Onderzoek inzage persoonlijke
gegevens
Eindrapport

29 augustus 2017

Onderzoek naar inzage in persoonlijke
gegevens
Eindrapport

Dirk-Jan Schoneveld
Harro Spanninga
Jan Sprenger
Rosa-May Postma

Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties.
Berenschot is inhoudelijk verantwoordelijk voor deze rapportage.

56875

Onderzoek naar inzage in persoonlijke gegevens
Eindrapport
Inhoud

Pagina

1. Inleiding
1.1
1.2
1.3
1.4

Achtergrond
Onderzoeksvragen
Werkwijze
Leeswijzer

2. Nadere duiding van het begrip ‘inzage’

1
1
2
3
3

4

2.1 Inzage als juridisch begrip
2.2 Inzage zoals genoemd in de motie

4
5

3. De behoefte van burgers aan inzage

7

3.1 Respons veldonderzoek
3.2 Uitkomsten veldonderzoek
3.3 Conclusie veldonderzoek

7
7
9

4. Scenario’s voor digitale inzage

10

4.1
4.2
4.3
4.4

Introductie
Beschrijving drie scenario’
Persoonlijk datamanagement
Tot slot

10
11
14
14

5. Implicaties van de scenario’s

15

5.1 Scenario A
5.2 Scenario B
5.3 Scenario C

6. Weging van de scenario’s en aanbevelingen
6.1 De scenario’s naast elkaar
6.2 Aanbevelingen van Berenschot

Bijlage I: Gesprekspartners
Bijlage II: Kenmerken respondenten
Bijlage III: Samenvatting enquête

56875

15
17
19

21
21
22

1. Inleiding

Dit hoofdstuk introduceert het onderzoek. Het hoofdstuk gaat in op de aanleiding van het
onderzoek, de onderzoeksvragen en de gevolgde werkwijze.
1.1 Achtergrond
De aanleiding voor het onderzoek is motie 34550 VII nr. 20 van de leden van de Tweede Kamer de
Caluwé en Koşer Kaya, die in 2016 bij de begrotingsbehandeling van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is ingediend. Zij vragen onder meer om uit te
zoeken binnen welke termijn en met welk budget gerealiseerd kan worden dat alle gebruikers de
regie krijgen over hun gegevens, zodanig dat zij inzage krijgen in welke functionaris welke
persoonlijke gegevens heeft ingezien dan wel gebruikt of aan een ander verstrekt heeft. Het gaat
hierbij in dit onderzoek om inzage met betrekking tot overheden.
Motie 34550 VII nr. 20
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de digitalisering van de overheid de gebruiker centraal hoort te stellen;
overwegende dat deze gebruiker van digitale diensten er ook van op aan moet kunnen dat die diensten
betrouwbaar en veilig zijn;
verzoekt de regering, uit te zoeken binnen welke termijn en met welk budget gerealiseerd kan worden dat
alle gebruikers de regie krijgen over hun gegevens, zodanig dat:
1. zij inzage krijgen in welke functionaris welke gegevens heeft ingezien dan wel gebruikt of aan een
ander verstrekt heeft;
2. zij de mogelijkheid hebben zelf instanties en organisaties aan te wijzen waaraan een beperkt aantal
persoonlijke gegevens automatisch kan worden verstrekt,
en gaat over tot de orde van de dag.

56875

1

Het inzagerecht is wettelijk geregeld in artikel 35 van de Wet Bescherming Persoonsgegevens
(Wbp). Dat houdt in dat iemand een organisatie mag vragen of deze persoonsgegevens van hem1
heeft geregistreerd en zo ja, welke. Het is derhalve nu wel degelijk mogelijk om als burger een
overzicht met de betreffende gegevens te ontvangen, maar het kost hem veel moeite. Tevens is de
vraag of de burger bij een inzageverzoek daadwerkelijk de informatie krijgt die hij wil hebben. Voorts
kan een burger bij een overheidsinstantie vrijwel nooit een digitaal overzicht vinden met alle
gegevens die horen bij een inzageverzoek als bedoeld in artikel 35 van de Wbp.
Om uitvoering te geven aan de motie heeft het Ministerie van BZK aan Berenschot gevraagd
onderzoek te doen naar de behoefte die burgers eigenlijk hebben als het gaat om digitale inzage in
hun gegevens en hiervoor scenario’s op te stellen. Daarbij is het onderzoek erop gericht de
implicaties van de scenario’s uit te werken als deze zouden worden geoperationaliseerd.
Per brief met kenmerk 2017-0000095476 heeft de Minister van BZK de Tweede Kamer op
28 februari jl. geïnformeerd over de stand van zaken van de motie. Hierin staat ook dat dit
onderzoek zich alleen richt op het eerste deel van de motie. Binnen het programma `Burgers en
Bedrijven in Regie op hun Gegevens´ wordt het tweede deel van de motie nader geadresseerd.
1.2 Onderzoeksvragen
Het onderzoek heeft tot doel scenario’s te schetsen van de mogelijkheden waarmee gerealiseerd
kan worden dat burgers zelf digitaal inzage kunnen krijgen in welke functionaris, met welk doel zijn
persoonlijke gegevens heeft ingezien of aan een ander heeft verstrekt2.
Het uitgangspunt bij dit onderzoek is dat het gaat om inzage die digitaal plaatsvindt; de burger kan
zelf de gewenste gegevens online raadplegen zonder dat hij daartoe een specifiek inzageverzoek
hoeft in te dienen.
Er zijn drie vragen geformuleerd voor het onderzoek. Deze vragen hebben alleen betrekking op het
eerste deel van de motie.
1. Welke gegevens wensen burgers zodanig dat zij inzage krijgen in welke functionaris welke
gegevens heeft ingezien, dan wel gebruikt of aan een ander verstrekt heeft?
2. Welke scenario’s zijn denkbaar waarlangs de gevraagde gegevens automatisch aan burgers
kunnen worden geleverd?
3. Wat zijn de implicaties van de scenario’s in termen van juridische consequenties, tijdpad en
kosten die nodig zijn om het te realiseren?

1

In verband met de leesbaarheid spreekt dit rapport over burgers in de ‘hij’-vorm. Waar ‘hij’ staat, kan echter

ook ‘zij’ worden gelezen. Hetzelfde geldt voor ‘zijn’ en ‘haar’.
2

In het spraakgebruik worden zowel de begrippen ‘persoonlijke gegevens’ als ‘persoonsgegevens’ gebruikt.

Dit onderzoek maakt geen onderscheid tussen deze begrippen, maar juridisch is er wel verschil.

56875

2

1.3 Werkwijze
Voor dit onderzoek is bij aanvang, in april 2017, studie gedaan naar bestaande onderzoeken en
documentatie rond het vraagstuk. Daarna is een enquête gedaan onder burgers om een beeld te
krijgen van hun gegevensbehoefte als het gaat om digitale inzage. Daarop volgend zijn er twee
focusgroepen georganiseerd met groepen burgers. Vervolgens zijn scenario’s uitgewerkt. Deze zijn
besproken in een workshop met uitvoeringsinstanties. De nadere uitwerking van de scenarioimplicaties is vervolgens vormgegeven middels verdiepende gesprekken, aanvullende deskstudie
en analyse door Berenschot. Tot slot is een rapportage opgesteld. Deze is besproken met de
opdrachtgever en begeleidingscommissie en afgerond in augustus 2017.
In bijlage I treft u een overzicht aan van de betrokkenen bij het onderzoek.
1.4 Leeswijzer
Hoofdstuk 2 geeft een nadere duiding van het begrip ‘inzage’. Hoofdstuk 3 geeft inzicht in de
wensen van burgers als het gaat om digitale inzage. In hoofdstuk 4 worden drie scenario’s
beschreven voor digitale inzage. Hoofdstuk 5 beschrijft de implicaties van die scenario’s. Het
rapport sluit af met hoofdstuk 6 waarin de drie scenario’s worden gewogen.

