Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3967
Vragen van de leden Sneller en Tjeerd de Groot (beiden D66) aan de
Ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en voor Natuur en
Stikstof over het artikel «Belangenverstrengeling van Statenleden bij
stemmingen over stikstofbeleid» (ingezonden 4 juli 2022).
Antwoord van Minister Bruins Slot (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Minister voor Natuur en Stikstof
(ontvangen 9 september 2022).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Belangenverstrengeling van Statenleden bij
stemmingen over stikstofbeleid»?1
Antwoord 1
Ja, ik ben bekend met dit artikel.
Vraag 2 en 3
Klopt de berichtgeving dat ten minste achttien Statenleden sinds 2019
herhaaldelijk hebben meegestemd bij moties omtrent stikstofbeleid terwijl zij
zelf werkzaam zijn in de agrarische sector?
Klopt het dat deze Statenleden ook zelf moties hebben ingediend omtrent
stikstofbeleid en dat een aantal van hen ook het woord heeft gevoerd over dit
onderwerp?
Antwoord 2 en 3
NRC meldt in het genoemde artikel op basis van eigen onderzoek dat ten
minste achttien Statenleden met een professionele achtergrond in de
landbouw sinds 2019 hebben meegestemd over moties omtrent stikstofbeleid. Verder meldt NRC dat deze Statenleden in een aantal gevallen ook het
woord voerden over en moties indienden met betrekking tot dit onderwerp. Ik
beschik niet over cijfermateriaal hierover, anders dan het artikel van NRC. Het
is ook niet de taak van de Minister van BZK om de deelname aan de
beraadslaging en besluitvorming bij decentrale overheden bij te houden.
1

ah-tk-20212022-3967
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

NRC, 30 juni 2022, «Belangenverstrengeling van Statenleden bij stemmingen over stikstofbeleid. Belangenverstrengeling Agrarische leden schenden integriteitsregels door mee te
stemmen over het stikstofbeleid.», https://www.nrc.nl/nieuws/2022/06/30/dubbelrol-statenledenbij-stikstof-a4135247?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=twitter&utm_
term=20220630.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 4
Bent u van mening dat dit in strijd is met artikel 28 van de Provinciewet
waarin is vastgelegd dat een lid van provinciale staten niet deelneemt aan de
stemming over een aangelegenheid die hem rechtstreeks of middellijk
persoonlijk aangaat of waarbij hij als vertegenwoordiger is betrokken?
Antwoord 4
Wezenlijk aan het zijn van volksvertegenwoordiger is deelname aan de
besluitvorming; de wetgever is dan ook uiterst terughoudend geweest bij het
beperken hiervan.
Artikel 28 Provinciewet stelt dat Statenleden zich van deelname aan de
stemming dienen te onthouden, indien zij een persoonlijk belang hebben bij
de aangelegenheid waarover gestemd wordt. De voorgestelde Wet bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur, die op dit moment bij de
Eerste Kamer ligt, breidt deze norm uit tot deelname aan de beraadslaging;
dan zullen Statenleden zich derhalve ook moeten onthouden van het stellen
van vragen over en het indienen van moties met betrekking tot een aangelegenheid waar zij een persoonlijk belang bij hebben.2
De norm die is vastgelegd in artikel 28 Provinciewet verbiedt Statenleden niet
om mee te stemmen over algemeen beleid, bijvoorbeeld inzake stikstof. Pas
als er een eigen, particulier belang gaat spelen, zoals wanneer een motie of
een voorgesteld besluit het eigen bedrijf van een Statenlid treft, dient het
betreffende Statenlid zich van deelname aan de stemming te onthouden. Er
moet dan sprake zijn van een uitdrukkelijk en direct persoonlijk belang. Op
basis van dit wettelijk kader kan niet de conclusie worden getrokken dat
sprake zou zijn geweest van belangenverstrengeling.
Ten overvloede wijs ik erop dat de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State heeft overwogen dat deze bepaling strikt moet worden uitgelegd,
omdat hierbij het fundamentele recht van een volksvertegenwoordiger om
deel te nemen aan de stemming wordt ingeperkt.3 En ook vanuit de
staatsrechtwetenschap is betoogd dat de norm inzake stemonthouding
restrictief dient te worden geïnterpreteerd en zich niet uitstrekt tot algemene
belangen die Statenleden ook persoonlijk kunnen raken, zoals de vaststelling
van de aard en de hoogte van decentrale belastingen.4
Vraag 5
Bent u bereid om in kaart te brengen welke moties geen meerderheid zouden
hebben behaald wanneer deze Statenleden niet hadden deelgenomen aan de
stemmingen over zaken waarin zij een eigen belang hebben?
Antwoord 5
Het is niet aan mij als Minister van BZK om conclusies te verbinden aan het
meestemmen van bepaalde Statenleden over voorgestelde besluitvorming of
moties. Die conclusies dienen op provinciaal niveau te worden getrokken. Op
basis van het wettelijk kader zoals geschetst in het antwoord op vraag 4, kan
bovendien niet de conclusie worden getrokken dat sprake zou zijn geweest
van belangenverstrengeling.
Vraag 6
Op welke wijze houdt de commissaris van de Koning toezicht op de
integriteitsregels voor Statenleden?
Antwoord 6
Als voorzitter van de provinciale staten kan de commissaris van de Koning
een Statenlid waarschuwen als hij ziet dat dit Statenlid een persoonlijk belang
heeft dat mogelijk in de weg staat aan deelname aan de stemming over een
bepaalde aangelegenheid. Daarnaast heeft de commissaris op grond van
artikel 175, tweede lid, Provinciewet de taak om de bestuurlijke integriteit van
de provincie te bevorderen. In het kader van de uitoefening van die taak
besteedt de commissaris ook aandacht aan integriteitsregels in algemene zin.
2

