Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 574

Wijziging van de Algemene wet
inkomensafhankelijke regelingen en enkele
andere wetten met het oog op verbetering van
de uitvoerbaarheid van toeslagen (Wet
verbetering uitvoerbaarheid toeslagen)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 9 oktober 2020
De vaste commissie voor Financiën, belast met het voorbereidend
onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering op de gestelde vragen en de
gemaakte opmerkingen tijdig en genoegzaam zal hebben geantwoord,
acht de commissie de openbare beraadslaging over dit wetsvoorstel
voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Tielen
De griffier van de commissie,
Weeber

kst-35574-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

1

Inhoudsopgave
I.

II.

ALGEMEEN
1.
Inleiding
2.
Verbetering van de uitvoerbaarheid toeslagen
2.1
Versterking van de menselijke maat en verbetering van de praktische rechtsbescherming
2.1.1. Proportioneel vaststellen
2.1.2. Matigen van een terugvordering en rente
berekening bij terugvordering
2.1.3. Introductie doelmatigheidsgrens
2.1.4. Naar voren brengen van een zienswijze
door belanghebbende
2.1.5. Aanvullende waarborgen ter verbetering
van de rechtspositie bij informatieverplichtingen
2.1.6. Aanvullende waarborg bij verzuimboete
wegens niet nakomen informatieverplichting
2.1.7. Verplichting tot informatieverstrekking
voor derden
2.1.8. Een uitgebreidere motivering in een
boeterapport en het geven van een
zienswijze bij oplegging vergrijpboete
2.1.9. Kwijtschelding op termijn
2.2
Het voorkomen van schrijnende situaties door
toeslagpartnerschap
2.2.1. Schrijnende situaties door toeslagenpartnerschap
2.2.2. Onverzekerdheid partner
3.
Uitvoerings- en handhavingsaspecten
4.
Gevolgen voor de regeldruk
5.
Budgettaire aspecten
6.
Gevolgen voor het Europese recht, staatssteun en
grondrechten
7.
Doenvermogen
8.
Verwerking van persoonsgegevens
9.
Artikel 3.1 Comptabiliteitswet
10. Advies en consultatie
11. Evaluatieparagraaf
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel II
Artikel VI, onderdeel J

blz.
3
4
6
7
8
11
12
12

14

15
16

18
19
20
20
21
21
22
23
23
23
24
24
24
24
24
24
25

BIJLAGE Uitvoeringstoetsen
BIJLAGE Advies ATR
BIJLAGE Advies AP
BIJLAGE Advies RvS

25
25
26
26

OVERIG

26

NOTA VAN WIJZIGING
1.
Algemeen
1.1. Uitzondering arbeidseis
1.2. Kosten van invordering
1.3. Herziening beschikking rente bij te late betaling
1.4. Precedentwerking
Budgettaire gevolgen
Gevolgen voor burgers en bedrijfsleven
Uitvoeringskosten Belastingdienst

26
26
26
28
28
28
28
28
28

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

2

II.

Onderdeelsgewijs
Onderdeel A
BIJLAGE Advies RvS

29
29
29

I. ALGEMEEN
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het wetsvoorstel verbetering uitvoerbaarheid toeslagen. Zij benadrukken
het belang van het verbeteren en/of het hervormen van het toeslagenstelsel naar een menselijker systeem. Zij zien in dit voorstel uitvoering
gegeven aan de motie van het lid Lodders c.s. (Kamerstuk 31 066, nr. 582).
De leden van de VVD-fractie willen benadrukken dat de in dit wetsvoorstel
voorgestelde vereenvoudigingen de eerste stappen zijn naar een grotere
herziening van het toeslagenstelsel.
Met interesse heeft de PVV-fractie kennisgenomen van het wetsvoorstel,
naar aanleiding daarvan heeft de PVV-fractie nog enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de Wet
verbetering uitvoerbaarheid toeslagen en hebben vragen en opmerkingen.
De leden van de fractie van D66 hebben met veel interesse kennisgenomen van het wetsvoorstel Wet verbetering uitvoerbaarheid toeslagen.
Zij vinden het goed dat er belangrijke verbeteringen in het stelsel worden
doorgevoerd, gericht op het verbeteren van de dienstverlening, het
versterken van de menselijke maat, het verbeteren van praktische
rechtsbescherming en het voorkomen van schrijnende situaties. Tegelijkertijd is het belangrijk om aan een alternatief voor het toeslagenstelsel te
werken, omdat de fundamentele problemen van het toeslagenstelsel
blijven bestaan.
De leden van de fractie van D66 vragen wanneer de routekaarten van de
uitwerking van alternatieven voor het toeslagen kunnen worden verwacht.
De leden van de fractie van D66 valt het op dat de teksten in de memorie
van toelichting best technisch zijn en veel juridische termen bevatten. Zij
vragen op welke wijze de regering de gevolgen van deze voorstellen bij
mogelijke toeslagontvangers onder de aandacht brengt.
De leden van de fractie van D66 vragen of er aanvullende verbeterpunten
zijn overwogen maar niet zijn opgenomen in dit wetsvoorstel en de nota
van wijziging, bijvoorbeeld omdat deze verbeterpunten pas op een later
moment uitvoerbaar zijn. Zo ja, om wat voor mogelijke verbeterpunten
gaat het? En wat is de reden dat deze verbeterpunten uiteindelijk niet zijn
opgenomen?
De leden van de fractie van D66 vragen of bij het meer in rekenschap
nemen van de menselijke maat in het systeem van toeslagen ook is
gekeken naar de inrichting en de vormgeving van de uitvoerende
organisatie. De leden van de fractie van D66 lezen dat de maatregelen
«doenlijk» moeten zijn en vragen hoe dit wordt getoetst. Bestaat er een
overheidsbreed kader voor de toetsing daarvan? Zo nee, zou het dan niet
in de rede liggen dit te ontwikkelen?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van het
Wetsvoorstel verbetering uitvoerbaarheid toeslagen. Zij onderschrijven
dat er een urgentie ligt om op korte termijn de menselijke maat in het
toeslagensysteem terug te brengen. Tegelijkertijd hebben zij een aantal
vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel
en hebben vragen en opmerkingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

3

De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het wetsvoorstel Wet verbetering uitvoerbaarheid toeslagen. De toeslagenaffaire heeft pijnlijk duidelijk gemaakt dat het stelsel, in plaats van
mensen te helpen, mensen juist in de problemen brengt. De oorzaken
hiervan zijn veelkoppig; niet alleen zijn de regels de rigide, ook in de
uitvoering is veel te hard opgetreden. Met wantrouwen richting mensen,
in plaats vanuit vertrouwen. De schade die mensen hebben geleden moet
zo snel mogelijk worden gecompenseerd, en het vertrouwen moet
worden teruggewonnen. Dat vereist een andere houding van de Belastingdienst, maar ook andere regels. Op termijn betekent dit wat betreft de
leden van de PvdA-fractie een stelselwijziging. Op korte termijn kan dit
wetsvoorstel een kleine stap in de goede richting zijn. De ervaringen in
Groningen leren echter dat het met goede bedoelingen en het aanpassen
van regels alleen het niet zal lukken de problemen op te lossen. Tot nu toe
loopt het oplossen van bestaande casus niet voorspoedig en zijn
verreweg de meeste ouders nog niet in de buurt van een oplossing. Hoe
wordt met dit voorstel het oplossen van bestaande problematiek
bespoedigd? Worden de maatregelen uit dit voorstel reeds in de praktijk
toegepast, ook als dat momenteel strikt genomen nog tegen de regels is?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat het wetsvoorstel mogelijkheden biedt om tot redelijker uitkomsten te komen, en om tot meer
overlegmogelijkheden te komen. Het betreft vooral maatregelen die de
Belastingdienst meer mogelijkheden bieden. In hoeverre wordt het voor
belanghebbenden eenvoudiger en overzichtelijker met dit wetsvoorstel?
Het risico van meer opties, meer momenten van contact, en meer brieven
kan ook ervoor zorgen dat paradoxaal het gehele proces complexer wordt,
waardoor ontmoediging kan ontstaan. Hoe wordt dit voorkomen?
Naast bovenstaande hebben de leden van de PvdA-fractie hebben nog
enkele vragen en opmerkingen, die hierna aan de orde komen.
De leden van de fractie van 50PLUS hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel en hebben vragen en opmerkingen.
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie vragen van elke toeslag hoe vaak er nu
teruggevorderd wordt, en wat voor bedragen dit zijn. Kan een inschatting
gemaakt worden met hoeveel dit wetsvoorstel het aantal terugvorderingen of de omvang van de terugvorderingen terugbrengt?
De leden van de PVV-fractie vragen de regering aan te geven of de
Belastingdienst/Toeslagen over voldoende capaciteit, kennis en kunde
beschikt om de voorgestelde maatregelen in de praktijk zonder te grote
risico’s en problemen uit te voeren, en zonder dat andere taken zoals
fraudebestrijding in het gedrang komen. Welke opties heeft de regering
onderzocht om de effectiviteit en de uitvoerbaarheid van de
Belastingdienst/toeslagen te verbeteren?
De leden van de CDA-fractie merken op het van het grootste belang te
vinden dat er maatregelen genomen worden om de handhaving van de
toeslagen rechtvaardiger te maken. Zij hebben nog wel twijfels of de door
de regering gekozen maatregelen efficiënt en verstandig zijn vormgegeven.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de Raad van State benadrukt
dat de verhouding tussen de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en de
Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (Awir) door de voorgestelde wijzigingen complexer wordt. Verschillende elementen van de in de
Awir voorgestelde bepalingen vertonen overlap met de Awb. Heeft de
regering de mogelijkheden onderzocht om de onderhavige inhoudelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

4

wijzigingen zodanig te structureren dat er een grotere juridische eenvoud
bereikt werd? Wat zijn hierbij de overwegingen geweest?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering specifieke
strategische of operationele maatregelen neemt om ervoor te zorgen dat
de toename aan zorgvuldigheid niet leidt tot een afname aan – minstens
zo urgente – snelheid.
De leden van de SP-fractie merken op ambivalent te zijn over de voorgestelde maatregelen in de wet. Enerzijds zijn de leden van de SP-fractie blij
dat er meer ruimte komt voor de menselijke maat, maar zij zijn wel
benieuwd of het de Belastingdienst/Toeslagen gaat lukken, gezien het
recente verleden. Welke garanties kan de regering daarop geven?
Anderzijds zijn de leden van de SP-fractie teleurgesteld over het
wetsvoorstel. Het gaat door op de weg van exorbitante en disproportionele verplichte gegevensdeling door kinderopvanginstellingen met de
Belastingdienst/Toeslagen. De leden van de SP-fractie wachten al bijna
twee maanden op de antwoorden op Kamervragen over dit onderwerp
(vragen van de leden Kwint en Leijten aan de Staatssecretarissen van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Financiën – Toeslagen en
Douane, over de verplichte dataverstrekking van kinderopvangorganisaties aan de Belastingdienst; ingezonden 13 augustus 2020; 2020Z14708).
Ook zijn de leden van de SP-fractie zeer teleurgesteld dat het recht op
kinderopvangtoeslag voor echtparen waarbij een partner ongeneeslijk, of
zelfs al terminaal, ziek is of waarbij een van de partners levenslang
dagbesteding nodig heeft, niet geregeld wordt. Op deze zaken komen zij
verderop in dit verslag uitgebreid terug.
De leden van de fractie van 50PLUS delen de opmerking van de regering
dat zij er «geen misverstand over laat bestaan dat met het voorliggende
wetsvoorstel de complexiteit van het stelsel als zodanig niet volledig
wordt weggenomen». De leden van de fractie van 50PLUS zijn van
mening dat het voorliggende wetsvoorstel de complexiteit van het stelsel
helemaal niet wegneemt en dat daartoe ook geen poging wordt ondernomen. In de perceptie van de leden van de fractie van 50PLUS wordt
misschien de «klantbeleving» of de «dienstverlening» verbeterd en
worden bepaalde complexiteiten aan het oog van de burger onttrokken,
maar aan de complexiteit als zodanig wordt feitelijk niets gedaan. Zij
vinden het onterecht dat de regering zichzelf in dit verband complimenteert met echte complexiteitsreductie.
De leden van de fractie van 50PLUS lezen dat de Belastingdienst
Toeslagen extra budgettaire middelen heeft gekregen om de dienstverlening aan toeslaggerechtigden te verbeteren en dat er tal van maatregelen uit de wet «hardheidsaanpassing Awir» in werking zijn getreden. Zij
merken daarbij op dat aanvullende budgetten en aanvullende bepalingen
volgens hen nooit leiden tot afname van complexiteit, maar juist tot het
tegenovergestelde.
De leden van de fractie van 50PLUS merken op dat naar hun mening het
volgende citaat uit de memorie van toelichting bewijst dat de aangekondigde «complexiteitsreductie» als gevolg van de voorliggende maatregelen, in de praktijk neerkomt op een nieuwe laag van controles en
werkzaamheden: «Door het opnemen van een aantal bepalingen in de
Algemene wet inkomensafhakelijke regelingen (Awir), die in deze
memorie van toelichting nader worden toegelicht, wordt expliciet
gemaakt dat de Belastingdienst/Toeslagen meer zorgvuldig en proactief
dient te handelen overeenkomstig de normen die volgen uit de algemene
beginselen van behoorlijk bestuur indien de betreffende omstandigheden
daartoe noodzaken. Onderdeel van de voorgestelde wetswijzigingen
betreft onder meer een aantal aanpassingen van de informatieverplichtingen. Door ook meer informatie van derden te ontvangen, kan de
Belastingdienst/Toeslagen voorkomen dat er bij de toekenning van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

