Naar een effectieve en toekomstbestendige opsporing
Een eerste voortgangsnota
Juni 2016
1. Inleiding
In de zomer van 2015 heeft de minister van Veiligheid en Justitie de politie de opdracht gegeven om binnen de kaders van de herijking realisatie nationale politie - in te zetten op het fundamenteel
1
verhogen van de kwaliteit van de opsporing . Politie en Openbaar Ministerie (OM) benadrukken dat
ook zij verbetering van de opsporing - los van de politieke aanleiding - een urgente gezamenlijke
2
opdracht vinden voor de komende jaren . Een recent door politie, OM en Politieacademie opgeleverde
3
sterkte- en zwakteanalyse van de opsporing heeft beide organisaties versterkt in deze opvatting. De
analyse is gebaseerd op onderzoeksrapporten en gesprekken met een brede groep mensen binnen
en buiten politie en OM. Deze deelnemers werden uitgenodigd om kritisch te zijn. Politie en OM
hebben zichzelf goed de maat genomen en dat leverde regelmatig buikpijn op.
Hoewel er voldoende reden is om trots te zijn op de opsporing, het lukt de politie immers steeds beter
om inventief te rechercheren op criminaliteit waar de samenleving veel last van heeft waaronder
levens-en geweldsdelicten, zijn er ook knelpunten. De analyse maakt zichtbaar dat het vakmanschap
in de breedte onvoldoende geborgd is en dat het elkaar daarop aanspreken strandt in een cultuur van
vrijblijvendheid. Daarnaast zijn professionals boos en gefrustreerd over de inefficiënte toerusting voor
hun werk en het feit dat de organisatie vernieuwingen onvoldoende opvolgt en goed implementeert.
Ook is de organisatie onvoldoende adaptief, wendbaar en tot veranderen in staat. Dit zijn belangrijke
knelpunten die politie en OM de verplichting geven om met gedegen en duurzame oplossingen te
komen. Politie en OM beseffen terdege dat hiervoor andere interventies dan de gebruikelijke nodig
zijn.
Het veiligheidsvraagstuk en daarin de bestrijding van criminaliteit vraagt om een gezamenlijke aanpak,
geregisseerd vanuit de (lokale) driehoek. Deze aanpak, waarin het lokale bestuur samen met politie
en OM participeert, wint de komende jaren aan belang. Een kwalitatief goede opsporing is daarbij
essentieel. De politie werkt daarbij – in verbinding met het gezag – met andere partners en burgers
die een bijdrage kunnen leveren aan de aanpak van criminaliteit. Werken van wijk tot wereld betekent
dat zowel het gebiedsgebonden politiewerk als de opsporing over de gehele linie plaats vindt.
Opsporing start op het (laagste) lokale niveau – in de buurt of wijk via het basisteam – en is naadloos
verbonden met de opsporing op regionaal, nationaal of internationaal niveau. Opsporing in de
breedste zin van het woord begint dus in de wijk.
4

In het verbeteren van de opsporing is een rol weggelegd voor alle medewerkers bij de politie . De
politie bevindt zich in de haarvaten van de samenleving en kan putten uit een gouden bron van
informatie als het gaat om het anticiperen op wensen en veranderingen.
Politie en OM delen de opvatting dat het verbeteren van de kwaliteit van de opsporing een grote
opgave is voor een politieorganisatie die dagelijks te maken heeft met grote operationele druk en een
financieel tekort, zoals in deze inleiding verder wordt toegelicht. Deze opgave slaagt als minister,
politie, OM, openbaar bestuur en andere partners gezamenlijk optrekken, met inachtneming van
ieders verantwoordelijkheid. Er zijn andere dan gebruikelijke interventies nodig. Een belangrijke
randvoorwaarde wordt ingevuld door de opsporing te verbeteren vanuit een gedragen
veranderstrategie (bottom-up binnen landelijke kaders, in verbinding met de buitenwereld) en door
een samenhangend geheel van maatregelen, monitoring en bijsturing.

1

Tijdens de herijking van de vorming van nationale politie hebben politie, Openbaar Ministerie, regioburgemeesters en het
Ministerie van Veiligheid en Justitie vastgesteld dat actie nodig is om de opsporing als onderdeel van de integrale aanpak van
criminaliteit te verbeteren.
2
De samenwerking in het Kwaliteitsplan OM-politie voor veelvoorkomende criminaliteit en de lagere kant van de high impact
criminaliteit is hiervan ook een voorbeeld.
3
Deze analyse is op 20 mei 2016 onder nr. 765465 door de minister aan de Tweede Kamer aangeboden.
4
Opsporing wordt in de breedste zin van het woord gebruikt en gaat over alle medewerkers van het korps. Wijkagenten en
andere medewerkers in de basisteams, medewerkers bij de districtsrecherches, bij de regionale en landelijke recherche, bij
Intake & Service, de informatieorganisatie en de forensische opsporing. De kwaliteit van de opsporing wordt ook bepaald door
de processen, systemen, sturing en cultuur waarbinnen medewerkers opereren.

1

Contourennota: opsporing permanent aanpassen aan ontwikkelingen
Twee maanden na de opdracht van de minister, in november 2015, hebben politie en OM de nota
5
Contouren voor een effectieve, toekomstbestendige opsporing opgeleverd . Politie en OM stellen in
de contourennota vast dat verschillende maatschappelijke ontwikkelingen de rechtshandhaving, en in
het bijzonder de opsporing, voortdurend voor nieuwe uitdagingen stellen. Deze ontwikkelingen zijn
onder meer internationalisering, digitalisering, het gebruik van big data, intensief gebruik van
informatietechnologie en het ontstaan van complexe (internationale) netwerken. De uitdagingen zijn
zo groot dat van de politie en het OM een fundamentele herbezinning op de opsporing wordt
gevraagd. Opsporing is geen rustig bezit, maar vergt een permanente aanpassing en respons op
veranderingen in de criminaliteit.
In de contourennota staat beschreven wat de veranderopgave voor politie en OM inhoudt: een
effectieve, toekomstbestendige opsporing betekent dat politie en OM adaptief, lerend en actiegericht
moeten zijn in de permanente wedloop tussen politie en OM enerzijds en criminelen anderzijds.
De samenleving vraagt om een politie en OM die burgers optimaal beschermen, hen zo nodig
begrenzen en de gestelde normen bekrachtigen. Dit betekent voor beide organisaties dat op hoge
snelheid op criminaliteit en onveiligheid moet worden gereageerd (actievermogen). Ook moeten politie
en OM op maat acteren: de reactie moet toegespitst zijn op aard en omvang van de criminaliteit
(adaptief vermogen) met een innovatieve aanpak die effectief is (lerend vermogen) en meer
toegesneden op de behoefte van burger en maatschappij (investigation as a service).
In de contourennota worden zeventien maatregelen voorgesteld die de opsporing op de korte termijn
6
versterken en effect hebben op de (middel)lange termijn . Deze maatregelen brengen in eerste
instantie de basis van de opsporing op orde en zijn ‘top-down’. In een later stadium faciliteren de
maatregelen de veranderstrategie (bottom-up, ontwikkelgericht). De keuze voor de eerste zeventien
maatregelen om de opsporing te verbeteren wordt onderbouwd door de sterkte- en zwakteanalyse
(zie hoofdstuk 4 en de bijlage). De zeventien maatregelen hebben ook een relatie met de
7
aanbevelingen uit het Vijfde onderzoek vorming nationale politie dat zich richt op de startfase van de
aanpak van veelvoorkomende criminaliteit (VVC-zaken) en high impact crimes (HIC-zaken). Het
proces van screening, prioritering en sturing in deze categorie zaken wordt versterkt door een aantal
8
9
van de zeventien maatregelen . Ook het verbeteren van de kwaliteit van medewerkers en het
10
verbeteren van de informatie uitwisseling is daarmee in lijn.
Naast de zeventien maatregelen stellen politie en OM voor de middellange termijn de noodzaak vast
om sterk te investeren in verschillende HRM-aspecten die de personele ontwikkeling in gang zetten.
Deze investering richt zich op het fundamenteel vergroten van het lerend vermogen, het adaptief
vermogen en de actiegerichtheid van de organisatie. In de contourennota is een noodzakelijke
verandering voorgesteld van de samenstelling van het personeelsbestand van de politie. Momenteel
is elf procent van de formatie binnen de opsporing hbo-niveau of hoger. Het streven is om dit
11
percentage binnen tien jaar te verhogen naar twintig tot dertig procent . De noodzaak om te
investeren in HRM-aspecten wordt ook bevestigd door de sterkte- en zwakteanalyse. In hoofdstuk 5
wordt daar nader op ingegaan.
De komst van de nationale politie heeft verbeteringen gebracht in de samenwerking tussen de
verschillende opsporingsonderdelen van de politie. HIC-zaken (overvallen, straatroven,
woninginbraken) worden opgelost dankzij de inzet van professionals met jarenlange ervaring en
deskundigheid. Het ophelderingspercentage bij levensdelicten is de laatste jaren onverminderd hoog.
De afgelopen jaren daalde het aantal mensen dat naar eigen zeggen slachtoffer werd van
veelvoorkomende criminaliteit (geweld, vermogensdelicten en vandalisme) met ruim dertig procent.
De politie slaagt er in om versleutelde criminele communicatienetwerken te ontmantelen waardoor in
5

Tweede Kamerstuk 707191, 23 november 2015
In de contourennota zijn drie fases onderscheiden voor de uitvoering van de maatregelen. De opbouwfase (2016-2018),
versterkingsfase (t/m 2021) en uitbouwfase (t/m 2026). Zie voor een uitgebreide toelichting bladzijde 3 van de contourennota.
7
Vijfde voortgangsonderzoek naar de vorming van de nationale politie; het opsporingsproces in de basisteams en de
districtsrecherche.
8
In hoofdstuk vier worden alle zeventien maatregelen beschreven. Het gaat hier om de maatregelen a. en j.
9
Maatregelen f, g, l, m, n, o, p, q.
10
Maatregel e.
11
Binnen tien jaar is veertig procent (5000 fte) van de opsporingsmedewerkers via natuurlijk verloop uitgestroomd met vooral
veel uitstroom bij de afdelingen districtsrecherche. Deze verwachte uitstroom houdt enerzijds het risico in van verlies aan
ervaring en kennis, maar biedt ook kansen om tot een andere personeelssamenstelling te komen.
6

2

12

één keer een server beschikbaar komt met gegevens over vele criminele activiteiten . In Zuid13
Nederland worden met regelmaat successen behaald in onderzoeken naar synthetische drugs . Dit
doet de politie door een integrale aanpak, samen met (onder meer) OM, gemeente, FIOD en
Defensie. In de opsporing van kinderpornozaken zijn politie en OM erin geslaagd zich steeds meer te
richten op het (voorkomen) van slachtoffers en het aanpakken van de producenten en distributeurs.
Nieuwe aanpak kinderporno
In de nieuwe aanpak kinderporno is de focus verlegd van de ‘downloaders’ van
kinderporno naar de producenten en de verspreiders daarvan. Er waren veel plankzaken
(voorraad niet afgedane zaken) en er was geen helder kader ten aanzien van de
prioritering. Ook ontbrak er sturing op de voortgang.
Politie en OM hebben gezamenlijk een doelstelling en visie opgesteld en vervolgens
nauw samengewerkt om de achterstanden weg te werken. Er is grip gekregen op de in-,
door- en uitstroom van zaken en door de inrichting van een nationale strategische en een
tactische stuurgroep kan er nu - beleidsmatig en inhoudelijk - goed gestuurd worden op
keuzes voor de juiste zaken met de juiste aanpak. Er is een gezamenlijk
expertisecentrum ingericht waarin gestructureerd met nieuwe werkwijzen wordt
geëxperimenteerd en waar productie, innovatie en expertise bij elkaar komen.
Samen met het departement is het doel van de aanpak opnieuw gedefinieerd. Niet het
aantal verdachten dat wordt vervolgd staat centraal, maar het maatschappelijke effect dat
wordt bereikt met de aanpak is leidend. De prioriteit is komen te liggen bij het ontzetten
van slachtoffers uit actuele misbruiksituaties.
Verbetering opsporing afhankelijk van veel factoren
Bij deze successen zijn kanttekeningen te plaatsen: de huidige opsporing is niet voor alle vormen van
criminaliteit toekomstbestendig, zoals ook blijkt uit de sterkte- en zwakteanalyse. Politie en OM
benadrukken hun ambitie om de opsporing duurzaam te verbeteren. Bij hun veranderopdracht hebben
zij echter rekening te houden met verschillende ontwikkelingen die de beschikbare ruimte en snelheid
beïnvloeden waarmee de kwaliteit van de opsporing kan worden verbeterd:
-

De selectie en prioritering van onderzoeken is over het algemeen gericht op de aanpak van
bekende vormen van criminaliteit. Politie en OM zijn vooral actief en succesvol in het
aanpakken van criminaliteit die zichtbaar, plaats-, tijd- en delict gebonden is. De aanpak van
nieuwe vormen van criminaliteit, meer fluïde, minder zichtbaar en niet aan tijd, delict en plaats
14
gebonden, wordt in mindere mate en minder snel politie breed ingevoerd . Politie en OM
moeten zich op deze terreinen meer kennis eigen maken en een betere informatiepositie
opbouwen.

-

De beschikbare opsporingscapaciteit is een belangrijk criterium bij de selectie en prioritering
van onderzoeken. Opsporingscapaciteit heeft een grens die extra onder druk staat omdat een
deel van de veelvoorkomende criminaliteit onnodig in het strafrecht wordt getrokken.
Selectiviteit aan de voorkant (bij de aangifte) kan leiden tot effectievere (niet strafrechtelijke)
interventies en daardoor een betere dienstverlening richting slachtoffer en maatschappij.

