17e voortgangsrapportage van het Programma ERTMS
Verslagperiode: 1 januari 2022 – 30 juni 2022

Datum
Peildatum rapportage
Status

30 september 2022
30 juni 2022
Definitief

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

●

Inhoudsopgave

●

Inhoudsopgave

1

Managementsamenvatting 4

2

Inleiding

2.1

Opdracht van het Programma ERTMS 6

2.2

Van parlementair onderzoek naar MIRT-programma

2.3

Grootprojectstatus en rapportages

2.4

Leeswijzer

3

Voortgang en ontwikkelingen Programma ERTMS

3.1

Voortgang en ontwikkelingen binnen projecten van het Programma ERTMS

3.1.1

Projecten van de programmadirectie ERTMS

3.1.2

Projecten van ProRail

10

3.1.3

Projecten van NS

10

3.1.4

Projecten van andere materieeleigenaren en vervoerders

3.2

Ontwikkelingen raakvlakken met andere programma’s en projecten

3.3

Europese ontwikkelingen

4

Scope van het Programma ERTMS 16

4.1

Programmascope

4.2

Indicatoren ten aanzien van het realiseren van de scope

4.3

Scopebeheer

4.4

Eventuele toekomstige ontwikkelingen 20

5

Baten van het Programma ERTMS 21

5.1

Te verwachten baten van het Programma ERTMS, direct en indirect

5.2

Batenmanagement binnen het programma ERTMS

6

Planning van het Programma ERTMS

6.1

Mijlpalenplanning

6.2

Voortgang van de mijlpalenplanning van het Programma ERTMS

6.3

Planning in relatie tot EU-verplichtingen en buurlanden

7

Financiën van het Programma ERTMS

7.1

Programmabudget Rijksbegroting

7.2

Monitoring post onvoorzien

7.3

Kostenraming van het Programma ERTMS

7.4

Kasreeks van de raming

7.5

Verplichtingen, uitgaven en voorschotten

2

6

6

6

7
8
8

8

11
12

13

16
18

19

21

21

23

23
26

28

29

29

30
31

32
32

Pagina 2 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

7.6

Ontvangsten Rijksbegroting

33

8

Risicomanagement binnen het Programma ERTMS

34

8.1

Opzet risicomanagement binnen het programma ERTMS

34

8.2

Ontwikkeling inzake ongewenste topgebeurtenissen

34

8.3

Belangrijkste planningsrisico’s en onzekerheden

37

8.4

Belangrijkste financiële risico’s en onzekerheden

38

9

Integrale borging

9.1

Ontwikkelingen organisatie van het Programma ERTMS

9.2

Kwaliteitssysteem van het Programma ERTMS 39

9.3

Audit & toetsing (intern en extern)

10

Verkeer met de Kamer en publieke communicatie

10.1

Verkeer met de Kamer 40

10.2

Publieke communicatie 40

10.3

Hinder tijdens realisatiefase en flankerende maatregelen

41

1

Bijlage: Overzicht projecten in het Programma ERTMS

42

2

Bijlage: Logboek budgetmutaties vanaf programmabeslissing 44

3

Bijlage: Logboek budget Post Onvoorzien 45

4

Bijlage: Financiële aansluiting voortgangsrapportage en begrotingstukken
47

5

Bijlage: Overzicht per TEN-T gerelateerde lidstaat

39
39

39
40

48

Pagina 3 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

1

Managementsamenvatting

Dit document betreft de zeventiende voortgangsrapportage ERTMS die gaat over de
periode 1 januari tot en met 30 juni 2022. De voorliggende rapportage gaat in op de
ontwikkelingen in de voortgang van het programma en de beheersaspecten: Scope,
Baten, Planning, Financiën, Risico’s, Kwaliteit en Organisatie.
In de eerste helft van 2022 is de nodige voortgang geboekt. De stuurgroep ERTMS
heeft de nieuwe aanpak voor het beproeven en testen met ERTMS vastgesteld; de
besluitvorming door IenW moet nog afgerond worden. Het voorstel is om het
proefbedrijf over drie locaties te verspreiden. Daarnaast wordt voor de Hanzelijn
voor dezelfde technische uitwerking gekozen als op de andere baanvakken.
Daarmee wordt de invulling van de ‘dual signalling’ (ERTMS en ATB naast elkaar) uit
het Kabinetsbesluit losgelaten. Dit zorgt voor een representatiever proefbedrijf en
kan sneller gerealiseerd worden. Ook is de oplossing op lange termijn iets
goedkoper, omdat de Hanzelijn na 2030 niet ook nog van de nieuwste versie van
ERTMS voorzien hoeft te worden. Nadeel van deze keuze is onder meer dat de
geplande reizigershinder toeneemt om ongeplande hinder te voorkomen. De
komende jaren zal met betrokken partijen worden besproken hoe dit het beste kan
worden opgevangen.
In de eerste helft van 2022 heeft ProRail het contract voor het centrale ERTMSsysteem voor de infrastructuur (CSS) aan Thales gegund.
NS bereidt zich voor op de gunning voor de ombouw van de grootste intercityserie
(VIRM). In de afgelopen periode is het plan voor de operationele implementatie van
ERTMS binnen NS afgerond. Het risico blijft groot dat er niet bijtijds voldoende
opgeleid en geroutineerd personeel beschikbaar is om de verschillende
migratiestappen te kunnen nemen. Ook regionale reizigersvervoerders Arriva en
Qbuzz werken verder aan de implementatie van ERTMS in hun materieel. Arriva
bereidt het contract met Stadler voor, voor de ombouw van de treinen op de
Noordelijke lijnen. In Zuid-Holland speelt de afweging om eventueel nieuwe treinen
aan te schaffen voor gebruik op de MerwedeLingelijn.
Mitsui Rail Capital Europe (MRCE), een leasemaatschappij van
goederenlocomotieven, heeft aan de programmadirectie gemeld dat één van de
twee prototypes locomotieven is opgewaardeerd en een testfase start van twee jaar
in binnen- en buitenland. Over het algemeen stagneert de opwaardering van de
goederenlocomotieven echter, met name als gevolg van de overname van
Bombardier door Alstom. Het project Verbeterinitiatieven spoorgoederen heeft (nog)
geen opvolging heeft gekregen. De goederenvervoerders maken zich ernstige
zorgen over dreigende kostenstijging door ERTMS en de negatieve invloed daarvan
op de concurrentiepositie van het spoorgoederenvervoer op de middellange en lange
termijn. De groei van het spoorgoederenvervoer dreigt met gemiddeld 5,4% te
worden beperkt, indien er geen financiële compensatie voor deze kostenstijging
beschikbaar wordt gesteld. De besluitvorming hierover loopt nog. Daarnaast is de
door Nederland ingediende CEF-subsidie niet gehonoreerd.
Er zijn geen scope-ontwikkelingen ten opzichte van de vorige verslagperiode. Ter
voorbereiding op de landelijke uitrol van ERTMS heeft ProRail in de verslagperiode
wel de opdracht gekregen om een studie te doen naar de uitrolvolgorde na 2030 en
daarbij te onderzoeken wat nodig is om de uitrol van ERTMS te versnellen van 2050
naar 2040. De resultaten worden meegenomen in de evaluatie van de Europese
uitrolplanning van ERTMS, die in 2023 plaatsvindt.

Pagina 4 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

In de afgelopen periode heeft een externe partij de baten van ERTMS herijkt. De
resultaten leiden niet tot wijzigingen in het Kabinetsbesluit uit 2019.
De herijking van de planning loopt nog. In deze rapportage zijn geen veranderingen
in de mijlpalen doorgevoerd ten opzichte van de vorige rapportage. De grootste
aandachtspunten zijn de personeelsplanning van NS, het tijdig gereed hebben van
voldoende goederenlocomotieven en de doorwerking van de besluitvorming rondom
het proefbedrijf. Gegeven de huidige en autonome ontwikkelingen staat de planning
onder druk.
In maart 2022 is op het Belgische deel van het grensbaanvak Roosendaal – Essen –
Antwerpen ERTMS Level 2 in dienst gegaan. Duitsland heeft de planning van de
uitrol van ERTMS bij Venlo twee jaar naar achter geschoven.
Het beschikbare budget op de Rijksbegroting is in de verslagperiode per saldo met
bijna € 18 mln toegenomen: van € 2.514 mln naar € 2.532 mln. Dit komt vooral
doordat de tweede tranche van de CEF-call voor het opwaarderen van
goederenmaterieel is verwerkt. Van dit budget is inmiddels bijna de helft juridisch
verplicht en zo’n € 400 mln uitgegeven.
In deze periode is € 73 mln onttrokken aan de post onvoorzien. De grootste
onttrekking betreft het tegenvallende aanbestedingsresultaat van de ontwikkeling
van de basisrelease voor het ERTMS-systeem voor de infrastructuur (CSS) van
grofweg € 60 mln. De post onvoorzien is daarmee geslonken naar € 355 mln.
De herijking van de kostenraming neemt meer tijd in beslag dan verwacht. De
omvang van de huidige budgetspanning (€ 82 mln) zal naar verwachting aanzienlijk
hoger uit gaan vallen. Dit aangezien de omvang van de top 10 benoemde financiële
risico’s in H8 (€ 432 mln) op dit moment al hoger is dan de resterende post
onvoorzien (€ 355 mln). Daarbovenop dient ook nog rekening gehouden te worden
met risico’s en onzekerheden die op dit moment nog niet bekend zijn, wat logisch is
aangezien het Programma ERTMS zich nog aan het begin van de realisatiefase
bevindt.
Ten opzichte van de vorige rapportage is het algehele risicoprofiel verslechterd. Het
tekort aan capaciteit, zowel in omvang als qua kennis en kunde vormt een steeds
groter risico voor het Programma ERTMS. Half mei is een rondetafelbijeenkomst
georganiseerd om met diverse partijen te bespreken hoe hiermee om te gaan. De
plannen worden nu uitgewerkt. Daarnaast zijn de risico’s inzake de ombouw van
voldoende goederenlocomotieven (zie H3) en het risico dat onvoldoende synergie
met andere projecten kan worden gevonden toegenomen. Ten slotte zal de nieuwe
uitwerking van het proefbedrijf leiden tot zo min mogelijk, maar wel meer dan
eerder voorziene, reizigershinder. De komende jaren wordt samen met partijen
onderzocht hoe dit het beste kan worden opgevangen.

Pagina 5 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

2

2.1

Inleiding

Opdracht van het Programma ERTMS
Het kabinet Rutte-III besloot op 17 mei 2019 het huidige treinbeveiligingssysteem
‘Automatische treinbeïnvloeding’ (ATB) voor 2050 landelijk te vervangen door het
European Rail Traffic Management System (ERTMS). De overgang van het huidige
systeem naar de digitale Europese standaard raakt alle partijen in de sector. Het
Programma ERTMS gaat over de eerste fase van deze landelijke uitrol tot en met
2030. ProRail en vervoerders zullen tijdens deze fase de overgang vormgeven door
hun bedrijfsvoering aan te passen, treinen om te bouwen, personeel op te leiden en
voor de eerste baanvakken de infrastructuur aan te passen. Dit is het fundament op
basis waarvan de verdere uitrol vanaf 2030 steunt. De staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat heeft de programmadirectie ERTMS binnen ProRail
opdrachtgegeven deze fundamentele verandering te coördineren en te regisseren.
Waarom ERTMS? Het treinbeveiligingssysteem ATB stamt uit de jaren 1950-60 en is
toe aan vervanging. Deze vervanging sluit aan bij het algemene uitgangspunt om
prioriteit te geven aan de instandhouding van het bestaande netwerk. Nederland
heeft bovendien Europese afspraken gemaakt om ERTMS aan te leggen om één
Europese spoorwegruimte te realiseren; investeren in de bestaande beveiliging gaat
tegen deze afspraken in. Daarnaast biedt ERTMS meer mogelijkheden dan de
huidige treinbeveiliging, zoals meer veiligheid, de mogelijkheid om meer treinen te
laten rijden, en op termijn automatisch rijden. ERTMS is daarmee een belangrijke
bouwsteen voor het realiseren van een toekomstbestendig OV-systeem in 2040.1

2.2

Van parlementair onderzoek naar MIRT-programma
In februari 2012 concludeerde de commissie-Kuiken in haar onderzoeksrapport
‘Onderhoud en Innovatie op het spoor’ dat een achterstand bestaat op het gebied
van onderhoud van de spoorbeveiliging in Nederland en dat er voldoende
aanknopingspunten zijn om ERTMS landelijk in te voeren.2 In reactie hierop nam de
minister van Infrastructuur en Milieu in juni 2012 het principebesluit tot
implementatie van ERTMS.3 Conform de MIRT-systematiek heeft dit op 11 april
2014 geleid tot de voorkeursbeslissing ERTMS4, waarna de planuitwerkingsfase is
gestart, en op 17 mei 2019 tot de programmabeslissing ERTMS, waarna de
realisatiefase is gestart.5 Conform MIRT-systematiek zal worden toegewerkt naar
een opleveringsbeslissing eind 2030.

2.3

Grootprojectstatus en rapportages
De Tweede Kamer heeft in 2013 de invoering van het ERTMS aangemerkt als Groot
Project, waarmee het Programma ERTMS onder de Regeling Grote Projecten valt.
Tegelijkertijd met de voorkeursbeslissing in 2014 is bijgevolg de basisrapportage
voor de planuitwerkingsfase naar de Tweede Kamer verzonden.4 Sindsdien
Kamerstukken II 2018/19, 23645, nr. 685
Kamerstukken II 2011/12, 32707, nr. 9
3
Kamerstukken II 2011/12, 32707, nr. 16
4
Kamerstukken II 2013/14, 33652, nr. 14
5
Kamerstukken II 2018/19, 33652, nr. 65
1
2

Pagina 6 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

rapporteert de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat elk halfjaar aan de
Kamer en wordt jaarlijks in het voorjaar een accountantsrapport van de Auditdienst
Rijk (ADR) bij de rapportage aangeboden.
Na de programmabeslissing ERTMS, de start van de realisatiefase, heeft de Kamer
haar uitgangspunten voor de voortgangsrapportage geactualiseerd.6 Bijgevolg is in
de dertiende voortgangsrapportage, tevens de geactualiseerde basisrapportage, de
data uit de programmabeslissing ERTMS opgenomen als nieuwe referentie op grond
waarvan de voortgang wordt gerapporteerd.7 In de Schriftelijke Overleggen van 16
juni 2020 en 3 december 20208 is ingegaan op deze informatievoorziening.
2.4

Leeswijzer
Dit document betreft de zeventiende voortgangsrapportage ERTMS. Overeenkomstig
de verzoeken in de uitgangspuntennotitie zijn de referentiewaarden van het
kabinetsbesluit, de programmabeslissing ERTMS (17 mei 2019), het vertrekpunt om
de voortgangsrapportages op te baseren. Bij de onderdelen scope, planning, baten,
financiën en risico’s is deze referentie uit de programmabeslissing weergegeven.
Eveneens wordt de voortgangsinformatie tussen de vorige en de voorliggende
voortgangsrapportage getoond. Deze systematiek zal ook voor de volgende
voortgangsrapportages gevolgd worden. Hiermee wordt de voortgang van het
programma ERTMS inzichtelijk.
Hoofdstuk 3 bevat een toelichting op de voortgang en ontwikkelingen in de
verslagperiode van de projecten die door de sector worden uitgevoerd binnen het
Programma ERTMS. In de daaropvolgende hoofdstukken wordt over de
ontwikkelingen ten aanzien van de programmabeheersing gerapporteerd: de
programmascope (4), de baten (5), de planning (6), de financiën (7) en de risico’s
(8). Hoofdstuk 9 gaat in op de borging van de kwaliteit en toetsing hierop. Tot slot
is in hoofdstuk 10 een overzicht opgenomen van de externe communicatie,
waaronder het verkeer met de Kamer.
Over de ontwikkelingen in hoofdstuk 3.1 wordt gerapporteerd aan de hand van de
projecten die binnen het programma ERTMS worden uitgevoerd. De stand hiervan is
te vinden in bijlage 1. Bijlage 2 en 3 bevatten financiële logboeken ter
ondersteuning van hoofdstuk 7 over de financiën. In bijlage 4 is de aansluiting
tussen hoofdstuk 7 en de Rijksbegroting opgenomen. Bijlage 5 bevat de
ontwikkeling van de aanleg van ERTMS in andere lidstaten.

