Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1185

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 oktober 2012
Hierbij bieden wij u de geannoteerde agenda aan van de Raad Buitenlandse Zaken van 15 oktober 2012.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
H. P. M. Knapen

kst-21501-02-1185
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-02, nr. 1185

1

Geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse Zaken d.d.
15 oktober 2012
Zuidelijk Nabuurschap
Syrië
De situatie in Syrië verslechtert verder. Het geweld houdt aan. De
humanitaire crisis krijgt een steeds grotere omvang. Binnen Syrië zijn
naar schatting tweeënhalf miljoen hulpbehoevenden, waarvan anderhalf
miljoen ontheemden. De toegang voor humanitaire hulpverlening schiet
ernstig tekort. Meer dan 300 000 vluchtelingen worden opgevangen in
Turkije, Jordanië, Libanon en Irak. Dagelijks stromen duizenden mensen
toe.
De mogelijkheid dat het Syrische regime de controle verliest over de
voorraad chemische wapens, vereist bijzondere aandacht.
De situatie in Syrië stond tijdens de Algemene Vergadering van de
Verenigde Naties (AVVN) in New York hoog op de agenda. Minister
Rosenthal besteedde in zijn toespraak uitdrukkelijk aandacht aan de
schrijnende situatie in Syrië en riep op tot eenheid in de
VN-Veiligheidsraad (VNVR). Hij deed dit ook expliciet in zijn gesprek met
zijn Russische collega Lavrov. Vele landen riepen Syrië eveneens op het
geweld te stoppen en spraken hun bezorgdheid uit over de slechte situatie
en de verdeeldheid van de VNVR.
Tijdens zijn bezoek aan Turkije op 6 en 7 september jl. bezocht minister
Rosenthal het vluchtelingenkamp in Kilis en sprak hij met vertegenwoordigers van de Syrische Nationale Raad en met lokaal actieve opposanten.
Hij riep de oppositie op tot eensgezind optreden.
Over de uitgangspunten van het beleid ten aanzien van Syrië informeerde
het kabinet uw Kamer uitgebreid per brief d.d. 5 september jl. (Kamerstuk
32 623 nr. 70). In lijn hiermee meent het kabinet dat de EU het Syrische
regime andermaal moet oproepen het geweld te stoppen en humanitaire
hulpverlening mogelijk te maken. De EU moet ook nu weer aandacht
vragen voor het tegengaan van straffeloosheid in Syrië en de Syrische
oppositie opnieuw oproepen zich te verenigen. De internationale
gemeenschap dient de zoektocht naar een politieke oplossing met
vereende kracht voort te zetten.
Het kabinet heeft de beschietingen door het Syrische regime in Turkije
veroordeeld. De VNVR heeft Syrië opgeroepen de gewelddadigheden en
schendingen van het internationale recht onmiddellijk te staken. Het
kabinet hecht groot belang aan het gezamenlijk optrekken van het
NAVO-bondgenootschap. Voor het overige wordt verwezen naar de brief
inzake actuele ontwikkelingen Syrië / Turkije die uw Kamer zal ontvangen
ten behoeve van het overleg met uw Kamer op 10 oktober a.s. (Kamerstuk
32 623, nr.72).
Nederland levert een belangrijke financiële bijdrage aan internationale
hulporganisaties voor opvang en medische verzorging binnen en buiten
Syrië. In aanvulling op zogenaamde «core bijdragen» werd tot nu toe ruim
11 miljoen euro ten behoeve van humanitaire hulpverlening gedoneerd.
Het kabinet is van mening dat de internationale gemeenschap de plicht
heeft om de financiële bijdragen te leveren die nodig zijn om huidige en
toekomstige vluchtelingen op een menswaardige manier te kunnen
opvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-02, nr. 1185