5

voorschotten of tegemoetkomingen onbedoelde fouten worden overgenomen en kan sneller aan de bel worden getrokken als eerder ontvangen
informatie niet blijkt te kloppen.»
De leden van de 50PLUS-fractie merken op dat echte complexiteitsreductie, zowel voor burgers en bedrijven als voor de uitvoeringsdiensten,
optreedt wanneer er veel minder bepalingen en veel minder regelingen
als geheel onderdeel uitmaken van het fiscale stelsel. Een dergelijke
aanpak brengt ook besparingen met zich mee in plaats van een noodzaak
tot «extra budgettaire middelen».
Voor een interessante beleidsroute die leidt tot daadwerkelijke complexiteitsreductie zonder grote maatschappelijke schokken en binnen
aanvaardbare parameters wijzen de leden van de fractie van 50PLUS naar
het doorgerekende 50PLUS-plan voor een grote individuele korting
evenals naar het recent gepresenteerde plan van D66 voor een grote
huishoudkorting. In beide voorstellen wordt een groot aantal bestaande
instrumenten vervangen door een of enkele instrumenten.
2. Verbetering van de uitvoerbaarheid toeslagen
De leden van de VVD-fractie vragen hoe ver het staat met de door de
Minister van Financiën aangekondigde reorganisatie van de Belastingdienst.
De leden van de fractie van D66 vragen hoe het staat met de voortgang
van de praktische rechtsbescherming. Tevens vragen zij wat het beoogde
tijdpad is van de cultuurverandering bij de Belastingdienst/Toeslagen. De
leden van de fractie van D66 vragen of het aanstellen van een persoonlijk
behandelaar een concept is dat ook in de toekomstige reguliere organisatie kan worden gebruikt of voor het nieuwe stelsel. Tevens vragen zij of
het een concept is dat kan worden gebruikt bij de Belastingdienst voor
fiscale zaken.
De leden van de SP-fractie erkennen dat er een flinke noodzaak is om de
uitvoerbaarheid van toeslagen te verbeteren. Bij vaststellen van de
problematiek omtrent toeslagen is het helder dat de toeslagenaffaire een
grote rol heeft gespeeld, maar dat neemt niet weg dat al jaren bekend is
dat toeslagen een grote bron van schulden zijn voor mensen. Waarom
heeft de regering niet eerder besloten tot verbetering? Kan zij hier een
bespiegeling op geven?
De leden van de SP-fractie vragen zich af bij het lezen van dit wetsvoorstel
of het nu precies gaat om verbetering van de uitvoerbaarheid voor de
Belastingdienst/Toeslagen of voor de mensen die toeslagen nodig
hebben. Wat vindt de regering van de balans van dit wetsvoorstel? Zijn de
aanvragers van toeslagen echt geholpen bij de maatregelen, of hebben
we hier te maken met een voorstel dat vooral de uitvoering moet helpen
aan de kant van de Belastingdienst/Toeslagen?
Hoewel de regering betoogt dat het wetsvoorstel gaat om drie pijlers voor
mensen die toeslagen nodig hebben, merken de leden van de SP-fractie
op dat een groot gedeelte gaat over gegevensdeling, die in hun opvatting
vooral ten goede moet komen aan de uitvoerder: Belastingdienst/
Toeslagen.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat zij op zichzelf de drie pijlers
achter dit wetsvoorstel snappen. Met betrekking tot de eerste pijler, het
versterken van de menselijke maat in het stelsel, achten zij persoonlijk
contact tevens van groot belang. Hoe wordt ervoor gezorgd dat mensen
een fysiek loket in de buurt hebben waar zij terecht kunnen bij onduidelijkheden of conflict? Is de Belastingtelefoon inmiddels op orde en ook in
staat te helpen? Kunnen ook gevallen die op dit moment nog niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

6

geïdentificeerd zijn, maar ongetwijfeld zullen komen, aanspraak maken op
persoonlijke begeleiding?
De leden van de fractie van 50PLUS erkennen dat de voorgestelde wet
waarschijnlijk per saldo zal leiden tot een verbetering van de «klantervaring» van burgers. Zij merken op dat het noodzakelijk is, omdat de
regering blijft kiezen voor het handhaven van een discriminerend
belasting- en toeslagenstelsel dat inmiddels van alle kanten wordt
bekritiseerd en waarvoor meerdere interessante alternatieven voorhanden
zijn, om dan tenminste iets te doen aan de klantervaring en de menselijke
maat. Naar de mening van de leden van de fractie van 50PLUS wordt dit
minimale ook enigszins bereikt dankzij de voorliggende maatregelen.
Wanneer de uitvoeringspraktijk echter niet vanuit de burger wordt
beschouwd, maar vanuit de uitvoeringsdienst, dan is de fractie van
50PLUS er allerminst van overtuigd dat er per saldo sprake zal zijn van
een «verbetering van de uitvoerbaarheid». Integendeel, zo merken zij op.
Dat deel van het werk dat «onder water» wordt gedaan, neemt immers
toe, evenals de kosten. De leden van de fractie van 50PLUS nodigen de
regering van harte uit om te trachten dit standpunt te weerleggen.
De leden van de fractie van 50PLUS zijn van mening dat er in dit verband
veel te grote woorden worden gebruikt door de regering, maar zij zullen
de verbeteringen voor de burger en het versterken van de menselijke
maat uiteraard wel steunen. Zij ervaren het echter als buitengewoon
teleurstellend dat het uitgeven van geld, het introduceren van nieuwe
bepalingen en het aannemen van méér ambtenaren wordt verkocht als
«complexiteitsreductie» en als «verbetering van uitvoerbaarheid». Het is
symptoombestrijding en dat is op lange termijn zo niet vol te houden.
2.1 Versterking van de menselijke maat en verbetering van de
praktische rechtsbescherming
De leden van de PVV-fractie constateren dat het voorstel erop is gericht
om bij de uitvoering van de toeslagen de menselijke maat terug te
brengen en te komen tot meer maatwerk. Kan de regering aangeven in
een hoeverre een (juridische afgedwongen) cultuuromslag bij de
Belastingdienst/Toeslagen op korte termijn haalbaar is? De leden van de
PVV-fractie merken op dat het verankeren van maatwerk in regelgeving
meerdere procedurele stappen vereist alvorens een besluit kan worden
genomen. Kan de regering nader toelichten in hoeverre dit gevolgen heeft
op de effectiviteit en de snelheid van het nemen van een besluit bij de
Belastingdienst/Toeslagen?
De leden van de fractie van D66 lezen dat meer wordt gehandeld in
overeenstemming met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur en
vragen zich af of dit eerder dan niet gebeurde. Tevens vragen zij of het
beoogde maatwerk ertoe gaat leiden dat mensen langer op hun
betalingen moeten wachten.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen op welke manier de
medewerkers van de Belastingdienst zelf betrokken zijn in de accentverschuiving naar een meer menselijke maat, omdat gebrek aan dergelijke
betrokkenheid de operationele effectiviteit in de weg zou kunnen staan.
Daarnaast vragen zij naar de samenhang tussen een grotere discretionaire
ruimte voor de inspecteurs enerzijds en de ingezette cultuurverandering in
de organisatie anderzijds.
De leden van de SP-fractie waarderen de poging om de menselijke maat
en de praktische rechtsbescherming terug te brengen bij de uitvoering
van Belastingdienst/Toeslagen. Zij missen wel een analyse waar en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

7

waarom het niet goed zit met de menselijke maat. Zij missen een analyse
over de automatisering die heeft plaats gevonden en waarbij de persoonlijke toets ontbreekt. Gaat de Belastingdienst/Toeslagen het automatisch
versturen van brieven stoppen of ernstig beperken?
De leden van de SP-fractie stellen vast dat er soms geautomatiseerd
brieven worden gestuurd, die mensen echt de stuipen op het lijf jaagt. Is
er een analyse gemaakt van automatische processen en het toezenden
van brieven? Op welke wijze kan hier meer menselijke maat worden
toegepast?
De leden van de SP-fractie missen ook de analyse waar de praktische
rechtsbescherming niet of te beperkt aan mensen wordt geboden. Zij
wijzen de regering erop dat, als de Belastingdienst/Toeslagen stelt dat
iemand iets fout heeft gedaan en dat er iets terugbetaald moet worden,
het voor mensen zeer ingewikkeld kan zijn om te bezien welk recht op
verweer zij hebben. Waarom is deze analyse niet gemaakt of, als die er
wel is, waarom is die niet meegestuurd met dit wetsvoorstel?
De leden van de SP-fractie merken op dat we in het verleden hebben
gezien dat de Belastingdienst/Toeslagen niet alleen veel te korte reactietermijnen hanteerde, maar ook dat er besloten werd om mensen de
kwalificatie opzet/grove schuld te geven omdat het opleggen van een
verwijt of verzuimboete te arbeidsintensief was. Hoe kan de regering de
leden van de SP-fractie ervan overtuigen dat dit soort overtreding van
behoorlijk bestuur en het afnemen van rechtsbescherming in de toekomst
niet opnieuw ontstaat?
2.1.1 Proportioneel vaststellen
De leden van de CDA-fractie zijn blij dat er nu een wettelijke basis komt
die bepaalt dat niet meer de gehele toeslag wordt teruggevorderd als niet
de gehele eigen bijdrage is betaald of als er een andere kleine onvolkomenheid is. Zij vragen de regering wat de oorsprong is van het disproportioneel terugvorderen, nog voordat de Belastingdienst is gaan procederen
en de Raad van State de Belastingdienst voorafgaand aan de uitspraak
van 23 oktober 2019 gelijk gaf. De tekst van de wet noopt immers niet tot
disproportioneel terugvorderen, eerder het tegenovergestelde. Volgde de
disproportionele terugvordering uit de wetsgeschiedenis of was dit het
gevolg van het handhavingsbeleid van de Belastingdienst?
De leden van de CDA begrijpen ook niet zo goed het taalkundige belang
van de wetsaanpassing. Nu staat er in de wet dat een ouder een
aanspraak heeft op kinderopvangtoeslag in de door hem of zijn partner te
betalen kosten. De leden van de CDA-fractie lezen daarin dat ouders recht
hebben op een vergoeding van een percentage van de kosten van de
kinderopvang. De dwingendheid van een alles-of-nietsbepaling komt in
deze tekst eigenlijk niet naar voren. De regering stelt voor om deze tekst te
wijzigen zodat een ouder een aanspraak heeft op kinderopvangtoeslag in
de door hem of zijn partner betaalde kosten. De leden van de CDA-fractie
lezen in deze tekst juist een beperking, namelijk dat een ouder geen recht
heeft op kinderopvangtoeslag als de kosten niet betaald zijn. Taalkundig
lijkt dit juist veel meer op een alles-of-nietsbepaling dan de bestaande
tekst. De terminologie van betaalde kosten lijkt bovendien niet aan te
sluiten bij de toeslagen die als voorschot worden uitbetaald. Het
voorschot kinderopvangtoeslag wordt immers maandelijks uitbetaald,
vaak nog voordat de ouder de rekening van de kinderopvang betaalt.
Maar op grond van de voorgestelde wetstekst is er dan nog geen
aanspraak op kinderopvangtoeslag. Hetzelfde geldt voor ouders die een
betalingsregeling hebben bij de kinderopvanginstelling. Die ouders
hebben immers nog niet betaald, dus lijkt de voorgestelde wetstekst te
impliceren dat ze dan ook nog geen aanspraak op kinderopvangtoeslag
hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