Geactualiseerde uitgangspuntennotitie groot project ERMTS (realisatiefase), 6 november
2019, 2019D44482
7
Kamerstukken II 2020/21, 33652, nr. 77
8
Kamerstukken II 2019/20, 29893, nr. 247 en Kamerstukken II 2020/21, 32404, nr. 104
6

Pagina 7 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

3

Voortgang en ontwikkelingen Programma ERTMS

Dit hoofdstuk gaat over de voortgang en de ontwikkelingen van het Programma
ERTMS in de afgelopen verslagperiode: de eerste helft van 2022. In paragraaf 3.1
wordt gerapporteerd over de voortgang en ontwikkelingen van de projecten die de
programmadirectie ERTMS en de implementerende organisaties binnen het
programma ERTMS uitvoeren. Het verloop van contacten met stakeholders en
andere partijen wordt hierbij betrokken. Bijlage 1 bevat een overzicht van al deze
projecten. Paragraaf 3.2 gaat over de ontwikkelingen op de raakvlakken met andere
programma’s en projecten die van invloed zijn op het programma ERTMS (en vice
versa). In paragraaf 3.3 wordt ingegaan op ontwikkelingen op Europees vlak die
raken aan de implementatie van ERTMS in Nederland (en vice versa).
3.1

Voortgang en ontwikkelingen binnen projecten van het Programma ERTMS
3.1.1

Projecten van de programmadirectie ERTMS

Ontwikkeling STM ATB NG (nieuwe generatie)
Zowel goederen- als reizigerstreinen uitgerust met ERTMS hebben een specifiek
systeemonderdeel (de STM (Specific Transmission Module)) nodig om op sporen met
het huidige beveiligingssysteem te kunnen blijven rijden. Ter beheersing van het
risico dat de STM te laat beschikbaar komt voor de start van de Noordelijke lijnen
(Harlingen Haven – Leeuwarden), heeft de programmadirectie samen met Stadler
(treinleverancier), Arriva en Alstom (leverancier van de STM) een gezamenlijke
planning opgesteld voor een integrale aanpak van de ontwikkeling, inbouw en het
testen van de STM.
Rangeren
ProRail werkt het hulpmiddel (vast rangeersein) verder uit om te kunnen blijven
rangeren. Naast deze oplossing zal medio 2023 worden gestart met onderzoek naar
- een met omringende landen overeengekomen - digitaal hulpmiddel om te kunnen
rangeren op emplacementen.
Proefbaanvak Hanzelijn, inclusief emplacement Lelystad
In de twaalfde voortgangsrapportage9 is gemeld dat de aanpak voor het
proefbaanvak herzien moest worden omdat het integreren van ERTMS met de
huidige treinbeveiliging op de Hanzelijn (variant ‘dual signalling’) op technische en
juridische bezwaren stuitte. Na onderzoek bleek een schakelbare variant technisch
maakbaar, maar de impact hiervan op de operatie was zeer nadelig en de
ontwikkeling ervan te risicovol. Dit leidde begin 2021 tot het besluit dat beide
varianten (dual signalling en schakelbaar) niet meer werden doorontwikkeld en de
stuurgroep ERTMS instemde met het uitwerken van een voorstel met het
proefbaanvak/-bedrijf zonder ATB (ERTMS-only) en op meerdere locaties. Daarbij
werd ook uitgezocht op welke wijze een terugvaloptie ingevuld kan worden en
operationele verstoringen voor vervoerders en hinder voor de reiziger kunnen
worden beperkt. Dit is terug te lezen in de vijftiende voortgangsrapportage. 10
In de afgelopen verslagperiode heeft de stuurgroep ERTMS positief geadviseerd over
het voorstel van de sector om het proefbaanvak/-bedrijf vorm te geven met alleen
ERTMS (zonder ATB) en te verspreiden over drie locaties: Leeuwarden – Harlingen
Haven, proefbaanvak Hanzelijn inclusief het emplacement Lelystad (Almere
9 Kamerstukken II 2019/20, 33652, nr. 76
10 Kamerstukken II 2020/21, 33652, nr. 82
Pagina 8 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

Oostvaarders – Zwolle) en Kijfhoek – Belgische grens (Lage Zwaluwe –
Roosendaal). Dit betekent dat de technische uitwerking van het beveiligingssysteem
gelijk is aan wat ook op de overige baanvakken tot aan 2030 wordt uitgerold.
Hiermee wordt een representatief proefbedrijf mogelijk en worden acht in plaats van
zeven baanvakken voorzien met ERTMS baseline 3 level 2. Daarbij worden alle
voorziene activiteiten in het kader van testen en beproeven, waarvan in de
Programmabeslissing was voorzien dat ze allemaal uitgevoerd zouden worden op
proefbaanvak Hanzelijn, nu ook uitgevoerd worden op bovengenoemde baanvakken.
De wijziging van de uitvoering van het proefbaanvak draagt bij tot het beheerst
ombouwen en in bedrijfstellen van baanvakken met ERTMS en geeft invulling aan de
aanbevelingen (met name aanbeveling 5: het invoeren van een uitgebreid
proefbedrijf) die gedaan zijn naar aanleiding van de parlementaire enquête Fyra.11
Daarnaast wordt ook voorzien in de toezegging om een alternatief voor de reiziger
te bieden als terugvaloptie, door binnen een week weer terug te kunnen bouwen
naar het huidige, analoge treinbeveiligingssysteem ATB.
Uitgangspunt bij het proefbedrijf is om minimale geplande reizigershinder te
veroorzaken en ongeplande hinder te voorkomen. Op deze wijze kan hierop worden
geanticipeerd. Harlingen Haven – Leeuwarden zal ongeveer 2 maanden buitendienst
gesteld moeten worden en de Hanzelijn gedurende 3-4 maanden. Voor de Hanzelijn
raakt dit naar de huidige verwachting 29.000 reizigers per dag. De komende vijf
jaar zal met de regio, vervoerders en reizigersorganisaties worden uitgezocht wat
kan worden gedaan om deze hinder zo goed mogelijk op te vangen.
Ketenregie en -beheer
ERTMS verandert de manier van werken en samenwerking door de keten heen
aanzienlijk, van treindienstleider en machinist tot aan onderhoudsmonteur en
bijsturing, gegeven het ICT-karakter van het systeem. Ketenregie- en beheer is
essentieel voor een betrouwbaar vervoersysteem. In de afgelopen periode is het
startpunt gecreëerd om te komen tot een gezamenlijke visie en aanpak, waarbij
afgevaardigden van een deel van de sectorpartijen onder leiding van de
programmadirectie zich buigen over onderwerpen als change- en
releasemanagement.
Stelselmanagement
Met het invoeren van ERTMS in Nederland hebben veel keuzes en ontwikkelingen
invloed op meer dan een partij tegelijk. Dat betekent ook dat een besluit over het
vervoersysteem niet door één partij zelfstandig kan worden besloten; dit moet met
ERTMS meer dan ooit in samenhang. Stelselmanagement gaat over het mandaat om
te besluiten over vervoersysteemvraagstukken die niet door één partij van het
vervoersysteem kunnen worden opgelost. In de afgelopen periode is door de
programmadirectie gewerkt aan de uitvoering van het plan van aanpak voor
stelselmanagement ERTMS, waarbij de opgestelde punten in de praktijk getoetst
konden worden via het uitwerken van enkele oefencasussen.
Cybersecurity
Volgens de opgestelde ‘Roadmap’ is een aantal activiteiten uitgevoerd. Binnen
ProRail is de tijdelijke Security Desk ERTMS (SDE) gestart, zodat er een duidelijke
organisatie is voor security vraagstukken. Binnen NS is men onder meer bezig met
de ontwikkeling van cyberbeveiliging voor de verschillende treinseries. Er zijn
diverse gesprekken gehouden met kleinere sectorpartijen over hun cybersecurity
plannen.

11

Kamerstukken II 2015/16, nr 33.678, nr. 16

Pagina 9 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

3.1.2

Projecten van ProRail

Aanbesteding ERTMS-systeemleverancier (Central Safety System)
Op 22 april 2022 heeft ProRail het contract van het ERTMS-systeem in de
infrastructuur (Centraal Safety System) definitief gegund aan leverancier Thales.
Thales wordt verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het systeem, de levering en
het beheer en onderhoud. De totale opdracht heeft een looptijd van maximaal 37
jaar en een maximale contractwaarde van € 508 mln (inclusief BTW).
Project ervaringsleren baanvakken Amsterdam-Utrecht en Hanzelijn
Om opgeleide machinisten praktijkervaring te kunnen laten opdoen (ervaringsleren)
en op het gewenste niveau bekwaam te houden, worden de bestaande ERTMSbaanvakken Amsterdam-Utrecht en de Hanzelijn aangepast. Alstom en ProRail
hebben eerder aangekondigde vertragingen in de werkzaamheden voor het baanvak
Amsterdam-Utrecht weten te beperken tot 1,5 maand tot medio 2023. NS start nog
steeds met het ervaringsleren van machinisten aan het einde van het derde
kwartaal van 2023.
Project Aanbesteding Snellere Aanpak ERTMS (ASAP)
Het project Aanbesteding Snellere Aanpak ERTMS (ASAP) is erop gericht om in
samenwerking met de marktpartijen een innovatieve aanpak te ontwikkelen voor
het versneld en goedkoper landelijk implementeren van ERTMS in de infrastructuur.
Met een aantal innovatiepartijen zijn contracten getekend en inkoopbestellingen
gedaan voor de testfase.
ERTMS uitrol op diverse baanvakken
Voor de eerste baanvakken is op 19 april 2022 de aanbesteding voor
ingenieursdiensten gestart. Overeenkomstig de MIRT-werkwijze bevinden de
baanvakken voor de Noordelijke lijnen en de Hanzelijn zich in de
planuitwerkingsfase. Voor het baanvak SAAL is de verkenningsfase gestart. Voor het
baanvak Kijfhoek – Belgische grens hebben de ingenieurs van Movares, Arcadis,
Sweco en Royal Haskoning DHV via een unieke samenwerking het concept-ontwerp
van het treinbeveiliging- en besturingssysteem van het baanvak Kijfhoek - Belgische
grens opgeleverd. ProRail verwacht in 2023 te kunnen starten met de realisatiefase.
Veranderopgave ProRail
De implementatie van ERTMS zorgt voor grote veranderingen binnen ProRail. ProRail
bereidt zich nu al voor op een landelijke implementatie. Daarbij dienen bijvoorbeeld
de bedrijfseenheden Assetmanagement en ICT nauwer met elkaar te moeten
samenwerken. Ook de nauwe samenwerking over de keten heen die ERTMS vraagt
krijgt steeds meer vorm in de samenwerking tussen de clusters binnen ProRail en de
direct betrokkenen bij het programma. ProRail werkt daarnaast aan een
partnerschap met de leveranciers met de inrichting van contractmanagement. In de
afgelopen verslagperiode is het team voor de aanleg van het centrale ERTMSsysteem in de infrastructuur (met mensen van ProRail en Thales) gezamenlijk van
start gegaan met een project startup en is er een gezamenlijke stuurgroep
geïnstalleerd.
3.1.3

Projecten van NS

Ombouw treinseries
NS dient in totaal zo’n 670 treinen om te bouwen of op te waarderen naar de juiste
versie van ERTMS. Dit loopt op dit moment voldoende op planning om de volgende
migratiestappen (opleiden personeel en start proefbedrijf op de Hanzelijn) tijdig te
kunnen nemen.

Pagina 10 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

De aanbesteding voor de ombouw van de intercityserie VIRM verloopt zoals gepland.
Van de drie gegadigde partijen zijn definitieve aanbiedingen ontvangen. De
voorlopige gunning is begin juli voorzien, de definitieve gunning medio september.
Voor de nieuwe intercityserie (ICNG) kan na afronding van het toelatingstraject
worden gestart met het opwaarderen van de aanwezige ERTMS-versie (baseline 3
release 1 naar baseline 3 release 2). De aanbesteding voor de ombouw van de
sprinterserie SLT wacht op het afronden van de aanbesteding voor de VIRM,
aangezien hierbij dezelfde partijen betrokken zijn. De voorbereidingen voor de
overige sprinterseries (ombouw FLIRT en opwaarderen SNG) lopen op schema.
Voorbereiding operatie NS
In de afgelopen periode is het plan voor de operationele implementatie van ERTMS
binnen NS afgerond. Dit vindt zijn doorwerking in de te herijken programmaplanning. Het risico blijft groot dat er niet bijtijds voldoende opgeleid en
geroutineerd personeel beschikbaar is om de verschillende migratiestappen te
kunnen nemen.
3.1.4

Projecten van andere materieeleigenaren en vervoerders

Verbeterinitiatieven spoorgoederen
In de Kamerbrief bij de VGR 16 is aangegeven dat gegeven de opgaven waar dit
Kabinet voor staat, ingewikkelde afwegingen verwacht worden omdat de financiële
middelen beperkt zijn. Hierop heeft de goederensector zeer teleurgesteld
gereageerd; het vertrouwen van de goederensector in een adequate opvolging van
de maatregelen, zoals in het eindrapport Verbeterinitiatieven goederen genoemd is,
is geschaad. Het risico op onvoldoende goederenlocomotieven die bijtijds voorzien
zijn van ERTMS is hierdoor gestegen, evenals negatieve effecten op de rentabiliteit
en groei van het goederenvervoer per spoor en daarmee op verschuiving van
goederenvervoer over de weg naar het spoor. Zoals toegezegd in het CD Spoor,
spoorveiligheid en ERTMS van 9 juni jl. komt de terug op de mogelijkheden van
ERTMS voor spoorgoederenvervoer. Dit besluitvormingsproces is nog niet afgerond.
CEF II subsidieaanvraag
In januari 2022 heeft het IenW een nieuwe Connecting Europe Facility (CEF)
subsidieaanvraag ingediend voor 661 treinen. Deze aanvraag is in juni 2022 helaas
afgewezen. Het totaal aangevraagde budget van alle ingediende aanvragen overtrof
viermaal het beschikbare budget, waardoor de concurrentie groot was. Er wordt een
nieuwe subsidieaanvraag overwogen voor de aankomende ronde die loopt van
september 2022 t/m januari 2023. Er wordt daarbij gekeken waar verbetering
mogelijk is om toekomstige afwijzingen te voorkomen.
Opwaardering goederenmaterieel
Mitsui Rail Capital Europe (MRCE) heeft aan de programmadirectie gemeld dat een
van de twee prototypes locomotieven is opgewaardeerd en een testfase start van
twee jaar in binnen-en buitenland.
Eind 2020 / begin 2021 heeft IenW acht overeenkomsten getekend met zeven
materieeleigenaren voor de opwaardering van goederenmaterieel in het kader van
de subsidieregeling ERTMS. Voor vrijwel alle materieeleigenaren geldt dat zij door
de overname van Bombardier Transportation door Alstom worden geconfronteerd
met hogere kosten en langere doorlooptijden. Het risico zoals gemeld in de
vijftiende voortgangsrapportage 12 dat niet alle bijna 150 locomotieven binnen de
CEF-deadline 31 december 2024 worden opgeleverd treedt hierdoor op. IenW heeft
een brief aan de EU-commissaris (DG MOVE) gestuurd om uitstel van de
subsidiedeadline aan te vragen. Indien voertuigen na de deadline worden
12