56875

3

2. Nadere duiding van het begrip ‘inzage’

Dit hoofdstuk gaat nader in op het begrip ‘inzage’ en hoe hiermee is omgegaan in het onderzoek.
2.1 Inzage als juridisch begrip
Overheidsinstanties registreren persoonlijke gegevens van burgers, gebruiken deze gegevens en
verstrekken deze soms aan andere organisaties. Voor burgers is niet altijd helder welke gegevens
de overheid over hen registreert en waarvoor de overheid deze gegevens precies gebruikt en
verstrekt 3. Iedereen die dit toch wil weten, kan gebruikmaken van het recht op inzage. Dat houdt in
dat een burger een organisatie mag vragen of deze persoonsgegevens van hem heeft geregistreerd
en zo ja, welke. Een burger kan alleen gegevens over zichzelf opvragen, niet van anderen. Iemand
hoeft geen reden te geven voor een inzageverzoek. Vraagt iemand om inzage, dan moet de
organisatie diegene in beginsel op een duidelijke en begrijpelijke manier laten weten:


of de organisatie zijn persoonsgegevens gebruikt, en zo ja:
o

om welke gegevens het gaat

o

wat het doel is van het gebruik

o

aan wie de organisatie de gegevens eventueel heeft verstrekt

o

wat de herkomst is van de gegevens, als deze bekend is.

Dit is nu vastgelegd in artikel 35 van de Wbp en straks in artikel 15 van de Algemene Verordening
Gegevensbescherming (AVG). Deze verordening vervangt de Wbp in mei 2018.
Als een instantie een inzageverzoek ontvangt dan moet deze instantie in beginsel een overzicht
geven van de persoonsgegevens die zijn geregistreerd van het individu (zie ook het kader op de
volgende pagina), met welk doel dat gebeurt en de herkomst. Tevens moet de instantie ook inzicht
bieden in het gebruik van die gegevens en de eventuele verstrekking ervan aan derden.

3

Ter illustratie, uit een algemeen survey onder burgers (n=501) van Newcom Research & Consultancy (2015)

blijkt dat 57% van de respondenten niet precies weet hoeveel gegevens er over ze is opgeslagen. De auteur
van het rapport merkt verder op dat Nederlanders niet weten welke gegevens organisaties hebben, waarom ze
die gegevens hebben en wat ermee gebeurt.

56875

4

Soorten gegevens
Hierbij wordt praktisch wel onderscheid gemaakt tussen:
- de categorieën van persoonsgegevens die men verwerkt en
- de waarden van de persoonsgegevens van het individu.
Categorieën van de verwerkte gegevens bevatten bijvoorbeeld teksten zoals “Wij registreren uw naam,
geboortedatum, BSN en woonplaats”. De bijbehorende informatie over de waarden van deze gegevens
zou dan kunnen zijn: “J. Flipse; 12 januari 1988; 645632019; Dorpstraat 13, Bussum”.

Informatiesystemen van (grotere) overheidsinstanties zijn er in toenemende mate op ingericht om
burgers via de digitale weg een overzicht te geven van steeds meer persoonlijke gegevens (zie ook
onderstaand kader), maar deze systemen zijn er veelal nog niet op ingericht om burgers ook een
overzicht te geven van het gebruik van die gegevens en verstrekkingen aan derden.
Initiatieven rond digitale inzage
Er zijn verschillende initiatieven van verschillend pluimage gaande bij overheden om gegevens digitaal
toegankelijk te maken voor burgers.
Zo kan iemand bijvoorbeeld via MijnUWV raadplegen welke persoonlijke gegevens zijn vastgelegd over
zijn arbeidsverleden en loon. De Sociale Verzekeringsbank en verschillende andere instanties hebben ook
een MijnPortaal waarop de burger vastgelegde persoonlijke gegevens kan vinden. En via MijnOverheid.nl
kan een burger onder meer inzien welke gegevens over hem geregistreerd staan in de Basisregistratie
Personen (BRP).
Het college van Groningen is onlangs akkoord gegaan met een pilot waarmee honderd burgers een eigen
online burgerdossier krijgen. Burgers kunnen met het dossier zelf bepalen welke gegevens ambtenaren
mogen inzien en gebruiken.

2.2 Inzage zoals genoemd in de motie
De motie vraagt de regering om uit te zoeken binnen welke termijn en met welk budget gerealiseerd
kan worden dat alle gebruikers de regie krijgen over hun gegevens, zodanig dat zij inzage krijgen in
welke functionaris welke gegevens heeft ingezien dan wel gebruikt of aan een ander verstrekt heeft.
Het begrip ‘inzage’ wordt in de motie niet nader geduid, maar uitgangspunt bij het onderzoek is dat
hiermee wordt gerefereerd aan inzage in de gegevens van burgers.

56875

5

Voorts valt op dat er, aanvullend ten opzichte van hetgeen in artikel 35 van de Wbp is geregeld, in
de motie ook informatie gevraagd wordt over de ‘functionaris’ die gegevens heeft ingezien dan wel
gebruikt of aan een ander verstrekt heeft. In de Wbp komt dat begrip niet in deze context voor.
Berenschot heeft hierover in de enquête onder burgers vragen opgenomen om te inventariseren of
burgers ook op dit detailniveau inzicht wensen. Ook is hierover in de focusgroepen gediscussieerd.
Hoofdstuk 3 gaat hier nader op in.

56875

6

3. De behoefte van burgers aan inzage

Wat wensen burgers als het gaat om digitale inzage? Om hiervan een beeld te krijgen is
veldonderzoek uitgevoerd. Er is een enquête uitgezet onder burgers en daarnaast hebben er twee
focusgroepen plaatsgevonden. Dit hoofdstuk presenteert de uitkomsten van het veldonderzoek.
3.1 Respons veldonderzoek
De online enquête is uitgevoerd onder de Nederlandse bevolking in mei 2017. Voor de enquête is
gebruik gemaakt van het panel van I&O Research. Het panel telt zo’n 30.000 leden die zijn
geworven op de traditionele manier via steekproeven. Van dit panel zijn 6.131 leden uitgenodigd
deel te nemen aan de enquête. In totaal hebben 2.521 (n) mensen de online enquête ingevuld, een
respons van 41 procent. De resultaten zijn gewogen op geslacht, leeftijd, opleidingsniveau en regio,
zodat de respondentengroep een betrouwbare afspiegeling vormt van de Nederlandse bevolking op
deze kenmerken. In bijlage II staan nadere details over de groep respondenten.
Om de uitkomsten van de enquête te verdiepen hebben er twee focusgroepen plaatsgevonden
waarin met een groep van zeven tot negen burgers in gesprek is gegaan over het onderwerp.
3.2 Uitkomsten veldonderzoek
Met de enquête en focusgroepen is er een beeld ontstaan van de wensen van burgers ten aanzien
van het onderwerp. Hieronder een samenvattend overzicht van de belangrijkste uitkomsten:


Elke respondent is bij aanvang van de vragenlijst gevraagd aan te geven of hij een goed beeld
denkt te hebben van welke gegevens een overheidsinstantie over hem registreert, gebruikt en
verstrekt. 27% antwoordt hiervan een goed beeld te hebben. 51% antwoordt hiervan enigszins
een beeld te hebben. De rest geeft aan hiervan een beperkt beeld te hebben of er nooit over te
hebben nagedacht. 54% van de totale respondentengroep zou er echter graag meer over willen
weten en 34% wil dat alleen in specifieke gevallen. Uit de focusgroepen kwam voorts naar voren
dat mensen vooral een beperkt beeld hebben van gegevens die verstrekt worden aan derden.
Dat laatste wil men wel graag weten.



Ook is gevraagd in hoeverre respondenten überhaupt weten van het bestaan van het recht op
inzage. 48% van alle respondenten (n=2.521) geeft aan hiermee bekend te zijn en 47% niet4.
Uit de enquête uitkomsten valt op te maken dat ongeveer 16% ooit wel eens gebruik heeft
gemaakt van het recht op inzage 5.

4

Lager opgeleiden zijn hier minder bekend mee dan hoger opgeleiden.

5

Hierbij past de kanttekening dat burgers veelal ook het doen van navraag aan de balie hieronder scharen. Het

vermoeden is dat het percentage strikt genomen nog lager ligt.

