Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

70
Vragen van de leden Bergkamp (D66) en Van der Staaij (SGP) aan de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht «Te
weinig verpleging voor mensen die thuis willen sterven: «Dieptepunt in zorg»»
(ingezonden 21 september 2017).
Antwoord van Staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 27 september 2017).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Te weinig verpleging voor mensen die thuis
willen sterven: «Dieptepunt in zorg»»?1 Hoe beoordeelt u dit bericht?
Antwoord 1
Ja, ik ben bekend met dit bericht.
Ik betreur het dat uit dit bericht blijkt dat één op de vijf deelnemende
instellingen aangeeft dat zij het afgelopen jaar problemen hebben ondervonden bij het regelen van palliatieve terminale zorg thuis voor hun patiënten.
Vraag 2
Krijgt u ook signalen binnen dat patiënten moeten worden opgenomen in of
niet ontslagen kunnen worden uit ziekenhuizen of hospices, omdat ze thuis
niet de zorg kunnen krijgen die ze nodig hebben? Zo ja, wat gaat u hieraan
doen? Deelt u de mening dat wanneer mensen niet meer thuis kunnen
sterven wegens een tekort aan verpleegkundigen dit een dieptepunt is? Zo ja,
welke stappen neemt u om dit te voorkomen?
Antwoord 2
Bij het praktijkteam palliatieve zorg zijn het afgelopen jaar in totaal 17
meldingen binnengekomen waaruit bleek dat palliatieve terminale zorg thuis
niet geregeld kon worden. Zeven van deze meldingen heb ik deze zomer
ontvangen. Een tekort aan personeel of het bereiken van het budgetplafond
zijn vaak de oorzaak.
Dat budgetplafonds of ontoereikende afspraken in de inkoop de oorzaak zijn
van de knelpunten, vind ik onacceptabel. Voor palliatieve terminale zorg thuis
zijn de randvoorwaarden voor een adequate zorginkoop namelijk goed

1

ah-tk-20172018-70
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

https://www.rtlnieuws.nl/gezondheid/te-weinig-verpleging-voor-mensen-die-thuis-willensterven-dieptepunt-in-zorg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

geregeld. Zo bleek uit het rapport «Palliatieve zorg op maat» van de NZa2 dat
er geen bekostigingsknelpunten zijn voor de wijkverpleging waarvoor
regelgeving moest worden aangepast. Wel kwamen er uit het rapport enkele
knelpunten naar voren die ondervangen konden worden door informatievoorziening. Ik heb daarin voorzien via de Informatiekaart Palliatieve Zorg3 waarin
aan zorgprofessionals duidelijkheid wordt geboden over de financiering van
palliatieve terminale zorg.
Ook zijn landelijk voldoende middelen beschikbaar voor de wijkverpleging. Zo
was er afgelopen jaar sprake van een onderuitputting van het budgettair
kader wijkverpleging. Voor 2018 zal het budgettair kader verder toenemen. Dit
geeft ruimte om ook het komende jaar aan de toenemende vraag naar
wijkverpleegkundige zorg tegemoet te komen. In het bestuurlijk akkoord
wijkverpleging hebben de partijen bovendien afgesproken specifiek aandacht
te hebben voor de kwetsbare groepen, waaronder ook de palliatieve
terminale zorg.
Mocht het budget toch tot problemen leiden, dan kan dat gemeld worden bij
het meldpunt van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). De NZa heeft mij
laten weten dat zij naar aanleiding van de berichtgeving contact opnemen
met RTL-nieuws, V&VN en Buurtzorg om het signaal verder te onderzoeken.
Op basis daarvan zal de NZa besluiten of en zo ja welke acties nodig zijn.
Als tweede oorzaak komt uit de 17 signalen die het praktijkteam heeft
ontvangen, het tekort aan personeel naar voren. Het is bekend dat de vraag
naar wijkverpleegkundigen groter is dan het aanbod.
Het is goed om te zien dat de instroom in de opleiding tot hbo verpleegkundige sterk toeneemt. In 2014 was de instroom ruim 5.000 studenten. In 2016
was dit 6.500. Dit jaar gaan hogescholen nog eens 2.000 studenten meer
opleiden.
In juli van dit jaar hebben we met partijen rond de zorg voor ouderen
afspraken gemaakt in de Arbeidsmarktagenda 2023 aan het werk voor
ouderen.VWS steunt deze agenda met € 347 miljoen voor op-, bij- en
nascholing van nieuwe medewerkers, beeldvorming en loopbaanadvies.
Daarnaast werken partijen op landelijk en regionaal niveau samen aan het
behoud van mensen voor de sector en het gebruik van innovatie en
technologie. Tot slot hebben partijen met de Ontwikkelagenda Wijkverpleging
afspraken gemaakt gericht op kwaliteit van zorg, arbeidsmarkt en opleiden,
substitutie en sterkere samenwerking.
Vraag 3
Wat is op dit uw moment rol in de gesprekken tussen de diverse partijen,
zoals beschreven in het rapport «Palliatieve zorg op maat» van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), en hoe verlopen deze gesprekken?
Antwoord 3
Naar aanleiding van het rapport «Palliatieve zorg op maat» organiseert de
NZa in het kader van de toekomst van de bekostiging van palliatieve
terminale zorg begin 2018 ronde tafelgesprekken met experts en direct
betrokkenen. In deze gesprekken staat het doen van suggesties ten aanzien
van verandering van de bekostiging centraal. Ik vind het goed dat de NZa
deze rol op zich neemt.
Daarnaast is uit het rapport naar voren gekomen dat er soms knelpunten in
de regio zijn, waarvoor gesprekken met partijen op regionaal niveau worden
gevoerd. Het gaat hierbij om gesprekken met transferverpleegkundigen in het
ziekenhuis, lokale hospices of thuiszorgorganisaties. Het praktijkteam
palliatieve zorg is bij deze gesprekken betrokken. Hierbij roept het praktijkteam op tot lokale samenwerking.
Vraag 4
Kunt u toelichten of de kwaliteit van de palliatieve zorg voor patiënten onder
druk staat, gezien het feit dat de NZa concludeert dat onnodige, onwenselijke
en vertraagde overplaatsingen niet in het belang van de patiënt zijn? Bent u
voorts bereid om verder onderzoek te doen naar de knelpunten in de