Kamerstukken II 2020/21, 33652, nr. 82

Pagina 11 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

opgewaardeerd zal de subsidie komen te vervallen (max. € 8 mln); IenW heeft
richting de materieeleigenaren de verplichting dit bedrag te compenseren als deze
situatie zich voordoet.
Aannemersmaterieel (gele vloot)
Net als bij de goederensector gaat de focus ook bij het aannemersmaterieel uit naar
de vergoeding voor de aanpassingen in het materieel die nodig zijn voor ERTMS. In
de verslagperiode heeft de programmadirectie samen met de sector en
marktpartijen gekeken welke innovaties mogelijk zijn om een goedkoper alternatief
te kunnen bieden dan de traditionele ombouw. Dit lijkt positief waardoor een
uitvraag aan de markt voorbereid wordt voor een offerte richtprijs.
Historisch materieel (zwarte vloot)
Het inbouwen van ERTMS in historisch materieel is formeel geen onderdeel van het
Programma ERTMS. Wel is de programmadirectie in gesprek met Historisch Rail
Nederland om te bezien of de sector kan meeliften op de resultaten uit de innovaties
die vanuit het aannemersmaterieel aan de markt gevraagd worden.
Arriva (Limburg)
Arriva is nog in afwachting van het formele besluit van de ERA, zoals gemeld bij de
vorige rapportage. De ombouw van de Drielandentrein heeft lichte vertraging
opgelopen, maar de opleverdatum van het prototype wordt nog eind 2022 verwacht.
De testen met de eerste twee omgebouwde treinstellen (prototypes) in Nederland
en Duitsland zijn afgerond. De testen in België zijn gestart. Tijdens het testen bleek
dat er op het beeldscherm voor de machinist (DMI) verwarrende informatie werd
verstrekt. Dit is gemeld aan de ILT en zal worden besproken.
Ombouw Arriva (Noord-Nederland)
Medio juni heeft Arriva een offerte van Stadler ontvangen voor de ombouw van 68
treinen. Stadler heeft aangegeven dat begin september 2022 opdracht gegeven
moet worden om de planning te halen. De ombouw van 18 treinen voor de
indienststelling van Harlingen Haven – Leeuwarden liggen op het kritieke pad van de
planning. De programmadirectie verkent met alle partijen hoe de mijlpalen, die
onder druk staan, kunnen worden behaald.
Qbuzz
De treindienst over de MerwedeLingelijn komt in 2026-2028 in aanraking met
ERTMS als het baanvak Kijfhoek - Belgische grens in dienst gesteld wordt. Dit
betekent dat voor die tijd de 10 treinen van Qbuzz (als onderdeel van de regionale
concessie Drechtsteden, Molenlanden en Gorinchem van de Provincie Zuid-Holland)
ERTMS aan boord moeten hebben om op station Dordrecht te kunnen aankomen. In
de verslagperiode hebben de gesprekken tussen de programmadirectie, de
provincie, Qbuzz en het ministerie van IenW hierover concreter vorm gekregen.
3.2

Ontwikkelingen raakvlakken met andere programma’s en projecten
De complexe omgeving van het spoor, waar veel andere grote projecten en
programma’s voorbereid worden of in uitvoering zijn, is bij het kabinetsbesluit in
2019 benoemd als grootste toprisico voor vertraging en/of meerkosten van het
programma ERTMS. Bovendien heeft de implementatie van ERTMS effect op andere
beleidsdoelen. De uitdaging is en blijft daarom een goede synergie te bereiken
tussen het programma ERTMS en andere grote spoorprojecten en programma’s. In
deze paragraaf wordt gerapporteerd over de projecten die een raakvlak hebben met
het programma ERTMS en vice versa.

Pagina 12 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

Raakvlak met Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS)
Sinds 2018 worden de voortgang en eventuele issues op geïdentificeerde
raakvlakken tussen het PHS en ERTMS-programma elke drie maanden besproken in
het directie-overleg van PHS en ERTMS.
Voor OV SAAL zijn er twee belangrijke aandachtspunten: de aansluiting op ERTMS
HSL-Zuid en de aansluiting op ERTMS Amsterdam – Utrecht. Een soepele overgang
tussen de huidige en nieuwe ERTMS-versies is niet vanzelfsprekend. De ERTMScomputercentrales die het treinverkeer op een baanvak regelen zijn van
verschillende generaties software die niet geheel compatibel zijn. Omdat de ERTMSsysteemleverancier voor de infrastructuur nu bekend is (Thales), kan worden
gestart met het onderzoeken van verschillende mogelijke technische oplossingen
voor beide baanvakken. Dit speelt overigens ook op de Betuweroute bij Meteren.
Den Bosch
Voor station Den Bosch is een gezamenlijk traject gestart voor de aanpak van de
spoorlayout. Als hierdoor aanpassingen in het spoor zelf kunnen worden
gerealiseerd, dan wordt de opgave voor ERTMS op station Den Bosch eenvoudiger.
Emplacement Venlo
De bouwwerkzaamheden aan het emplacement Venlo, zoals het verplaatsen van de
spanningssluis en de aanleg van 740 meter wachtspoor, en de planning van het
Programma ERTMS kunnen elkaar mogelijk raken. Om desinvesteringen te
voorkomen dient voor het Programma ERTMS tijdig vast te staan hoe de
spoorindeling wordt. De programmadirectie en ProRail Capaciteitsmanagement zijn
in de afgelopen verslagperiode een onderzoek gestart om te bezien of de projecten
die in Venlo tegelijkertijd spelen in één project kunnen worden samengebracht.
3.3

Europese ontwikkelingen
Op verzoek van de Kamer wordt in deze paragraaf gerapporteerd over ervaringen
met de invoering van ERTMS in andere Europese landen en de bijsturing die als
gevolg van die ervaringen plaatsvindt. Rapportage vindt plaats aan de hand van de
TEN-T corridors (zie figuur 3A) in Nederland, waarvan het Programma ERTMS voor
2030 op twee TEN-T corridors ATB door ERTMS vervangt. Daarnaast focust deze
rapportage zich in het bijzonder op de buurlanden Duitsland en België. Eventuele
bijzonderheden uit de overige Europese landen zullen hier ook gemeld worden. Ook
gaat deze paragraaf in op de initiatieven die worden ondernomen om met
buurlanden tot afspraken te komen over de invoering van ERTMS op
grensoverschrijdende trajecten. In bijlage 5 is een totaaloverzicht opgenomen van
de stand van zaken en voortgang in de overige lidstaten die op dezelfde TEN-T
corridors als Nederland aansluiten.
Europees beleid en samenwerking
Het Bureau Europese Samenwerking ERTMS heeft als taak de wensen en belangen
van de Nederlandse spoorsector met betrekking tot ERTMS op een effectieve manier
in Europa kenbaar te maken en om samenwerking met andere landen actief vorm te
geven. In de afgelopen periode heeft zij zich gericht op de ontwikkelingen rondom
de Technical Specifications for Interoperability voor Control, Command and
Signalling (TSI CCS) en het versterken van de relatie met Duitsland. In juni heeft
een kick-off plaatsgevonden van een strategisch overleg tussen beide ministeries
om nadere afspraken over de interoperabiliteit tussen Duitsland en Nederland te
maken.
Begin 2022 is een nieuwe versie van de TSI CCS ERTMS gedeeld met de lidstaten.
In deze TSI zijn de Europese technische specificaties van besturing en seingeving op
het spoor opgenomen die de interoperabiliteit moeten waarborgen. De nieuwe

Pagina 13 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

versie bevat aanpassingen die ook voor het Programma ERTMS van belang zijn. De
ambitie van de Europese Commissie is hoog; zij wil namelijk de uitrol van ERTMS
versnellen. Een aantal grote wijzigingen om dit te bewerkstelligen zijn:




De vernieuwde procedure voor het snel afhandelen van foutcorrecties.
Het harmoniseren van de transitietermijnen met de andere TSI’s.
Nieuwe technische functies, zoals Automatic Train Operation (ATO), interfaces
met Future Railway Mobile Communication System (FRMCS) en modulaire onboard architectuur.

De eerste twee wijzigingen zullen naar verwachting een grote financiële impact
hebben op de sector, omdat de eisen ook voor bestaand materieel zullen gelden en
de voorgestelde termijnen te kort zijn. Nederland vindt dat de EU de businesscase
van vervoerders in acht moet nemen om de concurrentiepositie van
spoorgoederenvervoer niet te verzwakken. In september en november 2022 worden
de wijzigingen in het Railway Interoperability and Safety Committee (RISC) van de
Europese Commissie besproken en naar verwachting vastgesteld. Het ministerie
vertegenwoordigt Nederland bij deze onderhandelingen. De programmadirectie,
ProRail en NS ondersteunen IenW met inhoudelijke expertise.
België
Conform de huidige planning legt Nederland in 2026-2028 ERTMS aan op het
baanvak Kijfhoek – Roosendaal – Belgische grens. In maart 2022 heeft België
ERTMS in dienst gesteld op het baanvak Essen naar de Nederlandse grens met
Roosendaal. In juni 2022 is ook op de grensovergang Maastricht – Visé - Luik aan
Belgische zijde ERTMS in dienst gegaan. Hiermee zijn alle vijf de grensovergangen
aan Belgische zijde van ERTMS voorzien. Vanaf 2025 kunnen treinen van en naar
Nederland alleen nog met ERTMS in België rijden.
Duitsland
De Duitse ambitie is om in 2035 (uiterlijk 2040) het gehele netwerk en voor 2037
alle treinen voorzien te hebben van ERTMS. Naar aanleiding van de voorgenomen
wijziging van de TEN-T verordening was Digitale Schiene Deutschland voornemens
om de uitrolstrategie voor de Rijn Alpen-corridor te wijzigen van level 1 naar level 2
baseline 3, release 2. Dit is dezelfde versie als Nederland uitrolt. Echter is het
voorstel afgekeurd door het Bundesfinanzministerium vanwege onder andere de
oorlog in Oekraïne. Momenteel is er veel onduidelijkheid wat dit betekent voor de
planning en het budget voor 2023, evenals voor de uitrolstrategie. De
programmadirectie houdt deze ontwikkelingen nauwlettend in de gaten.
Rijn-Alpencorridor
IenW is voorzitter van het ambtelijk overleg tussen ministeries en
infrastructuurbeheerders van de landen betrokken bij de activiteiten van de RijnAlpenorganisatie. Dit zijn (naast Nederland) Duitsland, België, Zwitserland en Italië.
In de afgelopen verslagperiode zijn er geen ontwikkelingen te melden op deze
corridor.
Noordzee-Mediterrane-corridor
Een soortgelijke corridororganisatie als bij de Rijn-Alpencorridor functioneert voor de
Noordzee-Mediterrane corridor. Naast Nederland zijn de deelnemers België,
Luxemburg en Frankrijk. In de afgelopen verslagperiode zijn er geen ontwikkelingen
te melden op deze corridor.
Noordzee – Baltische staten corridor
De Noordzee – Baltische staten corridor loopt van Antwerpen/Rotterdam/Amsterdam
via Duitsland, Polen en de Baltische staten naar Finland. Vanwege het toenemende
Pagina 14 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

belang van de ontwikkelingen op deze corridor wordt deze specifiek opgenomen in
de voortgangsrapportages. In de afgelopen verslagperiode zijn er geen
ontwikkelingen te melden op deze corridor.
3A TEN-T corridors in Nederland

Pagina 15 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

4

Scope van het Programma ERTMS

In paragraaf 4.1 is beknopt beschreven wat de te realiseren scope is van het
Programma ERTMS conform de programmabeslissing ERTMS. Voor een uitgebreide
toelichting op de programmascope wordt verwezen naar de onderliggende
documenten die hieraan ten grondslag hebben gelegen.13 In paragraaf 4.2 wordt
voor een aantal scope-indicatoren de voortgang gerapporteerd gedurende de
realisatieperiode van het programma. Paragraaf 4.3 beschrijft hoe de scope wordt
beheerd. Als er is besloten over scopewijzigingen ten opzichte van de
programmabeslissing worden deze hier toegelicht. Paragraaf 4.4 bevat het voorstel
hoe om te gaan met mogelijke scope-ontwikkelingen, waaronder de ontwikkelingen
na 2030 gegeven de landelijke uitrol.
4.1

Programmascope
Het programma ERTMS draagt bij aan het bereiken van vijf beleidsdoelen:
veiligheid, interoperabiliteit, snelheid, capaciteit en betrouwbaarheid. Deze
beleidsdoelen zijn in het Programma van Eisen vertaald naar topeisen voor het
programma ERTMS. De nadere concretisering en uitwerking van deze topeisen naar
de verschillende aspecten (Infrastructuur, Materieel, Technische systemen,
Gebruikers en Processen) is vastgelegd in het scopedocument. Hieronder volgt een
samenvatting van de programmascope voor de basisinvestering, overeenkomstig de
programmabeslissing:













13

Systeemontwerp conform de specificaties en passende bij ERTMS level 2 only,
baseline 3, release 2. Waar mogelijk wordt voorbereid op (hybride) level 3;
Ruim zestig primaire gebruikersprocessen voor het rijden van treinen (zoals
vertrekken, stoppen of rangeren) moeten worden aangepast of toegevoegd;
Opleiden/instrueren van zo’n 15.000 gebruikers, van wie het werk in meer of
mindere mate door de invoering van ERTMS verandert. Het gaat bijvoorbeeld
om machinisten en treindienstleiders, monteurs, inspecteurs en ontwerpers;
Operationeel harmoniseren van het bestaande ERTMS-baanvak AmsterdamUtrecht en de Hanzelijn, opdat machinisten ervaring kunnen opdoen en
vasthouden met rijden onder ERTMS;
Zowel Amsterdam-Utrecht als de Hanzelijn geschikt maken voor 160 kilometer
per uur;
Ombouw en/of opwaarderen van materieel dat in aanmerking komt voor
vergoeding op basis van een aantal criteria. Op grond van de huidige inschatting
wordt rekening gehouden met ruim 1.300 treinen en locomotieven;
Het inrichten van een centrale organisatie voor cybersecurity;
Inrichten van de Hanzelijn en emplacement Lelystad als proefbaanvak;
Ombouwen van zeven baanvakken (685 kilometer); het gaat om:
o Kijfhoek – Roosendaal – Belgische grens
o SAAL-oost
o Hoofddorp – Schiphol – Duivendrecht (SAAL-west)
o Utrecht – Meteren
o Roosendaal – Den Bosch
o Eindhoven – Venlo – Duitse grens
o Meteren – Eindhoven

https://ertms-nl.nl/dossiers/programmabeslissing/default.aspx

Pagina 16 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

In november 2021 zijn de regionale spoorlijnen in Groningen en Fryslân
(Noordelijke lijnen) toegevoegd aan de scope van het Programma ERTMS14.
Hierdoor komen er vijf baanvakken (270 km) en twee emplacementen bij:
o Harlingen haven – Leeuwarden
o Leeuwarden – Stavoren
o Leeuwarden – Groningen
o Groningen - Eemshaven/ Delfzijl
o Groningen - Bad Nieuweschans
o Emplacement Groningen
o Emplacement Leeuwarden
De concessiehouder van het hoofdrailnet moet daarbij de sporen op de
emplacementen Leeuwarden en Groningen kunnen blijven bereiken. Dit is op
station Leeuwarden zoals dat in de huidige situatie het geval is en voor station
Groningen zoals dat gepland is na de oplevering/afronding van het project
Groningen Spoorzone. De lijn Veendam-Stadskanaal (museumspoorlijn STAR) is
geen onderdeel van de scope.