Zie Kamerstuk 35 536, nr. 2.
ABRvS 20 maart 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ4957.
4
J.L.W. Broeksteeg, «Integriteit van volksvertegenwoordigers – een interne rechtsvergelijking»,
Gst. 2015/131, afl. 7431; J.L.W. Broeksteeg, P. van Ruitenbeek & A. van Putten, «Belangenverstrengeling van raadsleden», Openbaar Bestuur 2013/9, p. 13–17.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 7
Hebben Statenleden de plicht om een eventueel eigenbelang te melden aan
de commissaris van de Koning?
Antwoord 7
De norm die is vastgelegd in artikel 28 Provinciewet richt zich tot het
Statenlid zelf. Statenleden hebben zelf de verantwoordelijkheid om zich van
stemming te onthouden indien zij een persoonlijk belang hebben bij de
aangelegenheid waarover gestemd wordt. De commissaris van de Koning
kan, als voorzitter van provinciale staten en in de uitoefening van zijn taak om
de bestuurlijke integriteit van de provincie te bevorderen, een Statenlid er wel
op wijzen dat hij of zij een persoonlijk belang heeft dat mogelijk aan het
meestemmen over een bepaalde aangelegenheid in de weg staat. De
commissaris kan in dat opzicht dus een waarschuwende rol vervullen.
Daarnaast kunnen Statenleden elkaar er ook op aanspreken als zij het idee
hebben dat een individueel Statenlid niet zou mogen deelnemen aan de
stemming over een bepaald onderwerp.
Vraag 8 en 9
Bent u bereid om na te gaan of bij de commissarissen van de Koning van de
betreffende provincies bekend was dat deze Statenleden een belang hadden
in zaken waarover zij gestemd hebben?
Als de commissaris van de Koning hiervan op de hoogte was, hoe kan het
dan dat deze Statenleden konden deelnemen aan deze stemmingen, hierover
het woord konden voeren en zelf voorstellen konden indienen?
Antwoord 8 en 9
Op basis van het wettelijk kader kan niet de conclusie worden getrokken dat
sprake zou zijn geweest van belangenverstrengeling. Zie ook het antwoord op
vraag 4.
Vraag 10
Bent u bereid om met de betreffende commissarissen van de Koning in
gesprek te gaan en er bij hen op aan te dringen artikel 28 van de Provinciewet te handhaven?
Antwoord 10
De commissarissen van de Koning hebben oog voor de naleving van artikel
28 Provinciewet, zo weet ik uit de gesprekken die ik regelmatig met hen voer.
Daarbij merk ik op dat de wettelijke norm zich richt tot het Statenlid zelf, zoals
is uiteengezet in het antwoord op vraag 7. Het antwoord op deze Kamervragen zal ik ter kennis brengen aan de Kring van commissarissen van de
Koning. Indien het voorstel tot wetswijziging dat op dit moment bij de Eerste
Kamer ligt wordt aangenomen en de betreffende wet in werking treedt, zal
mijn Ministerie zoals gebruikelijk in de nodige voorlichting richting de
beroeps- en belangenverenigingen voorzien. Het vraagstuk van belangenverstrengeling zal hierbij zeker onder de aandacht worden gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3