-

Ondanks de noodzakelijke prioritering en selectiviteit kan er vanuit een oogpunt van
responsiviteit en effectieve handhaving nog steeds sprake zijn van een (te groot)
handhavingstekort: de maatschappelijke vraag naar opsporing blijft vele malen groter dan het
aanbod aan opsporingscapaciteit.

-

Door de druk op de politieorganisatie zullen de veranderingen geleidelijk gaan; niet alle
maatregelen kunnen gelijk worden genomen. Ook tijdens de reorganisatie verwachten politiek
en samenleving dat de politie blijft opsporen en de resultaten haalt die met de minister en het

12

http://www.gelderlander.nl/regio/nijmegen-e-o/nijmegen/groot-crimineel-netwerk-uit-de-lucht-gehaald-nijmegenaar-opgepakt1.5939778.
13
Op 4 april 2016 heeft de politie bijvoorbeeld op zo'n 100 plekken invallen gedaan in een groot onderzoek naar
synthetische drugs, vooral xtc. Het was, onder de noemer Operatie Trefpunt, een van de grootste politieacties ooit; er deden
ongeveer 1500 mensen van politie, justitie, FIOD en defensie aan mee, onder wie rechercheurs, officieren van justitie,
perswoordvoerders en hondenbegeleiders. Er zijn 51 aanhoudingen verricht, waarvan 3 hoofdverdachten.
14

Ook hier geldt dat er een verschil is tussen de aanpak door specialistische afdelingen en de meer generalistische aanpak.

3

gezag zijn afgesproken in een (ambitieuze) veiligheidsagenda. De basis moet eerst op orde
worden gebracht, voordat nieuwe maatregelen een plaats kunnen krijgen. Dit heeft voor de
versterking van de opsporing tot gevolg dat de zeventien maatregelen uit de contourennota
voor een deel een concretisering zijn van al eerder gemaakte afspraken uit het inrichtingsplan
of afspraken die door de minister zijn toegezegd aan de Tweede Kamer.
-

De politie heeft, bovenop de reorganisatie, te maken met nieuwe maatschappelijke
ontwikkelingen die een groot beroep doen op de politiemedewerkers, capaciteit en
organisatie, zoals de terroristische dreigingen en de sterk toegenomen instroom van
asielzoekers en de daarmee gepaard gaande openbare orde problematiek. De extra inzet van
de politie kan zijn weerslag hebben op het handhavingstekort.

-

Uit een recent onderzoek blijkt dat het korps kampt met een structureel begrotingstekort van
292 miljoen euro als het gaat om de financiering van personeel en middelen. In dit onderzoek
is nog geen rekening gehouden met de recente maatschappelijke ontwikkelingen en
maatregelen zoals investeringen in de kwaliteit van de opsporing. Daarnaast staat de gehele
strafrechtketen onder grote druk van bezuinigingen.

-

Het fundamenteel verhogen van het aantal hoger opgeleiden binnen de politie, een
belangrijke maatregel, is een traject van jaren en afhankelijk van voldoende financiële
middelen om die instroom te bekostigen.

-

Tot slot zijn politie en OM gehouden aan de grondbeginselen van de rechtsstaat en de
wettelijke waarborgen die deze met zich meebrengt. Dat betekent dat niet alles wat kan ook
mag en door politie en OM als wenselijk wordt gezien.

15

In hoofdstuk 4 van deze nota (de voortgang van de zeventien maatregelen) wordt nader ingegaan op
de risico’s van de druk op de politieorganisatie voor de uitvoering van de maatregelen. Bij de politiek
ligt het primaat en de verantwoordelijkheid om politie en OM in staat te stellen de juiste keuzes te
laten maken en hen daarin te faciliteren, zowel nu als bij een nieuw kabinet.
Eerste voortgangsnota
De minister heeft in zijn brief bij de contourennota naar de Tweede Kamer aangekondigd dat politie en
OM in mei 2016 met een verdere uitwerking komen van de hoofdlijnen uit de nota van november
2015. In zijn brief heeft de minister een gedetailleerd plan toegezegd met maatregelen voor de
komende tien jaar, een visie op de opsporing en een systeem voor monitoring.
Met dit document Naar een effectieve en toekomstbestendige opsporing, een eerste voortgangsnota
wordt de toezegging van de minister aan de Tweede Kamer op een andere wijze ingelost, op basis
van voortschrijdend inzicht. Vanuit onder meer de sterkte- en zwakteanalyse is het inzicht ontstaan
dat de uitdagingen voor politie en OM vragen om een samenhangende meerjarige ontwikkelgerichte
veranderaanpak. Het is niet realistisch en wenselijk om nu, vanuit een maakbaarheidsidee, een plan
van aanpak gereed te hebben dat alle antwoorden geeft op toekomstige en nu nog onbekende
uitdagingen. De ontwikkelingen in de maatschappij, technologie en criminaliteit gaan immers steeds
sneller. Dat vergt continu aanpassing van de opsporing. We weten nog niet hoe criminaliteit er over
tien jaar uitziet, voor welke uitdagingen politie en OM staan en welke opsporingsmogelijkheden er dan
zijn.
Politie en OM leveren daarom nu geen gedetailleerd plan op, maar rapporteren komende jaren met
regelmaat over de voortgang van het verbeteren van de opsporing en het daarvoor opgestarte
programma ‘Herijking opsporing’. In elke voortgangsnota zal de focus liggen op onderdelen die op dat
moment relevant zijn. Deze wijze van ontwikkelgericht verbeteren van de opsporing past bij een
professionele, omgevingsbewuste opsporing in een snel veranderende samenleving.
In deze eerste voortgangsnota staan twee onderwerpen centraal:
1.

Een grondige sterkte- en zwakteanalyse van de opsporing. De contourennota bevat een
globale probleemanalyse van de opsporing. Deze globale analyse is verder uitgewerkt en
getoetst met betrokkenheid van een uitgebreide groep mensen binnen en buiten politie en OM

15

Rapport Inzicht in de omvang van het personele- en materiele budget nationale politie 2016-2020. Op 22 maart 2016 onder
nr. 743794 door de minister naar de Tweede Kamer gestuurd.

4

(onder andere politie professionals, officieren van justitie, lokaal gezag, wetenschappers en
journalisten).
2.

Een voortgangsrapportage van de zeventien maatregelen uit de contourennota die op de
korte termijn (2016 - 2018) worden uitgevoerd. De nadruk ligt op de zes maatregelen die in
2016 worden uitgevoerd.

De sterkte- en zwakteanalyse heeft meer inzicht en informatie opgeleverd over de politieorganisatie,
politiecultuur, professionals en hun omgeving dan oorspronkelijk was verwacht. Deze bevindingen
worden dan ook meegenomen in het opstellen van een eerste nieuwe opzet van een visie op de
opsporing. De tijd tussen november 2015 en nu is te krap geweest om én een grondige analyse op te
stellen én deze te vertalen naar een breed gedragen heroriëntatie van de plaats van de opsporing
binnen de aanpak van criminaliteit.
Ook is voor het opstellen van een wijze van monitoring meer tijd nodig gebleken omdat er - mede
ingegeven door de analyse - een verschuiving zou moeten komen van resultaten op basis van output
naar resultaten op basis van outcome. De wijze van monitoring zal in samenspraak met het Ministerie
van Veiligheid en Justitie en de ketenpartners worden ontwikkeld.
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 wordt de veranderstrategie beschreven waarmee politie en OM de verbeteringen tot
stand willen brengen. Hoofdstuk 3 bevat een samenvatting en duiding van de sterkte- en
zwakteanalyse, gevolgd door hoofdstuk 4 met de voortgangsrapportage op de zeventien maatregelen.
Hoofdstuk 5 tenslotte beschrijft het proces dat leidt tot een nieuwe visie op de opsporing en bevat een
vooruitblik op de maatregelen op de middellange termijn. Ook wordt kort ingegaan op de wijze van
monitoring.

5

2. Uitvoering programma ‘Naar een toekomstbestendige opsporing’
Politie en OM zijn in november 2015 gestart met een gezamenlijk programma ‘Herijking opsporing’ om
vorm te geven aan de activiteiten tot 2025 die leiden tot een betere opsporing. Ook voert het
programma regie op de gekozen veranderaanpak.
Deze veranderaanpak loopt langs drie lijnen:
-

Voor de korte termijn: het uitvoeren van de zeventien maatregelen.

-

Voor de middellange termijn: opvangen van de uitstroom van 5000 fte uit de opsporing tot
2025, daarbij anticiperen op veranderingen in de personeelssamenstelling en investeren in de
opsporing ondersteunende informatievoorziening (IV).

-

Voor de langere termijn: de ontwikkeling naar een toekomstbestendige opsporing. Vanuit
onder andere de sterkte- en zwakteanalyse en de eerste visie op de opsporing moet er een
permanente kwaliteitsontwikkeling op gang worden gebracht en gehouden.

In de bijlage is nog een aantal andere ontwikkelingen genoemd dat een bijdrage levert aan de
realisatie van het toekomstbestendig maken van de opsporing.
Van maakbaar naar ontwikkelgericht
Veranderingen vinden veelal niet alleen plaats door een eenzijdige top-down benadering die aangeeft
welke redenen er zijn om anders te werken, meer kwaliteit te leveren of om andere structuren te
bouwen. Veranderen werkt effectiever als daarbij een beroep wordt gedaan op de professionaliteit van
mensen en zij zelf een bijdrage kunnen leveren. Deze bijdrage komt het beste tot stand wanneer de
16
professionals loosely coupled verbonden zijn aan de organisatie: professionals voelen zich intrinsiek
verbonden aan de normen en waarden van de organisatie, om een doelstelling te bereiken kunnen zij
flexibel omgaan met door de organisatie vastgestelde kaders.
Dat betekent dat het noodzakelijk is om vanuit landelijke kaders van onderaf de opsporing te
ontwikkelen, een permanent proces van leren en uitleren vanaf de werkvloer. De in hoofdstuk 5
genoemde proeftuinen waarin wordt geëxperimenteerd met een andere wijze van opsporing maken
daar deel van uit. Er wordt daarin ruimte gecreëerd voor initiatieven op kleinere schaal met teams van
deskundigen die samen met interne en externe partners werken aan andere manieren van
(samen)werken, gericht op diverse (nieuwe) vormen van criminaliteit en nieuwe manieren van
opsporen. Dit gebeurt via een veranderaanpak waarbij de samenwerking tussen politie en OM een
beweging is die eerst in kleine kring zijn werking en invloed krijgt, maar daarna steeds breder binnen
en buiten beide organisaties.
Politie en OM hanteren daarbij als strategie om met duurzame maatregelen op de korte termijn een
eerste snelle start te maken om het fundament op orde te krijgen. Politie en OM gebruiken hiervoor de
reeds genoemde zeventien maatregelen voor 2016 – 2018. Deze resultaten dragen bij aan
vertrouwen in de verbeteringen en de gevolgde aanpak en ondersteunen de uitvoering van meer
complexe en gevoelige maatregelen. De start wordt gevolgd door een follow-up in de vorm van een
duurzaam (minimaal tien jaar) traject voor de verdere ontwikkeling en borging. Het programma stelt
zich ten doel om beide benaderingen (top-down met landelijke kaders en bottom-up met eigen
initiatieven van de werkvloer) met elkaar te verbinden.
Uiteindelijk worden de veranderingen, zodra zij zich bewezen hebben, geborgd in onder andere de
organisatiestructuur, HRM-profielen, opleidingen, faciliteiten en informatievoorzieningsprocessen.

16

Hans Strikwerda in zijn artikel Empowerment: hoe professionele ruimte te combineren met in control zijn. HMR (Holland
Management Review). Jaargang 2012 nr. 45 p. 32-40

6

Eigenaarschap bij professionals en lijnverantwoordelijken
Professionals werken mee aan kwaliteitsverbetering als dit voorziet in hun eigen behoefte. Zij worden
dan ook actief betrokken bij het eigenaarschap van problemen, het identificeren daarvan en het
komen tot oplossingen. Lijnmanagers, zowel in de operatie als in de bedrijfsvoering, zijn
opdrachtnemer van de verschillende maatregelen.
Netwerkgericht en van buiten naar binnen
Opsporing begint bij handhaving, dienstverlening en een goede verbinding met de samenleving en
kan alleen op basis van een samenhangende taakuitvoering het gewenste effect sorteren. In
verbinding met de samenleving wordt duidelijk welke (veranderende) behoefte de omgeving heeft.
Door hierop in te kunnen spelen, komt de organisatie in control met de omgeving en wordt de
duurzaamheid van de veranderingen in de organisatie bevorderd. Deze benadering sluit goed aan bij
de ontwikkelingen die momenteel in de samenleving gaande zijn.
Ontwikkelgerichte aanpak
Naast concrete maatregelen en resultaten is het van groot belang dat de politietop de werkvloer de
ruimte geeft – binnen landelijke kaders - om zelf met verbeteringen te komen. Daarom moet het
programma in een faciliterende en stimulerende rol medewerkers en leidinggevenden ondersteunen
en uitdagen om vooral zelf initiatieven te ontwikkelen en nieuwe best practices toe te passen. Het
programma stelt anderen in staat om van deze initiatieven te leren. Naarmate de tijd vordert en de
uitvoering van maatregelen is afgerond, worden steeds nieuwe maatregelen toegevoegd. Op deze
manier wordt de kans op ‘overvragen’ van de organisatie verminderd. Het programma richt zich op
zowel de maatregelen zelf (welk resultaat wordt opgeleverd) als de effecten die de maatregelen
teweeg moeten brengen (wat levert het structureel op). De eenheden binnen het politiekorps maken
per eenheid met diensten en directies een uitvoeringsplan.
Ook wordt bij de uitvoering van het programma nadrukkelijk de samenwerking gezocht met partners
buiten politie en OM. Denk aan het (lokaal) gezag, de wetenschap, Bijzondere Opsporingsdiensten
(BOD), maatschappelijke instellingen en private partijen zoals het bedrijfsleven.

