35
Begroting Economische Zaken (onderdeel Landbouw en Natuur)

overwegende dat de NVWA de bezuinigingsdoelstellingen
jaar op jaar niet haalt;

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten
van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het
Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar 2016 ( 34300-XIII
).

verzoekt de regering, te onderzoeken hoe in de komende
jaren de afname van het NVWA-budget tot staan kan worden gebracht en omgebogen kan worden in een hoger
budget,

De voorzitter:
Mijnheer Van Gerven, hoeveel minuten denkt u nodig te
hebben? Om misverstanden te voorkomen: dat vraag ik
niet aan iedereen.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Gerven. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

van mening dat de NVWA in luister hersteld moet worden;

en gaat over tot de orde van de dag.

Zij krijgt nr. 104 (34300-XIII).
De heer Van Gerven (SP):
Maximaal vier. Dat gaat zeker lukken.
De voorzitter:
Fantastisch. Dank. Ga uw gang.
De algemene beraadslaging wordt hervat.

De heer Van Gerven (SP):
Voorzitter. De eerste termijn van de Kamer en de staatssecretaris zit erop. Ik heb de indruk dat hij geen onbekende
is in dit gebouw. Dat hebben wij bij de beantwoording
kunnen zien. De staatssecretaris doet dit voor de eerste
keer. Er komt toch een betrekkelijk nieuwe wereld op hem
af en ik mag constateren dat hij zich daar met verve doorheen heeft geslagen. Daar zal het dus niet aan liggen.
Er zijn vele woorden gesproken. Het komt aan op daden.
Die daden moeten naar de mening van de SP gelegd worden langs de meetlat die verwoord is in de motie-Smaling.
Daarin wordt gezegd dat wij de landbouw moeten inrichten
en ontwikkelen langs de lijnen van kwaliteit en dat wij ons
niet al te zeer moeten focussen op kwantiteit. Als wij dat
doen, leidt dat immers tot ongelukken, tot minder dierenwelzijn en tot meer beschadiging van milieu en natuur.
Ik dien een aantal moties in om dit te versterken.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat gebrek aan financiering de belangrijkste
bottleneck is voor de ontwikkeling van dierproefvrije alternatieven;
overwegende dat de denktank in het advies "In transitie!
Nederland internationaal toonaangevend in proefdiervrije
innovaties" adviseert de Regeling Groenprojecten die
belastingvoordeel geeft aan "groene" spaarders en beleggers, open te stellen voor proefdiervrije innovaties;
verzoekt de regering, spaarders en beleggers voor wat
betreft proefdiervrije innovaties ook het belastingvoordeel
van de zogeheten groenspaarders te geven,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Gerven. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 105 (34300-XIII).

Motie
De Kamer,

Motie

gehoord de beraadslaging,

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

overwegende dat in het regeerakkoord staat: "de ecologische hoofdstructuur wordt uitgevoerd, inclusief de verbindingszones, maar we nemen er meer tijd voor";

overwegende dat het budget van de Nederlandse Voedselen Warenautoriteit 314 miljoen euro bedroeg in 2015, in
2016 afneemt tot 300 miljoen, in 2017 afneemt tot 291 miljoen en in 2018 afneemt tot 287 miljoen euro;

overwegende dat uit de zevende voortgangsrapportage
EHS blijkt dat het aantal hectare natuur voor het eerst sinds
er natuurbeleid is, gekrompen is met 1.384 hectare;

overwegende dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit de belangrijke taak heeft om onze voedselveiligheid
en het dierenwelzijn te bewaken, maar dat sinds 2003 één
derde van het personeel is wegbezuinigd;

verzoekt de regering, er met krachtig beleid zorg voor te
dragen dat de hoeveelheid natuurgrond niet afneemt, maar
toeneemt teneinde de afspraken van het regeerakkoord na
te komen;

Tweede Kamer

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-1

verzoekt de regering tevens, in overleg met de provincies
jaarlijkse doelstellingen aan te geven betreffende het te
verwerven en in te richten aantal hectare natuur om zo op
een gestructureerde en controleerbare manier de realisatie
van het Nationaal Natuurnetwerk Nederland te bereiken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Gerven. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 106 (34300-XIII).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het antibioticagebruik bij vleeskuikens in
2014, 21% hoger was dan in 2013;
overwegende dat bij het antibioticumgebruik bij vleeskuikens slechts ongeveer 15% van de koppels niet behandeld
is met antibiotica;
overwegende dat daarentegen ongeveer 95% van de langzamer groeiende vleeskippenrassen antibioticavrij is;
verzoekt de regering, in overleg met de sector de snelgroeiende kippenrassen met een hoog antibioticagebruik zo snel
mogelijk uit te faseren en te vervangen door de gezondere
langzamer groeiende variant,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Gerven. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 107 (34300-XIII).
De heer Van Gerven (SP):
Afrondend. In de eerste termijn hebben we van de VVD een
heleboel losse flodders gehoord, die tot het ontstaan van
een soort wildwestlandbouw zouden leiden. Eén ding viel
mij op: een opmerking over de visserij. Mevrouw Lodders
zei dat we af moesten van het onderzoek naar het bedwelmen van vissen voordat ze, om het zo maar te formuleren,
worden "geslacht". Ik hoor graag het standpunt van de
staatssecretaris over die mening.
De voorzitter:
Het woord is nu aan mevrouw Lodders van de VVD. Haar
spreektijd is maximaal 7 minuten.

Mevrouw Lodders (VVD):
Nou voorzitter, ik dacht het even na te moeten vragen bij
de griffier. Ik constateerde dat ik nog 41 minuten had. Nu

Tweede Kamer

krijg ik overigens "4 minuten" op mijn schermpje te zien.
Maar ik kan u geruststellen.
De voorzitter:
U begrijpt het, dank u wel.
Mevrouw Lodders (VVD):
Voorzitter. Allereerst wil ik de staatssecretaris bedanken
voor zijn beantwoording in eerste termijn, en zeker ook
voor de schriftelijke antwoorden die wij vanmorgen hebben
ontvangen.
Wij hebben een kijkje in de keuken van de staatssecretaris
kunnen nemen over eerlijker, natuurlijker, beter en groener
voedsel. De staatssecretaris heeft vooral gesproken in termen van ambities en stappen in verduurzaming en vergroening. De VVD is trots op de Nederlandse land- en tuinbouw
en visserij. Zij produceren op dit moment voedsel van hoge
kwaliteit, waarbij de voedselveiligheid een prominente rol
heeft. Ik ga ervan uit dat de staatssecretaris dit van harte
onderschrijft, ondanks het feit dat de focus in zijn beantwoording van vandaag een ander accent had.
Ik dank de staatssecretaris voor de voor het eerste kwartaal
van 2016 toegezegde brief over de regeldruk voor agro, dus
voor de reflectie daarop die de staatssecretaris heeft toegezegd. Ik dank hem ook voor het overzicht met betrekking
tot de Landbouw en Visserij-Raad op het punt van de
handhaving van de aanlandplicht in relatie tot andere landen en datgene wat Europa vraagt. Een brief in vier talen
bij de vissers aan boord en dan de efficiency van de NVWA
... Het borrelt allemaal nog een beetje na, maar we komen
hier vast en zeker op terug.
Na de kiloknallers van mevrouw Dikkers en haar — toch
wel — nogal misleidende uitlatingen in de media, constateer
ik dat de staatssecretaris deze uitlatingen niet onderschrijft.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik heb nog wel een vraag aan de staatssecretaris. Wanneer
is het geen stunt meer als we het hebben over het stunten
met vlees? Ik krijg hierop graag een reactie. Het gaat niet
om de randvoorwaarden, maar ik vraag de staatssecretaris
om het eens in geld uit te drukken.
We hebben het kort gehad over de intensieve veehouderij.
De staatssecretaris verwees naar de Wet dieren. Ik meen
dat ik de staatssecretaris de koppeling hoorde leggen met
milieu, dierenwelzijn, volksgezondheid en nog een aantal
thema's. Ik help de staatssecretaris eraan herinneren dat
we in het regeerakkoord hebben afgesproken dat we bij het
punt van grote stallen en het aantal dieren vooral zouden
toetsen op het volksgezondheidsaspect en niet op alle
andere thema's.
Volgende week hebben we het debat over de NVWA. Er
zijn een aantal interruptiedebatjes geweest. In een van die
interruptiedebatjes heb ik gevraagd om voor het debat van
volgende week de onderzoeksopdracht over efficiency, ICT
en herijking van het toezicht aan de Kamer te verstrekken.
De staatssecretaris geeft aan dat hij binnen anderhalve
maand à twee maanden duidelijkheid zal hebben. Ik vraag
me af of het onderzoek dan wel diepgaand genoeg is. Ik

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-2

denk dat het goed is als we er volgende week tijdens het
debat wat diepgaander over kunnen spreken.
Dan kom ik bij mijn moties. Ik heb er drie. De eerste motie
gaat over de belemmerende wet- en regelgeving bij de
precisielandbouw.

Motie

Mevrouw Lodders (VVD):
De laatste motie die ik zelf indien, gaat over de luchtwassers. Dit is een van de voorbeelden van zaken waar ondernemers, in dit geval in de varkenssector, tegen aanlopen.
De overheid verplicht een elektronische monitoring van
luchtwassers. Ik heb er al schriftelijke vragen over gesteld,
maar ik vind toch dat we een signaal aan deze sector moeten afgeven. De sector staat zwaar onder druk. Daarom dien
ik de volgende motie in.

De Kamer,
Motie
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de precisielandbouw in opkomst is en
van meerwaarde is voor de agrarische sector, natuur en
milieu;
overwegende dat er steeds meer nieuwe technieken
beschikbaar zijn maar dat bij de inzet van precisielandbouw
wet- en regelgeving in de weg kan zitten;
verzoekt de regering, een onderzoek te starten naar weten regelgeving die nieuwe technieken in de precisielandbouw in de weg zit en de Kamer hierover met een concreet
plan van aanpak te informeren,

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat alle varkenshouders vóór 1 januari 2016
de luchtwassers moeten voorzien van een datalogger, een
elektronische monitoring in plaats van handmatige monitoring;
overwegende dat de aanschaf van een dergelijk systeem
enkele honderden tot vaak duizenden euro's kan kosten;
constaterende dat de varkenshouderij op dit moment in
financieel zwaar weer verkeert;

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Lodders. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

overwegende dat er breed uit de sector het verzoek is
gekomen om de verplichte invoering uit te stellen;
overwegende dat luchtwassers handmatig controleerbaar
zijn en daarmee ook handhaafbaar;

Zij krijgt nr. 108 (34300-XIII).
Mevrouw Lodders (VVD):
Mijn tweede motie gaat over de review van het gemeenschappelijk landbouwbeleid.

verzoekt de regering, de verplichtstelling van de elektronische monitoring in overleg met de sector één jaar uit te
stellen om de sector enige lucht te bieden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Lodders en Geurts.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat in 2017 een tussentijdse evaluatie van
het gemeenschappelijk landbouwbeleid zal plaatsvinden;
overwegende dat de Nederlandse agrarische sector leidend
is op innovatie en hierop wil blijven inzetten;
verzoekt de regering, de Kamer voor 1 maart 2016 te informeren over het tijdpad en de wijze waarop de Kamer en de
sector betrokken worden bij de Nederlandse inzet voor de
review van het huidige gemeenschappelijk landbouwbeleid,

Zij krijgt nr. 110 (34300-XIII).
Mevrouw Lodders (VVD):
Voorzitter, ik ben aan het einde van mijn betoog. Ik denk
dat ik u ruimschoots ter wille ben geweest.
De voorzitter:
Ja, dit was ruimschoots binnen de 41 minuten. Dank u zeer.
Dan is nu het woord aan de heer Geurts.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Lodders. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 109 (34300-XIII).

Tweede Kamer

De heer Geurts (CDA):
Voorzitter. De kop is eraf voor de staatssecretaris. Ik heb
het net in de wandelgangen tegen hem persoonlijk gezegd,
maar ik zal het hier voor de Handelingen herhalen. Complimenten aan de staatssecretaris, maar ook zeker aan zijn
ondersteuning. Ik zal niet alle namen opnoemen. Hij heeft
zich snel ingewerkt. Ik waardeer dat. Uiteraard ben ik het

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-3

niet met alles eens wat de staatssecretaris heeft gezegd.
De opmerking van de staatssecretaris over de export bijvoorbeeld en de beperkte ruimte voor ondernemers die
voor deze strategie kiezen, dreunt nog wel bij mij na.
In de land- en tuinbouw, maar nu specifiek in de veehouderij, wordt dag en nacht keihard gewerkt. Uitspraken zoals
die door de PvdA-vertegenwoordigster in de media zijn
gedaan, worden als zeer grievend ervaren in de veehouderij.
Ik concludeer dat de staatssecretaris de uitspraken van de
PvdA-fractie niet heeft herhaald.
Ik dien twee moties in.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de mestwetgeving nog complexer dreigt
te worden door opeenstapeling van regels;
overwegende de vooruitgang die geboekt is met verbetering
van waterkwaliteit en innovaties op het gebied van mestverwerking en mineralenconcentraat;
overwegende dat bij de invulling van de Nitraatrichtlijn de
waterkwaliteit en daarmee de aanwending van mest voorop
moet staan en niet de regulering van productie;
verzoekt de regering om in het licht van de onderhandelingen over het actieprogramma Nitraatrichtlijn met voorstellen te komen ter versimpeling van de mestwetgeving,
waarbij toepassing van mineralenconcentraat als kunstmestvervanger één van de uitgangspunten is,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Geurts. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 111 (34300-XIII).

Motie
De Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Geurts en Dijkgraaf. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 112 (34300-XIII).
De heer Geurts (CDA):
Ik heb nog een vraag aan de staatssecretaris over equivalente maatregelen in relatie tot het bemestingsseizoen 2016.
Ik wil hem nadrukkelijk vragen wat er mogelijk is om dit te
versnellen. Lukt 1 februari 2016? Anders is het mestseizoen
2016 weg voor de sector. Ik roep de staatssecretaris
nadrukkelijk op om die equivalente maatregelen in te voeren.
We zullen samen met de PvdA een motie indienen over
vrijwilligers in het groen.
Samen met de SGP heb ik een amendement gemaakt om
extra geld vrij te maken voor de NVWA. De staatssecretaris
heeft hierop eerder al gereageerd.
Er komen nog enkele moties van de SGP rondom het boetebeleid waar ook mijn naam onder staat. Daarnaast hebben
wij een amendement gemaakt, dat net is rondgedeeld. Het
amendement-Geurts/Dijkgraaf op stuk nr. 103 gaat over het
financieel probleem bij het groen onderwijs voor 2016. Ik
hoop dat de staatssecretaris daarop wil reageren. Hiermee
beëindig ik de tweede termijn van de CDA-fractie.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik had nog een motie van de heer Geurts verwacht. Volgens
mij heeft hij gisteren een gloedvol betoog gehouden over
het afschaffen van de zomertijd.
De heer Geurts (CDA):
Ik heb mijn knopen geteld. Ik heb de schriftelijke beantwoording van het VVD/PvdA-kabinet gezien, dat niet van plan is
om hier inspanning op te plegen. Ik heb ook enkele collega's
gesondeerd en geconcludeerd dat deze motie het niet gaat
halen. Om die reden heb ik haar niet ingediend, maar het
punt blijft. Als naar de peilingen over dit onderwerp wordt
gekeken, blijkt dat 60% van onze samenleving dit een goed
idee vindt. Het idee komt nog een keer terug, maar niet
vanavond.

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er een forse financiële achterstand ontstaan is voor het groen onderwijs ten opzichte van het
overige onderwijs;
verzoekt de regering, objectief onderzoek te laten doen naar
het belang van bekostiging groen onderwijs in het kader
van onze economie en in een visiebrief op het groen
onderwijs de Kamer hierover te informeren;
verzoekt de regering tevens, nader in te vullen op welke
wijze het groenonderwijsbudget in de komende jaren zal
worden bijgesteld, waarbij expliciet wordt gewaarborgd
dat bekostiging van groene en niet groene opleidingen
gelijk getrokken wordt,

Tweede Kamer

Mevrouw Lodders (VVD):
Dat is natuurlijk jammer, want de heer Geurts houdt in de
rest van zijn inbreng ook geen rekening met de reactie van
het kabinet. Ik stel vast dat het een proefballonnetje is
geweest.
De heer Geurts (CDA):
Ik heb geen vraag meer gehoord, dus ik ga er niet op reageren.

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-4

Mevrouw Dikkers (PvdA):
Voorzitter. Ik hoorde net van u dat de PvdA nog zes minuten
spreektijd heeft. Ik kan kort zijn. Ik ben blij met de beantwoording door de staatssecretaris in eerste termijn. Hij
heeft maar een korte inwerkperiode gehad, maar heeft uitspraken gedaan over zijn werkterrein in jargon waarvan hij
enige tijd geleden het bestaan waarschijnlijk nog niet kende.
Hij heeft zich heel goed staande gehouden. Ik verheug mij
op de debatten die wij de komende jaren zullen voeren over
voedsel, de toekomst en de inrichting van Nederland. Als
PvdA-lid kan ik wel zeggen dat ik heel erg trots ben op deze
staatssecretaris.
Ik dien twee moties in.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de boer voor zijn product een eerlijke
prijs dient te krijgen;
constaterende dat de verkoop van vlees onder de kostprijs
door supermarkten deze eerlijke prijs ondermijnt;
verzoekt de regering, met supermarkten een convenant te
sluiten over het stoppen met de verkoop van vlees onder
de kostprijs en intussen te werken aan een wettelijk verbod
als over één jaar nog steeds kiloknallers verkocht worden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Dikkers en DikFaber. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 113 (34300-XIII).
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Ik zie dat mevrouw Koşer Kaya verrast kijkt.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Ik heb een vraag ter verduidelijking. Vraagt u om een convenant en tegelijkertijd om een wettelijk verbod, of wilt u
eerst een convenant en beziet u daarna of een wettelijk
verbod ook mogelijk is?
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Mochten er binnen een jaar geen goede bindende afspraken
gemaakt zijn, dan wil ik een verbod. Dat is het idee.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Daarmee is het verbod eigenlijk een snelle dood aan het
sterven, want ik geloof dat dat met deze staatssecretaris
heel moeilijk zal zijn.

Tweede Kamer

Mevrouw Dikkers (PvdA):
Ik heb er alle vertrouwen in. We gaan eerst kijken of dit pad
werkt en als het niet werkt, komen we met een wettelijk
verbod op de kiloknaller.
Mevrouw Lodders (VVD):
Kan mevrouw Dikkers een omschrijving geven van de prijs
waaronder iets niet verkocht mag worden? Wat is een
kiloknaller? Hanteert zij de definitie van Wakker Dier,
waarbij het gaat om 1% van het vlees dat in de schappen
ligt, of heeft mevrouw Dikkers het over andersoortig vlees?
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Nee. Dat kan in de Handelingen worden nagelezen. Wij
hebben het over vlees dat onder de kostprijs verkocht wordt.
Het gaat niet over het gangbare vlees, maar over het vlees
waarmee gestunt wordt. Mevrouw Lodders had het hier
ook al over in een interruptiedebatje. Het vlees waarmee
gestunt wordt, wordt voor een te lage prijs aangeboden in
de winkelschappen. Mevrouw Lodders was daar vrij
enthousiast over; wij zijn dat niet.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik krijg geen antwoord. Ik wil heel graag weten van
mevrouw Dikkers wat een kostprijs is.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
U wilt een economische definitie van een kostprijs? Wij
willen dat de boer geld overhoudt nadat hij zijn varken bij
het slachthuis heeft afgeleverd. Op basis van cijfers van het
CBS of het LEI (Landbouw Economisch Instituut) is te
bepalen welk bedrag daarvoor betaald moet worden. Je
kunt ook de kattenvoerprijs aanhalen, wat Wakker Dier
steeds doet. Ik geloof dat die €4,31 is; dat weet ik niet precies uit mijn hoofd. Ik hoor van mevrouw Lodders dat die
€4,12 is. In Duitsland gebruikt men cijfers van de Duitse
equivalent van het LEI om die kostprijs te bepalen. Zo
gebruiken de ons omringende landen andere cijfers op
basis van andere statistieken. Op die basis wordt een kostprijs bepaald, ook bij ons.
De heer Geurts (CDA):
Mevrouw Dikkers zou ook de Big Mac Index kunnen aanhouden, maar goed, dat is een heel ander verhaal.
Mevrouw Dikkers heeft ruim een dag kunnen nadenken
over de woorden die zij gericht heeft tegen de veehouderij
in relatie tot antibiotica. Ik ga het nog een keer proberen.
Is mevrouw Dikkers bereid om die woorden in te trekken?
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Welke woorden?
De heer Geurts (CDA):
Mevrouw Dikkers probeert nu om mijn interruptie af te
kappen. Haar woorden waren dat de dieren in Nederland
overeind blijven staan door antibiotica. Zij wil graag horen
dat ik dat herhaal. Het is ongelooflijk grievend voor de

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-5

sector. Is zij bereid deze woorden in te trekken? Ze kloppen
namelijk van geen enkele kant.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Met de sector is afgesproken dat er een enorme reductie
van het antibioticagebruik zou plaatsvinden. Doordat we
antibiotica niet meer in het voer toestaan, is het laaghangend fruit wel zo'n beetje weg. En wat je ziet, is dat in de
sector nog steeds ongelooflijk grote hoeveelheden antibiotica gebruikt worden. Collega Van Gerven had het in dit
verband vooral over de vleeskuikens. Er wordt in Nederland
in het slachthuis steekproefsgewijs getest op antibiotica.
Je moet je papieren in orde hebben. Dat klopt. De Wageningen UR heeft nu net een prachtig nieuw instrument ontwikkeld waarmee illegale antibiotica kan worden opgespoord.
Als dat niet nodig was, als er geen grote hoeveelheden
illegale antibiotica in omloop waren, zou men dat ook niet
ontwikkeld hebben. We hebben niet altijd even goed zicht
op de hoeveelheid antibiotica die gebruikt wordt, omdat er
ook illegale antibiotica gebruikt wordt. Er wordt bovendien
niet getest op een volledige afwezigheid van antibiotica in
het vlees, maar op de maximum residulimieten. Dat betekent dat er nog steeds antibiotica in zit, maar dat de hoeveelheid onder het maximumlimiet moet zitten. Ik neem
dus niets van mijn woorden terug.