14

Kamerstukken II 2020/21, 33652, nr. 78

Pagina 17 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

4A: ERTMS in Nederland incl. toevoeging Noordelijke lijnen

Zoals in bovenstaande figuur zichtbaar is, was bij de start van het Programma
ERTMS al een aantal corridors in Nederland van ERTMS voorzien. Deze bestaande
ERTMS-baanvakken (o.a. HSL-Zuid en de Betuweroute) betreffen 340 kilometer in
totaal, inclusief twee grensovergangen. Tabel 4B geeft een overzicht, inclusief de
aanwezige ERTMS-versie.
4B: bestaande ERTMS-baanvakken
Corridors
HSL-Zuid (en Noord in België): Schiphol - Antwerpen
Havenspoorlijn: Rotterdam Kijfhoek (excl. emplacement) Maasvlakte
Amsterdam Bijlmer Arena – Utrecht Centraal station (excl.
emplacement)
Hanzelijn: Lelystad – Zwolle (excl. Hanzeboog - Zwolle)
Betuweroute: Kijfhoek (excl. emplacement) – Meteren - Zevenaar
Oost – Duitse grens

4.2

Level en baseline
Level 2, baseline 2
Level 1, baseline 2
Level 2, baseline 2
Level 2, baseline 2
Level 2, baseline 2

Indicatoren ten aanzien van het realiseren van de scope
In paragraaf 4.1 van deze rapportage is de scope van het Programma ERTMS op
hoofdlijnen beschreven zoals vastgesteld bij de programmabeslissing. Over de
voortgang zal worden gerapporteerd aan de hand van onderstaande indicatoren. In

Pagina 18 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

onderstaande tabel 4C is de dertiende voortgangsrapportage als nulmeting
genomen. De uiteindelijke doelstelling is conform programmabeslissing inclusief
scopewijzigingen, zoals het toevoegen van de noordelijke lijnen, die daarna zijn
doorgevoerd. Sinds de vorige voortgangsrapportage zijn er geen wijzigingen en is
de prognose is dat de doelstellingen worden gehaald.
4C Indicatoren ten aanzien van het realiseren van de scope
Scope-indicator

VGR16

VGR17

Aantal gebruikers opgeleid voor
ERTMS

0

0

0

ca.
15.000

Aantal treinen/ locomotieven
omgebouwd of opgewaardeerd

0

0

0

ca. 1.300

Aantal kilometer spoor omgebouwd
binnen het programma ERTMS

0

0

0

615

Aantal kilometer spoor omgebouwd
met ERTMS in Nederland

340

340

340

955

Percentage kilometer spoor onder
ERTMS van totaal Nederlands
netwerk (2.820 kilometer)

12%

12%

12%

34%

2

2

2

5

Aantal grensovergangen met ERTMS
(TEN-T)

4.3

Doel in
2030

Nulmeting

Scopebeheer
Tijdens de uitvoering en gegeven de lange realisatieperiode is het waarschijnlijk dat
er scopewijzingen zullen plaatsvinden. Het huidige Programma ERTMS gaat over de
periode tot en met 2030. In de afgelopen verslagperiode hebben zich geen
wijzigingen voorgedaan.

Pagina 19 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

4.4

Eventuele toekomstige ontwikkelingen
In deze paragraaf wordt voortgang gemeld op eventuele toekomstige
ontwikkelingen.
Proefbaanvak
De stuurgroep ERTMS heeft in de verslagperiode ingestemd met de wijziging van
het proefbaanvak, zoals opgenomen in H3 van deze rapportage. De nieuwe invulling
van het proefbaanvak Hanzelijn kost naar verwachting tot 2030 € 121 mln meer dan
het oorspronkelijke plan zoals opgenomen in het Kabinetsbesluit, maar is op
programmaniveau vrijwel kostenneutraal. De Hanzelijn wordt nu namelijk gelijk
omgebouwd naar ERTMS baseline 3 level 2. De wijziging kan daarmee bekostigd
worden uit de middelen voor de landelijke uitrol.
Opdracht naar de landelijke uitrol ERTMS
In de afgelopen verslagperiode heeft het Ministerie van IenW aan ProRail gevraagd
om IenW te adviseren over de landelijke uitrolvolgorde van de ERTMS-baanvakken
na 2030. Hiervoor is ProRail een studie gestart, die wordt uitgevoerd door de
programmadirectie ERTMS. De resultaten worden meegenomen in de evaluatie van
de Europese uitrolplanning van ERTMS, die in 2023 plaatsvindt.
Daarnaast wordt in een separaat gezamenlijk traject gewerkt aan de voorbereiding
van de tweede opdracht: het uitbreiden van de coördinatie-opdracht inzake ERTMS
van zeven baanvakken tot heel Nederland.

Pagina 20 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

5

Baten van het Programma ERTMS

Bij de programmabeslissing ERTMS zijn de te verwachte baten van de investeringen
in de zeven baanvakken tot en met 2030 in beeld gebracht. In paragaaf 5.1 wordt
gerapporteerd over verwachte inschatting van de te realiseren baten in 2030, zoals
ingeschat ten opzichte van de verwachtingswaarde bij de programmabeslissing. In
paragraaf 5.2 wordt gerapporteerd over de ontwikkeling van de baten.
5.1

Te verwachten baten van het Programma ERTMS, direct en indirect
De programmadirectie ERTMS is verantwoordelijk voor de realisatie van de keuzes
die leiden tot systeemverbeteringen. De indicatoren van systeemverbeteringen die
door de programmadirectie worden gerealiseerd, zijn beschreven in de dertiende
voortgangsrapportage inclusief scopewijzigingen, zoals het toevoegen van de
noordelijke lijnen, die daarna zijn doorgevoerd.15 In tabel 5A wordt de ontwikkeling
van de te verwachten baten op deze indicatoren getoond. Sinds de vorige
voortgangsrapportage zijn er geen wijzigingen en is de prognose is dat de
doelstellingen worden gehaald.
5A: Ontwikkeling van de te verwachten baten
In onderstaande tabel zijn per rapportageperiode de doelen per systeemindicator
weergegeven.
Systeemindicatoren16

ProgrammaVGR 16
beslissing

VGR 17

Doel in
2030

Interoperabiliteit
I1: % treinkilometers gereden over spoor
met ERTMS op Nederlands netwerk

34%

39%17

39%

39%

72%

72%

72%

72%

1,7%

1,7%

1,7%

1,7%

25%

25%

25%

25%

15%

15%

15%

15%

0%

0%

0%

0%

Veiligheid
I2: Daling risico op STS-passages
Capaciteit, snelheid, betrouwbaarheid
I3: Rijtijdwinst, gemiddeld per trein
I4: Opvolgtijdwinst tussen 2 treinen in
dezelfde richting.
I5: Opvolgtijdwinst tussen 2 treinen in
tegengestelde richting.
Betrouwbaarheid
I6: Vermindering van treinvertragingstijd
spoorsysteem als gevolg van storingen.

5.2

Batenmanagement binnen het programma ERTMS
Tijdens de realisatiefase is het van belang de impact te monitoren van de keuzes die
binnen het programma worden gemaakt. Als aanpassingen aan het systeem leiden
tot veranderingen in de baten zal daarover in deze paragraaf worden gerapporteerd.
Waar mogelijk kwantitatief in bovenstaande tabel, anders zal een kwalitatieve
duiding worden gegeven.
Uiteindelijk gaat het erom wat de reizigers en verladers merkt van de komst van
ERTMS. Dit wordt niet alleen beïnvloed door ERTMS, maar ook door beleid en

Kamerstukken II 2020/21, 33652, nr. 77
De systeemindicatoren hebben betrekking op de scope van het Programma ERTMS, zoals
verwoord in H4. I1 is hierop een uitzondering, deze indicator heeft een landelijke scope.
17
In de vorige VGR was per ongeluk alleen de laatste kolom veranderd.
15
16

Pagina 21 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

maatschappelijke ontwikkelingen buiten het programma ERTMS. Er wordt daarom
gesproken over potentiële voordelen van ERTMS. Er geldt bijvoorbeeld dat onder
ERTMS sneller kan worden gereden (het systeem kan snelheden tot 500 kilometer
per uur aan), maar de feitelijke opname daarvan in de dienstregeling wordt bepaald
door onder meer de infrastructuur, logistieke mogelijkheden, het materieel zelf of
zaken als geluidsproductieplafonds. Ook is de realisatie van de doelstellingen
afhankelijk van de reizigersgroei.
Voor de realisatie van deze indicatoren kan het programma ERTMS dus niet een op
een verantwoordelijk worden gehouden. Zoals in vorige rapportages aangegeven is
het van belang periodiek een doorkijk te geven door een externe partij. Dat is de
afgelopen verslagperiode gebeurd; het rapport is meegezonden bij deze
voortgangsrapportage. Daarbij is ook het verzoek van de rapporteur meegenomen
ten aanzien van: ‘de capaciteit en het percentage capaciteitsgroei spoorcorridors
met ERTMS’ en ‘de benutte gerealiseerde capaciteit spoorcorridors met ERTMS’.18
De resultaten leiden niet tot wijzigingen in het Kabinetsbesluit uit 2019.

18

Kamerstukken II 2019/20, 29984, nr. 892

Pagina 22 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

6

Planning van het Programma ERTMS

De sectorbrede gecontroleerde invoering van ERTMS vindt plaats van de hand van
tien migratiestappen. De eerste twee baanvakken (Harlingen Haven – Leeuwarden
en proefbaanvak Hanzelijn) vormen onderdeel van deze migratiestappen, zodat er
daardoor meer dan gebruikelijk aandacht is voor de ingebruikname. Hierna volgen
de overige baanvakken. Tezamen zijn dit de hoofdmijlpalen van het Programma
ERTMS. In paragraaf 6.1 is een toelichting gegeven op de mijlpalenplanning. Voor
een uitgebreide toelichting per migratiestap wordt verwezen naar de onderliggende
documenten van de programmabeslissing ERTMS.19 De ontwikkelingen in de
planning tijdens deze verslagperiode zijn beschreven in paragraaf 6.2. Paragraaf 6.3
gaat over de planning in relatie tot EU-verplichtingen.
6.1

Mijlpalenplanning
Een mijlpaal is gedefinieerd als het moment waarop de sector een wijziging
operationeel in gebruik neemt. Bijvoorbeeld het moment dat de eerste opgeleide
machinist met de eerste trein met ERTMS aan boord gaat rijden in het kader van
ervaringsleren. De voorbereiding en uitvoering van de migratiestappen vinden veelal
parallel aan elkaar plaats. In tabel 6A is een overzicht te zien van de
migratiestappen met het gehanteerde criterium en de vastgestelde bandbreedte bij
de programmabeslissing.
Figuur 6B geeft een grafisch overzicht van de planning en de mijlpalen. De planning
van deze mijlpalen wordt gepresenteerd in bandbreedtes, die aangeven in welke
periode de realisatie van een mijlpaal verwacht wordt, op basis van de vigerende
planning en risicoprofiel. De programmadirectie hanteert voor de interne sturing een
gedetailleerdere planning. In figuur 6B is de verwachtingsdatum van de
programmadirectie (deterministische datum) aangegeven met het ruitje. Groen
betekent dat het realiseren van de mijlpaal op schema ligt; geel betekent dat extra
aandacht is gevraagd. Deze datum verschuift indien risico’s optreden of kansen
worden gerealiseerd en ook als verdere inzichten ontstaan. Periodiek stelt de
programmadirectie een nieuwe versie van deze planning op. De oorspronkelijke
planning van het Kabinetsbesluit is weergegeven met de zwarte stip.

19

https://ertms-nl.nl/dossiers/programmabeslissing/default.aspx
Pagina 23 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

6A Migratiestappen conform programmabeslissing
Mijlpalen
Beheerprocessen en systemen
1. Ketenbeheer gereed voor operatie.
2. Logistieke keten gereed voor operatie.
Materieelombouw
3. Naar ERTMS omgebouwd reizigers-materieel
start commerciële inzet op ATB-infrastructuur.
4: Naar ERTMS omgebouwd goederenmaterieel
start commerciële inzet op ATB-infrastructuur.
7: Start commerciële inzet opgewaardeerd materieel
in de operatie in het buitenland.
Opgeleid personeel doet ervaring op met ERTMS
5: Ervaringsleren personeel gestart op
geharmoniseerd baanvak Hanzelijn.
6: Ervaringsleren personeel gestart op
geharmoniseerd baanvak Amsterdam-Utrecht.

Criterium voor
migratiestap
Ketenbeheer
operationeel
Logistieke systemen
omgebouwd
First in class eerste
serie toegelaten
First in class eerste
serie toegelaten

2021-2021
2024-2024
2022-2023
2022-2023

First in class eerste
serie toegelaten

2022-2023

Opgeleid personeel
gaat rijden

2022-2023

Opgeleid personeel
gaat rijden

2022-2023

Opgeleid personeel doet ervaring op met ERTMS level 2, baseline 3
8: Start commerciële operatie op proefbaanvak
Hanzelijn/Lelystad met ERTMS level 2, baseline 3
Reeds opgeleid
met dual signalling.
personeel gaat rijden
Rijden onder ERTMS level 2 - only
9: Start commerciële operatie op Kijfhoek –
Roosendaal – Belgische grens.
10: Start commerciële operatie op SAAL–oost.

Programma
beslissing

Reeds opgeleid
personeel gaat rijden
Reeds opgeleid
personeel gaat rijden

2026-2026

2026-2028
2027-2029

Start exploitatie overige baanvakken
11. Hoofddorp – Schiphol – Duivendrecht
2028-2029
12. Utrecht – Meteren
2028-2029
13. Roosendaal – Den Bosch
2028-2030
14. Meteren - Eindhoven
2030-2031
15. Eindhoven – Venlo – Duitse grens
2029-2031
17. Noordelijke lijnen
2026-2028
Migratiestap 16 is het amoveren van oude elementen, zoals kabels. Deze activiteiten zijn
inmiddels onderdeel van de verschillende baanvakken; daarmee is deze migratiestap inmiddels
vervallen.

Pagina 24 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

6B Mijlpalenplanning per migratiestap

Pagina 25 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

6.2

Voortgang van de mijlpalenplanning van het Programma ERTMS
De programmadirectie heeft een voorstel voor een bijgestelde planning ingediend
ter besluitvorming. Dit besluitvormingsproces dient nog te worden afgerond. De
mijlpalen die aandacht vragen of waar belangrijke ontwikkelingen zijn te melden zijn
hieronder in tabel 6C toegelicht. De overige mijlpalen liggen op schema. Bij het
vaststellen van de nieuwe planning zullen ook de bandbreedtes worden
geactualiseerd.
6C Belangrijke ontwikkelingen migratiestappen

Migratiestap
Migratiestap 3: Naar ERTMS omgebouwd
reizigersmaterieel start commerciële inzet op ATBinfrastructuur.

Programmabeslissing

VGR16

VGR17

2022-2023

2022-2023

2022-2023

NS moet haar treinseries VIRM, SLT en FLIRT geschikt maken voor ERTMS; de treinseries ICNG
en SNG zijn al voorzien van ERTMS maar hebben nog een update/upgrade nodig. Naar
verwachting zal als eerste de sprinter nieuwe generatie (SNG) met ERTMS gaan rijden.
Migratiestap 4: Naar ERTMS omgebouwd
goederenmaterieel start commerciële inzet op
ATB-infrastructuur.

