Inzameling en verwerking
van afgedankte elektrische
en elektronische apparatuur
Thematisch onderzoek naar de werking van het VTH-stelsel
milieu

Inzameling en verwerking van
afgedankte elektrische en
elektronische apparatuur
Thematisch onderzoek naar de werking van het
VTH-stelsel milieu
Datum

●

7 maart 2023

Colofon

Uitgegeven door

Inspectie Leefomgeving en Transport
ILT/Communicatie en klantcontact

088 489 00 00
www.ilent.nl
@inspectieLenT

Inzameling en verwerking AEEA| 7 maart 2023

●

Inhoud

●

Colofon—2

●

Inhoud—3

●

Samenvatting—4

1
1.1

Inleiding—7
Aanleiding—7

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Onderzoeksvraag, -methode en afbakening—8
Onderwerp—8
Onderzoeksvraag—9
Onderzoeksmethode—9
Afbakening—10

3
3.1
3.2
3.3

Het systeem van inzameling en verwerking van AEEA—11
Relevante marktpartijen—11
Wettelijk kader—14
VTH-stelsel—15

4
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6
4.7
4.8

Inzameling en verwerking van AEEA: stand van zaken—17
Inzamelpercentage—17
Zicht op lekstromen—17
Kwaliteit van de verwerking van AEEA—18
Data-analyse AEEA—19
Kwaliteit omgevingsvergunningen verwerkers AEEA—19
Het landelijk ketentoezichtproject AEEA—20
Hoe ervaren de omgevingsdiensten het ketentoezichtproject AEEA?—20
Overige ontwikkelingen—22

5

Conclusies—23

●

Referenties—26

●

Bijlage A—28

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

●

Samenvatting

In maart 2021 presenteerde de commissie Van Aartsen haar rapport ‘Om de
leefomgeving’, waarin werd geconcludeerd dat het VTH-stelsel milieu niet goed
functioneert. Als onderdeel van het verbetertraject, heeft de staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) verzocht
thematische en signalerende onderzoeken uit te voeren die zijn gericht zijn op het
versterken van het VTH-stelsel milieu.
Dit onderzoeksrapport bevat de resultaten van het eerste thematisch onderzoek: de
inzameling en verwerking van afgedankte elektrische en elektronische apparatuur
(AEEA).
AEEA is één van de snelstgroeiende afvalstromen. Met het oog op het kabinetsbeleid
om tot een circulaire economie in Nederland te komen, is het belangrijk dat AEEA op
een efficiënte en goede manier wordt ingezameld en gerecycled. Daarvoor moet het
terechtkomen in een erkend circuit van bedrijven.
Sinds 2019 geldt voor AEEA een wettelijke inzameldoelstelling van 65%. Deze
doelstelling wordt al een aantal jaren niet gehaald. Sterker nog, het verschil tussen
doelstelling en feitelijke realisatie is de afgelopen jaren alleen maar groter
geworden. Vanuit het oogpunt van duurzaamheid is dit een gemiste kans. Er
verdwijnen daarmee waardevolle (schaarse) grondstoffen (zoals zeldzame metalen)
in het illegale circuit en een deel komt terecht bij de stroom restafval die naar de
afvalverbranding gaat. Bovendien kan AEEA gevaarlijke stoffen bevatten, waaronder
zeer zorgwekkende stoffen. Het is onwenselijk dat deze stoffen in het milieu
terechtkomen en negatieve effecten op de gezondheid van mens en dier kunnen
hebben.
Sinds een aantal jaren loopt er een landelijk ketentoezichtproject AEEA, waarin de
ILT samenwerkt met een groot deel van de 29 omgevingsdiensten. Ook de
Landelijke Eenheid (milieuteam) van de politie neemt deel aan dit project. In het
ketentoezichtproject zijn inspecties uitgevoerd bij bedrijven die AEEA inzamelen,
bewerken, verwerken of exporteren. Een belangrijke doelstelling van het
ketentoezichtproject is het bestrijden van de illegale inzameling en verwerking van
AEEA.
In dit onderzoek staat de volgende onderzoeksvraag centraal:
Hoe ziet het stelsel van vergunningverlening, toezicht en handhaving op het
gebied van AEEA eruit en wat zijn mogelijke verbeteringen aan het stelsel,
gericht op het bijdragen aan een betere inzameling en verwerking van AEEA?
Ter beantwoording van deze vraag komen de volgende deelvragen aan bod:
•
Hoe ziet het gereguleerde circuit van inzameling en verwerking van AEEA
eruit?
•
Hoe ziet het stelsel van VTH voor dit circuit eruit?
•
Welke knelpunten worden ervaren in de praktijk van vergunningverlening,
toezicht en handhaving inzake de inzameling en verwerking van AEEA?
•
Wat zijn mogelijkheden voor verbetering?
Voor dit onderzoek is gebruikgemaakt van alle revelante informatie die bij de ILT
voorhanden is. Ook zijn gesprekken gevoerd met de meest direct betrokken ILT-

Pagina 4 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

medewerkers bij het ketentoezichtproject AEEA, en zijn interviews gehouden met
twee toezichthouders die werkzaam zijn bij omgevingsdiensten die deelnemen aan
het ketentoezichtproject AEEA.
Uit het onderzoek zijn 8 conclusies gekomen; de eerste 2 hebben betrekking op de
werking van het stelsel en de overige conclusies gaan over (de uitvoering van VTH
op het gebied van) het thema AEEA:
Conclusies over de werking van het stelsel:
Conclusie 1: samenwerken loont; Het in 2019 gestarte landelijk ketentoezichtproject
AEEA blijkt een effectieve manier om vereiste samenwerking tussen de
ketenpartners in een complex VTH-stelsel te bevorderen en te komen tot een
gezamenlijk aanpak. Van de 29 omgevingsdiensten nemen er 22 deel aan het
ketentoezichtproject. 7 omgevingsdiensten doen dus niet mee. Hiervoor worden
verschillende mogelijke redenen genoemd, die veelal te maken hebben met de
vrijblijvendheid om bij te dragen aan landelijke thema’s.
Conclusie 2: structurele borging van het toezicht op de inzameling en verwerking
van AEEA bij de omgevingsdiensten is lastig. Het versterken van de deskundigheid
van omgevingsdiensten en kennisuitwisseling is hierbij een belangrijk
aandachtspunt.
Conclusies over (de uitvoering van VTH op het gebied van) het thema AEEA:
Conclusie 3: een deel van de omgevingsvergunningen van erkende verwerkers
voldoet niet. Bedrijven die AEEA verwerken dienen te beschikken over een
omgevingsvergunning. De ILT heeft vastgesteld dat een deel van de vergunningen
niet voldoet. Ook blijken er verwerkers te zijn die wel beschikken over het vereiste
CENELEC-certificaat, maar niet over de vereiste omgevingsvergunning.
Conclusie 4: er is onvoldoende zicht op waar lekstromen zich in de keten precies
bevinden, wat de omvang is en in hoeverre verdienmodellen hierbij een rol spelen.
Hierdoor is de risicobeheersing over de gehele stroom gezien nog onvoldoende.
Conclusie 5: effectieve monitoring van de AEEA-stromen met de door de sector
gerapporteerde data is nu niet mogelijk. De beschikbare data in
(afval)registratiesystemen (LMA, NWR en LEEF) blijken onvoldoende nauwkeurig en
onvolledig om de AEEA-stromen door de keten heen goed te kunnen monitoren.
Conclusie 6: een CENELEC-certificaat is geen garantie dat AEEA op passende wijze
wordt verwerkt. Bij controlebezoeken heeft de ILT geconstateerd dat het hebben
van het certificaat onvoldoende waarborgt dat een verwerker daadwerkelijk conform
de CENELEC-standaarden opereert.
Conclusie 7: handhavend optreden tegen Stichting OPEN vanwege het niet halen
van de wettelijke 65%-norm ligt juridisch lastig. Gelet op haar afhankelijkheid van
de medewerking van derden, ligt handhavend optreden tegen Stichting OPEN
juridisch lastig.
Conclusie 8: het tegengaan van freerider 1-gedrag op het internet is lastig. Het
aantal producenten/importeurs dat vanuit het buitenland via internetplatforms

1
Freeriders: producenten/importeurs die zich niet hebben geregistreerd bij Stichting OPEN en
zo hun verplichte financiële afvalbeheerbijdrage ontlopen.

Pagina 5 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

apparatuur in de Nederlandse markt zet neemt toe, wat de handhaving van
freerider-gedrag lastiger maakt.

Pagina 6 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

1

Inleiding

1.1

Aanleiding
In maart 2021 presenteerde de commissie Van Aartsen haar rapport ‘Om de
leefomgeving’ [1]. In opdracht van de staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat (IenW) werd daarin het VTH-stelsel in het milieudomein geanalyseerd.
De commissie heeft geconcludeerd dat het stelsel niet goed functioneert en heeft
aanbevelingen gedaan ter verbetering.
Om het VTH-stelsel te versterken en uitvoering te geven aan de aanbevelingen van
de commissie is een Interbestuurlijk Programma (IBP) ingericht. Het IBP is in juli
2022 aan de Tweede Kamer aangeboden [2]. Op verzoek van de staatssecretaris
van IenW voert de ILT thematische en signalerende onderzoeken uit die gericht zijn
op het versterken van het VTH-stelsel milieu [3]. De thematische en signalerende
onderzoeken worden uitgevoerd als onderdeel van het IBP.
Dit onderzoeksrapport bevat de resultaten van het eerste thematisch onderzoek: de
inzameling en verwerking van afgedankte elektrische en elektronische apparatuur
(in het vervolg afgekort tot ‘AEEA’ 2).
Dit onderzoek is het eerste thematisch onderzoek in een reeks van onderzoeken die
nog zal volgen. De ILT is nog lerende hoe de thematische onderzoeken het beste
kunnen worden uitgevoerd. Suggesties voor verbetering zijn dan ook van harte
welkom. Hiervoor zullen ook evaluatiebijeenkomsten met relevante stakeholders
worden georganiseerd.

2
Deze afvalstroom wordt ook wel aangeduid met de Engelse term ‘e-waste’. De termen ‘AEEA’
en ‘e-waste’ worden in dit rapport door elkaar gebruikt.

Pagina 7 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

2

Onderzoeksvraag, -methode en afbakening

Dit onderzoek sluit aan op het milieuthema ‘afval en circulaire economie’, en richt
zich specifiek op de inzameling van de afvalstroom AEEA. In dit hoofdstuk wordt
eerst de achtergrond van de keuze voor het onderwerp AEEA geschetst, waarna de
centrale onderzoeksvraag wordt geformuleerd.

