staatssecretaris: nee, nee, dat is de beleidsvrijheid van
gemeenten, en zij hebben toch al participatiebudgetten.
Dat vind ik selectief winkelen in de rol van gemeenten. Aan
de ene kant worden ze gedwongen om iedereen te gaan
toetsen en om te korten bij de groep die naar het oordeel
van de staatssecretaris onvoldoende doet om Nederlands
te leren maar aan de andere kant is het antwoord op de
vraag hoe je ervoor gaat zorgen dat je mensen helpt om
de taal te leren, dat het beleidsvrijheid is. Ik vind dat selectief winkelen en niet echt getuigen van behoorlijk bestuur.
Graag krijg ik hierop een reactie van de staatssecretaris.
Gemeenten kunnen hun geld maar één keer uitgeven, zoals
mevrouw Schouten ook al zei. Als gemeenten geen extra
geld krijgen en ze de wet in deze vorm moeten uitvoeren,
welke suggesties doet de staatssecretaris dan aan de VNG
om te besparen op het participatiebudget? Welke groepen
gaan we dan maar niet meer helpen? Wat mij betreft zou
dat een heel ongewenste uitkomst zijn. Kunnen we
gemeenten niet gewoon zelf het vertrouwen geven om te
bekijken wat ze van mensen vragen en hoe ze hen het meest
effectief kunnen helpen? Ik moet er toch echt niet aan denken dat de gemeente tegen iemand die geen vrijwilligerswerk kan doen of die de taalcursus niet kan betalen, zegt
"Sorry, Steven, we zouden je eigenlijk een cursus willen
aanbieden maar het geld is op" en dat zo iemand na een
bepaalde periode wordt gekort op zijn uitkering. Dat zou
toch gewoon onrechtvaardig zijn?
De staatssecretaris zegt dat deze wet niet voor je geldt als
je al acht jaar Nederlandstalig onderwijs hebt gevolgd of
een inburgeringsdiploma hebt. Het is goed dat deze groep
niet wordt gekort op hun uitkering — dat is winst — maar
we hebben in Nederland 1,3 miljoen mensen die laaggeletterd zijn. 300.000 mensen zijn zelfs zeer laaggeletterd.
250.000 mensen daarbovenop zijn analfabeet. Van die
laaggeletterden heeft volgens de Stichting Lezen & Schrijven 58% de basisschool, acht jaar onderwijs, afgemaakt.
Missen we met dit wetsvoorstel dan eigenlijk niet een
gigantische kans om ook die mensen een betere positie op
de arbeidsmarkt te geven en hun beheersing van de
Nederlandse taal te verbeteren door hen te leren lezen en
schrijven? Verdient deze groep dan ook geen ondersteuning
als we zo'n wet maken? Graag krijg ik hierop een reactie
van de staatssecretaris.
Er zijn ook zorgen over wie uiteindelijk door deze wet wordt
geraakt. Er is een stelling van juristen van de Radboud
Universiteit dat deze wet vooral allochtone Nederlanders
raakt, en dan vooral oudkomers. Het antwoord van de
staatssecretaris op een vraag van de PvdA-fractie daarover

11 november 2014
TK 22

22-24-20

vond ik kort door de bocht. De leden van die fractie hadden
die vraag buitengewoon terecht gesteld in het verslag. Ik
vraag de staatssecretaris om hier expliciet op in te gaan en
die vraag met een ja of een nee te beantwoorden. Ook vraag
ik haar om daarbij in te gaan op artikel 1 van de Grondwet.
Waarom is zij ervan overtuigd dat het verbod op discriminatie dat daarin is opgenomen, door dit wetsvoorstel niet
met voeten wordt getreden?
Na deze principiële vragen heb ik nog twee praktische. De
ene gaat over geld en de andere over de invoeringsdatum.
De regering legt de rekening van deze wet eigenlijk bij de
gemeenten. Is dat misschien omdat het anders wel heel
erg duur zou worden? De wet levert 5 miljoen euro op aan
bespaarde uitkeringen. Dat zijn er 400. En wat een toeval:
de extra uitvoeringskosten van dit wetsvoorstel zijn 5 miljoen euro. Gemeenten zeggen echter dat het maar liefst
210 miljoen euro eenmalig is en daarna jaarlijks 67 miljoen.
Nu komt het vaker voor dat de VNG de kosten hoger inschat
dan de regering, maar een factor tien verschil vind ik echt
uitzonderlijk. De 5 miljoen die dit de gemeenten zou kosten,
vind ik ook heel mager onderbouwd. In die onderbouwing
ligt de focus ook puur op het toetsen. Ook vanuit artikel 2
van de Financiële-verhoudingswet vraag ik de staatssecretaris dus om preciezer te zijn in deze raming en preciezer
te reageren op de ramingen van de VNG. Als dit wat te
technisch is, krijg ik die reactie heel graag op schrift voorafgaand aan haar beantwoording in eerste termijn. Ik vraag
dit in aansluiting op het ordevoorstel dat mevrouw Karabulut aan het begin deed.
Überhaupt levert dit wetsvoorstel meer bureaucratie op
dan het oplost: meer overheid, meer regels en minder
maatwerk door gemeenten. Dat is normaal gesproken niet
iets wat een VVD-voorstel kenmerkt. Kan de staatssecretaris
uitleggen waarom we het dan toch op deze manier moeten
doen?
De inwerkingtreding is op zijn vroegst op 1 juli 2015. Is de
staatssecretaris dat met mij eens? Ik zag een amendement
van mevrouw Voortman waarin staat: er komt heel veel op
gemeenten af, dus we moeten één ding tegelijk doen en
niet deze wet met overmatige spoed aan gemeenten
opleggen op een manier waarop zij er helemaal niet financieel op kunnen anticiperen. Ik ben nieuwsgierig naar de
reactie van de staatssecretaris daarop. Wil zij ook overwegen om deze wet alleen in werking te laten treden als na
een evaluatie van het huidige artikel 18 zou blijken dat
gemeenten op dit moment onvoldoende doen om mensen
in de bijstand voldoende Nederlands te leren? Daarmee
eindig ik waar ik begon: het begint toch met een probleemanalyse? Wat gaat er nu niet goed?
Ik rond af. Ik onderstreep de doelstelling van dit wetsvoorstel. Het is belangrijk om mensen te helpen die door een
niet voldoende beheersing van de Nederlandse taal moeilijk
aan de slag komen vanuit de bijstand. We mogen ook van
hen vragen om zich daarvoor in te spannen. Ik heb echter
zeer grote twijfel of dit wetsvoorstel in deze vorm bijdraagt
aan die doelstellingen. Het ging zonet over de vraag wiens
"kindje" dit is. Dat vind ik een beetje een politieke vraag.
Als ik echter naar het wetsvoorstel in deze vorm kijk, met
het gebrek aan maatwerk en het gebrek aan ondersteuning,
is het misschien een kindje van de heer Azmani en de heer
Kerstens, maar als ik wat beter in de wieg kijk, lijkt het toch
heel erg op de heer De Graaf.

