Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

26 448

Structuur van de uitvoering werk en inkomen
(SUWI)

Nr. 517

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juni 2014
Zoals toegezegd aan Uw Kamer tijdens het VAO SUWI van woensdag
28 mei 2014 (Handelingen II 2013/14, nr. 87, SUWI-onderwerpen)
informeer ik u over de laatste stand van zaken met betrekking tot de
verdragsonderhandelingen met Marokko over aanpassing van het
bilaterale socialezekerheidsverdrag. Ik ga daarbij ook in op de recente
rechterlijke uitspraken over de toepassing van het woonlandbeginsel. In
deze brief schets ik de verwachte ontwikkelingen en inspanningen voor de
komende periode.
Verdragsonderhandelingen
Er dienen 19 bilaterale sociale zekerheidsverdragen te worden aangepast
met het oog op het stopzetten van de export van kinderbijslag en
kindgebonden budget. Bij een deel van deze verdragen, waaronder het
verdrag met Marokko, dient het verdrag ook te worden aangepast met het
oog op het beëindigen van de werelddekking bij tijdelijk verblijf in het
kader van de Zorgverzekeringswet. Naar aanleiding van deze wens zijn
Nederland en Marokko sinds 1 jaar in overleg over aanpassing van het
verdrag. Aanpassen van een verdrag betekent veelal complexe onderhandelingen die doorgaans tijd vergen. In april van dit jaar heeft de laatste
onderhandelingsronde met Marokko plaatsgevonden. Toen is afgesproken
om in principe in september van dit jaar de onderhandelingen voort te
zetten. Dit in de veronderstelling dat tegen die tijd het wetsvoorstel
Herziening exportbeperking kinderbijslag (Whek) is aangenomen en de
meest relevante vonnissen inzake het woonlandbeginsel zijn gewezen.
Het overleg met Marokko heeft nog niet tot resultaten geleid. De standpunten liggen nog steeds ver uit elkaar. Marokko en Nederland hebben
recentelijk nog de intentie uitgesproken om door middel van dialoog tot
overbrugging van de verschillende opvattingen te komen. De komende

kst-26448-517
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 448, nr. 517

1

maanden wil ik dan ook gebruiken om alsnog via onderhandelingen tot
overeenstemming te komen over stopzetten van de export van kinderbijslag en beëindigen werelddekking bij tijdelijk verblijf. Het zal echter niet
gemakkelijk zijn overeenstemming te bereiken.
Woonlandbeginsel
Met betrekking tot het woonlandbeginsel is de stand van zaken de
volgende.
In mijn brief van 30 januari jongstleden heb ik u de stand van zaken
gemeld naar aanleiding van de uitspraken van de rechtbank Amsterdam
van 10 januari jongstleden over de Turkse zaken, de Marokkaanse zaken
en de Egyptische zaak met betrekking tot het woonlandbeginsel in de
Algemene Kinderbijslagwet (AKW)(Kamerstuk 33 162, nr. 9). De rechtbank
Amsterdam heeft op 10 januari 2014 geoordeeld dat, wat betreft de Turkse
zaken, de toepassing van het woonlandbeginsel bij de vaststelling van de
hoogte van de kinderbijslag aan in Turkije wonende verzekerden ten
behoeve van in Turkije wonende kinderen de rechterlijke toets kan
doorstaan. De SVB is hier dus in het gelijk gesteld voor wat betreft het
toepassen van de woonlandfactor bij de vaststelling van de hoogte van de
uitkeringen. Ik heb toen aangegeven dat het instellen van hoger beroep
tegen de andere uitspraken in de rede lag.
Door de Sociale verzekeringsbank (SVB) is hoger beroep ingesteld tegen
de uitspraken die door de rechtbank Amsterdam zijn gedaan in de
Marokkaanse zaken en de Egyptische zaak. Daarin is, naast het exportartikel in het verdrag met Marokko, ook aan de orde of het onverkort
toepassen van de onderhoudseis (het forfaitaire bedrag voor levensonderhoud dat de verzekerde moet besteden voor het uitwonende kind om
recht te hebben op kinderbijslag) in de weg staat aan de toepassing van
het woonlandbeginsel. Wat betreft Egypte is dat de enige vraag. Mocht de
Centrale Raad van Beroep (CRvB) beslissen dat de onderhoudseis een
probleem zou vormen dan kan dat via wetswijziging worden gerepareerd.
Het bilateraal socialezekerheidsverdrag met Egypte vormt geen beletsel
voor toepassing van het woonlandbeginsel op de kinderbijslag. Dat is
overigens voor meer verdragslanden het geval. Mocht de CRvB beslissen
dat het exportartikel in het verdrag met Marokko wel een beletsel vormt
voor de toepassing van het woonlandbeginsel op kinderbijslag dan wordt
dat beletsel voor nieuwe gevallen weggenomen als met Marokko
overeenstemming wordt bereikt over stopzetten van de export van
kinderbijslag. Het is op dit moment nog niet bekend wanneer de CRvB
uitspraak in deze zaken zal doen.
De CRvB heeft op 9 mei jongstleden uitspraak gedaan in de zaak van de
toepassing van het woonlandbeginsel op de uitkering op grond van de
Algemene nabestaandenwet (Anw) van Marokkaanse weduwen die in
Marokko wonen. De SVB is met betrekking tot de beslissingen om voor de
desbetreffende Marokkaanse weduwen op de Anw-uitkering het woonlandbeginsel toe te passen door de CRvB in het ongelijk gesteld. De CRvB
is in zijn uitspraak van 9 mei van oordeel dat in de voorliggende gevallen
de toepassing van het woonlandbeginsel bij de vaststelling van de hoogte
van de Anw-uitkeringen ten behoeve van in Marokko wonende weduwen
in strijd is met artikel 5 van het Nederlands-Marokkaans Verdrag.
Op 21 maart jongstleden had de CRvB al een gelijksoortige uitspraak
gedaan over de toepassing van het woonlandbeginsel bij de vaststelling
van de hoogte van de Anw-uitkeringen ten behoeve van in Turkije
wonende weduwen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 448, nr. 517