2.1

Onderwerp
Afval en circulaire economie
In lijn met de missie van de ILT is het van belang om een onderwerp te kiezen waar
de risico’s op maatschappelijke schade het grootst zijn. Daarom lijkt het onderwerp
‘afval en circulaire economie’ het meest aangewezen. De inspectiebrede
risicoanalyse (IBRA) van de ILT laat al jaren zien dat de categorie ‘afval’
verantwoordelijk is voor (veruit) de hoogste maatschappelijke schade in het
milieudomein [4].
Een juiste inzameling, recycling en verwerking van afvalstoffen en het bevorderen
van een circulaire economie is een belangrijk thema binnen het Nederlandse
kabinetsbeleid. De regering wil in 2050 een volledig circulaire economie in
Nederland gerealiseerd hebben. Dit is een economie zonder afval, waarbij alles
wordt gemaakt met herbruikbare grondstoffen. In 2030 wil Nederland al voor de
helft minder grondstoffen gebruiken. De Europese Commissie heeft een Europees
actieplan opgesteld voor de circulaire economie. Dit actieplan hoort bij de Europese
Green Deal. Hiermee wil Europa in 2050 klimaatneutraal zijn en het verlies aan
biodiversiteit stoppen. Nederland neemt deel aan het Europese actieplan. Om hier
uitvoering aan te geven is een Rijksbreed programma ‘Nederland Circulair in 2050’
ontwikkeld [5].
Afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA)
Elektrische en elektronische apparaten komen voor in ieder huishouden, kantoor en
bedrijf. Hierbij gaat het om apparaten met een stekker of een batterij. Voorbeelden
zijn: wasmachines, vaatwassers, cv-ketels, magnetrons, elektrische fietsen,
verlichtingsarmaturen, koel- en vriesapparatuur, televisies, computers, printers,
spaarlampen, ledverlichting en zonnepanelen. Aan het eind van de levenscyclus
wordt het apparaat door de gebruiker afgedankt.
AEEA is één van de snelst groeiende afvalstromen. Met het oog op het
kabinetsbeleid om te komen tot een circulaire economie in Nederland, is het
belangrijk dat AEEA op een efficiënte en goede manier wordt ingezameld en
gerecycled. Daarvoor moet het terechtkomen in een erkend circuit van bedrijven.
Van alle elektrische en elektronische apparaten die door producenten/importeurs op
de Nederlandse markt worden gezet (‘Put on Market’, kortweg PoM), worden te
weinig exemplaren, nadat ze zijn afgedankt, ingezameld door het daarvoor erkende
circuit van bedrijven. Sinds 2019 geldt een wettelijke inzameldoelstelling van 65
gewichtsprocent van het driejaargemiddelde PoM. Deze doelstelling wordt al een
aantal jaren niet gehaald. Bovendien is het op dit moment onduidelijk wanneer dat
wél zal gebeuren. Daar komt nog bij dat Nederland binnen Europa, maar ook
wereldwijd, tot de landen behoort met de grootste hoeveelheid gegenereerd AEEA
per hoofd van de bevolking: 21,6 kg (2019) [6]. De afgelopen jaren bleef de
hoeveelheid ingezamelde AEEA sterk achter bij de hoeveelheid nieuwe elektrische
en elektronische apparaten die op de markt kwam. De verwachting is dat de

Pagina 8 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

hoeveelheid nieuwe elektrische en elektronische apparaten die op de markt wordt
gebracht de komende jaren verder zal toenemen. Door het ingezette kabinetsbeleid
en het Europese actieplan zal dit de druk op het meer circulair maken van de AEEAketen verder vergroten [7].
Vanuit het oogpunt van duurzaamheid is het niet halen van de inzameldoelstelling
een gemiste kans. Er verdwijnen daarmee waardevolle (schaarse) grondstoffen
(zoals zeldzame metalen) in het illegale circuit en een deel komt terecht bij de
stroom restafval die naar de afvalverbranding gaat. Bovendien kan elektronisch
afval (e-waste) gevaarlijke stoffen bevatten, waaronder zeer zorgwekkende stoffen 3
(ZZS) [8]. Het is onwenselijk dat deze stoffen in het milieu terechtkomen en
negatieve effecten op de gezondheid van mens en dier kunnen hebben. Nietnaleving leidt ook tot nadelige effecten voor het gelijke speelveld van de bedrijven
die de verplichtingen hebben om het afval in te zamelen en te verwerken. Bedrijven
die zich niet aan de regels houden, besparen op kosten en komen daardoor
onterecht in een gunstigere concurrentiepositie.
Landelijk ketentoezichtproject AEEA
Sinds een aantal jaren loopt er een landelijk ketentoezichtproject AEEA (ook wel
aangeduid met ‘Taskforce AEEA’), waarin de ILT samenwerkt met een groot deel
van de 29 omgevingsdiensten. Ook de Landelijke Eenheid (milieuteam) van de
politie neemt deel aan dit project. In het ketentoezichtproject zijn inspecties
uitgevoerd bij bedrijven die AEEA inzamelen, bewerken, verwerken of exporteren.
Een belangrijke doelstelling van het ketentoezichtproject is het bestrijden van de
illegale inzameling en verwerking van AEEA.

2.2

Onderzoeksvraag
In dit onderzoek staat de volgende onderzoeksvraag centraal:
Hoe ziet het stelsel van vergunningverlening, toezicht en handhaving op het
gebied van AEEA eruit en wat zijn mogelijke verbeteringen aan het stelsel,
gericht op het bijdragen aan een betere inzameling en verwerking van AEEA?
Ter beantwoording van deze vraag zullen de volgende deelvragen aan bod komen:
•
•
•
•

2.3

Hoe ziet het gereguleerde circuit van inzameling en verwerking van AEEA
eruit?
Hoe ziet het stelsel van VTH voor dit circuit eruit?
Welke knelpunten worden ervaren in de praktijk van vergunningverlening,
toezicht en handhaving inzake de inzameling en verwerking van AEEA?
Wat zijn mogelijkheden voor verbetering?

Onderzoeksmethode
Voor dit onderzoek is gebruikgemaakt van alle revelante informatie die bij de ILT
voorhanden is. Ook zijn gesprekken gevoerd met de meest direct betrokken ILTmedewerkers bij het ketentoezichtproject AEEA. Daarnaast zijn interviews gehouden
met twee toezichthouders die werkzaam zijn bij omgevingsdiensten die deelnemen
aan het ketentoezichtproject AEEA.
Een conceptversie van dit rapport is door zowel in- als externen beoordeeld.

3

Voorbeelden zijn broomhoudende brandvertragers, beryllium en cadmiumverbindingen.

Pagina 9 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

De ervaring van dit eerste thematisch onderzoek heeft geleerd dat er veel
inhoudelijke informatie voorhanden is over het onderwerp AEEA. Aan de andere
kant is er veel algemene informatie aanwezig over het functioneren van het VTHstelsel. De hoeveelheid informatie over de werking van het VTH-stelsel in de praktijk
op een specifiek thema zoals AEEA is echter schaars. De beschikbare tijd om deze
informatie met aanvullend onderzoek (zoals interviews en enquêtes) boven water te
krijgen was voor dit onderzoek gelimiteerd. Bij volgende thematische onderzoeken
zal hier rekening mee worden gehouden en daar meer tijd voor worden ingeruimd.

2.4

Afbakening
Het onderzoek was gericht op het inzichtelijk maken van het functioneren van de
vergunningverlening, het toezicht en de handhaving inzake het gereguleerde circuit
voor de inzameling en verwerking van AEEA.
Buiten de scope van dit onderzoek vallen:
•

•
•

4

In hoeverre elektrische en elektronische apparatuur voldoet aan de eisen
voor het ecologisch ontwerp of toepassing van gevaarlijke stoffen
(Ecodesign-richtlijn en RoHS-richtlijn) 4;
De inrichting van het instrument uitgebreide producentenverantwoordelijkheid voor AEEA en de invulling die eraan wordt gegeven;
Een oordeel over de realiteitswaarde van de wettelijke 65%inzameldoelstelling.

Richtlijnen 2009/125/EG en 2011/65/EU.

Pagina 10 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

3

Het systeem van inzameling en verwerking van AEEA

In dit hoofdstuk wordt het systeem voor de inzameling en verwerking van
afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA) beschreven. De
volgende elementen komen achtereenvolgens aan bod: wie zijn de belangrijkste
marktpartijen, wat is het wettelijk kader en hoe zit het VTH-stelsel in elkaar?

3.1

Relevante marktpartijen
Producenten/importeurs
Producenten/importeurs 5 die elektrische en elektronische apparatuur als eerste in
Nederland op de markt brengen, hebben een uitgebreide
producentenverantwoordelijkheid. Zij zijn primair verantwoordelijk voor de
organisatie en financiering van een inzamelings- en verwerkingssysteem van AEEA.
Bedrijven die producentenverantwoordelijkheid dragen voor elektrische en
elektronische apparatuur moeten geregistreerd staan in het Nationaal (W)EEE 6
Register. Bij registratie hoort informatie over de innamestructuur,
verwerkingsstructuur, financiering van de inzameling en organisatie van de
verwerking van het afval.
Stichting OPEN
Op grond van de Regeling afgedankte elektrische en elektronische apparatuur
(Raeea) hebben producenten/importeurs van elektrische of elektronische apparaten
een zogeheten uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV). 7 Dit houdt in
dat zij verantwoordelijk zijn voor de inzameling en passende verwerking van AEEA
die door hen op de Nederlandse markt zijn gebracht. Ook moeten zij alle kosten
dragen die hieruit voortkomen.
De UPV voor AEEA wordt ingevuld door Stichting Organisatie
Producentenverantwoordelijkheid E-waste Nederland (Stichting OPEN). Deze
stichting is een krachtenbundeling van vrijwillig aangesloten belangenorganisaties
voor producenten/importeurs van elektrische en elektronische apparatuur. Om een
doelmatige, landelijk dekkende organisatie voor de inzameling en passende
verwerking van AEEA op te kunnen zetten, heeft Stichting OPEN in 2020 de
staatssecretaris van IenW verzocht de afvalbeheerbijdrage-overeenkomst algemeen
verbindend te verklaren. Daarmee zijn ook de producenten/importeurs die niet
vrijwillig partij zijn bij deze overeenkomst verplicht de afvalbeheerbijdrage af te
dragen aan Stichting OPEN.
Per 16 februari 2021 is de overeenkomst algemeen verbindend verklaard, met een
looptijd tot en met 31 december 2025 [9]. Dat betekent dat Stichting OPEN
gedurende deze periode voor alle producten/importeurs de wettelijke verplichtingen
uit de Raeea zal vormgeven. In juridische zin is sprake van een
inspanningsverplichting, waarbij Stichting OPEN door de producenten/importeurs
kan worden aangesproken op het waarmaken van hun plichten, waaronder een
inzameldoelstelling. Op dit moment zijn 3.917 producenten/importeurs aangesloten
bij Stichting OPEN. 8 Zijn staan geregistreerd in het Nationaal (W)EEE Register
In de wetgeving wordt alleen het begrip ‘producenten’ gehanteerd. Importeurs vallen hier
ook onder.
6
(W)EEE: (Waste of) Electrical and Electronic Equipment.
7
De UPV in de Raeea vloeit voort uit artikelen 12 en 13 van richtlijn 2012/19/EU [13].
8
Producent en/of importeur - Stichting Open (stichting-open.org) (website geraadpleegd op 19
februari 2023).
5