56875

7



Aan alle respondenten is gevraagd of zij het nuttig zouden vinden als zij digitaal (via internet)
aan de overheid zouden kunnen vragen welke overheidsinstantie gegevens over hen registreert,
gebruikt en verstrekt. Het merendeel vindt digitaal nuttig (78%), een klein deel niet (6%) en een
deel is neutraal (16%). De voornaamste belangstelling hebben de thema’s werk & inkomen,
familie & gezin en gezondheid & zorg. Ook in de focusgroepen werd digitale uitbreiding van het
inzagerecht verwelkomd. Onder meer om op een eenvoudige manier (foutieve) gegevens te
kunnen controleren.



Met www.wiekrijgtmijngegevens.nl kan een burger een algemeen beeld krijgen van welke
organisaties persoonlijke gegevens over hen kunnen krijgen (alleen uit de BRP) en met welk
doel, maar met deze voorziening zijn de specifieke gegevens van een individu niet in te zien. De
website beperkt zich tot een beschrijving van de categorieën van gegevens (geen waarden) en
het doel. Volstaat een dergelijk algemeen beeld of niet? Van de respondentengroep antwoord
37% dat een algemeen beeld volstaat, maar voor het merendeel (53%) geldt dit niet. Het
merendeel wil ook inzage in wát er over hen wordt vastgelegd en uitgewisseld (waarden) 6.



Ook is gevraagd op welk detailniveau respondenten inzicht wensen. Willen burgers dit op het
niveau van een overheidsinstantie of, meer gedetailleerd, op het niveau van het type
functionaris? 28% wil dat weten op het niveau van het type functionaris en als het specifiek gaat
om het verstrekken van gegevens ligt dit percentage nog hoger (36%). De exacte uitkomsten
zijn niet helemaal eenduidig op dit punt, maar 45% - 58% wenst juist geen inzage op het niveau
van het type functionaris. Dit werd bevestigd tijdens de focusgroepen, al werd daarbij de
nuancering geplaatst dat dit bij overheidsinstanties intern wel traceerbaar moet worden gemaakt
(als controlemechanisme).



Tot slot is de respondenten gevraagd op welke manier zij digitaal inzage wensen. Het
merendeel wil gegevens kunnen opvragen via één centrale ingang (89%). Het merendeel van
de respondenten vindt het wenselijk als MijnOverheid.nl hiervoor verder wordt uitgebreid
(75%) 7, maar een deel van de respondenten heeft geen voorkeur wat betreft het digitale kanaal
(14%). Respondenten met een hoger opleidingsniveau vinden MijnOverheid.nl vooral een
geschikte voorziening.

Een nadere samenvatting van de enquête staat in bijlage III.

6

Respondenten met een lager en middelbaar opleidingsniveau vonden het lastiger om enquête vragen

hierover te beantwoorden dan respondenten met een hoger opleidingsniveau.
7

Niet alle respondenten weten overigens dat via MijnOverheid.nl al bepaalde inzage-informatie te vinden is.

42% geeft aan dit deel van MijnOverheid.nl nog niet bekeken te hebben.

56875

8

3.3 Conclusie veldonderzoek
Het beeld dat uit het veldonderzoek naar voren komt is dat digitale inzage wordt verwelkomd,
ondanks dat respondenten niet altijd weten van digitale inzage-initiatieven die al lopen. Burgers
willen zelf graag zelf digitaal kunnen inzien welke gegevens overheidsinstanties over hen
registreren, gebruiken en vooral verstrekken. Het beeld is dat het volstaat om dit inzichtelijk te
maken op het niveau van een overheidsinstantie en niet op functionarisniveau. Uit de enquête en
focusgroepen komt voorts naar voren dat een centrale ingang, zoals MijnOverheid.nl, de voorkeur
geniet om er invulling aan te geven. Dat sluit overigens geenszins uit dat de gegevens daarnaast
ook decentraal ontsloten kunnen worden, bijvoorbeeld op de eigen website van de
overheidsinstantie.
Vanwege de uitkomsten van het veldonderzoek is het uitgangspunt in alle scenario’s die in het
volgende hoofdstuk aan bod komen dat er een centrale ingang komt waarop burgers gegevens van
verschillende overheidsinstanties kunnen raadplegen en dat dit informatie betreft op
organisatieniveau (en niet op functionarisniveau). De wijze waarop die centrale ingang invulling
krijgt kan echter verschillen. In het volgende hoofdstuk komt dit nader aan bod.

56875

9

4. Scenario’s voor digitale inzage

In dit hoofdstuk komen scenario’s aan bod om burgers digitaal inzage te geven in hun gegevens.
4.1 Introductie
Berenschot heeft drie scenario’s opgesteld voor het realiseren van digitale inzage voor burgers.
Deze scenario’s zijn opgesteld vanuit het perspectief van de huidige structuren en ICT-systemen
binnen de overheid.
Facetten van de scenario’s zijn besproken met enkele uitvoerende overheden en op onderdelen
nader gepreciseerd. De scenario’s zijn gevormd door keuzes te maken uit drie aspecten:
1. de aard van de ontsloten gegevens
2. de wijze waarop overheden gegevens leveren
3. het aantal overheden dat gegevens digitale ontsluit.
De aspecten zijn van invloed op onder meer de kosten en het tijdpad. Een toelichting:
Ad 1.
Een scenario met gegevens over alleen verwerkingen van persoonsgegevens (zonder waarden) is
eenvoudiger en goedkoper te realiseren dan een scenario met informatie over geregistreerde
persoonlijke gegevens (met waarden). En informatie over alleen de geregistreerde gegevens is
weer eenvoudiger en goedkoper te realiseren dan informatie over zowel registraties, gebruik als
verstrekkingen. Hiervoor zullen namelijk veel systemen aangepast moeten worden, vooral omdat ze
nu niet zijn ingericht op vastlegging van informatie over gebruik en verstrekkingen.
Ad 2.
Er zijn nu verschillende mogelijkheden waarop overheidsinstanties kunnen voldoen aan een
inzageverzoek. Door een volledig overzicht op te sturen, door kopieën of afdrukken van
documenten met persoonsgegevens op te sturen of door inzage ter plekke te bieden 8.
Wanneer overheidsinstanties de betreffende gegevens digitaal gaan ontsluiten voor burgers, dan
kunnen zij de gegevens allemaal identiek presenteren (uniform) of op hun eigen manier. Als de
gegevens van verschillende overheden niet uniform ontsloten worden, dan betekent dit dat de
burger via de centrale ingang gegevens aantreft van verschillende strekking. Bij een uniforme
presentatie van de gegevens daarentegen is dit identiek, maar om dit te bewerkstelligen ligt het voor
de hand dat er een verplichting wordt ingeroepen om te gaan werken volgens een standaard. Het
implementeren van een dergelijke standaard brengt kosten met zich mee.

8

Bron: https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/nl/zelf-doen/privacyrechten/recht-op-inzage.

56875

10

Ad 3.
Er is nu een aantal overheden – meestal de grote uitvoerders – dat persoonsgegevens automatisch
vastlegt en burgers hiertoe digitaal inzage biedt, maar dit betreft meestal alleen gegevens over
registraties. Zelden betreft het andere gegevens als bedoeld in de Wbp, zoals informatie over
gebruik en verstrekkingen. Deze overheden zullen moeten investeren om ook hierover informatie te
kunnen verschaffen. Verschillende overheden, zoals veel gemeenten en kleinere
overheidsinstanties, zullen hun systemen zelfs nog helemaal geschikt moeten maken. Als alle
overheden dit moeten gaan doen, dan vraagt dat om substantiële investeringen. Het volgende
hoofdstuk gaat hier nader op in.
4.2 Beschrijving drie scenario’
Berenschot heeft drie scenario’s (A, B en C) uitgewerkt aan de hand van eerdergenoemde
aspecten. Scenario A geeft alleen inzage in de verwerking van persoonsgegevens van bepaalde
overheden. De burger krijgt hierbij geen inzicht in zijn individuele gegevens. Het is een relatief
eenvoudig te realiseren scenario. Scenario B is een complexer scenario, waarin steeds meer
overheden inzage bieden in gegevens zoals bedoeld in artikel 35 van de Wbp (en straks artikel 15
van de AVG). De burger krijgt inzicht in bepaalde individuele gegevens. Scenario C vraagt om
substantiële investeringen, maar het is wel een scenario dat oplevert wat burgers wensen. De
burger krijgt inzicht in de individuele gegevens. Scenario C is een volledig scenario, waarin alle
overheden inzage bieden in de gegevens zoals bedoeld in artikel 35 van de Wbp.
Scenario A