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
De behandeling van dit wetsvoorstel wordt donderdagavond voortgezet. De Kamer wil voor donderdagavond een
reactie van de regering op de brief van de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten. Ik neem aan dat die er donderdag
wel kan komen.
Staatssecretaris Klijnsma:
Ik heb dat niet begrepen van de Kamer.
De voorzitter:
Ik heb begrepen dat een meerderheid van de Kamer een
reactie wil op de brief van de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten. De staatssecretaris vraagt of daar daadwerkelijk
een meerderheid voor is.
De heer Azmani (VVD):
Ik heb al aangegeven dat ik dat verzoek niet steun. De
staatssecretaris kan dat volgens mij prima in haar eerste
termijn doen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik heb het verzoek gesteund en ik zou het ook buitengewoon
vreemd vinden als de Kamer niet wordt geïnformeerd nu
er zo'n brief ligt. Het feit dat niet in het wetsvoorstel stond
dat er niet was gesproken met de VNG vond ik al geen
vertoning, maar als er nu ook nog eens geen brief komt
vóór de beantwoording door de staatssecretaris, doen wij
onszelf als Kamer buitengewoon tekort.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ook GroenLinks wil graag een schriftelijke reactie op de
brief van de VNG. Dat is wel zo netjes.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Zoals ik eerder al zei, wensen wij dat ook.
De heer Kerstens (PvdA):
We doen het rondje nog een keer. Ik heb gezegd dat ik de
staatssecretaris een aantal vragen zou stellen over de brief
van de VNG. Die mag zij wat mij betreft donderdag in haar
beantwoording meenemen.
Mevrouw Karabulut (SP):
Ik was de ronde begonnen en ik wilde hem bijna eindigen,
maar dat gebeurt toch niet. Dat is helemaal niet erg, maar
ik zou de staatssecretaris toch echt willen vragen: doe dit
nu gewoon, want de Kamer en de gemeenten hebben recht
op die informatie en op de onderliggende cijfers en onderbouwing. Als het allemaal klopt, kunnen we dat lekker
morgen of overmorgen, voordat het debat begint, op papier
krijgen.

11 november 2014
TK 22

22-24-21

De heer De Graaf (PVV):
Wat mij betreft komt de reactie gewoon in de eerste termijn
van de staatssecretaris.
De heer Pieter Heerma (CDA):
De vragen zijn zojuist gesteld in de eerste termijn. De
staatssecretaris kan daar donderdag op antwoorden. Ik heb
er echter geen enkel bezwaar tegen als die antwoorden al
eerder in een brief komen. Als de staatssecretaris zich
daartoe geroepen voelt, vind ik dat helemaal prima.
De voorzitter:
Het is goed dat we nog even een rondje maakten. Er is geen
meerderheid, maar er is wel een breed gedragen verzoek.
De staatssecretaris geeft aan dat zij naar bevind van zaken
zal handelen. Ik dank de woordvoerders voor hun inbreng
en de staatssecretaris voor haar aanwezigheid bij dit debat.
De vergadering wordt van 18.27 uur tot 19.35 uur geschorst.
Voorzitter: Van Miltenburg

Tweede Kamer

Taaleis Wet werk en bijstand

11 november 2014
TK 22

22-24-22