8

Het komt de leden van de CDA-fractie dan ook voor dat de voorgestelde
wetstekst juist minder goed aansluit bij de bedoeling van de regering dan
de huidige wetstekst. Graag verzoeken zij de regering de noodzaak tot
aanpassing van de wetstekst nader toe te lichten.
De leden van de CDA-fractie zien twee mogelijkheden om proportioneel
terug te vorderen. De makkelijkste is om het deel van de eigen bijdrage
dat niet betaald is, terug te vorderen. Dus als een ouder in enig jaar
100 euro te weinig eigen bijdrage heeft betaald, dan wordt 100 euro
kinderopvangtoeslag teruggevorderd in plaats van de totaal ontvangen
kinderopvangtoeslag in dat jaar. Heeft een ouder in enig jaar 1.000 euro te
weinig eigen bijdrage betaald, dan wordt er 1.000 euro kinderopvangtoeslag teruggevorderd. Als de niet betaalde eigen bijdrage hoger is dan
de ontvangen kinderopvangtoeslag, wordt dus alle ontvangen kinderopvangtoeslag teruggevorderd.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de regering middels de
wetswijziging kiest voor een terugvordering naar rato van de kosten die
de ouder aan de kinderopvanginstelling heeft betaald. Daarvoor wordt
eerst gekeken naar het percentage aan kinderopvangtoeslag waar de
ouder recht op heeft. En vervolgens wordt dat percentage van het niet
betaalde bedrag aan eigen bijdrage teruggevorderd. In de memorie van
toelichting geeft de regering het voorbeeld van een rekening kinderopvang van 10.000 euro met een recht op 80% kinderopvangtoeslag en
1.000 euro eigen bijdrage die niet betaald is. De terugvordering bedraagt
dan 800 euro. De leden van de CDA-fractie vragen de regering wat de
voor- en de nadelen van beide methoden zijn en waarom de regering voor
de tweede methode gekozen heeft.
De leden van de CDA-fractie merken daarbij nog de volgende zaken op.
Allereerst lijkt het erop dat het disproportioneel terugvorderen ontstaan is
vanuit de gedachte van het wetgevende ministerie dat kinderopvang niet
gratis mag zijn. Bij beide methoden van proportioneel terugvorderen is
dat echter ook niet het geval. De ouder betaalt in de eerste methode
evenveel eigen bijdrage alleen een deel daarvan wordt betaald aan de
Belastingdienst in plaats van aan de kinderopvanginstelling. In de door de
regering gekozen methode betaalt de ouder bijna het gehele bedrag van
de bedoelde eigen bijdrage.
Ten tweede is het voor het maatwerk van groot belang wat er gebeurt met
het openstaande bedrag van de rekening bij de kinderopvanginstelling.
Als de ouder wel de gehele eigen bijdrage betaald, maar 1.000 euro wordt
in een later jaar betaald, dan heeft die ouder per saldo een veel hogere
eigen bijdrage betaald dan wanneer de ouder de rekening op tijd had
betaald. Dit lijkt de leden van de CDA-fractie niet de bedoeling. Een ouder
die betalingsproblemen heeft wordt dan zwaarder behandeld dan een
ouder zonder betalingsproblemen. Natuurlijk kan de Belastingdienst ook
niet jaren gaan monitoren of een rekening betaald wordt. Maar kan de
regering aangeven wat een rechtvaardige oplossing hiervoor zou kunnen
zijn?
Ten derde merken de leden van de CDA-fractie bij het berekenen van de
proportionele terugvordering op dat er ook rekening mee gehouden moet
worden dat het restant van de rekening nooit wordt terugbetaald. Dat kan
zijn uit coulance van de opvanginstelling, maar ook vanwege fraude. De
rapportage Onderzoek signalen kinderopvangtoeslag van het Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid laat het beeld achter dat de
kinderopvangmarkt creatiever is dan wat beleid en uitvoering van tevoren
konden bedenken. Waar een subsidie te ontvangen is, ontstaan er
contractvormen in een markt om zoveel mogelijk subsidie binnen te
halen. Het aanbieden van «gratis kinderopvang» door opvanginstellingen
en het omvormen van informele opvang naar opa en oma als officiële
gastouder zijn daar voorbeelden van. In dit kader vragen de leden van de
CDA-fractie de regering ook kritisch te kijken naar de methode van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

9

proportioneel terugvorderen. Bij de door deze leden als eerste geschetste
methode maakt het niet uit hoeveel de ouder betaalt: de eigen bijdrage is
gelijk, maar deze wordt of geheel aan de opvanginstelling betaald of deels
aan de Belastingdienst in de vorm van de terugvordering. In de door de
regering gekozen methode loont het om de rekening te hoog vast te
stellen en vervolgens een gedeelte kwijt te schelden. De ouder houdt dan
het percentage van de eigen bijdrage over het niet betaalde bedrag over.
Bij ouders met een laag inkomen is dit effect beperkt, maar bij ouders met
een hoger inkomen gaat het al snel over duizenden euro’s. Aangezien het
verleden heeft uitgewezen dat de praktijk creatief is in het vinden van
voordelige contractvormen, zien de leden van de CDA-fractie dit als een
serieus risico. Kan de regering een reactie geven op deze drie overwegingen?
De leden van de CDA-fractie vragen naar aanleiding van het door de
regering gegeven voorbeeld ook nog wat het gevolg is als de ouder per
ongeluk een te laag inkomen heeft opgegeven en dus te hoge
voorschotten heeft ontvangen. Stel dat de ouder uit het voorbeeld 80%
aan voorschotten heeft ontvangen, weer 1.000 euro nog niet betaald
heeft, maar achteraf recht blijkt te hebben op 70% aan kinderopvangtoeslag: hoe pakt de terugvordering in dat geval dan uit?
De leden van de fractie van D66 vragen de regering om te monitoren hoe
vaak in de praktijk gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid om
proportioneel vast te stellen en de Kamer hier goed over te informeren.
De leden van de fractie van D66 lezen dat er verschillende gronden zijn op
basis waarvan een nihilstelling kan worden afgegeven. Zij vragen op basis
van welke andere niet-voldane voorwaarden deze nihilstelling kan worden
afgegeven. Heeft de regering heeft overwogen ook deze voorwaarden aan
te passen? Zo ja, waarom; zo nee, waarom niet?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of er naast een proportionele
vaststelling van de terugvorderingssom aanleiding is om bestaande
betalingstermijnen ten aanzien van terugvorderingen te herzien. In welke
mate komen ouders naar verwachting binnen het meer proportionele
systeem alsnog in de problemen wegens te scherpe betalingstermijnen en
wat zijn de overwegingen van de regering om hier al dan niet ook een
menselijkere maat te hanteren?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of onderzocht is en of de
regering ruimte ziet om geen terugvordering van toeslagen te vragen op
het moment dat mensen alsnog in staat blijken om hun volledige bijdrage
aan de kinderopvang te betalen. In het genoemde voorbeeld op pagina’s
vijf en zes van de memorie van toelichting zou dit immers kunnen leiden
tot een ex post restschuld van 1.000 euro in plaats van 1.800 euro, waarbij
de hoogte van de uiteindelijk toegekende toeslag blijvend correspondeert
met het uiteindelijk betaalde bedrag. Ziet de regering dit als een
uitvoerbaar onderdeel van een menselijker toeslagensysteem? Wat zijn
hierbij haar overwegingen?
De leden van de SP-fractie vinden het jammer dat de regering stelt dat pas
met de uitspraken van de Raad van State van oktober 2019 de noodzaak is
ontstaan tot het proportioneel vaststellen van terugbetalingen of
nihil-stellingen. Erkent de regering dat er reeds veel eerder, bijvoorbeeld
in 2017, uitspraken van de Raad van State zijn gaan aansturen op het
invullen van de menselijke maat en de proportionaliteit?
De leden van de SP-fractie zijn er blij mee dat het «alles of niets» karakter
vervalt met dit wetsvoorstel. Toch vragen zij de regering waar de
wetgever destijds, bij het vaststellen van de Wet Kinderopvang, voorzien
en beargumenteerd heeft dat er een «alles of niets» karakter in de wet zit.
Is zij het met de leden van de SP-fractie eens dat dit een juridische
invulling van de wet is? Kan de regering hier een bespiegeling op geven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

10

De leden van de PvdA-fractie vragen waarom codificatie nodig is, en wat
deze codificatie voor verschil betekent ten opzichte van de huidige
jurisprudentie. Voorts vragen zij welke gevolgen dit heeft voor zaken die
zijn ontstaan onder de oude regelgeving, en of codificatie voor oudere
zaken niet juist averechts werkt. Kan worden voorzien in terugwerkende
kracht, zodat er geen twijfel bestaat over proportioneel vaststellen?
De leden van de PvdA-fractie vragen of het beginsel van proportioneel
vaststellen ook kan gelden voor de zorg- en huurtoeslag. Immers, ook bij
deze toeslagen kunnen zich gevallen voordoen waarbij grote bedragen als
gevolg van een gebeurtenis in het leven moeten worden terugbetaald.
2.1.2 Matigen van een terugvordering en rente berekening bij
terugvordering
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering ten aanzien van de
voorgestelde discretionaire bevoegdheid aan de Belastingdienst/
Toeslagen nader kan omschrijven wat wordt verstaan onder «bijzondere
omstandigheden in een specifieke situatie».
De leden van de VVD-fractie vragen de regering of het klopt dat alleen op
verzoek van de belanghebbende de terugvordering proportioneel wordt
vastgesteld in verband met bijzondere omstandigheden? Zo ja, hoe
verhoudt dit zich tot de opmerking van de RvS dat het hebben van deze
bevoegdheid ook verplicht om altijd een proportionele afweging te
maken? Hoe worden belanghebbenden geïnformeerd over de
mogelijkheid om een proportionele vaststelling te verzoeken in geval van
bijzondere omstandigheden?
De leden van de PVV-fractie verzoeken de regering een nadere toelichting
te geven in hoeverre zij verwacht dat matiging van de terugvordering op
initiatief vanuit de zijde van de Belastingdienst/Toeslagen plaats vindt.
Kan de regering voorts aangeven welke waarborgen er zijn die
voorkomen dat er willekeur ontstaat bij matiging van de terugvordering?
De leden van de CDA-fractie vragen waar bij aansprakelijkheid van een
derde aan gedacht kan worden. Gaat het dan om het terugvorderen van
kinderopvangtoeslag bij de kinderopvanginstelling?
De leden van de fractie van D66 lezen dat de matiging van een terugvordering er niet toe mag leiden dat deze invloed heeft op een eventuele
aansprakelijkheid van een derde. Wat wordt bedoeld met aansprakelijkheid? Wordt wellicht aanspraak of vordering bedoeld? De leden van de
fractie van D66 vragen hoe dat precies wordt voorkomen. Zij constateren
namelijk dat de matiging er wel toe leidt dat er minder geld wordt
ingevorderd, wat beschikbaar wordt voor de aansprakelijkheid van een
derde. Zij vragen tevens hoe een derde wordt betrokken in frauduleuze
praktijken inzake de matiging van een terugvordering. Voorts vragen de
leden van de fractie van D66 of door deze maatregel derden met een
aansprakelijkheid slechter af zijn.
De leden van de GroenLinks-fractie onderschrijven het belang van
matiging van terugvordering in bijzondere omstandigheden. Een lijst van
omstandigheden zal naar aanleiding van ervaring opgesteld worden, zo is
eerder reeds gecodificeerd binnen het Verzamelbesluit Toeslagen. De
leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de organisatorische wijze
waarop deze lijst aangevuld, geborgd en gedeeld wordt binnen de dienst.
Op welke manier wordt hier structuur aan gegeven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

11

2.1.3. Introductie doelmatigheidsgrens
De leden van de VVD-fractie steunen het introduceren van een doelmatigheidsgrens in de toeslagen. Zij vragen waarop het bedrag van 47 euro
gebaseerd is. Wat zijn de kosten en de effecten (bijvoorbeeld in minder
terugvorderingen) als deze doelmatigheidsgrens 10 of 50 euro hoger
wordt vastgesteld?
De leden van de CDA-fractie vragen of er nu geen enkele doelmatigheidsgrens voor het terugvorderen van toeslagen geldt. Worden toeslaggerechtigden op eenzelfde manier geïnformeerd als belastingplichtigen in de
inkomstenbelasting over een aanslag met een terug te betalen bedrag
onder de doelmatigheidsgrens?
De leden van de fractie van D66 vragen waarop de doelmatigheidsgrens
in de inkomstenbelasting is gebaseerd. Tevens vragen zij of het toepassen
van de doelmatigheidsgrens ook leidt tot een grotere besparing van
uitvoeringslasten ten opzichte van de budgettaire derving.
2.1.4. Naar voren brengen van een zienswijze door
belanghebbende
De leden van de VVD-fractie lezen dat dat alle kinderopvangorganisaties
vanaf 1 januari 2021 verplicht zijn relevante gegevens te maandelijks te
delen met de Belastingdienst/Toeslagen, zodat indien nodig de
Belastingdienst/Toeslagen contact kan opnemen met de betreffende
burgers om de zijn gegevens met betrekking tot de toeslag eventueel aan
te passen om zo hoge terugvorderingen te voorkomen. Is de regering
bereidt deze werkwijze te monitoren om te bezien of deze werkwijze
doelmatig is en de Kamer hierover periodiek te informeren?
De leden van de PVV-fractie vragen de regering nader toe te lichten of het
naar voren brengen van de zienswijze door belanghebbende al dan niet
reeds uit de Algemene wet bestuursrecht dan wel de algemene beginselen van behoorlijk bestuur voortvloeit?
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat een
belanghebbende mag reageren op een vast te stellen beschikking.
Betekent dit dat de belanghebbende contact kan opnemen naar aanleiding
van de definitieve vaststelling, waarna de Belastingdienst mogelijk een
gewijzigde beschikking stuurt? Is deze mogelijkheid bedoeld als informeel
alternatief voor het in bezwaar gaan tegen de beschikking? Wat betekent
dit naar voren brengen van de zienswijze voor de bezwaartermijn? Op
welke wijze wordt de belanghebbende gewezen op de mogelijkheid van
het naar voren brengen van zijn zienswijze?
De leden van de CDA-fractie lezen voorts dat de Belastingdienst vier keer
per jaar de inkomensgegevens gaat vergelijken met de door de burger
opgegeven inkomensgegevens en dat de burger, als daar aanleiding toe
bestaat, op verschillen wordt geattendeerd. Hoe vaak vergelijkt de
Belastingdienst momenteel de inkomensgegevens? Op welk moment
attendeert de Belastingdienst niet alleen de burger, maar worden de
inkomensgegevens van de burger ook daadwerkelijk aangepast, zowel nu
als na inwerkingtreding van onderhavig wetsvoorstel? Worden burgers
alleen geattendeerd bij aanzienlijke verschillen tussen de bekende en
ingevulde inkomensgegevens? Gaat de Belastingdienst alleen attenderen
bij een te laag opgegeven inkomen of ook bij een te hoog opgegeven
inkomen? Want sommige ouders vullen expres een iets hoger inkomen in
om terugbetalingen te voorkomen. De leden van de CDA-fractie merken
hierbij ook op dat toeslaggerechtigden aan het eind van het jaar bijvoorbeeld een mogelijke winstuitkering kunnen krijgen. Dan is het wel zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