De heer Leenders (PvdA):
Voorzitter. Ik wil mij aansluiten bij de woorden van
bewondering van vorige collega's aan het adres van de
staatssecretaris. Ik heb vandaag met genoegen zitten luisteren.
Wij hebben het in het debat uitgebreid gehad over het
agrarisch natuurbeheer en over de gebiedsplannen. Dat is
niet voor niets, want het agrarisch natuurbeheer is in het
afgelopen decennium niet erg succesvol geweest. We gaan
per 1 januari een nieuwe kant op en we hopen dat het succes van het agrarisch natuurbeheer er nu wel zal zijn. Vandaar dat we veel belang hechten aan de toetsing vooraf
van de ecologische effectiviteit. Wij hadden daarover een
motie voorbereid, maar die hoeven we niet in te dienen,
omdat we van de staatssecretaris hebben begrepen dat de
ex-antetoetsing op dit moment al onderdeel uitmaakt van
de beoordeling van de gebiedsplannen vooraf. We hebben
voorts begrepen dat de staatssecretaris, door de sturingsmogelijkheden van de provincies te integreren in de subsidiebeschikking, daarover in ieder geval een goed gesprek
zal hebben met de provincies. Ik wil graag dat hij nog even
bevestigt dat hij dat gaat doen.
Ik heb een motie over natuurvrijwilligers.

De voorzitter:
Ik verzoek mevrouw Dikkers om haar betoog te vervolgen.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Ik heb alleen nog een motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat vrijwilligers in de natuur en het landschap
een onmisbare bijdrage leveren aan de realisatie van
natuurdoelen;

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

overwegende dat vrijwilligers de afgelopen jaren door de
regeling Groen en Doen mede zijn ondersteund;

overwegende dat dierenwelzijn maatschappelijk van groot
belang wordt gevonden;

van mening dat door de decentralisatie van het natuurbeleid
de ondersteuning van het vrijwilligerswerk de verantwoordelijkheid van de provincies is;

constaterende dat de subsidie- en garantstellingsinstrumenten voor de bouw van stallen betaald wordt uit belastingmiddelen;

van mening dat in het proces van decentralisatie de continuïteit gewaarborgd moet blijven;

verzoekt de regering, aan de voorwaarden van het volledige
subsidie- en garantstellingsinstrumentarium voor stalsystemen dierenwelzijnseisen toe te voegen vergelijkbaar met
minimaal één ster Beter Leven keurmerk,

verzoekt de regering om met de provincies afspraken te
maken over de continuïteit van het vrijwilligerswerk, en de
eventuele financiële consequenties daarvan in beeld te
brengen;

en gaat over tot de orde van de dag.

verzoekt de regering tevens om de Kamer over de vorm en
inhoud van deze afspraken, en de eventuele financiële
consequenties, te informeren voor 1 maart 2016,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Dikkers en Koşer
Kaya. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 114 (34300-XIII).

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Leenders en
Geurts. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 115 (34300-XIII).

Tweede Kamer

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-6

De heer Leenders (PvdA):
Tot slot dien ik de volgende motie in.

De voorzitter:
Dan gelden er toch wat andere regels, vrees ik.

Motie

De heer Graus (PVV):
Spreektijd is spreektijd. De Partij van de Dierenpoezen heeft
70 minuten spreektijd, dus dan mag ik dat ook.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Vogel- en Habitatrichtlijn in de
samenleving wordt gezien als een goede richtlijn om
Europese natuurdoelen te bereiken;
constaterende dat de Europese Commissie in het kader van
het programma "Betere regelgeving" een evaluatie uitvoert
naar de Vogel- en Habitatrichtlijn;
constaterende dat ministers van negen Europese lidstaten
in een brief aan Eurocommissaris Vella, hebben gevraagd
de Vogel- en Habitatrichtlijn ongewijzigd te laten en verbeteringen te realiseren in de implementatie van de richtlijn;

De voorzitter:
U brengt ze toch niet op gedachten?
De heer Graus (PVV):
Voorzitter. Ik heb een aantal moties. Die zal ik allereerst
even oplezen. Daarna heb ik nog iets te melden aan de
staatssecretaris, waarvan hij niet goed op de hoogte bleek
te zijn. Dat neem ik hem niet kwalijk, want hij is er pas, maar
ik moet het wel even melden.

Motie

constaterende dat zeven van de negen fracties in het Europees Parlement inmiddels een soortgelijk verzoek hebben
gedaan aan de Eurocommissarissen Timmermans en Vella;

De Kamer,

van mening dat ook Nederland de Vogel- en Habitatrichtlijn
in de huidige vorm wil behouden en verbeteringen wil in
de implementatie;

constaterende dat er sinds 2006 meer dan 1.800.000 dieren
levend zijn verbrand tijdens stalbranden;

gehoord de beraadslaging,

en gaat over tot de orde van de dag.

voorts constaterende dat er na de aangenomen motie-Graus
waarin om een stalbrandpreventieplan wordt verzocht
enkele Nederlandse uitvinders een eenvoudig vluchtsysteem (Stable Safe) bedachten om dit dierenleed te beperken
dan wel te voorkomen;

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Leenders en Koşer
Kaya. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.

verzoekt de regering, de haal- en faalbaarheid van het Stable
Safe systeem middels een proefopstelling te onderzoeken
met medewerking van Brandweer Nederland, LTO Nederland en de betrokken verzekeringsmaatschappijen,

Zij krijgt nr. 116 (34300-XIII).

en gaat over tot de orde van de dag.

verzoekt de regering, deze boodschap schriftelijk aan de
Europese commissarissen Timmermans en Vella door te
geven,

Dan is nu het woord aan de heer Graus van de PVV. In het
kader van de begrotingsbehandeling EZ zijn er nog twee
minuten, maar de fractie heeft wat gespaard. Hoeveel
minuten denkt u nodig te hebben?

De heer Graus (PVV):
Voorzitter. Ik denk zeven minuten nodig te hebben.
De voorzitter:
Dan houden wij zeven minuten aan.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Graus. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 117 (34300-XIII).
De heer Graus (PVV):
Brandweer Nederland heeft dit al toegezegd.
De volgende motie is mede ondertekend door professor
Dijkgraaf van de mannenbroeders van de SGP.

Motie
De heer Graus (PVV):
Het is jammer dat ik er hier pas achter kom, mijnheer de
voorzitter. Ik had dus niet zo veel hoeven proppen in mijn
eerste termijn, want ik had nog heel wat te vertellen.

Tweede Kamer

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-7

verzoekt de regering, de concurrentiepositie van onze boeren, tuinders en vissers te borgen en te zorgen voor een
betere ketenstructuur,

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat boswachters steeds vaker te maken krijgen met agressie, geweld en bewapende bendes;

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Graus en Dijkgraaf.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.

verzoekt de regering, boswachters aan te sluiten op het
communicatiesysteem gebruikt door de politie,
en gaat over tot de orde van de dag.

Zij krijgt nr. 118 (34300-XIII).

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Graus en Dijkgraaf.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.

Motie

Zij krijgt nr. 120 (34300-XIII).

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de pakkans van stropers groter wordt
indien boswachters gebruikmaken van (speur)honden en
paarden;
verzoekt de regering, (speur)honden en paarden in te zetten
bij het opsporen van stropers,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Graus en Dijkgraaf.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 119 (34300-XIII).
De heer Graus (PVV):
Ik wil daar nog iets aan toevoegen. In sommige landen
wordt al zo gewerkt. Daar rijden ze niet in jeeps door de
bossen. Dat is namelijk heel gemakkelijk: de stropers zien
de lichten aankomen, horen het zware geronk van de jeep
en zijn weg. Met paarden en met speurhonden die je vooruit
laat gaan — die worden hierop getraind en worden zelfs in
Limburg, waar ik zelf woon, opgeleid — is de pakkans veel
groter.

De heer Graus (PVV):
Boswachters komen steeds vaker in de knel. Wij hebben
een hoorzitting gehad hier in de Kamer. Daaruit bleek dat
ze in Brabant zelfs een aantal keren een arrestatieteam
moeten inzetten — dat zijn echt zware jongens — omdat
stropers zich steeds beter gaan wapenen. Ze hebben vaak
halfautomatische wapens bij zich. Daar kan een boswachter
eigenlijk niet meer tegenop. Mocht hij iemand trapperen,
dan moet hij natuurlijk wel direct kunnen communiceren
met de politie. Daarom is deze motie heel sympathiek. Ze
kost ook niet het grote geld en daarom moet dat gewoon
kunnen gaan, want de verhuftering neemt ook daar toe.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de hoge kosten van veterinaire zorg en
noodhulp door een groeiend aantal diereigenaren niet meer
gedragen kan worden;
verzoekt de regering, diverse mogelijkheden te onderzoeken
tot verlaging van het btw-tarief op diergeneeskundige zorg
en noodhulp van 21% naar 6%,
en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter:
Dat maakt het ook veel spannender.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Graus. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

De heer Graus (PVV):
Dat staat los van het feit dat het ook veel goedkoper is om
het zo te gaan doen. Uiteindelijk zijn het natuurkolchozen,
gedeeltelijk met publiek geld betaald. Ze mogen op paarden
gaan rijden en met honden gaan werken. Voor de dieren is
het ook leuk om 's nachts door de bossen te ravotten. En
geloof me dat de stropers de sjaak gaan worden, want de
pakkans wordt vele malen groter.

Zij krijgt nr. 122 (34300-XIII).
De heer Graus (PVV):
Die wilde professor Dijkgraaf niet medetekenen, omdat hij
anders problemen zou krijgen met zijn fractie.
De voorzitter:
Ik neem aan dat dit zal leiden tot een nader onderhoud met
professor Dijkgraaf. U vervolgt u betoog.

Motie
De Kamer,

Tweede Kamer

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-8

De heer Graus (PVV):
Ik heb de professor uitgedaagd.
De voorzitter:
U hebt daarmee een interruptie uitgelokt.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik zou aan de zeer geachte afgevaardigde, de heer Graus,
willen vragen hoe deze motie gedekt is.
De heer Graus (PVV):
Dat liet ik professor Dijkgraaf weten. Daarom heb ik er ook
een verzoek van gemaakt om het te onderzoeken. Ik zei
namelijk tegen professor Dijkgraaf: ik heb de dekking ook
niet. Ga dat nu onderzoeken! Vandaar dat ik er een verzoek
om een onderzoek van gemaakt heb. De regering kan dat
beter gaan doen dan ikzelf.
De voorzitter:
Daarmee geeft u professor Dijkgraaf de gelegenheid om
de motie alsnog mede te ondertekenen.
De heer Graus (PVV):
Ik heb dat geld niet liggen op mijn plankje, anders had ik
het graag hieraan besteed.
De voorzitter:
U krijgt nog een vervolgvraag van de heer Dijkgraaf, of de
toezegging dat hij ondertekent.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Graus. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 123 (34300-XIII).
De heer Graus (PVV):
De staatssecretaris heeft mij schriftelijk laten weten dat hij
dat gaat bekijken. Desnoods houd ik de motie dan direct
weer aan, maar ik wil die stok achter de deur hebben. Ik
heb hier te vaak gestaan en om iets verzocht wat me is
toegezegd en dan gebeurde het toch niet en liep ik achter
de feiten aan. Dat kan niet.
De voorzitter:
Een motie die is ingediend om ingetrokken te worden.
De heer Graus (PVV):
Als ik de staatssecretaris beter leer kennen en merk dat hij
wel altijd zijn beloftes nakomt, dan ga ik dat iets minder
doen.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, enkel irreversibele bedwelming toe
te staan voorafgaand aan de slacht,
en gaat over tot de orde van de dag.

De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik zou de heer Graus willen vragen of ik het dan mag
onderzoeken.
De voorzitter:
Dan krijgen wij een pettenprobleem.
De heer Graus (PVV):
Mijn volgende motie.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Graus. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 124 (34300-XIII).
De heer Graus (PVV):
Dan ga ik nu nog ...
De voorzitter:
Een interruptie van de heer Van Gerven.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

De heer Graus (PVV):
Ja, die wil weten wat het verschil is tussen reversibel en
irreversibel.

verzoekt de regering, warmtecamera's in te zetten ten
behoeve van vliegende grensbrigades, Taakaccenthouders
Dierenwelzijn en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit in de strijd tegen illegale diertransporten,

De voorzitter:
Laat hem dat zelf zeggen. Ik geef de heer Van Gerven het
woord.

en gaat over tot de orde van de dag.
De heer Graus (PVV):
En hij is arts, dus hij moet het weten.

Tweede Kamer

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-9

De voorzitter:
Nee, ik geef de heer Van Gerven het woord.

De heer Van Gerven (SP):
Het ging mij over de vissen.

De heer Van Gerven (SP):
Er is iets anders. De heer Graus is voor irreversibele
bedwelming van dieren. Hoe duidt hij dan de uitspraken
van de VVD, die zich boos maakt dat er onderzoek gedaan
wordt naar de dodingsmethode van vissen?

De heer Graus (PVV):
De vissen, sorry. Ik dacht dat u een humaan arts was. Als
u ook verstand hebt van vissen, prijs ik dat. Ik heb dat niet.
Vandaar dat ik graag de onderzoeken afwacht. Ik kan daar
geen antwoord op geven.

De heer Graus (PVV):
Ja, maar ik ben niet van de VVD, ik ben van de PVV. Ik ben
een PVV-tokkie. Lang haar en zo. Ik behoor niet tot de VVD,
ik ben van de PVV.

De voorzitter:
De motie ligt voor, dus gaat uw gang. U had nog een hartenkreet in de richting van de staatssecretaris?

De voorzitter:
Ziet u aanleiding om inhoudelijk te reageren op deze vraag?
De heer Graus (PVV):
Ik zal die vraag dadelijk doorgeleiden, want ik ga dadelijk
misschien een gevulde koek eten met mevrouw Lodders
en dan communiceer ik dat vanavond nog met u.
De heer Van Gerven (SP):
De heer Graus zegt: ik ben voor irreversibele bedwelming
voor alle dieren. Waarom heeft de PVV dan tegen een motie
van de SP gestemd, die vroeg om onderzoek naar humanere
dodingsmethoden en om het vissenwelzijn te stimuleren?
Kan de heer Graus mij dat uitleggen.
De heer Graus (PVV):
Dat kan ik heel goed uitleggen. Wij steunen vaak geen
moties waarop al toezeggingen zijn gedaan. Er werd toen
al gezegd dat er onderzoeken plaatsvonden, door de sector
zelf en door EZ. Als dan toch nog een motie wordt ingediend, is dat puur voor de bühne en dan doen wij het niet
om die reden. Bovendien weet ik niet hoe het bij vissen
gaat. Ik heb daar geen verstand van. Dat laat ik allemaal
aan deskundigen ter zake over. Hier weet ik wel wat er
speelt, omdat dat allemaal is onderzocht. Bij vissen moet
het nog onderzocht worden. Ik kan u daar geen antwoord
op geven. Ik heb ook niet gezegd dat het om alle dieren
gaat, want het gaat natuurlijk om slachtdieren. Normaal
worden dieren gedood met sedazine en xylazine en krijgen
ze daarna Euthesate. Dat gaat heel anders. Dit gaat om
slachtdieren. Ik heb gezegd, tijdens alle interruptiesdebatjes
en hier vanaf het gespreekgestoelte, dat een dier dood moet
zijn alvorens het wordt aangesneden of opengereten.
Bepaalde bevolkingsgroepen willen dat die bedwelmingen
reversibel zijn, want een dier mag niet dood zijn alvorens
het wordt geslacht. Dat vind ik misdadig. Ik vind dat echt
schandalig. Dat doe je gewoon niet.
De voorzitter:
Vervolgt u uw betoog, mijnheer Graus.
De heer Graus (PVV):
Een dier moet de kans niet hebben om bij te komen tijdens
de slacht.

Tweede Kamer

De heer Graus (PVV):
Ik wil de staatssecretaris complimenteren. Ik heb als
Kamerlid in geen negen jaar ooit contact met hem kunnen
krijgen, zelfs niet als ik de Frederik Hendrikstraat liep en we
langs elkaar liepen. Ik moet zeggen dat ik vandaag de indruk
kreeg dat hij er al jarenlang zit als staatssecretaris. Ik kreeg
niet de indruk dat er hier een staatssecretaris stond die pas
een paar weken bezig is. Daar wil ik hem voor complimenteren. Hij heeft een paar heel waardevolle en verstandige
dingen gezegd vandaag, laten we wel wezen.
De voorzitter:
Waarvan akte.
De heer Graus (PVV):
Ik was ook heel tevreden over staatssecretaris Dijksma. Ik
hoop dat hij haar lijn voortzet, want daar was ik heel tevreden over. Dat moet deze staatssecretaris nog gaan bewijzen
natuurlijk.
De voorzitter:
Er is nog een interruptie van mevrouw Lodders.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik ga ervan uit dat de heer Graus klaar was met zijn moties.
Ik heb de telling niet bijgehouden. Ik werd gisteren geïnterrumpeerd door de heer Graus met de vraag waarom een
aantal moties niet werd gesteund. Ik wil graag namens de
VVD-fractie alvast een winstwaarschuwing geven. Daarnet
was er even een interruptiedebatje met de heer Dijkgraaf
over een ongedekte motie. Wij constateren dat er meer
ongedekte moties zijn. Dat wil ik graag aan de heer Graus
meegeven. Hetzelfde geldt voor de lastenverhoging die de
Partij voor de Vrijheid nu weer bij ondernemers neerlegt
met een aantal moties.
De heer Graus (PVV):
Dat is absoluut niet waar. Dat kan mevrouw Lodders ook
niet aantonen. Wat zijn die andere ongedekte moties dan?
Wat betreft die ene, heeft professor Dijkgraaf het echt bij
het verkeerde eind. Ik heb juist om een onderzoek gevraagd.
Ik heb gevraagd om te onderzoeken of er mogelijkheden
zijn, omdat ik de dekking niet heb. Ik houd niet van ongedekte cheques en ik zal hier in de Kamer ook nooit ongedekte cheques steunen. Daarom vraag ik om het te onder-

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-10

zoeken. Professor Dijkgraaf zit er dus naast, voor de tweede
keer zolang als ik hem ken, en nu zit mevrouw Lodders er
ook naast. Ik had bovendien graag van mevrouw Lodders
gehoord …
De voorzitter:
U daagt de heer Dijkgraaf uit, dus hij mag reageren.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Een persoonlijk feit, voorzitter. Ik kan bevestigen dat ik
ernaast zat. Er wordt inderdaad om een onderzoek gevraagd
en daar hoeft geen dekking bij.
De voorzitter:
Kijk aan. Dit belooft nog wat voor de toekomst.
De heer Graus (PVV):
Het was helemaal niet bedoeld zoals u het nu opvat, professor Dijkgraaf. Ik ben echter dankbaar voor uw steun. Pas
op, dat komt wel in de Handelingen te staan. Als nu toevallig
een journalist binnenkomt en die hoort "Graus, ongedekte
checques" dan staat het morgen weer op de voorpagina
van de couranten. Die luisteren immers ook maar selectief.
Vandaar dat ik het wel even gezegd wilde hebben.
De voorzitter:
Helder.
De heer Graus (PVV):
Ik wil wel graag weten van mevrouw Lodders welke andere
moties dan ongedekte cheques zijn. Het is namelijk echt
niet waar. Het is allemaal in landsbelang, in het belang van
dieren of mensen. Het is logisch dat dat af en toe geld kost.
Ik vraag om warmtecamera's voor de NVWA. Moeten die
mensen dan de godganse dag ieder schimmig busje gaan
aanhouden? Geef ze een warmtecamera, dan kunnen ze
zien of er mensen of dieren achterin zitten. Dat is toch veel
gemakkelijker? Dat betaalt zich terug. Het is wel een investering, maar die betaalt zich terug. Ik begrijp dat echt niet
hoor.
De voorzitter:
U vraagt mevrouw Lodders het nader aan te duiden. Heeft
zij daar behoefte aan?
Mevrouw Lodders (VVD):
Nee. Het zijn verschillende moties.
De voorzitter:
Dan mogen we dit punt als afgedaan beschouwen. U hebt
de staatssecretaris gecomplimenteerd. Wilt u uw betoog
nog vervolgen?
De heer Graus (PVV):
Ik heb nog een belangrijk punt. Die dierenpolitie, daar gaan
we nu niet uitkomen. Waarschijnlijk niet tot 2017. Daarna

