Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1754

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 december 2013
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij twee
fiches aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Voorstel wijziging richtlijn verpakkingen en verpakkingsafval
(Kamerstuk 22 112, nr. 1753)
Fiche: Mededeling overheidsinterventie op de elektriciteitsmarkt
De minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-22112-1754
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1754

1

Fiche: Mededeling overheidsinterventie op de elektriciteitsmarkt
1. Algemene gegevens
Titel voorstel
Delivering the internal electricity market: making the most of public
intervention
Datum ontvangst Commissiedocument
5 november 2013
Nr. Commissiedocument
C(2013) 7243
Prelex
http://ec.europa.eu/energy/gas_electricity/internal_market_en.htm
Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board
Behandelingstraject Raad
VTE-raad (Energie)
Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Economische Zaken
2. Essentie voorstel
De Commissie geeft in deze mededeling1 en bijbehorende werkdocumenten adviezen en richtsnoeren aan lidstaten over hoe zij overheidsinterventies in de elektriciteitsmarkt kunnen vormgeven op een wijze die
bijdraagt aan de werking van de interne markt en daarmee ook bijdraagt
aan het bereiken van Europese energiedoelstellingen op het terrein van
duurzaamheid, leveringszekerheid en concurrentiekracht. De bij deze
mededeling gevoegde richtsnoeren hebben betrekking op 1) leveringszekerheid en capaciteitsmechanismen, 2) de stimulering van duurzame
energie, 3) de inzet van flexibele mechanismen voor het behalen van de
doelstellingen voor duurzame energie (ook wel: samenwerkingsmechanismen genoemd) en 4) flexibiliteit aan de vraagzijde.
Het formuleren van overheidsinterventies vereist volgens de Commissie
om meerdere redenen bijzondere aandacht. Naar aanleiding van de
Europese ambities op het gebied van hernieuwbare energie, hebben
lidstaten maatregelen genomen om het aandeel te laten toenemen. Het
sterk groeiende aandeel hernieuwbare energie maakt een herijking van
stimuleringsregimes noodzakelijk. Stimulering moet plaatsvinden op
basis van marktprincipes en dient een tijdelijk karakter te hebben. Waar
stimulering nodig is, dient het technologieneutraal te worden vormgegeven waarbij verschillende technologieën met elkaar concurreren. Op
termijn dient hernieuwbare energie concurrerend te worden met
conventionele energiebronnen en een normaal onderdeel uit te maken
van de interne energiemarkt. Daarnaast zijn er aan de vraagzijde nog
belangrijke stappen te zetten door de ontwikkeling van slimme netten, de
verdere uitrol van slimme meters en de ontwikkeling van meer opslagmogelijkheden, maar ook het aanbieden van diensten waarmee de flexibiliteit

1

Met deze mededeling bouwt de Commissie voort op de mededeling «Making the internal
energy market work» (dd. 15 november 2012) en de mededeling «renewable energy: a major
player in the European energy market» (dd. 6 juni 2012) en de daarover vastgestelde
raadsconclusies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1754