Pagina 11 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

(NWR). Zij dienen in dit register ook jaarlijks de hoeveelheid elektrische en
elektronische apparatuur te rapporteren die ze in Nederland op de markt hebben
gebracht.
De doelstelling van Stichting OPEN was om binnen twee jaar na de algemeen
verbindend verklaring ten minste 65% van alle AEEA in te zamelen. Dit
inzamelpercentage is vastgelegd in artikel 10 van de Raeea. Tot op heden wordt dit
percentage niet gehaald. Volgens het NWR bedroeg in 2021 het totale
inzamelpercentage 33%. De invloed van de categorie zonnepanelen blijkt overigens
groot; zonder deze categorie kwam het inzamelresultaat uit op 47% [10].
Met ingang van 2022 krijgen deelnemende metaalrecyclingbedrijven (in het bezit
van een MRF-keurmerk 9) van Stichting OPEN een vergoeding voor het inzamelen
van AEEA dat ze afgeven aan een CENELEC-gecertificeerde verwerker (€ 125/ton).
Daarnaast wordt voor het teruggewonnen metaal een marktconforme prijs betaald.
Bij een tussentijdse evaluatie van Stichting OPEN is gebleken dat deze
stimuleringsregeling voor metaalrecyclers minder goed werkt dan op voorhand
gedacht [11]. Daarnaast laten de gegevens in het NWR zien dat de hoeveelheid
elektrische en elektronische apparatuur die op de markt wordt gebracht sneller stijgt
dan de hoeveelheid AEEA die wordt ingezameld [10]. Dat betekent dat zonder
aanvullende maatregelen het inzamelpercentage de komende jaren steeds verder
uit te pas dreigt te lopen van het beoogde doel.
Om de inzameling te stimuleren heeft Stichting OPEN eind 2022 een tweetal
actieplannen opgesteld. Eén van de ingezette acties is het aantrekkelijker maken
van de stimuleringsregeling voor metaalrecyclingbedrijven [11].
Stichting Nationaal (W)EEE Register
Stichting Nationaal (W)EEE Register (NWR) is door de minister van IenW
aangewezen om de taken in te richten die voortkomen uit de registratie- en
rapportageplicht in de Raeea [12]. In het NWR registeren en rapporteren
producenten/importeurs, erkende verwerkers en exporteurs. Het register wordt
gefinancierd door de producenten/importeurs.
Het NWR rapporteert jaarlijks vóór 1 juli aan de minister van IenW over het vorige
kalenderjaar, ten minste de volgende gegevens:
•
•
•
•

De totale hoeveelheid in Nederland in de handel gebrachte elektrische en
elektronische apparatuur (PoM);
De totale hoeveelheid verwerkte elektrische en elektronische apparatuur;
De resultaten met betrekking tot het behalen van de streefcijfers voor
nuttige toepassing als bedoeld in bijlage V van richtlijn 2012/19/EU;
De geëxporteerde hoeveelheid gebruikte of voor herbruik geschikt gemaakte
elektrische en elektronische apparatuur.

9
MRF: Metaal Recycling Federatie. Ook bedrijven die geen lid zijn van de MRF mogen meedoen
aan de vergoedingsregeling, onder de voorwaarde dat ze aantonen te voldoen aan de eisen
van het MRF-keurmerk.

Pagina 12 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

Distributeurs
Distributeurs zijn de partijen die de schakel vormen tussen producent/importeur en
eindgebruiker van elektrische en elektronische apparaten. Het betreft overwegend
groothandels, installatiebedrijven en (web)winkels.
Op grond van artikel 4 Raeea hebben distributeurs een innameplicht bij verkoop aan
particuliere huishoudens (ook wel aangeduid met de ‘oud-voor-nieuw’ plicht). Dit
houdt in dat op een distributeur bij de verkoop van een nieuw apparaat de
verplichting rust een soortgelijk apparaat kosteloos in te nemen wanneer hem dat
door de koper wordt aangeboden.
Inzamelbedrijven
Er wordt onderscheid gemaakt tussen bedrijven die actief AEEA inzamelen en
bedrijven die dat niet doen, maar waar ‘onverhoopt’ AEEA kan zitten in aangeboden
partijen schroot of kunststofafval. Bedrijven die actief AEEA inzamelen zijn
omgevingsvergunningplichtig. 10 Bedrijven die (onverhoopt) kleine hoeveelheden
AEEA aantreffen of aangeboden krijgen zijn niet vergunningplichtig op basis van de
activiteit verzamelen, maar moeten in dat geval wel een melding doen (zogenaamde
type B inrichtingen Activiteitenbesluit). 11 Deze bedrijven moeten het AEEA scheiden
en apart opslaan 12, en afvoeren naar een erkende verwerker.
Erkende verwerkers
Ingezamelde AEEA afkomstig van zowel bedrijven als huishoudens moet op
passende wijze worden verwerkt door een erkende verwerker. Het mag niet worden
verbrand of gestort. Bedrijven die AEEA mogen verwerken 13 moeten sinds februari
2016 op grond van de Raeea CENELEC 14-gecertificeerd zijn. Met deze (private)
certificeringseis wordt een kwalitatief hoogwaardige verwerking nagestreefd.
Middels audits ziet een certificerende instelling erop toe dat de verwerker handelt
volgens de verplichtingen die het certificaat stelt. Binnen de EU zijn de
certificerende instellingen verenigd in de WEEELABEX-organisatie. 15 Op dit moment
zijn er 81 in Nederland gevestigde locaties die beschikken over een geldig CENELECcertificaat. 16 Een klein aantal daarvan is verantwoordelijk voor de verwerking van
het overgrote deel van de in Nederland ingezamelde AEEA.
Het CENELEC-certificaat stelt eisen aan de verwerkers. Dit zijn verplichtingen op het
gebied van:

Hierop zijn - binnen bepaalde grenzen - enkele uitzonderingen, waaronder de inzameling van
AEEA op gemeentelijke milieustraten en de inzameling van AEEA door distributeurs (gevolg
van de innameplicht).
11
Deze constructie is door de wetgever bewust gecreëerd. Het uitgangspunt is dat bedrijven
via hun acceptatiebeleid zoveel mogelijk proberen te voorkomen dat er gevaarlijke afvalstoffen
in de aangeboden partijen schroot of kunststofafval zitten, maar dat het beter is als deze
stoffen niet aan de poort worden geweigerd.
12
Dit mag tot maximaal 10 ton, wat in de praktijk neerkomt op één container.
13
Verwerken wil zeggen: elke fysieke handeling die leidt tot een wijziging aan een apparaat
valt onder verwerken, waaronder kraken, shredderen, pletten, samendrukken, demonteren en
slopen. Enkele handelingen zijn uitgezonderd, namelijk: inzamelen, uitsorteren, verhandelen
en reparatie of upgraden.
14
CENELEC: Comité Européen de Normalisation Electrotechnique. Tot december 2020 heette
het nog ‘WEEELABEX-gecertificeerd’.
15
Certificerende instellingen voor de Nederlandse markt zijn: TÜV, KIWA, Waqe-up (Belgisch),
Dekra en BSI Group.
16
Zie www.weeelabex.org/operators-list/ (website geraadpleegd op 14 februari 2023).
10

Pagina 13 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

•
•
•
•
•
•
•

De manieren waarop apparaten moeten worden gehanteerd, opgeslagen en
verwerkt;
De infrastructuur van het recyclingbedrijf;
De administratieve en organisatorische inrichting van het recyclingbedrijf;
De opleiding en voorlichting van het personeel om taken goed uit te kunnen
voeren;
Het toezicht op en de registratie van herkomst en bestemming van
apparaten;
De resultaten die uit de recycling van apparaten minimaal moeten worden
behaald;
De methoden om aan te tonen dat recyclingresultaten daadwerkelijk zijn
behaald.

Erkende verwerkers moeten zich registeren in - en jaarlijks de verwerkte
hoeveelheid AEEA rapporteren aan - het NWR.

3.2

Wettelijk kader
In deze paragraaf volgt een (beknopte) toelichting op de meest relevante wet- en
regelgeving die voor de inzameling en verwerking van AEEA van toepassing is.
EU-richtlijn 2012/19 (WEEE 17-richtlijn)
De WEEE-richtlijn [13] is per 13 augustus 2012 in werking getreden en heeft als
doel binnen de Europese Unie geharmoniseerde milieudoelstellingen te borgen
inzake AEEA. Een essentiële pijler in de richtlijn is het opzetten van een doelmatig
inzamelings- en verwerkingssysteem, bekostigd door de producenten/importeurs die
elektrische en elektronische apparatuur op de markt brengen.
Op grond van de richtlijn kunnen producenten ervoor kiezen hun
verantwoordelijkheden individueel of via een collectieve regeling na te komen.
De WEEE-richtlijn schrijft tevens voor dat elke product/importeur er per 2019 voor
moet zorgen dat minimaal 65% van de gemiddelde gewichtshoeveelheid elektrische
en elektronische apparatuur die door hem in de voorgaande drie jaren in een
lidstaat in de handel is gebracht namens hem wordt ingezameld en verwerkt.
Voor de verwerking van AEEA zijn in bijlage V van de richtlijn minimale streefcijfers
voor nuttige toepassing opgenomen.
Wet milieubeheer (Wm)
De Regeling afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (Raeea) is
gebaseerd op de Wm.
In artikel 15.37 van de Wm is vastgelegd wanneer de minister van IenW kan
besluiten tot een uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV).
Regeling afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (Raeea)
De Raeea is de implementatie van de Europese WEEE-richtlijn in de Nederlandse
wetgeving en is op 14 februari 2014 in werking getreden. Het toezicht op de
naleving van de Raeea en de bestuursrechtelijke handhaving zijn belegd bij de
minister van IenW. De uitvoering ervan is gemandateerd aan de ILT.
Artikel 8 van de WEEE-richtlijn biedt lidstaten de optie om minimumkwaliteitsnormen te stellen voor de verwerking van ingezamelde AEEA. Hier heeft
17

WEEE: Waste of Electric and Electronic Equipment.