12

praktisch om dat bij het schatten van het jaarinkomen al mee te nemen,
maar in de actuele inkomensgegevens is dat nog niet zichtbaar.
De leden van de fractie van D66 vragen wat de juridische status is van de
zienswijze van de ouder. Tevens vragen zij wat de plicht is van de
Belastingdienst/Toeslagen is inzake de zienswijze. Is dat gemotiveerd
afwijken, in overweging nemen, en hoe wordt dit dan overwogen? Wat is
de status van de zienswijze wanneer de belastingplichtige in beroep gaat,
heeft het juridische waarde bij de rechter?
De leden van de fractie van D66 vragen hoe de mogelijkheid van het naar
voren brengen van een zienswijze door een belanghebbende er in de
praktijk uit zien. Gaat het om een afspraak bij de balie, een telefoongesprek, via de e-mail? Of zijn er meerdere opties mogelijk?
De leden van de GroenLinks-fractie onderschrijven het belang en de
urgentie van de-escalatie door meer correspondentieruimte tussen de
burger en de Belastingdienst voorafgaand aan de definitieve schikking. Zij
lezen dat de regering zich er bewust van is dat dit enerzijds extra
uitvoeringslasten en invorderingsrisico’s met zich meebrengt, en
anderzijds (doordat bezwaar en beroep voorkomen wordt) er een positief
effect op de capaciteit van de Belastingdienst is. Kan de regering een
preciezer beeld schetsen van de omvang van de verwachte risico’s en
positieve effecten van deze de-escalatie voor de Belastingdienst? Hebben
voorgestelde wijzigingen naar verwachting een netto-positief effect op de
capaciteit van de Belastingdienst? Hoe beziet de regering in dat verband
de kritische kanttekening van de Raad van State op dit punt, die in het
licht van snelheid juist wijst op mogelijke capaciteitsrisico’s?
De leden van de SP-fractie vinden dit gedeelte in de memorie van
toelichting te weinig concreet. Wat bedoelt de regering met de zinsnede
dat «de mogelijkheden om in gesprek te gaan met de belanghebbende
worden verruimd». Is kunnen reageren op een beschikking voor een
toekenning echt een verruiming in de ogen van de regering? Kan de
regering toelichten waarom dit nieuw is, waarom de huidige wet dit niet
toelaat? De leden van de SP-fractie stellen dat dit niet volgt uit de wet,
maar vooral uit de gegroeide praktijk van automatische beschikkingen en
automatische toekenningen. In dit geautomatiseerde proces – wat
afhankelijk is van bij de Belastingdienst/Toeslagen beschikbare gegevens –
vervalt het kunnen inbrengen van belangrijke feiten en omstandigheden
door de toeslagaanvrager. De leden van de SP-fractie vinden het goed dat
deze «verruiming» er komt, maar constateren dat er bij de uitvoeringstoets wel is opgemerkt dat dit kwetsbaar is voor de uitvoering. Kan de
regering hier op ingaan?
De leden van de SP-fractie vragen wanneer er gebruik zal worden
gemaakt van de mogelijkheid om voor de toekenning in gesprek te gaan.
In welke situaties is dit gesprek voorzien? In welke situaties niet?
De leden van de SP-fractie wijzen het opvragen van informatie bij derden
en het vier keer per jaar een automatische scan op basis van gegevens af,
als dit leidt tot het buitenspel zetten van degene die toeslag ontvangt. De
leden van de SP-fractie vragen zich af hoe proportioneel het is dat er ieder
kwartaal een scan wordt gemaakt en er maandelijks gegevens vereist
worden van de kinderopvangorganisatie. Hoe voorkomt de
Belastingdienst/Toeslagen dat verschillende programma’s gegevens
koppelen en interpreteren die uiteindelijk geen relatie met elkaar hebben?
Kan de regering aangeven met welke technieken ieder kwartaal wordt
gewerkt voor meer dan 600.000 gezinnen?
De leden van de PvdA-fractie vragen of het contact opnemen met een
belanghebbende standaard wordt, of dat dit afhankelijk blijft van een goed
oplettende of welwillende behandelaar. Voorts vragen zij welke status

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

13

eventueel overleg in deze fase heeft. Worden bijvoorbeeld termijn
opgeschoven, wordt overleg geadministreerd, en kan dit leiden tot
automatisch bezwaar? Via welke kanalen kan overleg plaatsvinden?
Wanneer wordt tot overleg overgegaan? Zijn toezeggingen van de
behandelaar in deze fase bindend?
2.1.5. Aanvullende waarborgen ter verbetering van de rechtspositie bij informatieverplichtingen
De leden van de CDA-fractie missen een belangrijke maatregel in
onderhavig wetsvoorstel, namelijk dat toeslaggerechtigden vier weken
krijgen om te voldoen aan een informatieverplichting in plaats van twee
weken, en zeker bij een al afgelopen toeslagjaar. Deze leden hebben hier
eerder reeds schriftelijk om gevraagd toen in de zomervakantie bleek dat
de Belastingdienst nog steeds van toeslaggerechtigden vroeg om strikt
binnen twee weken bewijsstukken aan te leveren. Dat is al een heel korte
termijn, maar zeker in de vakantieperioden wordt die termijn problematisch. De leden van de CDA-fractie zouden graag wettelijk vastgelegd zien
dat een burger altijd vier weken de tijd heeft voor het leveren van
informatie. Is de regering daartoe bereid?
Zij merken daarbij op dat het andersom immers ook vaak genoeg
voorkomt dat toeslaggerechtigden op de Belastingdienst moeten
wachten, bij de afhandeling van het bezwaar soms zelfs jaren. Kan de
regering aangeven wat in een dergelijk geval van te lange bezwaarbehandeling de rechten zijn van de toeslaggerechtigde?
Daarnaast merken de leden van de CDA-fractie op dat ook geldt dat de
toeslaggerechtigde soms ook zit te wachten op informatie van de
Belastingdienst, bijvoorbeeld over wat er allemaal in het dossier van de
toeslaggerechtigde is opgenomen. Kan de regering aangeven op welke
wijze burgers nu hun dossier bij de Belastingdienst kunnen inzien?
De leden van de fractie van D66 vragen of de regering een inschatting kan
geven in hoeveel gevallen, of in welk aandeel van de gevallen, de
Belastingdienst naar verwachting zal kiezen voor een langere aanmaningstermijn. Zij vragen hoe ervoor wordt gezorgd dat de communicatie,
bijvoorbeeld in een brief met aanmaning, in begrijpelijk Nederlands is
opgeschreven? Betekent «een redelijkerwijs te vergen inspanning» en het
«tijdig en volledig informeren van de burger» ook dat de communicatie
van de overheid goed te begrijpen en leesbaar moet zijn? De leden van de
fractie van D66 vragen of het speciale schrijfteam, met onder andere
adviseurs van Stichting Lezen en Schrijven, dat nu wordt ingezet bij de
hersteloperatie toeslagen ook van toegevoegde waarde is voor de bredere
communicatie van de Belastingdienst.
De leden van de fractie van D66 vragen wat nu concreet verandert door de
aanvullende waarborgen ter verbetering van de rechtspositie bij informatieverplichtingen. Zij lezen dat een beschikking die wordt vastgesteld na
het niet nakomen van informatieverplichtingen bepaalde doelen kan
dienen. Welke doelen zijn dit, naast het terugvorderen van toeslagen?
De leden van de fractie van D66 vragen wat een redelijkerwijs te vergen
inspanning omvat.
De leden van de SP-fractie vinden dat dit gedeelte van de memorie van
toelichting allesbehalve uitstraalt dat de werkwijze van de Belastingdienst/
Toeslagen in de toekomst een menselijke maat zal hanteren. Er wordt
gesproken over de minimale aanmaningstermijn bij het leveren van
informatie van twee weken. Vindt de regering dat echt een reële termijn?
Is hier sprake van een menselijke maat? Heeft de regering enig idee
hoeveel stress een informatie-uitvraag op kan leveren en hoe mensen in
de tijd praktisch in de knoop kunnen komen met een termijn van twee
weken? Is de regering bereid om te allen tijde een termijn van minimaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

14

zes weken te hanteren als het gaat om een verzoek tot het verstrekken van
informatie door een aanvrager van een toeslag? Erkent de regering dat
het vragen om «maatwerk» in de termijn altijd zal moeten komen van
degene die de aanmaning ontvangt?
De leden van de SP-fractie willen de regering erop wijzen dat de
Belastingdienst/Toeslagen in het verleden informatie heeft gevraagd aan
mensen zonder aan te geven wat er nodig was of miste. Erkent de
regering dat dit beter moet en, zo ja, hoe gaat dit aangepast worden?
Want, het kúnnen aanleveren van de juiste gegevens is toch juist iets wat
vanuit behoorlijk bestuur mogelijk moet zijn? Voorts merken de leden van
de SP-fractie op dat veel informatie in het verleden verkeerd terecht kwam
en geoordeeld werd dat de betreffende persoon informatie «niet
opgestuurd» zou hebben. Is al geregeld dat dit in de toekomst niet meer
kan voorkomen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke wijze?
De leden van de PvdA-fractie constateren dat een veelvoorkomend
probleem met de informatieverplichting van belanghebbenden was dat er
te hoge eisen werden gesteld aan bewijsvoering. Het ontbreken van een
handtekening, een dagtekening of het ontbreken van een formulier in een
reeks (bijvoorbeeld slechts elf maandelijkse facturen in plaats van twaalf)
was al voldoende om bewijs te weigeren. In hoeverre kan worden gezorgd
dat bewijs afdoende is als de juiste informatie redelijkerwijze naar boven
is gekomen?
2.1.6. Aanvullende waarborg bij verzuimboete wegens niet
nakomen informatieverplichting
De leden van de fractie van D66 vragen naar de budgettaire impact
wanneer de eis om een eigen bijdrage te betalen wordt afgeschaft. Is het
afschaffen van deze eis overwogen en wat waren de overwegingen waren
dit niet te doen?
De leden van de SP-fractie merken op dat vele mensen in de toeslagenaffaire liever een verzuimboete hadden gekregen voor het «niet aanleveren»
van opgevraagde informatie, dan de kwalificatie «opzet/grove schuld»
(OGS). Het is een schandvlek voor de rechtsstaat dat de Belastingdienst/
Toeslagen mensen via deze kwalificatie tot fraudeur (en crimineel) hebben
gemaakt. Erkent de regering dit? Wat is de analyse hoe dit heeft kunnen
gebeuren? Waarom is hierover nog geen enkel excuus gemaakt? Waarom
is meegegaan in de gedachte van de Adviescommissie Uitvoering
Toeslagen dat bij OGS de normale rechtsbescherming zou zijn geboden
aan mensen? De leden van de SP-fractie zijn nog altijd ontstemd dat het
opleggen van OGS in eerste aanleg van het maken van de «herstelregeling» totaal gebagatelliseerd is en dat enkel het aandringen van de
Kamer tot een mate van compensatie heeft kunnen leiden. Erkent de
regering dat het opleggen van OGS om te voorkomen dat er gekozen
moest worden voor het opleggen van een bewerkelijke verzuimboete een
mate van vooringenomenheid tot gevolg heeft gehad? Kan de regering
haar antwoord toelichten?
De leden van de SP-fractie vragen de regering hoe de rechtsbescherming
bij het opleggen van een verzuimboete geregeld is. Krijgt degene te weten
waarom de verzuimboete is opgelegd? Krijgt degene die een verzuimboete krijgt opgelegd te weten wát hij of zij fout of niet heeft aangeleverd?
Kan de regering er zorg voor dragen dat eenieder die een verzuimboete
krijgt, weet welke bezwaar- en beroepsmogelijkheden daartegen bestaan
en wanneer deze kunnen worden gebruikt? Krijgen mensen ook de
mogelijkheid om de stukken in te zien die als basis dienden om de
verzuimboete op te leggen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