2

in het elektriciteitssysteem wordt vergroot, zoals afschakelcontracten en
deelname aan balanceringsmarkten.
Overheidsinterventie gericht op het waarborgen van voldoende productiecapaciteit in de toekomst (zogenoemde «capaciteitsmechanismen»)
mogen er volgens de Commissie niet toe leiden dat inefficiënte centrales
kunstmatig in bedrijf worden gehouden of dat onnodig nieuwe productiecapaciteit wordt gebouwd. Door de integratie van de Europese elektriciteitsmarkt hebben overheidsinterventies vaak grensoverschrijdende
effecten en verstoren zij de interne energiemarkt, zowel op de korte
termijn (prijsschommelingen) als de langere termijn (inefficiënte
investeringen). De Commissie wijst nadrukkelijk op het belang van
coördinatie tussen lidstaten bij het formuleren van overheidsmaatregelen
en ook een betere afstemming van beleid binnen de lidstaten zelf om
beperking van grensoverschrijdende handel en hogere kosten voor
consumenten te voorkomen. Daarnaast moet allereerst worden vastgesteld of sprake is van een probleem dat niet door de markt kan worden
opgelost. Ingeval er aanleiding is tot interventie dan moet deze passen
binnen het bredere beleid en regelgevende kader voor de elektriciteitsmarkt, waarbij wordt voorkomen dat verschillende overheidsmaatregelen
elkaar tegenwerken. Dit vereist een holistische aanpak, ook op Europees
niveau, aldus de Commissie.
Voor het oplossen van nationale capaciteitsproblemen kunnen soms ook
oplossingen in de regio voorhanden zijn door gebruik te maken van
grensoverschrijdende verbindingen. Daarnaast wijst de Commissie op de
mogelijkheid van langetermijncontracten tussen producenten en
afnemers om investeringen in nieuwe productiecapaciteit van de grond te
krijgen en producenten meer zekerheid te bieden. Verder kan ontwikkeling
van de vraagzijde de noodzaak tot een ingreep aan de aanbodkant
wegnemen door vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen.
Voor elke vorm van overheidsingrijpen geldt dat deze volgens de
Commissie proportioneel en efficiënt moet zijn. Dit geldt met name voor
steun aan hernieuwbare energie. Zolang hernieuwbare energie duurder is
dan fossiele energieopwekking en daardoor niet vanzelf tot stand komt, is
overheidsingrijpen geoorloofd. Maatregelen mogen echter de werking
van de interne energiemarkt en het investeringsklimaat niet verstoren.
Bovendien dient de steun tijdelijk te zijn en geleidelijk uitgefaseerd te
worden. Steun dient voldoende flexibel te zijn om in te kunnen spelen op
ontwikkelingen in de markt. Tegelijkertijd moeten overheidsmaatregelen
wel voor een langere termijn stabiliteit en duidelijkheid bieden aan zowel
investeerders als consumenten. Daarnaast moedigt de Commissie
lidstaten aan hun nationale steunregimes open te stellen voor deelname
door producenten uit andere lidstaten. De bestaande mogelijkheid voor de
inzet van flexibele mechanismen op het terrein van duurzame energie kan
hiervoor benut worden.
De aan de mededeling gekoppelde gedetailleerde richtsnoeren zijn
niet-bindend. Echter, sommige vormen van overheidsingrijpen kunnen als
zogenaamde «openbare dienstverplichting» (public service obligation)
aangemerkt worden en kunnen om die reden (beperkte) rechtsgevolgen
hebben. De Commissie geeft aan dat de aanbevelingen en uitgangspunten in deze mededeling voor haar als leidraad zullen dienen bij de
beoordeling van deze «openbare dienstverplichtingen» die opgelegd
worden aan producenten, leveranciers of netbeheerders en waarvoor een
notificatieplicht geldt onder de derde elektriciteitsrichtlijn. Daarnaast
verwijst de Commissie in haar mededeling naar de op handen zijnde
herziening van de staatssteunregels voor milieu en energie. Overheidsinterventies op de elektriciteitsmarkt kunnen in de toekomst daaraan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1754