7

3. Handelen naar waarheid: Sterkte- en zwakteanalyse van de opsporing
De afgelopen periode zijn door de politie, het OM en de Politieacademie de huidige sterktes en
17
zwaktes binnen de opsporing geïdentificeerd en geanalyseerd . Hiermee is beoogd inzicht te krijgen
in ‘wat werkt’ en wat niet meer passend is bij de eisen die nu en in de toekomst aan de opsporing
worden gesteld. Politie en OM zijn van mening dat de sterkte- en zwakteanalyse een herkenbare
weergave is van de staat van de opsporing in heldere bewoordingen. Politie en OM hebben zichzelf
de maat laten nemen en beseffen terdege dat andere dan de gebruikelijke interventies nodig zijn om
van de organisatie en de medewerkers het lerend vermogen te versterken, het adaptief vermogen te
vergroten en de actiesnelheid te verhogen.
In dit hoofdstuk worden de belangrijkste bevindingen uit de analyse weergegeven langs de zeven
onderzochte domeinen, gevolgd door een algemene conclusie van de onderzoekers. Daarna geven
politie en OM een duiding aan de onderzoeksresultaten en het belang daarvan voor de opsporing.
Samenvatting van het onderzoek:
-

Context van de opsporing

De ontwikkeling naar de ‘samenleving 3.0’ raakt de hele maatschappij en vereist een fundamentele
herbezinning op de opsporing. Kenmerken hiervan zijn: van centraal naar decentraal, van top-down
naar bottom-up, van grote organisaties naar slimme platte organisaties, van systemen en structuren
naar mensen en initiatieven, van vast en star naar vloeibaar en flexibel en van een overheid die
regisseert naar een overheid die faciliteert.
Naast de verandering naar een ‘samenleving 3.0’ veranderen ook de verwachtingen van politiek,
bestuur, maatschappij en burgers van de politie. Politie en OM proberen zich aan te passen en voor te
bereiden op de eisen van de veranderende maatschappij.
Binnen de opsporing zijn domeinen te benoemen waar sprake is van snelle aanpassing. Bij
specialismen als de aanpak van cybercriminaliteit, forensische opsporing en observatie is een groot
adaptief vermogen zichtbaar. De lessen die daaruit getrokken kunnen worden, kunnen benut worden
binnen de generieke opsporing om in een snellere ontwikkeling te komen.
-

Vakmanschap

Vakmanschap betekent in het onderzoek het leren, borgen en doorontwikkelen van de juiste
vaardigheden. De Nederlandse recherche kent in veel opzichten een hoge mate van professionaliteit.
Elementaire recherchevaardigheden zijn in ruime mate aanwezig. In het onderzoek wordt in het
bijzonder gewezen op de hoge mate van integriteit die onder meer tot uiting komt in de wijze waarop
men omgaat met gevoelige informatie en zorgvuldigheid bij het hanteren van de
opsporingsbevoegdheden.
Toch voldoet de huidige opsporing niet in alle opzichten aan de verwachtingen van de samenleving.
Waar een twintigste-eeuwse rechercheur met basiskennis van strafrecht, opsporingsbevoegdheden
en straatwijsheid nu nog kan meekomen, is dit over enkele jaren niet meer het geval. In het onderzoek
wordt een deficit aan generieke kennis aangetroffen, personeelsbeleid dat onvoldoende gericht is op
geschiktheid, onvoldoende aandacht voor hervormingen in de opsporing, onvoldoende kennis in dataanalyse en verveling en frustratie bij recherchekundigen.
Vakmanschap in de moderne opsporing vraagt om 21st century skills: creativiteit, conceptuele
denkkracht, probleemoplossende vaardigheden, communiceren, multidisciplinair samenwerken,
kritisch denken, digitale geletterdheid, sociale en culturele vaardigheden, verantwoordelijkheidsbesef
en zelfregulering. Nu werken traditionele rechercheurs nog veelal opdrachtgericht en weinig
geredeneerd vanuit ‘de bedoeling’.

17

De auteurs van deze sterkte- en zwakteanalyse zijn S. Huisman (politie), M. Princen (auteur van het boek “De Gekooide
Recherche” over zijn ervaringen bij de politie), P. Klerks (OM) en N. Kop (Politieacademie).

8

Binnen de domeinen forensische opsporing en zeden zien we een ontwikkeling van een
professionele standaard ontstaan. Professionals en de leiding willen staan voor hun vak en
expertise. Een ontwikkeling die navolging verdient over de volle breedte van de opsporing.
-

Houding en gedrag

In het onderzoek wordt geconstateerd dat veel rechercheurs werken vanuit bevlogenheid en
betrokkenheid. In de gesprekken van de auteurs met rechercheurs zijn ‘de cultuur’ binnen de politie
en ‘opsporing zonder aansporing’ een rode draad, ook in relatie tot leiderschap. In de gesprekken
ging het over houding en gedrag, over arbeidsethos, inzet, betrokkenheid, het maskeren en gedogen
van iemands ongeschiktheid, de interne politietaal en de manier waarop in de dagelijkse realiteit
invulling wordt gegeven aan collegialiteit en loyaliteit. In de gesprekken op de werkvloer wordt een
sterke gerichtheid op knelpunten in de opsporing aangetroffen. Toch kwam men in die gesprekken
niet tot een werkelijke reflectieve, evaluerende, kritisch-professionele dialoog.
Rechercheurs hebben wel de behoefte geuit aan een heldere rolverdeling: een leidinggevende die als
een tuinman weet welke bomen ruimte of zon nodig hebben om te floreren, welke planten extra
bemest moeten worden en welke struiken tijdig gesnoeid of verplaatst moeten worden.
Meer multidisciplinaire reflectie binnen de opsporing kan ook in andere domeinen een goede werking
hebben.
Binnen ZSM zijn rondom het thema betekenisvol interveniëren multidisciplinaire leerateliers
ontstaan. Feedbackloops worden gemaakt met ketenpartners vanuit het gezamenlijk te
bereiken effect in de samenleving. Elkaar aanspreken wordt hier als vanzelfsprekend ervaren.
-

Leiderschap

Een 21e-eeuwse organisatie is in control wanneer er een sterk, gemeenschappelijk afwegingskader is
dat bestaat uit een strategische bedoeling (commander’s intent), leidende principes en gedeelde
waarden. Aan een dergelijk kader ontlenen vakbekwame professionals richting en ruimte om hun
verantwoordelijkheid te nemen, terwijl de leiding consequent kan sturen op realisatie van die
strategische bedoeling.
Binnen de opsporing wordt nog weinig gestuurd vanuit de bedoeling: de maatschappelijke resultaten.
Bij gebrek aan deze gedragen strategische bedoeling worden leidinggevenden nu teveel ervaren als
manager en te weinig als ondernemer. Effectiviteit van de aanpak van criminaliteit wordt veelal
afgemeten aan output: het aantal uitgevoerde strafrechtelijke onderzoeken, aangehouden
verdachten, afgepakt misdaadgeld en het turven van criminele samenwerkingsverbanden. Het
beoogde effect blijft daardoor teveel buiten beschouwing. De toegevoegde waarde van de
strafrechtketen, in termen van maatschappelijk effect, wordt dan te weinig benut. Dit staat op
gespannen voet met de breed gevoelde behoefte om op een lager niveau binnen de opsporing meer
zelfstandigheid en verantwoordelijkheid te leggen in betekenisvol werk met effect.
In een aantal eenheden wordt het effect van stuurploegen onderzocht. Er wordt meer ruimte
gegeven aan professionals om vanuit de bedoeling te werken.
De recherche wordt ont-ketend door samen te werken vanuit een gezamenlijke bedoeling van
bestuur, OM en andere partners. Professionals krijgen ruimte om in een netwerk elkaar te vinden om
samen effectief op te treden. Lijnsturing en netwerksturing vullen elkaar daarbij aan en doven elkaar
niet uit.
-

Verandervermogen

De politie is flexibel en heeft een groot actievermogen in evidente noodsituaties en calamiteiten.
Echter, bij complexe veiligheidsvraagstukken waarvan de aard, omvang en schadelijke effecten niet
direct voor het grote publiek (en soms voor de politie zelf) zichtbaar zijn, sluiten de strategie,
informatiehuishouding, besluitvorming en aanpak onvoldoende op elkaar aan.
9

Het lukt de politie ook niet om majeure veranderingen op de werkvloer goed te implementeren. Dit
geldt te meer voor de opsporing. Operationele behoeften moeten concurreren met grote
organisatorische vraagstukken als de personele reorganisatie van politie en de consolidatie van de
informatievoorziening die afbreuk doen aan wendbaarheid en flexibiliteit. Daarnaast is de opsporing
veelal naar binnen en output gericht. Leidinggevenden die willen veranderen en ontwikkelen
verzuchten dat niet de operatie bepaalt, maar dat vakbonden en HRM in de driver’s seat zitten.
Vernieuwende projecten waar ontwikkelteams aan werken, leiden volgens de deelnemers wel tot
verbetering van de kwaliteit van opsporing. Een verdere uitbreiding van deze trajecten verdient een
veel krachtiger ondersteuning.
Binnen het domein aanpak cybercriminaliteit is een publiek-private samenwerking ontstaan
die zeer succesvol is in termen van ontwikkeling van het vak, als ook in effecten in de
samenleving.
Overduidelijk is dat kleine initiatieven van onderaf het verschil maken: grootse veranderingen komen
vaak uit kleine initiatieven. De clou is het werkende weg ontwikkelen. Gewoon gaan doen. Werk niet
toe naar optimale beheersmatige inrichting, maar houd het creatief en hands-on.
-

Inrichting opsporingsveld en ketensamenwerking

In het onderzoek is gekeken naar de effectiviteit van de strafrechtsketen. Hoewel het Kwaliteitsplan
politie - OM in VVC-zaken en de lagere kant van de high impact criminaliteit hieraan een
constructieve bijdrage levert, is de opsporing nog ‘verhokt’ en kenmerkt zij zich door het continu
managen van de schaarste en onvoldoende informatiesensitiviteit. Het netto effect van de
strafrechtketen is - naar de mening van politiemedewerkers - mager ondanks een meer intensieve
integrale samenwerking en buitengerechtelijke afdoening. Onderzoeken en vervolgingsfases kennen
lange doorlooptijden en eindigen met een als verwaterd ervaren strafmaat. Dit zorgt voor
professionele buikpijn en levert existentiële vragen op.
In de aanpak van kinderporno zijn enorme stappen vooruit gezet. Zeden- en digitale expertise
zijn bijeen gebracht en door deze samenwerking duurzaam te maken, zijn politie en OM effectief
op dit dossier. Deze aanpak zien we ook op andere thema’s zoals bij de aanpak van overvallen.

Het succes zit in de randvoorwaarden die zijn ingevuld: een gedeeld inzicht in het veiligheidsprobleem en overeenstemming over het beoogde maatschappelijk effect. De doelstelling, aansturing
en zaaks keuzes worden in samenspraak tussen politie en OM gebaseerd op een onderbouwde
prioritering vanuit maatschappelijke schade en risico's.
Werken vanuit een breed interventiepalet gericht op effect is succesvol. De interventies zijn daarbij
niet primair gericht op de opsporing maar beogen ook afschrikking, het opwerpen van barrières, het
wegnemen van middelen en steunen van slachtoffers. In deze aanpak zijn politie en OM dicht tegen
elkaar aan georganiseerd waarbij kennis en expertise gezamenlijk voor langere tijd wordt ontwikkeld
en benut. Daarnaast is er veelal sprake van bekwame professionals en goede ondersteuning van
informatie voorziening.
-

Bedrijfsvoering

Het procesdenken, oorspronkelijk bedoeld om samenhang en verbinding in het werk aan te brengen,
is te veel een organiseerprincipe geworden waarbij noodhulp, handhaving, opsporing en intake en
service door nieuwe schotten worden gescheiden.
In het project Raffinaderij is expertise op opsporing en intelligence samengebracht met de
allerlaatste business intelligence voorzieningen. De eerste resultaten zijn veelbelovend. In allerlei
opsporingsonderzoeken worden doorbraken gemaakt vanuit intelligente informatieanalyse.

10

Meerdere respondenten hebben aangegeven dat de politieorganisatie in de bedrijfsvoering
onvoldoende wendbaar is. De organisatie is niet in staat om tijdig in te spelen op of te voorzien in de
wensen van de operationele politiepraktijk. Bedrijfsvoering is in deze fase van de nationale politie
veelal gericht op consolidatie, niet op innovatie. Tegelijkertijd wordt geconstateerd dat bijvoorbeeld
informatie voorziening hard werkt aan het consolideren van de ICT-erfenis van 26 korpsen die weinig
ruimte laat voor de noodzakelijke vernieuwing.
Algemene conclusie van de onderzoekers:
“Hoewel in deze analyse een fors aantal knelpunten naar voren komt, zijn er ook redenen om trots te zijn
op de Nederlandse opsporing. (…) Het lukt steeds beter om listig inventief te rechercheren op criminaliteit
waar de samenleving buikpijn van heeft. Ook het oplossen van levensdelicten door verfijnd forensisch en
tactisch speurwerk levert professionele trots op”, aldus de opstellers van de analyse.
De inventarisatie van sterktes en zwaktes in de opsporing heeft daarnaast teleurstellingen en frustraties
zichtbaar gemaakt waarvoor drie oorzaken worden aangewezen:
1.

Het vakmanschap is in de breedte onvoldoende geborgd en het elkaar daarop aanspreken strandt
in een cultuur van vrijblijvendheid.

2.

De professionals ervaren dat zij inefficiënt zijn toegerust.

3.

De organisatie is onvoldoende adaptief en wendbaar om vernieuwingen die er wel zijn, goed te
implementeren.

