Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2778
Vragen van het lid Van Haga (Groep Van Haga) aan de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over miljoenentekorten gemeenten
door onvoldoende Rijksgelden (ingezonden 8 april 2022).
Antwoord van Minister Bruins Slot (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Staatssecretaris van Financiën
(ontvangen 17 mei 2022).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Zorgen over verdeling Rijksgeld: Friese
gemeenten lobbyen in Den Haag»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u reageren op het feit dat gemeenten stellen dat zij vanaf 2023 te weinig
geld van het Rijk krijgen en op de bewering dat het geld niet goed wordt
verdeeld? Kunt u in uw antwoord op de gemeenschappelijke noodkreet het
volgende meenemen:
– In Fryslân dreigt een aantal gemeenten in het rood te komen.
– Noordelijke gemeenten lobbyden donderdag in Den Haag voor meer geld.
– De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft een brief aan de
Tweede Kamer geschreven.
Antwoord 2
Beschikbare financiële middelen 2023–2026 en verder
Ik ben me ervan bewust dat gemeenten en provincies zorgen hebben over
hun financiële ruimte in 2026 en verder. De komende periode zal ik met de
koepels (IPO, VNG, UvW) in een gezamenlijk proces bouwstenen in kaart
brengen voor een nieuwe financieringssystematiek voor 2026 en verder.
Hierbij zal ook gekeken worden naar oplossingen voor de korte en lange
termijn. Ik zal uw Kamer hierover voor de zomer in een contourennota nader
informeren.

1

ah-tk-20212022-2778
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Omrop Fryslân, «Zorgen over verdeling Rijksgeld: Friese gemeenten lobbyen in Den Haag»,
7 april 2022, https://www.omropfryslan.nl/nieuws/1142638-zorgen-over-verdeling-rijksgeldfriese-gemeenten-lobbyen-den-haag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

De komende jaren zorgt het Coalitieakkoord (CA) voor extra financiële ruimte,
specifiek in de jaren 2023–2025. Zo is in die periode volgens het CA jaarlijks
een ruime accrestranche van € 1,2 á € 1,4 miljard voorzien. Ook is de oploop
van de opschalingskorting voor gemeenten gedurende deze kabinetsperiode
geschrapt (oplopend naar € 675 miljoen in 2025). Voorts komt er, op basis
van het rapport van de Commissie van Wijzen, extra geld beschikbaar voor
de Jeugdzorg.
Naast deze specifieke middelen voor gemeenten zijn er in het CA nog meer
middelen beschikbaar gesteld. Zo kunnen medeoverheden een beroep doen
op andere fondsen, zoals het Nationaal Groeifonds (circa € 3 miljard
cumulatief), uitvoeringskosten Klimaatakkoord vanuit het Klimaatfonds
(jaarlijks € 800 mln.) en op middelen uit het Mobiliteitsfonds voor het
ontsluiten van nieuwe woningen (cumulatief € 7,5 miljard). Met de Regiodeals is ook een substantieel bedrag gemoeid (cumulatief € 900 mln.).
Daarnaast zijn er financiële middelen op andere terreinen, die naar verwachting (deels) aan gemeenten zullen worden toebedeeld, zoals bijvoorbeeld de
uitkering voor Dak- en thuislozen (€ 65 mln. structureel jaarlijks) en de
Envelop arbeidsmarkt, armoede en schulden (oplopend naar € 500 mln.
structureel jaarlijks).
De verdeling van de middelen
Het huidige model voor verdeling van het Gemeentefonds stamt grotendeels
uit 1997. Sindsdien is er veel veranderd, zoals op het terrein van de decentralisaties in het sociaal domein. Als gevolg hiervan zitten er allerlei achterhaalde aannames in het huidige model, waardoor de verdeling van de
middelen en de kostenontwikkeling van gemeenten steeds meer uit elkaar
zijn gaan lopen. Bovendien is het verdeelmodel door de stapeling van
afzonderlijke verdeelkeuzes in de afgelopen twintig jaar erg ingewikkeld en
ondoorzichtig geworden.
Om ervoor te zorgen dat de nieuwe verdeling zo goed mogelijk aansluit bij de
kosten van gemeenten, zijn bij het begin van het onderzoek bij 91 gemeenten
gegevens opgevraagd over de feitelijke kosten. Deze 91 gemeenten zijn
geselecteerd op basis van specifieke kenmerken, zoals omvang naar aantal
inwoners, geografische ligging, sociale structuur, bodemgesteldheid,
centrumfunctie, etc. Dit om te garanderen dat de verschillende type gemeenten goed vertegenwoordigd zijn. De selectie van gemeenten heeft in
samenspraak plaatsgevonden met een stuurgroep en begeleidingscommissies, waarin de VNG, gemeenten en de ROB zitting hadden.
Een grote zorg bij veel gemeenten is of het nieuwe verdeelmodel goed
aansluit bij de kostenontwikkeling in het sociaal domein. Voor 2017 en 2019
blijkt het nieuwe model de ontwikkeling van de kosten in het sociaal domein
goed te volgen. Op dit moment vindt de analyse voor 2020 plaats. Mocht uit
de monitor blijken dat het nieuwe model de kosten niet goed volgt, dan zal
het model worden aangepast. Het streven is om dit voor 1 januari 2023 te
doen.
Het voorliggend model is geen eindstation, maar vraagt continu onderhoud.
De ROB heeft daartoe een onderzoeksagenda voorgesteld. Zoals reeds in mijn
brief van 7 december 2021 aan de VNG aangegeven, omarm ik de door de
ROB voorgestelde onderzoeksagenda.
Het parlement is eerder geïnformeerd over invoering van het nieuwe
verdeelmodel.2 In de maartbrief aan gemeenten is gemeld dat de eerste
berekeningen op basis van de reeksen in het coalitieakkoord (accres en
opschalingskorting) aantonen dat geen enkele gemeente er in de periode
2023–2025 financieel op achteruit zal gaan bij invoering van het nieuwe
model.3
Vraag 3
Kunt u garanderen dat zonder extra budget geen nieuwe taken bij gemeenten
worden belegd? Graag een toelichting.

