Rondetafelgesprek ‘Toegang tot ov-data’
10 september 2019
Aanleiding
Het rondetafelgesprek is ontstaan uit een roep van marktpartijen, maatschappelijk
middenveld en onderzoeksinstituten voor méér toegang tot ov-data. In 2016 heeft,
destijds Kamerlid, Van Veldhoven een motie 1 ingediend om ov-data toegankelijker te
maken. Sinds 2016 is Translink samen met de ov-bedrijven het project
‘informatiehuishouding’ gestart, waarmee zij ov-data toegankelijk wil maken voor
hergebruikers.
Momenteel wordt een evaluatie uitgevoerd door het Ministerie van I&W over de
informatiehuishouding van Translink en de ov-bedrijven2. De staatssecretaris is
voornemens deze evaluatie in 2019 af te ronden, zodat in het eerste kwartaal van 2020
een besluit kan worden genomen over de toekomst van de informatiehuishouding.
Kernvragen & standpunten
Wij identificeren vier kernvragen voor het rondetafelgesprek.
1. Waarom willen wij het delen van ov-data stimuleren?
Er zijn ontelbare toepassingen mogelijk met ov-data. Hoofdzakelijk zien wij vier
gebieden waarin de data kan worden gebruikt: (1) reizigers die een compleet verzorgde
deur-tot-deur-reis willen (‘Mobility as a Service’), (2) het doen van grootschalige
analyses voor onderzoek naar en optimalisatie van mobiliteitsstromen en (3) het maken
van goed, onderbouwd beleid voor grote investeringen in het ov. (4) De controle van
overheid en ov-bedrijven door journalistiek en wetenschap.
Alle toepassingen zijn vandaag de dag relevant. De staatssecretaris heeft een proef van
20 miljoen EUR uitgeschreven voor pilots met MaaS. Gebruikersdata is essentieel om
gepersonaliseerde MaaS-diensten aan te bieden. MaaS heeft ook de belofte om de
mobiliteitseconomie duurzaam en toegankelijk te maken. (2) Het openbaar vervoer in de
Randstad slibt dicht, waardoor optimalisatie op basis van bestaande infrastructuur
essentieel is. Data is de hoeksteen van deze analyses. (3) ProRail, de vier grote steden
en andere belanghebbenden, roepen om méér geld voor ov-infrastructuur.
Mobiliteitsanalyses, waar ov-data voor nodig is, liggen ten grondslag aan het bepalen
waar deze investeringen gedaan moeten worden. (4) Journalisten gebruiken data aan de
orde van de dag om dieper te graven in relevante dossiers. Het onderzoek naar de
Noord-Zuidlijn is het meest bekende binnen het ov-landschap.

Motie van de leden De Boer en Van Veldhoven, kamerstuk 23 645 nr. 630.
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23645-630.html.
2
Kamerbrief van 4 februari 2019 betreffende ‘Vervolgaanpak overstapproblematiek OV-chipkaart’
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/02/04/vervolgaanpak-overstapproblematiekov-chipkaart.
1

2. Wie bepaalt welke data toegankelijk wordt en is er al data toegankelijk
geworden?
Alhoewel elke reiziger eigenaar is van zijn eigen reisgegevens, bepalen de ov-aanbieders
welke data toegankelijk wordt en wie daar toegang tot krijgt. 3 Translink is de uitvoerder
van de informatiehuishouding namens de ov-aanbieders. Concreet betekent dit zij bij
elke informatieaanvraag bij iedere vervoerder waar data van gebruikt wordt, akkoord
moet krijgen aanvraag.
In de brief van de staatssecretaris van februari van dit jaar staat dat tot dusver 13
dataverzoeken zijn ontvangen, waarvan er twee zijn geaccepteerd. Vier aanvragen zijn
afgewezen en de rest is nog in behandeling. Aanvragen worden uitvoerig getoetst op
privacy, mededinging, doelstelling van de informatiehuishouding en
bedrijfsvertrouwelijkheid.
3. Wat zijn belemmeringen voor het delen van ov-data?
Wij zijn verbaasd door de uitvoerigheid van de toets die ov-bedrijven en Translink
hebben opgezet. Innovatie wordt belemmerd doordat een uitgebreide toets, soms zonder
reden, wordt gedaan uit angst voor mededinging- of privacy risico’s. Uit onze eigen
ervaringen halen we dat informatieaanvragen met een commerciële inslag (‘ik wil weten
hoe druk het is op een station zodat ik strategisch fietsen of taxi’s kan plaatsen’) direct
worden afgewezen of met een zéér kritisch oog bekeken. Marktpartijen die nieuwe
diensten willen aanbieden aan reizigers hebben daar last van.
De opzet van de informatiehuishouding is vatbaar voor een monopolie door ov-bedrijven.
Daarmee bedoelen we dat ov-bedrijven en Translink zelf bepalen welke data zij delen,
terwijl deze bedrijven óók concurreren met marktpartijen die toegang willen tot de data.
Om een marktvoordeel te halen, kunnen ov-bedrijven overdreven veel aandacht
besteden aan privacy of mededinging wanneer een andere marktpartij ov-data
aanvraagt.
Drie voorbeelden:
1. Sommige ov-bedrijven plaatsen zelf deelfietsen rondom stations zodat reizigers
korte afstanden kunnen overbruggen. Tegelijkertijd zijn andere marktpartijen
actief op de deelfietsmarkt die óók fietsen en andere fietsconcepten aanbieden.
De ov-bedrijven heeft als enige toegang tot data waaruit zij drukte op stations
kan bepalen, en kan die data strategisch gebruiken om haar fietsaanbod te
optimaliseren. Dat leidt tot een ongelijk speelveld.
2. Ov-data is de hoeksteen voor gepersonaliseerde MaaS-dienstverlening. Met data
over de drukte van treinen kunnen reizigers aangeven dat ze liever een reis
hebben waar ze wel een zitplek hebben, dan een reis waar ze geen zitplek