2

Op 20 september jl. organiseerde Nederland een bijeenkomst van de
sanctiewerkgroep van de Friends of Syria met als doel het creëren van
een breder draagvlak voor sanctiemaatregelen tegen het regime en het
bevorderen van een nauwgezette toepassing van de bestaande sancties.
Meer dan 60 landen en organisaties namen aan de bijeenkomst deel. De
conclusies zijn als bijlage bij deze geannoteerde agenda gevoegd 1). Het
kabinet bevordert actief dat niet-EU landen sancties nemen die vergelijkbaar zijn met die van de EU. Het kabinet is van mening dat de druk op
het Assad-regime moet worden opgevoerd en spant zich ervoor in dat de
Raad een aanvullend sanctiepakket aanneemt.
Libië
De veiligheidssituatie in Libië, in het bijzonder in de regio Cyrenaica
(Benghazi), is verslechterd. Bij een aanslag op het Amerikaanse consulaat
in Benghazi op 11 september jl. kwamen de Amerikaanse ambassadeur en
drie van zijn medewerkers om het leven. Het onderzoek naar de toedracht
en de verantwoordelijken is nog gaande. Onder andere deze aanslag
maakt nog eens op betreurenswaardige wijze duidelijk dat het van
cruciaal belang is de zich nog aan het gezag onttrekkende milities zo snel
mogelijk onder controle van staatsgezag te brengen. In het politieke
proces leek vooruitgang te zijn geboekt met de benoeming van premier
Abushaghour. Deze heeft echter op 7 oktober jl. zijn functie neergelegd,
nadat hij voor de tweede maal geen meerderheid in het parlement kreeg
voor zijn voorgestelde regering.
Het kabinet heeft zijn afschuw uitgesproken over de aanslag in Benghazi
van 11 september jl. en waardeert de krachtige en onmiddellijk uitgesproken veroordeling van de kant van de Libische overheid. Het kabinet
acht voorzetting van de internationale steun aan Libië cruciaal voor het
slagen van de transitie en het verbeteren van de veiligheidssituatie. Het
kabinet apprecieert de belangrijke coördinerende rol van de VN en de EU
hierbij. Landen en organisaties uit de regio dienen ook een belangrijke
bijdrage te blijven leveren.
Het kabinet steunt de EU-inspanning in Libië die onder andere gericht is
op overheidshervormingen, bevordering van economische ontwikkeling,
bevordering van de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld en
grensmanagement. Het kabinet is van mening dat er, naast verbetering
van de veiligheidssituatie, aandacht dient te worden besteed aan de
langere termijn steun voor een inclusief democratisch transitieproces in
Libië, met bijzondere aandacht voor de rechten van vrouwen en de positie
van minderheden.
Egypte
Op 2 augustus jl. is in Egypte een democratisch gevormde burgerregering
onder president Morsi geïnstalleerd. Op 13 september jl. bezocht
president Morsi de EU en sprak hij onder andere met voorzitter van de
Europese Raad Van Rompuy, Commissievoorzitter Barroso en Hoge
Vertegenwoordiger Ashton. In de gesprekken kwamen de politieke
situatie, de verdere democratische transitie en de slechte economische
situatie van Egypte aan bod.
De EU en Egypte spraken af op 14 november a.s. een zogenaamde
Taskforce op politiek niveau te organiseren. Doel is te komen tot een
breed steunpakket ter bevordering van de democratische transitie en ter
verbetering van de economische situatie. De Europese Commissie beziet
of aangekondigde SPRING-middelen tijdens de bijeenkomst van de
Taskforce kunnen worden vrijgegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-02, nr. 1185