Tweede Kamer

gaat die er wel komen. Wereldwijd ben ik de dierenpolitie
aan het opzetten, overal. Ik laat in het buitenland zien hoe
het hier moet, fulltime dierenpolitie met politionele strafrechtelijke bevoegdheden en geen boa's. Die zijn niet meer
van deze tijd. Ooit stonden hier voor het gebouw van de
Tweede Kamer politiemensen, nu staan er marechaussees
en dadelijk staan er commando's; let maar op. De maatschappij verhuftert en we moeten alles gaan verzwaren. Je
kunt niet meer bij een dierenbeul aankloppen. Ik doe het
vaak, want ik ga weleens met die mensen mee. Je wordt
van het erf geschopt en geslagen. Deze mensen moeten
echt oppassen. Ze moeten zwaar bewapend zijn en politionele en strafrechtelijke bevoegdheden hebben.
Het gaat mij erom dat het NFI is gestopt met diergeneeskundig onderzoek. Voor een gedeelte begrijp ik dat wel.
Waarom? Omdat door de MH17-zaak de mensen daar nóg
zwaarder zijn belast. Daarvoor heeft iedereen hier in de
Kamer begrip. Hiermee is men dus bij het NFI gestopt. Ik
heb toen zelf aan staatssecretaris Dijksma, de voorgangster
van de huidige staatssecretaris, gevraagd om tot een team
voor forensisch onderzoek bij dieren te komen. Daarvoor
hebben zich al twee mensen aangemeld, namelijk een oudmedewerker van het NFI en een dierenarts. De laatste is
momenteel in opleiding in Amerika. Die twee mensen willen
andere mensen gaan opleiden. Ik vroeg aan staatssecretaris
Dijksma om deze mensen, als het NFI dit niet meer wil doen,
te koppelen aan de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht. Daar heb ik zelf om gevraagd. Ik moet
zeggen: dat is EZ nagekomen. Dat moet ik eerlijk toegeven.
Ik dank de staatssecretaris en de ambtenaren die daarvoor
verantwoordelijk zijn daarvoor.
De Kamer moet echter echt goed nadenken over het volgende. We zitten al jaren achter een paardenbeul en nog
een paar dierenbeulen aan. Zij zijn levensgevaarlijk bezig;
werkelijk levensgevaarlijk. Dadelijk wordt er iemand gepakt
en vindt men DNA dat ook een rol speelt bij een moord op
een mens. Dat gaat gebeuren! Ik doe die voorspelling, als
Nostradamus. Ik vraag de Kamer en de staatssecretaris om
me nou die twee mensen te gunnen. Ik heb er geen motie
voor ingediend, maar ik vraag het de Kamer en de staatssecretaris. Gun me nou die man van het NFI, die nu voor
zichzelf is begonnen, en die dierenarts. Het NFI is zeer bereid
om forensisch onderzoek bij dieren te faciliteren, maar men
heeft de capaciteit niet om het zelf te doen, omdat men het
niet op een maatschappelijk en juridisch verantwoorde
manier kan doen. Gun die twee mensen dit en plaats ze
onder het NFI, in samenwerking met de faculteit Diergeneeskunde. Het gaat om twee mensen, dus voor de kosten
hoeven we het niet te laten. Laat deze mensen hun gang
gaan. Geloof me, zeg ik de staatssecretaris, ze krijgen die
paarden niet. Geef ze die paarden. Ik snap er niets van.
Waarom krijgen ze die paarden niet? Die mensen zitten
gefrustreerd bij mij. Ze zeggen: we willen die paarden
onderzoeken op DNA en we willen bekijken of we iets kunnen vinden. Maar ze krijgen die paarden niet eens. Niemand
kan er toch op tegen zijn? Ik weet zeker dat 95% van de
Nederlandse burgers die paardenbeul uit de maatschappij
wil hebben, omdat het gewoon een gevaarlijke idioot is.
De voorzitter:
De spreektijd die u hebt aangegeven, is benut, mijnheer
Graus.

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-11

De heer Graus (PVV):
Ja, maar ik heb nog twintig minuten. Maar ik zal stoppen,
voorzitter; ik zal sportief zijn. Ik roep de staatssecretaris op
om zijn hand over zijn hart te strijken en mij niet te zien als
een PVV-tokkie. Staatssecretaris, neem uw verantwoordelijkheid en zorg ervoor dat die twee mensen worden
ondergebracht bij het NFI, in samenwerking met de faculteit
Diergeneeskunde. Begin daar nou eens mee, desnoods in
de vorm van een pilot van een jaar. Geloof me; dat gaat
zeer succesvol worden.
De voorzitter:
Dat is een helder verzoek.
De heer Graus (PVV):
Daar wil ik het bij laten. Ik wens u een gezegende avond,
mijnheer de voorzitter.
De voorzitter:
Ik wens u nog veel vreugde in deze vergadering, mijnheer
Graus.
Het woord is aan mevrouw Koşer Kaya. Zij heeft nog drie
minuten spreektijd. Maar ik hoor dat ze nog een minuut
van de heer Graus krijgt. De ridderlijke Graus kan het weer
niet laten. U hebt nog vier minuten, mevrouw Koşer Kaya.

Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Voorzitter, dank u wel. Ik zal direct overgaan tot het indienen
van mijn moties. De inhoud daarvan is duidelijk.

Motie
De Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Koşer Kaya en
Lodders. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 125 (34300-XIII).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de besteding van landbouwsubsidies
onvoldoende inzichtelijk gemaakt wordt;
van mening zijnde dat inzichtelijkheid hierin de rechtmatige
besteding van subsidies bevordert, het vertrouwen in de
besteding van subsidies kan vergroten en op den duur kan
leiden tot afname van controlelasten voor Staat en boer;
verzoekt de regering om in Nederland een digitaal portaal
te creëren waarin toegekende landbouwsubsidies terug te
vinden zijn met, voor zover door de Wet openbaarheid van
bestuur toegestaan, alle relevante reeds bij de overheid en
uitvoeringsorganisaties aanwezige aanvraag- en verantwoordingsgegevens;
verzoekt de regering tevens, deze gegevens overzichtelijk
te presenteren en te voorzien van uitgebreide documentdata
om goede toegankelijkheid te borgen;
verzoekt de regering voorts, zich in de Europese Unie in te
zetten om uiterlijk bij de tussentijdse herziening van het
gemeenschappelijk landbouwbeleid een dergelijke transparante omgang met landbouwsubsidies tot de Europese
standaard te verheffen,
en gaat over tot de orde van de dag.

gehoord de beraadslaging,
van mening dat keurmerken tot doel hebben, consumenten
in staat te stellen een bewuste keuze te maken op basis van
objectieve informatie;

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Koşer Kaya. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 126 (34300-XIII).

constaterende dat consumenten met een onoverzichtelijk
woud aan keurmerken te maken hebben op het gebied van
gezondheid, duurzaamheid en dierenwelzijn;
verzoekt de regering, samen met de producenten-, ketenen consumentenorganisaties een eensluidend kader te
ontwikkelen waaraan keurmerken moeten voldoen op het
gebied van gezondheid, duurzaamheid en dierenwelzijn;
verzoekt de regering tevens, samen met de producenten-,
keten- en consumentenorganisaties en deskundigen te
komen tot een eenduidiger keurmerksysteem, waarbij fors
wordt gesnoeid in het woud aan keurmerken, en daarbij de
Britse ervaringen op het gebied van een vrijwillig systeem
te betrekken;
verzoekt de regering voorts, de Kamer ruim voor het debat
over het WRR-rapport "Naar een voedselbeleid" over de
resultaten te informeren,

Tweede Kamer

De heer Geurts (CDA):
Ik ben heel benieuwd wat D66 extra wil ten opzichte van
wat er nu al beschikbaar is. U had het over het gemeenschappelijk landbouwbeleid en inkomensondersteuning
voor boeren. Dat wordt elk jaar gepubliceerd. Je kunt zo
ongeveer op basis van het intikken van een postcode
nagaan wat je buurman aan inkomensondersteuning of
Europese ondersteuning krijgt. Wat wil D66 nog meer?
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Ik heb dat zowel in mijn eerste termijn als in mijn motie
aangegeven. Inderdaad, de subsidie wordt vermeld, maar
niet wat de doelen zijn, wat er behaald moet worden of wat
de onderliggende gegevens zijn. Ik denk dat het veel beter
kan. Kijk naar de ontwikkelingssamenwerkingsgelden. Op
die manier zijn subsidies veel beter controleerbaar.

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-12

De heer Geurts (CDA):
Ik kan mijn collega uit eigen ervaring meegeven dat de
verantwoording door Nederland over deze inkomensondersteuning vanuit het gemeenschappelijk landbouwbeleid
veel verder gaat dan bijvoorbeeld bij ontwikkelingssamenwerking. Wilt u dan zelfs de bankafschriften met de transacties voor de boodschappen van een boer hebben om te
controleren of de inkomensondersteuning daadwerkelijk
goed besteed is? Op welk detailniveau wil D66 dit hebben?
Wil de D66-fractie nu echt dat alle administratie van boeren
gewoon bij de overheid terechtkomt? Ik dacht dat u de
partij was die medestrijdt voor privacy. Ik vind dit echt
absurd.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Ik ken de heer Geurts als een collega die goed naar de
inhoud luistert. Als hij in dit geval goed had geluisterd, had
hij gehoord dat ik specifiek heb gezegd dat we natuurlijk
goed moeten kijken naar de privacyregels. Dat neemt echter
niet weg dat we de gegevens die al door boeren worden
verstrekt, transparant kunnen maken, zodat de boeren ook
niet elke keer met controles worden geconfronteerd. Dan
kunnen wij meteen met zijn allen zien wat er precies onder
zo'n subsidie ligt en welke doelen ermee worden bereikt.
Dan kunnen wij ook controleren.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog. U hebt nog twee minuten.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
De volgende motie luidt als volgt.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat consumenten zich steeds meer zorgen
maken over voedselveiligheid;
verzoekt de regering, te onderzoeken in hoeverre de risicoselectie bij het toezicht van de NVWA op import van
levensmiddelen uit derde landen werkt in de zin dat er geen
voedsel met verboden stoffen of foutieve etikettering op
de Europese markt komt, en de Kamer binnen een halfjaar
hierover te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Koşer Kaya en
Thieme. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 128 (34300-XIII).
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Tot slot dien ik de volgende twee moties in.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Motie

constaterende dat jaarlijks zandsuppletie ter grootte van 18
miljoen kuub zand plaatsvindt en delen van de kustlijn elke
vier jaar vernieuwd worden;

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat boeren te maken hebben met opeenvolgende en steeds wijzigende systemen van regelgeving ten
aanzien van landbouw, milieu en natuur;
overwegende dat de zorgen over het goed op elkaar aansluiten van deze systemen steeds groter worden en de
administratielasten toenemen;
verzoekt de regering, naar goed voorbeeld van de gemeente
Eindhoven op basis van een designaanpak met een analyse
van, en verbetervoorstellen voor, de huidige wet- en
regelgeving te komen,
en gaat over tot de orde van de dag.

overwegende dat zandsuppletie een vernietigende invloed
heeft op de visstand en het twee tot drie jaar duurt voordat
deze zich hersteld heeft;
verzoekt de regering, te onderzoeken of maatregelen, zoals
het eens in de zes tot acht jaar in grotere hoeveelheden
opspuiten van zand of het respecteren van het opgroeiseizoen van vissen, genomen kunnen worden om de ecologische impact hiervan te verminderen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Koşer Kaya. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Koşer Kaya en
Lodders. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

Zij krijgt nr. 129 (34300-XIII).

Zij krijgt nr. 127 (34300-XIII).

De Kamer,

Motie

gehoord de beraadslaging,

Tweede Kamer

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-13

overwegende dat de Kamer pas eind 2016 geïnformeerd
wordt over de invulling van de agenda om te komen tot
één beheerder voor het Waddengebied met een integraal
beheer- en inrichtingsplan;

aan een revitalisatie van de vakinhoudelijke betrokkenheid
en sturing;

verzoekt de regering, dit proces te versnellen,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Koşer Kaya. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

- er een gelijk financieel speelveld ontstaat voor Wageningen University, waarbij de technische opleidingen op
dezelfde wijze worden gefinancierd als opleidingen bij
technische universiteiten;
- het ministerie van EZ een sterkere vakinhoudelijke rol
gaat spelen in de gouden driehoek van groen onderwijs/wetenschap, bedrijfsleven en overheid,

Zij krijgt nr. 130 (34300-XIII).

en gaat over tot de orde van de dag.

Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Ik heb nog één zin.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Dik-Faber en
Bruins. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.

De voorzitter:
Dat kan nog precies.

Zij krijgt nr. 131 (34300-XIII).

en gaat over tot de orde van de dag.

Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Ik wil mijn complimenten overbrengen aan de staatssecretaris. Hij heeft de eerste keer hier in de plenaire zaal in vakK mogen plaatsnemen. Ik moet zeggen dat hij inmiddels —
daarvan ging ik al in mijn betoog in eerste termijn uit — de
stof helemaal in de vingers heeft. Ik verwacht meer van de
komende tijd. Ik wens de staatssecretaris nogmaals succes.
De voorzitter:
Ik dank u zeer voor uw inbreng.
Het woord is aan mevrouw Dik-Faber van de fractie van de
ChristenUnie. Zij heeft nog drie, maximaal vier minuten
spreektijd.

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik dien de volgende moties in.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de groei van Wageningen University in
de afgelopen jaren werd belemmerd door de 2%-afbuffering
in de bekostiging en door de afwijkende bekostigingssystematiek;

verzoekt de regering, te waarborgen dat:

De heer Geurts (CDA):
Ik wil graag opheldering hebben van mevrouw Dik-Faber
over de reden waarom zij deze motie indient. Eerst steunt
zij een motie van D66 — volgens mij heeft zij die zelfs
meeondertekend — om het hele groenonderwijs naar OCW
te schuiven, en nu moet EZ een heel belangrijke rol gaan
spelen bij Wageningen. Ik ben even de weg kwijt. Misschien
kan mevrouw Dik-Faber het verhelderen.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik ga mijn best doen. Die motie hebben we meeondertekend
omdat we denken dat het goed is dat het agrarisch onderwijs wordt ondergebracht bij OCW. Dit betekent echter niet
dat de gouden driehoek op het spel moet komen te staan.
Er is ook vakinhoudelijke betrokkenheid van EZ nodig.
Daarover is veel discussie, zoals ook blijkt uit rapportages.
Ik vind dat de bekostiging gelijk moet worden getrokken
aan die van technische universiteiten. Dat zijn voor ons
twee belangrijke randvoorwaarden die we in de motie
hebben opgeschreven. Volgens mij sluit het een het ander
niet uit.
De heer Geurts (CDA):
Ik concludeer maar dat de ChristenUnie-fractie nu hetzelfde
gevoel heeft gekregen dat wij hadden toen die motie van
D66, die de ChristenUnie ook heeft ondertekend, in stemming kwam. Dit gaat namelijk niet goed komen voor
Wageningen. Ik ben heel blij dat de ChristenUnie dat licht
nu ook heeft gezien en dat zij met deze motie komt om te
bekijken hoe we dat kunnen repareren. Ik hoop dat de
staatssecretaris aangeeft dat hij de motie van D66 niet gaat
uitvoeren, want dan is het hele probleem opgelost.

van mening dat Wageningen University financieel op
dezelfde wijze behandeld moet worden als andere Nederlandse universiteiten;

De voorzitter:
Ik hoor daarin geen vraag. U kunt uw betoog vervolgen,
mevrouw Dik-Faber.

overwegende dat ABDTOPconsult concludeert dat het
ministerie van EZ tekortschiet bij de invulling van zijn
groene stelselverantwoordelijkheid en dat er behoefte is

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik hoop op steun van de CDA-fractie.

Tweede Kamer

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-14

gehoord de beraadslaging,

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het kabinet zich tot doel heeft gesteld om
de voedselverspilling in 2015 met 20% te verminderen ten
opzichte van 2009, maar dat in de afgelopen jaren bijzonder
weinig voortgang is geboekt bij het verminderen van
voedselverspilling en dat er jaarlijks nog steeds voor ruim
4 miljard euro aan voedsel in Nederland wordt weggegooid;
overwegende dat de Europese Commissie zich in het
Actiepakket Circulaire Economie heeft gecommitteerd aan
een halvering van de voedselverspilling en -verliezen in
2030;
verzoekt de regering, een nieuwe doelstelling te formuleren
voor de reductie van voedselverspilling in 2020 en de Kamer
hierover binnen drie maanden te informeren,

overwegende dat verduurzaming en regionalisering van
de voedselproductie zich slecht verhouden tot liberalisering
van de landbouwhandel tussen de EU en de VS;
overwegende dat door TTIP de prijs de voornaamste drijvende kracht achter de productie wordt, waardoor milieu
en dierenwelzijn, maar ook het verdienmodel voor boeren
verder onder druk komen te staan;
verzoekt de regering, niet akkoord te gaan met afspraken
met de VS over liberalisatie van landbouwhandel binnen
TTIP,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Dik-Faber. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 134 (34300-XIII).

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Dik-Faber. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

Mevrouw Lodders (VVD):
De vorige motie gaat over schaapherders. Wat zijn de
financiele effecten van deze motie en hoe worden deze
bekostigd?

Zij krijgt nr. 132 (34300-XIII).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat traditionele gescheperde schaapskuddes
een belangrijke bijdrage leveren aan het natuurbeheer en
een bijzondere cultuurhistorische waarde hebben;
overwegende dat de economische positie van de traditionele gescheperde schaapskuddes in de afgelopen jaren is
verslechterd, onder meer door verplichte openbare aanbestedingen en het wegvallen van subsidies;
verzoekt de regering, zich in te zetten voor een eerlijke
bekostiging voor traditionele schaapskuddes in Nederland
en samen met provincies te bekijken hoe de economische
positie van traditionele gescheperde schaapskuddes kan
worden verbeterd,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Dik-Faber, Jacobi
en Smaling. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 133 (34300-XIII).

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik zie dat de bekostiging op dit moment niet op orde is. Er
is een openbare aanbesteding vanuit de provincies, waarbij
ook commerciële partijen inschrijven, die een ander verdienmodel hebben dan de traditionele schaapherders. Daardoor
komen die traditionele schaapherders enorm onder druk
te staan. Zij hebben andere kosten en komen niet aan bod
binnen die aanbestedingsprocedures. Daarmee verliest
Nederland een stukje prachtig natuurbeheer, maar ook een
stukje cultuurhistorie. Ik zou heel graag willen dat dat
gerepareerd wordt. Dat kan bijvoorbeeld door te stoppen
met het doen van openbare aanbestedingen. Ik weet niet
of de regels dat toelaten, maar ik vraag met deze motie aan
de staatssecretaris om met de provincies te overleggen en
ervoor te zorgen dat wij die schaapskuddes overeind houden en dat zij niet door marktwerking van de heide worden
gedrukt.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik zal de motie straks goed lezen. Als ik een vervolgvraag
heb, moet ik die eventueel aan de staatssecretaris stellen.
Ik heb de tekst van de motie nu niet voor mij.
De heer Graus (PVV):
Normaal heet dat Grausen, maar nu zal ik gaan Lutzen, want
onze Lutz Jacobi, Kamerlid van de PvdA, is er niet. Dit is
echt het punt dat zij al jarenlang inbrengt. Volgens mij heeft
zij daar toezeggingen op gekregen. Er is zelfs een motie
aangenomen, die ik nog heb gesteund. Ik vind dit niet zo
heel sportief. Bij EZ ligt er al lang een motie over schaapherders. Deze eer komt echt mevrouw Jacobi toe.

Motie
De Kamer,

Tweede Kamer

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-15

De voorzitter:
Gezien de dossierkennis van de staatssecretaris zal dat
ongetwijfeld zijn reactie zijn. Wil mevrouw Dik-Faber reageren?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Jazeker wil ik reageren. Laat ik dan ook gelijk over de volgende motie spreken, die ik straks ga indienen. Alle eer
voor mevrouw Jacobi, maar zij is hier vandaag niet aanwezig. Ik heb dit met haar afgestemd. Wij hebben afgesproken
dat ik deze motie mede indien namens mevrouw Jacobi en
de heer Smaling, die hier trouwens ook niet aanwezig is.
De heer Van Gerven voert het debat. Hetzelfde geldt voor
de volgende motie.
De voorzitter:
Ik zie de heer Graus opgelucht ademhalen. U kunt uw
betoog vervolgen.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ook hier is de vraag: hoe wordt dit bekostigd? Wat is de
financiële dekking van deze motie? Ik denk dat de inkt nog
niet droog is van de stemmingen die we zojuist hebben
gehad, maar volgens mij is die motie daar weggestemd,
dus ik ben echt verbijsterd, zeg ik tegen mevrouw Dik-Faber.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik dien de volgende motie in.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Dik-Faber en
Jacobi. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 135 (34300-XIII).
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Er staat in het dictum dat er vanuit wordt gegaan dat er een
maximum is van 7 miljoen als er sprake is van vrijvallende
middelen bij waterkwaliteitsmanagement. Ik heb de motie
hier niet voor mij, dus ik doe het even uit mijn hoofd. In de
motie staat dus al een suggestie voor een dekking. De motie
is inderdaad vanmiddag per ongeluk weggestemd. Er leek
een meerderheid voor te zijn, maar bij de stemming is iets
niet goed gegaan. Na overleg met mevrouw Jacobi breng
ik de motie daarom opnieuw in stemming.
De voorzitter:
Geen vervolgvraag, dus mevrouw Dik-Faber vervolgt haar
betoog.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik zie dat ik bijna aan het eind van mijn tijd ben. Ik heb hier
een motie die al eerder is ingediend, maar die ik gewijzigd
wil indienen. Ik heb de staatssecretaris ook gevraagd om
daarop te reageren. Deze gewijzigde motie over regionalisering van de voedselproductie is vorig jaar bij de begrotingsbehandeling ingediend. Volgens mij kan ik deze zo
indienen.