Scenario B

Scenario C

Over de verwerking van

Over een deel van de

Over alle gegevens als

persoonsgegevens

gegevens als bedoeld in

bedoeld in artikel 35 van

artikel 35 van de Wbp

de Wbp

Niet uniform en niet

Uniform en verplicht

Aspect
1. Aard van de
ontsloten
gegevens
2. Wijze van

Uniform en verplicht

leveren door

verplicht

overheden
3. Aantal

Overheden die ook

Alleen de overheden die

overheden dat

verplicht zijn een register

hun systemen – snel -

digitaal gegevens

van verwerkingsactiviteiten

geschikt kunnen maken

ontsluit

9

Alle overheden

bij te houden 9

De AVG stelt dat iedere verwerkingsverantwoordelijke een register moet bijhouden van de

verwerkingsactiviteiten die onder de verantwoordelijkheid van de verwerkingsverantwoordelijke vallen. Een
register moet worden bijgehouden wanneer een organisatie meer dan 250 personen in dienst heeft. Een
organisatie met minder personen in dienst hoeft alleen onder bepaalde voorwaarden een register bij te houden.

56875

11

Hieronder volgt de beschrijving van de scenario’s. In het volgende hoofdstuk komt de waardering
van de scenario’s aan bod.
Scenario A: Digitale inzage in de verwerking van persoonlijke gegevens door overheden
Op een voor burgers raadpleegbare centrale publicatievoorziening zouden de verschillende
overheidsinstanties gegevens kunnen gaan ontsluiten over hun verwerkingsactiviteiten: over de
categorieën van gebruikte persoonsgegevens en betrokkenen, de verwerkingsdoeleinden en
verstrekking van gegevens aan derden.
Kenmerkend voor dit scenario is dat het gaat om inzicht in verwerkingen van persoonsgegevens en
niet inzage-informatie zoals bedoeld in artikel 35 van de Wbp. De burger krijgt geen inzicht in zijn
individuele gegevens.
Algemene Verordening Gegevensbescherming
Bovengenoemde is al deels vervat in de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) die in mei
2018 in werking zal treden. Artikel 30 van de AVG verplicht de meeste instanties tot het instellen van een
register van verwerkingsactiviteiten. De in het register op te nemen gegevens zijn grosso modo hetzelfde
als de gegevens die persoonsgegevens verwerkende organisaties nu moeten melden bij de Autoriteit
Persoonsgegevens op grond van de Wbp. De meldingsplicht wordt in de AVG echter vervangen door een
documentatieplicht in de vorm van een intern register. In de AVG is niet opgenomen dat de informatie over
verwerkingsactiviteiten gepubliceerd moet worden.

Een voorziening waarlangs dit scenario centraal zou kunnen worden vormgegeven is de
website www.wiekrijgtmijngegevens.nl, hoewel deze website dan uitgebreid dient te worden 10.
Overheden bieden gegevens over verwerkingsactiviteiten in dit scenario dan op deze centrale
voorziening aan met een koppeling. Daarbij is het nodig dat overheden onderling een
publicatiestandaard afspreken, zodat de burger op de publicatievoorziening ook inzage-informatie
van overheden aantreft van dezelfde strekking.
Scenario B: Digitale inzage in steeds meer inzage-informatie door steeds meer overheden
Enkele overheden hebben hun interne processen en administraties zo ver geautomatiseerd dat zij
burgers ook relatief eenvoudig inzage kunnen geven in door hen geregistreerde persoonlijke
gegevens. Dit betekent in een heel enkel geval ook dat zij informatie over gebruik en verstrekkingen
kunnen laten zien, maar meestal niet. Sommige overheden kunnen - afhankelijk van hun systemen
– dus meer inzage-informatie verschaffen dan andere overheden.

10

Op deze site is nu alleen te zien welke organisaties gegevens uit de BRP krijgen en voor welke doeleinden.

56875

12

Kenmerkend voor dit scenario is dat overheden stap voor stap steeds meer inzage-informatie gaan
ontsluiten zoals bedoeld in artikel 35 van de Wbp. Bepaalde inzage-informatie kan de burger bij dit
scenario zelf digitaal inzien zonder dat hij daartoe een specifiek inzageverzoek hoeft te doen.
De betreffende inzage-informatie komt in dit scenario uit de decentrale systemen en databases van
overheden. Dit wordt met een koppeling ontsloten op een centrale publicatievoorziening waar
burgers terecht kunnen, bijvoorbeeld op MijnOverheid.nl. Hierop staan al verschillende persoonlijke
gegevens. Zie ook onderstaand kader.
Persoonlijke gegevens op MijnOverheid.nl
Via MijnOverheid.nl heeft een burger momenteel toegang tot zijn persoonlijke post èn persoonlijke
gegevens van steeds meer overheidsorganisaties. Via MijnOverheid.nl kunnen mensen inzien hoe ze
geregistreerd staan bij de overheid in verschillende databases. Dit is te vinden in het onderdeel
Persoonlijke Gegevens. Hierin is uiteenlopende inzage-informatie te zien (bijvoorbeeld uit de BRP, het
Digitaal Klantdossier Werk en Inkomen, de WOZ-waarde, Kadastrale gegevens en voertuiggegevens),
maar deze informatie is niet volledig en verschillend van strekking.

De rijksoverheid stelt met betrokkenen in dit scenario ook een, niet verplichte, richtlijn op om
overheden te stimuleren steeds meer persoonsgegevens automatisch vast te leggen en identiek te
ontsluiten, maar de overheden doen dit vervolgens op hun eigen tempo. Zij volgen hierbij hun eigen
digitale ontwikkelagenda. Alleen de overheden die hun systemen snel geschikt kunnen maken
zullen gegevens ontsluiten, andere overheden volgen later of helemaal niet.
Scenario C: Digitale inzage in alle inzage-informatie door alle overheden
In dit scenario kan een burger zelf alle inzage-informatie, zoals bedoeld in artikel 35 van de Wbp,
digitaal inzien. Het scenario kenmerkt zich door volledigheid. Kenmerkend bij scenario C is dat de
burger geen inzageverzoeken meer hoeft te doen, omdat hij zelf alles kan inzien via een centrale
inzage-faciliteit.
In tegenstelling tot scenario B wordt in dit scenario de inzage-informatie op uniforme wijze
gepresenteerd, zodat de strekking ervan identiek is. Daarvoor is het nodig dat er een verplichting
komt voor overheden om de betreffende inzage-informatie automatisch te gaan vastleggen. En dat
er een standaard komt om de inzage-informatie uniform met een centraal publicatiesysteem te gaan
uitwisselen (koppelvlak). Als dit gaat verlopen via MijnOverheid.nl, dan dient dit publicatiesysteem technisch - aangepast te worden, evenals de informatiesystemen van verschillende overheden.

56875

13

4.3 Persoonlijk datamanagement
De drie scenario’s, zoals beschreven in de vorige paragraaf, zijn opgesteld vanuit het perspectief
van de huidige structuren en ICT-systemen binnen de overheid. Vanuit persoonlijk
datamanagement (PDM) wordt het vraagstuk echter vanuit een fundamenteel ander perspectief
benaderd. Bij PDM lopen gegevensuitwisselingen tussen (overheids)partijen via de burger. Zo houdt
de burger direct zicht op de informatieverstrekking. In de praktijk betekent dit dat afspraken worden
gemaakt over de condities waaronder de overheid gegevens ontsluit (via de burger) ten behoeve
van het gebruik daarvan door derden. De burger wordt hiermee in staat gesteld om meer regie te
voeren over de aan hem gerelateerde (en door de overheid beheerde) persoonsgegevens. Hierdoor
wordt de informatiepositie van de burger versterkt.
Het vraagstuk van persoonlijk datamanagement valt buiten de scope van dit onderzoek, maar komt
nader aan de orde binnen het programma `Burgers en Bedrijven in Regie op hun Gegevens´.
4.4 Tot slot
Facetten van de drie scenario’s zijn besproken met de focusgroepen en vertegenwoordigers van
enkele uitvoerende overheden. De deelnemers uit de focusgroepen geven aan dat alleen scenario
A onvoldoende zinvol is en dat vooral scenario’s B en C meerwaarde hebben. Uitvoerende
overheden als de Belastingdienst, het Kadaster, UWV, de RDW en KING geven aan dat scenario’s
A en B wenselijk en mogelijk lijken. Voor scenario C ligt dat anders. Dit scenario vraagt om
substantiële investeringen, terwijl het daadwerkelijke gebruik van een centrale inzage-faciliteit door
burgers naar verwachting - gebaseerd op het huidige lage aantal inzageverzoeken - beperkt zal zijn.
Het volgende hoofdstuk gaat in meer detail in op de implicaties van de drie scenario’s.