Pagina 14 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

Nederland gebruik van gemaakt: per 1 juli 2015 moeten verwerkers in het bezit zijn
van een geldige CENELEC-certificaat, afgegeven door een door de WEEELABEXorganisatie goedgekeurde certificerende instelling. Het betreft private certificering:
zowel de WEEELABEX-organisatie als de certificerende instellingen staan niet onder
toezicht van een overheidsautoriteit.
Ter berekening en monitoring van het jaarlijkse inzamelpercentage AEEA, geldt op
grond van de Raeea een registratie- en rapportageplicht voor
producenten/importeurs en erkende verwerkers. Sinds december 2020 is deze plicht
uitgebreid naar bedrijven die ‘voor hergebruik geschikt gemaakte elektrische en
elektronische apparatuur’ exporteren naar het buitenland. Deze toegevoegde plicht
is bedoeld om de netto hoeveelheid PoM in Nederland – en daarmee het jaarlijkse
inzamelpercentage - accurater te kunnen berekenen.
Besluit melden bedrijfsafvalstoffen
Bedrijven die gevaarlijk afval ontvangen 18 moeten dit melden aan het Landelijk
Meldpunt Afvalstoffen (LMA). In de melding dient onder meer te worden
aangegeven van wie het gevaarlijke afval afkomstig is (de ontdoener), de locatie
van herkomst, het type afval en de hoeveelheid. Op deze manier verschaft het LMA
inzicht in de afvalstromen tussen bedrijven.
Regeling inzamelaars, vervoerders, handelaars en bemiddelaars van afvalstoffen
Op grond van de Wet milieubeheer moeten alle bedrijven die in Nederland
afvalstoffen inzamelen, vervoeren, verhandelen en/of hierin bemiddelen
geregistreerd staan in de VIHB-lijst. 19 Aan een VIHB-registratie zijn voorwaarden
verbonden.
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo)
In de Wabo en onderliggende AMvB (Bor) staan de regels of een inrichting die AEEA
inzamelt, opslaat en/of verwerkt melding- of vergunningplichtig is en wie het
bevoegd gezag milieu is.
Verordening 1013/2006/EU (Europese Verordening Overbrenging Afvalstoffen,
EVOA)
In de EVOA-verordening staan de regels voor het grensoverschrijdend transport van
afval. Voor het overbrengen van AEEA – dat als gevaarlijk afval wordt beschouwd is het aanvragen van een EVOA-kennisgeving bij de ILT vereist.

3.3

VTH-stelsel
In deze paragraaf wordt de taakverdeling voor wat betreft vergunningverlening,
toezicht en handhaving inzake AEEA toegelicht.
Taken van de ILT
De ILT is de aangewezen toezichthouder voor de naleving van de Raeea. Dat
betekent dat de ILT toezicht houdt op de gehele AEEA-keten, van
producent/importeur tot verwerker. Zo beoordeelt de ILT de rapportage 20 en de
verantwoording van (producentencollectief) Stichting OPEN over de realisatie van de
wettelijke inzameldoelstelling van 65%.
Het aanspreken van de stichting OPEN op het niet halen van de doelstelling blijkt
juridisch lastig. Er is jurisprudentie over een vergelijkbare stichting, onder
In bepaalde gevallen moet de afgifte van gevaarlijk afval worden gemeld aan het LMA.
Zie www.niwo.nl.
20
Deze rapportage wordt opgesteld door het Nationaal (W)EEE Register.
18
19

Pagina 15 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

vergelijkbare omstandigheden, die verantwoordelijk is voor de uitgebreide
producentenverantwoordelijkheid en een inspanningsverplichting heeft voor het
behalen van een inzamelings- of recyclingnorm. 21 Daarin stelt de bestuursrechter
dat de betreffende stichting bij het bereiken van de norm afhankelijk is van de
medewerking van derden. Om die reden kan een last onder dwangsom niet verder
kan strekken dan het treffen of onderzoeken van concrete maatregelen om de
recyclingnorm ten minste dichter te benaderen. Dit gegeven vormt volgens de
rechter geen grond om af te zien van handhavend optreden.
De ILT houdt ook toezicht op de naleving van de regels voor ‘passende verwerking’
bij verwerkers van AEEA. Op dit punt is sprake van een gedeelde
handhavingsbevoegdheid met de omgevingsdiensten (zie hieronder).
In het kader van de Europese Verordening Overbrenging Afvalstoffen (EVOA) voert
de ILT het toezicht uit op grensoverschrijdende transporten van AEEA.
Taken van de omgevingsdiensten
Namens het bevoegd gezag (provincie of gemeente) weigeren of verlenen de
omgevingsdiensten de vereiste vergunning om AEEA actief in te mogen zamelen
en/of te verwerken. Bedrijven die alleen onverhoopt AEEA in aangeboden partijen
kunnen aantreffen hebben een meldingsplicht en moeten voldoen aan algemene
milieuregels.
De omgevingsdiensten houden ook toezicht op een correcte inzameling (acceptatieen verwerkingsbeleid) en op- en overslag van AEEA. 22 Omdat verwerkers van AEEA
vergunningplichtig zijn, hebben omgevingsdiensten bij deze inrichtingen ook de
verantwoordelijkheid handhavend op te treden wanneer de bepalingen voor de
verwerking op grond van de Raeea worden geschonden. De Wet milieubeheer
bepaalt namelijk dat het bevoegd gezag dat de omgevingsvergunning verleent ook
verantwoordelijk is voor de handhaving van de aan de vergunning verbonden
voorschriften. Op dit punt is dus sprake van een gedeelde handhavingsbevoegdheid
met de ILT. Het vraagt om gecoördineerd optreden: toezichthouders van
omgevingsdiensten en de ILT informeren elkaar bij constateringen van
overtredingen. In de praktijk wordt vaak signaaltoezicht toegepast: zodra een
toezichthouder van een omgevingsdienst bij een controlebezoek constateert dat de
verwerking niet conform de Raeea gebeurt, dan wordt de ILT gewaarschuwd.
Andere relevante ketenpartners
De douane houdt net zoals de ILT toezicht op de naleving van de EVOA.
De Inlichtingen- en Opsporingsdienst van de ILT en de Landelijke Eenheid van de
politie voeren in opdracht van het Openbaar Ministerie strafrechtelijke onderzoeken
uit en hebben een belangrijke taak in de aanpak van (georganiseerde)
milieucriminaliteit.

Uitspraken Raad van State, zaaknummer 201708640/2/A1, zaaknummers 202000586/1/R4
en 202000589/1/R4.
22
In sommige gevallen houdt de gemeente zelf toezicht. De mate waarin dit gebeurt is
afhankelijk van de gemaakte afspraken tussen omgevingsdienst en gemeente.
21

Pagina 16 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

4

Inzameling en verwerking van AEEA: stand van zaken

4.1

Inzamelpercentage
De hoeveelheid op de Nederlandse markt gebrachte elektrische- en elektronische
apparatuur (PoM) neemt al jaren toe. In 2014 ging het nog om 314 kton, in 2021
stond de teller al op ruim 775 kton [10]. De hoeveelheid AEEA die moet worden
ingezameld om de wettelijke inzamelnorm te halen neemt dus ook naar rato toe.
Per 2019 geldt een wettelijke inzamelnorm van 65%. Deze norm wordt nog steeds
niet gehaald. In 2019 bleef inzamelpercentage steken op 49%. En in de jaren
daarna nam het alleen maar verder af: in 2020 tot 44% en in 2021 tot 33% [10].
Het verschil tussen doelstelling en feitelijke realisatie is dus alleen maar groter
geworden. 23
Om de PoM te kunnen corrigeren voor de hoeveelheid apparatuur die voor
‘hergebruik geschikt is gemaakt’ en wordt geëxporteerd, geldt sinds eind 2020 een
registratie- en rapportageplicht voor bedrijven die zich hierop hebben toegelegd. 24
Op grond van marktinformatie constateert de ILT dat deze registratie achterblijft
[14].
Relevant in dit kader is dat er vanuit de sector en het NWR kritiek wordt geuit op de
65%-norm en de wijze waarop deze moet worden berekend. Het belangrijkste
bezwaar is dat de norm geen rekening houdt met economische fluctuaties in de PoM
en verwachte levensduur van categorieën apparaten [15]. In dat kader wordt erop
gewezen dat ook de meeste andere EU-lidstaten de 65%-norm niet halen.

4.2

Zicht op lekstromen 25
In 2018 bedroeg de in Nederland geproduceerde hoeveelheid AEEA 366 kton. De
helft hiervan werd in het NWR geregistreerd als passend verwerkt. Volgens de
gehanteerde berekeningsmethode werd ongeveer een kwart niet-passend verwerkt
(27%), belandde 9% in het restafval en werd een deel geëxporteerd voor
hergebruik (8%). 6% kon niet worden gedocumenteerd [16]. De risicobeheersing
over de gehele keten gezien is dus nog onvoldoende (zie figuur 1).

Dit verschil wordt ook wel de ‘DTT’ genoemd: distance to target.
Met deze correctie kwam de PoM in 2020 circa 20 kton lager uit [11].
25
Een lekstroom betreft AEEA die buiten het gereguleerde inzamel- en verwerkingscircuit komt
of blijft.
23
24

Pagina 17 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

Figuur 1: AEEA-stromen in Nederland in 2018 (overgenomen uit [16])

Om het inzamelpercentage te verhogen moet de hoeveelheid AEEA die buiten het
gereguleerde circuit terechtkomt zo klein mogelijk worden gehouden. Uit de
beschikbare informatie blijkt dat er nog onvoldoende zicht is op waar de lekstromen
precies zitten, wat de omvang is en in hoeverre verdienmodellen hier een rol spelen.
Voor het AEEA dat geld oplevert, wanneer het bijvoorbeeld veel metalen bevat, is de
verwachting dat het ook buiten het officiële circuit wordt verwerkt. Met name het
elektronisch afval dat dan overblijft geeft reden tot zorg. Dit afval kan immers in
potentie illegaal zijn weg naar derdewereldlanden vinden om daar goedkoper en
milieuvervuilender te worden verwerkt, verbrand of gestort.

