Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

28 345

Aanpak huiselijk geweld

Nr. 126

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 september 2013
Hierbij bied ik u het rapport van de Inspectie voor de Gezondheidszorg
(IGZ) «Invoering van meldcode(s) huiselijk geweld en kindermishandeling
binnen een aantal gezondheidszorgsectoren nog onvoldoende» aan1 en
mijn reactie daarop.
1. Aanleiding voor het rapport
Huiselijk geweld en kindermishandeling vormen zowel voor de slachtoffers, de daders als de maatschappij een ernstig probleem. Gezien de
individuele en maatschappelijke gevolgen moet de signalering van het
geweld zo vroeg mogelijk plaatsvinden en moet signalering tot een
adequate verwijzing en aanpak leiden, zeker ook in de gezondheidszorg.
Dit kan alleen als zorgmedewerkers de kennis en vaardigheden hebben en
de noodzakelijke randvoorwaarden vervuld zijn om mishandeling te
signaleren, bespreekbaar te maken en aan te pakken.
Sinds 1 juli 2013 is de Wet verplichte meldcode huiselijk geweld en
kindermishandeling (wet meldcode) van kracht. De wet verplicht onder
meer de gezondheidszorg over een meldcode te beschikken ter ondersteuning bij het adequaat handelen bij (mogelijke) signalen van huiselijk
geweld en kindermishandeling.
2. Resultaten
De IGZ heeft onderzocht hoe het staat met de invoering van de meldcode
huiselijk geweld en kindermishandeling in de gezondheidszorg. In totaal
zijn 3.369 zorginstellingen en individuele zorgverleners bevraagd via een
vragenlijst en zijn 73 instellingen bezocht om vast te stellen of de
ingevulde vragenlijsten overeenkwamen met de praktijk. De inspectie
concludeert dat de invoering van de meldcode huiselijk geweld en
1

kst-28345-126
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 345, nr. 126

1

kindermishandeling varieert voor de verschillende zorgsectoren, maar
nog onvoldoende is.
De meldcode is het meest in gebruik bij het Gezondheidscentrum voor
Asielzoekers (100%) en GGD’en (90%). De sectoren die het minst een
meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling gebruikten waren
particuliere klinieken (9%), de logopedisten (18%), de thuiszorginstellingen
(23%) en de fysiotherapeuten (27%). De meeste sectoren gaven aan de
meldcode(s) nog in 2012 of in 2013 te gaan gebruiken. Uitzondering
hierop waren de fysiotherapeuten, logopedisten, oefentherapeuten,
particuliere klinieken en tandartsen, waarin het voor het merendeel van de
instellingen nog onbekend was wanneer zij de meldcode gaan invoeren.
Daarnaast concludeert de inspectie dat zorginstellingen hun zorgmedewerkers gemiddeld nog te weinig geschoold hebben in het gebruik van de
meldcode(s) huiselijk geweld en kindermishandeling. In de asielzoekerscentra werd nog geen scholing aangeboden. Bij (ruim) tweederde van de
verloskundigen praktijken, de geestelijke gezondheidszorg en bij vrijwel
alle GGD’en werd wel scholing aangeboden. Ook het percentage
zorgmedewerkers binnen een instelling dat is geschoold verschilt per
sector. Het merendeel van de instellingen geeft aan dat zij eind 2013 de
meldcode in de gehele organisatie hebben ingevoerd en hun zorgmedewerkers geschoold hebben.
3. Handhaving
De inspectie gaat in 2014 binnen de verschillende sectoren na of instellingen de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling gebruiken en
of de instellingen hun zorgmedewerkers voldoende scholen in het
hanteren van de meldcode(s). Als blijkt dat instellingen de meldcode(s)
niet of slechts in een deel van hun instelling gebruiken, gaat de inspectie
over tot handhaving.
Aanbevelingen
Bij veel instellingen bestond behoefte aan afspraken welk deel van de
zorgmedewerkers over de kennis, vaardigheden en competenties moet
beschikken voor welk deel van de meldcode. Per sector en per discipline
zijn verschillende vaardigheden en competenties nodig om geweld in
afhankelijkheidsrelaties goed te signaleren en aan te pakken. De inspectie
kan daar, gelet op de diversiteit binnen de sector, geen algemeen
geldende norm voor opleggen. De verschillende sectoren moeten
hiervoor zelf richtlijnen opstellen.
De inspectie beveelt de brancheorganisaties/beroepsverenigingen daarom
aan om zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk vóór eind 2013 te bepalen
welke scholing nodig is voor de verschillende beroepsgroepen werkzaam
in de desbetreffende sector.
Daarnaast doet de IGZ de aanbeveling aan de basisopleidingen voor
beroepen in de gezondheidszorg om huiselijk geweld en kindermishandeling op te nemen in basisopleidingen. De inspectie gaat in 2014 na of de
aanbevelingen aan de brancheorganisaties/beroepsverenigingen en aan
de basisopleidingen zijn opgevolgd.
Maatregel
De populatie in de gehandicaptenzorg is een extra kwetsbare groep voor
geweld in afhankelijkheidsrelaties. Daarom richt de inspectie zich daar
met een specifieke maatregel op: wijs voor de gehandicaptenzorgsector in
de instellingen sleutelpersonen aan zoals orthopedagogen, psychologen
en artsen voor verstandelijk gehandicapten. School deze sleutelpersonen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 345, nr. 126