Motie
De Kamer,

Motie

gehoord de beraadslaging,

De Kamer,

constaterende dat met de Marker Wadden een belangrijke
bijdrage wordt geleverd aan het verbeteren van de waterkwaliteit, het robuuster maken van het ecologisch systeem
in het Markermeer en aan de economische en strategische
ontwikkeling van de Metropool Regio Amsterdam en de
Noordvleugel;

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat het Rijk voor de Marker Wadden reeds
een aanzienlijke financiële en personele bijdrage levert
conform de gemaakte bestuurlijke afspraken;

overwegende dat de Nederlandse veehouderij de transitie
naar een meer duurzame kringloop wil inzetten en dat
daarvoor ondersteunend beleid nodig is;

overwegende dat, zolang de bouwinfrastructuur en het
baggermaterieel aanwezig zijn, het resterende deel van het
project tegen relatief beperkte kosten kan worden aangelegd;

overwegende dat het Europese landbouwbeleid in dient te
spelen op deze ontwikkelingen en moet streven naar duurzaamheid, verminderde afhankelijkheid van derde landen,
een eerlijke margeverdeling in de voedselketen en een
goede toekomst voor gezinsbedrijven en jonge boeren;

verzoekt de regering om bij vrijvallende middelen in de
begroting voor waterkwaliteitsmaatregelen tot een maximum van 7 miljoen euro in overleg met Natuurmonumenten
te overwegen deze middelen aan te wenden als aanjaagbedrag om de financiering van de volgende stap van de Marker Wadden rond te krijgen,

overwegende dat de economische en ecologische duurzaamheid van de Nederlandse land- en tuinbouwsector door
intensivering en focus op een lage kostprijs steeds meer
onder druk staat;

verzoekt de regering, in samenspraak met de agrofoodsector het voortouw te nemen voor een strategische Europese
agenda voor het versterken van de regionalisering van de
voedselproductie, gericht op verdere verduurzaming en
voedselzekerheid, die mede als basis kan dienen voor het
Europese landbouwbeleid na 2020;

en gaat over tot de orde van de dag.

Tweede Kamer

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-16

verzoekt de regering tevens, maatschappelijke initiatieven
die hieraan bijdragen te faciliteren en kennisontwikkeling
en innovatie die hiervoor nodig is te stimuleren,

overwegende dat boeren en tuinders nu geconfronteerd
kunnen worden met contracten met de afnemende industrie
waarin voorwaarden zijn opgenomen die eenzijdig risico's
en kosten bij hen neerleggen;

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Dik-Faber en
Geurts. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 136 (34300-XIII).
De voorzitter:
Ik verzoek u om de motie voor te lezen, want het gesproken
woord geldt.

overwegende dat ook de commissie landbouw van het
Europees Parlement deze praktijken onderkent en de Europese Commissie vraagt om regelgeving om deze praktijken
tegen te gaan;
verzoekt de regering, voor 1 juli 2016 te komen met regelgeving en/of bindende afspraken met de sector, zodat contractenvoorwaarden die eenzijdig risico's en kosten neerleggen bij primaire producenten van voedsel, zodat zij
gedwongen kunnen zijn om onder de kostprijs te leveren,
niet meer mogelijk zijn,
en gaat over tot de orde van de dag.

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Voorzitter. Dank u voor de coulance. Ook nog mijn complimenten aan de staatssecretaris.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Grashoff. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 137 (34300-XIII).

De voorzitter:
Dank u zeer voor uw inbreng. Ik geef graag het woord aan
de heer Grashoff voor zijn bijdrage, tegen een tarief van
maximaal drie minuten.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

De heer Grashoff (GroenLinks):
Voorzitter. Ook mijn complimenten aan de staatssecretaris.
Ik vond het een plezierig debat. Hij heeft inhoudelijk en to
the point geantwoord, op een wijze die verraadt dat hij zich
buitengewoon goed heeft voorbereid voor deze eerste
gelegenheid. Dat geeft hoop voor de toekomst.
Ik zie ook dat de staatssecretaris omzichtig en voorzichtig
reageert als het gaat om zijn rol pakken versus samenwerking. Ik zie een enorme nadruk op samenwerking. Natuurlijk
ontken ik in het geheel niet dat dit verstandig is, maar de
ervaring leert ook dat processen onder samenwerking heel
lang kunnen duren. Ik hoop dat de staatssecretaris als hij
nog wat verder voet aan de grond heeft gekregen, ook wat
stevigheid kan ontwikkelen in het pakken van het roer.
Dat geldt zeker voor de omvang van onze dierhouderij. Hij
heeft zich niet willen uitlaten over een krimp van de varkenshouderij. Als wij erover doorpraten, denk ik dat hij het
wellicht met mij eens is dat die weg uiteindelijk echt nodig
is, maar daarover komen we nog te spreken.
Ik kan nog net drie moties indienen in de resterende twee
minuten.

overwegende dat er een intensivering nodig is voor het
weidevogelbeheer om de populatie weidevogels in stand
te houden en te herstellen;
constaterende dat de intensivering van de landbouw in
belangrijke mate bijdraagt aan de daling van de weidevogelpopulatie;
overwegende dat de effectiviteit van de vergroeningsmaatregelen in het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB)
tot heden klein is, maar dat de EU-regels in redelijke mate
flexibiliteit bieden ten aanzien van de inzet van de GLBmiddelen;
verzoekt de regering, in het reeds aangekondigde "plan van
aanpak weidevogels" maatregelen op te nemen voor
gerichte en effectieve inzet vanuit zowel de tweedepijlergelden alsook vanuit het vergroeningsdeel binnen de eerste
pijler van het GLB ten behoeve van het weidevogelbeheer,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Grashoff en
Leenders. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 138 (34300-XIII).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de primaire sector in de voedselketen het
meest kwetsbaar is;

Tweede Kamer

Motie
De Kamer,

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-17

gehoord de beraadslaging,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat in het kader van het Agrarisch Natuuren Landschapsbeheer collectieven nu subsidies voor zes
jaar worden vergeven;

verzoekt de regering, de Regeling gewasbeschermingsmiddelen zo aan te passen dat bestuurlijke boetes voor een
bepaalde overtreding naar beneden aangepast kunnen
worden als de zwaarte van de overtreding daar aanleiding
toe geeft,

overwegende dat boeren en collectieven aangeven dat
langjarige contracten een positieve stimulans geven om
deel te nemen aan agrarisch natuurbeheer;
overwegende dat financiers, zoals banken, van boerenbedrijven pas leningen verstrekken voor investeringen op
basis van langdurige zekerheid;
van mening dat de koplopers in het Agrarisch Natuur- en
Landschapsbeheer moeten worden behouden;

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Dijkgraaf, Geurts
en Graus. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 140 (34300-XIII).

verzoekt de regering, bij het verlenen van natuurbeheercontracten op te nemen dat, onder voorbehoud van ecologische
effectiviteit en mogelijk veranderende Europese regelgeving, er wordt aangestuurd op een voortzetting van het
beheerscontract,

Motie

en gaat over tot de orde van de dag.

gehoord de beraadslaging,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Grashoff en
Leenders. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

verzoekt de regering, de meststoffenregelgeving zo aan te
passen dat bestuurlijke boetes naar beneden bijgesteld
kunnen worden als de aard en de zwaarte van de overtreding daar aanleiding toe geven,

Zij krijgt nr. 139 (34300-XIII).

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter:
De heer Dijkgraaf heeft voor zijn tweede termijn namens
de SGP twee minuten, met een uitloop tot maximaal vier
minuten.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Dijkgraaf, Geurts
en Graus. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

De Kamer,

Zij krijgt nr. 141 (34300-XIII).

De heer Dijkgraaf (SGP):
Voorzitter. Ook mijn complimenten aan de staatssecretaris.
Hij krijgt die van iedereen en zo wordt het misschien
gewoon, maar het was natuurlijk niet gewoon voor iemand
die dit voor het eerst doet. Als mensen tegen mij hadden
gezegd dat dit de vierde begroting van de staatssecretaris
was, zou ik dat ook hebben geloofd. Ik vind het dus oprecht
een compliment waard. In mijn eerste termijn had ik
eigenlijk al alle vertrouwen uitgesproken. Ik heb geen enkele
reden om daar nu iets aan af te doen. Dank daarvoor. En
in reactie op zijn opmerking buiten de interruptiemicrofoon
om zeg ik tegen de heer Graus: nee, een motie van wantrouwen zit er vandaag niet in.

Motie

De voorzitter:
Zoiets moet je wel verdienen!

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Dijkgraaf, Geurts
en Graus. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik ga verder met mijn moties. Daar komen ze.

Motie
De Kamer,

Tweede Kamer

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, ervoor te zorgen dat bij het opleggen
van een waarschuwing of korting bij overtreding van de
randvoorwaarden voor inkomenssteun, beter rekening
gehouden wordt met de zwaarte van de overtreding en het
feit dat ook sprake is van bestuurlijke boetes,
en gaat over tot de orde van de dag.

Zij krijgt nr. 142 (34300-XIII).

Motie
De Kamer,

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-18

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat administratieve systemen omtrent de
aan- en afvoer van discards in het kader van de invoering
van de aanlandplicht voor de demersale visserij niet voor
1 januari 2016 op orde zijn;
verzoekt de regering, na afstemming met andere Noordzeelidstaten de administratieve verplichtingen in het kader van
de aanlandplicht voor de demersale visserij met een halfjaar
uit te stellen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Dijkgraaf, Graus,
Dik-Faber, Geurts, Visser, Van Klaveren en Van Vliet.
Zij krijgt nr. 143 (34300-XIII).
De heer Dijkgraaf (SGP):
Wij hebben een amendement ingediend voor extra geld
voor de NVWA. Ik heb zojuist begrepen dat mevrouw DikFaber meetekent — waarvoor dank — dus dat zal in een
gewijzigde versie worden meegenomen. Volgende week
gaan we hier in een AO van vier uur verder over debatteren
en kunnen dan de diepte in gaan. Er moet echter wel veel
gebeuren op het gebied van de handhaving, het budget,
snel leveren en de bedrijfsgerichtheid. Er zijn veel punten
om aan te werken. Ik doe overigens niks af aan het goede
werk dat de NVWA doet; daar heb ik veel waardering voor.
Je kunt er echter wel van zeggen dat men echt bergopwaarts moet fietsen en dat wij met elkaar moeten duwen.
Dan kom ik op het groenonderwijs. Ik hoop dat het amendement-Geurts/Dijkgraaf op stuk nr. 103 wordt aangenomen,
zodat dit onderwijs ook wat meer water onder de boot krijgt.
Dit amendement krijgt ongetwijfeld oordeel Kamer, dus dat
zal in ieder geval helpen. Het is van belang dat het groenonderwijs financieel maar ook qua inbedding goed geregeld
wordt. Ik hoop nog steeds dat de staatssecretaris gaat zeggen dat het gewoon lekker bij Landbouw wordt gehouden.
Tot slot. Mevrouw Dikkers sorteert wel effect met haar discussie over kiloknallers. Je wordt je toch wel bewuster van
je aankoopgedrag. Bij de lunch heb ik meteen gekeken of
ik met het plakje ham dat je in het Kamerrestaurant kunt
kopen een kiloknaller te pakken had. Dan zou ik het namelijk
meteen inleveren. Zo'n plakje ham weegt 22 gram. Heeft
iemand enig idee wat hij hier daarvoor betaalt? Ik ook niet,
dus heb ik het gevraagd: €1,03. Dat betekent dat wij €46,82
per kilo betalen. Dat lijkt mij geen kiloknaller maar een
euroknaller. Ik denk dat de boer hier in ieder geval een heel
goede prijs voor zijn ham krijgt.
De voorzitter:
Dank voor uw bijdrage. Het woord is aan mevrouw Thieme.
Mevrouw Thieme, hoeveel tijd denkt u nodig te hebben?

Mevrouw Thieme (PvdD):
Zeven minuten, maar misschien ook wel minder.

Tweede Kamer

Voorzitter. Ik feliciteer de staatssecretaris met zijn eerste
debat. Ik sluit me graag aan bij de vele complimenten die
hij heeft gekregen van mijn collega's. Ik heb tijdens het
debat ook heel sterk het gevoel gehad dat de staatssecretaris heel goed luisterde naar de bijdragen en ook probeerde
om adequaat antwoord te geven tijdens de interruptiedebatten. Dat komt niet zo vaak voor in dit huis, kan ik u vertellen. Daar ben ik dus erg blij mee.
Ik ben ook blij met de toezegging van de staatssecretaris
dat hij gaat spreken met dierenbeschermingsorganisaties
en dat hij Cowspiracy gaat zien, de film die ik in de eerste
termijn heb aangereikt aan de staatssecretaris. Die gaat op
15 december vertoond worden op het ministerie. Daar ben
ik heel blij mee, want het is een onthullende documentaire
over de klimaateffecten van vleesconsumptie en -productie.
Ik vind het wel opvallend in de bijdrage van de staatssecretaris dat ook hij heel sterk uitgaat van vertrouwen in de
sector. We willen uiteraard graag vertrouwen hebben in
iedereen, ook in alle Nederlandse bedrijven. We weten ook
dat heel veel mensen met heel veel integere bedoelingen
proberen het beste te maken van wat zij produceren en dat
zij dit met hart en ziel doen. Na een aantal decennia weten
we echter ook dat er heel veel misgaat in met name de
dierhouderij. Dat heeft te maken met de focus op bulkproductie, of de ratrace to the bottom, zoals die ook wel wordt
genoemd. Dan kan niet meer goed bekeken worden wat
nog wel ethisch verantwoord is en wat echt niet meer kan.
De morele blinde vlek in de bio-industrie is enorm groot.
Niet alleen de Partij voor de Dieren zegt dit, dat zegt de
directeur van de NVWA bijvoorbeeld ook. De naleving van
regels laat te wensen over. Ook weet men vaak niet goed
wat wel of niet door de maatschappij als toelaatbaar wordt
beschouwd. Dat er superzeugen worden ontwikkeld die per
jaar 40 biggen gaan werpen, geeft aan dat de bio-industrie
zich op een doodlopende weg bevindt. Ze zet alleen maar
in op superdieren die op onnatuurlijke wijze zo veel mogelijk
vlees moeten produceren, waar vervolgens nauwelijks wat
voor betaald wordt, zeker niet als je kijkt naar de export.
De staatssecretaris wijst vaak op het ongeduld van de Partij
voor de Dieren. Zij zou te snel willen gaan. Dat hoor ik al
zo lang als ik in de Kamer zit en hoorde ik ook toen ik nog
directeur was van Wakker Dier en daarvoor. De discussie
over de bio-industrie is echter al meer dan 25 jaar à 30 jaar
oud. We zien dat er niets verandert, sterker nog, we zien
dat de megastallen als paddenstoelen uit de grond komen.
We zien de "megamorfose" van het platteland voor onze
ogen voltrokken worden. Dan kun je blijven hopen dat de
boel gaat veranderen met zelfregulering of vanuit goede
intenties, maar zolang wij de melkboer en de slager van de
wereld proberen te zijn, of in ieder geval van een heel groot
deel van de wereld, zullen we de slag naar veel diervriendelijker landbouw, die zo nodig is, niet maken. Dan zullen we
de slag van de transitie van dierlijke eiwitten naar meer
plantaardige eiwitten, die ook zo nodig is, niet alleen
omwille van het dierenwelzijn maar ook omdat het beter is
voor onze gezondheid en voor onze aarde, niet maken.
We moeten die slag maken, omdat —in de woorden van
de staatssecretaris — de wereldbevolking groeit en steeds
meer wil, terwijl de aarde steeds minder aankan. We zullen
de draagkracht van de aarde veel meer in ogenschouw
moeten nemen. De veehouderij heeft een grote opgave uit
te voeren, omdat de veehouderij de meeste broeikasgassen
uitstoot van alle energieverbruikende industrieën in de

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-19

wereld. We moeten realistisch zijn. We moeten stappen
zetten om de boeren in Nederland te kunnen blijven houden.
Elke dag stoppen er zeven boeren en dat is niet vanwege
het beleid van de Partij voor de Dieren, maar vanwege het
feit dat er zo gestuurd is geweest op bulkproductie.
Van het Bureau Risicobeoordeling en Onderzoeksprogrammering (BuRO) van de NVWA hebben we een prachtig
rapport gekregen waarin het bureau concludeert dat informatie over de dierenwelzijnsrisico's ontbreekt doordat er
niet systematisch gemonitord en geregistreerd wordt, onder
meer ook door de open normen en uitzonderingsclausules
die in de wetgeving voorkomen. Het bureau constateert dat
dit de toezichthoudende taak van de NVWA bemoeilijkt. We
hebben een uitgebreid debat gevoerd over de NVWA. We
willen dat zij efficiënter werkt en effectiever is. Wij moeten
haar daartoe de instrumenten geven om die taak naar
behoren te kunnen uitvoeren. De naleving van het verstrekken van nest- en afleidingsmateriaal in de varkenshouderij,
wat in de praktijk onvoldoende gebeurt, zal beter moeten
worden gecontroleerd en nageleefd. Ik dien de volgende
moties in over de toezichthoudende taak van de NVWA.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het Bureau Risicobeoordeling en
Onderzoeksprogrammering heeft geconcludeerd dat de
informatie over dierenwelzijnsrisico's ontbreekt doordat er
niet systematisch gemonitord en geregistreerd wordt;
constaterende dat dit de toezichthoudende taak van de
NVWA bemoeilijkt;
overwegende dat toezicht effectief moet zijn;
verzoekt de regering, te komen met een plan van aanpak
zodat de NVWA dierenwelzijnsrisico's systematisch kan
gaan monitoren en registreren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Thieme. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 144 (34300-XIII).
Mevrouw Thieme (PvdD):
Dat plan van aanpak kan heel goed betrokken worden bij
de doorlichting die voor deze staatssecretaris sowieso al
op stapel staat. Kan hij een toezegging geven dat hij gaat
kijken hoe hij deze monitoring en registratie kan vormgeven? In dat geval is de motie misschien niet nodig.

constaterende dat Bureau Risicobeoordeling en Onderzoeksprogrammering in zijn rapport stelt dat de naleving op het
verstrekken van nestmateriaal bij zeugen en afleidingsmateriaal bij varkens tekort schiet;
verzoekt de regering, ervoor te zorgen dat:
- de naleving op het verstrekken van nestmateriaal bij
zeugen en afleidingsmateriaal bij varkens verbetert;
- de NVWA op de naleving extra gaat toezien,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Thieme. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 145 (34300-XIII).
Mevrouw Thieme (PvdD):
Ik zei net al dat vlees het meest milieubelastende onderdeel
van ons voedselpakket is als je kijkt naar de broeikasgassenuitstoot die met de vleesproductie gepaard gaat. De belasting van de natuur en het milieu en de dierenwelzijnsproblemen leiden tot veel externe kosten die aan ons voedsel,
met name de dierlijke producten, verbonden zijn. Als wij
spreken over een eerlijke prijs, zouden deze kosten verdisconteerd moeten worden in de kostprijs met een bewijslast
voor de supermarkten, want zij zijn de inkopers. Hierdoor
kunnen de boeren een eerlijke prijs krijgen voor de producten die zij maken. Ik dien hiertoe de volgende moties in.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat steeds meer boeren in Nederland hun
producten onder de kostprijs moeten verkopen;
verzoekt de regering, de maatschappelijke kosten van de
huidige vlees-, vis- en zuivelproductie en -consumptie
opnieuw te meten en te verdisconteren in de kostprijs,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Thieme. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 146 (34300-XIII).

Motie
De Kamer,

Motie
gehoord de beraadslaging,
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Tweede Kamer

constaterende dat steeds meer boeren in Nederland moeite
hebben om rond te komen van de opbrengsten van hun

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-20

producten en regelmatig zelfs producten onder de kostprijs
moeten verkopen;

tarief op vlees, vis en zuivel voor de overheid ten minste
1,1 miljard euro is;

constaterende dat retailers een doorslaggevende rol hebben
in de vaststelling van de consumentenprijs;

verzoekt de regering, voorstellen te doen voor het verlagen
van de btw op groente en fruit en het verhogen van de btw
op vlees, vis en zuivel naar 21%,

overwegende dat boeren in staat dienen te worden gesteld
om te kunnen produceren binnen de wettelijke en bovenwettelijke normen ten aanzien van onder meer dierenwelzijn, voedselveiligheid en milieu;
verzoekt de regering, mogelijkheden te onderzoeken om
retailers een bewijslast op te leggen waarin aangetoond
wordt dat de primaire producent voor de overeengekomen
prijs kan produceren binnen de wettelijk gestelde of
bovenwettelijk gestelde normen,

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Thieme. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 148 (34300-XIII).

