Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

23 987

Lidmaatschap van de Europese Unie

Nr. 187

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 mei 2017
Hierbij bied ik u de kabinetsappreciatie AIV-advies «Brexit means Brexit»
aan.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-23987-187
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 23 987, nr. 187

1

Kabinetsreactie AIV-advies «Brexit means Brexit»
Algemene opmerkingen
Op 6 oktober 2016 vroeg het kabinet de Adviesraad Internationale
Vraagstukken (AIV) een advies uit te brengen over de vraag hoe de
toekomstige relatie met het Verenigd Koninkrijk (VK) vorm moet krijgen na
het referendum in het VK op 23 juni 2016. Meer in het bijzonder heeft het
kabinet de volgende vragen gesteld:
1. Wat moeten vanuit Nederlands perspectief kernelementen zijn van
een nieuwe bilaterale relatie met het Verenigd Koninkrijk?
2. Welke kernelementen dienen vanuit een communautair perspectief
deel uit te maken van een nieuwe relatie van de Europese Unie met
het Verenigd Koninkrijk?
3. Kan de Adviesraad hierbij aangeven welke implicaties de afzonderlijke elementen uit de vragen 1 en 2 hebben voor de Nederlandse
belangen en coalitievorming in Europa?
4. Waarop zou de komende jaren de inzet van de Nederlandse regering
gericht moeten zijn in de bilaterale relatie met het Verenigd
Koninkrijk?
In maart jongstleden verscheen het AIV advies «Brexit means Brexit», van
welk advies het kabinet met veel belangstelling kennis heeft genomen.
Het kabinet constateert dat de aanbevelingen van de AIV voor een groot
deel overeenkomen met de inzet van het kabinet. De AIV heeft zijn
opvatting over de gevolgen van Brexit in een breed palet van conclusies
en aanbevelingen uiteengezet, waarbij de antwoorden op de vragen van
het kabinet niet altijd de hoofdmoot vormen.
In deze reactie gaat het kabinet in op de aanbevelingen die in het advies
worden gedaan.
Reactie op de aanbevelingen
De aanbevelingen kunnen in drie categorieën worden onderscheiden:
• Aanbevelingen die betrekking hebben op het akkoord op basis van
artikel 50 (nrs. 2, 3 en 5).
• Aanbevelingen die betrekking hebben op de nieuwe toekomstige
relatie tussen de EU-27 en het VK (nrs. 1, 4, 7, 8, 9 en 10).
• Aanbevelingen die betrekking hebben op de overgangsfase naar de
nieuwe toekomstige relatie (nrs. 6 en 11).
Daarnaast zijn er nog aanbevelingen op het terrein van het toekomstige
MFK (nr. 12) en de bilaterale samenwerking na Brexit (nr. 13).
In de onderstaande reactie op de aanbevelingen wordt deze indeling
aangehouden.
Aanbevelingen die betrekking hebben op het akkoord op basis van artikel
50
De AIV wijst op het belang van een gesloten front van de EU-27 tijdens de
artikel 50-onderhandelingen. Het kabinet onderschrijft dit belang.
Voorkomen moet worden dat lidstaten tijdens de onderhandelingen tegen
elkaar worden uitgespeeld. Als de lidstaten al verschillende belangen
hebben, moeten deze binnen de EU-27 tegen elkaar worden afgewogen.
Waar het gaat om het uittredingsakkoord onderstreept de AIV, net als het
kabinet, het belang van een stevige inzet op de positie van de wederzijdse
ingezetenen en de financiële afwikkeling. Het kabinet is daarom verheugd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 23 987, nr. 187