Belang van de onderzoeksresultaten voor de opsporing
De opdrachtgevers van politie en OM voor de analyse hebben waardering voor de onderzoekers en de vele
respondenten die hebben meegewerkt aan de totstandkoming van het beeld dat voorligt. De sterkte- en
zwakteanalyse geeft een herkenbaar en op punten confronterend beeld. De analyse biedt daarmee een
krachtige voedingsbodem voor het in gang zetten van een duurzame kwaliteitsverbetering van de
opsporing. De conclusies en de daarop volgende aanbevelingen uit de analyse zijn van wezenlijke
betekenis voor de verdere ontwikkeling van het programma Naar een toekomstbestendige opsporing.
De analyse wijst uit dat de politie op tal van terreinen op de goede weg is. Als het gaat om borging van
vakmanschap zien we goede voorbeelden in het vastleggen van beroepsstandaarden bij bijvoorbeeld de
forensische opsporing en de aanpak van zeden. Verregaande samenwerking met relevante private
partners en de inzet van nieuwste technologieën zijn terug te zien in de aanpak van cybercrime door het
landelijk High Tech Crimeteam. Binnen de aanpak van veelvoorkomende criminaliteit werken medewerkers
van politie en Openbaar Ministerie in ZSM nauw samen en worden zaken kritisch geëvalueerd.
Er is echter ook achterstallig onderhoud. Er zijn werkwijzen en methoden boven water gekomen die niet
meer passen bij de criminaliteitsbestrijding van de nabije toekomst. Rechercheurs zijn niet altijd
vakbekwaam en politie en OM moeten als organisaties wendbaar zijn en snel kunnen reageren op
veranderende eisen van de buitenwereld.
De drie oorzaken voor de knelpunten uit de sterkte- en zwakteanalyse worden herkend:
1.

Vakmanschap borgen

Het eerste knelpunt is het borgen van vakmanschap. Het op peil houden en ontwikkelen van vakmanschap
wreekt zich in tijden van onderbezetting en werkdruk. Daarnaast speelt cultuur een belangrijke rol: elkaar
aanspreken op kwaliteit strandt te vaak in vrijblijvendheid. Er moet een cultuur ontstaan waarin het normaal
is om elkaar aan te spreken op kwaliteit en professionaliteit. Loyaliteit en solidariteit zijn belangrijke
waarden binnen de politie maar door diezelfde waarden is elkaar aanspreken ook lastig.

11

18

Het onderzoek “Politiecultuur in beweging” laat zien dat saamhorigheid wordt versterkt door de spanning
in de buitenwereld, druk van leidinggevenden en het vergrootglas van de media. Binnen een sterk
familiegevoel is wel iets nodig om nieuwsgierigheid, onafhankelijkheid en gastvrijheid te bewaren. Dat
vraagt om de in de analyse genoemde tuinman: de leidinggevende die beschermt, begrenst en bekrachtigt.
De tuinman is ook nodig voor het aanjagen van de prestaties. En dit betreft niet alleen output, de prestaties
moeten zich ook vertalen in effecten die bijdragen aan de kwaliteit voor de maatschappelijke, van het vak
en voor de organisatie. Voor de onderlinge feedback in teams is het belangrijk dat deze effecten inzichtelijk
zijn.
2. Optimaal toerusten
Het tweede knelpunt is het feit dat professionals boos en gefrustreerd zijn over de inefficiënte toerusting
voor hun werk. Dit wordt herkend en erkend door politie en OM. Naast efficiëntie is ook effectiviteit in de
toerusting van belang voor het politiewerk. Voor een permanente ontwikkeling van vakmanschap is het
noodzakelijk dat de politie investeert in opleidingen, faciliteiten voor informatievoorziening en forensische
en tactische opsporingsmiddelen en -technieken. Ook moet de organisatie bereid zijn innovatie van onderaf
te stimuleren en te ondersteunen.
De medewerkers dienen lerend, adaptief en actiegericht te zijn. Maar ook de organisatie zelf moet
voldoende dynamisch zijn om tegemoet te komen aan de eisen die aan de politieorganisatie worden
gesteld. Dat stelt specifieke eisen aan de vorm en de inhoud van de opleidingen. In de bedrijfsvoering moet
helder zijn wat minimaal nodig is om de initiatieven in de eenheden te ondersteunen. Winst kan worden
gehaald uit investeringen in de strafrechtketen als geheel. Een mooi voorbeeld is de aanpak van ZSM
waarin politie en OM nauw samenwerken, ook met andere ketenpartners. Ook het verbinden van de
opsporing binnen de politie met gebiedsgebonden politiezorg, dienstverlening en intelligence is een
belangrijk winstpunt.
In de opsporing gaat het vernieuwend werken in 2016 in een aantal teams vorm krijgen. Teams worden
begeleid om vanuit de bedoeling te werken waarbij de effectieve, betekenisvolle interventie centraal staat.
3. Adaptief, wendbaar en het vermogen tot veranderen
De politie is nog onvoldoende in staat om adequaat te reageren op veranderingen in de interne- en externe
omgeving: deels doordat de personele reorganisatie nog niet is afgerond en daarmee de personele
bezetting nog niet op orde is, deels doordat er onvoldoende financiële ruimte is om vernieuwingen te
realiseren. Ook het aanpassen van de interne organisatie (het weghalen van ‘schotjes’ tussen de diverse
onderdelen van de politie) zal de wendbaarheid en het adaptieve vermogen verbeteren.
De politie is ook onvoldoende in staat om te veranderen. De traditionele top-down sturing om
veranderingen te bewerkstellingen is onvoldoende effectief en past onvoldoende bij de politie. Ook de
huidige cultuur, waar het niet vanzelfsprekend is om elkaar aan te spreken, speelt een belangrijke rol. Om
deze reden is in het programma gekozen voor een andere veranderaanpak; een ontwikkelgerichte aanpak
vanuit de werkvloer met behulp van proeftuinen. Bij de ontwikkeling van de ZSM-aanpak is al gebruik
gemaakt van deze ontwikkelgerichte aanpak binnen landelijke kaders. Ervaringen hieruit worden
19
meegenomen bij de verdere ontwikkeling en toetsing van de veranderaanpak .
Daarnaast leert de analyse dat in de strafrechtketen zowel op strategisch niveau als op uitvoerend niveau
intensief dient te worden samengewerkt. Alleen zo kan in de strafrechtketen een maximaal betekenisvol
effect worden bereikt.

18

Dit onderzoek van het WODC is op 20 mei 2016 aangeboden aan de korpschef van politie.
Een aantal succesfactoren is: bottom-up pilots waar de ideale werkwijze werd beproefd, inbreng vanuit de werkvloer en
persoonlijke commitment vanuit de bestuurders.
19

12

Actievelden
Vier actievelden moeten op bovengenoemde drie thema’s (vakmanschap, toerusting en het bevorderen van
het adaptief – en verandervermogen) een beweging creëren:
1.

Het verder ontwikkelen van de veranderstrategie.

2.

Het op orde brengen van de personele bezetting en personele inzet.

3.

Het wegnemen van de organisatorische belemmeringen in de keten en de interne organisatie.

4.

De doorontwikkeling van de professionele cultuur en bijbehorend leiderschap.

Deze actievelden worden vormgegeven in een strategie die gericht is op verbinding met ketenpartners en
andere maatschappelijk betrokkenen. Ook is de strategie gericht op het aanpakken van het probleem aan
de voorkant waarbij het effect centraal staat. Dat betekent het verder doorontwikkelen van de aanpak van
criminaliteit door intensievere samenwerking met betrokken partners, met inzet van een variëteit aan
interventies. Dat kunnen zowel strafrechtelijke, bestuursrechtelijke als buitengerechtelijke afdoeningen zijn.
Dit betekent ook een andere vorm van meten en andere prestatie indicatoren die recht doen aan de
bedoeling van de maatschappelijke opdracht.
Lange adem
Het duurzaam verbeteren van de opsporing vergt een lange adem. Politie en OM kiezen ervoor om de
verbetering van de opsporing fundamenteel anders aan te pakken. Er komt meer aandacht voor lokale
initiatieven, meer bottom-up ontwikkelingen en verbeteringen vanuit het werkveld. Het toekomstbestendig
maken van de opsporing vraagt actie binnen politie en OM en ook bestuurlijk en politiek commitment en
inzet.
Een werkelijk toekomstbestendige opsporing vraagt tenslotte een forse en structurele investering in
informatie voorziening, HRM en cultuur en leiderschap.

13

4. Voortgang zeventien maatregelen contourennota
Dit hoofdstuk richt zich op het beschrijven van de voortgang op de zeventien concrete maatregelen.
Het zijn de maatregelen die passen binnen de opdracht van de minister om ‘de basis van de nationale
politie op orde’ te brengen.
Deze maatregelen zijn een eerste belangrijke bijdrage aan het aanpakken van de in de sterkte- en
zwakteanalyse genoemde knelpunten. In de bijlage is een overzicht opgenomen van de in de sterkteen zwakteanalyse benoemde knelpunten en de relatie met de daarop genomen zeventien
maatregelen.
Van de zeventien maatregelen worden er zes in 2016 uitgevoerd. De overige elf maatregelen worden
na 2016 geïmplementeerd. Voor een deel van deze elf maatregelen wordt in 2016 wel gestart met
voorbereidende werkzaamheden.
De voortgang op de zes maatregelen voor 2016 wordt in deze nota concreet beschreven. Van de elf
overige maatregelen wordt de voortgang globaal beschreven. Deze komen meer uitgebreid aan de
orde in een volgende rapportage.
Keuze voor zes maatregelen in 2016: het stellen van realistische doelstellingen
De activiteiten van het programma die vormgeven aan een betere opsporing worden gefaseerd
uitgevoerd. In de inleiding zijn hiervoor redenen gegeven. Voor het gefaseerd uitvoeren van de
zeventien maatregelen gelden daarnaast nog deze randvoorwaarden:
-

Bij de uitvoering dient rekening te worden gehouden met het feit dat de nationale politie nog in
opbouw is. Maatregelen die tot 2018 worden uitgevoerd, zijn overeenkomstig afspraak met de
minister een concretisering van afspraken uit het Inrichtingsplan Nationale Politie (basis
nationale politie op orde) of afspraken die door de minister zijn toegezegd aan de Tweede
Kamer. Aan deze criteria voldoen politie-breed tientallen maatregelen; naast initiatieven voor
20
de opsporing bijvoorbeeld ook maatregelen voor handhaving .

-

Een reden die nauw samenhangt met de reorganisatie is het gegeven dat pas in de tweede
helft van 2016 politiemensen daadwerkelijk overgaan naar een andere plaats van
tewerkstelling. Concreet betekent dit dat delen van de organisatie in 2016 en 2017 nog
onderbezet zijn. Voor de zeventien maatregelen houdt dit onder andere in dat in teams
schaarse capaciteit beschikbaar is om medewerkers naar een opleiding te sturen, bij te
scholen en ‘lerend werken’ te ondersteunen.

-

De reorganisatie en bijbehorende aanpassing van systemen voor informatievoorziening
leggen ook een fors beslag op de capaciteit van de IV-organisatie. De (HRM-)capaciteit voor
het werven en begeleiden van (nieuwe) medewerkers is schaars. Ook maken bepaalde
21
ontwikkelingen de noodzaak inzichtelijk om de inrichting van teams aan te passen .

-

Uit eerder aangehaald onderzoek blijkt dat het nationale politiekorps kampt met een
structureel begrotingstekort van 292 miljoen euro ter dekking van de uitgaven aan personeel
en middelen. Dit onderzoek heeft nog geen rekening gehouden met recente ontwikkelingen
die ook een extra zwaar beslag leggen op capaciteit, zoals de toestroom van asielzoekers en
de extra inzet in verband met terrorisme-dreiging. Ook zijn beleidsintensiveringen zoals extra
investeringen in de kwaliteit van de opsporing niet meegenomen. Dit rapport illustreert met
harde cijfers dat er forse spanning bestaat tussen ambities en daarvoor beschikbare
capaciteit, middelen en betaalbaarheid van het geheel. De politie zal keuzes moeten maken
hoe zij dit tekort oplost als er niet meer structureel geld komt. Voorkomen moet worden dat de
financiële situatie van het korps ertoe leidt dat recente investeringen de komende jaren
teruggedraaid worden.

20

De politie werkt sinds dit jaar naast portfoliomanagement voor IV ook aan portfoliomanagement voor de operatie.
De ZSM-werkwijze laat zien dat het gewenst is om ook in de basisteams van de politie de opsporing nadrukkelijker een
plaats te geven.
21

14

-

Voor het ontwikkelen en implementeren van de informatievoorziening is een portfolio
samengesteld waarin noodzakelijke prioriteringen zijn aangebracht in de opdrachten,
gegeven de beschikbare capaciteit en financiën. De druk op dit portfolio is zeer groot gezien
de grote hoeveelheid projecten voor noodzakelijke verbeteringen en vernieuwing van de
informatievoorziening, onder meer ten behoeve van de bedrijfsvoering, handhaving en
opsporing.