56875

14

5. Implicaties van de scenario’s

Alle scenario’s vragen om inspanningen van de overheid. Daar staan ook voordelen - zowel voor de
burger als de overheid - tegenover. In dit hoofdstuk gaan wij nader in op de implicaties van de
scenario’s. Uitgangspunt daarbij is dat overheden voldoen aan de Wbp en straks de AVG.
In dit hoofdstuk komen ook kostenschattingen aan de orde. Het betreft hierbij indicatieve
schattingen op basis van de geschetste scenario’s, zoals gepresenteerd in hoofdstuk 4.
5.1 Scenario A
Inspanningen van de overheid
In mei 2018 wordt de AVG als bindende EU-verordening van kracht. De AVG verplicht veel
overheden om een intern register van verwerkingsactiviteiten te gaan bijhouden (zie ook
onderstaand kader). Dit betekent dat zij de verwerkingsactiviteiten moeten gaan beschrijven, maar
er is op grond van de AVG geen verplichting om dit register te publiceren. Dit scenario voorziet er
daarom in dat er aanvullend een publicatiestandaard komt en dat overheden hiermee informatie uit
het register op identieke wijze gaan publiceren, bijvoorbeeld op een (bestaande)
publicatievoorziening als www.wiekrijgtmijngegevens.nl of een soortgelijke voorziening.
Samenvatting artikel 30 van de AVG
Het register bevat:
-

de naam en de contactgegevens van de verwerkingsverantwoordelijke(n)

-

de verwerkingsdoeleinden

-

een beschrijving van de categorieën van betrokkenen en van de categorieën van
persoonsgegevens

-

de categorieën van ontvangers aan wie de persoonsgegevens zijn of zullen worden verstrekt

-

doorgiften van persoonsgegevens aan een derde land of internationale organisatie (indien van
toepassing)

-

indien mogelijk, de beoogde termijn waarbinnen de verschillende categorieën moeten worden
gewist

-

indien mogelijk, een algemene beschrijving van de technische en organisatorische maatregelen
die genomen zijn om te beveiligen

Actiepunten
De extra inspanningen van de overheid, buiten de inspanningen in het kader van de AVG, zijn:


het opstellen van een publicatiestandaard



een landelijke publicatievoorziening realiseren waarop overheden het overzicht kunnen gaan
publiceren volgens deze standaard

56875

15



het per overheid omzetten van de voor de AVG verzamelde informatie over
verwerkingsactiviteiten naar de publicatiestandaard



het per overheid periodiek publiceren van de (gewijzigde) gegevens via de landelijke
voorziening.

Het ontwikkelen van een standaard en het ontwikkelen van een publicatievoorziening zal een
eenmalige investering vragen. De voorziening is enigszins te vergelijken met de voorziening die in
2012 is gerealiseerd voor officiële publicaties van alle overheden (die werden voorheen in de
Staatscourant en het Staatsblad gepubliceerd)11. De eenmalige investering hiervoor bedroeg circa €
9 miljoen 12. Indien wordt besloten voort te borduren op een bestaande publicatievoorziening,
zoals www.wiekrijgtmijngegevens.nl, dan vallen de kosten lager uit.
Daarnaast moeten de overheden eenmalig hun beschreven verwerkingsactiviteiten geschikt maken
voor publicatie. Er zijn in 2016 in totaal 1.069 overheidsorganisaties bekend 13. Het geschikt maken
van de verwerkingsactiviteiten voor publicatie is in beginsel geen omvangrijke activiteit, omdat de
informatie bij bepaalde overheden reeds beschikbaar zou moeten zijn (vanaf mei 2018). Wanneer
wij die inspanning ramen op circa € 2 duizend per organisatie, dan kost het leveren van de
gegevens circa € 2 miljoen. Hierbij past de kanttekening dat niet alle organisaties wettelijk verplicht
zijn een register voor verwerkingsactiviteiten bij te houden.
De geschatte totale eenmalige kosten van scenario A liggen in de orde van grootte van € 11 miljoen
(exclusief kosten implementatie AVG), maar deze vallen lager uit bij gebruik van een bestaande
publicatievoorziening. De periodiek terugkerende kosten van het publiceren van eventuele
wijzigingen en actualisaties zijn verwaarloosbaar.
Voordelen voor burger en overheid
Burgers krijgen met scenario A alleen zicht op de verwerkingen van persoonsgegevens van
overheidsinstanties. Het scenario levert geen inzage-informatie zoals bedoeld in artikel 35 van de
Wbp en straks artikel 15 van de AVG.
De enquête en focusgroepen laten zien dat dit scenario als zinvol wordt beoordeeld en dat het
transparantie zal bevorderen, maar het komt nog niet helemaal tegemoet aan de wensen van
burgers en de motie.

11

Het betreft: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/.

12

Zie Factsheet financiële informatie officiële publicaties (interne notitie BZK).

13

Bron: https://openstate.eu/nl/2016/08/slechts-1-op-de-10-overheidsorganisaties-meldt-open-data-via-

rijksportaal/.

56875

16

Het is aannemelijk dat dit scenario burgers al meer inzicht biedt waardoor het aantal
inzageverzoeken enigszins zou kunnen dalen. Dat betekent dat de uitvoeringskosten van
afhandeling ervan kunnen afnemen. Het afhandelen van een verzoek brengt nu namelijk kosten
voor de overheid met zich mee, want de beantwoording kost tijd. De financiële besparingen van
minder inzageverzoeken zullen beperkt zijn omdat overheidsinstanties maar weinig verzoeken
ontvangen 14 en het in dit scenario alleen om gegevens over verwerkingsactiviteiten gaat.
Er komt in dit scenario een centrale publicatievoorziening waarop gegevens staan over
verwerkingsactiviteiten van overheden. Overheden kunnen dan ook, in algemene zin, van elkaar de
verwerkingsactiviteiten zien. Het kan zijn dat overheden door dit verbeterde inzicht er toe overgaan
om gegevens die een andere overheid heeft niet meer uit te vragen bij de burger, maar ze bij die
andere overheid op te vragen. De administratieve lasten voor burgers zullen dan afnemen.
5.2 Scenario B
Inspanningen van de overheid
Een aantal overheden, vooral de grote uitvoerders zoals UWV en DUO, bieden nu al de
mogelijkheid aan burgers om via hun eigen websites en/of MijnOverheid.nl op een veilige manier
(DigiD) de over hen geregistreerde persoonsgegevens in te zien. Deze overheden hebben in het
verleden daartoe zelf het initiatief genomen. Zelden is daarbij echter ook informatie te zien over
gebruik en verstrekkingen aan derden.
In dit scenario nemen wij aan dat de centrale overheid met betrokkenen een, niet verplichte, richtlijn
opstelt voor het vastleggen en ontsluiten van inzage-informatie. Het is goed voorstelbaar dat, indien
de richtlijn goed onder de aandacht wordt gebracht, steeds meer overheden steeds meer inzageinformatie, zoals bedoeld in artikel 35 van de Wbp, gaan publiceren.
In dit scenario is het uitgangspunt een geleidelijke toename van inzage-informatie op initiatief van
de overheden zelf, waarbij de centrale overheid slechts stimuleert met een richtlijn. Een toename
die past bij de periodieke verbetering van de informatiesystemen van de overheden door in elke
volgende release van de systemen enkele nieuwe inzage-functies op te nemen. De kosten daarvoor
kunnen relatief beperkt blijven. Wel is het zinvol om de richtlijn breed te verspreiden en centraal de
voortgang te monitoren.
Actiepunten
De extra inspanningen van de overheid, buiten de inspanningen in het kader van de AVG en
reguliere releases, zijn:


14

een gezamenlijke richtlijn opstellen waarin wordt aangegeven op welke wijze inzage-informatie
kan worden vastgelegd en ontsloten

Cijfers hierover worden niet landelijk bijgehouden, maar bijvoorbeeld het UWV ontvangt hooguit enkele

tientallen inzageverzoeken per jaar.