Zij krijgt nr. 147 (34300-XIII).

Mevrouw Thieme (PvdD):
In de beantwoording heeft de staatssecretaris aangegeven
dat hij paardenmarkten kritisch zal volgen om te bezien of
zij zelf in staat zijn het dierenwelzijn te verbeteren en misstanden te voorkomen. Dat kunnen zij dus niet. De Dierenbescherming is na vier jaar uit het Protocol Welzijn Paardenmarkten gestapt omdat er geen echte voortgang wordt
geboekt. Daarom dien ik de volgende motie in.

De voorzitter:
U hebt uw aangegeven tijd benut.

Motie

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Thieme. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

De Kamer,
Mevrouw Thieme (PvdD):
Ik ga nog even door. Ik heb die tijd ook nog.

gehoord de beraadslaging,

De voorzitter:
Wilt u dat zo kort mogelijk doen dan?

constaterende dat er op dorpsfeesten, zoals in Zuidlaren,
Hedel en Elst, paardenmarkten worden gehouden waar
regelmatig ernstige misstanden worden geconstateerd;

Mevrouw Thieme (PvdD):
Ik wist niet dat het, als ik zei ongeveer zeven minuten nodig
te hebben, ook geen minuut meer zou mogen zijn, want
volgens de lijst heb ik gewoon veertien minuten spreektijd.

constaterende dat het Protocol Welzijn Paardenmarkten
nauwelijks tot verbetering heeft geleid en dat de Dierenbescherming hierdoor uit het protocol is gestapt;
verzoekt de regering, een einde te maken aan paardenmarkten,
en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter:
Ja, maar als u tijd opgeeft, plannen we het zo in en houden
we daar rekening mee.
Mevrouw Thieme (PvdD):
Ik dien de volgende motie in.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Thieme. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 149 (34300-XIII).
Mevrouw Thieme (PvdD):
We zijn de afgelopen maanden opgeschrikt door berichten
dat er jaarlijks drachtige koeien worden geslacht. Dat blijkt
niet alleen in Duitsland, maar ook in Nederland het geval
te zijn. Daarom dien ik de volgende motie in.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat indien vlees, vis en zuivel onder een hoger
btw-tarief vallen, dit de transitie naar een duurzaam consumptiepatroon zal versnellen;

Motie

constaterende dat uit berekeningen van het Planbureau
voor de Leefomgeving blijkt dat de opbrengst van een hoger

gehoord de beraadslaging,

Tweede Kamer

De Kamer,

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-21

constaterende dat het doden van drachtige koeien, waarbij
ongeboren kalveren langzaam een verstikkingsdood
ondergaan, onethisch is;
verzoekt de regering, een einde te maken aan het slachten
van drachtige koeien,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Thieme en DikFaber. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.

andere Caribische eilanden. Dit trust fund is niet voldoende
gevuld. Als we er nu mee stoppen, is het geld dat de afgelopen tien jaar gegeven is, echt weggegooid. Nederland is
cofinancier, samen met de Postcode Loterij. Deze zal ook
stoppen met investeren als Nederland zich terugtrekt.
Daarom is het zo belangrijk dat dit amendement wordt
aangenomen door de Kamer.
Tot slot wil ik nog twee moties indienen naar aanleiding
van hetgeen ik in eerste termijn heb gezegd over dieren in
de natuur.

Motie

Zij krijgt nr. 150 (34300-XIII).
De Kamer,
Mevrouw Thieme (PvdD):
Ik kom op de CO2-bedwelming. Ik ben blij te horen dat de
staatssecretaris ook vindt dat de methode van
CO2-bedwelming vervangen moet worden door een andere
methode en dat hij onderzoek laat uitvoeren naar alternatieven, maar toch dien ik hierover een motie in.

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat jaarlijks honderdduizenden ganzen worden gedood;
constaterende dat één Agrilaser een landbouwareaal van
700 hectare schadevrij kan houden;
constaterende dat de Agrilaser effectief, veilig en diervriendelijk is, en goedkoper dan vergassen;

Motie

constaterende dat pilotexperimenten met de Agrilaser
vooralsnog uitblijven;

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de staatssecretaris van Economische
Zaken heeft aangegeven dat, vanuit het oogpunt van dierenwelzijn, CO2-bedwelming vervangen moet worden door
een betere methode;
verzoekt de regering, in het aankomende plan van aanpak
hieromtrent aandacht te geven aan alternatieven voor
CO2-bedwelming bij varkens, en als alternatieven reëel
blijken te zijn, hierbij een termijn te stellen waarbinnen de
CO2-bedwelming wordt uitgefaseerd,

verzoekt de regering, het starten van pilotexperimenten
met de Agrilaser onder provincies te stimuleren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Thieme en Koşer
Kaya. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 152 (34300-XIII).

en gaat over tot de orde van de dag.

Mevrouw Thieme (PvdD):
Ik heb ten slotte nog de volgende motie.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Thieme en Van
Dekken. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.

Motie
De Kamer,

Zij krijgt nr. 151 (34300-XIII).
gehoord de beraadslaging,
Mevrouw Thieme (PvdD):
We hebben een debat gevoerd over het amendement dat
ik samen met mevrouw Koşer Kaya heb ingediend over
natuurnetwerken op de eilanden. De staatssecretaris zei
dat deze adequaat gefinancierd werden. Daarmee doelt hij
waarschijnlijk op de financiering van de exclusieve economische zone rondom de eilanden, maar Nederland werkt
er op dat vlak vooral aan om de spelers rond de tafel te
krijgen, een commissie te vormen en een managementplan
op te stellen. Wij willen echter graag geld voor het natuurbeheer zelf. Dat is uniek omdat het een duurzame inkomstenstroom genereert en daarom een voorbeeld is voor

Tweede Kamer

constaterende dat de vos een beschermde diersoort is in
de Flora- en faunawet en de toekomstige Wet natuurbescherming;
constaterende dat de vos op de landelijke vrijstellingslijst
staat, wat betekent dat er gedurende het gehele jaar overal
in Nederland afschot mag plaatsvinden, zonder dat hoeft
te worden aangetoond dat er in een gebied schade is;
constaterende dat de Wet natuurbescherming overdracht
van de regie over het natuurbeleid aan de provincies
beoogt;

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-22

verzoekt de regering, de vos van de vrijstellingslijst te halen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Thieme. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 153 (34300-XIII).
Mevrouw Thieme (PvdD):
Dank u wel. Ik heb al aangekondigd dat ik met een initiatiefwetsvoorstel zal komen om het onverdoofd ritueel slachten
te verbieden. Ik zie uit naar dat debat met onder anderen
de staatssecretaris. Ik zie uiteraard ook uit naar alle andere
debatten in de komende periode. Ik wens de staatssecretaris
daarbij veel succes.
De heer Graus (PVV):
Wordt die initiatiefwet nu weer zo'n second-bestverhaal?
Ik heb dat overigens gesteund. Ik heb dat vorige keer ook
gesteund. Gaat mevrouw Thieme nu voor het hele verhaal?
Zeggen we: oké, we spreken niet meer over irreversibel en
reversibel, het dier moet gewoon dood zijn? Er mag ook
geen sprake zijn van reversibele bedwelming. Dat wil ik
graag weten.
Mevrouw Thieme (PvdD):
De heer Graus probeert hier telkens opnieuw een discussie
te verengen tot het reversibel of irreversibel bedwelmen,
alsof daar nu de enorme crux zit met betrekking tot het
verbieden van onverdoofd ritueel slachten. De heer Graus
wil graag het hele rituele slachten verbieden, dus er mag
zelfs niet eens een gebed over het slachten worden uitgesproken. Wij willen heel graag dat het niet uitmaakt voor
een dier welk geloof zijn slachter heeft en dat de voor het
dier best beschikbare methode voor het slachten wordt
gehanteerd. Volgens mij verschillen de heer Graus en ik
daarover niet van mening. Als er een reversibele methode
van bedwelming bestaat die te risicovol is, dan vindt de
heer Graus ons aan zijn zijde om daar onmiddellijk mee op
te houden. Daarom heb ik ook een motie ingediend om het
CO2-bedwelmen bij varkens niet langer toe te staan. Ik denk
dus dat de heer Graus op zijn wenken wordt bediend en
dat wij niet anders dan hetzelfde doel nastreven.
De heer Graus (PVV):
Ik wil allereerst een opmerking maken. Ik maak hier heel
ernstig bezwaar tegen. Wij worden iedere keer in een hoek
gedrukt met uitspraken die wij niet hebben gedaan. Dat
gebeurt in de kranten, dat gebeurt in de media en dat wordt
hier nu ook door een Kamergenoot gedaan. Het zal me een
worst wezen wat iedereen bidt en doet. Het zal me echt een
worst wezen! Het gaat mij puur en alleen om het dierenwelzijn.
Ik heb in mijn termijn gezegd: of het nu smurfen, gele
mensen, zwarte mensen, bruine mensen, moslims, joden
of Nederlandse boerenjongens zijn, het gaat om het dierenleed. Ik heb nadrukkelijk gezegd dat het me niet om dat
gebed gaat. En toch probeert mevrouw Thieme het dan

Tweede Kamer

nog even. Ik zie overigens dat er niet eens meer journalisten
zitten. Die zijn allemaal al naar huis toe. Het gaat er gewoon
om dat dit soort dingen levensgevaarlijk zijn. Die worden
er uitgepikt door de luie journalisten en in de krant gezet
alsof ik dat gezegd zou hebben. En dat gebeurt aan de
lopende band.
Ik maak hier ernstig bezwaar tegen. Ik ben het zo spuugzat
dat we iedere keer in een bepaalde hoek worden gezet,
terwijl we het niet hebben gezegd. Er worden heel veel
dingen over de PVV gezegd die we helemaal nooit hebben
gezegd. Mevrouw Thieme kan dat nergens aantonen. Maar
het wordt wel nog even gezegd door een beëdigd lid van
de Staten-Generaal. Kunt u zich voorstellen dat de mensen
thuis totaal geen vertrouwen hebben in de Kamer? Als je
die onzin allemaal hoort! En dan zien ze op een gegeven
moment dat het niet zo is. Wij kunnen dat aantonen. Die
mensen geloven heel veel Kamerleden gewoon niet meer.
Ik begrijp die mensen. En ik begrijp ook dat mevrouw
Thieme eromheen draait. Wij willen dat een dier dood is
alvorens het wordt opengereten of aangesneden. Dat zou
de Partij voor de Dieren ook moeten willen. Dat is misschien
ook de reden dat zij het eerste verzoek van mij in 2008 niet
gesteund heeft.
De voorzitter:
Ik verzoek u om tot een vraag voor mevrouw Thieme te
komen. Daarvoor is een interruptie bedoeld.
De heer Graus (PVV):
Ik ga niet meer in discussie met iemand die zulke domme
onzin uitkraamt. Sorry hoor, ik laat het hierbij. Echt waar!
De voorzitter:
Er is geen vraag gesteld. Mevrouw Thieme, u mag dit voor
kennisgeving aannemen.
Mevrouw Thieme (PvdD):
Dat doe ik ook. De heer Graus heeft moties ingediend
waarin een verbod op het ritueel slachten staat. Daarmee
wil hij dus kennelijk ook alle rituelen die niets te maken
hebben met dierenwelzijn, verbieden. Anders zou er wel in
staan dat er een verbod op onverdoofd ritueel slachten zou
moeten komen. Dus als daar het misverstand in zit, dan
heeft de heer Graus op dit moment heel duidelijk gemaakt
dat hij dat dus niet beoogt met zijn moties. Dat is heel mooi.
De voorzitter:
Het woord is aan de heer Wassenberg. Volgens onze telling
in deze ronde beschikt u nog over vier minuten.

De heer Wassenberg (PvdD):
Voorzitter. Hoeveel tijd zou ik maximaal hebben, als er geen
vier minuten op het klokje staan?

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-23

De voorzitter:
Dat kan van tevoren worden aangegeven, maar als er een
aantal minuten voor staat, wordt dat ingepland en daar
wordt dan rekening mee gehouden.
De heer Wassenberg (PvdD):
Wij gaan kijken hoe ver ik kom.
Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris hartelijk voor de
beantwoording van de vragen. Ik begin met het onderwerp
kweekvis. De staatssecretaris zegt dat kweekvis geen
oplossing is voor het leegvissen van de oceanen. Dat is
goed nieuws, maar hij schrijft tegelijkertijd dat viskweek,
mits het op een duurzame manier gebeurt, kan bijdragen
aan mondiale voedselvoorziening. Dat staat in de schriftelijke beantwoording. Hoe ziet de staatssecretaris dit voor
zich? Bij viskweek worden grote aantallen vissen in kleine
bakken of bassins gehouden, met beschadiging en ziekte
tot gevolg. Daarbij wordt, net als bij andere takken van de
bio-industrie, veel antibiotica gebruikt. Viskweek brengt
dus per definitie met zich mee: veel vissen, weinig ruimte,
verstoord dierenwelzijn, hoog antibioticagebruik en hormoongebruik, om vissen tot voortplanten te dwingen. Dan
klinkt het heel fijn als de staatssecretaris stelt dat een
duurzame viskweek wordt nagestreefd, maar voor de Partij
voor de Dieren is dat toch een contradictio in terminis.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het Europees Milieuagentschap waarschuwt dat de huidige bescherming van Europese zeeën
onvoldoende is om mariene ecosystemen in stand te houden;
constaterende dat de visserijvrije zone in het Nederlandse
gedeelte van de Noordzee slechts 0,25% van de oppervlakte
bestrijkt;
verzoekt de regering, meer en grotere visserijvrije Noordzeereservaten aan te wijzen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Wassenberg. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 155 (34300-XIII).

Ik ga even door over kweekvis, maar dan in Amerika. Vorige
maand heeft het Amerikaanse voedselagentschap een
genetisch gemanipuleerde zalm goedgekeurd voor menselijke consumptie, maar die zalm hoeft niet als zodanig —
genetisch gemanipuleerd — gelabeld te worden. Doordat
die labeling ontbreekt, bestaat het risico dat die zalm vroeg
of laat ook opduikt op de Europese of Nederlandse markt.
Daarom dien ik de volgende motie in.

Motie

Motie

constaterende dat dit deels komt doordat Nederland achterloopt met de implementatie van de Europese natuurrichtlijnen, zoals het opstellen van beheerplannen voor Natura
2000-gebieden door provincies;

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het Amerikaanse voedselagentschap
genetisch gemanipuleerde zalm voor menselijke consumptie
vorige maand heeft goedgekeurd;
constaterende dat in Amerika bij verkoop niet vermeld hoeft
te worden dat de vis genetisch gemanipuleerd is;
constaterende dat in Nederland draagvlak voor de consumptie van genetisch gemanipuleerde dieren ontbreekt;
verzoekt de regering, te voorkomen dat genetisch gemanipuleerde dieren, zoals de zalm, op de Nederlandse markt
komen,

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Europese Commissie in de tussentijdse evaluatie van de Biodiversiteitsstrategie 2020 concludeert dat Nederland onvoldoende vooruitgang boekt;

verzoekt de regering, een sterkere regierol te nemen door
jaarlijkse tussendoelen te formuleren die een voorspoedige
implementatie garanderen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Wassenberg en
Van Gerven. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 156 (34300-XIII).

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Wassenberg. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

De heer Wassenberg (PvdD):
Mijn laatste vijftig seconden wil ik gebruiken voor een verzoek aan de staatssecretaris. Mevrouw Thieme heeft in haar
bijdrage gevraagd of de staatssecretaris zijn collega van
Financiën kan attenderen op de financiering via Atradius.
Mijn vraag is, of hij op dit punt een toezegging kan doen.

Zij krijgt nr. 154 (34300-XIII).

Dan heb ik nog een halve minuut over, voorzitter.

en gaat over tot de orde van de dag.

Tweede Kamer

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-24

De voorzitter:
Ik dank u zeer voor uw bijdrage en voor de tijd die u benutte.
De heer Houwers is niet aanwezig, dus hij ziet bij dezen af
van zijn inbreng.
De staatssecretaris heeft aangegeven, 20 minuten nodig te
hebben voor de voorbereiding van de bespreking van de
moties en de amendementen.
De vergadering wordt van 21.25 uur tot 22.02 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik heropen de vergadering en heet de staatssecretaris welkom, wat later dan de bedoeling was, maar des te beter
voorbereid. Ik geef hem graag de gelegenheid om de vragen
te beantwoorden, de moties van een oordeel te voorzien
en even op de amendementen in te gaan. Gaat uw gang.

Van Dam:
Voorzitter. Excuus dat het iets langer duurde. We hadden
vooraf op het departement een pouletje gemaakt over
hoeveel moties er zouden worden ingediend. Laat ik het zo
zeggen: niemand heeft gewonnen.
De voorzitter:
Ze zaten er allemaal onder, begrijp ik.
Van Dam:
Juist, en daarom duurde het ook iets langer.
Ik ga eerst in op de vragen die zijn gesteld in tweede termijn
en op de vragen die zijn blijven liggen vanuit de eerste termijn. Ik begin met de vraag van de heer Van Gerven, die
vroeg naar het standpunt over het bedwelmen van vissen.
Voor paling is er al een bedwelmingsapparaat. Het gebruik
daarvan wordt vastgelegd in regelgeving. Het wordt verplicht. Er zijn al bedrijven die het apparaat gebruiken. Voor
meerval en tarbot worden bedwelmingsapparaten ontwikkeld. Die zijn nog niet praktijkrijp. Zoals ik ook in eerste
termijn tegen mevrouw Lodders zei, loopt het onderzoek
naar het bedwelmen van enkele platvissoorten aan boord
van de vissersvaartuigen. Dat onderzoek wordt naar verwachting eind 2016 afgerond en ik zal de Kamer er dan ook
over informeren.
Mevrouw Lodders vroeg of ik haar trots deel op de landbouw, want zij had de indruk dat ik de focus ook op wat
andere ontwikkelingen legde dan die zij misschien aantrekkelijk vond. Ik dacht dat ik in mijn termijn en in mijn inleiding al duidelijk had gemaakt dat ik die trots deel en dat ik
er ook trots op ben dat we zo'n ontzettend sterke internationale positie hebben, dat we koploper zijn op tal van terreinen, niet alleen in de export, maar ook in de kwaliteit, de
duurzaamheid en ook in de technologie en innovatie die
daarachter liggen.
Ik ben daar trots op, maar om koploper te blijven, moet je
ook altijd in beweging blijven en moet je ervoor zorgen dat
je voorop blijft lopen. Ik heb de Kamer geschetst dat ik die
ambitie heb en dat ik daarin de sector ook graag wil

Tweede Kamer

ondersteunen. Ik wil dus ook innovatie en verduurzaming
ondersteunen, want ik denk dat die twee bewegingen nodig
zijn om internationaal koploper te blijven. Ik heb benadrukt
dat dit ons de kans biedt om niet alleen qua exportpositie
in producten koploper te blijven, maar ook qua exportpositie
op het gebied van kennis en technologie. Ik zie op dat vlak
grote kansen voor Nederland.
Zoals ik ook al zei, ben ik altijd zeer onder de indruk geweest
van de enorme passie die ik aantref bij boeren. Wat dat
betreft, zijn het ondernemers met een enorme verbinding
met het werk dat zij doen. Daarmee mogen zij ook een
voorbeeld zijn voor veel andere mensen in ons land.
Mevrouw Lodders stelde ook een vraag over de kiloknallers.
Wanneer is het stunten en wanneer niet meer? Nu was de
essentie van mijn reactie in eerste termijn dat je dat niet zo
goed in exacte bedragen kunt uitdrukken. Daar vroeg
mevrouw Lodders nadrukkelijk naar: druk het nu eens uit
in exacte bedragen. Maar dat gaat nou net niet. Je ziet ook
in Duitsland dat ze heel veel moeite hebben met het handhaven van het verbod op verkoop onder de kostprijs, juist
vanwege het feit dat het zo lastig is om een inkoopprijs te
bepalen.
Het belangrijkste is, zoals ik ook in mijn eerste termijn heb
aangegeven, dat de boer een eerlijke prijs krijgt voor zijn
product. Natuurlijk, als de boer dat krijgt, is reclame met
vlees nog steeds mogelijk, alleen zie je in de huidige markt
dat niet alleen de prijsdruk vanuit de supermarkten, maar
zeker ook reclameacties leiden tot een sterkere prijsdruk in
de keten, want het moet toch ergens van betaald worden.
Vaak is het toch de boer die de rekening daarvoor betaalt
en vaak zijn het de dieren die daar de pineut van zijn.
Dat is ook waarom ik heb gezegd dat ik het onwenselijk
vind om dat te doen en dat ik graag samen met de hele
keten wil bezien hoe we ervoor kunnen zorgen dat boeren
uiteindelijk een eerlijkere prijs krijgen, die ze ook in staat
stelt om te investeren in dierenwelzijn en in de ontwikkeling
van hun bedrijf. Dat is meer dan alleen maar het hoofd
boven water houden. Ik denk dat boeren, op dit moment
zeker ook in de varkenshouderij, er veel behoefte aan hebben dat ze die ruimte krijgen. Ze kunnen mij aan hun zijde
vinden.
Mevrouw Lodders vroeg voorts of ik de tekst van het regeringsakkoord ken. Nu is het aantal regels dat betrekking
heeft op mijn portefeuille vrij overzichtelijk. Die heb ik
uiteraard ook goed uit mijn hoofd geleerd de afgelopen
weken. Er staan twee dingen in. Het eerste is dat dierenwelzijn verder verankerd gaat worden in de intensieve veehouderij. Dat citeerde mevrouw Lodders niet, maar dat is een
belangrijk onderdeel van het regeerakkoord. Het tweede,
waar mevrouw Lodders terecht naar verwees, is dat de
planologische regels getoetst moeten worden op gezondheidsaspecten en dat die regels zo nodig worden aangescherpt. Ik heb in mijn eerste termijn verwezen naar de
discussie over de Wet dieraantallen en volksgezondheid,
maar ook naar de gewijzigde Omgevingswet waarin al is
geamendeerd dat rekening moet worden gehouden met
gezondheidsaspecten. Ik heb gezegd dat ik ga bekijken op
welke manier de voorgenomen Wet dieraantallen en
volksgezondheid nog toegevoegde waarde heeft boven op
wat al in de Omgevingswet is geregeld op dit moment.

