Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1955
Vragen van het lid Yücel (PvdA) aan de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over de integratie van Somaliërs (ingezonden 7 april 2014).
Antwoord van Minister Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) mede
namens van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (ontvangen 13 mei 2014)
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het onderzoek van «Open Society Foundation»
over de positie van Somaliërs in Amsterdam, onder andere over onderwijs,
gezondheid en participatie op de arbeidsmarkt?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
In welke mate herkent u, ook landelijk, de uitkomsten uit dat onderzoek, die
een zeer zorgelijk beeld laten zien van de positie van Somaliërs? Kunt u dit
met de bij u bekende gegevens onderbouwen?
Antwoord 2
Ik herken de uitkomsten van het onderzoek en deel met u dat dit een zorgelijk
beeld laat zien van de positie van Somaliërs. Andere bij mij bekende
gegevens laten overigens geen afwijkend beeld zien. Uit het rapport
Vluchtelingengroepen in Nederland van het SCP (2011) blijkt dat van de
vluchtelingengroepen de Somalische Nederlanders verreweg de grootste
achterstand laten zien op sociaaleconomisch gebied. Het jaarrapport
integratie 2013, dat u is aangeboden bij brief van 11 maart 2014 (TK
2013–2014, 32284, nr. 51), bevestigt dit. Hier blijkt dat Somalische migrantengroepen het slechtst scoren op participatie, werkloosheid en armoede.
Vraag 3
Hoeveel procent van de Somalische gemeenschap in Nederland heeft een
vluchtelingenachtergrond?

1

ah-tk-20132014-1955
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

http://www.opensocietyfoundations.org/sites/default/files/somalis-amsterdam-press-releasedutch-20140402.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Het merendeel van de eerste generatie van Somalische Nederlanders is als
asielzoeker naar Nederland gekomen. Uit het rapport Vluchtelingengroepen in
Nederland van het SCP (2011) blijkt dat rond de 40% gezinsmigratie als reden
heeft voor komst naar Nederland en rond de 60% om asiel aan te vragen in
Nederland.
Vraag 4
Kan worden gesteld dat de achterstanden van Somaliërs vergeleken met
andere groepen migranten en vluchtelingen relatief groot zijn? Zo ja, in welke
mate? Hoe verklaart u de relatief grote achterstanden van Somaliërs?
Antwoord 4
Uit het eerdergenoemde jaarrapport Integratie 2013 blijkt dat de achterstanden van de Somaliërs relatief groot zijn in vergelijking met andere groepen
migranten en vluchtelingen. De sociaaleconomische positie van de Somalische groep is zeer slecht; een kwart van de Somalische Nederlanders heeft
geen werk, binnen de beroepsbevolking is 37% werkloos en de helft van de
Somaliërs heeft een bijstandsuitkering. De armoedecijfers zijn uitermate
hoog: meer dan de helft van de Somalische Nederlanders en twee derde van
de kinderen leeft in een huishouden met een inkomen onder de armoedegrens. Een verklaring voor deze achterstandspositie is onder andere de
jarenlange oorlogsgeschiedenis van het land, waardoor ze veel minder dan
de andere vluchtelingengroepen onderwijs in eigen land hebben gevolgd,
met name de recent naar Nederland gemigreerde groep (rapport Vluchtelingengroepen in Nederland van het SCP uit 2011). Dit zorgt voor een slechtere
startpositie.
Vraag 5
Welke effecten heeft het afschaffen van het doelgroepenbeleid gehad op de
integratie van Somaliërs? Deelt u de mening van onder andere Vluchtelingenwerk, dat pleit voor een speciaal actieplan voor Somaliërs, dat het afschaffen
van het doelgroepenbeleid voor de integratie van Somaliërs niet bevorderlijk
is geweest?2 Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
De mening dat het afschaffen van het doelgroepenbeleid voor de integratie
van Somaliërs niet bevorderlijk is geweest, deel ik niet. Zoals ik in de Agenda
Integratie (bijlage bij TK 2012–2013, 32824, nr. 7) heb aangegeven acht ik het
van belang dat instellingen in de publieke sector in staat zijn de vraagstukken
die voortkomen uit een etnisch divers samengestelde bevolking en achterblijvende integratie het hoofd te bieden. Het gaat erom dat voorzieningen
toegankelijk en effectief zijn voor iedereen, dus ook voor Somaliërs. De
generieke benadering zorgt ervoor dat de breedte van de problematiek wordt
aangepakt en dat dat leidt tot een effectievere aanpak dan door groepen in
hokjes te zetten. Daarbij dient er wel ruimte te zijn voor maatwerk waar dat
nodig is voor specifieke problemen die bijvoorbeeld Somaliërs ondervinden.
Vraag 6
Ziet u de noodzaak en bent u bereid om in gesprek te gaan met maatschappelijke organisaties, Somalische intermediairs en gemeenten in overleg te
gaan over de specifieke problematiek van Somalische vluchtelingen in
Nederland en daar een plan van aanpak voor te maken?
Antwoord 6
Ja, ik sta open voor een gesprek met de maatschappelijke organisaties,
Somalische intermediairs en gemeenten. Er worden reeds op regelmatige
basis gesprekken georganiseerd. Eind januari 2014 is bijvoorbeeld in opdracht
van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, door Pharos een
bijeenkomst georganiseerd voor gemeenten. Het thema van de bijeenkomst
was «succesfactoren en uitdagingen in het bereiken van Somalische
Nederlanders in achterstandssituaties». Een andere bijeenkomst vond plaats