2

als eerste, doch uiterlijk vóór eind 2013 in het herkennen van signalen van
huiselijk geweld en kindermishandeling en in het hiermee omgaan
(gebruik van de meldcode). De sleutelpersonen zijn dan in de positie om
de opgedane kennis en vaardigheden uit te dragen naar de andere
zorgmedewerkers binnen de instelling.
4. Reactie van de Staatssecretaris van VWS
Het stelt mij teleur dat in bepaalde sectoren de meldcode nog zo weinig
wordt gebruikt. Ook het percentage zorgmedewerkers dat in instellingen
is geschoold, valt mij tegen. Ik wil er -wellicht ten overvloede- wel op
wijzen dat er ten tijde van het onderzoek van de IGZ nog geen wettelijke
plicht bestond om over een meldcode te beschikken. Sinds 1 juli 2013
bestaat die wettelijke plicht wel. Het merendeel van de onderzochte
instellingen geeft dan ook aan dat zij in 2013 de meldcode zullen invoeren
en hun zorgmedewerkers geschoold hebben. Het rapport maakt echter
duidelijk dat er ook instellingen en zelfstandigen zijn die nog geen
concrete plannen hebben om de meldcode in te voeren. Het is dan ook
terecht dat de IGZ bij hun eerstvolgende inspecties in 2014 direct overgaat
tot handhaving.
Ik heb er vertrouwen in dat de instellingen deze waarschuwing serieus
nemen. Na eerdere onderzoeken bij de afdelingen spoedeisende hulp van
ziekenhuizen en bij de huisartsenposten over de signalering en aanpak
van kindermishandeling hebben deze sectoren een forse verbetering
doorgemaakt en voldoen nu vrijwel overal aan de richtlijnen. Omdat ik het
belangrijk vind dat alle instellingen zo snel mogelijk voldoen aan de
verplichtingen van de wet meldcode, zal ik in de komende meldcode
campagne extra aandacht schenken aan de sectoren die er negatief
uitspringen.
Ik ben verheugd met de aanbeveling van de IGZ aan brancheorganisaties/
beroepsverenigingen om te bepalen welke scholing nodig is voor de
verschillende beroepsgroepen werkzaam in de desbetreffende sector. Ik
denk dat dit een positieve bijdrage zal leveren aan het scholen van
zorgmedewerkers. Ik begrijp de keuze van de IGZ om vanwege de
kwetsbare populatie in de gehandicaptensector, voor deze sector een
maatregel in te richten. Ik hoop dat instellingen in andere sectoren het
voorbeeld van de gehandicaptensector volgen, zodat nog ongetrainde
zorgmedewerkers in ieder geval bij sleutelpersonen terecht kunnen voor
advies bij het doorlopen van de stappen van de meldcode.
De aanbeveling aan de basisopleidingen voor beroepen in de gezondheidszorg om huiselijk geweld en kindermishandeling op te nemen in
basisopleidingen, komt als geroepen. Dit ondersteunt mijn plan van
aanpak GIA in opleidingen dat ik uw Kamer op 14 juli 2013 heb toegestuurd.
Ik vertrouw erop dat instellingen in alle sectoren, mede dankzij de IGZ, op
korte termijn de meldcode zullen invoeren en hun zorgmedewerkers
zullen scholen. Ik zal dit nauwlettend blijven volgen. Om daarnaast inzicht
te krijgen in de wijze waarop professionals (ook buiten de sector gezondheidszorg) met de meldcode werken, laat ik in 2015 een quickscan
uitvoeren. Uiteraard wordt u over de resultaten geïnformeerd.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 345, nr. 126

3