15

2.1.7. Verplichting tot informatieverstrekking voor derden
De leden van de VVD-fractie lezen dat, wat betreft de verplichting tot
informatieverstrekking voor derden, wordt voorgesteld om administratieplichtigen en verhuurders te verplichten desgevraagd informatie aan de
Belastingdienst/Toeslagen aan te leveren die van belang is voor de
uitvoering van toeslagen. Op welke manier wordt geborgd dat alleen die
informatie gevraagd wordt die nodig is bij het vaststellen van toeslagen?
De Belastingdienst/Toeslagen heeft de afgelopen periode te maken gehad
met het bijhouden van informatie die niet relevant was. Op welke manier
wordt geborgd dat de uitvraag informatie past in de privacywetgeving? En
wat betekent deze uitvraag voor de administratieve lasten van administratieplichtigen en verhuurders? In de memorie van toelichting lezen de
leden van de VVD-fractie dat het voor rekening van het bedrijfsleven komt.
Wat doet deze maatregel in de stapeling? Deelt de regering de opvatting
dat een stapeling van kleine bedragen uiteindelijk voor een ondernemer
kan oplopen tot een fors bedrag?
De leden van de CDA-fractie zijn verbaasd over dit onderdeel van het
wetsvoorstel. Zij constateren dat de Belastingdienst nog niemand inzage
heeft gegeven in de zwarte lijsten, dat er nog veel openstaande Kamervragen over project 1043 met allerlei data van personen zijn en dat de
Belastingdienst ondertussen lagere regelgeving regelt waarmee zij naar
believen data kan opvragen.
De leden van de CDA-fractie zien hierin geen enkele afbakening en zijn
dus niet van nut en noodzaak van zo’n brede wetsbepaling overtuigd. Zij
zouden zich kunnen voorstellen dat zeer specifieke gegevens opgevraagd
kunnen worden (zoals de urenstaten bij de kinderopvang), maar dan moet
ook voorzien worden in een wijze waarop ouders kunnen controleren of
de over hen aangeleverde data juist is. Zij verzoeken de regering dit
onderdeel van het wetsvoorstel te heroverwegen.
De leden van de fractie van D66 vragen hoe vaak de Belastingdienst naar
verwachting informatie zal opvragen bij administratieplichtigen, zoals
kinderopvangcentra en gastouderbureaus, en verhuurders.
De leden van de fractie van D66 vragen te bevestigen dat slechts enkel die
informatie door derden wordt opgevraagd en gedeeld, die nodig is voor
het toezicht van de Belastingdienst/Toeslagen. Zij vragen tevens hoe
wordt voorkomen dat oneigenlijke informatie wordt opgevraagd of
gedeeld. Daarnaast vragen zij hoe wordt gecontroleerd dat deze informatie betrouwbaar is. Tot slot vragen de leden van de fractie van D66 hoe
vaak wordt verwacht dat informatie spontaan door een derde wordt
gedeeld met de Belastingdienst/Toeslagen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe geborgd gaat worden dat
de uitgebreidere grondslag voor informatieopvraging van de Belastingdienst enkel tot dienst heeft dat de burger geholpen wordt doordat fouten
in aanvragen van toeslagen voorkomen worden, en niet leidt tot uitgebreidere bevoegdheden om de fraudecontrole op burgers enkel uit te
breiden en te intensiveren. Hoe gaat dit, met andere woorden, de lasten
van de burger verlichten en zonder dat dit het controleregime op haar
handelen verzwaart?
De leden van de SP-fractie vragen de regering naar de rechtvaardiging om
derden te verplichten tot het delen van gegevens van klanten van hen.
Wanneer de rederering is dat dit nodig is voor fraude-opsporing, dan
vragen de leden van de SP-fractie in hoeverre het proportioneel is om de
gegevens van alle toeslaggerechtigden te laten delen? Als het doel is om
fouten in de aanvraag te voorkomen, dan vragen de leden van de
SP-fractie waarom dit de geëigende weg is. In eerdere Kamervragen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

16

de leden Kwint en Leijten (beiden SP) aan de Staatssecretarissen van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Financiën – Toeslagen en
Douane, over de verplichte dataverstrekking van kinderopvangorganisaties aan de Belastingdienst (ingezonden 13 augustus 2020; 2020Z14708)
is gevraagd naar de proportionaliteit van het maandelijks delen van
kinderopvanggegevens met de Belastingdienst/Toeslagen. Waarom zijn
die vragen na twee maanden nog niet beantwoord (op 8 september 2020
heeft de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een
uitstelbericht gezonden)?
De leden van de SP-fractie constateren dat de verdragsrechtelijke vragen
die zij stellen over het verplicht delen kennelijk ingewikkeld zijn en nooit
eerder betrokken zijn bij de maatregel. Zij vinden met de kennis van nu –
na de verkregen inzichten van databeheer van Belastingdienst/Toeslagen,
maar voornamelijk over het toepassen van risicoselectie en risicomodellen door die dienst – dat het voorledig doorslaat om omwille van
«efficiëntie» dan wel «fraude-opsporing» een foute afslag te nemen. Er
wordt ongericht een enorme set aan data verzameld over kinderen en hun
ouders en vervolgens in modellen verwerkt waarvan vriend en vijand
zeggen dat ze vooringenomen kunnen zijn. Dit is niet subsidiair en
daarom vinden de leden van de SP-fractie dat we deze ingeslagen weg
moeten verlaten.
De leden van de SP-fractie zien dat de Autoriteit Persoonsgegevens ook
wijst op de inbreuken op de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen, de
Grondwet en diverse verdragen. Zij vragen om de noodzaak beter toe te
lichten en de leden van de SP-fractie zien geen enkele poging daartoe in
de memorie van toelichting. Er wordt verwezen naar de pagina’s zes en
elf, maar de leden van de SP-fractie kunnen het daar niet vinden.
De leden van de SP-fractie constateren dat de aanname bij het verder
toepassen van de voorgestelde werkwijze rond derden-verstrekking is dat
de Belastingdienst op dat punt nu adequaat functioneert. Die aanname is
onrealistisch, zo merken de leden van de SP-fractie op, nu hen uit het veld
concrete signalen bereiken dat de Belastingdienst bij derden-onderzoeken
weigert haar verzoek passend te motiveren en vrij snel gaat dreigen met
strafrechtelijke maatregelen als er niet wordt meegewerkt. Is dit wat
bedoeld wordt met de frase: «Met dit voorstel kunnen daarnaast derden
worden verplicht spontaan informatie te leveren»?
Daarbij, zo merken de leden van de SP-fractie voorts op, wordt
momenteel door middel van een standaardfolder aan betrokken derden
partijen een geheimhoudingsverplichting voorgehouden, waaraan echter
de juridische basis juridisch, aldus deskundigen1 ontbreekt. Kan de
regering toelichten waarom geheimhouding nodig zou zijn als het doel is
om het de burger makkelijk te maken? Ligt dan niet veeleer voor de hand
dat een afschrift van de informatievoorziening ook aan de burger wordt
gestuurd? Of is de feitelijkheid dat niet zozeer gemak, maar fraudecontrole
de hoofddoelstelling is. Graag ontvangen de leden van de SP-fractie
duidelijkheid over de afwegingen die hierbij zijn gemaakt.
De leden van de SP-fractie vragen de regering inzicht te geven in het
functioneren van het proces rond informatieverstrekking rond derden en
de derden-onderzoeken die door de Belastingdienst worden uitgevoerd.
Hoeveel onderzoeken betreft het op jaarbasis, hoeveel klachten zijn er
hierover bij de dienst, respectievelijk haar functionaris voor de gegevensbescherming, ingediend en wat zijn de resultaten van reviews en formele
audits rond de administratieve organisatie en controle van dit proces. Is
aannemelijk dat het uitbouwen en benutten van die administratieve
processen voor een veel breder bereik aansluit op de capaciteiten van de
dienst?
1

Hertoghs advocaten, «Artikel 67 AWR (Fiscale geheimhouding) ook voor adviseurs?», 26 maart
2018, https://www.hertoghsadvocaten.nl/nl/nieuws/hertoghs-beschouwt/artikel-67-awr-fiscalegeheimhouding-ook-voor-adviseurs/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

17

De leden van de SP-fractie wijzen er ten principale op dat door het
gebruikmaken van algemene maatregelen van bestuur een delegatiestructuur ontstaat die onbepaald is en neerkomt op een blanco cheque
voor de overheid. Die figuur maakt de reikwijdte van de informatieverplichting onbeperkt en onbegrensd, hetgeen een inbreuk is op de
grondrechten van de burgers. Daarbij wordt heel specifiek ook gevraagd
naar feitelijk uitgevoerde financiële transacties als onderdeel van een
grote controlesystematiek. De leden van de SP-fractie vragen de regering
of zij het ermee eens is dat daarmee sprake is surveillancemaatregelen die
verregaand ingrijpen in de levenssfeer van de burgers. Wetenschappelijk
onderzoek en recente uitspraken van het Hof van Justitie wijzen erop dat
overwegingen van efficiëntie of optimalisering onvoldoende basis vormen
hiervoor.2 Wil de regering nader ingaan op de proportionaliteitsdiscussie
en de grondrechten die hier aan de orde zijn?
De leden van de SP-fractie vinden dit gedeelte van het wetsvoorstel om de
eerder omschreven argumenten disproportioneel en in strijd met
Europese verdrag van de Rechten van de Mens en vinden dat dit uit de
wet moet worden gehaald. Het advies van de Autoriteit Persoonsgegevens lijkt ook die richting uit te wijzen. Is de regering daartoe bereid? Zo
niet, dan zullen de leden van de SP-fractie daartoe een voorstel doen, zo
merken zij op.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat spontane informatieverstrekking
door een derde aan de Belastingdienst in de praktijk inhoudt. Kan dit
gebeuren zonder medeweten van de belanghebbende? Hoe versterkt dit
de rechts- en bewijspositie van belanghebbenden? Hoe wordt voorkomen
dat belanghebbenden speelbal worden van iets waar zij geen invloed op
hebben?
2.1.8. Een uitgebreidere motivering in een boeterapport en het
geven van een zienswijze bij oplegging vergrijpboete
De leden van de CDA-fractie vragen de regering wat bedoeld wordt met
een uitgebreidere motivering. Wat voor motivering dient er te worden
opgenomen bij boetes van een lager bedrag dan de genoemde grens van
340 euro?
De leden van de fractie van D66 vragen om een voorbeeld van hoe een
uitgebreidere motivering in een dergelijk boeterapport eruit kan zien. De
leden van de fractie van D66 vagen of het boeterapport ook onderdeel
wordt van de stukken die de rechter te zien krijgt wanneer er sprake is van
beroep.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering om te bevestigen
dat bij een bericht over een mogelijke vergrijpboete de desbetreffende
belanghebbende expliciet en helder gewezen wordt op de verschillende
mogelijkheden die er zijn tot het inwinnen van rechtsbijstand. Hoe zal hier
invulling aan gegeven worden?
De leden van de SP-fractie merken op dat zij over de korte toelichting ook
kort zijn: wat bedoelt de regering met «een redelijke termijn»? Hoe wordt
gewaarborgd dat een persoon die een vergrijpboete opgelegd krijgt, weet
waarom? Krijgen mensen inzage in de op de vergrijpboete betrekking
hebbende stukken?