56875

17



het stimuleren van de overheden om steeds meer inzage-informatie te gaan leveren



het monitoren van de voortgang die overheden maken.

De kosten van de centrale inzet (richtlijn, stimuleren, monitoren) zijn enigszins te vergelijken met
een stimuleringsprogramma zoals BZK dat door de Taskforce Bestuur en Informatieveiligheid
Dienstverlening (Taskforce BID) in 2013 en 2014 liet uitvoeren ter verbetering van de
informatieveiligheid van de centrale en decentrale overheden. Het budget voor de personele inzet
van de stimuleringsorganisatie bedroeg € 1 miljoen per jaar gedurende 2 jaar 15.
De kosten die overheden zullen maken voor het stap voor stap vastleggen en ontsluiten van steeds
meer inzage-informatie op een centrale publicatievoorziening zijn niet eenvoudig te bepalen. Het
gaat in dit scenario om een relatief kleine verhoging van de jaarlijkse automatiseringskosten per
overheidsinstantie. Berenschot schat die kosten op minimaal € 20 duizend per overheidsorganisatie
per jaar, maar dit is wel afhankelijk van het type organisatie en de huidige systemen 16. Vooral het
vastleggen (loggen) van informatie over gebruik en verstrekkingen is ingrijpend en kostbaar.
Bovenstaande betekent dat de automatiseringskosten voor de 1.069 overheden per jaar stijgen met
een bedrag in de orde van grootte van € 21 miljoen. Het zal een aantal jaren duren voordat de
belangrijkste systemen zijn aangepast. Wij schatten dit op 3 tot 5 jaar voor het merendeel van de
overheden, hoewel er ook overheden zullen zijn die langer de tijd nodig hebben en er is ook een
deel dat de betreffende inzage-informatie nooit digitaal zal gaan ontsluiten.
De geschatte totale kosten van scenario B komen uit op € 67 - 112 miljoen.
Voordelen voor burger en overheid
De burger kan bij dit scenario binnen enkele jaren op een centrale plek zelf steeds meer inzageinformatie van steeds meer overheden online raadplegen zonder dat hij daartoe een specifiek
inzageverzoek hoeft in te dienen.
De wijze waarop de inzage-informatie wordt gepresenteerd zal door de richtlijn op den duur meer en
meer uniformeren, wat vanuit het perspectief van de burger prettig is. Een deel van de overheden
zal, zonder verplichting, de betreffende inzage-informatie echter nooit digitaal gaan ontsluiten, ook
niet op langere termijn. In die zin in dit scenario niet volledig.
Het is aannemelijk dat door dit scenario het aantal inzageverzoeken zal dalen, omdat burgers zelf
via de digitale weg bepaalde inzage-informatie over zichzelf kunnen raadplegen. Een daling van het
aantal inzageverzoeken betekent dat de kosten van afhandeling kunnen dalen. De inschatting is dat
de financiële besparingen hiervan beperkt zullen zijn.

15

Zie: http://bigwobber.nl/wp-content/uploads/osd/20151221/180.pdf.

16

Kosten zijn gebaseerd op extra functionaliteit van 20 functiepunten (een maat voor de omvang van

applicatiesoftware) per jaar, voor duizend euro per functiepunt.

56875

18

De overheden dragen in dit scenario bij aan een grotere transparantie over het gebruik van
persoonsgegevens. Elke overheid kan zelf het tempo bepalen en aansluiten bij de eigen ICTontwikkelprogramma’s.
5.3 Scenario C
Inspanningen van de overheid
In dit scenario gaan alle overheden er toe over om binnen een zekere tijd hun informatiesystemen
en applicaties zo aan te passen zodat alle inzage-informatie, zoals bedoeld in artikel 35 van de
Wbp, op uniforme wijze wordt gepubliceerd op een centraal publicatiesysteem. Om dit te kunnen
realiseren is het nodig dat er hiervoor een verplichting komt voor overheden. Alle
informatiesystemen van overheden met persoonsgegevens moeten vervolgens worden aangepast,
zodat zij álle relevante inzage-informatie gaan vastleggen. Daarnaast moeten al deze systemen de
inzage-informatie gaan uitwisselen met een centraal publicatiesysteem (bijvoorbeeld
MijnOverheid.nl) en dit vraagt om een koppelvlak.
Als het aan de burgers ligt mag deze inzage-informatie op het publicatiesysteem MijnOverheid.nl
worden gepresenteerd. MijnOverheid.nl moet dan eveneens – technisch - worden aangepast,
omdat het daarmee een centrale inzage-faciliteit wordt 17.
Dit alles is een grootschalige exercitie die naar de inschatting van Berenschot vraagt om een
centraal ICT-programma om dit in goede banen te leiden.
Actiepunten
De extra inspanningen van de overheid, buiten de inspanningen in het kader van de AVG, zijn:


opstellen van nieuwe wetgeving



opzetten van een landelijk ICT-programma met financiering



ontwikkelen van een ICT-architectuur voor de informatie-uitwisseling tussen de systemen van
de overheden en het centrale publicatiesysteem



geschikt maken van MijnOverheid.nl als centraal publicatiesysteem



aanpassen van de informatiesystemen met persoonsgegevens.

17

Nu bestaat MijnOverheid.nl nog primair uit een verzameling van koppelingen die de burger toe leiden naar

zijn persoonlijke gegevens.

56875

19

De kosten voor het aanpassen van één informatiesysteem, zeker een ouder systeem, zal een
behoorlijke investering vragen. Vooral ook als het gaat om het vastleggen van inzage-informatie
over gebruik en verstrekkingen. Daarbij beschikt één overheid vaak over tientallen van dergelijke
systemen. Het totaal aantal systemen met persoonsgegevens van de overheid wordt (nog) niet
geregistreerd, maar het zijn er naar onze schatting mogelijk 10 per overheidsorganisatie 18. In totaal
gaat het dus om aantallen in de orde van grootte van 10 duizend. Een kostenschatting is lastig te
maken maar wanneer het aanpassen van één systeem gemiddeld € 20 – 40 duizend zou kosten,
dan kost aanpassing van alle systemen € 200 – 400 miljoen. Dit is nog exclusief de kosten van het
landelijke ICT-programma, het opstellen van wetgeving, het ontwikkelen van ICT-architectuur en
aanpassing van MijnOverheid.nl als centrale inzage-faciliteit.
De aanpassingen die nodig zijn, zullen een niet te verwaarlozen beroep doen op de ICTontwikkeling en verandercapaciteit van de verschillende overheden. Die hebben vaak hun digitale
ontwikkelagenda al voor jaren vastgelegd. Wanneer scenario C snel moet worden uitgevoerd, zullen
bepaalde andere voorgenomen applicatie-wijzigingen naar een later tijdstip moeten verschuiven.
Voordelen voor burger en overheid
De burger kan bij dit scenario binnen enkele jaren op een centrale plek zelf alle inzage-informatie,
zoals genoemd in de wet, online raadplegen zonder dat hij daartoe een specifiek inzageverzoek
hoeft in te dienen. Het biedt burgers in vergelijking met de andere scenario’s de meeste
transparantie, omdat dit scenario volledig is en de gegevens van uniforme strekking.
Het is aannemelijk dat door dit scenario het aantal inzageverzoeken nagenoeg nihil zal worden,
omdat burgers via de digitale weg zelf alle inzage-informatie kunnen raadplegen. Een daling van het
aantal inzageverzoeken betekent dat de uitvoeringskosten van afhandeling ervan kunnen dalen. De
inschatting is ook hier dat de financiële besparingen beperkt zullen zijn, doch groter dan in de
scenario’s A en B.
De overheden zullen een aanzienlijke inspanning moeten verrichten om dit scenario te
implementeren. Desgevraagd geven enkele van de grotere landelijke uitvoerders en KING aan dat
zij de inspanningen voor dit scenario niet vinden opwegen tegen de voordelen. Op dit moment
ontvangen de grote uitvoerders weinig inzageverzoeken. In hun visie is het vanuit bedrijfsmatig en
financieel perspectief ook niet te verantwoorden om voor dit geringe aantal verzoeken miljoenen te
investeren in ICT-voorzieningen.