3

getoetst worden en kunnen indien nodig via de inbreukprocedure worden
aangepakt. De Commissie zal op korte termijn consultaties starten over de
herziening van deze staatssteunregels, waarin naar verwachting veel
uitgangspunten uit deze mededeling en bijbehorende richtsnoeren
worden overgenomen. Tot slot geeft de Commissie aan graag met
lidstaten in gesprek te blijven over de uitgangspunten in de mededeling
om zodoende de voordelen van een geïntegreerde concurrerende
Europese markt zo veel mogelijk te benutten.
De richtsnoeren geven specifieke aanbevelingen op de vier eerder
genoemde terreinen. De voornaamste aanbevelingen zijn als volgt:
Leveringszekerheid en capaciteitsmechanismen
Allereerst zal marktwerking moeten zorgen voor voldoende investeringen
in productiecapaciteit. Indien de leveringszekerheid in gevaar dreigt te
komen moet gezocht worden naar marktoplossingen, met name via de
inzet van grensoverschrijdende verbindingen en wijzigingen aan de
vraagzijde en het wegnemen van marktverstoringen zoals gereguleerde
prijzen of steunregimes voor specifieke technologieën. Alleen wanneer
het geconstateerde leveringszekerheidprobleem daarmee niet wordt
opgelost kan gedacht worden aan het instellen van een strategische
reserve, een eenmalige veiling van capaciteit of een marktbreed capaciteitsmechanisme, aldus de Commissie. Schadelijke effecten daarvan
moeten zo veel mogelijk worden voorkomen door voldoende transparantie en door te kiezen voor een technologieneutraal instrument dat ook
open staat voor producenten uit andere lidstaten. Tot slot moet een
maatregel automatisch ingetrokken worden wanneer het capaciteitsprobleem verdwijnt.
Steunregimes voor hernieuwbare energie
Hernieuwbare energie moet op een stabiele en kostenefficiënte wijze
worden ondersteund. Bovendien dient het ingrijpen proportioneel te zijn.
Met de formulering van best practice principes geeft de Commissie in
haar richtsnoer aanwijzingen voor de vormgeving van steunmaatregelen
zodat marktverstoring zo veel mogelijk wordt voorkomen. Een technologieneutrale aanpak is van belang, waarbij subsidies meebewegen met de
energieprijzen en het toewijzen van steun plaatsvindt door concurrentie
tussen hernieuwbare energieprojecten in de vorm van veilingen of
tenders. Daarnaast vindt de Commissie het belangrijk om voldoende
flexibiliteit in te bouwen gelet op de vaak snelle ontwikkeling van
hernieuwbare energietechnologieën. Subsidie-instrumenten moeten
kunnen inspelen op kostprijsdalingen van hernieuwbare energietechnologieën in de markt. Daarnaast zouden balanceringsverplichtingen en
aansluitkosten technologieneutraal moeten zijn zodat prijssignalen aan
alle producenten en gebruikers worden doorgegeven.
Samenwerkingsmechanismen voor hernieuwbare energie
De Commissie betreurt het dat tot op heden nog nauwelijks gebruik is
gemaakt van de mogelijkheid die de richtlijn hernieuwbare energie
(2009/28/EC) biedt om via flexibele mechanismen de steun voor
hernieuwbare energie tussen landen af te stemmen2. Deze samenwerkingsmechanismen kunnen leiden tot kostenreducties bij het realiseren
van nationale doelen en kunnen onnodige marktverstoringen voorkomen.
In het bij de mededeling gevoegde richtsnoer geeft de Commissie
aanbevelingen aan lidstaten voor het gebruik van deze samenwerkings2

Voor toelichting zie: Kamerstuk 31 239, nr. 37

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1754

4

mechanismen, waarbij zij probeert oplossingen aan te dragen voor
geïdentificeerde barrières voor samenwerking. Het richtsnoer vormt
daarmee een leidraad voor de in de richtlijn hernieuwbare energie
genoemde samenwerkingsvormen en biedt handvaten om voornemens
van lidstaten verder te concretiseren. Ook bevat het richtsnoer checklists
en is een voorzet gegeven voor standaardovereenkomsten.
Flexibiliteit aan de vraagzijde
De Commissie benadrukt de belangrijke rol die consumenten kunnen
spelen bij flexibilisering van het elektriciteitssysteem via energiebesparing, lokale opwekking, vraagresponsdiensten en opslag van elektriciteit. Consumenten moeten actiever bij de markt betrokken worden
bijvoorbeeld door dynamische prijzen mogelijk te maken. Gereguleerde
prijzen zouden afgeschaft moeten worden en er moeten nadere regels
komen over de rolverdeling tussen verschillende marktdeelnemers,
bijvoorbeeld over de rol van regionale netbeheerders bij de ontwikkeling
van slimme netten. Lidstaten worden opgeroepen om best practices uit te
wisselen op het terrein van vraagzijderespons. Verder wijst de Commissie
op het belang van een tijdige uitrol van slimme meters die over
voldoende functies beschikken zodat ook de introductie van slimme en
efficiënte apparaten en controlesystemen wordt bevorderd. De regels
voor databescherming en privacy van consumenten moeten daarbij
worden nageleefd.
3. Wat is de Nederlandse grondhouding ten aanzien van de
bevoegdheidsvaststelling, subsidiariteit en proportionaliteit van
deze mededeling en de eventueel daarin aangekondigde concrete
wet- en regelgeving? Hoe schat Nederland de financiële gevolgen
in, alsmede de gevolgen op het gebied van regeldruk en administratieve lasten?
Bevoegdheidsvaststelling
Op basis van artikel 4 lid 2 sub a en i VWEU is er een gedeelde
bevoegdheid voor de EU en lidstaten om op te treden op het terrein van
de interne markt en op het terrein van energie. Nederland kan zich vinden
in deze bevoegdheidsverdeling.
Subsidiariteit
De grondhouding ten aanzien van de subsidiariteit is positief. Voor het
energiebeleid is een gemeenschappelijke aanpak vereist en een Europees
beleidsraamwerk waarmee schaalvoordelen kunnen worden behaald,
beleids- en subsidieconcurrentie tussen lidstaten wordt voorkomen en
een efficiënter beleid kan worden vormgegeven. Bij de uitwerking van een
dergelijk beleid zullen wel de door het VWEU aangegeven kaders voor het
Europese energiebeleid gerespecteerd moeten worden. Toekomstige
voorstellen die mogelijk voortvloeien uit deze mededeling zullen door
Nederland afzonderlijk worden beoordeeld op subsidiariteit.
Proportionaliteit
De grondhouding ten aanzien van de proportionaliteit is positief. De
strekking van de mededeling gaat niet verder dan noodzakelijk is.
Bovendien zijn de bij de mededeling uitgebrachte richtsnoeren
niet-bindend. Toekomstige voorstellen die zullen voortvloeien uit deze
mededeling zullen door Nederland afzonderlijk worden beoordeeld op
proportionaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1754