2

Uit de uitspraken van de CRvB kan worden opgemaakt dat sprake is van
verkregen rechten, die op grond van artikel 5 van het bilaterale socialezekerheidsverdrag met Marokko respectievelijk artikel 6 van associatiebesluit EG-Turkije 3/80 niet verminderd mogen worden, als uitkeringen zijn
toegekend op grond van de Anw zoals die gold voor 1 juli 2012. Hieruit
leid ik af dat de uitspraak ruimte lijkt te laten voor de opvatting dat de
toepassing van het woonlandbeginsel alleen in strijd is met het verdrag in
situaties waarin de uitkering is toegekend vóór 1 juli 2012. Gelet hierop
meen ik dat op uitkeringen die op of na die datum zijn toegekend het
woonlandbeginsel kan worden toegepast. Om die reden meen ik dat de
SVB de woonlandfactor vooralsnog op deze uitkeringen moet blijven
toepassen.
De SVB zal de Turkse en Marokkaanse Anw-uitkeringen corrigeren met
inachtneming van de uitspraken van de CRvB van 21 maart en 9 mei
jongstleden. De belanghebbenden die bezwaar en beroep hebben
aangetekend zullen met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2013 een
hogere uitkering ontvangen. De aanpassing van de uitkering aan het
woonlandbeginsel heeft voor oude gevallen immers plaatsgevonden met
ingang van 1 januari 2013. De uitkering van degenen die geen bezwaar of
beroep hebben aangetekend zal ingaande 1 maart 2014 (de eerste van de
maand waarin de uitspraak in de Turkse zaken is gedaan) worden
verhoogd. Deze reparatie wordt momenteel voorbereid. De SVB beziet
nog op welke wijze zij Turkse en Marokkaanse Anw-uitkeringen herziet in
het geval dat geen bezwaar of beroep is ingesteld.
Wat betreft de overige (verdrags)landen is de SVB in overleg met mijn
departement doende per land te bezien wat de gevolgen van de uitspraken van de CRvB over de Turkse en Marokkaanse zaken zijn voor de
toepassing van het woonlandbeginsel op Anw-uitkeringen. Ik sluit daarbij
niet uit dat voor meer landen geldt dat hetzelfde onderscheid moet gelden
tussen oude (dus gerechtigden die al recht hadden op een uitkering vóór
inwerkingtreding van de Wet Woonlandbeginsel in de sociale zekerheid)
en nieuwe gevallen (dus uitkeringen die zijn ingegaan na inwerkingtreding
van de Wet Woonlandbeginsel in de sociale zekerheid) als bij Marokko en
Turkije.
Ten slotte lopen er nog de zaken met betrekking tot de vervolguitkering op
grond van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen
(WGA-vervolguitkering).
Met betrekking tot de WGA-vervolguitkering moet worden geconcludeerd
dat evenals voor de Anw-uitkering toepassing van het woonlandbeginsel
op uitkeringen die zijn ingegaan vóór 1 juli 2012 voor Turkije en Marokko
niet mogelijk is. Ook voor de WGA-vervolguitkering zal voor de overige
landen moeten worden bezien wat de gevolgen zijn van de uitspraken van
de CRvB over de Turkse en Marokkaanse Anw-zaken voor de toepassing
van het woonlandbeginsel. Bij de rechtbank liggen thans ook een aantal
zaken die zien op WGA-vervolguitkeringen die zijn ingegaan na 1 juli 2012.
De zitting was oorspronkelijk vastgesteld op 22 mei jongstleden maar
door de rechtbank uitgesteld. Een nieuwe zittingsdatum is op dit moment
niet bekend.
Gelet op het vorenstaande wil ik aan het woonlandbeginsel als zodanig
vasthouden. Met betrekking tot de Anw-uitkering naar Turkije, Marokko zie
ik ruimte om onderscheid te maken tussen «oude en nieuwe» gevallen.
Wat betreft de overige (verdrags)landen is de SVB in overleg met mijn
departement doende per land te bezien wat de gevolgen van de
uitspraken van de CRvB over de Turkse en Marokkaanse zaken zijn voor de
toepassing van het woonlandbeginsel op Anw-uitkeringen. Ik sluit daarbij
niet uit dat voor meer landen geldt dat hetzelfde onderscheid moet gelden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 448, nr. 517

