Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3850
Vragen van het lid Laçin (SP) aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat over asbest in drinkwater (ingezonden 15 juni 2020).
Antwoord van Minister Van Nieuwenhuizen Wijbenga (Infrastructuur en
Waterstaat), mede namens de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat (ontvangen 24 augustus 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2019–2020, nr. 3385.
Vraag 1
Kunt u aangeven hoeveel procent van het drinkwaterleidingnet bestaat uit
asbestcementbuizen en hoeveel kilometer dit betreft?
Antwoord 1
In het verleden werden transport- en hoofdleidingen van met asbest versterkt
cement toegepast. Per 31 december 2019 bestaat het totale drinkwaternetwerk uit ruim 120.000 km leiding. Ongeveer 28.000 km (23%) hiervan bestaat
uit asbestcement leidingen. Dit aantal neemt jaarlijks af met circa 200 km
door vervanging, waarbij strikte veiligheidsmaatregelen worden gehanteerd.
Asbest mag sinds 1993 niet meer worden toegepast, ook niet in waterleidingen. Als asbesthoudende waterleidingen worden vervangen, worden nieuwe
waterleidingen van kunststof aangelegd, namelijk van polyethyleen (PE) of
polyvinylchloride (PVC).
Vraag 2
Kunt u aangeven of de aanwezigheid van asbestvezels in drinkwater
gecontroleerd wordt? Zo ja, op welke schaal wordt dit gecontroleerd, met
welke frequentie en wanneer hebben dergelijke controles voor het laatst
plaatsgevonden?
Antwoord 2
Nederlandse drinkwaterbedrijven voeren analyses uit van de concentraties
van asbest in drinkwater, zodat een inschatting van risico’s gemaakt kan
worden. Hier ligt geen wettelijke verplichting aan ten grondslag. In de meest
recente monitoringsronde van begin 2016 zijn er concentraties gemeten van
gemiddeld 425 tot 637 vezels per liter. Het RIVM heeft mij laten weten dat dit
zeer lage concentraties betreffen waarbij geen gezondheidsrisico’s te
verwachten zijn. Het betreft een gezamenlijke actie, waarbij alle drinkwaterbedrijven betrokken zijn. De drinkwaterbedrijven hebben onderling afgesproken
eens in de drie jaar steekproeven te nemen om zicht te krijgen op het verloop

ah-tk-20192020-3850
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

van asbestvezels in drinkwater. Die metingen vinden plaats in monsters die
worden genomen aan de tap (dus na passage van de drinkwaterleidingen) in
wijken waar asbestleidingen aanwezig zijn. De meetrondes worden gecoördineerd vanuit Vewin. De eerste gecoördineerde meetronde heeft plaatsgevonden in 2016/2017. Momenteel vindt de tweede meetronde plaats, waarvan de
rapportage begin 2021 wordt verwacht.
Vraag 3
Bent u bereid om indien de aanwezigheid van asbestvezels in drinkwater niet
gecontroleerd wordt de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) te vragen
om hier onderzoek naar te doen en de uitkomsten met de Tweede Kamer te
delen?
Antwoord 3
Hier is geen aanleiding voor, aangezien uit de reeds uitgevoerde metingen
blijkt dat er geen gezondheidsrisico’s te verwachten zijn en de drinkwaterbedrijven periodiek controlemetingen uitvoeren.
Vraag 4
Kunt u aangeven of er in het Drinkwaterbesluit een grenswaarde voor
asbestvezels wordt genoemd? Zo nee, deelt u de mening dat een grenswaarde voor asbest in drink/leidingwater dient te worden vastgesteld? Zo ja,
bent u bereid een dergelijke grenswaarde te laten vaststellen en op te nemen
in het Drinkwaterbesluit?
Antwoord 4
In het Drinkwaterbesluit is geen grenswaarde voor asbestvezels in drinkwater
opgenomen. Ook in de Europese Drinkwaterrichtlijn is een dergelijke norm
niet opgenomen. De reden hiervoor is dat er geen aanleiding is om te
veronderstellen dat de blootstelling aan asbestvezels in het drinkwater een
risico vormt voor de gezondheid. Er bestaat wel een Amerikaanse norm,
vastgesteld door de US EPA (US Environmental Protection Agency) en
opgenomen in de «National Primary Drinking Water Regulations»1. Dit is een
zogenaamde MCL (Maximal Contaminant Level) van 7 miljoen vezels per liter
(uitgaande van een vezellengte van meer dan 10 micrometer). De gevonden
concentraties in het Nederlandse drinkwater zitten hier ver onder. Ook wordt
het drinkwater geconditioneerd (verzadigingsindex van calciumcarbonaat – SI
– in het drinkwater > -0,2) met als doel minder afgifte.
Het vaststellen van een norm voor asbestvezels in drinkwater in Nederland
ligt niet voor de hand. Het risico op gezondheidseffecten door het inslikken
van asbestvezels via drinkwater is waarschijnlijk erg klein. Het RIVM zal het
toekomstig onderzoek blijven volgen. Als door de voortschrijdende stand van
de wetenschap in de toekomst andere inzichten ontstaan zullen die uiteraard
worden meegenomen bij de overweging om een norm vast te stellen.
Vraag 5
Bent u ervan op de hoogte dat uit de laatste stand der internationale
wetenschap blijkt dat asbest niet alleen een risico vormt bij inademing, maar
ook bij inslikken?
Antwoord 5
Wetenschappelijk is er geen discussie dat asbestvezels kankerverwekkend zijn
bij inademing. In het rapport dat het RIVM publiceerde in 2017 «Gezondheidseffecten van asbest, huidige en toekomstige omvang in Nederland» (RIVM
Rapport 2017–0194) is beschreven dat inademing kan leiden tot mesothelioom (een vorm van kanker in vooral long- en buikvlies) en asbestose (een
stoflongziekte als gevolg van zeer hoge blootstelling en bijdraagt aan het
ontstaan van longkanker. In dit rapport wordt daarnaast beschreven dat er
voldoende bewijs is dat asbest één van de risicofactoren is bij het ontstaan
van kanker aan het strottenhoofd (larynx) en ovarium en dat voor kanker aan
het slokdarmhoofd (farynx), maag en darm het bewijs beperkt is. Het RIVM