2022-2023

2022-2023

2022-2023

Zoals beschreven in H3.1.4 van deze rapportage heeft Mitsui Rail Capital Europe (MRCE) aan de
programmadirectie gemeld dat één van de twee prototypes locomotieven is omgebouwd en een
testfase start van twee jaar in binnen-en buitenland. Hiermee is de verwachting dat de eerste
omgebouwde goederenlocomotief met ERTMS baseline 3 level 2 na 2023 zal rijden.
Migratiestap 5: Ervaringsleren personeel gestart
op geharmoniseerd baanvak Hanzelijn
Migratiestap 6: Ervaringsleren personeel gestart
op geharmoniseerd baanvak Amsterdam-Utrecht

2022-2023

2022-2023

2022-2023

In de afgelopen periode is het plan voor de operationele implementatie van ERTMS binnen NS
afgerond. Dit vindt zijn doorwerking in de te herijken programmaplanning. Het risico blijft groot
dat er niet bijtijds voldoende opgeleid en geroutineerd personeel beschikbaar is om de
verschillende migratiestappen te kunnen nemen. De beperkte uitloop van het harmoniseren van
het baanvak Utrecht-Amsterdam heeft vooralsnog geen effect.
Migratiestap 8: Start commerciële operatie op
proefbaanvak Hanzelijn/Lelystad met ERTMS level
2, baseline 3 met dual signalling

2026-2026

2026-2026

2026-2026

In de afgelopen periode is het voorstel voor de variant ERTMS Level 2 Only op het proefbaanvak
Hanzelijn vastgesteld in de stuurgroep ERTMS. De definitieve besluitvorming door IenW is nog
niet afgerond. De uitkomsten hiervan, evenals de tijdige ontwikkeling van het Central Safety
System voor de infrastructuur (CSS), plus het voldoende beschikbaar hebben van omgebouwd
materieel en opgeleid personeel die benodigd zijn voor het proefbedrijf, zijn medebepalend voor
de haalbaarheid van deze migratiestap.
Migratiestap 9: Start commerciële operatie op
Kijfhoek-Belgische grens met ERTMS Level 2- only.

2026-2028

2026-2028

2026-2028

Migratiestap 10: Start commerciële operatie op
OV SAAL-oost (Duivendrecht – Lelystad) met
ERTMS Level 2- only.

2027-2029

2027-2029

2027-2029

Pagina 26 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

Migratiestap 11: Start commerciële operatie op
OV SAAL-west (Hoofddorp – Schiphol –
Duivendrecht).

2028-2029

2028-2029

2028-2029

Migratiestap 12: Start commerciële operatie op
Utrecht - Meteren.

2028-2029

2028-2029

2028-2029

Migratiestap 13: Start commerciële operatie op
Roosendaal – Den Bosch.

2028-2030

2028-2030

2028-2030

Migratiestap 14: Start commerciële operatie op
Meteren – Eindhoven.

2030-2031

2030-2031

2030-2031

Migratiestap 15: Start commerciële operatie op
Eindhoven – Venlo – Duitse grens.

2029-2031

2029-2031

2029-2031

2026-2028

2026-2028

Migratiestap 17: Start commerciële operatie op
de Noordelijke lijnen.

Het behalen van migratiestap 9 t/m 15 en 17 is afhankelijk van de voorgaande migratiestappen
(1 t/m 8). Door bovenstaande ontwikkelingen staat de planning onder druk. In deze
voortgangsrapportage blijft de bandbreedte van de migratiestappen gehandhaafd in afwachting
van de nieuwe planning.

Pagina 27 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

6.3

Planning in relatie tot EU-verplichtingen en buurlanden
Nederland kent vanuit Europa de verplichting ERTMS aan te leggen (zie bijlage 5
van VGR 13 voor de verder uitgeschreven verplichtingen20). Zoals aangegeven bij
de programmabeslissing ERTMS staat het Kabinet-Rutte III voor een tijdige,
zorgvuldige en kosteneffectieve aanleg van ERTMS. Dit betekent dat Nederland zo
snel mogelijk de huidige beveiliging door ERTMS vervangt, maar niet sneller dan op
een verantwoorde manier voor Nederland mogelijk is. Er wordt daarmee niet aan
alle Europese verplichtingen voldaan. Op verzoek van de Europese ERTMScoördinator rolt Nederland daarom met voorrang ERTMS uit op de Rijn-Alpencorridor
plus omrijdroute via Venlo, zodat deze TEN-T-corridor tijdig van ERTMS is voorzien.
In tabel 6D is de planning van de Europees verplichte baanvakken opgenomen.
In maart 2022 is op het Belgische deel van het grensbaanvak Roosendaal – Essen –
Antwerpen ERTMS Level 2 in dienst gegaan. Duitsland heeft de planning van de
uitrol van ERTMS bij Venlo twee jaar naar achter geschoven.
6D Nederlandse baanvakken in relatie tot verplichte TEN-T corridors 2030

Opdrachtgever

TEN-T corridors

Rijn-Alpen corridor: Amsterdam/Rotterdam naar Genua
Nederland
Rotterdam Maasvlakte – Kijfhoek
Nederland
Rotterdam – Zevenaar – Duitse grens
Duitsland
Nederlandse grens – Emmerich – Oberhausen
Noordzee – Mediterrane corridor: Amsterdam/
Rotterdam naar Marseille, Cork/Glasgow
Nederland
Rotterdam Maasvlakte – Kijfhoek
Nederland
Kijfhoek – Roosendaal – Belgische grens
België
Nederlandse grens – Essen – Antwerpen
Noordzee – Baltische corridor: Amsterdam/ Rotterdam
naar Warschau en Tallinn
Nederland
Amsterdam/ Rotterdam – Utrecht – Amersfoort
- Deventer – Oldenzaal – Duitse grens
Duitsland
Nederlandse grens – Berlijn
Overige Europees verplichte TEN-T Corridors (2030)
Nederland
Amsterdam Westhaven – Centraal – Bijlmer
Nederland
Amsterdam Bijlmer – Utrecht
Nederland
Amsterdam Riekerpolder – Centraal
Nederland
Utrecht Centraal
Nederland
Utrecht – Meteren (aansluiting Betuweroute)
Nederland
Utrecht - Arnhem - Zevenaar
Nederland
Vlissingen – Roosendaal
Nederland
Den Haag - Rotterdam

Programma
-beslissing

VGR16

VGR17

Gereed
Gereed
> 2026*

Gereed
Gereed
> 2026*

Gereed
Gereed
> 2026*

Gereed
2026-2028
2020

Gereed
2026-2028
2022

Gereed
2026-2028
Gereed

Na 2030

Na 2030

Na 2030

Nog niet
gepland

Nog niet
gepland

Nog niet
gepland

Na 2030
Gereed
Na 2030
Na 2030
2028-2029
Na 2030
Na 2030
Na 2030

Na 2030
Gereed
Na 2030
Na 2030
2028-2029
Na 2030
Na 2030
Na 2030

Na 2030
Gereed
Na 2030
Na 2030
2028-2029
Na 2030
Na 2030
Na 2030

Overige grensovergangen: omleiding Betuweroute
Nederland
Eindhoven – Venlo – Duitse grens
2029-2031 2029-2031
2029-2031
Duitsland
Nederlandse grens – Kaldenkirchen – Keulen
2023
2023
2025
* Afhankelijk van voortgang tracé/MER-procedures in Duitsland. (Kamerstukken II 2018/19,
29984, nr. 858)

20

Kamerstukken II 2020/21, 33652, nr. 77

Pagina 28 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

7

Financiën van het Programma ERTMS
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de ontwikkelingen van het budget (paragraaf
7.1), de monitoring van de post onvoorzien (paragraaf 7.2), de raming van de
kosten van het programma ERTMS en daarmee ook de prognose-eindstand voor de
programmakosten (paragraaf 7.3), de raming van de kasreeks (paragraaf 7.4), de
aangegane verplichtingen en uitgaven (paragraaf 7.5) en tot slot de ontvangsten
(paragraaf 7.6). Het programma ERTMS sluit zoveel mogelijk aan bij het
uitgangspunt van de Kamer dat de middelen herkenbaar in de begroting en de
jaarverslagen te volgen zijn en integraal op één begrotingsartikelonderdeel worden
geboekt. Waar dit niet haalbaar is, zal dit apart worden opgenomen in de
voortgangsrapportage. Dit geldt voor apparaatskosten die onderdeel van Hoofdstuk
XII Infrastructuur en Waterstaat zijn. Bijbestellingen van ProRail worden
extracomptabel in de voortgangrapportage (paragraaf 7.3) als aftrekpost
opgenomen en niet als verantwoording op artikelonderdeel 17.07 ERTMS van het
Mobiliteitsfonds. De vergoeding aan NS (Netto Financieel Effect, NFE) wordt conform
het convenant inbouw ERTMS21 jaarlijks aan het einde van het kalenderjaar in
mindering gebracht op de te betalen concessieprijs, voor het eerst per 2020. De te
betalen concessieprijs door NS wordt als ontvangst op artikelonderdeel 13.09 van
het Mobiliteitsfonds verantwoord.

7.1

Programmabudget Rijksbegroting
In onderstaande tabel 7A is vanaf de programmabeslissing ERTMS de ontwikkeling
van de beschikbare budgetreeks ERTMS weergegeven afgerond op hele miljoenen
euro’s. Het programmabudget wordt voor zo’n 99% gefinancierd uit het
Mobiliteitsfonds (artikelonderdeel 17.07 ERTMS) en voor zo’n 1% uit Hoofdstuk XII
Infrastructuur en Waterstaat (artikelonderdeel 12.98 apparaatskosten IenW). Deze
budgetreeks is inclusief de zogenoemde ‘overprogrammering’ en exclusief de louter
administratief-technische verrekeningen van voorschotten. Hierdoor is de reeks
goed vergelijkbaar met de kostenraming van de programmadirectie (paragraaf 7.3).
In bijlage 4 is de aansluiting met de Rijksbegroting gemaakt.
Het beschikbare budget op de Rijksbegroting is in de afgelopen verslagperiode per
saldo met bijna € 18 mln toegenomen: van € 2.514 mln naar € 2.532 mln. Bij
Voorjaarsnota 2022 is de tweede tranche van de CEF-call voor de upgrade van het
goederenmaterieel (€ 18,5 mln) verwerkt. Ook zijn voor twee projecten beheer- en
onderhoudskosten ERTMS van € 1,3 mln overgeboekt van artikel 17 naar artikel
13.02. In bijlage 2 worden deze mutaties bijgehouden.
7A Budgetreeks van het Programma ERTMS
Bedragen x € 1 mln (inclusief BTW)
PrijsTotaal
peil

t/m
2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027
(ev)

Programmabeslissing
17-5-2019

2017

2.393

VGR 15 (30-06-2021)

2020

2.490

119

158

157

175

280

262

1.080

VGR 16 (31-12-2021)

2021

2.514

89

135

75

12

229

263

1.452

VGR 17 (30-06-2022)

2021

2.532

341

123

112

144

142

145

1.524

De aansluiting tussen de budgetreeks ERTMS en de Rijksbegroting is in bijlage 4 weergegeven.

21

Convenant inbouw ERTMS op grond van hoofdrailnetconcessie, document S2.4 behorende
bij de Programmabeslissing

Pagina 29 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

7.2

Monitoring post onvoorzien
In tabel 7B zijn de mutaties op het budget onvoorzien in de afgelopen
verslagperiode weergegeven. Bijlage 3 bevat het historisch logboek. In de afgelopen
verslagperiode is per saldo de post onvoorzien met € 72,7 mln afgenomen naar €
355,1 mln op de peildatum. De post onvoorzien is hiermee lager dan de
gekwantificeerde voorziene risico’s, zoals opgenomen in hoofdstuk 8.4. Het
programma bevindt zich nog aan het begin van de realisatiefase, waardoor het
budget onvoorzien nog voldoende ruimte dient te bieden om ook niet-benoemde
risico’s en onzekerheden te kunnen afdekken. De omvang van de top 10 benoemde
financiële risico’s in H8.4 (€ 432 mln) toont aan dat een aanzienlijk potentieel
financieel tekort wordt verwacht voor het einde van het Programma ERTMS in 2030.
De precieze omvang hiervan is onderdeel van de nog te actualiseren raming.
De aanbesteding van het ERTMS-systeem voor de infrastructuur (het Central Safety
System, CSS) kende een negatief resultaat van € 63,1 mln, waarvan € 58,2 mln ten
laste komt van de post onvoorzien en het restant wordt meegenomen in de
administratieve afronding van de Noordelijke lijnen en de besluitvorming over het
proefbaanvak. De oorzaak van deze tegenvaller is dat de ontwikkeling van de
basisrelease van het systeem duurder is dan verwacht. De kosten voor levering en
beheer- en onderhoud waren grotendeels conform verwachting.
Het programma SpoorData van ProRail heeft als doel alle partners in de
spoorbranche te voorzien van de juiste, volledige, actuele en toegankelijke
informatie over de infrastructuur. Een van de producten die ProRail ontwikkelt is het
Informatiemodel Spoor (IMSpoor). Voor de uitrol van ERTMS moet het IMSpoor
worden aangepast en uitgebreid. De benodigde inspanningen zijn groter dan was
voorzien bij de programmabeslissing, doordat niet alleen de informatie inzake
assetmanagement maar bijvoorbeeld ook voor Verkeersleiding moet worden
aangepast.
Het project buitenelementen zorgt ervoor dat de buitenelementen voor ERTMS
ontwikkeld, vrijgegeven en overgedragen worden voor gebruik. Wanneer dit niet
gebeurt is het onmogelijk met ERTMS te rijden. Dit was echter niet expliciet in de
raming opgenomen waardoor een onttrekking uit de post onvoorzien noodzakelijk is.
7B Monitoring post onvoorzien
Bedragen x € 1 mln (inclusief BTW)

Mutatie
nr. *)

(VTW-

Toelichting

Budget

Programmabeslissing prijspeil 2017

449,4

Subtotaal mutaties programmabeslissing t/m VGR 16

-19,0

VGR 16 (31-12-2021) prijspeil 2021

427,8

VTW-PDE 106

Onttrekking project Infradata fase 2

VTW-PDE 150

Onttrekking project Buitenelementen

-6,4

VTW-PDE 176

Onttrekking meerkosten basisrelease i.v.m. gunning CSS-contract ProRail

-58,2

VTW-PDE 190

Onttrekking project Boord-Wal-verbinding SLT NS

-0,7

VTW-PDE 188&189 Onttrekking project ombouw ERTMS Kijfhoek – Belgische grens

-6,4

-1,0

Subtotaal mutaties in verslagperiode

-72,7

VGR 17 (30-06-2022) prijspeil 2022

355,1

Bron: Programmadirectie ERTMS
* VTW-nr. = nummers van het Voorstel tot wijziging (VTW). Som der delen kan afwijken door
afrondingen.

Pagina 30 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

7.3

Kostenraming van het Programma ERTMS
In tabel 7C is de ontwikkeling van de kostenraming ten opzichte van de
programmabeslissing en de laatste twee voortgangsrapportages weergegeven en
afgerond in hele miljoenen euro’s. Een deel van de kosten wordt betaald uit
bijdragen die buiten het Mobiliteitsfonds (artikelonderdeel 17.07 ERTMS) om lopen.
Het betreft: (1) de voorziene CEF-subsidie die aan goederenvervoerders en/of
materieeleigenaren wordt vergoed, (2) de veronderstelde eigen bijdrage van
goederenvervoerders en/of materieeleigenaren voor de ombouw van locomotieven,
(3) de bijdrage van ProRail (uit BOV-gelden, artikelonderdeel 13.02 Mobiliteitsfonds)
voor het vervangen van de bestaande spoorstroomlopen door assentellers op het
baanvak Kijfhoek - Roosendaal- Belgische grens. Daarnaast wordt het NFE NS in
mindering gebracht op de te betalen concessieprijs (ontvangsten artikelonderdeel
13.09). De raming minus de voornoemde bijdragen en de verrekening van het NFE
NS vormt het bedrag dat ten laste wordt gebracht van de budgetreeks ERTMS.
7C Raming programmakosten
Bedragen x € 1 mln. (inclusief BTW)
Programma
beslissing

VGR15

VGR16

17-05-2019

30-06-2020

31-12-2021

prijspeil
2017

prijspeil
2020

Mutaties

VGR17

in afgelopen
verslagperiode
prijspeil
2021

30-06-2022

Raming kosten

2.565

2.731

prijspeil
2021
2.793

-1

2.792

- Voorziene kosten

2.116

2.295

2.357

71

2.428

436

436

-73

363

-172

-184

-197

19

-178

-36

-24

-19

19

0

-99

-100

0

-100

0

-51

-Post Onvoorzien
Overige bijdragen
- CEF subsidie
- Eigen bijdrage vervoerders
- Assentellers ProRail (BOV)

449

-90
-46
-

-11

-27

0

-27

2.393

2.547

2.596

18

2.614

-

-57

-82

0

-82

- NFE verrekening NS
T.l.v. Budgetreeks ERTMS

-50

-51

prijspeil
2021

- Budgetspanning
Bron: programmadirectie ERTMS

Ontwikkeling raming
In de verslagperiode is de kostenraming met € 1,3 mln afgenomen naar € 2.792
mln door overheveling van een deel de beheer- en onderhoudskosten naar artikel
13.02 BOV (zie ook H7.1). De onttrekkingen uit de post onvoorzien van € 72,7 mln
(H7.2) zijn overgeheveld naar de voorziene kosten in de afgelopen periode.
Actualisatie financiële prognose-eindstand
Met de integrale actualisatie van de kostenraming worden de prognoses voor de
voorziene en de onvoorziene kosten van het programma herijkt. De actualisatie van
de financiële prognose is in november 2021 gestart. Het traject vraagt meer tijd van
de verschillende partijen dan eerder werd voorzien. Inzet is nu dat de
programmadirectie de geactualiseerde raming eind 2022 ter vaststelling voorlegt
aan de stuurgroep ERTMS, zodat deze onderdeel is van de VGR 18.