Naast bovengenoemde randvoorwaarden zit in de volgorde van uit te voeren maatregelen een
‘logica- en rendementsgedachte’; de politie voert als eerste de maatregelen uit die het meeste
rendement hebben, in een redelijk gevorderd stadium zijn en/of logischerwijs eerst uitgevoerd moeten
worden, bijvoorbeeld omdat eerst kwaliteitscriteria vastgesteld moeten worden, voordat een
(professionele) standaard kan worden ingevoerd.
Deze bovengenoemde randvoorwaarden en logica- en rendementsgedachte leiden ertoe dat zes
maatregelen worden uitgevoerd in 2016.
De voortgang op de maatregelen die in 2016 worden uitgevoerd
-

Uitbouwen van betekenisvol interveniëren door betere intake en screening (maatregel a)

Voor politie en OM - en uiteindelijk de gehele strafrechtketen - staat de burger centraal. Voor het
slachtoffer, de samenleving en de dader moet een interventie betekenisvol zijn. Een betekenisvolle
interventie betekent dat de context van het delict en de omstandigheden van het slachtoffer en de
dader worden meegenomen in het bepalen van de straf en/of maatregel. Bij een betekenisvolle
interventie wordt de dader direct geconfronteerd met de gevolgen van zijn gedrag. Het OM neemt een
22
beslissing over de afdoening van de zaak , het liefst zo snel mogelijk maar niet ten koste van de
effectiviteit van de interventie. Tenslotte betekent betekenisvol dat de afdoeningsbeslissing uitgelegd
kan worden aan het slachtoffer, de verdachte en de maatschappij.
Een betekenisvolle interventie begint bij het opnemen van een aangifte aan de servicebalie of bij het
aannemen van een melding. Uit een proeftuin naar contextgericht werken (zie maatregel b) in NoordHolland komt naar voren dat burgers de juridische beteken van ‘aangifte doen’ niet of nauwelijks
kennen. Het gaat hen vaak niet primair om een strafrechtelijk onderzoek en eventuele veroordeling,
maar om een oplossing van het probleem dat (buiten het strafrecht) ook in mediaton, zorg of
hulpverlening kan liggen. Door medewerkers van Intake & Service (I&S) goed op te leiden kunnen zij
beter bepalen wat de bedoeling van de aangifte of melding is en wat een juiste interventie. Als
expliciet wordt gekozen voor aangifte van een strafbaar feit, zorgt de medewerker Intake & Service
ervoor dat de aangifte op juridisch-inhoudelijk juiste wijze wordt opgenomen met alle benodigde
informatie die van belang kan zijn voor een op te starten opsporingsonderzoek.
Indien een aangifte en het daaropvolgend opsporingsonderzoek leidt tot een strafzaak naar het OM,
moet er een passende, effectieve en tijdige interventie of straf volgen. Voor veelvoorkomende
criminaliteit (VVC) gebeurt dit in het ZSM-proces. ZSM kenmerkt zich door een aanpak waar politie,
OM, slachtofferzorg, kinderbescherming en reclassering samenwerken om tot de meest
betekenisvolle afdoening te komen.
Welke acties zijn of worden in gang gezet
Er zijn verschillende niveaus van medewerkers Intake & Service die aangiften opnemen of meldingen
aannemen. Deze medewerkers worden vanaf 2016 groepsgewijs beter opgeleid. Doel is het
opnemen van een kwalitatief betere intake en aangifte en een zorgvuldige eerste afhandeling die
recht doet aan het belang van slachtoffer en mogelijke dader. De opleiding richt zich op de
inhoudelijk-juridische kwaliteit van de aangifte, op houding en gedrag, rechts- en wetskennis, het
opstellen van een proces-verbaal van aangifte en communicatieve vaardigheden. Deze opleiding
borduurt voort op de ervaringen die zijn opgedaan in een pilot in 2015.
In de loop van 2017 wordt een deel van de opleiding geëvalueerd en mogelijk aangepast om betere
aansluiting te realiseren met het beoogde doel: betekenisvoller interveniëren.

22

Dat kan een OM afdoening zijn, een afdoening op zitting bij de rechter of een afdoening buiten het strafrecht om.

15

-

Uitbouwen betekenisvol interveniëren door het ZSM-proces (maatregel b)

Deze maatregel heeft samenhang met de ZSM-werkwijze zoals deze vanaf 2011 is ontwikkeld. De
maatregel heeft als doel om de kwaliteit van de afdoening van veelvoorkomende criminaliteit (VVCzaken) te verbeteren. Kwaliteit betekent in deze zin dat intensiever wordt gekeken naar de context: de
omstandigheden waaronder het feit is gepleegd en welke betekenisvolle interventie het meest recht
doet aan slachtoffer, delict en dader.
Welke acties zijn of worden in gang gezet?
Met alle ketenpartners in ZSM (politie, OM, SHN, Reclassering en Raad voor de Kinderbescherming)
worden in 2016 in leeromgevingen in het land betekenisvolle interventies ontwikkeld. Met ZSMmedewerkers uit de praktijk worden getoetste en succesvolle interventies gedeeld en zo mogelijk
direct toegepast in de ZSM-praktijk. Na de zomer van 2016 wordt op basis van de opbrengsten uit de
leeromgevingen een set van minimale vereisten vastgesteld die borgt dat betekenisvol interveniëren
onderdeel is van de ZSM-werkwijze. De ontwikkeling en implementatie van de maatregelen vinden
plaats onder regie van een keten brede stuurgroep.
Deze maatregel vraagt de komende tijd aandacht. Er is immers niet altijd sprake van een
kernbezetting van professionals van ketenpartners in het ZSM-team dat de afdoening voorbereidt en
afhandelt. Opgedane kennis wordt niet altijd structureel uitgeleerd en ingezet. De in ZSM ontwikkelde
werkwijze heeft consequenties voor de organisatie van het werk in de basisteams van de politie. Een
tweede punt is het feit dat ketenpartners de contextinformatie niet snel en eenvoudig kunnen
ontsluiten. Een deel van de contextinformatie is beschikbaar bij niet-justitiële organisaties zoals de
gemeente, veiligheidshuizen, Veilig Thuis. De verschillen in taken en (daardoor) werkwijze tussen
justitiële en niet-justitiële organisaties zijn groot. Een snelle en eenduidige wijze van informatie
uitwisseling is lastig is en ligt grotendeels buiten de invloed van politie. Binnen het ketenprogramma
ZSM wordt dit opgepakt.
Samenwerking politie – autoverhuurbranche
Het is voor criminelen aantrekkelijk om veel gebruik te maken van huurauto’s. Je kunt eenvoudig
wisselen van auto en de politie kan niet altijd direct zien wie de auto gehuurd heeft. Daarnaast loop
je niet het risico dat je statussymbool wordt afgepakt in het kader van ontneming. Bonafide
autoverhuurders zijn ongewild facilitator van criminelen.
Om dit tegen te gaan is het samenwerkingsverband met de autoverhuurbranche opgestart, specifiek
met de BOVAG als partner. Autoverhuurbedrijven worden actief benaderd om hen te helpen
criminelen te weren als klant. Het gaat om bewustwording over de werkwijze van criminelen, hulp bij
training en advies voor baliepersoneel en de ondernemers kunnen bij twijfel een beroep doen op de
samenwerking om een beoordeling te geven over een potentiële klant.
De samenwerking richt zich vooral op de effecten voor de buitenwereld: criminelen uit de huurauto’s
en de verhuurbranche veel minder ellende, zoals minder kans op ingeleverde huurauto’s met
kogelgaten of onredelijk lange inbeslagname door de politie. Opsporing en handhaving richten zich
binnen de samenwerking vooral op de malafide autoverhuurder.
Door middel van gerichte interventies wordt ervoor gezorgd dat het bedrijfsmodel (balans tussen
kosten en opbrengsten) zodanig wordt verstoord dat het voor de facilitator niet meer of veel minder
interessant is om het criminele bedrijfsproces te ondersteunen. De samenwerking tussen de politie
en de autoverhuurbranche is een voorbeeld van betekenisvolle interventie buiten de strafrechtketen.
In een groot aantal eenheden is de samenwerking met de BOVAG en de autoverhuurbranche al
gerealiseerd. In andere eenheden wordt gekeken hoe de verbinding kan worden gelegd.

16

-

Inbreng specialismen realiseren (maatregel h)

Het huidige politiewerk vraagt van steeds meer medewerkers om te anticiperen op ontwikkelingen in
de opsporing. Dat vraagt vaardigheden om complexe patronen te herkennen en op basis van goede
analyses tot andere / vernieuwende aanpakken te komen. De politie heeft om deze reden behoefte
aan opsporingsmedewerkers met een hoger werk- en denkniveau en/of specifieke deskundigheden
23
en expertises (onder andere financieel-economische specialisten en digitale specialisten) . De
afgelopen jaren zijn aanzienlijke aantallen hoger opgeleiden en specialisten ingestroomd bij de
24
politie .
Welke acties zijn of worden in gang gezet?
In het kader van de herijking realisatie nationale politie is een aantal maatregelen genomen om meer
hoger opgeleiden en specialisten in de opsporing te laten instromen en de bestaande vacatures uit
het Inrichtingsplan Nationale Politie zo snel mogelijk in te vullen.
De politie gaat door met het zo snel mogelijk werven van specialisten op het gebied van financieel25
26
economische criminaliteit en cybercrime . Tot en met 2018 worden in totaal 700 zij-instromers op
hbo- of wo-niveau geworven op deze specialismen. Zij kunnen snel bijdragen aan de opsporing en
vullen bestaande vacatures in. In november 2015 is een gezamenlijk en gecoördineerd traject gestart
voor de werving en instroom van medewerkers op 53 bestaande vacatures voor financieeleconomische specialisten en 92 vacatures voor digitale specialisten. In april 2016 is de tweede ronde
van vacatures opengesteld voor ongeveer 47 specialisten financieel-economische criminaliteit en
ongeveer 105 digitale specialisten.
In 2016 (en ook 2017) wordt geïnvesteerd in de kwalitatieve versterking van de forensische expertise
en de intelligence expertise op hbo- en wo-niveau. Voor de forensische expertise is voor 350 fte
vacatureruimte beschikbaar. Daarvan zal 150 fte (75 fte per jaar) via zij-instroom worden geworven.
Bij intelligence is er 532 fte op hbo- en wo-niveau beschikbaar in het Inrichtingsplan Nationale Politie.
Daarvan is 227 fte openstaande vacatures waarvan 50 fte (25 fte per jaar) via zij-instroom wordt
geworven. De overige vacatures worden gevuld door (her)plaatsing van medewerkers die al in dienst
zijn bij de politie.
Er loopt een verkenning naar een tweede vorm van aanstelling. Men kan dan een verkorte
politieopleiding volgen om een operationele functie te mogen vervullen. In de cao zijn hierover
afspraken gemaakt - executieve aanstelling gericht op specifieke inzetbaarheid - waardoor mensen
sneller ingezet kunnen worden op hun specialisme. Het traject van wijziging van wet- en regelgeving
om deze vorm van aanstelling te formaliseren gaat nog geruime tijd duren. Daarom is in 2015 in het
27
Centraal Georganiseerd Overleg Politie (CGOP) afgesproken dat er 220 fte mag worden
aangenomen op een beperkte aanstellingsgrond die past bij de werkzaamheden van een (zijinstromende) specialist in de strafrechtelijke handhaving. Deze afspraken dienen in ieder geval van
28
toepassing te worden verklaard voor de functies van forensische opsporing en intelligence .
Inzet op hogere opleidingen binnen de opsporing vindt niet alleen plaats door de komst van nieuwe
medewerkers. Er wordt ook ingezet op het opleiden en laten doorstromen van reeds aanwezige en in
potentie geschikte medewerkers.

23
In ‘De toekomst begint vandaag deel 1 en 2’, wordt vanuit een omgevingsanalyse beredeneerd welk type politiewerk de
politie in de toekomst denkt nodig te hebben en welke deskundigheden daarvoor nodig zijn. Ook in De People Strategy wordt
deze redeneerlijn uiteen gezet. Momenteel is ongeveer tien procent van de mensen in de opsporing hoger opgeleid (hbo+)
binnen de opsporing. In 2025 heeft naar verwachting meer dan veertig procent van de bevolking een hbo of wo-opleiding
(Nationale Kompas Volksgezondheid 2013).
24
Over het algemeen zijn specialisten die instromen hoog opgeleid.
25
De te werven digitale specialisten kunnen worden ingezet voor de aanpak van cybercrime, internet gerelateerde criminaliteit
en voor ‘digitale opsporing’, waarbij ook sprake kan zijn van opsporingstechnieken die bijdragen aan het oplossen van ‘gewone’
delicten (zeden, geweld etc.).
26
100 fte’s in 2015 en 600 fte’s in 2016-2018.
27
CGOP is het Centraal Georganiseerd Overleg Politie. Dit overleg gaat over de arbeidsvoorwaarden en de algemene regels
voor het HRM-beleid voor de Nederlandse politie.
28
Hoe de aanstelling gestalte zal worden gegeven zal via het GCOP moeten verlopen: de functies bij de politie zijn vastgelegd
in het huidige Landelijke Functiegebouw Nationale Politie (LFNP). Daarin is nog geen ruimte voor een dergelijke beperkte
aanstellingsgrond in specifieke gevallen.