3

tussen oude en nieuwe gevallen als bij Marokko en Turkije. Daarnaast
wachten we op dit moment de rechtszaken over de AKW en de
WGA-vervolguitkering af. Daarnaast kan de onderhoudseis zo nodig via
wetswijziging worden gerepareerd. We volgen weliswaar de uitspraken
van de CRvB maar we codificeren die nog niet.
Opzeggen verdrag
Tijdens het VAO op 28 mei jongstleden is naar aanleiding van de
voorgestelde motie van mevrouw Schut-Welkzijn en de heer Dijkgraaf
gesproken over de vraag of opzeggen van het verdrag aan de orde is.
Naar mijn mening is opzeggen nu niet verstandig. Ik licht dat hieronder
nader toe.
Fraudebestrijding en handhaving
Opzeggen heeft voor Nederland risico’s op het gebied van fraudebestrijding en handhaving. De controle op de rechtmatigheid van in
Nederland verstrekte bijstandsuitkeringen vindt namelijk plaats op basis
van het verdrag. Bij opzegging worden de gemaakte controleafspraken
teniet gedaan. In 2013 werden 240 vermogenscontroles in het kader van
de Wet werk en bijstand in Marokko uitgevoerd. In dat jaar is in 42% van
de onderzoeken vermogen vastgesteld waarbij de totale waarde van het
getraceerde vermogen bijna 10 miljoen euro bedroeg. De resultaten van
de controles zijn van belang voor gemeenten en de SVB voor de
uitvoering van de bijstand. Uitgaande van de cijfers over 2012 en 2013
wordt geschat dat als gevolg van vermogenscontroles in Marokko circa 1
miljoen euro per jaar wordt bespaard op de uitkeringslasten voor de
bijstand. Van de mogelijkheid van controles gaat ook een preventieve
werking uit. Het effect van deze preventieve werking is niet te kwantificeren. Het risico bestaat wel dat wanneer na opzegging van het verdrag
het niet meer mogelijk is om in Marokko op vermogen te controleren het
aantal fraudegevallen toeneemt. De afspraken in het verdrag zijn
overigens geen garantie dat de samenwerking bij de uitvoering van
controles op vermogen altijd optimaal is. De laatste maanden vinden er
wel onderzoeken plaats, maar verloopt de samenwerking niet altijd
optimaal. Hierover vindt overleg plaats met Marokko op basis van het
bilaterale verdrag.
Daarnaast wordt verwacht dat bij opzeggen van het verdrag de controle
op de rechtmatigheid van geëxporteerde sociale verzekeringsuitkeringen
bemoeilijkt zal worden. Op basis van overgangsrecht in het verdrag
zouden deze controlemogelijkheden bij opzegging in stand blijven, maar
de verwachting is dat de samenwerking in de praktijk zeer moeizaam zal
verlopen. In 2013 zijn 171 onderzoeken verricht naar de rechtmatigheid
van geëxporteerde uitkeringen. Uit deze onderzoeken bleek dat in de helft
van de gevallen een waarschuwing, boete, terugvordering, verlaging of
stopzetting van de uitkering aan de orde was. De controles vinden op
aanvraag plaats, alleen alle AKW-uitkeringen voor kinderen ouder dan 16
jaar, worden integraal gecontroleerd. Naar schatting wordt als gevolg van
deze controles tot ongeveer tweehonderdduizend euro per jaar bespaard
op de diverse uitkeringen. Een enkele keer is het bedrag hoger als een
langdurige fraude wordt ontdekt.
Lopende uitkeringen
Opzeggen van het verdrag betekent ook niet dat de export van uitkeringen
naar Marokko stopt. Op het moment van inwerkingtreding van opzegging
dienen lopende uitkeringen zoals bijvoorbeeld de AOW, nabestaandenuitkeringen en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen nog te worden betaald. Dit
volgt uit het overgangsrecht bij opzegging, zoals opgenomen in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 448, nr. 517