3

Het conditionaliteitsbeginsel «more for more, less for less» zal in acht
moeten worden genomen. Het kabinet zal de ontwikkelingen in Egypte
nauwgezet blijven volgen en blijven aandringen op respect voor mensenrechten in Egypte, waaronder de vrijheid van meningsuiting en
bescherming van de rechten van religieuze en seksuele minderheden en
verbetering van de positie van vrouwen. Minister Rosenthal is
voornemens op 21 oktober een bilateraal bezoek aan Egypte te brengen.
(evt.) Midden-Oosten Vredesproces (MOVP)
De Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) zal mogelijk bezien op welke wijze de
EU kan bijdragen aan het doorbreken van de impasse in het MOVP.
Prioriteit heeft spoedige hervatting van rechtstreekse onderhandelingen
tussen Israël en de Palestijnen, leidend tot een tweestaten-oplossing. Het
Kwartet komt een leidende rol toe bij het entameren van deze besprekingen. De relevante VNVR-resoluties, de grenzen van 1967 en bestaande
akkoorden vormen het uitgangspunt.
Het kabinet wijst unilaterale stappen af; elke activiteit moet in het teken
staan van hervatting van de onderhandelingen en langs deze lat worden
beoordeeld.
Iran
Hoge Vertegenwoordiger (HV) Ashton zal de ministers informeren over
haar contacten met de Iraanse onderhandelaar Jalili en met de vijf
permanente leden van de VNVR en Duitsland (P5+1). De Raad zal
besluiten over aanvullende sanctiemaatregelen om de druk op Iran om te
voldoen aan zijn internationale verplichtingen in relatie tot zijn nucleaire
programma verder op te voeren.
Het kabinet steunt de inspanningen van HV Ashton en de P5+1 om via het
diplomatieke spoor te komen tot een oplossing voor de Iraanse nucleaire
kwestie. De internationale druk door middel van sancties heeft bijgedragen aan de Iraanse bereidheid de besprekingen in april jl. te hervatten.
Dit onderstreept nog eens dat de sancties hun werk moeten blijven doen
en moeten worden opgevoerd, totdat Iran de gevraagde stappen zet. In dit
licht heeft Nederland voorstellen gedaan voor aanvullende sanctiemaatregelen. Speculeren over andere opties, of het uitsluiten daarvan, is op dit
moment niet aan de orde.
Het kabinet zal ook aandacht vragen voor de negatieve rol die Iran in de
Midden-Oostenregio speelt, in het bijzonder ten aanzien van de situatie in
Syrië en via de door Iran gesteunde terroristische organisatie Hezbollah,
en blijft bewerkstelligen dat de EU zich voortdurend inspant voor
verbetering van het respect voor mensenrechten in Iran.
Oostelijke buurlanden: Wit-Rusland, Georgië en Oekraïne
De verkiezingen in Wit-Rusland verliepen volgens verwachting niet vrij,
noch eerlijk en transparant. De OVSE/ODIHR-waarnemingsmissie
constateerde nauwelijks verbeteringen ten opzichte van eerdere verkiezingen. Het kabinet ziet dit als een gemiste kans voor het regime van
Loekasjenko, zoals ook door HV Ashton en Commissaris Füle is verklaard.
Het ziet in het verloop van deze verkiezingen geen reden het beleid te
herzien. Zolang Wit-Rusland de politieke gevangenen niet vrijlaat en
rehabiliteert, en het maatschappelijk middenveld blijft onderdrukken,
dient de druk van de EU op het regime door middel van sancties,
waaronder het inreisverbod en de bevriezing van financiële tegoeden van
personen en/of entiteiten die het regime ondersteunen, te worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-02, nr. 1185