17

Ook deze maatregel kent voor het komende jaar nog een aantal uitdagingen. De verwachting is dat
de instroom van specialisten voor financieel-economische criminaliteit wordt gerealiseerd in 2016 en
2017. Het binnenhalen van specialisten voor digitale criminaliteit wordt naar verwachting lastiger. De
vraag naar hoog opgeleide ICT-ers op de arbeidsmarkt neemt toe. De politie moet concurreren met
andere werkgevers op een krappe arbeidsmarkt. Dat is ook de reden dat hier extra inspanningen op
worden gezet, zoals de online challenge Crimediggers en een wervingsevent CrimediggersLIVE.
Daarnaast wordt een onderzoek afgerond waarmee de wervingsstrategie voor deze doelgroep
geoptimaliseerd kan worden.
Een ander aandachtspunt is de doorlooptijd van werving en selectie (W&S) tot indiensttreding. Dit
duurt momenteel acht maanden. Onderzocht wordt of het traject tot indiensttreding versneld kan
worden, zonder concessies aan de zorgvuldigheid en een goede screening van nieuwe medewerkers.
-

Vakmanschap in veelvoorkomende criminaliteits-zaken (maatregel j)

Actuele kennis en kunde van medewerkers op hun vakgebied is cruciaal voor de kwaliteit van het
werk van de politie. Door deze maatregel wordt de kennis en kunde van opsporingsmedewerkers en
de kwaliteit van de opsporingsproducten (processen-verbaal) aantoonbaar verbeterd.
Momenteel hebben politie en OM nauwelijks landelijk eenduidig vastgestelde standaarden en eisen
waaraan de kennis en kunde van politiemedewerkers en producten moeten voldoen. Vooruitlopend
29
op een op te stellen professionele standaard na 2016, wordt dit jaar gewerkt aan verbetering van
het vakmanschap in veelvoorkomende criminaliteit.
Welke acties zijn of worden in gang gezet?
30

Via het al bestaande Kwaliteitsplan OM-politie in VVC-zaken en de lichtere high impact crime-zaken
wordt geïnvesteerd in het opstellen van eenduidige criteria waaraan een proces-verbaal moet
voldoen. Deze ‘best practice’ wordt in 2016 landelijk ingevoerd en is een belangrijke stap in het
terugdringen van het aantal processen-verbaal dat aan de politie wordt geretourneerd (rework) omdat
het niet aan (eenduidige en breed gedeelde) kwaliteitseisen voldoet.
Tussen politie en OM is afgesproken dat het aantal VVC-zaken waarin sprake is van rework in 2017
significant is verminderd. In 2016 zijn nulmetingen gedaan: hoeveel procent van de processenverbaal wordt teruggestuurd naar de politie. In de loop van 2016 zal per eenheid/parket een
doelstelling worden bepaald voor het terugdringen van dat percentage rework.
Er zijn per eenheid/parket in de basisteams duo’s aan het werk (een ervaren politiemedewerker
samen met een ervaren OM-medewerker, vaak een parketsecretaris) die collega’s kennis en kunde
bijbrengen, bijvoorbeeld kennis van strafrecht en strafvordering of het schrijven van een kwalitatief
goed proces-verbaal. Uitgangspunt is dat het proces-verbaal in één keer wordt doorgestuurd naar het
OM, bijvoorbeeld door een kwaliteitscontrole op het proces-verbaal.
Binnen elke politie eenheid/arrondissementsparket is een Bureau ketensamenwerking politie - OM
ingericht waar op operationeel niveau permanente afstemming plaatsvindt over de kwaliteit van de
processen en producten. Daarnaast ondersteunt dit bureau de kwaliteitsverbetering.
-

Parate kennis op strafvorderlijke bevoegdheden op orde (maatregel k)

Deze maatregel voorziet in een grondige parate kennis van strafvorderlijke bevoegdheden,
vooruitlopend op de eerder genoemde ontwikkeling van een professionele standaard. Naar aanleiding
31
van het rapport Parate kennis bevoegdheden politie heeft de minister aan de Tweede Kamer de
toezegging gedaan om een kwaliteitssysteem vakmanschap te ontwikkelen dat moet bijdragen aan
het op peil brengen en houden van de parate kennis van politiemedewerkers. Daarnaast heeft de
minister gevraagd om alle medewerkers in de basispolitiezorg elk jaar deel te laten nemen aan een
profcheck om hun kennis en kunde te toetsen. De doelstelling is dat medewerkers van de politie eind
2017 de parate kennis van strafvorderlijke bevoegdheden op het vereiste niveau hebben en deze
kennis door periodieke toetsing en opleiding wordt geborgd.
29

Maatregel n.
Voortgangsrapportage VPS die op 18 november 2015 onder nr. 705881 aan de Tweede Kamer is gezonden.
31
Door de minister naar de Tweede Kamer gestuurd op 24 maart 2015, met als kenmerk 628853
30

18

Welke acties zijn of worden in gang gezet?
In het voorjaar van 2016 is gewerkt aan een voorstel voor een kwaliteitssysteem om de
vakbekwaamheid van het politiepersoneel te borgen. Dit voorstel wordt besproken met de centrale
ondernemingsraad (COR) en het voorstel wordt, conform de cao-afspraken, deze zomer besproken in
het Centraal Georganiseerd Overleg Politie. Daarna informeert de minister van Veiligheid en Justitie
de Tweede Kamer. Het voorstel sluit inhoudelijk aan op al lopende ontwikkelingen zoals het
dynamisch beheer van het Landelijk Functiegebouw Nederlandse Politie (LFNP) en het opstellen van
de opleidingsprofielen. Ook het voorgestelde tempo van implementeren zal hierop aansluiten.
-

Informatie voorziening (IV) adaptief en wendbaar maken (maatregel e)

De politie is een informatie verwerkende organisatie. Alle handelingen van de politie hebben met
het verzamelen, duiden en delen van gegevens te maken; politie intern maar ook met het OM en
overige ketenpartners. De informatie voorziening, zowel de inhoudelijke kant als de technische
(IV) kant heeft tot doel het primaire proces van opsporing en vervolging beter te ondersteunen,
waardoor medewerkers efficiënter en effectiever kunnen werken.
Bij informatie voorziening staat de opsporing aan de vooravond van een belangrijke verandering
als het gaat om het gebruik van digitale sporen en het leggen van verbanden in de veelheid aan
beschikbare onderzoeksdata (zendmastgegevens, sensing, internet). Daar horen geavanceerde
digitale tools bij die uiteindelijk het totale politiedomein bestrijken, zoals nu al gebeurt bij het in
stappen verfijnen van grote hoeveelheden ruwe data tot bruikbare informatie.
In de contourennota is het adaptief en wendbaar maken van informatie voorziening genoemd als
maatregel voor een effectieve, toekomstbestendige opsporing. Na het verschijnen van de
contourennota is geconstateerd dat voor een verdere doorontwikkeling naar een toekomstbestendige
opsporing de genoemde informatie voorziening-maatregelen nogmaals bezien moeten worden op hun
bijdrage daaraan. Mede op basis van de sterkte- en zwakteanalyse Handelen naar waarheid is
bekeken hoe binnen de bestaande financiële kaders meer rendement met informatie voorziening
gerealiseerd kan worden voor de opsporing. Voor 2016 heeft dit geleid tot een bijstelling van een
aantal maatregelen. Om die reden is de maatregel uit de contourennota ‘Gebruiksvriendelijke
interface BVH en Summ-IT’ geschrapt en wordt expliciet ingezet op Mobiel werken op straat (MEOS)
en Intelligence functionaliteiten voor de opsporing. In de vervolgrapportage zal daar nader op worden
ingegaan
De volgende (deel) maatregelen worden in 2016 in uitvoering genomen:
-

Verdere uitrol en doorontwikkeling van MEOS ten behoeve van de opsporing

-

Gegevensuitwisseling BVH en Summ-IT.

-

Beschikbaarheid Signalering & Executie voor Coördinatie Executie Teams (CET) en Ebriefing voor basisteams.

-

De realisatie van BVI 2.0 als fundament onder ‘state-of-the-art opsporing in de 21 eeuw’ met
business intelligence en analytics

-

(deels) De verdere digitalisering van de strafrechtketen: werken met een file share concept
DWM (digitale werkmappen) in het ZSM werkproces. Daarnaast de ontwikkeling en
implementatie van het (digitale) ‘direct pv’ in BVH voor VVC-zaken die via ZSM worden
afgedaan.

e

-

Uitwerking van een gegevensuitwisseling tussen GPS enerzijds en BVH/BOSZ anderzijds om
dubbele invoer te voorkomen. In het verlengde van deze gegevensuitwisseling wordt
uitgewerkt hoe de functionaliteit van BOSZ (Betere Opsporing door Sturen op Zaken)
verbeterd kan worden.

-

Het voorbereiden van het verbeteren van de kwaliteit van de gegevens in Summ-IT.

Welke acties zijn of worden in gang gezet?
In 2016 is met Mobiel Effectief Op Straat (MEOS) voorzien in de uitrol van 35.000 smartphones voor
medewerkers in de operatie waarvan drieduizend specifiek voor de recherche. In 2016 wordt ook
19

geïnvesteerd in het ontsluiten van informatie via de smartphone voor de opsporing. Verder wordt bij
de uitrol van MEOS onderzocht op welke wijze de smartphone de recherche nog meer kan
ondersteunen in de opsporing.
Voor de gegevensuitwisseling van de Basis Voorziening Handhaving (BVH) en de basisregistratie
voorziening Summ-IT (opvolger van de Basis Voorziening Opsporing) zijn voorbereidingen getroffen
voor de bijstelling van de informatie voorziening portfolio in 2016.
Eind 2016 is Signalering & Executie beschikbaar voor Coördinatie Executie Teams (CET). Eind dit
jaar kan E-briefing gebruikt worden door de basisteams in de eenheden. Beide applicaties dragen bij
aan de versterking van de kwaliteit van (handhaving en) de opsporing.
De politie wordt in het opsporings- en intelligenceproces steeds vaker geconfronteerd met grote
hoeveelheden gestructureerde en ongestructureerde data waaruit nuttige informatie kan worden
verkregen. Het is van groot belang dat alle verkregen data in en voor een onderzoek in samenhang
met alle andere relevante (onderzoeks-)data worden ontsloten en geanalyseerd. Vanuit deze
samenhang en dit overzicht kunnen verbindingen worden ontdekt tussen schijnbaar niet-gerelateerde
gebeurtenissen en wordt proactieve en effectieve aanpak en monitoring van criminaliteit mogelijk. BVI
is hiervoor het fundament.
In het ZSM-werkproces is de (digitale) gegevensuitwisseling tussen ketenpartners van groot belang
voor een betekenisvolle afdoening. In de loop van 2016 zal een file-share concept (Digitale
Werkmappen) als tussenoplossing worden aangeboden aan de ZSM-locaties. Er vindt een
verkenning plaats naar een structurele oplossing die in het programma DWS (Digitaal Werken in de
Strafrechtketen) zal moeten worden ondergebracht.
In het ZSM-programma zijn door politie en OM voor vier veel voorkomende strafbare feiten (ongeveer
tachtig procent van de totaal instroom op ZSM) ‘direct pv’s’ ontwikkeld. Deze processen-verbaal
voldoen aan alle juridische eisen en dragen bij aan kwaliteitsverbetering en vermindering van de
administratieve lasten bij de politie. In 2016 wordt gestart met de ontwikkeling en implementatie (in
2017) van deze vier direct pv’s in de Basisvoorziening Handhaving (BVH).
Politie en OM werken gezamenlijk aan de verbetering van Beter Overzicht en Sturing op Zaken
(BOSZ). Dit is een applicatie die het werkproces ondersteunt en inzicht geeft in de instroom,
doorstroom en uitstroom van zaken bij politie en OM. De gegevensuitwisseling tussen het
politiesysteem BVH/BOSZ en het OM-systeem GPS (Geïntegreerd Processysteem Strafrecht)
voorkomt de noodzaak van dubbele invoer van gegevens. Dit levert forse administratieve
lastenverlichting op, voorkomt invoerfouten en draagt bij aan een gesloten registratiesysteem van
zaken die bij de politie uitstromen en bij het OM instromen. In 2016 wordt gestart met een
impactanalyse en een beschrijving van de functionele eisen waaraan die gegevensuitwisseling moet
voldoen. Deze gegevensuitwisseling heeft immers gevolgen voor de werkprocessen van politie en
OM. Daarna kan verder worden gewerkt aan de technische realisatie en implementatie. Parallel aan
de inrichting van de gegevensuitwisseling wordt bekeken welke functionaliteit in BOSZ verbeterd
moet worden.
Ook is er een verbetervoorstel opgesteld om Summ-IT beter te laten aansluiten op de Wet
politiegegevens ( Wpg). De voorgestelde aanpassingen leiden tot een zorgvuldiger administratie van
gegevens gedurende de gehele ‘levenscyclus’ van een onderzoek, vooral bij het opstarten, afsluiten,
verwijderen en vernietigen van onderzoeksgegevens. Hierdoor houdt de politie zich aan de Wpg,
neemt de betrouwbaarheid van opgeslagen gegevens toe en worden gegevens beter gedeeld met
andere onderzoeken.
De verbeteringen voor de Wpg komen voort uit de door de minister aan de Tweede Kamer
toegezegde aanvullende maatregelen om te voldoen aan de vereisten van de Wpg. Er zijn tevens
rapportages voorzien die leidinggevenden, bevoegde functionarissen en privacy functionarissen
helpen bij hun sturing en controle op een goed gebruik van Summ-IT. Deze rapportages helpen bij
het toezicht op het toekennen van de juiste autorisaties, het volledig en correct vastleggen van
onderzoeksgegevens, het delen van gegevens zodra dit verantwoord is en het verwijderen van
gegevens zodra de wet dit voorschrijft.
20

Ruimte voor innovatie: de @ppsporing
In de Eenheid Oost Nederland zijn drie operationeel specialisten (recherchekundigen) vrijgemaakt
om de kwaliteit van de opsporing te verbeteren. Dit zogenaamde Q-team innoveert en
experimenteert op de werkvloer, om zo te komen tot duurzame en betekenisvolle interventies bij
maatschappelijke vraagstukken c.q. veiligheidsproblemen. Het Q-team wil aanjagen, verbinden,
een spiegel voorhouden, leren door te doen.
"@ppsporing", de piket-app, is een voorbeeld van deze operationeel specialisten in dat
'dwarsdenkende Q-team'. Bij de districtsrecherches was behoefte aan een app waarin rechercheurs
tijdens hun piketdienst de beschikking hebben over de meest recente informatie, checklists en
werkinstructies. Omdat MEOS (mobiel effectiever op straat) nog niet binnen de opsporing is
uitgerold moeten rechercheurs het nu doen met een kladblok en een verouderde Blackberry of
eenvoudige Nokia. Daarnaast moet iedere rechercheur voor zichzelf de vele wijzigingen bijhouden
in het woud van checklists, werkinstructies en protocollen.
Deze zomer wordt de app (als pilot) binnen Oost-Nederland uitgerold en stelt het rechercheurs in
staat om de relevante en meest recente piketinformatie digitaal te raadplegen. Tevens kunnen zij
met de app een logboek bijhouden en ter plaatse verklaringen opnemen. De app vergroot de
efficiëntie en effectiviteit van het huidige piket-optreden van de recherche. Samen met het
programma MEOS wordt onderzocht welke succesvolle elementen in de toekomst kunnen worden
opgenomen in een landelijke MEOS-app ten behoeve van de opsporing.
De manier waarop deze operationeel specialisten uitdragen dat zij de opsporing sterker willen
maken, zorgt ervoor dat anderen, zowel collega's als netwerkpartners, mee willen doen en actief
bijdragen aan een toekomstbestendige opsporing.