Pagina 31 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

Budgetspanning
De budgetspanning van € 82 mln is – in afwachting van de herijking van de
kostenraming – ongewijzigd ten opzichte van de vorige verslagperiode.
7.4

Kasreeks van de raming
In onderstaande tabel 7D wordt de kasprognose van de programmadirectie op basis
van huidig inzicht vergeleken met de actuele budgetreeks op de Rijksbegroting,
zoals opgenomen in tabel 7A. Met deze vergelijking wordt inzichtelijk gemaakt in
welke jaren een verschil wordt verwacht dat kan leiden tot aanpassingen in de
Rijksbegroting. Hieruit blijkt wanneer naar verwachting een verschuiving van de
middelen in de tijd nodig is, en dat op het totaalbudget een budgetspanning van €
82 mln drukt.
7D Kasreeks inclusief confrontatie budgetreeks
Bedragen x € 1 mln. (inclusief BTW)
Prijs
-peil

Totaal

t/m
2021

2022

2023

2024

Budgetreeks ERTMS

2021

2.532

341

123

112

144

142

145 1.524

Raming Programmakosten

2021

2.614

341

130

150

175

225

275 1.318

2025 2026

∆ Budgetreeks - raming
-82
0
-7
-38
-31
-83
programmakosten
Bron: Begrotingsadministratie IenW en Programmadirectie ERTMS

7.5

-130

2027
(ev)

206

Verplichtingen, uitgaven en voorschotten
In deze paragraaf worden de realisatiecijfers met betrekking tot aangegane
verplichtingen en uitgaven verantwoord. Tabel 7E toont de cumulatieve stand van
de aangegane verplichtingen en uitgaven met de mutaties ten opzichte van de
vorige voortgangsrapportage. De openstaande stand verplichtingen is opgenomen in
tabellen 7F. De openstaande stand voorschotten wordt in overleg met de
Auditdienst Rijk aan einde van elk jaar inzichtelijk gemaakt.
In de verslagperiode is € 26,9 mln verplicht. IenW heeft € 23 mln beschikt aan
ProRail voor onder andere het project ASAP. Daarnaast heeft ProRail in mei 2022
een subsidiebeschikking van IenW ontvangen van € 3,9 mln voor de studie naar de
landelijke uitrolvolgorde (H4.3). IenW onderzoekt op dit moment hoe de
voorbereidende kosten van de landelijke uitrol na 2030 het beste kunnen worden
geadministreerd. Om het tempo te behouden is deze beschikking voorlopig ten laste
van het huidige budget gebracht, maar dat zal worden gecorrigeerd. Dekking vindt
plaats uit de middelen die zijn gereserveerd voor de landelijke uitrol van ERTMS op
hoofdstuk 11 van het Mobiliteitsfonds.
In de verslagperiode is € 54,2 mln uitgegeven. De grootste drie posten betreffen de
uitvoering van projecten door ProRail (€ 35,6 mln), de subsidieregeling ERTMS voor
het ombouwen van het goederenmaterieel (€ 11 mln) en kosten gemaakt door de
programmadirectie (€ 7 mln).

Pagina 32 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

7E Aangegane verplichtingen en uitgaven (cumulatief)
Bedragen x € 1 mln (inclusief BTW)
Aangegane verplichtingen

Uitgaven

t/m VGR16 mutaties t/m VGR17
2022
31-12-2021
30-06-2022
Hoofdstuk XII IenW

t/m VGR16
31-12-2021

mutaties t/m VGR17
2022
30-06-2022

13,2

0,2

13,3

13,0

0,1

13,1

Mobiliteitsfonds

1.125,2

26,7

1.151,9

328,5

54,2

382,6

-17.07.01 Realisatiefase

1.029,5

26,7

1.056,2

239,6

54,0

293,5

-17.07.02 Verkenning en
planuitwerking

95,7

0

95,7

88,9

0,2

89,1

1.138,4

26,9

1.165,2

341,5

54,3

395,8

1,9

1,9

21,8

1,9

23,7

Netto gerealiseerd
17.07.01.995 & 17.07.02.995
Terugontvangen voorschotten

Bruto gerealiseerd (aansluiting
1.138,4
28,8
1,167,2
363,3
56,2
Slotwet)
Bron: Begrotingsadministratie IenW. De som der delen kan afwijken van het totaal door
afrondingsverschillen.

419,5

7F Stand openstaande verplichtingen Programma ERTMS
Bedragen x € 1 mln (inclusief BTW)

Openstaand
t/m VGR16
31-12-2021
Hoofdstuk XII IenW

Mutaties
Aangegane
verplichtingen

Openstaand
t/m VGR17

Uitgaven

30-06-2022

0,2

0,2

0,1

0,2

Mobiliteitsfonds

796,8

26,7

54,2

769,3

- 17.07.01 Realisatiefase

790,0

26,7

54,0

762,7

6,8

0

0,2

6,6

796,9

26,9

54,3

769,5

- 17.07.02 Verkenning en planuitwerking
Totaal

Bron: Begrotingsadministratie IenW. De som der delen kan afwijken van het totaal door
afrondingsverschillen.

7.6

Ontvangsten Rijksbegroting
In tabel 7H worden de ontvangsten op de Rijksbegroting van het Programma ERTMS
verantwoord. De in paragraaf 7.3 genoemde overige bijdragen worden niet als
ontvangst verantwoord. De in de verslagperiode terugontvangen voorschotten van €
1,9 mln betreffen een louter administratieve handeling, die is uitgelegd in bijlage 4.
7H Ontvangsten Rijksbegroting
Bedragen x € 1 mln (inclusief BTW)

Hoofdstuk XII IenW

t/m VGR16

mutaties

t/m VGR17

31-12-2021

2022

30-06-2022

0

Mobiliteitsfonds

31,5

1,9

33,5

- Artikelonderdeel 17.09 Ontvangsten van EU en NS

9,7

0

9,7

- Artikelonderdeel 17.09 Terugontvangen voorschotten

21,8

1,9

23,7

Totaal ontvangsten

31,5

1,9

33,5

Bron: Begrotingsadministratie IenW. De som der delen kan afwijken van het totaal door
afrondingsverschillen.

Pagina 33 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

8

Risicomanagement binnen het Programma ERTMS

Het Programma ERTMS betreft een langlopende, complexe opgave voor de sector
met veel afhankelijkheden tussen verschillende partijen en ontwikkelingen. Het
programma is daarom altijd omgeven met risico’s en onzekerheden. Deze worden
binnen het programma gedurende de looptijd gesignaleerd en expliciet benoemd
waarop vervolgens adequate beheersmaatregelen worden getroffen om de kans van
optreden en/of de negatieve gevolgen te beperken. Risico’s en onzekerheden met
financiële gevolgen vormen mede de onderbouwing voor de prognose-eindstand (zie
hoofdstuk 7). In paragraaf 8.1 wordt de opzet van het risicomanagement binnen het
programma ERTMS beschreven. Paragrafen 8.2, 8.3 en 8.4 geven verschillende
dwarsdoorsnedes van het risicodossier weer: per thema (paragraaf 8.2), met effect
op de planning (paragraaf 8.3) en met effect op de kostenraming (paragraaf 8.4).
8.1

Opzet risicomanagement binnen het programma ERTMS
Het Programma ERTMS kent tien ongewenste topgebeurtenissen (OTG’s) ten
aanzien van het behalen van de programmadoelen die gedurende de looptijd van
het gehele programma beheerst worden. Door deze thema-indeling zijn koppelingen
van risico's met producten, projecten en verantwoordelijkheden zichtbaar. Door de
structuur van de tien ongewenste topgebeurtenissen (A tot en met J) is het
bovendien mogelijk risico’s die zich op verschillende niveaus binnen het programma
voordoen met elkaar te verbinden. Het onderliggende risicodossier bevat enkele
honderden individuele risico’s, die via een clustering op een hoger abstractieniveau
worden gekoppeld aan de topgebeurtenissen. Deze structuur blijft gedurende de
looptijd van het programma in principe ongewijzigd, wat voor een eenduidige en
herkenbare manier van rapporteren over de risico’s zorgt. In paragraaf 8.2 wordt
over het risicoprofiel van het programma gerapporteerd per einde van de
verslagperiode. In paragraaf 8.3 wordt gerapporteerd over de belangrijkste
gekwantificeerde planningsrisico’s en onzekerheden die de haalbaarheid van de
indienststelling van het eerste baanvak (Kijfhoek - Belgische grens) bedreigen. In
paragraaf 8.4 wordt op verzoek van de Kamer ingegaan op de financiële risico’s en
onzekerheden met een waarde groter dan € 10 mln.22

8.2

Ontwikkeling inzake ongewenste topgebeurtenissen
In figuur 8A is met een kleurverschil in de balken de ontwikkeling van de
ongewenste topgebeurtenissen ten opzichte van de vorige rapportage weergegeven.
Per saldo is het risicoprofiel van het programma verslechterd ten opzichte van de
vorige verslagperiode.

22

Kamerstukken II 2019/20, 33652, nr. 67

Pagina 34 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

8A Ontwikkeling ongewenste topgebeurtenissen

De OTG’s die versterkte aandacht (“rood”) vragen of qua kleur zijn versprongen zijn
hieronder toegelicht, inclusief de beheersmaatregelen. Het gaat om: A, B, C, E en J.
A: Organisatie en samenwerking is onvoldoende (rood)
Het programma is volop in uitvoering en is bij (met name NS en ProRail) tot op
afdelingsniveau in de lijnorganisaties belegd. Dat is een positieve ontwikkeling. Het
risico ontstaat dat de coördinatie door de programmadirectie en de cohesie in het
programma onvoldoende zijn. Hiervoor is extra aandacht.
Het risico op het voldoende beschikbaar hebben van capaciteit en van mensen met
de juiste expertises doet zich op dit moment al voor. Op 17 mei 2022 is een
sectorbrede rondetafelconferentie geweest over de ontwikkelingen op het gebied
van capaciteit op de arbeidsmarkt gerelateerd aan het Programma ERTMS. Bij deze
bijeenkomst waren, naast de programmadirectie en IenW, ook ProRail, NS, Arriva
en de vijf ingenieursbureaus op gebied van treinbeveiliging aanwezig. Een breed
gedragen inzicht vanuit de rondetafelconferentie is dat er onvoldoende capaciteit is
om alle plannen bijtijds uit te kunnen voeren. Dat betekent dat er geprioriteerd en
getemporiseerd zal moeten worden en de werkwijze zal moeten wijzigen om de
vraag, ambitie en het arbeidsmarkt aanbod in balans te brengen. Aanvullend
proberen NS en ProRail door landelijke campagnes de werving van nieuw personeel
(machinisten, conducteurs en treinverkeersleiders) te bevorderen.

Pagina 35 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

B. Onbalans tussen financiële dekking en kosten (rood)
Met de herijking van de kostenraming worden de prognoses voor de voorziene en de
onvoorziene kosten van het programma geactualiseerd. In H7 is de relatie tot de
financiële risico’s geduid en aangegeven dat een potentieel financieel tekort wordt
verwacht voor het einde van het Programma ERTMS in 2031. De omvang hiervan is
onderdeel van de nog te actualiseren raming.
C. Negatieve externe invloed op het ERTMS-programma (van geel naar
rood)
De planvorming van overige baanvakken en emplacementen en de bundeling van
bouwprojecten in het programmeringsproces van ProRail beïnvloedt het risicoprofiel
van het Programma ERTMS. Dit speelt bijvoorbeeld bij Venlo, Roosendaal en
Eindhoven. Binnen ProRail worden afspraken gemaakt hoe afwegingen in relatie tot
het Programma ERTMS integraal, tijdig en doelmatig worden gemaakt.
E. Niet conform plan omgebouwd en/of geïmplementeerd materieel van
materieeleigenaren en vervoerders (van geel naar rood)
Goederenvervoerders lopen tegen de hoge ombouwkosten voor ERTMS aan ondanks
bestaande subsidieregelingen. Daarbij is begin 2022 een Europese subsidieaanvraag
(CEF) afgewezen (zie H7). Het gros van de leasemaatschappijen van
goederenlocomotieven dat eind 2020/begin 2021 contracten met de industrie heeft
getekend voor de opwaardering van hun goederenlocomotieven, ondervindt
bovendien vertraging door de overname van Bombardier door Alstom. Er wordt een
nieuwe CEF-aanvraag voor de aankomende ronde (september 2022 – januari 2023)
overwogen waarbij IenW de partijen hiervoor naar hun interesse heeft gevraagd.
Een aantal partijen heeft hier al positief op gereageerd. Er wordt daarbij gekeken
waar verbetering mogelijk is om toekomstige afwijzingen te voorkomen.
Qbuzz dient de tien treinen die rijden op de Merwedelingelijn van ERTMS te
voorzien. De Provincie Zuid-Holland wil dit najaar een keuze maken tussen de optie
van ERTMS inbouwen in bestaande treinen of de aanschaf van nieuw materieel.
Indien er onverhoopt geen besluit wordt genomen kan dit doorwerken op de
indienststelling van het baanvak Kijfhoek - Belgische grens, waar Qbuzz toegang toe
moet behouden. De programmadirectie probeert samen met IenW het
besluitvormingsproces van de Provincie Zuid-Holland zo goed mogelijk te faciliteren.
J. Hinder (beleving) voor reizigers en verladers (van groen naar geel)
Door de gewijzigde aanpak voor het proefbaanvak en proefbedrijf is sprake van
geplande reizigershinder voor het baanvak Harlingen Haven - Leeuwarden van
ongeveer 2 maanden en voor de Hanzelijn van 3 tot 4 maanden. De
goederenvervoerders maken zich zorgen over de betrouwbaarheid en continuïteit
van hun vervoer tijdens de beproevingen op het baanvak Lage Zwaluwe –
Roosendaal, gegeven de ligging tussen Rotterdam en Antwerpen. De afweging is dat
het beter is om in een relatief korte periode geplande hinder te hebben dan
ongeplande, onvoorspelbare en daarmee moeilijk te beheersen hinder bij de
implementatie van de uitrol zelf. De komende jaren wordt uitgewerkt hoe deze
hinder het best kan worden opgevangen, door een combinatie van maatregelen:
alternatief vervoer aanbieden voor reizigers, communicatie (over nut, noodzaak,
consequenties en alternatieven) en het tijdig in gesprek gaan met de
sectorvertegenwoordigers.