2

Zie met name pp. 359–366 van het proefschrift: Privacy and identity issues in financial
transactions, door C. Kaiser, uit 2018 (https://www.rug.nl/research/portal/files/65647303/
Complete_thesis.pdf).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

18

2.1.9. Kwijtschelding op termijn
De leden van de VVD-fractie vragen naar het te verwachten tijdpad rond
het kwijtschelden van schulden.
De leden van de PVV-fractie constateren dat de regering aangeeft dat het
inrichten van een proces voor kwijtschelden momenteel te grote
complexiteitsgevolgen en te grote risico’s op procesverstoringen voor de
uitvoering met zich brengt. Kan de regering nader toelichten welke
complexiteitsgevolgen en procesverstoringen een belemmering vormen?
De leden van de PVV-fractie verzoeken de regering om aan te geven of zij
heeft onderzocht of de maatregel van matiging van schulden ingezet kan
worden om in de praktijk feitelijk de door de regering gewenste kwijtschelding te realiseren.
De leden van de CDA-fractie vinden het positief dat er een mogelijkheid
gecreëerd wordt om in de toekomst toeslagschulden kunnen worden
kwijtgescholden. Zij begrijpen echter niet zo goed waarom dit de
komende jaren onuitvoerbaar is voor de Belastingdienst. Momenteel
gebeurt het toch ook al dat incidenteel toeslagschulden worden kwijtgescholden?
De leden van de fractie van D66 vragen om een nadere toelichting
waarom het kwijtschelden van schulden de komende jaren onuitvoerbaar
is. Wat voor onderzoek is er gedaan? Is er bijvoorbeeld een uitvoeringstoets uitgevoerd? Per wanneer zal de voorgestelde kwijtscheldingsmogelijkheid wel in werking kunnen treden? Is dat naar verwachting binnen drie
jaar, vijf jaar of tien jaar? Brengt de mogelijkheid om schulden kwijt te
schelden juist ook niet voordelen voor de uitvoering en de handhaving
met zich mee? Om hoeveel ouders gaat het op wie het kwijtschelden
betrekking heeft?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen welke stappen er de komende
tijd gezet worden om kwijtschelding op termijn mogelijk te maken en
vragen. En zal de Kamer hierover periodiek geïnformeerd worden?
De leden van de SP-fractie zijn teleurgesteld dat kwijtschelding alleen op
termijn kan. Wat is de inhoudelijke reden dat het nu niet kan? De leden
begrijpen uit de uitvoeringstoets dat het voor 2023 niet kan, maar
begrijpen niet waarom. Welke complexiteitsrisico’s zijn er precies? Kan de
regering dit duidelijker uiteenzetten? Welke processen lopen in de soep
als er kwijtschelding mogelijk wordt gemaakt?
De leden van de SP-fractie willen dit graag goed weten en begrijpen
omdat zij in de dagelijkse praktijk zien dat het feit dat de Belastingdienst/
Toeslagen als schuldeiser niet of nauwelijks meewerkt of mee wil werken
aan het saneren van schulden als mensen een schuldhulpverleningstraject
(dan wel minnelijk, dan wel wettelijk) in gaan. Doordat de Belastingdienst/
Toeslagen hieraan niet wil meewerken, komen mensen ook niet van
andere schuldeisers af en kunnen zij niet werken aan een schuldenvrije
toekomst. De leden van de SP-fractie wijzen de regering erop dat de
wethouder van Dordrecht zegt dat «de Belastingdienst de sloopkogel van
kwetsbaar Nederland is». Kan de regering daarop reageren? Waarom stelt
de Belastingdienst (en Belastingdienst/Toeslagen) zich tot op heden zo
hardvochtig op?
De leden van de SP-fractie vragen de regering om een uiterste inspanning
te doen om toch kwijtschelding mogelijk te maken. Wellicht kan het op
een wijze van discretionaire bevoegdheid? De leden vragen de regering
hier uitgebreid op in te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

19

2.2 Het voorkomen van schrijnende situaties door toeslagpartnerschap
De leden van de PVV-fractie vragen de regering om aan te geven welke
overwegingen voor de regering van doorslaggevende betekenis zijn
geweest om nogmaals een afwijkend partnerbegrip te introduceren in de
inkomensafhankelijke regelingen ten opzichte van het partnerbegrip in de
inkomstenbelasting. Heeft de regering in dit kader onderzocht of een
afwijkend partnerbegrip niet mogelijk ook schrijnende situaties kan
opleveren?
De leden van de fractie van D66 vragen wanneer het onderzoek naar het
partnerbegrip in het fiscale domein, toeslagenstelsel en de sociale
zekerheid zal worden gestart. Wil de regering zich ervoor inspannen dit
onderzoek af te ronden voor de kabinetsformatie, zodat een nieuw kabinet
hier rekening mee kan houden bij het vormen van nieuw beleid?
De leden van de fractie van D66 lezen dat onbekendheid van burgers met
mogelijkheden in bestaand beleid kunnen leiden tot (blijvende) schrijnende situaties. Deze leden vragen daarom wat de regering wil doen om
ervoor te zorgen dat burgers hier meer mee bekend raken. Deze leden
vragen of bij uitvoeringsorganisaties van de overheid, gezien de toename
in de complexiteit voor de burger door minder samenhang en minder
transparantie over de toepassing van het partnerbegrip in verschillende
regelingen, ook meer begrip ontstaat als mensen onbedoeld fouten
maken ten aanzien van het partnerbegrip.
De leden van de fractie van D66 merken op dat de Raad van State heeft
aangegeven dat niets is geregeld voor situaties waarbij gedurende het
jaar personen ophouden toeslagpartner te zijn. Deze leden vragen daarom
waarom niet ook niet deze mensen in aanmerking komen slechts een deel
van het jaar toeslagpartner te zijn.
2.2.1 Schrijnende situaties door toeslagenpartnerschap
De leden van de VVD-fractie delen de mening dat schrijnende situaties
door toeslagpartnerschap moeten worden voorkomen. Door omstandigheden als de geboorte van een kind of de opname van een van beide in
het verpleeghuis zullen naar verwachting niet langer leiden tot zorgelijke
en schrijnende situaties rond toeslagenpartnerschap. De leden van de
VVD-fractie willen benadrukken dat sommige andere levensgebeurtenissen ook gevolgen kunnen hebben voor de toeslagen. Zij doelen op
onder andere afgestudeerden die halverwege het jaar een baan krijgen.
Niet of te laat hun zorg-/huurtoeslag opzeggen en een jaar later worden
geconfronteerd met het moeten terugbetalen van (een deel van) de
ontvangen toeslagen. Herkent de regering voorgenoemde situatie? Erkent
zij dat ook voor dit soort situaties een oplossing moet komen? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, kan de regering bijvoorbeeld pas afgestudeerden een
brief sturen met de gevolgen van een baan voor eventuele toeslagen?
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre de voorgestelde wijzigingen in het partnerbegrip overeenkomen met het gehanteerde
partnerbegrip in het pensioenstelsel. Komt dit overeen met elkaar? Zo ja,
dan ontvangen de leden van de VVD-fractie graag een toelichting. Zo nee,
waarom niet? Wat zegt dit over de duidelijkheid en wat vraagt een verschil
in begrip van het doenvermogen van de Nederlander?
De leden van de CDA-fractie zijn zeer blij dat de regering eindelijk een
oplossing biedt voor gehuwde partners, waarvan er een wordt
opgenomen in een verzorgings- of verpleeghuis.
De leden van de CDA-fractie vragen welke situatie wordt opgelost met de
bepaling dat niet alleen een onderlinge zakelijke huurovereenkomst, maar
ook een zakelijke huurovereenkomst van twee personen met een derde,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

20

de mogelijkheid geeft tot een uitzondering van het partnerbegrip. Is het bij
de huurtoeslag niet nogal gebruikelijk dat twee personen met een derde
een zakelijke huurovereenkomst afsluiten? Dat is immers de gelegenheid
waarvoor de huurtoeslag wordt toegekend?
De leden van de CDA-fractie vinden het een grote verbetering dat het
partnerschap voor de toeslagen niet langer met terugwerkende kracht
gaat ontstaan. Geldt dit voor alle toeslagen?
De leden van de SP-fractie vinden dit hoofdstuk een flagrante schending
van toezeggingen aan de Kamer en vinden dat de regering dit moet
rechtzetten. Zij zetten hieronder uiteen waarom.
De leden van de SP-fractie zijn ontstemd over het feit dat dit gedeelte van
de wet pas per 2022 in kan gaan, zo blijkt uit de uitvoeringstoets, maar dat
dit niet gemeld wordt in de memorie van toelichting. Waarom is daarvoor
gekozen? Is het mogelijk om een uitzondering te maken voor het jaar
2021, omdat mensen echt wachten op het moment dat ze wel recht op
kinderopvangtoeslag krijgen. De leden van de SP-fractie willen graag een
overgangsregeling. Kan de regering daarop ingaan?
De leden van de SP-fractie missen in dit wetsartikel dat ook voor
werkende mensen met partner met een dwarslaesie, spierziekte en
psychische aandoening ook recht op kinderopvangtoeslag komt. En dat is
in november 2019 wel toegezegd door de toenmalige Staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid3. Hoe gaat de regering dit herstellen?
Voorts wijzen de leden van de SP-fractie erop dat in de situatie dat een
partner ongeneeslijk ziek is en niet meer werkt, ook het recht op kinderopvangtoeslag kan vervallen. De toenmalige Staatssecretaris van SZW
verwees deze mensen naar de gemeente voor een sociaal medische
indicatie (smi), maar daarvan is het niet zeker of die die ook verschaft. Er
zou onderzoek worden gedaan naar het toekennen van smi’s, is dat
inmiddels gereed? Er is gezegd «het kan niet de bedoeling zijn», wat is die
uitspraak waard geweest?
De leden van de SP-fractie vinden het echt stuitend dat in de wet enkel
opname in het verpleeg- of verzorgingshuis is opgenomen. Er is
toegezegd dat het zou gaan om mensen met een indicatie voor de Wet
langdurige zorg (Wlz). De leden wijzen erop dat op 5 november 2019
tijdens het mondelinge vragenuur op deze wijze is geredeneerd. Dit zou
betekenen dat ook partners die thuis wonen met een indicatie voor
dagbesteding via de Wlz ook als «afwezig» zouden moeten worden
bestempeld. Tot nu toe redeneert de Belastingdienst/Toeslagen dat het
hebben van dagbesteding geen werk is en daardoor komt de partner van
iemand met een Wlz indicatie dus thuis te zitten. De leden van de
SP-fractie vinden het onverklaarbaar dat als de Staatssecretaris van
Sociale Zaken iets toezegt dit dan niet in de wet terecht komt.
2.2.2 Onverzekerdheid partner
De leden van de fractie van D66 vragen wat de mogelijkheden zijn om de
zorgtoeslag direct uit te betalen aan de zorgverzekeraar in plaats van aan
de zorgverzekerde.
3. Uitvoerings- en handhavingsaspecten
De leden van de PVV-fractie merken op dat de Belastingdienst signaleert
dat diverse maatregelen zeer ingrijpend zijn en dat risico bestaat op
procesverstoringen en incidenteel de nodige inzet van extra fte’s vergt.
Welke stappen kan de regering nemen om de door de Belastingdienst
3

RTL Nieuws, «Geen kinderopvangtoeslag door ziekte; dit is zo onrechtvaardig», 30 november
2019, https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/4940251/geen-kinderopvangtoeslag-doorziekte-dit-zo-onrechtvaardig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

21

gesignaleerde gevolgen van de maatregelen zo veel mogelijk te
mitigeren?
De leden van de CDA-fractie vragen naar de reden van de structurele
uitvoeringskosten voor de maatregel om geen kleine terugvorderingen
meer te innen.
In de uitvoeringstoets signaleert de Belastingdienst dat een partner na
ontslag uit een verpleeghuis niet altijd in staat is voor de kinderen te
zorgen. De leden van de CDA-fractie vragen of dit betekent dat de partner
dan na ontslag alsnog de kinderopvangtoeslag kwijtraakt of dat er
maatwerk mogelijk is in dergelijke situaties.
De leden van de fractie van D66 vragen op welke wijze voordelen voor de
uitvoering, zoals de mogelijkheid dat bezwaar en beroep in een bepaalde
mate wordt voorkomen door eerder in dialoog te gaan met burgers, wordt
meegenomen in het overzicht van uitvoeringskosten.
De leden van de fractie van D66 constateren dat deze voorgestelde
aanpassingen veel vragen van de Belastingdienst wat betreft uitvoerbaarheid. Wat is de verandercapaciteit is van de Belastingdienst wanneer
op termijn wordt overgegaan naar een nieuw stelsel? In welke mate zullen
beleidskeuzes worden beïnvloed door de uitvoeringsbeperkingen bij de
Belastingdienst en kan daar nu al meer inzicht in worden gegeven? Kan
ook worden ingegaan op de vraag hoe een nieuw stelsel juist kan
bijdragen aan een betere uitvoerbaarheid?
De leden van de GroenLinks-fractie uiten hun zorgen over de kanttekeningen die de Raad van State plaatst bij de intensiveringen die voor de
Belastingdienst zelf begroot zijn als gevolg van de inzet op een menselijke
maat. Zij wijzen erop dat er niet enkel sprake is van een afruil tussen meer
risico’s enerzijds en de beoogde voordelen anderzijds, maar dat het van
groot belang is dat de regering zelf de juiste randvoorwaarden voor de
Belastingdienst schept om de onderhavige wijzigingen operationeel door
te kunnen voeren. Zij vragen de regering daarom te reflecteren op de
kritische houding van de Raad van State op dit punt en het begrootte
bedrag aan intensiveringen voor de Belastingdienst zelf explicieter te
onderbouwen, gegeven die kritische houding.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering naar de mate
waarin een mogelijke toename van complexiteit van rechtszaken de
capaciteitswinst die door de Belastingdienst zelf behaald wordt door een
afnemend aantal zaken tenietdoet.
De leden van de SP-fractie vragen een toelichting op het feit dat de kosten
van de codificatie zo hoog zijn. Voorts vragen de leden een toelichting
waarom de kosten op de begroting van de Uitvoeringsorganisatie Herstel
Toeslagen (UHT) terecht komen? De leden van de SP-fractie wijzen de
regering erop dat beloofd was dat deze organisatie er zou zijn voor het
compenseren en herstellen van gedupeerden in de toeslagenaffaire.
Waarom kiest de regering ervoor om deze toch al zwaar belaste uitvoeringsorganisatie ook deze taak in de schoenen te schuiven? Kan de
regering aangeven waarom UHT en niet het onderdeel Toeslagen deze
kosten voor rekening neemt?
4. Gevolgen voor de regeldruk
–