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-25

Mevrouw Lodders vroeg ook of het onderzoek bij de NVWA,
de doorlichting op efficiency, ver genoeg gaat. Ik denk zeker
te weten dat mevrouw Lodders en ik hier dezelfde intentie
hebben, namelijk om die efficiency goed en grondig door
te lichten. Ik speek daar graag volgende week over verder
in het algemeen overleg NVWA. Ik ben graag bereid om
dat daar verder mondeling toe te lichten. De intentie is
dezelfde.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik had gevraagd om de onderzoeksopdracht met de Kamer
te delen. Nogmaals, ik maak me heel erg zorgen over de
vraag of het mogelijk is. We hebben zegge en schrijve
anderhalve maand — maak er twee maanden van — en dan
wil de staatssecretaris de resultaten zien. Als je een onderzoek wilt doen naar de efficiency — ik zal volgende week
een heel aantal voorbeelden noemen — heb je echt meer
nodig. Dan zul je tot in de haarvaten van die organisatie
moeten gaan. Is de staatssecretaris bereid om de
opdrachtverstrekking of de omschrijving van de opdracht
op de drie aspecten met de Kamer te delen voor het
komende algemeen overleg?
Van Dam:
Ik hecht eraan dat we elkaar ook in de verhoudingen respecteren. Dat betekent dat de regering regeert en de Kamer
controleert. Ik geef aan dat mijn intentie is om de efficiency
goed en grondig door te lichten. Mogelijk blijkt in het
voorjaar dat daarvoor meer stappen nodig zijn dan de
stappen die we in die korte periode hebben kunnen zetten.
Ik zeg erbij dat er vanwege het verbeterplan wel het nodige
zicht is op de organisatie van de NVWA, maar dat de
intentie absoluut is om die grondig door te lichten. De
Kamer krijgt in het voorjaar de resultaten daarvan. Mevrouw
Lodders kan vanuit haar controlerende functie op dat
moment beoordelen of die doorlichting zo grondig is
geweest als zij haar wenst. Ik zei al dat de intentie van haar
en mij volgens mij dezelfde is.
De heer Geurts heeft zijn vragen over de equivalente
maatregelen waar het gaat om bemesting herhaald.
Waarom kunnen die niet sneller worden ingevoerd? De
equivalente maatregelen zijn geïntroduceerd in het vijfde
actieprogramma om ruimte te maken voor maatwerk in de
fors verlaagde gebruiksnormen. Het gaat om maatregelen
waarvan wetenschappelijk onderbouwd is dat zij een neutraal of positief milieueffect hebben en waarvan de uitvoering goed geborgd is. De sector heeft voorstellen gedaan
voor drie equivalente maatregelen. Deze maatregelen zijn
voor goedkeuring aan de Europese Commissie voorgelegd
en ik hoop daarover begin volgend jaar uitsluitsel te krijgen
van haar. Op basis van goedkeuring zal aanpassing van de
regelgeving moeten plaatsvinden. Het gaat hier om een
AMvB waarover de Raad van State advies moet uitbrengen.
Dat maakt dat die maatregelen niet voor medio volgend
jaar van kracht kunnen worden. Als de regeling met de
nieuwe normen in werking treedt, gelden die normen voor
het hele groeiseizoen.
De heer Geurts (CDA):
Ik ben op zichzelf wel blij met dit antwoord, maar het gaat
mij erom dat het mestseizoen 2016 niet weg is. Als die
maatregel niet op tijd af komt en pas in de zomer bekend

Tweede Kamer

wordt, heb je er gewoon niets meer aan omdat de aanwending in de akkerbouw met name in het voorjaar plaatsvindt.
We zijn ook 2015 al kwijt, want begin 2015, rond Koningsdag, is bekend geworden dat dit zou kunnen. Mijn dringende
oproep aan de staatssecretaris is om ook te kijken of de
Raad van State mee wil werken aan een spoedbehandeling.
Daar zijn mogelijkheden voor. Als ik wat kan doen via onze
collega's in het Europees Parlement om de Europese
Commissie aan te drukken, hoor ik dat graag.
Van Dam:
Ik zei al dat ik hoop, begin volgend jaar uitsluitsel te krijgen
van de Europese Commissie. Dit nog veel sneller doen,
gaat bijna niet, want we zitten al aan het einde van dit jaar.
Laat ik de heer Geurts ook zeggen dat wij er uiteraard alles
aan zullen doen om, zodra die goedkeuring er is, zo snel
mogelijk te komen tot een AMvB en tot een advies van de
Raad van State. De Raad van State wordt de laatste tijd
echter overspoeld met verzoeken om spoedadviezen. Men
geeft daar ook aan dat we niet elke keer om een spoedadvies kunnen vragen. Dat lijkt me daarom geen begaanbare
weg. Maar we zullen vragen of ze het zo snel mogelijk willen
doen. Het is ook gebruikelijk dat de raad dat doet. Hoe
sneller hier duidelijkheid over komt, des te meer effect het
zal hebben; dat realiseer ik mij heel goed. We maken er dus
haast mee, maar de heer Geurts heeft van mij gehoord wat
het tijdschema is, en dat is al redelijk strak gepland.
De voorzitter:
De staatssecretaris vervolgt zijn betoog.
Van Dam:
De heer Leenders vroeg mij om te bevestigen dat de exantetoetsing van gebiedsaanvragen ook daadwerkelijk
wordt uitgevoerd. Ik kan dat inderdaad bevestigen. Begin
2016 wordt ex-ante-onderzoek gedaan op het te verwachten
effect van de beheerplannen.
De heer Graus zei eigenlijk: gun me nou één man die bij
het NFI heeft gewerkt en één dierenarts die, in samenwerking met de faculteit Diergeneeskunde, kunnen werken in
het kader van dat forensisch team. Ik moet beginnen met
te zeggen dat ik hier geen toezeggingen kan doen waar het
gaat over het NFI, wat het NFI valt onder de minister van
Veiligheid en Justitie. Ik heb er ook bij gezegd: het NFI kán,
indien nodig, forensische diergeneeskundige expertise
inzetten via samenwerking met de faculteit Diergeneeskunde. Laat ik er echter bij zeggen dat er vanuit het departement al is gesproken met de twee initiatiefnemers naar
wie de heer Graus verwijst. Er is hun gevraagd om een
voorstel voor een pilot te doen. Op het departement wordt
nu gewacht op dat voorstel. We zijn uiteraard graag bereid
om dat gesprek te vervolgen; dat kan ik de heer Graus toezeggen.
De heer Graus (PVV):
Dit is dus echt niet waar. Ik heb deze beide heren een uur
geleden nog gesproken. Sterker nog, ze zijn zelf aan de bel
gaan trekken. Ze hebben dat zelf gedaan. Er werd tegen ze
gezegd door een ambtenaar die onder de staatssecretaris
werkt: ik weet hier helemaal niets van af. Dat is echt zo. Ik
heb die mensen net nog gesproken. Er zijn hier echter meer

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-26

mensen mee bezig, maar daarbij zijn maar twee echte professionals. Een ervan komt van het NFI. Het is een humaan
patholoog-anatoom. De ander is een dierenarts die nu een
opleiding voor forensisch dierenarts in Amerika volgt. Daar
gaat het om. Ik heb de namen van deze twee heren al een
keer doorgegeven, maar ik zal ze hier uiteraard niet noemen.
De voorzitter:
Nee, dat zou ik niet doen.
De heer Graus (PVV):
Eigenlijk vind ik dit het belangrijkste punt van alle punten
die ik gisteren en vandaag heb ingebracht. Waarom? Deze
mensen maken zich ook schuldig aan mishandeling van
mensen. Als we deze mensen willen oppakken en uit de
maatschappij willen kunnen halen, dan moeten ze kunnen
worden opgespoord. Zorg er nou toch voor dat die mishandelde paarden naar deze onderzoekers worden gebracht,
zeg ik de staatssecretaris. Ik kan echt niet begrijpen waarom
dat niet gebeurt. Ik kan dat echt niet begrijpen. Ze bedelen
er haast om, want ze willen die kadavers hebben omdat ze
die willen onderzoeken. Ze hebben al heel veel geconstateerd bij onderzoeken die ze vrijwillig hebben gedaan. Het
kan toch niet zo zijn dat deze mensen dit in hun eigen tijd
een beetje tussen de soep en de aardappelen door moeten
doen? Dat kunnen we toch niet menen? Zij hebben ook een
praktijk en die mijnheer doet ook nog veel humaan forensisch onderzoek. Het gaat ook nog eens om een heel klein
budget. Ik zal u zo min mogelijk lastigvallen vanavond,
voorzitter, maar dit vind ik echt een belangrijk punt. Ik hoop
echt dat de staatssecretaris dit oppakt. Als hij dat zou doen,
zou ik daar heel tevreden over zijn.
Van Dam:
Ik heb tegen de heer Graus gezegd dat het departement
graag bereid is om verder te spreken over het doen van
een pilot. Dat zeg ik de heer Graus dus toe. Het lijkt me goed
als we even checken of hij en ik het inderdaad nu over
dezelfde mensen hebben, maar daar ga ik even van uit. In
mijn eerste termijn zei ik al dat het over het algemeen simpel op te lossen is als onduidelijk is wie er nou op wie
wacht. We brengen het departement en deze mensen
gewoon met elkaar in contact, dan kunnen zij verder met
elkaar spreken. Het is daarbij wel van essentieel belang dat
zij een voorstel doen voor de opzet van die pilot.
De heer Graus (PVV):
Ik dank de staatssecretaris hiervoor. Dit gaat echt om een
secundaire tak binnen het NFI. We zullen zien wat hier uit
komt. Dit zal ook worden geëvalueerd en Kamerleden zullen
er vragen over stellen. Wij zullen zien hoe succesvol dat zal
worden, dat weet ik zeker.
De voorzitter:
Het lijkt mij een goede afspraak om buiten de vergadering
om de klokken nog eventjes precies gelijk te zetten. Dan
moet daar wat moois uit kunnen opbloeien. De staatssecretaris vervolgt zijn betoog.

Tweede Kamer

Van Dam:
Ik was mevrouw Koşer Kaya nog een antwoord schuldig
naar aanleiding van de discussie in de eerste termijn. Die
ging over een amendement over een verschuiving van het
budget naar het fonds natuurbeheer Caribisch Nederland.
Ik zei dat de financiering adequaat was, waarop mevrouw
Koşer Kaya vroeg: hoezo adequaat? De besturen van de
drie eilanden ontvangen in de vrije uitkeringen ook middelen voor het beheer van de natuurparken. De drie eilanden
zijn zelf verantwoordelijkheid voor de aanwending van deze
middelen. Er zijn voldoende middelen beschikbaar voor het
beheer van natuur. Daarnaast is er voor deze kabinetsperiode nog eens 7 miljoen euro beschikbaar gesteld voor
natuurprojecten op de drie eilanden. Een deel van het geld
is nog steeds beschikbaar. Daarom is de financiering zoals
deze nu is voorzien, adequaat. Er ligt nog geld.
Ik kom op de vraag van de heer Dijkgraaf. Die vertaalt zich
eigenlijk ook in een aantal moties waarin hij vraagt om de
regeling gewasbeschermingsmiddelen aan te passen, net
als een aantal andere regelingen, omdat die toch geen
ruimte bieden om de hoogte van de boete aan te passen
aan de zwaarte van de overtreding. Die aanpassing is niet
nodig. Er is voldoende ruimte om af te wijken van de in de
regeling genoemde bedragen als daartoe aanleiding is. De
heer Dijkgraaf heeft gelijk dat in de regeling gewasbeschermingsmiddelen en biocide per mogelijke overtreding is
aangegeven wat de hoogte van de bestuurlijke boete moet
zijn. Daarbij is een onderscheid gemaakt tussen soorten
overtredingen. Daar zijn ook categorieën bij betrokken. Een
standaardboete voor een distributeur kan bijvoorbeeld
anders zijn dan die voor een professionele gebruiker of een
niet-professionele gebruiker. Die boetebedragen variëren.
Van de standaardbedragen in de regeling kan echter worden
afgeweken. Er kan bijvoorbeeld een hogere boete worden
vastgesteld indien de omstandigheden van het geval of de
ernst van de overtreding daartoe aanleiding geven. Zo kan
de boete worden vermenigvuldigd met een factor anderhalf
als eenzelfde overtreding binnen vijf jaar nogmaals wordt
geconstateerd. Ook kan met gebruikmaking van de Algemene wet bestuursrecht een lagere boete worden vastgesteld. De Algemene wet bestuursrecht schrijft namelijk voor
dat de boete moet worden verlaagd als de overtreder aannemelijk maakt dat deze wegens bijzondere omstandigheden te hoog is. De toezichthouder kan daarbij de leeftijd,
de draagkracht of de omvang van een bedrijf meewegen.
In het geval de verwijtbaarheid volledig ontbreekt, schrijft
de Algemene wet bestuursrecht zelfs voor dat er geen
bestuurlijke boete kan worden opgelegd.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik heb meer een algemene opmerking, maar als de staatssecretaris de behoefte heeft om te reageren, kan dat
natuurlijk altijd. Volgens mij onderstreept dat het belang
van mijn moties, omdat het in de praktijk gewoon niet
gebeurt. Dat je in beroep kunt gaan, naar een rechter kunt
stappen en een dure advocaat kunt inhuren zodat je het
driedubbele kwijt bent aan kosten, is voor mij allemaal
prima, maar ik wil gewoon dat standaard rekening wordt
gehouden met de aard en de zwaarte van de overtreding.
Ik zie graag de positieve adviezen over de moties tegemoet.
Ik kan ze nu voorspellen, maar de Kamer moet maar zeggen
wat zij wil.

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-27

Van Dam:
Ik kom straks op de moties.
Mevrouw Dikkers vroeg wanneer de resultaten van de pilot
weideslacht komen. Ik had beloofd daar nog even op terug
te komen. De pilot waarover ik in eerste termijn sprak, is
een pilot op initiatief van het bedrijfsleven. De overheid ziet
hier via de NVWA op toe. Ik verwacht dat die pilot op z'n
vroegst halverwege 2016 van start gaat. Voorzien is dat het
project ongeveer twee jaar zal lopen. Op basis hiervan kan
deze vorm van slacht worden geëvalueerd.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Als het een pilot van het bedrijfsleven is en de NVWA
daarop toezicht houdt, wat is dan het evaluatiemoment? Ik
snap even niet hoe wij dan na twee jaar te horen krijgen
hoe het is gegaan. Als het van het bedrijfsleven is, hoeven
wij daar op zich helemaal niet over te horen. Blijkbaar is de
staatssecretaris er wel bij betrokken. Sorry, laat ik kort van
stof blijven.
Van Dam:
In principe is het een pilot die twee jaar loopt. Het ligt voor
de hand om na afloop te evalueren. Ik kan mij ook voorstellen dat er tussentijds al gekeken kan worden of het model
is dat bruikbaar kan zijn voor andere bedrijven.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Ik begrijp dat er dus wel betrokkenheid van het ministerie
is. Anders zou er ook geen pilot zijn waarbij er geëvalueerd
kan worden. Ik wil vooral weten op welke titel, om het zo
te zeggen, wij straks weer iets terug horen van de staatssecretaris.
Van Dam:
Ik heb al eerder aangegeven dat de NVWA hierin meekijkt.
Het is een afwijking van de normale regels. Er wordt een
pilot gedaan, ook vanuit een eigen bedrijfsmodel. Daarover
heb ik al gesproken in eerste termijn. De NVWA kijkt daarin
mee. Er moet op verschillende fronten geëvalueerd worden,
maar met name moet er bekeken worden of dit de manier
van slachten is die uitvoerbaar en handhaafbaar is.
De Partij voor de Dieren vroeg bij monde van de heer
Wassenberg hoe ik het voor mij zie dat viskweek leidt tot
meer duurzaamheid. Ik heb aangegeven dat viskweek ertoe
kan leiden dat de druk op de visserij op zee afneemt en dat
daarmee duurzaam beheer van visstanden dichterbij
gebracht wordt. Het is produceren van vis in plaats van het
vangen van vis. Ik zeg erbij dat de viskweek op duurzame
wijze moet plaatsvinden. Antibioticagebruik, dat nu vaak
hoog is, zoals de heer Wassenberg terecht opmerkte, moet
sterk worden verminderd. Ik wijs daarnaast op het ASCkeurmerk, dat toeziet op de duurzaamheid van de viskwekerij. Het is dus niet gezegd, zoals de heer Wassenberg
suggereerde, dat de viskweek per definitie niet duurzaam
is, maar ik onderschrijf dat dit risico wel degelijk bestaat
en dat er dus ook maatregelen voor genomen moeten
worden.

Tweede Kamer

De heer Wassenberg (PvdD):
Dank voor het antwoord. Ik heb nog één vraag. Kweekvis
eet over het algemeen wilde vis. Er wordt daartoe wilde vis
gevangen. Vaak is er een voederconversie van 1 op 4. Dus
om 1 kilo kweekvis te kweken, is 4 kilo wilde vis nodig. Hoe
ziet de staatssecretaris dat?
Van Dam:
Ik moet eerlijk toegeven dat ik niet alle voorwaarden van
het ASC-keurmerk uit mijn hoofd ken, maar ik meen dat dit
onder andere daarop ziet. De kwesties die de heer Wassenberg aanstipt, maken dat viskweek niet echt duurzaam is,
terwijl de ambitie, ook die bijvoorbeeld onder het ASCkeurmerk ligt, is om viskweek wel duurzaam te maken. Die
ambitie zouden we volgens mij moeten delen.
De heer Wassenberg vroeg mij om een toezegging te doen
met betrekking tot Atradius waar het gaat om de megastallen in Oekraïne. Dit betreft primair de verantwoordelijkheid
van de minister van Financiën en die voor Buitenlandse
Handel. Ik wil zijn vraag doorgeleiden naar Financiën. Ik
kan niet zeggen wanneer die beantwoord zal worden.
Ongetwijfeld luistert men daar mee en anders zorgen we
ervoor dat men het stenogram krijgt.
Mevrouw Thieme (PvdD):
De heer Wassenberg heeft dit namens mij gevraagd in zijn
betoog in tweede termijn. Daarvoor ben ik hem erg dankbaar, want ik was het vergeten. Aangezien de beslissing al
op 18 december wordt genomen, ben ik erg blij met de
toezegging dat de staatssecretaris het stenogram doorgeleidt naar de minister. Zou hij ook dit gedeelte erbij willen
voegen dat we graag ruim voor de 18de daarover informatie
krijgen, zodat we daarover eventueel een uitspraak van de
Kamer kunnen vragen?
Van Dam:
Normaal gesproken zegt de voorzitter bij dit soort vragen
"ik geleid het stenogram door".
De voorzitter:
Ik geleid het stenogram door naar de minister.
Van Dam:
Goed. Het is al gebeurd.
De heer Geurts hield een warm pleidooi voor het afschaffen
van de zomertijd, hoewel hij dat snel weer inslikte. Als hij
daar nog eens over zou willen doorpraten, zou ik graag tijd
willen vrijmaken in de nacht van 26 op 27 maart 2016 tussen
02.00 en 03.00 uur.
De voorzitter:
Dit is uitlokking.
De heer Geurts (CDA):
Deze uitnodiging neem ik graag aan.