1

US EPA (2020). https://www.epa.gov/ground-water-and-drinking-water/national-primarydrinking-water-regulations

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

baseert zich hierbij op publicaties van het International Agency for Research
of Cancer (IARC)2 en de Helsinki-criteria3.
Er zijn slechts weinig wetenschappelijke onderzoeken naar de effecten van
het inslikken van asbest en deze geven geen eenduidig beeld. Dit inconsistente beeld bleek ook uit het door de Amerikaanse ATSDR (Agency for Toxic
Substances and Disease Registry) in 2001 gepubliceerde uitgebreide overzicht
van relaties tussen blootstelling van mensen en dieren en gezondheidseffecten4, soms toonde een studie een relatie aan met specifieke gezondheidseffecten, andere studies weer niet. Sommige groepen mensen die zijn
blootgesteld aan hoge aantallen asbestvezels in hun drinkwater hebben een
hoger dan gemiddeld sterftecijfer door kanker van de slokdarm, maag en
darmen. Het is echter erg moeilijk te zeggen of dit wordt veroorzaakt door
asbest of door andere factoren.
Het IARC heeft asbest benoemd als carcinogeen (groep 1). Dit betekent
uiteraard dat blootstelling aan asbestvezels via inhalatie zoveel mogelijk moet
worden beperkt en vanuit voorzorg geldt dit ook voor inname via inslikken.
Het risico op gezondheidseffecten door het inslikken van asbestvezels via
drinkwater is waarschijnlijk erg klein. Zie het antwoord op vraag 4.
Vraag 6
Kunt u aangeven waarom in Nederland alleen asbestose, mesothelioom en
longkanker erkent wordt als asbest gerelateerde ziekten, terwijl onderzoek
aantoont dat ook in andere organen zoals het strottenhoofd en de nieren
kanker kan ontstaan door asbest, bijvoorbeeld door inslikken?
Antwoord 6
Asbestslachtoffers met de diagnose mesothelioom of asbestose kunnen in
aanmerking komen voor een tegemoetkoming. In de betreffende wettelijke
regelingen is de tegemoetkoming beperkt tot deze ziekten, omdat daarvan de
relatie met blootstelling aan asbest niet ter discussie staat. De tegemoetkoming kan niet voor andere ziekten worden verstrekt, omdat de bijdrage van
asbest daaraan relatief beperkt is en omdat per individu niet vast te stellen is
dat de ziekte is veroorzaakt door asbest.
Daarnaast is in het hiervoor genoemde RIVM-rapport uit 2017 gebruik
gemaakt van (internationale) studies naar gezondheidseffecten van asbest om
aantallen slachtoffers nu en in de toekomst te schatten. In het RIVM-rapport
worden andere ziekten veroorzaakt door asbest en andere blootstellingsroutes dan inademing weliswaar niet uitgesloten maar er was onvoldoende
wetenschappelijke zekerheid en informatie beschikbaar om daarmee te
kunnen rekenen. Het is mogelijk dat dankzij de voortschrijdende stand van de
wetenschap in de toekomst andere inzichten ontstaan en die zullen dan
uiteraard worden meegenomen.
Vraag 7
Bent u bereid om de Gezondheidsraad te vragen onderzoek te doen naar
welke ziekten, naast de reeds bekende, asbest gerelateerd zijn en hoeveel
slachtoffers er als gevolg van deze ziekten vallen in Nederland?
Antwoord 7
Zie het antwoord op vraag 11.
Vraag 8
Deelt u onze mening dat de aanwezigheid van asbest in leidingwater
onwenselijk is en dat dit water, als bij verdamping het asbest alsnog in de
lucht komt, een risico voor de gezondheid vormt?
Antwoord 8
De aanwezigheid van asbestvezels in het Nederlandse drinkwater is erg laag.
Het is mogelijk dat asbestvezels via douchewater, kraanwater, bij koken,
wassen en drogen, al dan niet gebonden aan deeltjes (aerosolen), in de lucht