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

22

5. Budgettaire aspecten
De leden van de CDA-fractie vragen welk deel van de kosten voor de
aanpassingen in het partnerbegrip komt door het niet meer met terugwerkende kracht aanmerken van partners. Kan de regering daarbij aangeven
hoe groot de budgettaire effecten zijn voor de verschillende toeslagen
apart?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen vanaf welk moment de door
de regering in memorie van toelichting genoemde «complexiteitsreductie» ook tot kostenbesparingen voor de uitvoering leidt. Kan de burger
rekenen op besparingen in de vorm van tijd en inspanning en kan dit
gekwantificeerd worden?
6. Gevolgen voor het Europese recht, staatssteun en
grondrechten
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de regering van mening is
dat er geen Europeesrechtelijke aspecten zijn aan het verplicht delen van
data met de Belastingdienst door derden? Kan de regering hierop een
toelichting geven?
De leden van de SP-fractie zijn hogelijk verbaasd dat er geen gevolgen zijn
voor het EU-recht aangaande het Europees Verdrag van de Rechten van
de Mens, voornamelijk op de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer
en privacy.
De leden van de SP-fractie vragen de regering om het onderdeel van de
wet dat ziet op de verplichte gegevensdeling voor te leggen aan privacyjuristen, ook gezien het harde oordeel van de Autoriteit Persoonsgegevens.
7. Doenvermogen
De leden van de fractie van D66 verwelkomen dat de regering in dit
wetsvoorstel uitvoerig ingaat op de gevolgen van deze maatregelen voor
het doenvermogen en dat de oplossingsrichtingen zijn voorgelegd aan
sociaal-maatschappelijke organisaties die hier veel kennis over hebben.
Zij vragen of deze sociaal-maatschappelijke organisaties nog verbeterpunten hebben aangedragen die niet zijn overgenomen. De leden van de
fractie van D66 constateren daarbij overigens wel dat er ter consultatie
van de wetgeving niet direct met de burgers gesproken. Waarom is niet
ook met ouders en toeslaggerechtigden zelf in gesprek gegaan? De leden
van de fractie van D66 vinden het belangrijk dat het burgerperspectief in
ogenschouw wordt genomen en vragen of er niet plan van aanpak moet
komen voor alle uitvoeringsorganisaties van het Rijk
De leden van de SP-fractie hebben goede nota genomen van de opmerkingen van de Adviescollege Toetsing Regeldruk dat er niet met de
burgers is gesproken over dit wetsvoorstel. Wat zijn de overwegingen
geweest van de regering om dat bij dit voorstel niet te doen? Wat wordt er
nu precies verwacht van burgers en bedrijven bij dit wetsvoorstel?
Kan de regering uitleggen wat precies bedoeld wordt met de formulering:
«Met dit wetsvoorstel kunnen daarnaast derden worden verplicht om
spontaan gegevens te leveren». Wordt gedoeld op het naar eigen inzicht
vrijwillig kunnen aanleveren van gegevens, als een soort informatie of
tiplijn? Of wordt bedoeld dat op regelmatige tijdstippen de volledige
betalingsgegevens van opvangverleners en betrokkenen in de kindertoeslagketen spontaan – dus zonder voorafgaand daartoe strekkend specifiek
informatieverzoek van de overheid – worden aangeleverd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

23

De leden van de SP-fractie vragen wat de regering voorstelt dat een
burger moet doen als hij zijn kinderopvangorganisatie opdracht wil geven
om, onder zijn Europese grondrechten, geen ongeoorloofde derdenverstrekking te doen aan de belastingdienst. De nu bekende signalen zijn
dat de kinderopvangorganisaties onder verwijzing naar de lagere
regelgeving nul op het rekest geven. Waarom is niet voorzien in een
opt-out voor burgers die hun grondrechten wensen te behouden? Hoe
verwacht de regering praktisch gezien dat kinderopvangorganisaties de
burger informeren?
8. Verwerking van persoonsgegevens
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering de gegevensbeschermingseffectbeoordeling aan de Kamer kan doen toekomen die voor deze
wet wordt uitgevoerd.
De leden van de SP-fractie merken op dat, doordat de regering de
toelichting op de noodzaak van het delen van persoonsgegevens op een
grote schaal verwerkt in de artikelsgewijze toelichting, het onbevredigend
is. Voor het overige wordt verwezen naar de eerdere vragen onder 2.1.7,
6. en 7.
9. Artikel 3.1 Comptabiliteitswet
–
10. Advies en consultatie
–
11. Evaluatieparagraaf
–
II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel II
De leden van de CDA-fractie constateren dat de regering in de toelichting
aangeeft dat verduidelijkt wordt dat de ouder de kosten voor kinderopvang daadwerkelijk betaald moet hebben om aanspraak te kunnen
maken op kinderopvangtoeslag. Zij vragen de regering waarom dat
verduidelijkt moest worden. Er bestaat toch helemaal geen twijfel over dat
ouders die geen kosten gemaakt hebben voor kinderopvang geen recht
hebben op kinderopvangtoeslag? De leden van de CDA-fractie merken ook
hier op dat de formulering van de regering ook zo gelezen zou kunnen
worden dat de alles-of-nietsbenadering juist wordt ingevoerd; want het
lijkt alsof er staat dat ouders eerst de gehele kosten van kinderopvang
moeten betalen en dat vervolgens een aanspraak op kinderopvangtoeslag
ontstaat.
Verder geeft de regering aan dat de Belastingdienst/Toeslagen de
kinderopvangtoeslag kan vaststellen naar rato van de kosten die de ouder
daadwerkelijk heeft betaald. De leden van de CDA-fractie vragen de
regering vanwege de hier gebruikte formulering of sprake is van een
kan-bepaling. Is het aan de inspecteur om te bepalen of er naar rato of
geheel wordt teruggevorderd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

24

Artikel VI, onderdeel J
De leden van de SP-fractie vinden het opmerkelijk dat de regering de
maatregel dat administratieplichtigen gevraagd kunnen worden om
informatie aan te leveren bij de artikelsgewijze toelichting zo uitgebreid
wordt toegelicht. De leden van de SP-fractie hadden de toelichting in het
algemene gedeelte van de memorie van toelichting meer op zijn plaats
gevonden. En wel om de reden dat uit de toelichting blijkt dat het hier
uitdrukkelijk gaat om een manier om fraude op te sporen. En de leden van
de SP-fractie vinden de uitvraag van informatie disproportioneel omdat er
andere manieren zijn om tot informatie over de opvanguren van kinderen
te komen teneinde te onderzoeken of de kinderopvangtoeslag rechtmatig
verstrekt is.
De regering voert aan dat uit onderzoeken naar het «doenvermogen» van
mensen is gebleken dat de regeling ingewikkeld is. Dat erkennen de leden
van de SP-fractie. De vraag is of het daarom gerechtvaardigd is dat de
Belastingdienst/Toeslagen op grote schaal informatie kan opvragen van
mensen die van kinderopvang gebruik maken. Het antwoord luidt
ontkennend. Gerichte uitvraag van informatie hoort bij twijfel bij de
toeslaggerechtigde te gebeuren. Dat dit in het verleden fout ging, lag vaak
niet aan degene die informatie aanleverde, maar juist aan de verwerking
bij de Belastingdienst/Toeslagen. Erkent de regering dit? Kan zij het
antwoord toelichten?
De leden van de SP-fractie vragen zich af of de regering heeft afgewogen
dat het verwerken van gegevens in algoritmes risico’s meebrengt? Kan zij
het antwoord toelichten?
De leden van de SP-fractie vragen hoe vaak er een verzoek om het
(verplicht) leveren van informatie door derden heeft geleid tot een
succesvolle afronding van een fraudezaak. Hoe wordt er omgesprongen
met de Algemene verordening gegevensbescherming in zo een gegevens
uitvraag?
De leden van de SP-fractie vragen welke risico’s de regering ziet dat er op
basis van foutief aangeleverde informatie door derden besluiten worden
genomen aangaande het recht op kinderopvangtoeslag. Op welke wijze
gaat de Belastingdienst/Toeslagen in zo een situatie de rechtsbescherming
van de toeslagaanvrager waarborgen? Zal zij te allen tijde de geleverde
informatie waarop zij haar bevindingen baseert zal openbaren aan de
toeslaggerechtigde? De leden van de SP-fractie horen graag een uitgebreide toelichting op deze vragen.
Tot slot vinden de leden van de SP-fractie dat de regering drogredenen
aanvoert voor deze grote inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van
mensen en het eerbiedigen van hun privacy. De regering zegt dat, ómdat
het doenvermogen laag is én omdat het de menselijke maat zou dienen,
voortaan derden gevraagd zal worden om gegevens. Wat als iemand
tegen de kinderopvangorganisatie zegt dat gegevens niet gedeeld mogen
worden? Wie heeft dan het recht op de persoonsgegevens?
BIJLAGE Uitvoeringstoetsen
–
BIJLAGE Advies ATR
–

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

25

BIJLAGE Advies AP
De leden van de SP-fractie vragen de regering waarom zij zowel de
Autoriteit Persoonsgegevens als de Kamer niet uitlegt waarom het
noodzakelijk is de gegevensdeling te verplichten. Waarom legt de regering
naast zich neer dat dit een inbreuk is op de persoonlijke levenssfeer, de
Grondwet en verdragen?
BIJLAGE Advies RvS
–
OVERIG
De leden van de VVD-fractie menen dat, als we echt toe willen naar een
menselijk systeem, we dan voortdurend het toeslagenstelsel zullen
moeten verbeteren. Zij vragen dus ook welke verbeteringen buiten dit
wetsvoorstel de regering voornemens is door te voeren. Zij vragen ook op
welke manier deze vereenvoudiging tegemoet komt aan de vraag van het
lid Lodders (VVD) om de rechten van de belastingbetalers te versterken
(Aanhangsel van de Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 2682).
Graag ontvangen zij van de regering een uitgebreide toelichting op dit
punt.
De leden van de VVD-fractie zijn een voorstander van de voorgestelde
vereenvoudiging. De leden vragen tegelijkertijd of er voor uitvoeringsorganisaties voldoende mogelijkheden overblijven om mensen die willens
en wetens frauderen aan te pakken. Kan de regering hier een toelichting
op geven?
De leden van de VVD-fractie vragen in algemene zin op alle onderdelen
van het Belastingplan 2021 afzonderlijk een overzicht van de gevolgen van
het Belastingplan voor de verschillende uitvoeringsorganisaties: welke
taken krijgen deze organisaties erbij? Op basis van welke beoordeling is
duidelijk geworden dat dit zonder gevolgen een extra taak kan zijn voor de
betreffende uitvoeringsorganisatie? Hebben de uitvoeringsorganisaties
meegekeken naar het ontwerp en de specifieke uitvoering van de
regeling? Zo ja, waar blijkt dit uit? Zo nee, waarom niet?
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan reageren op de
vragen en de opmerkingen van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB).
NOTA VAN WIJZIGING
1. Algemeen
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de nota van
wijziging op onderhavig wetsvoorstel. Deze leden achten het positief dat
er een oplossing is gevonden voor het probleem dat een van beide
partners een vrijheidsbenemende straf uitzit. Het is zeer onwenselijk dat
een ouder met een partner die naar de gevangenis moet, stopt met
werken dan wel schulden opbouwt, omdat de ouder de gehele kosten van
de kinderopvang zelf moet dragen.
1.1 Uitzondering arbeidseis
De leden van de CDA-fractie begrijpen, gezien het doel van de versoepeling van de arbeidseis, niet waarom gekozen is voor een termijn van
een jaar. Dat betekent dat een ouder met een partner die veroordeeld is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