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-28

De voorzitter:
Ik heb de indruk dat dit een heel kort overleg wordt.
Van Dam:
Voorzitter. Ik kom bij de moties. Ik hoop dat die op een wel
bestaand uur te bespreken zijn.
De motie-Van Gerven op stuk nr. 104 gaat over de NVWA.
Ik heb in mijn brief aangeven dat ik twee acties zal ondernemen: het doorlichten van de efficiency en het herijken van
het opdrachtenpakket. Ik informeer de Kamer daarover bij
de voortgangsrapportage. Ik neem eventueel aanvullende
maatregelen bij de Voorjaarsnota. In deze motie wordt
daarop vooruitgelopen. Daarom moet ik haar ontraden.
De voorzitter:
De heer Van Gerven heeft een opmerking.
De heer Van Gerven (SP):
De staatssecretaris doet nog onderzoek. Is hij bereid om de
motie toch welwillend in overweging te nemen? De conclusie zou kunnen zijn dat de trend gekeerd moet worden.
Van Dam:
Ik houd vast aan wat ik daarover geschreven heb. Ik doe
het met het budgettaire kader dat de Kamer bij herhaling
heeft vastgesteld. Binnen dat budgettaire kader constateer
ik spanningen tussen de ambities en de budgetten. Ik heb
gezegd welke acties ik in gang zet: het doorlichten van de
efficiency van de NVWA en het herijken van het opdrachtenpakket. Dat zullen wij moeten doen als budgetten krapper
worden en ambities hoger, want dat gaat op enig moment
niet uit. Daarom zet ik die twee acties in gang.
De voorzitter:
De staatssecretaris ontraadt de motie op stuk nr. 104.
Van Dam:
De motie op stuk nr. 105 moet ik eveneens ontraden. Het
gaat om belastingvoordeel voor groenspaarders waar het
proefdiervrije innovaties betreft. Dat is het domein van de
staatssecretaris van Financiën. U zou de motie dus aan hem
moeten voorleggen. Daarnaast is in de voortgangsrapportage aangegeven dat over de oprichting van een fonds
overleg zal plaatsvinden met de betrokken stakeholders.
Op voorwaarde dat publiek-private partijen bereid zijn om
financiële middelen toe te zeggen, zijn de aanloopkosten
van het fonds voor rekening van EZ.
De motie op stuk nr. 106 grijpt terug op het debat dat wij
hebben gevoerd. De heer Van Gerven heeft gezegd dat de
EHS blijkt te zijn gekrompen op basis van de zevende
voortgangsrapportage. Ik heb gezegd dat er andere feiten
tegenover staan en dat ik met de provincie in gesprek zal
gaan om te komen tot eenduidige definities. Het eerste
verzoek in de motie, ervoor zorg te dragen dat de hoeveelheid natuurgrond niet afneemt maar toeneemt, onderschrijf
ik. Dat is ondersteuning van beleid. De motie vraagt echter
ook om een jaarlijkse planning voor te leggen aan de Kamer.
Dat verhoudt zich niet met de decentralisatie die wij zijn

Tweede Kamer

overeengekomen. De Kamer krijgt wel ieder jaar een
voortgangsrapportage en kan de voortgang dus volgen. Ik
ontraad de motie.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 106 wordt ontraden. Dat leidt tot een
vraag van de heer Van Gerven.
De heer Van Gerven (SP):
Ik had met de staatssecretaris een debat over de cijfers. Het
is de zevende voortgangsrapportage. Wij hebben altijd die
meetlat gehanteerd. Op basis van de bestaande meetlat
constateren wij een achteruitgang. De provincie zegt dat
het niet klopt. Dat schept verwarring. Dan wordt het wellesnietes. De discussie moet maar gevoerd worden. Is de
staatssecretaris bereid om wat wij altijd als norm hebben
gehanteerd als uitgangspunt te nemen, zodat wij het goed
kunnen monitoren? Als wij weer met nieuwe parameters
en maatstaven gaan werken, duurt het tien jaar voordat wij
een beetje zicht hebben op hoe zich dat ontwikkelt. Dat is
niet wenselijk.
Van Dam:
Dit hebben wij in eerste termijn uitgebreid besproken. Ik
heb toen gezegd dat ik de Kamer in de loop van het komend
jaar zal informeren en dat wij met de provincie in gesprek
gaan om te komen tot eenduidige definities, zodat het voor
de Kamer goed vergelijkbaar is.
De voorzitter:
Het advies bij de motie op stuk nr. 106 blijft ontraden.
Van Dam:
De motie op stuk nr. 107 gaat over antibioticagebruik.
Samen met de minister van VWS zet ik mij in voor het verder terugdringen van antibiotica in de veehouderij, maar
ik vind het voorschrijven van het gebruik van bepaalde
kippenrassen te ver gaan. Ik ga niet op de stoel van de
ondernemer zitten. Hij moet zelf bepalen hoe hij zijn
bedrijfsvoering wil inrichten om dat soort resultaten te
boeken. Wij zijn samen met de sector al aan de slag, bijvoorbeeld met de inzet op andere kippenrassen. Neem het project de Kip van Morgen. Op basis van deze overweging
ontraad ik ook deze motie.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 107 wordt ontraden.
Van Dam:
Dan kom ik bij de motie-Lodders op stuk nr. 108 over de
nieuwe techniek in de precisielandbouw. Ik heb in eerste
termijn gezegd dat ik zal inzetten op innovatie en verduurzaming. Wet- en regelgeving moeten daarvoor ruimte bieden en mogen dergelijke ontwikkelingen niet tegenwerken.
Nieuwe technieken in de precisielandbouw zijn daar een
goed voorbeeld van. Innovatie kan bijdragen aan verduurzaming. Onderzoek naar belemmeringen in het kader van
wet- en regelgeving is daarom belangrijk. Ik zie de motie

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-29

als ondersteuning van beleid en laat het aan het oordeel
aan de Kamer.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 108: oordeel Kamer. En de motie op
stuk nr. 109?
Van Dam:
Dan kom ik op de motie-Lodders op stuk nr. 109 over het
gemeenschappelijk landbouwbeleid. Ik heb in eerste termijn
al gezegd dat ik tijdens het Nederlands voorzitterschap een
aanzet wil geven voor een discussie over de toekomst van
het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Ik heb ook gezegd
dat op Europees niveau al een evaluatie is voorzien van de
vergroeningsmaatregelen. Ik wil die discussie uiteraard
graag samen met de Kamer voorbespreken en haar daarbij
betrekken, evenals de sector, dus ik zie de motie als
ondersteuning van beleid. Ik ben dan ook van plan om de
Kamer voor 1 maart te informeren over mijn inzet, zodat
we voldoende tijd hebben om dat debat met elkaar te voeren.
De voorzitter:
Mitsdien oordeel Kamer?
Van Dam:
Oordeel Kamer, voorzitter.
Dan kom ik op motie-Lodders/Geurts op stuk nr. 110 over
de elektronische monitoring van de luchtwassers. Daarover
heb ik eerder al vragen beantwoord van mevrouw Lodders.
Goed functionerende luchtwassers zijn van groot belang
om de uitstoot van ammoniak te beperken. Controles hebben laten zien dat de verplichting niet goed wordt nageleefd.
Dat heeft niet alleen negatieve gevolgen voor het milieu,
maar ook voor de economische ontwikkelingsruimte binnen
de PAS. Andere boeren kunnen er het slachtoffer van zijn
als die ontwikkelingsruimte negatief wordt beïnvloed. De
staatssecretaris van I en M heeft de Kamer al laten weten
dat zij niet tot uitstel wil overgaan. Een belangrijk argument
is dat het niet eerlijk zou zijn tegenover de boeren die
vooruit hebben gekeken naar de komende regelgeving en
al investeringen hebben gedaan, dat herhaal ik ook maar
even tegenover deze woordvoerders. Je hebt geen level
playing field als je die regelgeving op het laatste moment
uit zou stellen. Daarom ontraad ik die motie.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik had al een klein vermoeden dat het deze kant op zou
gaan, maar ik vind het jammer dat de staatssecretaris het
argument noemt dat de mensen die deze investering al
hebben gedaan, dan gestraft zouden worden. Het is een
verzoek dat breed door de sector wordt gedaan aan de
overheid. Ik heb bij de schriftelijke vragen ook gevraagd
wat dan wel kan om die sector een beetje tegemoet te
komen. Er zijn initiatieven geweest van diverse partijen. Ik
heb zelf ook een aantal voorstellen gedaan, maar keer op
keer hoort de sector nee.

Van Dam:
Ik ben er sowieso voor om met elkaar te debatteren over
de vraag of we iets invoeren en om het dan ook te doen als
een Kamermeerderheid erachter staat. We moeten niet als
de deadline nadert en nog niet iedereen aan de nieuwe
verplichting heeft voldaan, gaan debatteren of we die
invoeringsdatum wel moeten laten doorgaan. Daarmee
creëer je ook onzekerheid voor ondernemers. Dan hebben
sommigen die investering al gedaan en anderen niet en die
beloon je op dat moment. Ik vind dat dit argument van
belang is voor de Kamer om mee te wegen. Er zijn ook
ondernemers die zien dat er nieuwe verplichtingen aankomen en die daarvoor investeringen doen. Laten we wel
wezen, de prijzen van de investeringen die gedaan moeten
worden, zijn in de loop van de tijd gelukkig fors gedaald.
Die ondernemers die vooruitkijken en die investeringen
doen, moeten er niet het slachtoffer van worden dat wij
vlak voor de deadline opnieuw de discussie voeren. Je moet
de discussie voeren op het moment dat je iets invoert. Als
een Kamermeerderheid dat beslist, vind ik het ook goed
om daarachter te blijven staan, omdat je niet onzekerheid
moet creëren voor ondernemers.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 110 blijft ontraden.
Van Dam:
De motie-Geurts op stuk nr. 111 vraagt om in het kader van
het actieprogramma Nitraatrichtlijn met voorstellen te
komen ter versimpeling van de mestwetgeving. Hij noemt
daarbij ook mineralenconcentraat als kunstmestvervanger.
In eerste termijn heb ik al gezegd dat ik mij daarvoor wil
inzetten. Vereenvoudiging van de regelgeving is het
komende halfjaar een van de prioriteiten van het Nederlandse voorzitterschap, ook op mijn domein. Dat geldt
eveneens voor de Europese regelgeving op het gebied van
nitraat, dus ik zie deze motie als ondersteuning van beleid
en ik laat het oordeel over aan de Kamer.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 111 is oordeel Kamer. En de motie op
stuk nr. 112?
Van Dam:
De motie-Geurts/Dijkgraaf op stuk nr. 112 gaat over het
groenonderwijs. Ik heb in eerste termijn gezegd dat de
strategische ontwikkelagenda voor het groenonderwijs van
2015 tot 2025 van belang is. De vernieuwing die daarin zit,
moet leiden tot structuurverbeteringen waarmee ook de
taakstelling van 33 miljoen vanaf 2016 kan worden ingevuld.
Om die reden en ook vanwege het feit dat deze motie budgettaire consequenties heeft die niet worden gedekt, ontraad ik deze motie.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 112 wordt ontraden.
Van Dam:
De motie op stuk nr. 113 gaat over een convenant over het
stoppen met de verkoop van vlees onder de kostprijs en

Tweede Kamer

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-30

vraagt om intussen te werken aan een wettelijk verbod als
over één jaar nog steeds kiloknallers verkocht worden. In
eerste termijn heb ik aangegeven dat ik zeer bereid ben om
het gesprek met de sector aan te gaan en dat ik daarmee
samen wil optrekken, maar ik heb ook gezegd dat een wettelijk verbod op het verkopen van vlees onder de kostprijs
niet zal leiden tot het door de indieners gewenste effect. Je
hebt namelijk geen garantie dat het geld dat de supermarkt
extra moet vragen voor vlees, uiteindelijk bij de boer
terechtkomt. Als samenwerking tot onvoldoende resultaat
leidt, ben ik altijd bereid om te bekijken of er ook andere
instrumenten kunnen worden bedacht, maar ik heb volgens
mij al in mijn eerste termijn uitdrukkelijk aangegeven dat
ik niet denk dat dit instrument zal leiden tot het effect dat
wordt beoogd. Ik ontraad daarom deze motie.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 113 wordt ontraden.
Van Dam:
De motie op stuk nr. 114 vraagt om voorwaarden van het
volledige subsidie- en garantstellingsinstrumentarium voor
stalsystemen dierenwelzijnseisen toe te voegen die vergelijkbaar zijn met minimaal één ster Beter Leven. Ik wil hierbij
zeggen dat duurzame veestallen worden gestimuleerd door
fiscale regelingen en door de garantstelling Landbouw Plus
op basis van de Maatlat Duurzame Veehouderij. Er zijn geen
subsidieregelingen meer voor duurzame stallen. Om aan
deze maatlat te kunnen voldoen, moeten ondernemers voor
verschillende maatschappelijke thema's voldoende punten
scoren door extra investeringsmaatregelen te nemen ten
opzichte van de wettelijke eisen. Naast om dierenwelzijn,
dat hier dus een integraal onderdeel van uitmaakt, gaat het
daarbij om ammoniak, fijnstof, energie, brandveiligheid,
diergezondheid en de inpassing in het landelijke gebied.
De mate waarin veehouders kunnen produceren voor het
Beter Levenkeurmerk is afhankelijk van de marktvraag van
de retailers en consumenten in Nederland en het buitenland.
De markt voor producten met een Beter Levenkeurmerk
groeit, maar is nog niet van dien omvang dat alle veehouders voor dit marktsegment kunnen produceren. De huidige
regelingen stimuleren investeringen in integraal duurzame
stallen, ongeacht het marktsegment waarvoor veehouders
produceren. Ik benadruk nogmaals dat dierwelzijn al een
integraal onderdeel is van het zogeheten puntensysteem
waaraan investeringen moeten voldoen om in aanmerking
te komen voor de ondersteuningsmaatregelen die ik
noemde. Daarom ontraad ik deze motie.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 114 wordt ontraden.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Als een ondernemer heel veel investeert op het gebied van
emissiereductie en andere milieumaatregelen, kan hij lager
scoren op dierwelzijn. De Partij van de Arbeid wil dat dierwelzijn op minimaal één ster Beter Leven wordt gegarandeerd. Daarmee helpen wij de staatssecretaris, die vanuit
het regeerakkoord namelijk de opdracht heeft gekregen om
bij te dragen aan een beter dierwelzijn. Dit zou voor de
staatssecretaris dus een hulpmiddel zijn om op zijn minst

Tweede Kamer

aan de uitvoering van het regeerakkoord tegemoet te
komen.
Van Dam:
De veronderstelling van mevrouw Dikkers is dat men, als
men maar in andere onderdelen investeert, niets hoeft te
doen aan dierwelzijn. Dat is niet zo. Dat maakt een integraal
onderdeel uit van het systeem daarachter. We kunnen hier
natuurlijk altijd op een later moment verder over spreken,
maar ik kan niet tegemoetkomen aan wat mevrouw Dikkers
in deze motie vraagt.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 114 blijft ontraden.
Van Dam:
De motie op stuk nr. 115 gaat over het natuurvrijwilligerswerk. Ik heb al opgemerkt dat ik groot belang hecht aan de
bijdrage van vrijwilligers. Ik ben daarover al in gesprek met
de provincies en zal deze gesprekken ook voortzetten. Deze
motie is daarom ondersteuning van het beleid, dus ik laat
het oordeel aan de Kamer.
De voorzitter:
Motie op stuk nr. 115: oordeel Kamer.
Van Dam:
De motie op stuk nr. 116 verzoekt de regering deze boodschap schriftelijk aan de Europese commissarissen Timmermans en Vella door te geven. Ik ga ervan uit dat met "deze
boodschap" wordt bedoeld wat daar in de motie boven
staat: van mening dat ook Nederland de Vogel- en Habitatrichtlijnen in hun huidige vorm wil behouden en verbeteringen wil in de implementatie. Zo geformuleerd is het
ondersteuning van het beleid. De inzet is namelijk om verbeteringen te realiseren van de implementatie van de Vogelen Habitatrichtlijnen in hun huidige vorm. Ik heb in eerste
termijn echter ook aangegeven dat ik eventuele wijzigingen
niet uitsluit als die nodig zijn voor verbeteringen. Gelet op
het debat, weet ik niet zeker of dit is wat de heer Leenders
bedoelde met zijn motie.
De voorzitter:
Maar dat kan de heer Leenders toelichten.
De heer Leenders (PvdA):
Dat kan ik absoluut toelichten. Ik heb het niet alleen over
de doelen van de richtlijnen maar ook de richtlijnen zelf,
inclusief alle artikelen — dat zijn er, geloof ik, 19 en 24 —
en wijzigingen. De flexibiliteit die gewenst wordt en die wij
volledig ondersteunen, moet gezocht worden in de implementatie van de richtlijnen.
Van Dam:
Dan moet het scherp. Bedoelt de heer Leenders te zeggen
— wat hier niet staat — dat de richtlijn niet gewijzigd mag
worden? Daarover hebben we een debat gehad. Hij weet
dat dit niet mijn opstelling is. Dan ontraad ik de motie. Het

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-31

leek even alsof hij vroeg of we onze inzet willen communiceren aan de Europese Commissie. Dat wil ik natuurlijk
best. Als hij bedoelt dat de richtlijn niet gewijzigd mag
worden, dan moet ik de motie ontraden. Dat debat hebben
we in de eerste termijn al met elkaar gevoerd.
De voorzitter:
De interpretatie is dus dat in de motie wordt gevraagd om
de richtlijn in geen enkel opzicht te wijzigen. In dat geval
ontraadt de staatssecretaris de motie.
De heer Leenders (PvdA):
Ik geloof dat ik het ook zo begrepen heb.
De voorzitter:
Dat betekent dus dat de motie op stuk nr. 116 wordt ontraden.
Van Dam:
Dan kom ik op de motie-Graus op stuk nr. 117, over het
"Stable Safe"-systeem. Het is aan de initiatiefnemers om
het systeem praktijkrijp te maken, ook wat de haal- en
faalbaarheid betreft. Ik ben wel bereid om daar waar dat
nodig is, te faciliteren, maar ik ben niet bereid om het
onderzoek over te nemen en daarom ontraad ik de motie.
In de motie-Graus/Dijkgraaf op stuk nr. 118 wordt verzocht
om de concurrentiepositie van onze boeren, tuinders en
vissers te borgen en te zorgen voor een betere ketenstructuur. Ik zet me in voor een versterking van de concurrentiepositie van de agrosector, maar ik kan die niet borgen. De
eerste verantwoordelijkheid ligt bij het bedrijfsleven zelf.
Ik heb in de eerste termijn mijn visie gegeven op de ketensamenwerking. Ook hierbij ligt de eerste verantwoordelijkheid bij de ketenpartijen. Een zorgplicht of resultaatsverplichting voor de overheid gaat mij te ver. Om die reden
ontraad ik de motie.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 118 wordt ontraden. Dat is aanleiding
voor de heer Graus om een vraag te stellen of een toelichting te geven.
De heer Graus (PVV):
Het ging even heel snel. Mijn vraag gaat over de motie op
stuk nr. 117. Er is een stalbrandpreventieplan gekomen.
Daar heeft het ministerie van Economische Zaken aan
meegeholpen. Brandweer, LTO en verzekeringsmaatschappijen, iedereen is hierbij betrokken geweest. Men wil graag
dat er ergens een plek komt waar men een en ander kan
installeren en dat het ministerie van EZ dit coördineert. Dat
kan een boerenbedrijf zijn. Een boerderij wil er graag aan
meewerken. Iemand moet dit regisseren. Ik wil graag dat
het ministerie van Economische Zaken dat doet. Het heeft
ook het hele stalbrandpreventieplan geregisseerd. Daarom
moet de motie in ieder geval niet ontraden worden.

Tweede Kamer

De voorzitter:
Geeft dit de staatssecretaris aanleiding tot het bijstellen
van zijn oordeel over de motie op stuk nr. 117?
De heer Graus (PVV):
Ik vraag geen financiële bijdrage van het ministerie.
De voorzitter:
Dat snap ik. Dat is helder.
Van Dam:
Ik wil het even scherp krijgen. Ik heb aangegeven dat ik het
onderzoek niet wil overnemen. Dat is eigenlijk wat in de
motie wordt gevraagd. Er wordt gevraagd om middels een
proefopstelling te onderzoeken. Ik heb al gezegd dat ik
bereid ben om daar waar nodig een onderzoek te faciliteren,
als dat is wat de heer Graus bedoelt. Maar dan moeten de
initiatiefnemers zelf het onderzoek doen en het zelf financieren. Dat is niet onze verantwoordelijkheid. Dit spreekt echter
niet zo duidelijk uit de motie.
De voorzitter:
Mag ik een voorzet doen? Kan de interpretatie zijn: verzoekt
de regering de haal- en faalbaarheid van het "Stable Safe"systeem middels een proefopstelling zo nodig te faciliteren,
met medewerking enzovoorts? Is dat wat u bedoelt, mijnheer Graus?
De heer Graus (PVV):
Mijnheer de voorzitter, ik heb geen amendement ingediend
waarvoor ik een bepaalde dekking moet vinden. Ik heb
alleen maar gezegd dat ik wil dat EZ toeziet op die haal- en
faalbaarheid. Dat moet het ministerie doen. De brandweer
is er enthousiast over, maar ik wil dat iemand van het
ministerie hier ook op toeziet. Het moet geregisseerd worden door het ministerie. Het gaat om miljoenen dieren die
omkomen bij branden en om ellende bij boeren.
De voorzitter:
Het punt is dat in de motie staat dat de regering onderzoekt.
Als ik u goed begrijp — dat is de interpretatie die de
staatssecretaris er nu aan geeft — vraagt u ook om een en
ander zo nodig te faciliteren, door erop toe te zien of wat
dan ook. Is dat de goede interpretatie?
De heer Graus (PVV):
Er zijn boeren genoeg. Zij hebben zelf een bedrijf tot hun
beschikking met die proefopstelling, daar gaat het niet om.
Het gaat erom dat de regering het onderzoekt. Ik wil dat de
regering het onderzoekt en niemand anders. Het moet
objectief gebeuren. Er moet iemand van EZ bij betrokken
zijn. Dat kun je niet zomaar aan die partijen overlaten.
De voorzitter:
Het is dan de vraag aan de staatssecretaris of dit tot een
wijziging van zijn oordeel leidt over de motie op stuk nr.
117.