De voortgang op de maatregelen die na 2016 worden uitgevoerd
Ondergenoemde maatregelen hebben allemaal een relatie met de ontwikkeling van een professionele
standaard:
-

Opleidingseisen opsporing (functie- en opleidingseisen in de opsporing) (maatregel f)

-

Inventarisatie vaardigheden opsporing (maatregel g)

-

Gesprekscyclus en profcheck (maatregel l)

-

Parate kennis op specifieke onderdelen functie op orde (maatregel m)

-

Ontwikkelen van een professionele standaard en een kwaliteitssysteem (maatregel n)

-

Prioriteit bij doorontwikkeling functie van dossiervormer, analist en hulpofficier (maatregel o)

-

Gevolgen professionele standaard voor het onderwijs (maatregel p)

-

Leeropbrengst huidig onderwijs en verkenning nieuw basisonderwijs opsporing (maatregel q)

Politiewerk is veelal maatwerk, afgestemd op complexe en individuele situaties. Het vaststellen van
standaardeisen voor een aantal onderdelen kan de kwaliteit van het politiewerk versterken;
standaarden geven een objectieve, algemeen geldende definitie van de verwachtingen (kwaliteit)
waaraan het werk moet voldoen. Een professionele standaard voor de opsporing zal zich continu
moeten aanpassen aan veranderende eisen en wetgeving.

21

Het opstellen, invoeren en werken volgens een professionele standaard is een operatie waaraan alle
professionals zich moeten willen verbinden en vergt een meerjarige inspanning van politie, OM en de
Politieacademie. Ketenpartners (externe opleidingsinstituten, wetenschap, maatschappelijke
organisaties, medezeggenschap) worden hierbij betrokken. Ook is het voorstel om de Rechtspraak
hierbij te betrekken, uiteraard met inachtneming van zijn onafhankelijke positie. In 2016 worden de
eerste standaardeisen en opleidingsprofielen opgesteld door HRM en de Politieacademie onder regie
van het programma.
Binnen de forensische opsporing loopt een initiatief om te komen tot professionele standaarden.
Onderzocht wordt of dit initiatief toepasbaar is op andere onderdelen van de opsporing.
Met de maatregel doorontwikkeling functie van dossiervormer, analist en hulpofficier wordt in 2016
een begin gemaakt met het werken volgens professionele standaarden.
Primair zal de aandacht uitgaan naar de doorontwikkeling van de positie en taken van de hulpofficier
van justitie (HOvJ). Dit betreft de verdere professionalisering van de hulpofficier van justitie door een
modernisering van de opleiding tot hulpofficier en daaraan gekoppeld een jaarlijks terugkerend
programma om kennis en vaardigheden bij te houden en te verbeteren waarbij men steeds moet
slagen voor de periodieke toets. Hierbij wordt gebruik gemaakt van profchecks en e-learning. Ook
kunnen hulpofficieren naast de algemene opleiding een specialistische opleiding volgen, bijvoorbeeld
op het gebied van vreemdelingen, huisverboden en inbeslagname.
In het najaar van 2016 start de nieuwe opleiding, in mei van dit jaar vooraf gegaan door een pilotklas.
Alle vierduizend hulpofficieren, zowel de reeds bestaande als nieuwe hulpofficieren, worden opgeleid.
Deze maatregel heeft - naast de in samenspraak met het departement te ontwikkelen visie op de
hulpofficier van justitie - een relatie met het inmiddels beëindigde programma Versterking Prestaties
Strafrechtketen (VPS) en de komende herziening van het Wetboek van Strafvordering.
De doorontwikkeling van de opleiding tot dossiervormer wordt opgepakt door de Politieacademie. In
2017 wordt de wijze waarop de functie van analist wordt doorontwikkeld nader onderzocht.
-

Begeleiden instroom specialisten (maatregel i)

Deze maatregel moet ertoe leiden dat kwaliteiten en talenten van hoger opgeleide medewerkers beter
worden benut. Deze - nieuwe - medewerkers moeten ingezet worden op het meer complexe
politiewerk waar ze door hun kennis en vaardigheden de meeste meerwaarde hebben.
Het project Instroom en effectieve inzet hoger opgeleiden kijkt naar de visie die de politieorganisatie
32
heeft op functies voor hoger opgeleiden en hun bijdrage aan het politiewerk . Aansluitend kan het
wervings- en selectieproces worden verbeterd en indien noodzakelijk de opleidingen (formeel en
informeel) en de begeleiding worden aangepast. Ook cultuurinterventies maken hier deel van uit. In
de visie zal aandacht zijn voor een juiste plaatsing in de eerste functie. Ook het carrièreperspectief
van hoger opgeleiden wordt verduidelijkt zodat helder wordt hoe zij via het reguliere proces van
vacaturestelling en sollicitatie kunnen doorgroeien binnen de organisatie en carrière kunnen maken in
de opsporing. De plannen zijn naar verwachting in 2016 klaar. De realistische verwachting is dat de
politie na implementatie van de voorstellen beter regie kan voeren op het proces van instroom en
effectieve inzet van hoger opgeleiden. Talenten kunnen zo beter worden benut in relatie tot wat de
organisatie nodig heeft.
-

Leidinggevenden werken netwerkgericht en zijn geschikte sparringpartner (maatregel c)

-

Leidinggevenden beter toegerust voor sturing en effectieve inzet medewerkers (maatregel d)

Leidinggevenden hebben een belangrijke rol en verantwoordelijkheid in het versterken van de
opsporing door structurele gedragsverandering van medewerkers binnen de opsporing te stimuleren.
Zij sturen en motiveren medewerkers binnen het team en tussen disciplines bij het samenwerken en
het verbeteren van de resultaten. Leidinggevenden hebben een cruciale rol in het resultaatgericht
32

Een voorbeeld daarvan is het beeld dat opduikt over de politiekundige bachelor en het onterechte idee dat deze personen
bedoeld zouden zijn voor beleidsfuncties.

22

sturen van het opsporingsonderzoek en de effectieve inzet van (nieuwe) medewerkers. Tenslotte zijn
leidinggevenden vaak het gezicht naar buiten; naar het gezag, maar ook naar partners binnen en
buiten de strafrechtketen, burgers en maatschappelijke- of private organisaties. Maatregelen voor het
beïnvloeden van leiderschapsgedrag versterken de positie en het functioneren van (operationeel)
leidinggevenden. Bij een toekomstbestendige opsporing horen leidinggevenden die – vanuit de
nieuwe visie op opsporing – vorm geven aan de nieuwe taakopvatting; intern in verbinding met hun
(nieuwe en ook hoger opgeleide) medewerkers en extern met slachtoffers, burgers en
maatschappelijk partners.
Welke acties zijn of worden in gang gezet?
Er zijn verschillende kaders opgesteld voor opleidingen voor leidinggevenden en operationeel
experts. Deze kaders zijn gebaseerd op de visie op politieleiderschap, op de uitwerking van de term
‘operationeel leiderschap’ en de functiebeschrijving van leidinggevenden en de operationeel experts.
Deze kaders worden gebruikt bij het ontwikkelen en aanpassen van opleidingen.
In 2016 zal voor leidinggevenden binnen de opsporing geïnventariseerd worden welke extra
leerinterventies specifiek nodig zijn voor sturing en effectieve inzet van medewerkers binnen de
opsporing. De verwachting is dat deze interventies eind 2016 ontwikkeld zijn. In het najaar van 2016
is in ieder geval een leer/ontwikkelaanbod gereed voor zittende leidinggevenden en operationeel
experts. Dit traject gaat onder andere in op gedrags- en cultuurverandering. Onderwerpen die aan
bod komen zijn: netwerkgericht werken, hoe neem ik mijn team mee in de vernieuwing,
medewerkersparticipatie, omgaan met complexe vraagstukken zoals de stroom asielzoekers, het
versterken van politiek-bestuurlijke sensitiviteit, toekomstverkenning, innovatie en nieuwe
technologieën.
-

Informatie voorziening (IV) adaptief en wendbaar maken (maatregel e)

In 2017 zal nog eens scherp worden gekeken naar de maatregelen voor informatie voorziening die in
2016 niet zijn uitgevoerd. De ontwikkelingen op het gebied van informatie voorziening gaan snel.
Gegeven de technologische ontwikkelingen en de beperkte financiële ruimte is het zaak per jaar
scherp te kiezen voor maatregelen die de grootste bijdrage leveren aan een betere opsporing en het
oplossen van bestaande knelpunten. Een afweging tussen de benodigde inspanningen en de
daadwerkelijke verbetering van het opsporingswerk op korte termijn is daarbij van belang. Daarnaast
zal er na 2018 (zie hoofdstuk 5) opnieuw moeten worden geïnvesteerd in de informatie voorziening
om de opsporing “state of the art” te maken.
De opdrachtgevers voor het programma hebben besloten de maatregel ‘gebruiksvriendelijker
interface BVH en Summ-IT’ niet meer uit te voeren vanwege het verwachte geringe effect op de
kwaliteit. Deze ruimte voor informatie voorziening zal gebruikt worden voor andere maatregelen die
meer relevant zijn voor het verbeteren van de opsporing. De doorontwikkeling van BVI (2.0) komt
daardoor in aanmerking voor uitvoering. Hierover wordt nog in 2016 een beslissing genomen.

23

5. Vervolgproces en oplevering volgende producten
Politie en OM hebben in deze nota de noodzaak en urgentie benadrukt om de kwaliteit van de
opsporing fundamenteel te verhogen; een opvatting die is versterkt door de sterkte- en zwakteanalyse
van de opsporing. De politie levert met het uitvoeren van de zeventien maatregelen uit de
contourennota een belangrijke bijdrage aan het ‘top down’ aanpakken van de knelpunten uit deze
analyse. Daarbij hanteren politie en OM het uitgangspunt om ambitieus te zijn, maar ook realistisch
over de mogelijkheden om te veranderen gezien de huidige druk op de organisatie en de financiële
ruimte. De analyse heeft voor politie en OM het inzicht vergroot dat het toekomstbestendig maken
van de opsporing niet zomaar ‘maakbaar is’ maar vraagt om een duurzaam ontwikkelgericht
programma, gedragen door veranderingen in het dagelijkse werk. Deze wijze van werken aan
e
veranderingen past bij een professionele, omgevingsbewuste opsporing in de 21 eeuw. De
veranderkracht van de organisatie neemt toe naarmate de verschillende onderdelen elkaars krachten
beter weten te benutten. Zij worden daarin ondersteund en gefaciliteerd. Politie en OM zullen op
regelmatige basis rapporteren aan de minister over de voortgang van het programma op daarvoor
geschikte momenten.
Onderwerpen in de volgende voortgangsnota
Een volgende voortgangsnota zal in ieder geval de volgende onderwerpen beschrijven:
-

Voortgang op de maatregelen uit de Contourennota:

De focus zal vooral liggen op maatregelen die in 2017 ontwikkeld en geïmplementeerd worden.
-

Doorontwikkeling van een visie op de opsporing

De sterkte- en zwakteanalyse van de opsporing en de daarin opgenomen aanbevelingen zijn een
belangrijk fundament voor de doorontwikkeling van een visie op de opsporing. Ook de bouwstenen
voor een toekomstbestendige visie op de opsporing uit de contourennota zijn een basis. Het gaat om
een doorontwikkeling van een visie, omdat ook een visie op de opsporing continu wordt beïnvloed
door maatschappelijke en technologische ontwikkelingen. Bij deze visieontwikkeling is de
veranderstrategie en de benodigde veranderkracht een wezenlijk onderdeel. Medewerkers uit alle
geledingen uit de opsporing worden betrokken bij de doorontwikkeling van de visie, zoals
aangegeven in de contourennota en door de minister toegezegd in de brief bij deze nota. Ook het
OM, het openbaar bestuur (burgemeesters, wethouders), de wetenschap, bijzondere
opsporingsdiensten (BOD), overheidsorganisaties, journalisten en bedrijven worden betrokken. De
aanpak van criminaliteit raakt iedereen. Op basis van deze doorontwikkeling van de visie wordt een
agenda voor de langere termijn geformuleerd.
-

Doorkijk naar maatregelen op (middel)lange termijn

Vanaf 2018 komt er weer ruimte in de politieorganisatie voor nieuwe maatregelen voor de verbetering
van de opsporing. In de contourennota hebben politie en OM al één maatregel genoemd die op de
middellange termijn genomen moet worden.
Investering in personeel
De inzet van de politie is om tot een meer divers samengesteld personeelsbestand te komen. Zij wil
medewerkers met verschillende achtergronden, competenties, kennis en vaardigheden om
meervoudig kijken te borgen en toegerust te zijn op de eisen die de opsporing stelt. Deze variëteit
aan achtergronden is nodig om de expertises op voldoende niveau in huis te hebben, maar ook om
nieuwe opsporingsmethoden te ontwikkelen, een zaak sneller en beter op te lossen en goed te
functioneren in veiligheidsnetwerken. Ten slotte versterkt een meer divers personeelsbestand de
33
legitimiteit .