2
3

https://www.nza.nl/1048076/1048181/Rapport_palliatieve_zorg_op_maat.pdf
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brochures/2017/02/27/informatiekaart-palliatievezorg-voor-professionals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

palliatieve zorg om deze kwaliteit te waarborgen? Zo ja, wanneer worden wij
over dit onderzoek geïnformeerd? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Onnodige en onwenselijke overplaatsingen zijn inderdaad niet in het belang
van de cliënt. Op zich betekent dat nog niet dat de kwaliteit van de palliatieve
zorg onder druk staat; de NZa geeft immers aan dat deze internationaal
gezien op een hoog niveau staat en dat mensen over het algemeen heel
tevreden zijn over de zorg die zij aan het einde van hun leven ontvangen. In
dit geval gaat het dus om kwalitatief goede zorg die niet op de plek van
voorkeur kan worden gegeven.
Ik ben bereid om langs drie sporen verder onderzoek te doen naar de
knelpunten in de palliatieve zorg, namelijk:
– Knelpunten in de regio worden actief ondersteund vanuit het praktijkteam
palliatieve zorg zolang dit nodig is;
– Samen met de NZa werk ik aan de uitvoering van de acties die uit het
rapport «Palliatieve zorg op maat» naar voren zijn gekomen. Zo zullen er
begin 2018 ronde tafel gesprekken met het veld worden georganiseerd.
– Samen met betrokken partijen zal ik meedenken over passende implementatie van kwaliteitskader palliatieve zorg, wat op dit moment in ontwikkeling is.
Vraag 5
Is het mogelijk dat deze signalen wijzen op onvoldoende inkoop van
palliatieve zorg door de zorgverzekeraars? Bent u bereid onderzoek te doen
naar dit mogelijke verzuim van de zorgplicht? Zo ja, wanneer wordt de Kamer
over dit onderzoek geïnformeerd? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Palliatieve terminale zorg valt onder de aanspraak wijkverpleging. Ik heb geen
reden om aan te nemen dat palliatieve terminale zorg niet voldoende wordt
ingekocht. Uit de NZa monitor wijkverpleging over 2016 kwam bovendien
kwam naar voren dat de inkoop voldoende geborgd is.
Wanneer gedurende het jaar blijkt dat het budget in de regio onvoldoende is,
is het aan de zorgaanbieder hier tijdig over in gesprek te gaan met de
zorgverzekeraar. De zorgverzekeraar heeft vervolgens in het kader van de
zorgplicht de verantwoordelijkheid bij te contracteren waar dat nodig is.
Om dit te vergemakkelijken zie ik dit jaar ook goede voorbeelden bij
verzekeraars die bijvoorbeeld specifiek voor palliatieve terminale zorg geen
budgetplafond of een groeipercentage meenemen in de inkoop. Dit vind ik
positieve ontwikkelingen.
Ook het aankomende jaar zal de NZa monitoren hoe de inkoop over 2017 is
verlopen. De resultaten van dit onderzoek verwacht ik in het voorjaar van
2018.
Vraag 6
Deelt u de mening dat mensen er altijd voor moeten kunnen kiezen thuis te
sterven onder de juiste begeleiding? Hoe gaat u daar op toezien?
Antwoord 6
Ik vind het van belang dat het levenseinde met respect, liefdevolle aandacht
en goede zorg wordt omgeven. De behoefte van mensen die hiermee te
maken hebben, is hierbij leidend. Daarbij zou iedere persoon in de laatste
levensfase de keuze moeten krijgen om thuis te sterven als hij of zij dat wil.
Uiteraard moet dit wel verantwoord zijn. De betrokken zorgprofessional is in
staat om te beoordelen of dit het geval is.
Ik houd de vinger aan de pols door zolang dit nodig is het praktijkteam
palliatieve zorg in stand te houden. Van daaruit kunnen problemen in de
regio actief en direct worden opgelost. Daarnaast kunnen mensen – wanneer
het niet lukt om de palliatieve terminale zorg te regelen en de zorgverzekeraar
ook geen actie onderneemt – een melding doen bij het meldpunt van de NZa.
De NZa zal indien nodig partijen actief aanspreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3