Zie bijvoorbeeld de privacyverklaring van de NS: “NS en de andere openbaar vervoersbedrijven (tezamen
“wij” of “we” of “ons”) hebben samen besloten welke persoonsgegevens mogen worden gebruikt om het inzicht
te verkrijgen en op welke wijze de persoonsgegevens mogen worden gebruikt. We noemen dat ook wel de
Informatiehuishouding.”
3

hebben. Ov-bedrijven hebben toegang tot deze data – de NS heeft bijvoorbeeld
een drukte-indicator in haar app – en kunnen dus betere MaaS apps maken. Die
innovatiemogelijkheid hebben marktpartijen niet. Dat zorgt voor ongelijkheid.
4. Zijn er andere oplossingen?
Het duurt té lang voordat ov-bedrijven toegang geven tot ov-data. Terwijl de evaluatie
van de informatiehuishouding van Translink en ov-bedrijven wordt uitgevoerd, proberen
wij alvast naar een nieuw model te kijken. Dat model bevat drie nieuwe elementen:
1. Data en analyses op macroniveau moeten vrij toegankelijk worden. Het CBS, het
KiM en andere onderzoeksinstituten hebben veel ervaring met zulke analyses en
moeten de leiding nemen om zulke analyses te doen. De staatssecretaris moet
Translink en de ov-bedrijven wettelijk verplichten om zulke gegevens real-time te
verstrekken. De anonimiteit van reizigers is hiermee gewaarborgd.
2. Bij het CBS kunnen, onder strenge voorwaarden, universiteiten,
wetenschappelijke organisaties, planbureaus en andere onderzoeksinstellingen
toegang krijgen tot microdata over burgers. Eenzelfde model moet mogelijk zijn
voor ov-data. Dezelfde strenge voorwaarden moeten gelden voor
onderzoeksinstellingen die toegang willen tot ov-data. Het CBS moet, onder
aanvoering van de staatssecretaris, de leiding hierin nemen.
3. Reizigers zijn en blijven eigenaar van hun eigen reisgegevens. Reizigers moeten
dus ook in staat worden gesteld om geautomatiseerd hun gegevens te delen met
andere marktpartijen. De waarde zit hierin, dat deze bedrijven gepersonaliseerde
diensten kunnen aanbieden. De ACM heeft hier een uitgebreide aanzet voor
gedaan in het rapport ‘Advies regulering OV-betaalmarkt’ van augustus 2018.4
Belangrijk hierbij is te begrijpen dat de producten die met direct toegankelijke ovchipkaartdata kunnen worden gebouwd erg (economisch) waardevol kunnen zijn.
De NS is nu ook bezig met haar eigen MaaS platform – NS Flex – waarbinnen
externe partijen haar eigen abonnementen aan reizigers kunnen aanbieden.
Wanneer reizigers zelf hun data kunnen delen met derde partijen, hoeven zulke
producten niet meer binnen het NS-platform worden aangeboden, maar kunnen
zij door elke marktpartij worden aangeboden.5
Over OpenGeo & Open State Foundation
Stichting OpenGeo werkt aan het vrij beschikbaar maken en houden van geografische
informatie. Dat doet zij voornamelijk als ‘NDOV-loket’, een vanuit het ministerie van I&W
gegeven taak om ov-data te verzamelen bij vervoerders en te verspreiden aan eenieder.
Open State Foundation werkt aan digitale transparantie door publieke informatie als
open data beschikbaar te krijgen en deze toegankelijk te maken voor hergebruikers. We
zijn ervan overtuigd dat dit de democratie versterkt en wezenlijke maatschappelijke en
economische waarde creëert.
Zie hoofdstuk 9.7 van het rapport van de ACM. https://www.acm.nl/nl/publicaties/advies-regulering-ovbetaalmarkt.
5
Zie het nieuwsbericht van de NS op https://nieuws.ns.nl/ns-opent-ov-markt-voor-nieuwe-toetreders/.
4