2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/04/06/kamerbrief-over-invoeringvan-de-nieuwe-verdeling-van-het-gemeentefonds
3
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brieven/2022/04/06/maartbrief-2022-aan-gemeentenen-provincies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 3
Ik vind het van belang dat beleid van het Rijk uitvoerbaar is en er een goede
balans is tussen taken en middelen bij decentrale overheden. Ik ben daarom
voornemens een uitvoeringstoets decentrale overheden (udo) in te richten:
een afwegingsproces dat aan de voorkant beter inzichtelijk maakt wat de
effecten voor medeoverheden zijn van nieuw beleid van het Rijk. Hiermee
worden ook de financiële effecten inzichtelijk en zal conform artikel 108 van
de Gemeentewet en artikel 2 van de Financiële-verhoudingswet een passende
bekostiging bepaald worden. In voorkomende gevallen en aan de hand van
nader te bepalen randvoorwaarden zou mijn betrokkenheid als sluitstuk
kunnen leiden tot medeondertekening van wetsvoorstellen, zoals wordt
gevraagd in de motie Van Dijk/Grinwis.4
Vraag 4
Waarom is er na 2015, toen de jeugd- en ouderenzorg in het takenpakket
kwam, niet gezorgd voor meer Rijksgelden voor gemeenten? Graag een
toelichting.
Antwoord 4
Bij de decentralisaties in 2015 zijn financiële afspraken gemaakt met
gemeenten over het meerjarig financieel kader voor de jeugdzorg en WMO
en zijn hiervoor middelen overgeheveld naar het Gemeentefonds. Er werd op
dat moment vanuit gegaan zowel door het Rijk als de gemeenten dat
gedecentraliseerde taken uitgevoerd konden worden met de daarvoor
beschikbare middelen. De overgehevelde budgetten zijn destijds veelvuldig
bezien en besproken met uw Kamer. In 2018 is aanvullend € 200 miljoen
beschikbaar gesteld voor het compenseren van gemeenten met tekorten in
het sociaal domein. Met name binnen de jeugdzorg hebben de uitgaven zich
anders ontwikkeld dan bij de decentralisaties aan de voorkant werd voorzien.
Specifiek voor jeugdzorg is in de jaren 2019–2021 in totaal € 1,6 miljard en in
de jaren 2022 t/m 2025 is onder andere in het Coalitieakkoord in totaal
€ 4,8 miljard extra beschikbaar gesteld.
Vraag 5 en 6
Hoe gaat u voorkomen dat de burger voor uw beleid mag aftikken omdat
gemeentelijke begrotingen sluitend worden gemaakt met verdere bezuinigingen of lokale lasten worden verhoogd, en waarschijnlijk beide doemscenario’s? Graag een toelichting.
Hoe gaat u voorkomen dat gemeenten straks gedwongen zijn om te snijden
in bijvoorbeeld dorpshuizen, zwembaden, muziekscholen, bibliotheken, en
onderhoud aan wegen en openbaar groen? Graag een toelichting.
Antwoord 5 en 6
Gemeentebesturen en gemeenteraden zijn uiteindelijk autonoom in het
opstellen van hun begroting en de keuzes die zij daarin maken. Zoals gezegd
gaan alle gemeenten er de komende jaren op vooruit. Ook zet ik stappen in
het in kaart brengen van de financiële situatie voor gemeenten en provincies
in 2026 en verder en het waarborgen van uitvoerbaarheid van beleid.
Daarnaast blijf ik met gemeenten in gesprek over hun financiële positie.

4

Kamerstuk 35 925, nr. 90

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3