33

De inrichting van de politie volgt de competenties die zij gezien de maatschappelijke ontwikkelingen nodig heeft. Ook
betekent dat de inrichting van de politie de ontwikkelingen in de samenleving op de voet volgt. In 2013 was 34 procent van de

24

De analyse onderbouwt de wens van politie en OM. Nu kan een twintigste-eeuwse rechercheur met
een basiskennis van strafrecht, opsporingsbevoegdheden en straatwijsheid nog goed meekomen. Dit
is over enkele jaren minder het geval, zeker als het gaat om nieuwe vormen van criminaliteit.
Vakmanschap in de moderne opsporing vraagt om zogenoemde 21st century skills: creativiteit,
conceptuele denkkracht, probleemoplossende vaardigheden, communiceren, multidisciplinair
samenwerken, kritisch denken, digitale geletterdheid, sociale en culturele vaardigheden,
verantwoordelijkheidsbesef en zelfregulering.
34

35

In de formatie (Inrichtingsplan Nationale Politie) is ruim elf procent van de totale operationele
sterkte op hbo-niveau of hoger. Met het oog op de lange termijn is de inzet van de politie erop gericht
om door te groeien naar een hoger gemiddeld percentage (twintig à dertig procent) van de functies op
hbo-niveau of hoger over de gehele breedte van de operationele sterkte. Het gaat om zowel nieuwe
instroom als zittende medewerkers die door opleidingen naar hbo-niveau of hoger doorgroeien. Voor
het cluster Opsporing en Intelligence moet rekening worden gehouden met invulling van een
36
substantieel deel van de functies op hbo-niveau of hoger .
Voor een meer diverse samenstelling van het personeel in de opsporing is het noodzakelijk dat een
groot gedeelte van de nieuwe instroom een hbo- of wo-opleiding heeft. Rond 2025 zal ongeveer
veertig procent van de huidige medewerkers in de opsporing zijn uitgestroomd (pensioen of
anderszins), ongeveer 5000 fte. Vanaf 2017 gaat het om een paar honderd op te vullen plekken per
jaar. Deze uitstroom van oudere krachten houdt enerzijds het risico in van verlies aan ervaring, kennis
en netwerken. Anderzijds biedt het een unieke kans om een eerste slag te maken naar een andere
samenstelling van het personeel in de opsporing.
HRM beleid
De verschillende doelgroepen met hun uiteenlopende achtergronden en ontwikkelmogelijkheden
maken een nieuw selectie- en aanstellingsbeleid noodzakelijk en een daarop aansluitend carrière- en
beloningsbeleid. Ook zijn er gevolgen voor het opleidingsaanbod. Belangrijk is de wijze waarop de
politie snel kennis en expertise binnenhaalt, maar ook sneller van kennis afscheid neemt als deze niet
meer nodig is. Lifetime employment moet niet meer voor alle medewerkers het uitgangspunt zijn,
omdat specifieke expertise of vaardigheden tijdelijk nodig zijn of ingekocht kunnen worden.
De politie werkt aan inzicht in de noodzakelijke aanpassingen van het HRM-beleid die nodig zijn om
de personele aantallen/verschuivingen op te vangen (kwantiteit). Ook de gevolgen voor de
opleidingen, waaronder die van de Politieacademie, worden meegenomen. Daarnaast wordt
inzichtelijk gemaakt welke kwaliteitsverbetering nodig is. Andere vragen zijn: wat is een gewenste
bezetting van bestaande medewerkers en nieuwe instroom, welke gevolgen heeft dit voor
leidinggevenden en de leiderschapsstijlen, de sturing van de organisatie en de sturing op de
medewerkers. Een andere vraag is op welke competenties leidinggevenden en medewerkers
geworven moeten worden. Een onderbouwing (in scenario’s) van de (meer)kosten van een
substantieel hoger aantal hoger opgeleiden van dertig procent in 2025 zal worden berekend.
IV maatregelen
Naast investeringen in HRM maatregelen dragen ontwikkelingen op het gebied van informatie
voorziening in grote mate bij aan een kwalitatief betere opsporing op de middellange termijn.
‘State of the art’ informatie voorziening-ondersteuning levert een forse bijdrage aan een efficiënte en
effectieve opsporing. De grootste uitdaging voor de opsporing en informatie voorziening voor de
komende jaren is het verwerken van grote hoeveelheden gestructureerde en ongestructureerde data
die kunnen leiden tot (verder) onderzoek, bewijs of opsporingsindicaties. Deze informatie moet in
samenhang met andere onderzoeksgegevens worden geanalyseerd en ontsloten. De
basisvoorziening informatie (BVI) is daarvoor het fundament dat komende jaren verder wordt
versterkt.

Nederlandse beroepsbevolking hbo- of wo-opgeleid33. In 2025 heeft naar verwachting meer dan veertig procent van de
bevolking een hbo- of wo-opleiding. De Nationale Kompas Volksgezondheid (2013).
34
In het Inrichtingsplan Nationale Politie wordt uitgegaan van 20 procent hbo-ers binnen de gehele operatie.
35
Dat wil niet zeggen dat deze medewerkers ook altijd aan alle eisen (startkwalificatie) voor die functie voldoen.

25

Ook andere maatregelen helpen om dit effect te bereiken, bijvoorbeeld het (extra) investeren in
mobiel werken, in nieuwe vormen van opsporen, data analyse en ketensamenwerking. In
toenemende mate zal de analyse van beschikbare (digitale) data onderdeel uitmaken van de
tactische opsporing.
Traditionele opsporingsmethodieken zoals tappen van telefoons en het verhoor van verdachten
leveren steeds minder informatie op. Door het combineren van digitale sporen en het leggen van
verbanden in de veelheid van onderzoeksdata ontstaan nieuwe kansen. De huidige manier van
analyseren waarbij de analist veel tijd bezig is met het verzamelen en ordenen van informatie heeft
zijn beste tijd gehad door voortschrijdende technische mogelijkheden. Voor de opsporing is het van
groot belang dat beschikbare tools (software) voor de politie beschikbaar komen waarmee
geavanceerd verbanden kunnen worden gelegd in grote hoeveelheden data (mastgegevens, sensing,
internet). Deze tools moeten het totale politiedomein bestrijken. Op kleinere schaal wordt dit al
toegepast in de raffinaderij (zie het kader in hoofdstuk 3).
Daarnaast laten investeringen in verdere digitalisering
doelmatiger werken.

37

van de gehele strafrechtketen deze

Proeftuinen
Proeftuinen zullen een meer gefundeerd beeld geven van belangrijke onderdelen van een
toekomstbestendige opsporing. Deze proeftuinen starten bij de districtsrecherches en in de
intelligence-organisatie. In die setting wordt de meerwaarde van hoger opgeleiden binnen de
opsporing beproefd. Ook worden een andere organisatie en/of inrichting van het werk en een stijl van
sturing en leiderschap die daarbij passen beproefd. Een vraag die in de proeftuinen wordt gesteld is
of een personeelsbestand met een meer diverse samenstelling leidt tot een andere kwaliteit van werk
en/of effectiever en efficiënter werken, bijvoorbeeld omdat men in staat is verschillende (digitale)
informatiebronnen eenvoudig te ontsluiten. Andere onderwerpen in de proeftuinen zijn de
samenwerking met partners in en buiten de strafrechtketen in een integrale aanpak van criminaliteit
en de wijze waarop gebruik kan worden gemaakt van deskundigheid van buitenaf en pilots rondom
nieuwe wijzen van informatieverzameling en analyse. De proeftuinen zijn een belangrijk middel om de
samenhang tussen de bottom-up veranderstrategie en de top-down maatregelen te verbinden.
Monitoring op de maatregelen
De voortgang op de maatregelen hangt nauw samen met de wijze van verantwoording en monitoring.
De volgende nota zal hiervoor een voorstel bevatten. Het eerste idee is om elk half jaar de voortgang
te monitoren. De meting zal zich richten op output (tijdigheid, aantal zaken) maar zal daarnaast vooral
gaan over de outcome-resultaten. Outcome kan bijvoorbeeld worden beschreven als het bereiken van
het effect dat men voor ogen heeft. In de volgende rapportage wordt een voorzet van de eerste
resultaten van de monitoring gegeven.
Het vertrouwen van de burger staat centraal in de werking van de veiligheids- en strafrechtketen. Dit
vertrouwen wordt mede bepaald door de vraag of de opsporing inspeelt op de behoefte en de
bedoeling van de burger. Ook krijgt de burger vertrouwen doordat interventies van de strafrechtketen
criminaliteit bestrijden en sanctioneren op een wijze die effect en betekenis heeft voor slachtoffer,
verdachte en maatschappij. Om die reden hebben betekenisvolle interventies een belangrijke plaats
in de maatregelen (zie hoofdstuk 4, maatregelen a en b).
Output-resultaten zijn belangrijke indicatoren. Maar outcome-resultaten zijn veel belangrijker: hoe
waarderen burgers (slachtoffers, daders en hun omgeving), gezag (bestuur, OM) en ketenpartners de
opsporing, de kwaliteit van de interventies en de daarbij behorende afwegingen. Interveniëren op een
wijze die effect en betekenis hebben voor slachtoffer, verdachte en maatschappij sluit aan op één van
de belangrijkste drijfveren voor mensen om bij de politie te gaan werken: het ‘leveren van een
38
bijdrage aan de veiligheid’ . Daarbij geven ‘oplossingspercentages en het aantal opgepakte
39
verdachten’ niet altijd het volledige beeld of slachtoffers ook direct geholpen zijn .
37

Het Programma Digitaal Werken in de Strafrechtketen (DWS) richt zich op digitalisering van de strafrechtketen.
Het rapport ‘De psychosociale gezondheid van politiepersoneel’ (WODC), is in 2013 door de minister van Veiligheid en
Justitie naar de Tweede Kamer gestuurd.
39
Een aardig voorbeeld is deze recente casus: duizenden Nederlanders konden door ransomware (malafide software door
criminelen op afstand op computers geplaatst) niet meer bij hun privéfoto’s op hun computer. Deze mensen moesten eerst een
38

26

Ten slotte: medewerkers centraal
De sterkte- en zwakteanalyse maakt duidelijk dat er voldoende redenen zijn voor trots op de
Nederlandse opsporing. Het zijn de medewerkers, in de operatie, de bedrijfsvoering en de staf, die
zich dagelijks inzetten om de politieorganisatie beter te maken. Zij verdienen een organisatie, een
gezag (OM, burgemeesters) en een minister die hen op allerlei manieren steunt.
Politie en OM constateren dat er sinds de oplevering van de nota Contouren voor een effectieve,
toekomstbestendige opsporing belangrijke ontwikkelingen in gang worden gezet om de opsporing
duurzaam te versterken. De politieorganisatie werkt aan maatregelen die top-down randvoorwaarden
en kaders stellen voor een kwaliteitsverbetering die zoveel mogelijk in een bottom-up
veranderstrategie - vanaf de werkvloer- wordt geïnitieerd en ontwikkeld.
Het vergroten van het verandervermogen van de politie is essentieel voor deze ontwikkeling. De
politie werkt hieraan door het stimuleren van een cultuur waarin verbeteringen in de praktijk
plaatsvinden, aangemoedigd, gefaciliteerd en zo nodig bijgestuurd door de lijn (praktijkontwikkeling
als leerstrategie). Medewerkers krijgen daarbij de ruimte om eigen keuzes te maken én leggen
daarover verantwoordelijkheid af. De sterkte- en zwakteanalyse zal voor veel medewerkers
herkenbaar zijn. De analyse is bedoeld om van te leren en om met elkaar het gesprek aan te gaan,
e
zoals het een professionele organisatie in de 21 eeuw betaamt. Deze analyse kan voor de lijn en
medewerkers een instrument zijn om met elkaar te onderzoeken waar men voor staat en wat nodig is
om verder te komen. Vanuit deze gesprekken kan verder worden gebouwd aan een politieorganisatie
van de toekomst, met professionals die trots zijn op de resultaten die zij boeken en burgers die
vertrouwen hebben in de politie en de strafrechtketen.

bedrag overmaken voordat hun computer ontgrendeld zou worden. Politie en OM wisten met deskundigen de sleutel te kraken
waardoor de computers weer toegankelijk werden. Naast het opsporen van de daders, is vooral deze actie van belang voor de
burger. In ‘output (de kwantitatieve indicatoren) betekent dit 1 opgeloste zaak en 1 te straffen verdachte. In ‘outcome
(kwalitatieve indicator, bijvoorbeeld slachtoffermonitor en reputatieonderzoek) is er sprake van flinke aantallen tevreden
burgers die waardering hebben over de aanpak.

27

Bijlage: Overzicht van de knelpunten uit de sterkte- en zwakteanalyse en de daarop genomen maatregelen en andere (eerste)
ontwikkelingen die bijdragen aan de realisatie van het toekomst bestendig maken van de opsporing.
Knelpunt:

Vakmanschap

Houding en
gedrag
incl.
leiderschap

Verandervermogen

Samenwerking

Bedrijfsvoering

X

X

X

X

X

X

X

X

Inspanningen
programma
Visie op
toekomstbestendige
opsporing
ontwikkelen
(maatschappelijke
opdracht)
Teams
Vernieuwend
Werken –
Opsporing

X

HRM deltaplan

X

Opsporingscafés

X

Stimuleren en
ondersteunen
uitvoering regionale
plannen
Kennisdeling en
samenwerking
bevorderen – Agora
Monitoring

X

X

X

X
X

X

17 maatregelen
Intake en screening
(a)
ZSM betekenisvol
(b)
Inbreng
specialismen (h)
Vakmanschap VVC
(j)
Parate kennis SV
(k)
IV adaptief
wendbaar (e)
Opleidingseisen (f)
Vaardigheden (g)
Profcheck (l)
Parate kennis
specifiek (m)
Professionele
standaard (n)
Doorontwikkeling
HovJ (o)
Prof. Standaard en
onderwijs (p)
Leeropbrengst
onderwijs (q)
Begeleiden
instroom
specialisten (i)
Leiding netwerkgericht
Leiding en sturing

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X
X

X

X

X
X

X

X

X
X
X
X
X

X

X
X
X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

28