5

Financiële consequenties (hier kun je denken aan de financiële gevolgen
voor de EU-begroting, overheden, bedrijfsleven en/of burgers)
Toekomstige voorstellen die zullen voortvloeien uit deze mededeling
zullen door Nederland worden beoordeeld op financiële implicaties voor
de EU-begroting, de rijksoverheid en medeoverheden, alsmede administratieve en financiële gevolgen voor bedrijfsleven en burger. Indien er
sprake is van kosten voor Nederland, dan zullen budgettaire gevolgen
worden ingepast op de begroting van het/de beleidsverantwoordelijk(e)
departement(en), conform de regels van de budgetdiscipline. Ingeval van
budgettaire gevolgen voor de EU-begroting is Nederland van mening dat
de middelen gevonden dienen te worden binnen de in de Raad
afgesproken financiële kaders van de EU-begroting 2014–2020 en dat deze
moeten passen bij een prudente ontwikkeling van de jaarbegroting.
Inschatting van de gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
Op dit moment zijn de mogelijke consequenties van deze mededeling
voor de administratieve lasten en inhoudelijke nalevingskosten nog
onbekend. De Europese Commissie heeft geen impact assessment
opgesteld, mede omdat de mededeling geen concrete voorstellen bevat.
Indien er in de toekomst sprake zal zijn van nieuw beleid dan zal
Nederland zich uiteraard inzetten om bij de invulling daarvan de gevolgen
voor de regeldruk zo minimaal mogelijk te houden.
4. Nederlandse positie over de mededeling
De analyse van de Commissie over de effecten van overheidsingrijpen op
de elektriciteitsmarkt wordt door Nederland onderschreven. Datzelfde
geldt voor de bijbehorende aanbevelingen om de effectiviteit van
overheidsmaatregelen te vergroten waarbij deze de werking van de
interne energiemarkt zo min mogelijk verstoren. Nederland hecht groot
belang aan een goed werkende interne energiemarkt. Instandhouding van
bestaande subsidies in veel Europese landen en een uitbreiding daarvan
in de vorm van capaciteitsmechanismen, zoals door sommige lidstaten
wordt bepleit, zal zorgen voor verdere verstoring van de Europese
elektriciteitsmarkt en zal de betaalbaarheid van energie voor de
consument niet ten goede komen. In dat licht verwelkomt Nederland in
het bijzonder de richtsnoeren voor de stimulering van hernieuwbare
energie en voor de vormgeving van capaciteitsmechanismen. Waar het
gaat om vermindering van marktverstorende overheidsmaatregelen ziet
Nederland een belangrijke rol weggelegd voor de nieuwe regels van het
herziene staatssteunkader voor energie en milieu zoals aangekondigd
door de Commissie. Nederland steunt het voornemen van de Commissie
om de toepassing van de richtsnoeren door lidstaten aan te moedigen via
dit kader en benadrukt de noodzaak tot spoedige afronding daarvan.
Verder wordt de oproep van de Commissie om het debat binnen de
Europese Unie over de in deze mededeling opgenomen uitgangspunten
voort te zetten door Nederland volledig omarmd.
Nederland onderschrijft de constateringen in de mededeling dat steunregimes voor hernieuwbare energie efficiënt en proportioneel moeten
worden vormgegeven nu het marktaandeel van hernieuwbare energie is
gestegen en dat het potentieel van vraagzijderespons beter kan worden
benut. Verder steunt Nederland de visie van de Commissie waar het gaat
om de grensoverschrijdende effecten van nationale maatregelen. Dit geldt
in het bijzonder waar het gaat om capaciteitsmechanismen. Nederland
heeft de afgelopen periode in Europees en regionaal verband meermaals
gewezen op het belang van coördinatie van energiebeleid tussen lidstaten
en hecht net als de Commissie groot belang aan een holistische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1754