4

verdrag. Daarbij kan op de nabestaandenuitkeringen die zijn toegekend
vóór 1 juli 2012 met betrekking tot de uitkeringsgerechtigden die voor die
datum al in Marokko woonden het woonlandbeginsel niet worden
toegepast. Daarnaast is op Europees niveau al lange tijd een Associatiebesluit in voorbereiding met Marokko. Naar verwachting zal dit in 2015 in
werking treden. Op basis van dit besluit ontstaat een nieuwe exportverplichting voor AOW, nabestaanden- en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen, ook wanneer het bilaterale verdrag tussen Nederland en Marokko
niet langer van kracht zou zijn. Kinderbijslag en kindgebonden budget
hoeven niet te worden geëxporteerd op grond van het Associatiebesluit.
Mijn ambtsvoorganger heeft de Nederlandse inzet bij het vaststellen van
het Associatiebesluit regelmatig met de Tweede Kamer besproken. De
verwachting is dat de Europese Commissie in de loop van 2014 de
uitkomsten van de onderhandeling met Marokko zal presenteren.
Bilaterale samenwerking
Tot slot kan opzeggen van het verdrag de bilaterale samenwerking op
andere terreinen tussen Nederland en Marokko schaden. Zo is er
bijvoorbeeld op dit moment intensieve samenwerking op het gebied van
politie en justitie. De samenwerking op deze terreinen is belangrijk, met
name bij de bestrijding van criminaliteit en ontneming. Hiertoe is enkele
jaren geleden ook een rechtshulpverdrag met Marokko gesloten.
Daarnaast is Nederland regelmatig met Marokko in gesprek over de
terugkeer van Marokkaanse onderdanen die Nederland moeten verlaten.
Tevens is niet uitgesloten is dat er schade op economisch terrein kan
optreden. Marokko is op meerdere terreinen een belangrijke partner voor
Nederland. Het is van belang om een goede samenwerking met Marokko
te behouden.
Wetsvoorstel herziening exportbeperking kinderbijslag
De lopende onderhandelingen met het oog op stopzetten van de export
van kinderbijslag en kindgebonden budget zijn in een fase gekomen
waarbij het ontbreken van parlementaire steun in Nederland het moeilijk
maakt voortgang in de besprekingen te boeken. Zoals ik eerder heb
aangegeven mis ik tot nu toe een krachtig instrument van een aangenomen Whek in beide Kamers. Naast de rechterlijke uitspraken over het
woonlandbeginsel heeft dit de onderhandelingspositie van Nederland
verzwakt in de onderhandelingen met Marokko. In dat kader is het
wenselijk dat nu spoedig de Whek wordt aangenomen in de Eerste Kamer.
Dit is niet alleen van belang met het oog op de onderhandelingen met
Marokko. Er dient met verschillende landen een aanpassing van het
bilaterale socialezekerheidsverdrag te worden overeengekomen. Met de
meeste van deze landen is nog geen overeenstemming bereikt.
Samengevat schets ik de volgende stappen voor de komende periode,
conform de wens van uw Kamer zoals ook geuit door de heer Heerma. Ik
constateer dat er nog een aantal rechtszaken inzake het woonlandbeginsel
loopt. Ervan uitgaande dat de Whek ook door de Eerste Kamer wordt
aangenomen, wil ik de onderhandelingen met Marokko voortzetten en dit
najaar gebruiken om tot een conclusie te komen in de dialoog. Tussentijds
zal ik uw Kamer informeren over de stand van zaken van de onderhandelingen. Ik ben voornemens dit in oktober te doen. Daarbij zal ik ook de
relevante ontwikkelingen omtrent de rechtszaken inzake het woonlandbeginsel vermelden. Eind 2014 wil ik de balans opmaken om vervolgens
alles in samenhang te kunnen beoordelen en afwegen. Ik zal mijn
afweging dan ook u voorleggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 448, nr. 517

5

Zoals ik eerder tijdens het VAO aan mevrouw Schut-Welkzijn heb
aangegeven zal ik bij de besprekingen met Marokko de motie die bij uw
Kamer in overweging is gebruiken als signaal richting Marokko dat het in
Nederland zeer wenselijk wordt geacht het verdrag snel aan te passen. Ik
verzoek u daarom dan ook de motie aan te houden.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 448, nr. 517

6