2

https://www.vluchtelingenwerk.nl/nieuws/vluchtelingenwerk-pleit-voor-specifiek-actieplan-voorsomali%C3%ABrs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

op 10 april 2014. Deze bijeenkomst ging over het Activeringsproject Groningse Somaliërs, dat door Stichting MJD en Stichting Somaliërs Groningen
wordt uitgevoerd in de gemeente Groningen. In al deze gevallen was er
sprake van een generieke benadering van de problematiek van Somaliërs in
Nederland met aandacht voor maatwerk. Vanuit die optiek is een (separaat)
plan van aanpak voor de specifieke problematiek van Somalische vluchtelingen noch wenselijk, noch noodzakelijk.
Vraag 7
Welke mogelijkheden ziet u om te bevorderen dat gemeenten de mogelijkheid bieden om bepaalde groepen vluchtelingen met achterstanden met
behoud van een uitkering te laten studeren of een opleiding te volgen zodat
zij een diploma kunnen halen? Welke mogelijkheden zijn er om «oudere»
vluchtelingen in dit kader te ontheffen van het leeftijdsvereiste, zodat zij
studiefinanciering kunnen krijgen?
Antwoord 7
Binnen de kaders van de WWB kunnen gemeenten bepalen of ondersteuning
van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt noodzakelijk is. Gemeenten
kunnen daarvoor middelen uit het participatiebudget inzetten om hiermee
maatwerk te bieden. Dit omvat ook de mogelijkheid om (korte) scholingscursussen aan te bieden, die direct zijn gericht op het verkrijgen van regulier
werk. In de gemeente Amsterdam bijvoorbeeld is op individuele basis een
opleiding met behoud van uitkering mogelijk indien sprake is van aantoonbare werkervaring en diploma’s in het eigen land die van vergelijkbaar niveau
zijn als in Nederland, scholing betaalbaar is en de opleiding een benodigde
stap is voor het beoogde werk.
Jongeren die hun studie door omstandigheden in eigen land niet hebben
afgerond, kunnen in Nederland studiefinanciering aanvragen als zij hier een
studie starten voor hun 30e. In dat geval kunnen zij hun studie met behoud
van studiefinanciering afmaken. Bij het starten boven de 30 jaar is er sprake
van een individuele verantwoordelijkheid en moet de studie zelf worden
bekostigd door de student. Er zijn dan in principe andere mogelijkheden om
in het levensonderhoud en de studiekosten te voorzien (werkgever, sociale
zekerheid, fiscale voorzieningen, tegemoetkoming van stichting voor
vluchteling-studenten UAF). Deze voorzieningen staan ook open voor deze
groep studenten. Het is daarmee niet nodig voor hen een uitzondering in het
studiefinancieringsstelsel te creëren.
Vraag 8
Kunt u in zijn algemeenheid ook ten aanzien van andere migrantengroepen in
de samenleving aangeven of, en zo op welke wijze, het generieke integratiebeleid ten opzichte van het afgeschafte doelgroepenbeleid ook, waar nodig,
voldoende maatwerk voor hen biedt?
Antwoord 8
Ook ten aanzien van de integratie van andere migrantengroepen in de
samenleving vormt een generieke benadering het uitgangspunt. Deze
generieke benadering zorgt ervoor dat de breedte van de problematiek wordt
aangepakt en daardoor effectiever kan werken. Wel is er in de generieke
aanpak ruimte voor maatwerk t.a.v. de specifieke problemen die sommige
migrantengroepen ondervinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3