18

Uitvoeringsorganisaties hebben vaak per wetsdomein aparte applicaties. Zij voeren vaak meerdere wetten

uit. Zo voert het UWV bijvoorbeeld onder meer de WW, WIA, WAO, WAZ, Wazo en de Ziektewet uit.

56875

20

6. Weging van de scenario’s en aanbevelingen

6.1 De scenario’s naast elkaar
Hieronder zijn de verschillende aspecten van de drie scenario’s beknopt samengevat.
Aspect
Maatschappelijk

Scenario A

Scenario B

Scenario C

Burgers krijgen inzicht in de

Burgers kunnen een deel

Burgers kunnen alle inzage-

verwerking van

van de inzage-informatie,

informatie, zoals bedoeld in

persoonsgegevens. Geen

als bedoeld in de Wbp, zelf

de Wbp, digitaal inzien.

inzicht in inzage-informatie

digitaal inzien. Voor het

Burgers hoeven nu geen

als bedoeld in artikel 35

restant moet een

inzageverzoeken meer in te

Wbp. Daarvoor moet een

inzageverzoek worden

dienen.

inzageverzoek worden

ingediend.

ingediend.
Juridisch en

De AVG schrijft een register

Overheid stelt een richtlijn

Alle overheden worden

organisatorisch

met informatie over

op inzake het vastleggen en

verplicht tot levering van de

verwerkingsactiviteiten voor.

ontsluiten van inzage-

betreffende inzage-

Aan te vullen met een

informatie. Overheden

informatie. Er komt een

verplichting tot publicatie.

worden gestimuleerd hier

landelijk ICT-programma

mee te werken.

om dit in goede banen te
leiden.

Technologisch

Opzet van centrale

Opzet van centrale

Opzet van centraal

publicatievoorziening

publicatievoorziening

publicatiesysteem waarop

waarop overheden

waarop overheden inzage-

overheden de inzage-

informatie over hun

informatie kunnen

informatie ontsluiten.

verwerkingsactiviteiten

ontsluiten.

ontsluiten.

Kostenindicatie
Tijdpad

56875

Ca. € 11 miljoen

Hierop wordt alle inzage-

Elke overheid kiest zelf in

informatie, zoals bedoeld in

welke mate systemen

de wet, van alle overheden

worden aangepast en welke

bij elkaar gebracht op

inzage-informatie ontsloten

identieke wijze. Elke

wordt via de centrale

overheid past hiervoor de

publicatievoorziening.

systemen waar nodig aan.

> € 67 – € 112 miljoen

> € 200 - € 400 miljoen

Ca. 1 - 2 jaar voor de

Ca. 3 - 5 jaar voor het

Ca. 5 - 7 jaar voor alle

overheden die een register

merendeel van de

overheden.

moeten gaan bijhouden.

overheden.

21

Toelichting
Scenario A wordt door zowel de burgers als overheden die bij dit onderzoek betrokken waren als
zinvol en realistisch beoordeeld. Dit scenario zou in elk geval gerealiseerd mogen worden, maar
komt nog onvoldoende tegemoet aan de behoefte van burgers. Scenario B is een haalbaar maar
geen ideaal scenario, omdat via deze weg niet alle inzage-informatie van alle overheden digitaal
beschikbaar zal komen. In de ogen van diverse overheden (UWV, Belastingdienst, RDW, Kadaster,
KING) is B echter wel een realistisch scenario: overheden werken hier nu al aan en zij zijn ook
bereid om deze wijze van informatieverstrekking verder uit te bouwen. Voorwaarde hierbij is dat dit
gebeurt in een tempo dat past bij de verbetering en ontwikkeling van hun eigen systemen.
Scenario C wordt door de meeste burgers als het voorkeursscenario gezien. De overheden voorzien
hier echter substantiële investeringen en verwachten daardoor ook problemen en vertragingen in
andere reeds geplande ICT-verbeterprojecten. In de visie van de overheden wegen de voordelen
voor de burger niet op tegen de hoge kosten, omdat burgers naar hun verwachting – gebaseerd op
het huidige beperkte aantal inzageverzoeken – er maar weinig gebruik van zullen gaan maken.
6.2 Aanbevelingen van Berenschot
Mensen hebben recht op inzage in hun persoonsgegevens. Dit is nu zo vastgelegd in artikel 35 van
de Wbp en straks in artikel 15 van de Avg.
Het is ook in onze ogen wenselijk dat overheden gegevens in dit kader digitaal aan de burger
beschikbaar gaan stellen. De huidige applicaties en systemen maken dat echter nog maar beperkt
mogelijk. Om dat nu op kortere termijn te gaan realiseren zouden omvangrijke investeringen moeten
worden gedaan en inspanningen worden verricht. De meeste overheden zijn daar niet op
voorbereid. Scenario C is volgens ons daarom niet realistisch. Daarom geven wij het Ministerie van
BZK in overweging om zowel scenario A als scenario B uit te gaan voeren. Juist door de combinatie
van het bieden van inzicht in de verwerkingsactiviteiten (scenario A) en inzicht in uiteenlopende
inzage-informatie als bedoeld in artikel 35 van de Wbp (scenario B) kunnen burgers in bepaalde
domeinen relatief eenvoudig en snel digitaal inzage krijgen in steeds meer gegevens.
Het is goed voorstelbaar dat er in een afgebakend domein een proef wordt uitgevoerd waarin:


een concept afspraak wordt gemaakt over de wijze waarop de verwerkingsactiviteiten door
overheden aan een centrale ingang worden aangeleverd en aan de burger worden getoond



een concept afspraak wordt gemaakt over hoe de beschikbare gegevens door de individuele
overheden op een veilige manier worden gepresenteerd, bijvoorbeeld op MijnOverheid.nl



het gebruik hiervan vanuit het gezichtspunt van burgers en overheid wordt geëvalueerd, waarbij
tevens kan worden onderzocht wat de exacte financiële gevolgen voor de deelnemende
organisaties zijn geweest om dit te realiseren.

Een dergelijke proef zou bijvoorbeeld kunnen worden gepositioneerd in de keten werk- en inkomen.

56875

22

Bijlage I
Gesprekspartners

Begeleidingscommissie


Janny Brasker, Ministerie van BZK



Ingrid Koulen, Ministerie van BZK



Arjan Vermeij, Ministerie van BZK



Douwe Leguit, programma Burgers en Bedrijven in Regie op hun Gegevens



Sandra Taal, programma Burgers en Bedrijven in Regie op hun Gegevens

Gesprekspartners


Mariette Lokin, Belastingdienst



Liza Abrahamse, RDW



Imke Kloek, Kadaster



Remco Siegerist, UWV



Jaap Klapwijk, UWV/Bkwi



Jasmijne Schouten, UWV/Bkwi



Anita van Nieuwenborg, KING



Arnoud Quanjer, KING

Bijlage II
Kenmerken respondenten

56875

Hieronder staan de kenmerken van de respondentengroep.