Pagina 36 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

8.3

Belangrijkste planningsrisico’s en onzekerheden
In deze paragraaf zijn de grootste risico’s en onzekerheden op het (semi-)kritieke
pad naar het in dienst stellen van het baanvak Kijkhoek - Belgische grens
(migratiestap 9) weergegeven. De grootste risico’s en onzekerheden zijn beschouwd
ten opzichte van de vigerende programmaplanning en hebben een
verwachtingswaarde (= kans x gemiddeld gevolg). Gemiddeld gevolg wil zeggen dat
de impact van het risico een bandbreedte kent.
8B Toprisico’s en onzekerheden ten aanzien van de planning

Risico’s en onzekerheden planning











Verwachtingswaarde
VGR16

VGR17

Het proefbaanvak is niet tijdig gereed om een proefbedrijf op te
kunnen uitvoeren.
De ombouw en opwaardering van het NS-materieel loopt vertraging op.

7 mnd

7 mnd

7 mnd

7 mnd

De aanbesteding, ontwikkeling en vrijgave van de Central Safety
System (CSS) infrastructuur zijn niet conform planning gereed.
Er is onvoldoende opgeleid NS-personeel beschikbaar.

6 mnd

6 mnd

5 mnd

5 mnd

2 mnd

2 mnd

1 mnd

1 mnd

1 mnd

1 mnd

-

-

-

-

De Early Deployment lijn is niet tijdig gereed om test-/proefbedrijf te
kunnen uitvoeren
Planningsconsequenties a.g.v. 80 weekse buitendienststelling aanleg
derde spoor Emmerich-Oberhausen (exogeen).
De doorlooptijden van het beproeven zijn onzeker, vanwege ongunstige
testresultaten.
Essentiële ERTMS-projecten ondergaan vertraging a.g.v. overname
Bombardier door Alstom (exogeen).
Er is niet tijdig voldoende goederen-/aannemersmaterieel omgebouwd.

Inherent aan het herijken van de planning is dat ook de planningsrisico’s opnieuw
worden gedefinieerd. Omdat alle aandacht is gestoken in het maken van de nieuwe
kostenraming en planning en het herijken van de risico zijn de verwachtingswaarden
van de huidige risico’s niet opnieuw berekend. De beheersing van deze risico’s gaat
vanzelfsprekend onverminderd door.
Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan besluitvorming over de inrichting
van het proefbaanvak (ERTMS only). Ter beheersing van dit risico bereidt ProRail de
uitwerking parallel aan de besluitvorming door IenW voor.
De teststrategie is gericht op het stapsgewijs vergroten van complexiteit en het
zoveel mogelijk vooraf identificeren van mogelijke fouten, zodat verrassingen bij de
daadwerkelijke indienststelling zoveel mogelijk beperkt worden. De kans dat een
majeur probleem wordt gevonden tijdens het test- en proefbedrijf, dat leidt tot een
grote vertraging en dus niet meer binnen de geplande proefperiode zelf kan worden
opgevangen, wordt inmiddels als gering ingeschat. Er worden maatregelen genomen
om fouten zo vroeg mogelijk in het proces op te sporen en te herstellen en dit risico
zo klein mogelijk te houden.
Het is nog onzeker of er tijdig voldoende opgeleide en geroutineerde machinisten
beschikbaar zijn om de verschillende migratiestappen te kunnen nemen. NS is
gestart met de werving.
De start van de ombouw van de SLT-treinserie is afhankelijk van het verloop van de
aanbesteding VIRM (zie 3.1). Het risico is dat niet de hele SLT treinserie
omgebouwd zal zijn voor de indienststelling van het eerste baanvak. Vooralsnog
verloopt de aanbesteding van de VIRM zoals gepland.
Voor de indienststelling van de Harlingen Haven - Leeuwarden moeten aanpassingen
aan de infrastructuur, de ombouw van het materieel en de opleiding van personeel

Pagina 37 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

voltooid worden. De risico’s zitten met name in de infrastructuur en het materieel.
De programmadirectie, de provincies, Arriva, ProRail en de leveranciers houden
hierover nauw contact.
Het gros van de leasemaatschappijen van goederenlocomotieven dat eind 2020/begin
2021 contracten met de industrie heeft getekend voor de opwaardering van hun
goederenlocs ondervindt vertraging door de overname van Bombardier door Alstom.
Deze eigenaren zijn met Alstom in gesprek.
8.4

Belangrijkste financiële risico’s en onzekerheden
In deze paragraaf worden de belangrijkste financiële risico’s en onzekerheden
benoemd met een verwachtingswaarde (= kans x gemiddeld gevolg) van meer dan
€ 10 mln. Gemiddeld gevolg wil zeggen dat de impact van het risico een
bandbreedte kent. Hoe duidelijker het gevolg, hoe accurater de gemiddelde
verwachtingswaarde binnen de bandbreedte.
8C Toprisico’s en onzekerheden ten aanzien van de financiën

Risico’s en onzekerheden financieel

Verwachtingswaarde
VGR16

VGR17



Kosten ombouw van de infrastructuur vallen hoger uit dan voorzien.

€ 150 mln

€ 150 mln



Extra kosten om te komen tot oplossingen voor het veilig rangeren op
emplacementen.
De programmakosten vallen hoger uit dan voorzien.

€ 50 mln

€ 50 mln

€ 42 mln

€ 42 mln

€ 40 mln

€ 40 mln



Systeemintegratie issues leiden tot benodigde aanpassingen en
meerkosten.
Kosten m.b.t. de veranderopgave vallen hoger uit dan voorzien.

€ 38 mln

€ 38 mln



Kosten m.b.t. ombouw NS-materieel vallen hoger uit dan voorzien.

€ 33 mln

€ 33 mln



Extra kosten voor het verkrijgen van een stabiele uitgangssituatie voor
emplacement Venlo.
Extra doorlopende programmakosten a.g.v. vertraging programma.

€ 23 mln

€ 23 mln

€ 23 mln

€ 23 mln

Er worden meer beheer en onderhoudskosten t.l.v. het programma
gebracht.
Extra kosten en/of minder subsidie als gevolg van de overname van
Bombardier door Alstom (exogeen)

€ 12 mln

€ 12 mln

€ 21 mln

€ 21 mln

€ 432 mln

€ 432 mln








Σ verwachtingswaarden:

Inherent aan het herijken van de kostenraming is dat ook de financiële risico’s
opnieuw worden gedefinieerd. Omdat alle aandacht is gestoken in het maken van de
nieuwe kostenraming en planning en het herijken van de risico zijn de
verwachtingswaarden van de huidige risico’s niet opnieuw berekend. De beheersing
van deze risico’s gaat vanzelfsprekend onverminderd door.
Voor vrijwel alle risico’s geldt dat betrokken partijen onderzoeken hoe de kosten
kunnen worden beperkt.
Ten aanzien van risico van het in rekening brengen van meer kosten voor beheer en
onderhoud is de programmadirectie met ProRail in gesprek op welke manier
omgegaan kan worden met het beheer en de beheersing van het budget voor
additioneel beheer- en onderhoud, dat onderdeel is van het MIRT-budget en
overgedragen zal worden.
Voor wat betreft het risico dat er extra kosten en/of minder subsidie gemoeid zijn
als gevolg van de overname van Bombardier door Alstom geldt dat IenW in de
vorige verslagperiode een verzoek heeft ingediend bij de Europese Commissie om
de deadline van de CEF-subsidies te verruimen. Dit verzoek is nog niet beantwoord.

Pagina 38 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

9

Integrale borging

Dit hoofdstuk beschrijft de integrale borging van het programma ERTMS. In
paragraaf 9.1 worden relevante ontwikkelingen over de organisatie van het
programma ERTMS in de afgelopen verslagperiode gerapporteerd. In paragraaf 9.2
wordt gerapporteerd over de ontwikkeling en het beheer van het programma
kwaliteitssysteem voor de realisatiefase (PKS-R). In paragraaf 9.3 wordt tot slot
ingegaan op de belangrijkste uitkomsten die volgen uit de interne en externe
toetsing en de opvolging daarvan.
9.1

Ontwikkelingen organisatie van het Programma ERTMS
In mei 2022 is voor de tweede keer sinds de opdrachtverstrekking de
coördinatieopdracht geëvalueerd. De focus lag net als vorig jaar op de
samenwerking tussen de verschillende partijen (programmadirectie, IenW en
sectorpartijen). Er is gesproken over het besluitvormingsproces, met name het
tempo daarin bij complexe dossiers en de samenwerking tussen alle partijen in de
sector. Hoofdconclusie is dat het governancemodel van het programma nog voldoet,
maar wel onderhoud behoeft gezien het programma steeds verder in de
realisatiefase komt. Daar zijn acties voor gedefinieerd en uitgezet.

9.2

Kwaliteitssysteem van het Programma ERTMS
Per 1 juni in een nieuw toetskader in werking getreden op basis waarvan de
programmadirectie de plannen van de uitvoerende organisaties toetst. Daardoor is
de toets van de programmadirectie op de aansluiting tussen de kaders van het
ministerie en de uitvoerende organisaties verbetert en de aanbeveling van de
Auditdienst Rijk gestand gedaan.

9.3

Audit & toetsing (intern en extern)
Voor 2022 is een ERTMS Auditplan opgesteld met implementatieorganisaties,
programmadirectie, opdrachtgever en toezichthouders. Hierin zijn gezamenlijke
uitgangspunten beschreven en is een overzicht met uit te voeren audits opgenomen.
Auditdienst Rijk
Het accountantsrapport van de Auditdienst Rijk over 2021 is met de zestiende
voortgangsrapportage met peildatum 31 december 2021 naar de Tweede Kamer
gestuurd.
Oordeel van de ECF en CIO
De ECF signaleert dat de aanbestedingen van infrastructuur en materieel op stoom
beginnen te komen bij ProRail en NS. Daarnaast signaleert ze wel dat het
Programma ERTMS een hoog risicoprofiel heeft, ondanks dat de prognose eindstand
van 2050 nog niet bekend is. Versoberingen, focus en scherpe keuzes zijn nodig
vanwege de ambitieuze planning, het hoge risicoprofiel en de huidige
maatschappelijke context. De CIO geeft enkele aandachtpunten mee voor
ketenregie- en beheer, stelselmanagement en cyber. Hij geeft aan dat het duidelijk
is dat de programmadirectie heeft geïnvesteerd in het aantrekken van extra
deskundigheid en dossiers meer te verdelen. Echter signaleert hij dat er nog te
weinig voortgang is in het komen tot concrete producten. De aanbevelingen van de
ECF worden meegenomen in de lopende herijking van de planning en kostenraming.
De aanbevelingen van de CIO worden besproken met de desbetreffende projecten
en onderdelen die lopen vanuit de programmadirectie.

Pagina 39 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

10

10.1

Verkeer met de Kamer en publieke communicatie

Verkeer met de Kamer
In de verslagperiode heeft de staatssecretaris van IenW geen separate brieven over
het programma ERTMS naar de Tweede Kamer verstuurd.
De volgende aangenomen moties en toezeggingen staan open of zijn uitgevoerd in
deze verslagperiode:
10A Moties en toezeggingen

Kamerstuk

Datum

Onderwerp

Status

volgt

09-06-2022

De staatssecretaris komt bij de
voortgangsrapportage ERTMS terug op de
mogelijkheden van ERTMS voor
spoorgoederenvervoer.

32404, nr. 104

27-01-2021

Ik zal bekijken of de samenwerking met onze
buurlanden bovenop de afspraken in de EUspecificaties, corridor-overleggen en de afspraken
tussen infrastructuurbeheerders nog verder kan
worden ondersteund, al dan niet via het sluiten van
interoperabiliteitsverdragen. Dit kan ik overigens
alleen in samenspraak met onze buurlanden doen.
Hierover zal in de voortgangsrapportages worden
gerapporteerd.

De financiële
mogelijkheden
om de
spoorgoederen
vervoerders
aanvullend te
ondersteunen
worden
bekeken.
Hier moet met
de buurlanden
over gepraat
worden.
Concrete actie
met Duitsland
loopt.

10.2

Publieke communicatie
ERTMS-congres ‘Time to Act’
Op 14 juni vond het tweede ERTMS Congres plaats in de Fokker Terminal in Den
Haag. Het programma is samen met de stakeholders opgesteld: hen is vooraf
gevraagd welke kennis zij wilden delen of welk onderwerp zij zelf wilden agenderen
in een deelsessie van het congres. Uit verschillende inzendingen is een selectie
gemaakt. Het plenaire deel bestond onder andere uit rondetafelgesprekken over
verschillende deelonderwerpen. Het congres is door ruim 400 deelnemers bezocht.
RailTech
Op 21 juni is een bijdrage geleverd aan de RailTech. Daar was onder andere een
thematafel over de migratie naar ERTMS en de ERTMS-simulator van NS aanwezig.
Webinars en publiciteit
In het eerste half jaar zijn drie talkshows georganiseerd voor de toekomstige
gebruikers van ERTMS; één over opleiden en ERTMS, een tweede over het nieuwe
kennisplatform en een derde als onderdeel van het ERTMS-congres over Europese
regels. Ook is een themabijeenkomst over cybersecurity georganiseerd.

Pagina 40 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

In de verslagperiode is veel publiciteit besteed aan het congres, zowel via de
ERTMS-website als LinkedIn en Instagram. Op 24 februari is er een interview met
de programmadirecteur ERTMS over de toevoeging van de Noordelijke lijnen aan het
programma en de kansen die dat schept. In het verlengde daarvan hebben is op 10
mei een artikel gepubliceerd over het proef-/testbedrijf. Tot slot is ook aandacht
besteed aan het aanstaande vertrek van Wim Knopperts als programmadirecteur en
de komst van Gerard Scheffrahn per 1 september 2022 als zijn opvolger.
10.3

Hinder tijdens realisatiefase en flankerende maatregelen
Vanaf het moment dat baanvakken en/of materieel buitendienst gesteld gaan
worden en hinder voor reizigers, verladers en overige partijen een rol gaat spelen
bij de uitrol van ERTMS, zal hierover in dit hoofdstuk van de voortgangsrapportages
worden gecommuniceerd. Op dit moment is hier nog geen sprake van.
Op 30 mei jl. zijn middels een informatiesessie betrokken regio’s via de OV- en
Spoortafels geïnformeerd over de gewijzigde plannen met betrekking tot het
proefbaanvak en integraal proefbedrijf ERTMS, met name voor wat betreft de
consequenties die dit gaat hebben voor de regio en de reiziger. Ook met het
Locov/Rover is gesproken over de overwegingen bij dit besluit. De komende periode
zullen de regio’s bij de verdere uitwerking en communicatie betrokken worden.