4.3

Kwaliteit van de verwerking van AEEA
De ILT heeft in de afgelopen jaren controles uitgevoerd bij circa 30% van de in
Nederland gevestigde erkende verwerkers. Het doel was na te gaan of de CENELECstandaarden daadwerkelijk worden nageleefd. Uit de controles kwam naar voren dat
het voorhanden hebben van een CENELEC-certificaat onvoldoende borgt dat dit
gebeurt. 26 Zo zijn er non-conformiteiten geconstateerd die bij een audit door de
certificeerder niet zijn opgemerkt of toch goed zijn bevonden of meerdere keren
achtereen als non-conformiteit zijn aangemerkt terwijl het certificaat desondanks
toch is verleend/verlengd [17]. Ook heeft de ILT geconstateerd dat er
gecertificeerde verwerkers in bedrijf zijn zonder de vereiste omgevingsvergunning
(zie ook paragraaf 4.5).
Binnen het programma Inspectie en Certificering van de ILT is recentelijk een
quickscan uitgevoerd naar het certificeringsstelsel voor AEEA [17]. Daarin is
geconcludeerd dat het (milieu)risico niet zozeer ligt in het onvoldoende functioneren
van het gekozen systeem van certificering van verwerking op zich, maar in de
omvang van de niet-gecertificeerde verwerking. Geadviseerd wordt om in het
toezicht de focus te leggen op het verhogen van de omvang geregistreerde AEEA die
bij erkende verwerkers terechtkomt.

26

Uitspraak Raad van State, zaaknummer 201708088/1/A1.

Pagina 18 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

Foto: afgedankte elektrische en elektronische apparatuur in een container met schroot

4.4

Data-analyse AEEA
Om zicht te krijgen op typen bedrijven die mogelijk een rol spelen in het weglekken
van AEEA in het inzamelings- en verwerkingscircuit, is in 2022 door de ILT een
data-analyse uitgevoerd [18]. Daarin zijn een drietal databronnen met door de
sector aangeleverde gegevens gecombineerd: het Landelijk Meldpunt Afvalstoffen,
het Nationale (W)EEE Register en registratiesysteem LEEF (EVOA-kennisgevingen).
Monitoring van de AEEA-stromen door de keten heen blijkt met deze data niet goed
mogelijk. Conclusies uit de data-analyse moeten dan ook met de nodige
voorzichtigheid worden getrokken. Eén daarvan is dat de gegevens een
inzamelingsoverschot suggereren: er lijkt in Nederland structureel meer AEEA te
worden ingezameld dan verwerkt. De exportdata (EVOA-kennisgevingen) kunnen dit
verschil niet verklaren. Deze bevinding duidt op lekstromen bij bepaalde bedrijven
die – althans op papier – meer AEEA inzamelen dan afgeven of verwerken.

4.5

Kwaliteit omgevingsvergunningen verwerkers AEEA
Bedrijven die AEEA mogen verwerken dienen te beschikken over een CENELECcertificaat én een omgevingsvergunning milieu. De omgevingsvergunning wordt
namens het bevoegd gezag (gemeente of provincie) door een omgevingsdienst
opgesteld. In enkele handhavingszaken heeft de ILT moeten vaststellen dat de
vergunningen van CENELEC-gecertificeerde verwerkers van AEEA niet altijd duidelijk
zijn en ook niet altijd actueel. Om die reden heeft de ILT bij de omgevingsdiensten
de vergunningen van alle gecertificeerde verwerkers opgevraagd. Deze zijn
vervolgens beoordeeld op volledigheid en actualiteit [19]. Ten aanzien van de
passende verwerking van AEEA is vastgesteld dat een deel van de vergunningen
niet voldoet. De ILT beveelt aan dat de omgevingsdiensten de vergunningen waar
nodig actualiseren. Tevens heeft de ILT geconstateerd dat er verwerkers met een
CENELEC-certificaat in werking zijn zonder de vereiste vergunning.
Ten aanzien van de emissies van schadelijke stoffen naar de lucht of de bodem
voldoen de meeste vergunningen. Dit komt omdat het Activiteitenbesluit hier al in
voorziet. Daarin wordt uitgegaan van een verwaarloosbaar bodemrisico en gelden
normen voor wat betreft luchtemissies. Het lozen van specifieke gevaarlijke stoffen

Pagina 19 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

op het riool of oppervlaktewater (waaronder zware metalen en ZZS) is een
belangrijk aandachtspunt. In voorkomende gevallen zouden hiervoor
lozingsvoorschriften in de vergunning moeten worden opgenomen.

4.6

Het landelijk ketentoezichtproject AEEA
In 2019 is een landelijk ketentoezichtproject AEEA gestart, met als belangrijkste
doel te komen tot eenduidig, landsdekkend toezicht op de AEEA-keten. Inmiddels
nemen 22 van de 29 omgevingsdiensten deel aan het project. Daarnaast is ook het
milieuteam van de Landelijke Eenheid van de politie betrokken.
Onlangs is de eerste fase van het project afgerond. De ILT heeft de belangrijkste
resultaten en inzichten van de eerste fase beschreven in een intern document 27
[14]. De belangrijkste daarvan zijn opgenomen in bijlage A van dit rapport. Voor de
tweede fase van het ketentoezichtproject AEEA zijn een aantal vervolgacties
voorgesteld. Ook deze zijn opgenomen in bijlage A.

4.7

Hoe ervaren de omgevingsdiensten het ketentoezichtproject AEEA?
Om na te gaan hoe de omgevingsdiensten het landelijk ketentoezichtproject AEEA
ervaren, zijn twee toezichthouders afzonderlijk van elkaar geïnterviewd. Ze zijn
werkzaam bij omgevingsdiensten die deelnemen aan het project. De focus in de
interviews werd gelegd op vier specifieke elementen:
•
•
•
•

De ervaren samenwerking in het landelijk ketentoezichtproject AEEA;
Het borgen van de kennis en deskundigheid die in het project is opgedaan;
Waar de lekstromen zitten en hoe deze kunnen worden verkleind;
De ervaringen met Stichting OPEN.

De verkregen inzichten zijn hieronder bondig en puntsgewijs weergegeven.
Ervaren samenwerking landelijk ketentoezichtproject AEEA
•
De eerste fase van het ketentoezichtproject (‘e-waste 1’) was bedoeld om
kennis over het onderwerp te ontwikkelen, ervaringen te delen en te komen
tot een gezamenlijke aanpak. Dit doel is voor een groot deel bereikt. Er is
geëvalueerd en de inzichten en ervaringen zijn gebruikt voor het vervolg
(‘e-waste 2’).
•
Een aantal omgevingsdiensten neemt geen deel aan het landelijk
ketentoezichtproject AEEA. Hier kunnen meerdere redenen voor zijn, die
mogelijk met elkaar verband houden: de vrijblijvendheid om mee te doen,
het ontbreken van interesse voor of behoefte aan het onderwerp, de
veelheid aan andere toezichtstaken, gebrek aan mankracht, de spanning
tussen het sturen op prestatieafspraken met provincie en/of gemeenten en
het regio-overstijgende belang van ketentoezicht, onvoldoende draagvlak bij
het management.
•
Commitment in het Vakberaad Omgevingsdienst NL vertaalt zich niet altijd
door naar het daadwerkelijk vrijmaken en leveren van de vereiste capaciteit
door een omgevingsdienst om deel te nemen aan het AEEA-ketenproject.
•
Het commitment van de deelnemende omgevingsdiensten aan het AEEAketenproject is kwetsbaar. De kar wordt voor een belangrijk deel getrokken
door een groepje intrinsiek gemotiveerde, ervaren toezichthouders die het
onderwerp e-waste belangrijk vinden. Zij zorgen ervoor dat de achterban
27
Dit document is opgesteld in het kader van het ILT-programma ‘Juiste verwerking van
afvalstoffen’.

Pagina 20 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

•

•

geënthousiasmeerd en betrokken wordt en blijft. Onverhoopt vertrek van
enkelen van hen kan de continuïteit van het project in gevaar brengen.
Het borgen van continuïteit en deskundigheid van toezicht op AEEA binnen
de omgevingsdiensten is lastig. Bij sommige omgevingsdiensten heeft dit te
maken met broos draagvlak bij de opdrachtgevers (provincie en/of
gemeenten) om regio-overstijgende taken uit te voeren en het ontbreken
van financiële dekking en mankracht. Maar het komt ook voor dat
toezichthouders onvoldoende affiniteit hebben met het onderwerp afval of
met de branche. Dit heeft deels te maken met de als complex ervaren
materie (zowel technisch als juridisch) en deels met de vrijheid om zelf
invulling te geven aan je takenpakket. In de basis is het voor
omgevingsdiensten überhaupt lastig om aan ervaren, allround
toezichthouders te komen en hen te behouden.
De ILT is mede-toezichthouder op AEEA. Goede afstemming tussen de ILT
en de omgevingsdiensten is daarom vereist, zowel inhoudelijk als
procesmatig. De regierol die de ILT inneemt in het AEEA-ketenproject wordt
als ‘positief’, ‘zeer wenselijk’ en ‘maximaal haalbaar’ beoordeeld; de ILT
blijft het belang van het project uitdragen.

Borgen en verspreiden van opgebouwde kennis en deskundigheid
•
De in het ketenproject opgebouwde kennis en goede praktijken worden
verzameld en kunnen toegankelijk worden gemaakt via het Kennisnet van
Omgevingsdienst NL. Daarmee wordt voorkomen dat omgevingsdiensten het
wiel opnieuw gaan uitvinden.
•
De milieuregels voor het omgaan met AEEA worden door de toezichthouders
van omgevingsdiensten als complex ervaren. Dit is een obstakel om het
toezicht structureel te beleggen en te borgen. Als suggestie wordt genoemd
het - onder verantwoordelijkheid van Omgevingsdienst NL - ontwikkelen van
een cursus ‘e-waste’, waarmee toezichthouders snel op het vereiste
kennisniveau kunnen worden gebracht en bekend worden gemaakt met
goede praktijken. Benadrukt wordt dat een dergelijke cursus praktijkgericht
moet zijn en afgestemd op de verschillende doelgroepen binnen
omgevingsdiensten. Het voeden van toezichthouders met veel informatie die
ze in de praktijk niet nodig hebben, wordt als weinig zinvol gezien.
Verminderen van lekstromen
•
Bij controles die binnen het landelijk ketentoezichtproject werden uitgevoerd
zijn lekstromen aangetroffen. Bij meerdere metaalrecyclingbedrijven is
geïntervenieerd omdat aangetroffen AEEA niet was gescheiden van het
schroot. Ook zijn distributeurs en kringloopwinkels aangeschreven op een
onjuiste afgifte van AEEA (aan bedrijven die dit niet mochten inzamelen).
•
Er is volgens de geïnterviewden nog onvoldoende zicht op mogelijke
lekstromen bij de distributeurs. De route vanaf de inname (oud-voor-nieuw
plicht) door winkels en installatiebedrijven tot het moment van afgifte aan
een erkende inzamelaar wordt getaxeerd als kwetsbaar voor illegale handel.
•
Om het inzamelpercentage van huishoudelijk AEEA te verhogen is er volgens
de geïnterviewden nog veel winst te halen bij de consument, met meer en
betere voorlichting en laagdrempeligere inzamelpunten. Dit wordt
beschouwd als de verantwoordelijkheid van de producenten/importeurs en
daarmee een primaire taak voor Stichting OPEN.
•
Door de geïnterviewden wordt onderkend dat een wettelijke afgifteplicht
bepaalde lekstromen in de AEEA-keten kán verminderen. Tegelijkertijd
wordt erop gewezen dat een dergelijke plicht juist illegale verwerking van
AEEA in de hand kan werken omdat een deel van de huidige tussenhandel
dan niet meer rendabel zal zijn. Het is niet uit te sluiten dat sommige van