26

tot een jaar gevangenisstraf gedurende de periode van die straf alle
kosten van de kinderopvang nog steeds zelf moet betalen. De regering
geeft aan dat omdat de partner die in detentie zit geen arbeid verricht, hij
of zij wettelijk verondersteld wordt voor het kind te kunnen zorgen, maar
dat een ouder die gedetineerd is daar niet toe in staat is.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering waarom dit alleen het
geval zou zijn als de ouder of de partner veroordeeld is tot een straf van
meer dan een jaar. Ook de partner die veroordeeld is tot een gevangenisstraf van een jaar of korter kan nog steeds niet vanuit de gevangenis de
zorg voor de kinderen op zich nemen. Bij een zeer korte gevangenisstraf
kan de andere ouder nog verlofuren inzetten en is het effect op het
jaarlijkse recht op kinderopvangtoeslag mogelijk beperkt. Is de regering
bereid om de grens te verlagen tot langer dan een maand, of hooguit
twee maanden? Heeft de regering ook overwogen om een onderscheid te
maken tussen detentie in een zeer open instelling waar overdag nog
gewerkt kan worden en de gewone detentie waarbij niet gewerkt kan
worden?
De motivering dat de grens van een jaar aansluit bij de reeds bestaande
uitzondering voor de huurtoeslag achten de leden van de CDA-fractie niet
overtuigend. De uitzondering in de huurtoeslag is immers bepalend voor
de hoogte van het inkomen, maar bij de kinderopvangtoeslag gaat het
niet om de hoogte van het inkomen, maar om de arbeidseis.
De leden van de fractie van D66 vragen waarom niet alle voorgestelde
aanpassingen van het rapport «toeslagpartners tegen wil en dank» (een
alleenstaande ouder die (tijdelijk) inwoont bij familie of vrienden, een van
de partners die in een verpleeghuis of instelling is opgenomen, een van
de partners die in het buitenland woont) zijn opgenomen in dit
wetsvoorstel. De leden van de fractie van D66 vragen hoe de regelgeving
uitwerkt wanneer een van de toeslagpartners chronisch ziek is. Zij vragen
waarom pas bij een jaar in detentie de toeslagpartner buiten beschouwing
wordt gelaten, terwijl deze wet juist ook regelt dat partners als toeslagpartners worden aangemerkt voor een deel van het jaar. Anders gezegd:
waarom geldt de regelgeving niet voor partners waarvan een van de
partners voor elf maanden in detentie zit? Werkt dan ook niet de regelgeving hard uit?
De leden van de fractie van D66 vragen wat de stand van zaken is van de
Verzamelwet kinderopvang.
De leden van de fractie van D66 vragen naar voorbeelden waarbij
terugvordering onredelijk, onbillijk of onevenredig wordt geacht.
De leden van de SP-fractie zien dat er een uitzondering op de arbeidseis
wordt opgenomen in de wet kinderopvang, artikel 1.6. Zij vragen zich af
hoe dit zich verhoudt tot het oorspronkelijke voorstel dat juist in de Awir
wijzigt dat opname in een verpleeghuis betekent dat iemand niet meer als
partner wordt aangemerkt?
De leden van de SP-fractie begrijpen dat er een «Verzamelwet Kinderopvang» zal worden ingediend, waarbij zal worden ingegaan op de
situatie van iemand met een partner die een Wlz-indicatie voor 24-uurs
zorg. De leden van de SP-fractie vragen de regering om een heldere wet.
Waar wordt wat nu precies gewijzigd om te regelen dat een «afwezige»
partner niet meetelt in de beoordeling om recht op kinderopvangtoeslag
te krijgen?
Voorts hebben de leden van de SP-fractie bedenkingen bij de aanvulling
om mensen met een partner in de gevangenis toe te voegen op het punt
van minimaal een jaar. Waarom wordt daarvoor gekozen? De leden van de
SP-fractie wijzen erop dat als iemand werk verliest er nog drie maanden
recht op kinderopvangtoeslag bestaat. Volgens de SP-leden zou het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

27

logisch zijn als behoud van het recht op kinderopvangtoeslag geldt in
situaties dat de partner voor langer dan drie maanden in detentie zit.
De leden van de SP-fractie zien dat de regering redeneert dat de bedoeling
van de kinderopvangtoeslag is dat een ouder werk en de zorg voor
kinderen kan combineren. Zij vinden het daarom onverklaarbaar dat de
regering toch niet kiest om dit te laten gelden voor alle mensen met een
partner die door omstandigheden niet kan werken. De leden van de
SP-fractie roepen de regering op tot het herstellen van de genoemde
omissies.
1.2 Kosten van invordering
De leden van de SP-fractie steunen het voorstel dat ouders zowel de
kosten van invordering en de rente bij te late betaling (1.3) te repareren in
dit wetsvoorstel. Toch willen zij van de regering weten waarom niet eerder
in beeld is gekomen dat ook deze zaken geregeld dienden te worden in de
wet. Kan de regering een reconstructie geven van de opbouw van de UHT
en het onderzoeken welke wijzigingen in de wet nodig waren? Hierbij zien
de leden van de SP-fractie graag het startpunt van voorbereiding binnen
de Belastingdienst en op het Ministerie van Financiën.
1.3 Herziening beschikking rente bij te late betaling
–
1.4 Precedentwerking
De leden van de SP-fractie wijzen de beperking die de regering rond de
hersteloperatie legt, op grond van uniek en uitzonderlijk, af. De leden
hebben de indruk dat de «uitzonderlijke omstandigheden» die zijn
opgetreden in de toeslagenaffaire niet zo uitzonderlijk zijn. Kan de
regering aangeven of bij het bekend worden van soortgelijke vooringenomenheid bij onderzoeken naar systeemfraude (al dan niet CAF), zowel
binnen Toeslagen als daarbuiten, opnieuw een herstelorganisatie moet
worden opgebouwd, of dat de regering voorziet dat dan teruggevallen
wordt op de regeling die is getroffen voor de gedupeerden van de
kinderopvangtoeslag?
Budgettaire gevolgen
–
Gevolgen voor burgers en bedrijfsleven
De leden van de SP-fractie verzoeken om in te gaan op de afwegingen
rond mogelijke schending van het EVRM en grondrechten van burgers die
onder de voorgestelde wet ingericht wordt, alsook op de vraag of het
bedrijfsleven niet ook het recht zou moeten hebben de medewerking aan
de wet op dezelfde gronden te weigeren. Is denkbaar dat bij gebleken
onrechtmatige datalevering een bedrijf een boete krijgt onder de
Algemene verordening gegevensbescherming wegens ongeoorloofde
dataverstrekking?
Uitvoeringskosten Belastingdienst
–

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

28

II. Onderdeelsgewijs
Onderdeel A
De leden van de CDA-fractie constateren dat de regering in het tiende en
elfde lid een aparte aanspraak opneemt voor ouders van wie een van
beide een vrijheidsbenemende straf uitzit. Zij vragen de regering vanwege
deze aparte aanspraak expliciet te bevestigen dat er alleen recht op
kinderopvangtoeslag bestaat wanneer de partner die geen vrijheidsbenemende straf uitzit aan de arbeidseis voldoet.
Tevens vragen deze leden waarom de regering voor deze wettelijke
vormgeving van de uitzondering is gekozen. Waarom heeft de regering
niet gekozen voor een bepaling dat een ouder dan wel de partner die is
veroordeeld tot een vrijheidsbenemende straf of maatregel gedurende de
periode van die straf of maatregel niet hoeft de voldoen aan de arbeidseis
of bijvoorbeeld geacht wordt te hebben voldaan aan de arbeidseis?
BIJLAGE Advies RvS
–
OVERIGE
De leden van de CDA-fractie constateren dat met deze nota van wijziging
voor een van de schrijnende gevallen binnen de toeslagen die door de
Belastingdienst geconstateerd zijn, een oplossing is gezocht. Zij zijn de
Staatssecretaris van Financiën erkentelijk dat zij ook heeft gekeken naar de
andere cases op de lijst van schrijnende gevallen rondom toeslagen die
door de Belastingdienst zijn bijgehouden (reactie op de motie van de
leden Omtzigt en Van Weyenberg over oplossingen voor de casussen in
het werkdocument van de Belastingdienst; brief van 5 oktober 2020;
2020Z17976). De leden van de CDA-fractie achten het van groot belang dat
de uitwerking van wetgeving in de praktijk wordt gemonitord en zij vragen
de Staatssecretaris of de Belastingdienst dat zou willen blijven doen,
zodat ook bij nieuwe signalen over knelpunten naar een oplossing kan
worden gezocht.
De leden van de CDA-fractie leden hebben nog enkele vragen bij de
geschetste oplossingen.
Het valt hen op dat voor een heel aantal knelpunten met de kennis van nu
ook geen wetswijziging nodig bleek te zijn, maar alleen een beleidswijziging waarin meer ruimte is voor de menselijke maat. Kan de regering
aangeven of de geschetste niet-wettelijke oplossingen ook met terugwerkende kracht gelden voor de schrijnende gevallen?
Met betrekking tot casus nummer vier vragen de leden van de CDA-fractie
naar de situatie dat echtgenoten aantoonbaar niet samenwonen, omdat zij
in een ander land wonen. Bijvoorbeeld omdat de ene echtgenoot zou
gaan immigreren, maar waarbij dat toch niet doorgaat. Vaak leidt dit tot
beëindiging van het huwelijk, maar daar kunnen jaren overheen gaan.
Bestaat er in dit geval recht op zorgtoeslag, huurtoeslag of kinderopvangtoeslag en waar is dat van afhankelijk?
De leden van de CDA-fractie vragen met betrekking tot de update bij casus
nummer acht of er met de invoering van artikel 13b Awir iets veranderd is
in het oplossen van dit schrijnende geval. Of is artikel 13b Awir alleen de
vertaling van artikel 3:4 Awb, zoals deze leden begrepen hadden uit de
memorie van toelichting op de Wet hardheidsaanpassing Awir?
Casus nummer twaalf gaat over beurspromovendi. De leden van de
CDA-fractie zijn blij dat de beurspromovendus van de Belastingdienst
uitsluitsel kan krijgen, maar als uitsluitsel betekent dat de beurspromo-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

29

vendus geen recht heeft op kinderopvangtoeslag is deze nog steeds niet
geholpen. Het ontgaat de leden van de CDA-fractie ook geheel wat de
logica is dat beurspromovendi geen recht hebben op kinderopvangtoeslag, terwijl zowel studenten als promovendi die in dienst zijn wel recht
hebben op kinderopvangtoeslag. Als de beurspromovendus naar het
oordeel van de Belastingdienst geen dienstbetrekking heeft, waar is dan
wel sprake van? Een vrijwilligersvergoeding? Deelt de regering de mening
van de leden van de CDA-fractie dat een beurspromovendus met kinderen
hierdoor belemmerd wordt om te promoveren, omdat zonder kinderopvangtoeslag de kans groot is dat hij of zij de werkzaamheden moet
staken?
Met betrekking tot het antwoord op casus nummer 13 vragen de leden
van de CDA-fractie welke verlofuren er niet onder het arbeidscontract
vallen en bij nummer 14 willen deze leden graag weten in welke gevallen
achteraf blijkt dat iemand niet aan de doelgroepenstatus voldeed. Is dat
bijvoorbeeld als iemand een inburgeringstraject volgt, maar de inburgeringstoets niet haalt?
Voor de uitzonderingen in de huurtoeslag wordt de termijn verlengd
waarin de toeslaggerechtigde beroep kan doen op deze uitzonderingen. In
casus nummer 15 wordt vermeld dat de Nationale ombudsman geadviseerd heeft om belanghebbenden in de definitieve beschikking te wijzen
op deze uitzonderingen. Heeft de regering dit advies overgenomen?
Met betrekking tot de huurtoeslag bij recreatiewoningen, dit is casus
nummer 17, vragen de leden van de CDA-fractie welke lijn duidelijk is
geworden uit de jurisprudentie van de Raad van State en of dit gelijk is
aan de hypotheekrenteaftrek.
Kan de regering voorts een nadere toelichting geven bij casus nummer
21? Waarom wordt in geval van beëindiging medebewoning het inkomen
van de vertrekkende bewoner bij het inkomen van de zittende bewoner
opgeteld?
De leden van de CDA-fractie merken tot slot op dat de leden de oplossing
bij casus 25 niet voldoende lijkt. Want in hoeveel gevallen is er nu sprake
van verschoonbaarheid? Juridisch gezien is dat heel beperkt. De leden
van de CDA-fractie wijzen daarbij op de praktijk dat mensen te laat
bezwaar maken, juist omdat ze contact hebben opgenomen met de
Belastingdienst. Mensen bellen eerst met de BelastingTelefoon, maar
krijgen lang niemand te pakken. Mogelijk krijgen ze te maken met onjuiste
antwoorden of met belafspraken die voor vertraging zorgen of niet
nagekomen worden. Toeslaggerechtigden zijn vaak niet op de hoogte dat
je pro forma bezwaar kunt maken om de termijn van zes weken zeker te
stellen. Is er ruimte voor overschrijding van de termijn indien mensen in
gesprek zijn met de Belastingdienst of kan de Belastingdienst mensen in
deze situatie wijzen op het pro forma bezwaar? Kan de regering aangeven
wat in de casus bedoeld wordt met «vaktechnische escalatietermijnen
gebruiken voor borging»?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 574, nr. 5

30