4

gehandhaafd. Het kabinet is daarom tevreden dat de Raad deze sancties
met een jaar zal verlengen. Het blijft gecommitteerd aan steun aan het
maatschappelijk middenveld, zowel bilateraal als in EU-verband. Het
kabinet spant zich er in dat verband voor in dat de EU bij Wit-Rusland blijft
aandringen op medewerking aan visumfacilitatie, die het vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld gemakkelijker zou maken naar
de EU te reizen.
De parlementsverkiezingen in Georgië op 1 oktober jl. leverden een
overwinning op voor de partijen verenigd in de alliantie «Georgian
Dream» onder leiding van Bidzina Ivanishvili. Het OVSE/ODIHR-rapport
was over het algemeen positief in zijn oordeel, ondanks enkele zorgen,
bijvoorbeeld over de hoge mate van polarisatie. Het kabinet hoopt dat
President Saakashvili, het nieuwe parlement en een nieuwe regering in de
komende periode goed zullen samenwerken om een ordentelijke transitie
mogelijk te maken. Tevens verwacht de regering dat een nieuwe
Georgische regering de ingezette hervormingen met voortvarendheid ter
hand zal nemen.
Op 28 oktober a.s. vinden ook parlementsverkiezingen in Oekraïne plaats.
Samen met een einde aan selectieve rechtspraak en de hervatting van de
hervormingsagenda, zijn vrije en eerlijke verkiezingen een voorwaarde
voor tekening van het associatie- en vrijhandelsakkoord door de EU. Het
kabinet houdt eraan vast dat aan al deze voorwaarden moet zijn voldaan,
voordat tot tekening kan worden overgegaan.
(evt.) EU-ASEM Top
De ministers bespreken mogelijk de voorbereiding van de topontmoeting
van de Asia-Europe Meeting (ASEM). Deze vindt op 5 en 6 november a.s.
plaats in Vientiane, Laos. Het thema van deze bijeenkomst is «Friends for
Peace, Partners for Prosperity». Op de agenda staan mondiale en
regionale kwesties, economische en financiële relaties, sociale en
culturele samenwerking en de toekomstige oriëntatie van ASEM. Minister
Rosenthal is voornemens aan de bijeenkomst deel te nemen.
Mali
Afgelopen augustus is de nieuwe Malinese transitieregering onder
minister-president Diarra aangetreden. Ondanks deze stap vordert het
transitieproces traag. Zo is de Nationale Conventie, die een routekaart
voor transitie moet opstellen, nog niet van start gegaan. De politieke
situatie in het noorden van Mali blijft onverminderd zorgelijk, evenals de
mensenrechten- en humanitaire situatie.
Afgelopen september heeft de Malinese regering ECOWAS formeel
verzocht om materiële en logistieke steun bij de hervorming van het leger
en de herovering van het noorden. De Malinese regering vroeg op
18 september jl. ook de EU om steun bij de bevrijding van Noord-Mali,
met een concrete behoeftestelling die het hele spectrum van opleiding,
materiële ondersteuning en inzet van troepen omvat. Tot slot heeft Mali
de VNVR verzocht om een mandaat voor een ECOWAS-interventie.
Het kabinet is bezorgd over de trage voortgang van het transitieproces en
steunt de inspanningen van regionale organisaties. Een eventuele
ECOWAS-interventie verzekerd dient te zijn van een mandaat van de
VN-Veiligheidsraad. Het is van groot belang deze crisis op een geïntegreerde wijze, waarin het diplomatieke spoor goed is verankerd, het hoofd
te bieden. Grotere betrokkenheid van regionale niet-ECOWAS-leden, zoals
Algerije, Mauritanië en Tsjaad, kan bijdragen aan het vinden van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-02, nr. 1185

5

oplossing voor het conflict. Het kabinet blijft met andere EU-donoren de
voortgang in het Malinese transitieproces nauw volgen als voorwaarde
voor geleidelijke hervatting van de ontwikkelingssamenwerking met de
Malinese overheid. De RBZ zal overwegen hoe te reageren op de crisis in
Mali en of steun vanuit de EU verder moet worden uitgewerkt.
Democratische Republiek Congo / Grotemeren-gebied
Naar verwachting zal in november het eindrapport van de VN Group of
Experts over de situatie in het oosten van de Democratische Republiek
Congo (DRC) verschijnen. Rwanda ontkent tot op heden de beschuldigingen van directe materiële en financiële steun aan muiterij en
gewapende groepen in het oosten van de DRC, zoals geuit in het VN
Group of Experts rapport van afgelopen juni. De veiligheids- en humanitaire situatie in het oosten van de DRC blijft ondanks het staakt-het-vuren
zorgelijk. Naar aanleiding hiervan komt DRC kort aan de orde tijdens de
RBZ.
Mede op aandringen van Nederland is in het licht van deze ontwikkelingen besloten dat de EU alle nieuwe begrotingssteun aan Rwanda
voorlopig zal aanhouden. Nederlandse sectorale begrotingssteun aan
Rwanda is eveneens voorlopig aangehouden.
Het kabinet onderschrijft de oproepen van de EU tot het beëindigen van
steun aan gewapende groepen in het oosten van de DRC en tot het
aangaan van een constructieve dialoog. Daarbij is van belang dat DRC ook
op haar verantwoordelijkheden wordt aangesproken, zoals het nemen van
maatregelen op het gebied van security sector reform, de hervorming van
het leger en de aanpak van straffeloosheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-02, nr. 1185

6

1) Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-02, nr. 1185

7