Pagina 21 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

die bedrijven de afgifteplicht gaan omzeilen, buiten het zicht van de
toezichthouder. De effectiviteit van de afgifteplicht zal in belangrijke mate
afhangen van de concrete uitwerking: bij welke partij(en) wordt de
afgifteplicht wettelijk belegd? Winkels en installatie- en sloopbedrijven
zouden onder deze plicht moeten komen vallen, onder het mom: hoe eerder
in de keten, hoe beter. De omgevingsdiensten zijn de aangewezen
toezichthouder voor de afgifteplicht, maar of, en zo ja in welke mate, dit
prioriteit krijgt in toezicht en handhaving zal moeten blijken.
Ervaring met Stichting OPEN
•
De omgevingsdiensten zien Stichting OPEN als stakeholder in de AEEAketen, maar niet als samenwerkingspartner. Deze scheiding is volgens hen
wettelijk ingegeven: omgevingsdiensten houden toezicht op de bedrijven en
mogen vanuit die rol het werk van de Stichting OPEN niet promoten.
•
Stichting OPEN stemt nog weinig af met de omgevingsdiensten over haar
initiatieven en campagnes (bijvoorbeeld het plaatsen van
inzamelcontainers). Daardoor kunnen bij bedrijven situaties ontstaan die
niet voldoen aan de milieuregels. Handhaving leidt vervolgens tot onbegrip
bij de betreffende ondernemers, die in de veronderstelling zijn e-waste te
mogen inzamelen omdat Stichting OPEN erbij betrokken is. Wanneer
Stichting OPEN vooraf afstemt met de omgevingsdiensten over de
mogelijkheden en onmogelijkheden, dan kunnen dergelijke situaties volgens
de geïnterviewden worden voorkomen. Dit betreft ook goedbedoelde
inzamelinitiatieven voor burgers. Zo is er een e-waste campagne van
Stichting OPEN op scholen geweest om de jeugd meer milieubewust te
maken. De deelnemende scholen bleken echter niet aan de vereiste
milieumaatregelen te voldoen.
4.8

Overige ontwikkelingen
Invoering wettelijke afgifteplicht
Om meer grip te krijgen op lekstromen, zal een wettelijke afgifteplicht worden
ingevoerd [20]. Deze plicht houdt in dat aangewezen ontvangers van AEEA dit
móeten afgeven aan een erkende verwerker. Welke ontvangende partijen het
precies betreft is nog niet bekend.
Het toezicht op de afgifteplicht zal worden belegd bij de omgevingsdiensten.
De inwerkingtreding is van de afgifteplicht is gekoppeld aan de invoering van de
Omgevingswet.
Kenniscentrum Circulaire Economie
Stichting OPEN heeft het initiatief genomen tot de oprichting van het Kenniscentrum
Circulaire Economie. 28 De ambitie is dat dit kenniscentrum dé centrale plek wordt
waar objectieve kennis over e-waste en de circulaire economie wordt verzameld,
ontwikkeld en beschikbaar wordt gesteld voor iedereen.

28

Zie: Over kenniscentrum Circulaire Kennis–Stichting OPEN.

Pagina 22 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

5

Conclusies
In dit themaonderzoek is de werking van het VTH-stelsel milieu onderzocht aan de
hand van het afvalonderwerp ‘afgedankte elektrische en elektronische apparaten’.
In de voorgaande hoofdstukken is het AEEA-stelsel beschreven en is aangegeven
hoe dit stelsel op dit moment werkt. In dit hoofdstuk zijn de belangrijkste conclusies
op een rij gezet, waarbij we onderscheid maken tussen conclusies over de werking
van het stelsel en conclusies over (de uitvoering van VTH op het gebied van) het
thema AEEA.
Conclusies over de werking van het stelsel:
Conclusie 1: samenwerken loont; het landelijk ketentoezichtproject AEEA blijkt
waardevol.
Toelichting: het in 2019 gestarte landelijk ketentoezichtproject AEEA blijkt een
effectieve manier om vereiste samenwerking tussen de ketenpartners in een
complex VTH-stelsel te bevorderen en te komen tot een gezamenlijk aanpak. De
eerste fase van het project is afgerond en stond in het teken van kennisontwikkeling
over het functioneren van de AEEA-keten, het uitvoeren van gezamenlijke controles
en het uitwisselen van ervaringen en beste praktijken. Op dit moment wordt
gewerkt aan een vervolg.
Van de 29 omgevingsdiensten nemen er 22 deel aan het ketentoezichtproject. 7
omgevingsdiensten doen dus niet mee. Hiervoor worden verschillende mogelijke
redenen genoemd, die veelal te maken hebben met de vrijblijvendheid om bij te
dragen aan landelijke thema’s: het ontbreken van interesse voor of behoefte aan
het onderwerp, de technische en/of juridische complexiteit van het onderwerp, de
veelheid aan andere toezichtstaken/het gebrek aan mankracht, de spanning tussen
het nakomen van prestatieafspraken met de (betalende) provincie en/of gemeenten
en het regio-overstijgende belang van ketentoezicht, onvoldoende draagvlak bij het
management.
Het aanwezige deskundigheidsniveau op het gebied van AEEA is erg verschillend bij
omgevingsdiensten. De betrokkenheid bij het ketentoezichtproject wordt als
wisselend en kwetsbaar aangemerkt. Zonder het enthousiasme van een groep zeer
gemotiveerde mensen is de kans dat het project strandt vrij groot.
Conclusie 2: structurele borging van het toezicht op de inzameling en verwerking
van AEEA bij de omgevingsdiensten is lastig.
Toelichting: het structureel borgen van het toezicht op de AEEA-keten bij de
omgevingsdiensten is een moeizaam proces. Hier liggen in feite dezelfde mogelijke
oorzaken aan ten grondslag als genoemd bij conclusie 1. Het versterken van de
deskundigheid van omgevingsdiensten en kennisuitwisseling is hierbij een belangrijk
aandachtspunt.
Positief is dat de opgedane kennis en beste praktijken uit het ketentoezichtproject
beschikbaar worden gesteld aan alle omgevingsdiensten via het Kennisnet van
Omgevingsdienst NL.

Pagina 23 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

Conclusies over (de uitvoering van VTH op het gebied van) het thema AEEA:
Conclusie 3: een deel van de omgevingsvergunningen van erkende verwerkers
voldoet niet.
Toelichting: bedrijven die AEEA mogen verwerken dienen te beschikken over een
omgevingsvergunning. De ILT heeft vastgesteld dat een deel van de vergunningen
niet voldoet. Ook blijken er verwerkers te zijn die wel beschikken over het vereiste
CENELEC-certificaat, maar niet over de vereiste omgevingsvergunning.
Conclusie 4: er is nog onvoldoende inzicht in de lekstromen.
Toelichting: door het dichten van aanwezige lekstromen kan het ketentoezicht op
AEEA bijdragen aan milieubescherming en stimulering van nuttig gebruik van
waardevolle hulpbronnen. Er is echter nog onvoldoende zicht op waar de lekstromen
zich in de keten precies bevinden, wat de omvang is en in hoeverre verdienmodellen
hierbij een rol spelen. Hierdoor is de risicobeheersing over de gehele stroom gezien
nog onvoldoende.
Conclusie 5: effectieve monitoring van de AEEA-stromen met de door de sector
gerapporteerde data is nu niet mogelijk.
Toelichting: de beschikbare data in (afval)registratiesystemen (LMA, NWR en LEEF)
blijken onvoldoende nauwkeurig en onvolledig om de AEEA-stromen door de keten
heen goed te kunnen monitoren. Daardoor is het datagestuurd traceren van
lekstromen ook niet goed mogelijk.
Conclusie 6: een CENELEC-certificaat is geen garantie dat AEEA op passende wijze
wordt verwerkt.
Toelichting: erkende verwerkers moeten volgens de Raeea in het bezit zijn van een
CENELEC-certificaat. Dit betreft een vorm van private certificering. Bij
controlebezoeken heeft de ILT geconstateerd dat het hebben van het certificaat
onvoldoende waarborgt dat een verwerker daadwerkelijk conform de CENELECstandaarden opereert.
Bovendien is binnen het programma Inspectie en Certificering van de ILT een
quickscan uitgevoerd naar het certificeringsstelsel voor AEEA. Geconcludeerd is dat
de omvang van niet-gecertificeerde verwerking van AEEA een dominanter
(milieu)risico is dan het onvoldoende functioneren van het gekozen systeem van
certificering van verwerking. Daarom wordt geadviseerd in het toezicht de focus te
leggen op het verhogen van de omvang geregistreerde AEEA die bij erkende
verwerkers terechtkomt.
Conclusie 7: handhavend optreden tegen Stichting OPEN vanwege het niet halen
van de wettelijke 65%-norm ligt juridisch lastig.
Toelichting: ondanks de toezegging van Stichting OPEN om binnen 2 jaar na het
algemeen verbindend verklaren van afvalbeheerbijdrage-overeenkomst te voldoen
aan de wettelijke 65%-norm, is die nog steeds niet bereikt. Sterker nog, het
behalen van het doel raakt steeds verder uit beeld. Maar gelet op haar
afhankelijkheid van de medewerking van derden, ligt handhavend optreden tegen
Stichting OPEN voor het niet halen van de norm juridisch lastig.

Pagina 24 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

Conclusie 8: het tegengaan van freerider-gedrag op het internet is lastig.
Toelichting: het aanpakken van freeriders 29 is belangrijk om ondermijning van het
stelsel te voorkomen. Het aantal producenten/importeurs dat vanuit het buitenland
via internetplatforms apparatuur in de Nederlandse markt zet neemt toe, wat de
handhaving van freerider-gedrag lastiger maakt. Dit komt (mede) doordat de grote
internetplatforms niet altijd willen meewerken.