2

IARC, 2012; IARC, 2017b
Finnish Institute of Occupational Health, 2014
4
U.S. DEPARTMENT OF HEALTH AND HUMAN SERVICES Public Health Service. Agency for
Toxic Substances and Disease Registry, 2001
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

komen, neerslaan op vlakke oppervlakken en weer tot resuspensie (opwaaiing) kunnen komen. Ook kunnen asbestvezels achterblijven na verdamping
van nat geworden oppervlakken. Gezien de relatief geringe aantallen vezels in
het Nederlandse drinkwater is het gezondheidsrisico waarschijnlijk verwaarloosbaar.
In enkele studies is de invloed van verneveling van drinkwater op de
luchtconcentraties van asbestvezels onderzocht. Zelfs bij veel hogere
concentraties in water dan in Nederland gevonden zijn, werd de hoeveelheid
asbestvezels die door een luchtbevochtiger in de lucht terechtkwam als
verwaarloosbaar klein beschouwd (WHO, 20035), of betrof het voor gezondheidseffecten minder relevante vormen van asbestvezels (<1 micrometer;
DWI, 2002). Deze onderzoeken zijn kleinschalig uitgevoerd, of gebaseerd op
modelberekeningen.
Vraag 9
Bent u bereid om het RIVM te laten onderzoeken in welke mate asbest uit
opgedroogd leidingwater de concentratie asbestvezels in woningen negatief
kan beïnvloeden en wat daar de effecten van zijn op de volksgezondheid?
Antwoord 9
Omdat de gevonden concentraties asbest in het Nederlandse drinkwater laag
zijn, acht de Staatssecretaris een dergelijk onderzoek niet zinvol.
Vraag 10
Bent u bekend met het onderzoek6, door internationaal zeer gerenommeerde
onderzoekers op het gebied van asbest, waaruit blijkt dat Nederland niet 1200
maar meer dan 4.600 dodelijke asbestslachtoffers per jaar telt?
Antwoord 10
Ja.
Vraag 11
Bent u bereid om, naar aanleiding van de uitkomsten van dit onderzoek, de
Gezondheidsraad en/of het RIVM te laten onderzoeken of Nederland, zoals in
het onderzoek «Global Asbestos Disasters» wordt gesteld, een hoger aantal
asbestslachtoffers telt dan nu door de rijksoverheid wordt aangenomen
(inclusief slachtoffers door ziekten die nu nog niet als asbest gerelateerd
erkend worden)?
Antwoord 11, 7
De Staatssecretaris zal het RIVM en de Gezondheidsraad eerst vragen of zij
aanleiding zien in het onderzoek van «Global Asbestos Disasters» en mogelijk
andere recente publicaties, om het huidige aantal asbestslachtoffers en
schattingen van het aantal slachtoffers in de toekomst te actualiseren. Hierbij
zal worden meegenomen dat het RIVM recent nog (in 2017) op grond van de
wetenschappelijke inzichten op dat moment is gekomen tot de schatting van
1200 slachtoffers in 2016.

5
6

World Health Organization, 2003. Asbestos in Drinking-water. WHO/SDE/WSH/03.04/02
https://www.mdpi.com/1660-4601/15/5/1000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4