Pagina 41 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

*

√

√

Ontwerp

Uitvoering

Testfase

√

√

√

√

√

√

*

-

√

√

-

-

-

√

√

*

√

√

*

√

√

√

√

√

√

√

*

√

√

√

*

√

√

*

*

*

√

√

*

√

√

√

√

-

√

√

√

*

√

√

√

√

*

8-17
2,8-17
8-17

*
√

√

*

*

*

√

√

*

*

*

2,8-17
8-17

*
√

√

*

*

ERTMS Hanzelijn-Lelystad (EHL)

8

√

√

*

ERTMS Noordelijke lijnen (ENL)

17

√

√

*

ERTMS Kijfhoek - Belgische
grens (EKB)
ERTMS OV SAAL (ESAAL)

9

√

√

*

√

√

*

Projecten

Programmadirectie
ERTMS

Systeemintegratie

STM-ATB/EG (blauwdruk)

Omgeving migratie
en gebruikers

Ontwikkeling en vrijgave STMATB/NG
Hulpmiddel Rangeren ERTMS
(onderzoek)

Operationeel kenniscentrum
ERTMS
Implementatie AM - Aanbesteding Aanbesteding Systeemlevering
organisatie
Systeemleverancier Central Safety System (CSS)
ERTMS ProRail CSS voor ERTMS
voor ERTMS
Specificaties Beveiliging ERTMS
AM – Ontwikkelen
en Vrijgeven
Validatie en Integratie
ERTMS Beveiliging
Beveiliging (VIB)
(OVEB)
EoG Pilot
Ontwikkelen & Vrijgeven Central
Safety System (CSS)
Ontwikkelen & Vrijgeven Key
Management Center (KMC)
Infrastructuur B3
Aanpassen Amsterdam-Utrecht
en Hanzelijn voor
Ervaringsrijden
InfraData ERTMS (IDE)

alle
8,9-15,17

1,2,8-15
2,8-15,17
3-15
8-15,17
2,8-15,17
5,6
2,8-17

ERTMS Vaste Netwerken
Infrastructuur (EVNI)
Uitrol GSM-R voor ERTMS - Pilot
VR1
GSM-R VR2 t.b.v. ERTMS

2,8-17

Capaciteit en
Performancemanagement GSMR voor ERTMS
Voorbereiden datacenters
ProRail ERTMS ICT Logistiek
707 – Toets- en Visualisatietool
ERTMS
Key Management Center - ICT
Coördinatie implementatie
ERTMS Railtechniek

8-17

8-17
8-17

10,11

*

Pagina 42 van 48

Gereed

√

√

Cluster

Projecten - ERTMS
uitrol op Spoorse
Infra (EUSI)

√

Levert
output
voor
migratiestappen
3,4 en 8√
15
3,4 en 8√
17
8,9
√

√

Organisatie

AM – InfraData
ERTMS (IDE)
ICT voor ERTMS
(IVE)

Voorbereiding /
aanbesteding

Bijlage: Overzicht projecten in het Programma ERTMS

Project Initiatie

1

√

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

ERTMS Brabantroute en Utrecht
– Meteren
Schaduwbedrijf ERTMS
Aanbesteding Snelle Aanpak
ERTMS (ASAP)
VL –Implementatie
ERTMS bij
Verkeersleiding
Ketenbeheer

ERTMS@NS

CM CapaciteitsManage
ment
Systeem-ontwerp
en integratie
Ombouw en
opwaardering
NS-Materieel

Voorbereiding
Operatie
Implementatie Ombouw Regionale
ERTMS
Reizigersvervoer
MaterieelOmbouw Regionale
eigenaren
Reizigersvervoer
Vervoerders
(IEMeV)
Ombouw Regionale
Reizigersvervoer
Ombouw
aannemersmaterieel
Opwaardering
Goederenvervoer
Ombouw
Goederenvervoer
Verbeterinitiatieven
spoorgoederen

12-15
8-17
8-17

Ontwikkelen en Vrijgeven
ProRail Monitoring Systeem
(O&V PMS) voorheen TMS
Plannen voor dienstregeling
Security Appliance Proof of
Concept (cybersecurity)
VIRM ombouw
SLT ombouw
FLIRT ombouw
SNG opwaardering
ICNG opwaardering
Inbouw STM ATB
ERTMS-deel VIRM diagnose
Boord/wal verbinding SLT
Voorbereiding Operatie
Simulatoren
Ombouw Arriva materieel
Concessie OV Limburg
Ombouw Arriva materieel
Concessie OV Groningen en
Fryslân
Ombouw Qbuzz materieel
overige regionale vervoerders
Ombouw aannemersmaterieel
Opwaardering Goederen
materieel
Ombouw Goederen materieel
Verbeterinitiatieven
spoorgoederen
(studie t/m fase 2)

√
√

√

*

√

√

*

√

*

√

√

8-15
8-15
8-15
8-15
8-15
8-15
8-15

√
*
*
*
*
√

*

√

8-15
Alle
3,5,6
7

√
√
√
√

Cluster Implementatie ERTMS bij VL 5,6,8-17
Ketenbeheer ERTMS

*

1,2,5,6,817
1,8-17
2
8-15

17
9
9-17
4, 9-15
9-15
7, 9-15

*

*

√

√

√

√

√

*

*
√
√

√
√

*
*

√

√

* *

√

√

* *

√

-

√

*
√
*

*

*
*
*
√
*
√

-

Legenda:
* : fase is actief voor dit project maar nog niet afgerond
- : fase niet van toepassing voor dit project
√ : betreffende fase is afgerond

Pagina 43 van 48

√

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

2

Bijlage: Logboek budgetmutaties vanaf programmabeslissing

X € miljoen (inclusief BTW)
Mutatie

Toelichting

Rijksbegroting

VGR

Programmabeslissing

Prijspeil 2017

2.392,8

9

Prijsbijstelling 2018

IBOI 1,5257%

29,0

10

CEF-subsidie

Bijstelling EU-subsidie (CEF)

VGR 10 (stand NJN 2018)

VGR 11 (stand VJN 2019)

Prijspeil 2018
Technische correctie prijsbijstelling
2018
Prijspeil 2018

Prijsbijstelling 2019

IBOI 2,02%

VGR 12 (stand NJN 2019)

Prijspeil 2019

CEF-subsidie

Aanvulling prijsbijstelling 2018

-1,5

10

2.420,4

10

6,1

11

2.426,5

11

46,4

12

2.472,9

12

Afboeking budget door niet tijdig (voor
2023) kunnen voldoen aan de
subsidievoorwaarden.

-10,5

13

Loon- en prijsbijstelling HXII

0,1

13

Overheveling naar RVO

Beheerkosten RVO

0,0

13

VGR 13 (stand VJN 2020)

Prijspeil 2019

2.462,4

13

Prijsbijstelling 2020

Prijsbijstelling 1,658%

37,6

14

VGR 14 (stand NJN 2020)

Prijspeil 2020

2.500,0

14

-10,8

15

0,5

15

Verrekening NFE NS (DESALDERING)
Ontvangst NS n.a.v.
Vaststelling subsidie 2019 (DESALDERING)
Prijsbijstelling 2020

Loon- en prijsbijstelling HXII

VGR 15 (stand VJN 2021)

Prijspeil 2020

0,0

15

2.489,7

15

CEF-subsidies
CEF-subsidies

Afboeking EU-subsidies

-15,4

16

Upgrade goederen (1e tranche)

5,3

16

-16,4

16

51,1

16

Verrekening NFE NS (DESALDERING)
Prijsbijstelling 2021

0,0

16

VGR 16 (stand NJN 2021)

Prijsbijstelling 2,354%
Uitvoeringskosten RVO
subsidieregeling ERTMS
Prijspeil 2021

2.514,3

16

CEF-subsidies (DESALDERING)

Ontvangen CEF-subsidies

18,5

17

Overheveling BOV-kosten

Van MF-artikel 17 naar artikel 13.02

VGR 17 (stand VJN 2022)

Prijspeil 2021

Overheveling naar RVO

-1,3

17

2.531,5

17

Bron: begrotingsadministratie IenW. De som der delen kan afwijken van het totaal door
afrondingsverschillen.

Pagina 44 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

3

Bijlage: Logboek budget Post Onvoorzien

Mutatie
(VTW- nr.*)

Toelichting

Budget

Programmabeslissing prijspeil 2017
VTW0007
VTW0010

449,4

Onttrekking voor hogere kosten doorvoeren ERTMS bij Verkeersleiding (deel 1)

-1,9

Indexering budget Onvoorzien naar prijspeil 2018 IBOI 1,53%

6,9

Dotatie meevaller programmakosten 2018 (na verrekening meevaller 2018)

1,2

Indexering budget Onvoorzien naar prijspeil 2019 IBOI 2,02%

9,2

VTW0016

Onttrekking voor hogere kosten doorvoeren ERTMS bij Verkeersleiding (deel 2)

-5

VTW0018

Onttrekking CEF Upgrade project (goederen) a.g.v. gestegen kosten
Subtotaal mutaties programmabeslissing t/m VGR 12
VGR 12 (31-12-2019) prijspeil 201923

-19,6
-9,2
440,2

VTW0011

Dotatie scopewijziging Cold Movement Detection

VTW0021

Dotatie meevaller niet ombouwen ICM/DDZ

VTW0022

Onttrekking tegenvaller simulatoren NS

-0,1

VTW0023

Onttrekking onvoorzien PID Verkeersleiding

-25,2

VTW0024

Onttrekking onvoorzien project ASAP

-1,1

Subtotaal mutaties in verslagperiode

3,5
36

13,1

VGR 13 (30-06-2020) prijspeil 2019

24

453,3

n.t.b

Indexering budget Onvoorzien naar prijspeil 2020

7,5

VTW-PDE 37

Onttrekking onvoorzien project Boord-wal verbinding sprinter (SLT)

VTW-PDE 110

Onttrekking onvoorzien Arriva (= aanbestedingsresultaat)

-5,3

VTW-PDE 113

Onttrekking onvoorzien TSI OPE 2019

-0,3

-11,2

Subtotaal mutaties in verslagperiode

-9,3

VGR 14 (31-12-2020) prijspeil 2020

444

VTW-PDE 70

Onttrekking Rangeren Zonder ERTMS maatregelen

-8,6

VTW-PDE 125

Onttrekking Beheersmaatregelen ASAP ERTMS

-0,4

VTW-PDE 127

Onttrekking Infradata

-1,9

VTW-PDE 126

Onttrekking onvoorzien aanbesteding CSS

-2,7

Subtotaal mutaties in verslagperiode

-13,6

VGR 15 (30-06-2021) prijspeil 2020

430,4

VTW-PDE 135

Onttrekking onvoorzien PEIKA

-0,6

VTW-PDE 131

Onttrekking onvoorzien PEIL

-11,9

VTW-PDE 139

Onttrekking onvoorzien hulpmiddel rangeren

-0,1

Indexering budget naar prijspeil 2021

9,9

Subtotaal mutaties in verslagperiode

-2,6

VGR 16 (31-12-2021) prijspeil 2021

427,8

De gerapporteerde stand in VGR 12 is €4,5 mln hoger dan wat is opgenomen in deze tabel.
Oorzaken voor dit verschil zijn toegelicht in VGR13.
24
De gerapporteerde stand in VGR 13 is € 2,5 mln hoger dan wat is opgenomen in deze tabel.
Oorzaken voor dit verschil zijn toegelicht in VGR 14.
23

Pagina 45 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

VTW-PDE 106

Onttrekking onvoorzien Infradata fase 2

VTW-PDE 150

Onttrekking onvoorzien t.b.v. project Buitenelementen

-6,4

VTW-PDE 176

Onttrekking onvoorzien contract Central Safety System

-58,2

VTW-PDE 190

Onttrekking onvoorzien Boord-wal verbinding SLT

-0,7

VTW-PDE 188
&189

Onttrekking onvoorzien project ombouw baanvak Kijfhoek-Belgische grens

-1,0

Subtotaal mutaties in verslagperiode

72,8

VGR 17 (30-06-2022) prijspeil 2021

-6,4

355,1

* VTW.nr = nummers van het Voorstel tot wijziging (VTW). De som der delen kan afwijken van
het totaal door afrondingsverschillen. Bron: Programmadirectie ERTMS.

X € miljoen (inclusief BTW)

Pagina 46 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

4

Bijlage: Financiële aansluiting voortgangsrapportage en
begrotingstukken

Twee noodzakelijke administratieve handelingen maken dat de financiële aansluiting
tussen de voortgangsrapportage en de begrotingsstukken van elkaar verschillen. In
deze bijlage wordt de aansluiting tussen H7 van de voortgangsrapportage en de
Rijksbegroting inzichtelijk gemaakt. Het gaat om de verwerking van de technischadministratieve verrekening van voorschotten en de overprogrammering.
Tabel B4: Financiële aansluiting budgetreeks met begrotingsreeks
X € miljoen (inclusief BTW)
Prijst/m
Totaal
2022 2023 2024 2025 2026
peil
2021
2021 2.532
341
123
112
144
142
145
18
13
2
2
1
2.514
329
122
110
143
142
145

2027
(ev)
1.524

Programma ERTMS – MF 17.07
1. Afrekening voorschotten

2021

2.514
24

22

2

Stand Begroting MF 17.07

2021

2.538

351

145
22

Programmabudget ERTMS (tabel 7A)
Wv. Begroting XII IenW
Wv. Mobiliteitsfonds 17.07 ERTMS

2.

Overprogrammering (-)

329

143

81

1.524

17

229

263

1.452

81

17

229

263

1.452

-29

-126

87

118

-72

Bron: begrotingsadministratie IenW. Stand voorjaarsnota 2022. De som der delen kan
afwijken van het totaal door afrondingsverschillen.

1. Terugontvangen voorschotten
ProRail en IenW werken met een systeem van periodieke bevoorschotting en
afrekening. Afrekening van bevoorschotting die over de jaargrens heen gaat en het
verwerken van eventuele terugontvangen voorschotten leiden in de
begrotingssystematiek van IenW tot hogere uitgaven en ontvangsten. In de
budgetreeks in hoofdstuk 7 worden deze bedragen niet meer weergeven om de
zuivere uitgaven en budgetsspanning ten opzichte van de kostenraming van het
Programma ERTMS in beeld te houden. In deze bijlage is de aansluiting met de
begrotingsverantwoording weergegeven. Het (terug)ontvangen bedrag betreft te
veel betaalde voorschotten. Op grond van artikel 28 van de Comptabiliteitswet 2001
worden deze als ontvangst opgenomen in het Overzicht van budgettaire gevolgen
van uitvoering van artikel 17 in het jaarverslag.
2. Overprogrammering
Het instrument overprogrammering is door het Kabinet ingezet om te zorgen dat de
budgetten voor de aanleg van infrastructuur ook daadwerkelijk tot besteding komen
in de jaren waarin deze beschikbaar zijn gesteld. De ervaring leert namelijk dat
infrastructuurprojecten kunnen vertragen ten opzichte van de planning, bijvoorbeeld
door complexiteit, onvoorziene omstandigheden of een hoog ambitieniveau in de
afgegeven mijlpalen. Doordat met overprogrammering wordt gewerkt leiden
vertragingen bij individuele projecten niet automatisch tot onderbesteding van het
beschikbare uitgaven budget.

Pagina 47 van 48

Zeventiende voortgangsrapportage European Rail Traffic Management System (ERTMS)

5

Bijlage: Overzicht per TEN-T gerelateerde lidstaat

Deze bijlage behandelt ten opzichte sinds VGR 16 deels een nieuwe lijst van landen.
Een aantal landen heeft geen vaste plaats meer in deze lijst. Wel worden deze
landen bij interessante ontwikkelingen opgenomen in de voortgangsrapportages.
Daarvoor in de plaats zijn landen gekomen waar Nederland via de TEN-T corridors
een relatie mee heeft, zoals Polen, de Baltische staten en Finland. Met de ERTMS
Users Group (EUG) is een principe-afspraak gemaakt welke informatie over de
ontwikkelingen van de landen van de EUG gebruikt worden voor de
voortgangsrapportages. Deze paragraaf beschrijft steeds de laatst bekende stand
van zaken.
België & Duitsland
Zie 3.3.
Verenigd Koninkrijk
Er zijn op dit moment geen noemenswaardige ontwikkelingen te melden ten opzichte
van de vorige periode.
Frankrijk
Er zijn op dit moment geen noemenswaardige ontwikkelingen te melden ten opzichte
van de vorige periode.
Zwitserland
Er zijn op dit moment geen noemenswaardige ontwikkelingen te melden ten opzichte
van de vorige periode.
Italië
Er zijn op dit moment geen noemenswaardige ontwikkelingen te melden ten opzichte
van de vorige periode.
Polen
Er zijn op dit moment geen noemenswaardige ontwikkelingen te melden ten opzichte
van de vorige periode.
Baltische staten / Finland
Er zijn op dit moment geen noemenswaardige ontwikkelingen te melden ten opzichte
van de vorige periode.

Pagina 48 van 48