Geslacht

Leeftijd 4 categorieën

Opleidingsniveau hoogst

Man

1270

Vrouw

1251

Totaal

2521

18-34

324

35-49

424

50-64

995

65+

778

Totaal

2521

Laag

611

Middelbaar

985

Hoog

925

Totaal

2521

West (UT, NH, ZH)

1117

Noord (GR, FR, DR)

262

Oost (OV, GD, FL)

490

Zuid (ZL, NB, LB)

652

Totaal

2521

gevolgd

Regio

56875

Bijlage III
Samenvatting enquête

56875

In hoeverre beschouwt u

Niet vaardig

34

1%

Enigszins vaardig

450

18%

Gemiddeld vaardig

1378

55%

Bovengemiddeld vaardig

658

26%

Totaal

2521

100%

Nee, ik vind het niet zo

279

11%

Ja, ik wil dat graag weten

1357

54%

Over het geheel genomen

852

34%

Weet ik niet

33

1%

Totaal

2521

100%

41

2%

Ja, zo veilig mogelijk

1319

52%

Nee, niet zo veilig

769

30%

Nee, helemaal niet veilig

145

6%

Weet ik niet

247

10%

Totaal

2521

100%

zichzelf als vaardig met het
zoeken en vinden van
informatie op het internet?

Zou u meer willen weten

over welke gegevens welke belangrijk
overheidsinstanties over u
registreren, gebruiken en
verstrekken?

ben ik daar niet zo in
geïnteresseerd, alleen in
het geval de overheid iets
doet waar ik het niet mee
eens ben

Denkt u dat uw persoonlijke Ja, volkomen veilig
gegevens bij de overheid in
veilige handen zijn?

56875

Bent u bekend met het recht Ja

1195

48%

Nee

1192

47%

Weet ik niet

134

5%

Totaal

2521

100%

op inzage in uw
persoonsgegevens?

Hierna is gevraagd of respondenten ooit een inzage-verzoek hebben ingediend.

Kunt u aangeven over

Onderwijs en opleiding

85

7%

Werk en inkomen

218

18%

Gezondheid en zorg

97

8%

Familie en gezin

150

13%

Reizen van en naar

35

3%

Wonen en leefomgeving

195

16%

Anders

30

2%

Ik heb nog nooit iets

786

66%

welke onderwerpen uw
verzoek (of verzoeken)
ging?

buitenland

opgevraagd
*Bij deze vraag waren meerdere antwoorden mogelijk

56875

Kunt u aangeven waarom u Ik wilde inzien welke

215

53%

70

17%

86

21%

29

7%

98

24%

Zeer tevreden

104

26%

Tamelijk tevreden

269

66%

Niet zo tevreden

32

8%

Helemaal niet tevreden

4

1%

Totaal

409

100%

dit verzoek (of verzoeken)

gegevens de instantie over

heeft gedaan?

mij had geregistreerd en
gebruikt.
Ik wilde inzien welke
gegevens over mij aan
anderen werden verstrekt.
Ik had een probleem met
een besluit van de overheid
(bv. niet eens met een
verkeersboete) en wilde
inzien op welke gegevens
dat besluit was gebaseerd.
Ik wilde inzien wanneer (op
welke datum) een
overheidsinstantie mijn
gegevens raadpleegt.
Anders

*Bij deze vraag waren meerdere antwoorden mogelijk

Hoe tevreden bent u over
de manier waarop uw
verzoek (of verzoeken) is
afgehandeld door de
overheid?

56875

Vindt u het in het algemeen

Ik vind dit nuttig

1973

78%

Ik vind dit niet nuttig

142

6%

Neutraal

406

16%

Totaal

2521

100%

Ja, per post

37

26%

9

7%

95

67%

142

100%

1659

70%

1690

71%

1384

58%

nuttig dat u digitaal (via
internet) aan de overheid
zou kunnen vragen welke
overheidsinstantie
gegevens over u registreert,
gebruikt en verstrekt aan
anderen?

U vindt het dus niet nuttig
om via internet inzage te
krijgen in het gebruik van

Ja, op een andere manier,
uw persoonsgegevens door namelijk:…
de overheid. Zou u deze
Nee, ik heb hier geen
informatie wel op een
andere manier willen
ontvangen?

behoefte aan
Totaal

Kunt u aangeven waarom u Ik wil kunnen zien welke
dit digitaal zou willen?

gegevens een instantie over
mij registreert en gebruikt.
Ik wil kunnen zien welke
gegevens een instantie over
mij aan anderen verstrekt.

Als ik een probleem heb
met een besluit van de
overheid (bv. een afwijzing
van huurtoeslag) wil ik
kunnen zien op welke
gegevens dat besluit is
gebaseerd.

56875

Ik wil kunnen zien wanneer

917

39%

98

4%

Onderwijs en opleiding

796

33%

Werk en inkomen

1952

82%

Gezondheid en zorg

1733

73%

Familie en gezin

1124

47%

Reizen van en naar

576

24%

Wonen en leefomgeving

1685

71%

Anders

88

4%

(op welke datum) de
overheid gegevens over mij
raadpleegt.
Anders
*Bij deze vraag waren meerdere antwoorden mogelijk

Kunt u aangeven over
welke onderwerpen u
digitaal informatie wilt over
uw persoonlijke gegevens?

buitenland

*Bij deze vraag waren meerdere antwoorden mogelijk

56875

Hoe gedetailleerd wilt u

Ik wil dat alleen kunnen zien 494

weten wie binnen een

voor de overheid als geheel,

overheidsinstantie

maar niet per afzonderlijke

gegevens over u registreert

overheidsinstantie of type

en gebruikt?

medewerker
Ik wil dit voor elke

21%

882

37%

674

28%

202

8%

Weet ik niet

128

5%

Totaal

2379

100%

Hoe gedetailleerd wilt u

Ik wil dit voor elke

1076

45%

weten wie binnen een

overheidsinstantie

overheidsinstantie uw

afzonderlijk weten, maar

gegevens aan een andere

niet per type medewerker
848

36%

328

14%

Weet ik niet

127

5%

Totaal

2379

100%

overheidsinstantie
afzonderlijk weten, maar
niet per type medewerker
Ik wil dat voor elke
afzonderlijke instantie
weten. Ook wil ik weten
welk type medewerker mijn
gegevens raadpleegt
Ik hoef dit niet te kunnen
zien

instantie verstrekt?
Ik wil dit voor elke
afzonderlijke
overheidsinstantie weten.
Tevens wil ik weten welk
type medewerker mijn
gegevens doorgeeft aan
een andere instantie
Ik hoef dit niet te kunnen
inzien

56875

Hoe gedetailleerd wilt u

Ik wil daarvan een

872

37%

weten welke gegevens

algemeen beeld. Ik vind het

instanties over u

voldoende om te weten

Ik wil daarvan een specifiek 1291

54%

registreren, gebruiken en/of welk type gegevens het
verstrekken aan een ander? betreft, maar meer hoef ik
niet te weten […].

beeld. Ik wil weten welk
type gegevens het betreft,
maar ook wil ik weten wat
precies is vastgelegd.

Op welke manier wilt u

Ik hoef dit niet te weten

132

6%

Weet ik niet

84

4%

Totaal

2379

100%

Ik wil dit via internet kunnen 231

10%

digitaal kunnen inzien welke opvragen bij iedere
gegevens

overheidsinstantie

overheidsinstanties over u

afzonderlijk, zodat ik kan

registreren, gebruiken en/of inzien welke gegevens die
verstrekken aan een ander? instantie over mij heeft.
Ik wil dit via internet kunnen 2116

89%

opvragen via één centraal
portaal, zodat ik in één
overzicht kan zien wat alle
overheidsinstanties allemaal
over mij hebben.

56875

Anders, namelijk:

33

1%

Totaal

2379

100%

Kijkt u via MijnOverheid.nl

Nee, dit heb ik nog nooit

wel eens naar de

gedaan

1056

42%

454

18%

Ja, ik kijk hier af en toe naar 1011

40%

Totaal

2521

100%

Ja, dat vind ik wenselijk

1898

75%

Nee, dat vind ik niet

141

6%

Het maakt me niet uit

361

14%

Weet ik niet

121

5%

Totaal

2521

100%

persoonlijke gegevens die
de overheid over u heeft?

Ik heb dit ooit eenmaal
gedaan

Vindt u het wenselijk als
MijnOverheid.nl met
dergelijke zaken wordt
uitgebreid?

wenselijk

De vragenlijst bevatte een zekere routing. Niet alle vragen zijn aan alle respondenten voorgelegd.

56875