6

benadering waarbij beleidsmaatregelen zowel binnen landen als tussen
landen goed op elkaar afgestemd worden. Ook de aanbevelingen van de
Commissie dat maatregelen proportioneel dienen te zijn, dat deze in
beginsel een technologieneutrale toepassing moeten hebben en moeten
worden uitgefaseerd zodra de noodzaak daartoe is verdwenen worden
door Nederland gesteund.
Nederland heeft het afgelopen jaar in Europees en regionaal verband
gewezen op de mogelijke marktverstorende effecten van capaciteitsmechanismen. De boodschappen van de Commissie sluiten nauw aan bij het
Nederlandse standpunt dat deze mechanismen in nagenoeg alle gevallen
een «second best»-optie zijn. Eerst is een grondige analyse vereist van de
leveringszekerheidsituatie en moeten alternatieve marktgebaseerde
routes worden bewandeld om de leveringszekerheid te borgen, zoals het
benutten van vraagzijderespons, de inzet van beschikbare productiecapaciteit in andere landen of de uitbreiding van grensoverschrijdende
netwerkcapaciteit. Verder vindt Nederland het van belang om eerst de
achterliggende oorzaken van zorgen over leveringszekerheid te adresseren, alvorens nieuwe maatregelen te nemen. Deze oorzaken kunnen
bijvoorbeeld gelegen zijn in regulering van prijzen, onvoldoende
marktconforme integratie van hernieuwbare energie en onvoldoende
werkende intraday- en balanceringsmarkten. Een goed functionerende
energiemarkt zal zorgen voor de juiste prijssignalen, waardoor de
leveringszekerheid op efficiënte wijze kan worden gewaarborgd. Indien
ondanks de inzet van deze alternatieven de situatie niet verbetert en toch
besloten wordt tot een vorm van capaciteitsvergoeding, steunt Nederland
het advies van de Commissie om dan in elk geval te kiezen voor een
kosteneffectief en technologieneutraal systeem dat open staat voor
producenten uit andere lidstaten en dat tijdelijk van aard is.
Nederland heeft de afgelopen periode in Europees verband actief gepleit
voor efficiënte stimulering van hernieuwbare energie en betere
afstemming tussen lidstaten om beleids- en subsidieconcurrentie te
voorkomen. Nederland is net als de Commissie van mening dat
hernieuwbare energie zo snel mogelijk normaal onderdeel moet worden
van de interne energiemarkt. De best practices die de Commissie
beschrijft worden door Nederland positief ontvangen. Prioriteit moet
liggen bij het concurrerend maken van hernieuwbare energie zodat
producenten zonder financiële steun van de overheid gaan investeren. Ten
eerste is een structurele versterking van het Europese emissiehandelssysteem (ETS) nodig. Met hogere CO2-prijzen zal er minder steun nodig
zijn voor hernieuwbare energie. Ten tweede dient prioriteit te worden
gegeven aan de uitrol van de meest kosteneffectieve technologieën. Ten
derde moet overheidsingrijpen zich richten op het realiseren van
kostprijsreducties bij hernieuwbare energietechnologieën.
Nederland steunt het advies van de Commissie om stimulering van
hernieuwbare energie technologieneutraal vorm te geven en om
producenten met elkaar te laten concurreren. De regeling Stimulering
Duurzame Energieproductie (SDE+) voldoet aan de richtsnoeren van de
Europese Commissie. De Nederlandse SDE+ regeling is namelijk zodanig
vormgegeven dat hernieuwbare energieprojecten met elkaar concurreren
voor het beschikbare budget. Hierdoor stimuleren wij in Nederland de
meest rendabele vormen van hernieuwbare energie. De steunbedragen in
de SDE+ worden jaarlijks herzien en afgestemd met Duitse (beleids)experts en het Vlaamse Energieagentschap. Hierdoor speelt de SDE+ in op
kostprijsdalingen van technologieën en wordt overstimulering en
subsidieconcurrentie voorkomen. Daarnaast is Nederland evenals de
Commissie van mening dat hernieuwbare elektriciteitsproducenten onder
dezelfde netwerkregelgeving moeten vallen als conventionele elektrici-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1754