29
Freeriders: producenten/importeurs die zich niet hebben geregistreerd bij Stichting OPEN en
zo hun verplichte financiële afvalbeheerbijdrage ontlopen.

Pagina 25 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

●

Referenties

[1]

Eindrapport ‘Om de leefomgeving. Omgevingsdiensten als gangmaker voor
het bestuur’. Adviescommissie Vergunningverlening, Toezicht en
Handhaving. Bijlage bij Kamerstukken II 2020/21, 22343, nr. 295.

[2]

Programmaplan Interbestuurlijk programma versterking VTH-stelsel. Bijlage
bij Kamerstukken II 2021/22, 22343, nr. 336.

[3]

Kamerstukken II 2021/22, 22343, nr. 311.

[4]

ILT-brede risicoanalyse (IBRA) 2022, Inspectie Leefomgeving en Transport
(september 2022).

[5]

Nederland circulair in 2050. Rijksbreed programma Circulaire Economie.
Bijlage bij Kamerstukken II 2015/16, 32852, nr. 33.

[6]

Forti V., Baldé C.P., Kuehr R., Bel G. The Global E-waste Monitor 2020:
Quantities, flows and the circular economy potential. United Nations
University (UNU)/United Nations Institute for Training and Research
(UNITAR) – co-hosted SCYCLE Programme, International Telecommunication
Union (ITU) & International Solid Waste Association (ISWA), Bonn/Geneva/
Rotterdam.

[7]

Kamerstukken II 2020/21, 30872, nr. 251.

[8]

ZZS in afvalstoffen; update 2019. Rapport A108010/R20190414a. SGS
Intron (12 december 2019).

[9]

Staatscourant 2021, nr. 7385.

[10]

Rapportage 2021. Nationaal (W)EEE Register.

[11]

Statusupdate Actieplan Lekstromen en Actieplan Circulaire economie. Memo
Stichting OPEN, 2 december 2022.

[12]

Regeling van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, van 3 februari
2014, nr. IENM/BSK-2014/14758, houdende vaststelling regels met
betrekking tot afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (Regeling
afgedankte elektrische en elektronische apparatuur).

[13]

Richtlijn 2012/19/EU van het Europees Parlement en de Raad van 4 juli
2012 betreffende afgedankte elektrische en elektronische apparatuur
(AEEA).

[14]

Managementsamenvatting afgedankte elektr(on)ische apparaten (AEEA).
Inspectie Leefomgeving en Transport (5 september 2022).

[15]

An enhanced definition of EPR and the role of all actors. WEEE Forum.
November 2020.

Pagina 26 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

[16]

Baldé, C.P., van den Brink, S., Forti, V., van der Schalk, A., Hopstaken, F.,
De Nederlandse AEEA-stromen 2020, Wat is er tussen 2010 en 2018
gebeurd?, United Nations University (UNU)/United Nations Institute for
Training and Research (UNITAR) - in samenwerking met het SCYCLE
Programme, Bonn, Duitsland.

[17]

Project Quickscans programma inspectie en certificering: Afgedankte
elektrische en elektronische apparatuur (AEEA), Inspectie Leefomgeving en
Transport (juni 2022).

[18]

Analyse e-waste, batterijen en accu’s: LMA, NWR en Inspectieview.
Inspectie Leefomgeving en Transport, Afdeling Informatie, team Analyse 1
(13 december 2022).

[19]

Evaluatie omgevingsvergunningen Weeelabex-gecertificeerde verwerkers
AEEA. Nota Inspectie Leefomgeving en Transport (20 mei 2021).

[20]

Kamerstukken II 2020/21, 32852, nr. 158.

Pagina 27 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

●

Bijlage A

Deze bijlage is gebaseerd op referentie [14].
Belangrijkste resultaten landelijk ketentoezichtproject AEEA
•

•

•

•

•

•

Ondanks de inspanningen vanuit de sector en vanuit toezicht en handhaving
(omgevingsdiensten, ILT, Landelijke Eenheid Politie en Landelijk Meldpunt
Afvalstoffen) is de discrepantie tussen feitelijke inzameling en doelrealisatie
alleen nog maar groter geworden. Dit wordt deels veroorzaakt door de
toename van EEA op de markt, maar ook door omvangrijke lekstromen. Er
is onvoldoende regie op zowel de uitvoering in de keten, alsook op het
versnipperde toezicht hierop.
In 2021 is sprake van een trendbreuk, doordat de inzameling van AEEA is
gedaald ten opzichte van het voorgaande jaar. Hierdoor is de
inzameldoelstelling van 65% wederom niet gerealiseerd. De inzameling van
AEEA bedroeg in 2021 33% (inclusief zonnepanelen), exclusief
zonnepanelen bedroeg het inzamelpercentage 47%. Een aantal rapportage
plichtige bedrijven had op het moment van rapportage nog geen opgave aan
het NWR verstrekt.
Het is juridisch lastig gebleken om producentencollectieven aan te spreken
op het niet realiseren van de doelstellingen. Geoordeeld is dat collectieven
bij het bereiken van de norm afhankelijk zijn van derden, zodat een
eventuele last onder dwangsom niet verder kan strekken dan tot het treffen
of onderzoeken van concrete maatregelen om de norm ten minste dichter te
benaderen. Hoewel de Regeling UPV de verantwoordelijkheid voor de regie
op de inzameling en verwerking volledig bij de producenten(organisaties)
legt wordt door de stichting OPEN aangegeven dat zij voor het realiseren
van haar doelstellingen afhankelijk is van derden, zoals het rijk, gemeenten
en inzamelaars en verwerkers.
Hoewel er schattingen zijn van de lekstromen AEEA schiet de
informatiepositie bij alle betrokken partijen tekort, om tot een adequate
aanpak te komen. Tekenend is het feit dat het Nationaal (W)EEE Register
(NWR) bij de indiening van de rapportage over de inzameling van AEEA in
2021 aangeeft niet in te kunnen staan voor juistheid en de volledigheid van
de cijfers, die zijn verstrekt door de stichting OPEN, gecertificeerde
verwerkers en exporteurs voor hergebruik.
Ondanks een registratieplicht van export voor hergebruik van EEA hebben
slechts 13 organisaties zich in 2021 geregistreerd als exporteur voor
hergebruik. Hierdoor heeft het NWR gebruik moeten maken van een
onderbouwde raming voor export voor hergebruik. Het NWR heeft ILT
verzocht handhavend op te treden tegen bedrijven, die zich niet hebben
geregistreerd en/of gerapporteerd.
Met de stichting OPEN zijn gesprekken gevoerd over de (on)mogelijkheden
van de 65% doelrealisatie. OPEN heeft hiervoor in december 2020 een
actieplan opgesteld om de 65% doelstelling binnen twee jaar na
inwerkingtreding van de Algemeen Verbindend Verklaring te kunnen
realiseren. De 65% norm (exclusief zonnepanelen) komt op basis van de
driejaargemiddelde PoM exclusief export volgens het NWR (rapportage
2021) uit op 313.117 ton. Door de gedaalde inzameling van AEEA in 2021
en de nog steeds toenemende Put on Market van EEA is de distance to
target (DTT) van AEEA inmiddels zo groot geworden, dat OPEN in 2022
107.620 ton meer AEEA dan in 2021 moet inzamelen om deze doelstelling te

Pagina 28 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

•

•

•

•

•

•

•

realiseren. Inclusief zonnepanelen moet zelfs 253.593 ton meer AEEA dan in
2021 worden ingezameld; deze DTT is al ruim 47 kton meer dan de totale
inzameling in 2021 bedroeg. Het NWR geeft aan een toekomstige realisatie
van de 65% norm “onwaarschijnlijk” te vinden en heeft gerede twijfel over
de realiteitswaarde van de huidige doelstelling en het circulariteitsgehalte
van de aan de PoM gerelateerde doelstelling.
Vanuit het programma afval zijn door de ILT met 22 van de 29
Omgevingsdiensten, het Landelijk Meldpunt Afvalstoffen en de Landelijke
Eenheid Politie afspraken gemaakt om te komen tot informatie- en
kennisuitwisseling, het uitvoeren van een tactische analyse en het
gezamenlijk uitvoeren van AEEA controles (Taskforce AEEA). In 2021 zijn
circa 60 AEEA controles op deze wijze gerealiseerd. Hiermee is een begin
gemaakt met regievoering op ketentoezicht en handhaving op AEEA. De
ervaringen zijn tot nu toe bij alle partijen positief. In de omgevingsdiensten
in Gelderland en Noord-Brabant wordt gestreefd naar een ketengerichte
benadering om meer grip op omvangrijke lekstromen te krijgen.
De ILT heeft de ‘freeriders’ aangepakt en er zijn controles uitgevoerd op
internetaanbieders van EEA (oud voor nieuw regeling en
retourverplichtingen). Daarnaast zijn (deels samen met andere
toezichthouders in de Taskforce AEEA) circa 250 controles in de AEEA keten
uitgevoerd. Positief is dat het aandeel gecontroleerde bedrijven met
tekortkomingen is afgenomen van circa 28% in 2018 tot circa 9% in 2021.
Negatief is dat nog te weinig inzicht bestaat in de grootschalige lekverliezen
in de AEEA keten, die verantwoordelijk zijn voor het niet realiseren van de
inzameldoelstelling.
De ILT heeft informatie verstrekt aan de sector door een Q&A lijst op te
stellen voor controles op AEEA en heeft informatiefolders ontwikkeld voor
schrootbedrijven en kringloopwinkels.
De ILT heeft vanuit het toezicht op de EVOA controles uitgevoerd op de
illegale grensoverschrijdende overbrenging van AEEA naar landen met een
gebrekkige verwerkingsstructuur, zoals bijvoorbeeld Nigeria, Ghana en
India.
In toenemende mate zijn internetplatforms de plek waar ‘free riders’ hun
producten op de markt zetten, zonder aan de verplichtingen van de
uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) te voldoen. De ILT heeft
internetaanbieders hierop aangesproken, maar handhaving is lastig omdat
de grote internetplatforms niet willen meewerken.
De ILT heeft 20 van de 65 gecertificeerde AEEA verwerkers gecontroleerd.
Uit de controles en gesprekken met de Nederlandse CENELEC-auditors bleek
een discrepantie tussen de papieren werkelijkheid en de feitelijke werkwijze
van AEEA verwerkers. Vooral de ‘downstream monitoring’ van AEEA bleek
problematisch en er is sprake van onvoldoende verifieerbare cijfers over de
verwerking van AEEA. Een belangrijke reden is, dat het Nationaal WEEERegister, die namens de stichting OPEN de cijfers verzamelt, de
aangeleverde cijfers niet controleert.
De ILT heeft samen met de provincie Zuid-Holland, stichting OPEN en RVO
afspraken gemaakt over een pilot om tot een proactieve aanpak van
zonnepanelen te komen, zodat de UPV zo goed mogelijk wordt ingevuld door
enerzijds zo weinig mogelijk ‘free riders’ en anderzijds een dekkende
bijdrage. Dit is van belang omdat zonnepanelen met 237.244 ton in 2020 de
op één na grootste en sterkst groeiende categorie (in 2020 2246% ten
opzichte van 2014) AEEA is. De afvalbeheerbijdrage is onvoldoende om de
toekomstige verwerking te bekostigen. Vaak is niet duidelijk wie de
producenten/importeurs zijn. Dit betreft een zeer omvangrijke toekomstige
afvalstroom is met waardevolle, maar ook schadelijke materialen.