2

dat deze onderwerpen in de richtsnoeren voor de onderhandeling die de
Europese Raad op 29 april jongstleden heeft vastgesteld (Kamerstuk 21
501–20, nr. 1226), heeft aangemerkt als onderwerpen waarover voldoende
voortgang moet zijn geboekt, voordat over een toekomstige relatie met
het VK kan worden gesproken.
Aanbevelingen die betrekking hebben op de nieuwe toekomstige relatie
De AIV beveelt aan om in de toekomstige relatie het langetermijnbelang
van intensieve samenwerking tussen het VK en de EU-27 centraal te
stellen. Deze samenwerking moet plaatsvinden op het terrein van interne
en externe veiligheid, defensie en de handel. Het kabinet deelt de mening
van de AIV dat deze onderwerpen niet met elkaar mogen worden
verknoopt. Handelsbelangen en veiligheid kunnen niet tegen elkaar
worden uitgeruild.
De AIV benadrukt het belang van onze handel met het VK en beveelt
daarom aan om een veelomvattend handelsakkoord af te sluiten. De AIV
noemt o.a. de CETA als voorbeeld. Het kabinet onderschrijft het Nederlandse handelsbelang en hecht aan een goede toekomstige relatie met het
VK. Nederland brengt dit actief op in Brussel en bij de andere
EU-lidstaten. Wel wijst het kabinet op de gefaseerde benadering zoals dat
in de richtsnoeren van de Europese Raad is vastgelegd. Besprekingen
over een toekomstige relatie kunnen pas beginnen als er naar het oordeel
van de Raad voldoende voortgang is geboekt in de onderhandelingen
over de artikel 50-overeenkomst.
Wanneer het VK uit de EU treedt, vertrekt een belangrijke speler op het
gebied van interne en externe veiligheid en defensie. VK is een grote
militaire speler, ook binnen de NAVO en permanent lid van de VNVR. De
continuering van de samenwerking op deze gebieden, zoals de AIV
adviseert, acht het kabinet van groot belang. Het VK heeft laten weten een
actieve en betrouwbare veiligheidspartner te willen zijn. Dat is ook in
belang van de Unie.
De EU-27 doet er in de visie van de AIV goed aan om initiatieven met het
oog op een beter en eerlijker functioneren van vrij verkeer van
werknemers binnen de EU niet te koppelen aan de Brexitonderhandelingen. Op zichzelf is het kabinet het met deze opvatting eens.
Dit neemt niet weg dat er in het kader van de discussie over de toekomst
van de EU momentum kan ontstaan om de Nederlandse inzet op dit
beleidsterrein te verwezenlijken, zonder dat dit nadelige invloed op het
Brexit-proces heeft.
Aanbevelingen die betrekking hebben op een overgangsperiode
Evenals de AIV verwacht het kabinet niet dat een eventueel akkoord over
de toekomstige relatie binnen twee jaar tot stand zal komen, alleen al
omdat een akkoord over de toekomstige betrekkingen pas kan worden
voltooid en gesloten nadat het VK een derde land is geworden. De AIV
pleit voor een overgangsperiode van drie jaar, waarin onder andere de
douane-unie wordt gecontinueerd, om te voorkomen dat handel tussen de
EU-27 en het VK vanaf het moment uittreding onder het WTO-regime valt.
Ook het kabinet hecht groot belang aan een ordelijke overgang. In dit
verband wijst het kabinet naar de richtsnoeren van de Europese Raad,
waarin eveneens de mogelijkheid wordt opengelaten voor een overgangsperiode. Een dergelijke overgangsperiode moet scherp omschreven zijn
en beperkt zijn in de tijd. Daarnaast moet een effectief handhavingsmechanisme van toepassing zijn. Zoals de AIV ook zelf opmerkt is dit een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 23 987, nr. 187

3

complexe materie. Daar komt de vraag bij of het VK bereid is tot het
tijdelijk continueren van het Britse lidmaatschap van de douane-unie.
Als tijdens een overgangsperiode het VK onderdeel blijft uitmaken van het
vrije verkeer van goederen, is het noodzakelijk dat de overname en
equivalente praktische toepassing van het interne markt-acquis verzekerd
blijft. Het kabinet is het eens met de AIV dat dan een adequaat toezicht- en
geschillenbeslechtingsysteem in het leven wordt geroepen. Ook hier wijst
het kabinet op de richtsnoeren van de Raad die als voorwaarde voor een
overgangsregeling stellen dat de bestaande instrumenten en structuren
van de EU inzake regelgeving, begroting, toezicht, rechtspleging en
handhaving van toepassing zijn.
Overige aanbevelingen
De AIV stelt vast dat de uittreding van het VK uit de EU voor Nederland
grote financiële consequenties kan hebben. Het kabinet is het eens met de
aanbeveling dat coalities moeten worden gezocht om te voorkomen dat
Nederland extra moet bijdragen aan de Europese begroting als gevolg
van het uittreden van het VK. Het kabinet deelt daarbij de aanbeveling ten
aanzien van het splitsen van de onderhandelingen met het VK over
enerzijds de verplichtingen volgend uit het huidige MFK in de artikel
50-overeenkomst en anderzijds de onderhandelingen zonder het VK over
het volgende MFK.
Na het vertrek van het VK uit de EU zal Nederland zich sterker dan
voorheen op andere mogelijke coalitiepartners moeten richten. De AIV
vindt het wenselijk dat Nederland zich op nauwe samenwerking en
afstemming met Duitsland als meest invloedrijke lidstaat binnen de EU
richt, maar dit is naar de mening van de AIV niet voldoende. Nederland zal
na het vertrek van het VK inderdaad in EU-verband een partner missen die
veelal gelijkgezind is over tal van onderwerpen. Het kabinet is zich ervan
bewust dat in de toekomst wisselende coalities aangegaan moeten
worden om binnen de EU nieuwe voorstellen te initiëren, of juist
blokkerende minderheden te vormen op onderwerpen waar Nederland
bepaalde Europese initiatieven ongewenst vindt. Daarnaast zullen, al naar
gelang het onderwerp, nieuwe coalities moeten worden gesmeed,
hetgeen een actieve Nederlandse inzet vereist. Daarbij moet ervoor
worden gewaakt dat tegenstellingen binnen de EU worden vergroot,
doordat deze partners enkel binnen Noord-West Europa worden
gevonden. Nederland is in staat om in verschillende kaders actief op te
treden, of het nu de «Oude Zes» zijn, de Benelux, in Nordics verband of op
bilaterale basis in een EU zonder het VK is een inzet op verschillende en
ook Nederland nieuwe coalities van groot belang. Dit zet ons aan tot het
vormen van nieuwe coalities om samen een gezamenlijke lijn te kunnen
uitdragen. Dat vereist dat Nederland nog meer investeert in betrekkingen
met en kennis van andere lidstaten om zo de basis te leggen voor
samenwerking in dienst van een toekomstbestendige behartiging van de
Nederlandse belangen binnen de EU. Nauwe betrekkingen met de grote
landen, in het bijzonder met Duitsland en Frankrijk, kunnen de effectiviteit
van Nederland verder vergroten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 23 987, nr. 187

4