7

teitsproducenten. In Nederland geldt er programmaverantwoordelijkheid
voor alle producenten en gelden voor alle partijen dezelfde toewijzingsprincipes voor aansluitingen op het netwerk. Ook dient beleid dusdanig te
worden vormgegeven dat hernieuwbare energieproducenten blijven
reageren op prijsprikkels in de markt.
Nederland heeft met interesse kennis genomen van het richtsnoer met
betrekking tot het gebruik van samenwerkingsmechanismen op het
gebied van hernieuwbare energie. Deze mechanismen bieden lidstaten
mogelijkheden om de nationale doelstelling tegen lagere kosten te halen
dan nationaal mogelijk is. Vanuit economisch perspectief zou het logisch
zijn dat bijvoorbeeld windenergie wordt opgewekt op plekken waar het
veel en constant waait en zonne-energie op plaatsen met veel zonne-uren.
Het richtsnoer ondersteunt het voornemen van Nederland om de SDE+
open te stellen voor flexibele mechanismes3 in lijn met een aantal
Kamermoties4. Nederland hecht er belang aan dat de procedure rond de
goedkeuring door de Commissie van voorgenomen samenwerkingsmechanismes soepel kan verlopen om vertraging te voorkomen en administratieve lasten te beperken. Verder zal Nederland de Commissie vragen
welke rol zij voor zichzelf ziet weggelegd in het creëren van een Europese
«marktplaats» voor het verhandelen van hernieuwbare energie.
Nederland ziet hier mogelijkheden voor een faciliterende rol van de
Commissie. Daarnaast wil Nederland voorkomen dat de ongewenste
situatie ontstaat waarin landen elkaar beconcurreren in het verleiden van
bedrijven om te investeren in hernieuwbare energie in hun land om zo
hun nationale doelstellingen te realiseren. Het initiatief van de Commissie
om over te gaan tot uitwisseling van best practices tussen lidstaten en
waar nodig te streven naar hervorming van nationale steunregimes
verdient daarom steun.
Terecht wijst de Commissie op de noodzaak tot verdere ontwikkeling van
de vraagzijde waarbij consumenten geprikkeld worden om een actievere
rol te spelen op de markt. Nederland beaamt dat de mogelijkheid tot
dynamische prijzen en de verdere uitrol van slimme meters daaraan kan
bijdragen en is van mening dat de in veel Europese landen nog toegepaste regulering van consumentenprijzen daarbij een belemmerende
factor kan zijn. Nederland verwelkomt de suggestie van de Commissie om
over te gaan tot uitwisseling van best practices op het terrein van
flexibiliteit aan de vraagzijde.

3
4

Kamerstuk 31 239, nr. 171
de motie van de leden Jansen (SP) en Wiegman (CU): Kamerstuk 33 000 XIII, nr. 61, de motie
van de leden Van Veldhoven (D66) en Wiegman (CU): Kamerstuk 29 023, nr. 98, en de
verworpen motie van het lid Faber (CU): Kamerstuk 33 750 XIII, nr. 94

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1754

8