Pagina 29 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

•

Na een jarenlang slepende handhavingszaak is de ILT in de casus ‘Sims’
door de Raad van State in het gelijk gesteld, waardoor het bedrijf is gestopt
met het shredderen en mengen van CRT-beeldbuisglas (met het gevaarlijke
en giftige fluorescentiepoeder) met het beeldbuisglas van andere monitoren.

Voor de tweede fase van het ketentoezichtproject AEEA is een aantal vervolgacties
voorgesteld:
1. Realisatie doelstelling 65% inzameling AEEA
a. De stichting OPEN is primair verantwoordelijk om regie te voeren op
de inzamelings- en verwerkingsketen van AEEA en de hierbij
betrokken partijen, zoals gemeenten, inzamelaars en verwerkers.
De inspanningen van de ILT zijn erop gericht dat OPEN adequate
regie voert op de uitvoering in de AEEA keten, haar UPV optimaal
invult en betrouwbare en verifieerbare gegevens aanlevert. In
september 2022 overlegt de ILT met OPEN over de verantwoording
over het jaar 2021, waarin de inzameling van AEEA voor het eerst is
gedaald ten opzichte van het voorgaande jaar en de opgave om de
doelstelling van 65% inzameling te halen alleen nog maar groter is
geworden.
b. De ILT rapporteert over het functioneren van de UPV AEEA in het
algemeen en de doelrealisatie in het bijzonder en geeft signalen af
over de succes- en faalfactoren aan I&W. Een belangrijk
aandachtspunt is hierbij de juistheid/betrouwbaarheid van de
aangeleverde gegevens vanuit het Nationaal (W)EEE Register/de
stichting OPEN welke verbetering behoeft.
c. Stichting OPEN wil naast aandacht voor het realiseren van de
kwantitatieve doelstellig in haar regievoering op de AEEA keten
aandacht schenken aan hergebruik, reparatie, hoogwaardige
recycling van AEEA en het reduceren van schadelijke stoffen die dit
in de weg staan. Dit is het met het oog op de realisatie van een
circulaire economie noodzakelijk en zal de komende jaren verder
gestalte krijgen. De ILT signaleert over eventuele
(on)mogelijkheden en knelpunten met betrekking tot de
regelgeving.
d. Ter stimulering van de circulaire economie en ter voorkoming van
AEEA in het restafval (1% [sic] in 2019) is een betere scheiding van
afvalstromen nodig. Stichting OPEN heeft hierop ingespeeld met
diverse publiekscampagnes.
2. Toezicht en handhaving
a. De ILT intervenieert richting de stichting OPEN indien OPEN
onvoldoende regie voert, en/of de UPV onvoldoende invult en
hiermee de 65% doelstelling (blijvend) niet wordt gerealiseerd. Van
belang hierbij is in welke mate OPEN met het plan van aanpak 65%
en eventueel aanvullende maatregelen in staat zal zijn de afstand
tussen de norm (65%) en de feitelijke inzameling te verkleinen.
b. Met de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 wordt een
afgifteplicht voor AEEA aan erkende (gecertificeerde) verwerkers
geïntroduceerd. De verschillende toezichthouders in de AEEA keten
handhaven hierop. Voor de verantwoording over de inzameling van
AEEA in het jaar 2022 zal dit echter geen effect hebben.
c. Versterken van het zelfregulerend vermogen vanuit de CENELEC
door gesprekken met de Nederlandse CENELEC-auditors om tot
juiste verwerking van AEEA te komen. Tevens zal de ILT bij de

Pagina 30 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

controles van de 65 gecertificeerde verwerkers kritisch kijken naar
de aangeleverde inzamel- en verwerkingscijfers.
d. Voortzetten van regievoering op toezicht en handhaving door de ILT
door uitvoering van gezamenlijke controles met Omgevingsdiensten
en/of Landelijke Eenheid Politie in de taskforce AEEA. De controles
worden sterker gericht op het verder optimaliseren van de
ketensamenwerking en het achterhalen en aanpakken van de
inzamelaars en verwerkers van AEEA die verantwoordelijk zijn voor
de illegale binnenlandse en buitenlandse lekstromen. De potentiële
opbrengst van de binnenlandse- en buitenlandse lekstroom wordt
geschat op respectievelijk 110.000 ton en 44.000 ton. De meer op
lekstromen gerichte aanpak door de ILT start in 2022 samen met de
zeven Gelderse omgevingsdiensten en de drie Brabantse
omgevingsdiensten.
e. In de selectie van risicovolle stromen wordt meer prioriteit gegeven
aan die AEEA categorieën die de grootste potentiële bijdrage kunnen
leveren aan de realisatie van de inzamel- en verwerkingsdoelen. Dit
zijn de categorieën Grote apparatuur exclusief zonnepanelen
(categorie 4-ZP), Zonnepanelen (categorie 4ZP) en Kleine
apparatuur (categorie 5), die gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor
77% van de op de markt gebrachte EEA en waarbij de
inzamelpercentages achterblijven bij de doelstelling met
respectievelijk 52% (categorie 4-ZP), 1% (categorie 4ZP), en 48%
(categorie 5).
f. Vanwege de schadelijke stoffen wordt ook prioriteit gegeven aan de
warmte- en koude uitwisselende apparatuur (categorie 1), die ruim
14% van de op de markt gebrachte EEA bedraagt. Afstemming vindt
plaats met ILT producttoezicht (vanwege de RoHS- richtlijn over
gevaarlijke stoffen in elektr(on)ische apparatuur) en ILT-toezicht op
ozonafbrekende stoffen bij warmte- en koude uitwisselende
apparatuur (categorie 1).
g. Voor de handhaving op de grensoverschrijdende illegale lekstromen
vindt meer samenwerking plaats met buitenslandse autoriteiten in
het ARA (Amsterdam-Rotterdam-Antwerpen) gebied (eventueel ook
Hamburg) in afstemming en samenwerking met de collega’s van ILT
Afval Logistiek. Ook controleert de ILT in afstemming met het NWR
op de achterblijvende verplichte registratie van export van AEEA
voor hergebruik, omdat dit in mindering mag worden gebracht op de
hoeveelheid op de markt gebrachte AEEA, en daarmee tot een
lagere te realiseren doelstelling.
h. Vanwege de ondermijnende effecten van ‘free riders’ wordt tevens
bekeken op welke wijze grote internetplatforms (bijvoorbeeld
Amazon, Bol.com, enz.) kunnen bijdragen aan de aanpak van deze
bedrijven.
3. Communicatie
De ILT heeft een communicatieplan voor AEEA opgesteld voor:
a. Het voortzetten van de kennisuitwisseling naar andere
toezichthouders en de sector door communicatie over onderzoeken
en controleresultaten van de ILT.
b. Het stimuleren communicatie naar bepaalde deelsectoren over
specifieke knelpunten en oplossingen, zoals de gerichte benadering
van branchevertegenwoordigers van installatiebedrijven om
zodoende tot een betere inzameling en recycling te komen.

Pagina 31 van 33

Inzameling en verwerking AEEA | 7 maart 2023

4. Interne en externe samenwerking en afstemming met beleid
a. Het ministerie van IenW zorgt met een toekomstige aanpassing van
de Regeling AEEA voor een betere juridische basis voor de
handhaving door de ILT op het niet realiseren van de 65%
doelstelling door de Stichting OPEN. Blijvende afstemming met I&W
is nodig bij opstellen/aanpassing van de regelgeving op het gebied
van AEEA en om de uitvoerbaarheid/handhaafbaarheid te borgen.
Omdat de realisatie van de 65% doelstelling in Nederland (en
andere Europese landen) steeds verder uit zicht dreigt te raken en
het NWR register realisatie van de norm de komende jaren niet
realistisch acht, is duidelijke standpuntbepaling van I&W over (de
kritiek op) de te realiseren norm van belang voordat de ILT overgaat
tot handhaving.
a. Beleidsmatig is meer aandacht nodig voor het borgen van de
compliance door maatregelen aan het begin van de keten,
bijvoorbeeld bij de verkoop/in de markt zetten van producten, zoals
verplichte opgaven van producenten/importeurs bij de
subsidieverlening en plaatsing van zonnepanelen. Dit is nu niet het
geval.
b. Met de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 wordt
tevens de afgifteplicht voor AEEA van kracht. Inzamelpartijen en
handelaren, die AEEA ontvangen van consumenten of bedrijven,
worden hiermee verplicht dit ter verwerking af te geven aan
elektronicarecyclers met een CENELEC-certificaat. De afgifteplicht
zorgt er voor dat elektr(on)ische apparaten die niet meer
gerepareerd kunnen worden, door een gecertificeerde verwerker
hoogwaardig worden gerecycled.
c. Vooral op het gebied van de internationale aanpak van lekstromen
wordt samengewerkt met het team Afval Logistiek en buitenlandse
autoriteiten en handhavers.
d. Naast de gebruikelijke samenwerking met omgevingsdiensten en
Politie kan samenwerking met RVO (subsidieverlening
zonnepanelen), de Belastingdienst en brancheorganisaties
meerwaarde hebben voor de juiste inzameling en verwerking van
AEEA.
e. Voor een betere informatiepositie vindt samenwerking plaats met
Analyse. Hierbij is van belang, dat meer inzicht wordt verkregen in
de (sub)categorieën AEEA waar potentieel de meeste winst valt te
behalen in de zin van normrealisatie, c.q. illegale lekverliezen.

Pagina 32 van 33

Dit is een uitgave van de
Inspectie Leefomgeving en Transport
Postbus 16191 | 2500 BD Den Haag
088 489 00 00
www.ilent.nl
@inspectieLenT
Maart 2023