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-32

Van Dam:
Ik heb nog niet de indruk dat wij elkaar precies begrijpen.
Ongetwijfeld kunnen wij daar komen. Wij hebben de
bereidheid om te faciliteren, maar dat is echt iets anders.
Wij nemen als EZ echter geen verantwoordelijkheid voor
de haal- en faalbaarheid van dit systeem. Het wordt mij uit
de motie en uit de interruptie van de heer Graus nog steeds
niet helemaal duidelijk of hij ons niet een te grote rol toedicht. Het gaat uiteindelijk om een initiatief uit de markt.
De initiatiefnemers moeten daar zelf verantwoordelijkheid
voor nemen. Wij willen faciliteren, maar dat is het dan ook.
De voorzitter:
Wij hadden afgesproken, mijnheer Graus, om bij een motie
een keer een verduidelijking of verheldering te vragen.
Misschien is het handig om in de aanloop naar de stemming
hierover nog een keer met betrokkenen te overleggen.
De heer Graus (PVV):
Over de motie op stuk nr. 118 zal ik niets meer vragen, maar
dit is echt superbelangrijk. Er wordt een proefopstelling
gemaakt en de brandweer in Nederland is enthousiast. De
specialist op het gebied van stalbranden heb ik al hier
gehad, evenals de onderzoekers. Het gaat er nu om dat EZ
moet bepalen of dat systeem deugt. Het kan niet zo zijn dat
de onderzoekers dat moeten doen. Er moet toch iemand
van het ministerie van EZ op toezien?
Van Dam:
Nee, de initiatiefnemer moet daar onderzoek naar doen.
Als dat onderzoek resultaten oplevert waarmee wij iets
moeten, zal dat bekeken worden. Dat is iets anders dan wat
de heer Graus mij vraagt.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 117 blijft in deze redactie ontraden. De
motie op stuk nr. 118 wordt ontraden. Dat brengt ons bij
de motie op stuk nr. 119.
Van Dam:
Die motie moet ik helaas ook ontraden, want dat is de eerste
verantwoordelijkheid van de minister van Veiligheid en
Justitie. De wijze en omvang van inzet van menskracht en
andere middelen is aan de politie en daar ligt de verantwoordelijkheid.
De heer Graus (PVV):
Dit is feitelijk onjuist. Staatsbosbeheer valt onder het
ministerie van EZ en het gaat hier om boswachters. Het
gaat ook om natuurmonumenten en daarmee heeft Veiligheid en Justitie helemaal niets van doen. Sterker nog, als
je het bij dat ministerie vraagt, zeggen ze dat je bij EZ moet
zijn. Dan krijg je het kastje en de muur en daarin heb ik geen
zin 's avonds om tien voor elf.
De voorzitter:
Dat is niet de bedoeling.

Tweede Kamer

De heer Graus (PVV):
Er wordt publiek geld, belastinggeld, uitgegeven aan dure
jeeps. Laat ze op paarden gaan rijden; dat doen ze in Canada
ook, met veel meer resultaat. Ze mogen nog een paar jeeps
houden, maar ze moeten ook met paarden en speurhonden
gaan werken. Ik vraag om de inzet van speurhonden en
paarden. Niemand kan daar toch op tegen zijn als je daarmee de pakkans vergroot?
De voorzitter:
Budgetneutraal zegt u. Geeft dit aanleiding voor de staatssecretaris om het oordeel bij te stellen?
Van Dam:
Ik ben altijd van mening dat we de inzet van middelen bij
de professionals moeten laten liggen. Als zij verzoeken om
de inzet van speurhonden en paarden, zal de regering daar
uiteraard gewillig naar kijken.
De voorzitter:
Dat is helder. In deze vorm blijft de motie op stuk nr. 119
ontraden. De motie op stuk nr. 120?
Van Dam:
De motie op stuk nr. 120 moet ik ook ontraden. Het gaat
hier om de eerste verantwoordelijkheid van de minister van
V en J, het aansluiten op het communicatiesysteem van de
politie. Ook hiervoor geldt dat de inzet van middelen aan
de politie is.
De heer Graus (PVV):
Ik ga regelmatig mee met groene boa's. Die jongens knijpen
'm. In Brabant sturen ze zelfs zwaarbewapende arrestatieteams achter stropers aan. Die groene boa's krijgen overal
een grote muil en ze krijgen van alles naar hun hoofd
gegooid. Zij hebben niets en willen alleen maar een communicatiesysteem zodat zij de politie direct kunnen oproepen. Daar kan toch niemand tegen zijn? Je kunt die mensen
toch niet aan hun lot overlaten, met die verhuftering van
de maatschappij?
De voorzitter:
Geeft deze overweging nog aanleiding tot herziening van
het oordeel?
Van Dam:
Nee. Ik herhaal wat ik ook bij de vorige motie heb gezegd.
Als de professionals aangeven dat ze bepaalde middelen
wenselijk vinden, zal de regering daar altijd naar kijken.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 120 blijft ontraden. Gaat u verder met
de motie op stuk nr. 122.
Van Dam:
De motie op stuk nr. 122 gaat over een lager btw-tarief op
diergeneeskundige zorg, omdat een groeiend aantal dierei-

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-33

genaren de kosten niet meer kan dragen. De heer Graus
vraagt mij wederom iets waar ik niet over ga, want dit
betreft primair belastingen, dus daar gaat de staatssecretaris
van Financiën over. Ik merk daarbij op dat ik gezien heb dat
op gemeentelijk niveau in bijvoorbeeld Amsterdam initiatieven worden genomen waarbij mensen die een bepaald
minimumniveau van inkomen hebben, een tegemoetkoming
krijgen in de veterinaire kosten. Dat laat zien dat ook
gemeenten mogelijkheden hebben om mensen daarin te
ondersteunen.
De voorzitter:
De dekking zou hierin dan ook aangegeven moeten zijn,
denk ik.
De heer Graus (PVV):
Nee, dan hebt u niet opgelet, mijnheer de voorzitter. Dat
heb ik toen ik de motie indiende al gezegd. Ik vraag de
regering om dit te onderzoeken en ik heb gezegd waar de
dekking vandaan kan komen. Ik vraag het aan de regering.
Ik heb één medewerker, die daar met een sneeuwwit gezicht
achterin de zaal zit. Moet ik dan opboksen tegen al die
ministeries met honderden ambtenaren? Dat kan toch niet!
Ik vraag de regering dus ook af en toe om zelf iets te
onderzoeken. Dat redden wij echt niet met ons tweeën. Ik
vraag de regering om dit te onderzoeken. Waarom moet
veterinaire noodhulp zwaar belast zijn? Nogmaals, ik zit
niet in de regering. Ik vraag het de regering, waar de
staatssecretaris deel van uitmaakt; ik niet. Ik moet het hem
dus wel verzoeken.

De voorzitter:
Op verzoek van de heer Graus stel ik voor, zijn motie (34300XIII, nr. 123) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
Van Dam:
In zijn motie op stuk nr. 124 verzoekt de heer Graus de
regering om enkel irreversibele bedwelming toe te staan
voorafgaand aan de slacht. Daarover kan ik een paar dingen
zeggen. Ten eerste beschrijft de Europese verordening
inzake de bescherming van dieren tijdens het doden een
aantal toegelaten bedwelmingsmethoden. Een aantal van
deze toegestane bedwelmingsmethoden zijn in principe
reversibel. De meerfasegasbedwelming bij pluimvee en de
badbedwelming bij varkens worden uitgefaseerd. Ten
tweede gaat het om zowel de reguliere als de rituele slacht.
In het debat heeft de heer Graus heel duidelijk aangegeven
dat hij hierin geen onderscheid wil maken, maar als ik zou
doen wat hij mij in de motie vraagt, kom ik daarmee de
facto tot een verbod op de onbedwelmde rituele slacht. Ik
heb eerder gezegd dat de Eerste Kamer daarover op principiële gronden een ander besluit heeft genomen. Gegeven
het kader dat de Eerste Kamer gegeven heeft, kan ik geen
gehoor geven aan deze motie, omdat dat strijdig zou zijn
met het principiële oordeel van de Eerste Kamer. Ik wijs de
heer Graus er ook op dat er een groep islamitische consumenten is die geen vlees koopt van dieren die geslacht zijn
na een irreversibele bedwelming. Als je enkel irreversibele
bedwelming zou toestaan, zou dit kunnen leiden tot meer
onbedwelmd geslachte dieren. Als je de uitzondering zou
handhaven voor de onbedwelmde rituele slacht, zou het
dus leiden tot meer onbedwelmde slacht.

De voorzitter:
Leidt dit tot een aangepast oordeel van de staatssecretaris?
Van Dam:
Nee. Op zich stel ik uw assistentie op prijs, voorzitter, maar
ik had de dekking niet als argument genoemd bij deze
motie. Ik dacht dat de argumenten die ik gaf, voldoende
waren, maar u hebt natuurlijk gelijk dat de dekking ook een
argument had kunnen zijn. Daarover wilde ik het debat
echter niet laten gaan.
De voorzitter:
Dat is helder. De motie op stuk nr. 122 blijft ontraden. We
gaan verder met de volgende motie.
Van Dam:
De motie-Graus op stuk nr. 123 gaat over de inzet van
warmtecamera's. Mijnheer Graus, let u even op, want ik ga
iets positiefs zeggen. Ik heb in eerste termijn toegezegd dat
ik in overleg zal treden met de NVWA en andere opsporingsdiensten om te bezien of men behoefte heeft aan het
gebruik van warmtecamera's en of dit toegevoegde waarde
kan hebben. Het lijkt mij goed om dat gesprek af te wachten.
Ik verzoek de heer Graus dan ook om zijn motie aan te
houden.
De heer Graus (PVV):
Ik houd de motie aan.

Tweede Kamer

De voorzitter:
De motie op stuk nr. 124 wordt dus ontraden. Dat is voor
de heer Graus aanleiding om een vraag te stellen.
De heer Graus (PVV):
Ik was daar al bang voor, maar ik blijf volhouden. Ik moet
ooit kunnen sterven met de gedachte dat ik er naar eer en
geweten alles aan heb gedaan. Het gaat mij niet om een
uitzondering. Ik wil gewoon dat dieren dood zijn voordat
ze worden opengereten of aangesneden. Het is dus wachten
op een andere samenstelling van de Tweede en Eerste
Kamer. Zo is het gewoon.
Ik heb nog een punt, en dat valt toch onder de punten van
orde. De mensen thuis kunnen het echt niet meer volgen.
Ik vraag hem om te onderzoeken of het btw-tarief veterinaire
noodhulp van 21% naar 6% kan. Ik vraag om een onderzoek
naar de mogelijkheden. Daar valt ook de financiële dekking
onder. Dat heb ik gezegd toen ik de motie voorlas. En nu
wordt er door de staatssecretaris of de voorzitter weer
begonnen over die dekking, terwijl ik daar nu juist naar
vraag. Ik wil dat dus toch even rechtgezet hebben.
De voorzitter:
Dat is correct. Die dekking laten we buiten beschouwing.
Die is ook niet door de staatssecretaris genoemd. Het is
terecht dat u dat zegt. Op basis van uw inbreng is gevraagd
of dat leidde tot herziening van het oordeel.

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-34

Van Dam:
Ik kan elk geval niet gehoor geven aan de oproep tot een
onderzoek naar verlaging van het btw-tarief. De heer Graus
zou dat kunnen bespreken met de staatssecretaris van
Financiën. Ik vermoed dat die tot hetzelfde oordeel komt,
maar dat is in elk geval het lid van het kabinet om dergelijke
vragen mee te bespreken.
De voorzitter:
Zullen we dan deze motie doorgeleiden naar de staatssecretaris van Financiën, zodat hij zijn oordeel kan geven?
De heer Graus (PVV):
Dat zou fijn zijn. Er werd echt duidelijk gezegd: ik zou de
motie anders ook vanwege de financiële dekking ontraden.
Daar is geen sprake van. Nogmaals, ik kan het echt nog 100
keer herhalen. Volgens mij ben ik wakker, en de rest niet
meer. In ieder geval welterusten allemaal!
De voorzitter:
Dit is een duidelijke visie, zal ik maar zeggen. De motie op
stuk nr. 124 wordt in ieder geval nog steeds ontraden. Dan
zijn we toe aan de motie op stuk nr. 125.

Van Dam:
Ik houd het bij wat ik gezegd heb. De Kamer ontvangt op
korte termijn twee rapporten. Dan is het volgens mij ook
een geschikt moment om het debat verder te voeren.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Ik wil deze motie aanhouden, maar ik ben echt nieuwsgierig
naar dat tweede rapport. Hoelang gaat dat duren? Ik begrijp
dat dat kennelijk niet binnen drie weken naar de Kamer kan
worden gestuurd. Misschien kan de staatssecretaris een
richting geven?
Van Dam:
Het ene rapport is van Milieu Centraal. Dat is klaar. Dat zal
op korte termijn, voorzien van een eerste reactie van de
staatssecretaris van I en M, naar de Kamer komen. Het is
in haar opdracht gemaakt. Het tweede rapport vergt een
iets langere tijd. Het is de verwachting dat dit rapport begin
volgend jaar richting de Kamer zal komen.
De voorzitter:
Op verzoek van mevrouw Koşer Kaya stel ik voor, haar
motie (34300-XIII, nr. 125) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.

Van Dam:
Dan hoeven we er nog maar iets meer dan 30!
De motie op stuk nr. 125 moet ik ontraden. Ik heb in eerste
termijn aangegeven dat de Kamer op korte termijn twee
rapporten ontvangt over de hoeveelheid en de effectiviteit
van keurmerken. Daarnaast wordt ook het gesprek gevoerd
met de Alliantie Verduurzaming Voedsel en andere betrokken partijen. Hun is gevraagd om met een betere ordening
te komen. De alliantiepartners werken hieraan. Het is geen
verantwoordelijkheid van de overheid. Het is een verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven om tot die verbeteringen te komen. Wij stimuleren bedrijven om dat te doen,
maar het is hun verantwoordelijkheid.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Ik begrijp dat er twee rapporten naar de Kamer komen. Op
welke termijn gebeurt dat?
Van Dam:
Een daarvan komt in elk geval op zeer korte termijn.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Als dat binnen nu en twee, drie weken plaatsvindt, zal ik de
motie aanhouden.
Van Dam:
Ik kijk even of het tweede rapport ook op die termijn al te
verwachten is. Nee, ik zie dat dat niet het geval is.

Van Dam:
In de motie op stuk nr. 126 wordt de regering verzocht, bij
de tussentijdse herziening van het GLB een meer transparante omgang met landbouwsubsidies tot de Europese
standaard te verheffen en de gegevens ook overzichtelijk
te presenteren. Ik heb in eerste termijn al aangegeven dat
ik de ambitie deel om transparantie te vergroten. Daarbij
wil ik wel binnen de kaders van de privacywetgeving
onderzoeken of en hoe ik de controlegegevens van de RVO,
de NVWA en de Europese Commissie openbaar zou kunnen
maken. Met die uitleg zie ik de motie als ondersteuning van
beleid. Daarmee kan ik het oordeel over de motie aan de
Kamer laat.
De voorzitter:
Ik zie dat de heer Geurts wil interrumperen. Wij hebben
afgesproken dat alleen de indiener …
De heer Geurts (CDA):
Dit is toch wel heel belangrijk. De heer Graus mocht ook
van alles. Dan mag ik dat ook.
De voorzitter:
De heer Graus heeft alleen geïnterrumpeerd over zijn eigen
moties.
De heer Geurts (CDA):
Ik wil toch graag weten hoe de staatssecretaris uitgebreide
documentdata ziet.

De voorzitter:
Een rapport voor de kerst en een rapport na de kerst. Is dat
een oplossing?

Tweede Kamer

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-35

De voorzitter:
Deze discussie hebben we voor een belangrijk deel gehad.
Ik denk niet dat we naar aanleiding van de moties de discussies opnieuw moeten openen. De standpunten zijn helder.
Het woord is aan de staatssecretaris.
Van Dam:
Ik zie het zoals ik het zojuist heb uitgelegd. Daarover ging
namelijk de discussie. Er wordt al het nodige openbaar
gemaakt. Ik heb gezegd dat ik wil onderzoeken of het
mogelijk is om ook de controlegegevens van RVO, NVWA
en de Europese Commissie openbaar te maken. Dat is wat
ik versta onder uitgebreide documentdata. Wij moeten
blijven binnen de kaders van de privacywetgeving. Dit
betekent dat je niet zomaar alles kunt publiceren. Het gaat
echt om de gegevens zoals ze nu worden gepubliceerd en
ook — daar ging het mevrouw Koşer Kaya ook om — om
het publiceren van de controlegegevens achteraf. Dat is
ook mijn inzet en daarom heb ik gezegd dat ik de motie als
ondersteuning van beleid zie.
De voorzitter:
Met die kanttekening wordt het oordeel over de motie op
stuk nr. 126 aan de Kamer gelaten.
Van Dam:
Dan kom ik op de motie-Koşer Kaya/Lodders op stuk nr.
127. Als de Kamer zegt dat we het voorbeeld van Eindhoven
moeten volgen, is zij bij mij meestal aan het goede adres.
Dat weet men en daarom zal het er ook wel in staan. Maar
het kabinet heeft voor deze regeerperiode al een aanpak
voor regeldruk aan de Kamer voorgelegd. Die aanpak heeft
een groot aantal actielijnen, waarover tweemaal per jaar
wordt gerapporteerd. Een van die actielijnen betreft de
maatwerktrajecten om concrete knelpunten op te lossen.
Er is ook maatwerk op het terrein van agro. Ik zie daarom
geen aanleiding om die aanpak nu aan te passen. Uiteraard
sta ik wel open voor het oplossen van concrete knelpunten
en ik houd mij aanbevolen voor relevante ontwikkelingen.
Het verzoek in de motie is eigenlijk, de aanpak die de regering nu heeft, om te gooien. Daarom moet ik deze motie
ontraden.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 127 in deze editie wordt ontraden.
Van Dam:
De motie-Koşer Kaya/Thieme op stuk nr. 128 gaat over het
voorkomen dat er voedsel met verboden stoffen of foutieve
etikettering op de Europese markt komt. Ik moet zeggen
dat meerdere woordvoerders in dit debat de neiging hebben
om moties in te dienen over zaken die niet direct onder mijn
verantwoordelijkheid vallen. Deze gaat toch echt echt primair de minister van VWS aan. Om die reden zou ik de
motie willen ontraden, maar de risicoanalyse en de risicoselectie waarover in de motie wordt gesproken, zijn in
principe onderdeel van het plan van aanpak. Ik geef
mevrouw Koşer Kaya daarom in overweging om de motie
aan te houden. Volgende week hebben wij het algemeen
overleg over de NVWA. Dan is de minister van VWS er ook

Tweede Kamer

bij. Dat zou een reden kunnen zijn om er volgende week
nog eens op terug te komen.
De voorzitter:
Geeft dit de indienster aanleiding om de motie aan te houden?
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Ik zal de motie aanhouden en na het debat opnieuw indienen, mocht dat nodig zijn.
De voorzitter:
Op verzoek van mevrouw Koşer Kaya stel ik voor, haar
motie (34300-XIII, nr. 128) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
Van Dam:
De motie-Koşer Kaya op stuk nr. 129 gaat over de zandsuppletie. Er is al veel onderzoek gedaan naar de effecten van
zandsuppletie voor de ecologie. I en M — Rijkswaterstaat
in dit geval — is verantwoordelijk voor een zorgvuldige
zandsuppletie en werkt aan innovatie, zoals de zandmotor.
Daarom moet ik deze motie ontraden.
De motie-Koşer Kaya op stuk nr. 130 gaat over één
beheerder voor het Waddengebied. Ook dat is niet mijn
verantwoordelijkheid. Ik vind het heel vriendelijk dat men
mij allerlei verantwoordelijkheden toedicht tijdens dit debat,
maar dit is de verantwoordelijkheid van de minister van I
en M. Er zijn zorgvuldige afspraken met de Waddenprovincies, het Rijk en de beheerders. Versnellen is niet behulpzaam in het proces en daarom ontraad ik deze motie.
De motie-Dik-Faber/Bruins op stuk nr. 131 gaat over het
gelijke financiële speelveld voor de Wageningen Universiteit. Ik heb al aangegeven dat wij een sterke groen onderwijskolom hebben, met de Wageningen Universiteit als
boegbeeld; een van de kenmerken van de gouden driehoek.
Met de Wageningen Universiteit ga ik in gesprek over de
condities en randvoorwaarden waarbinnen de kwalitatieve
en duurzame groei van de universiteit kan plaatsvinden.
De motie zoals die nu is geformuleerd, heeft direct budgettaire consequenties. Die zie ik niet gedekt in deze motie en
daarom ontraad ik deze motie.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik ben wel een beetje verbaasd, omdat ik niet zie waar de
motie financiële consequenties heeft. In de motie wordt
vooral gevraagd om vakinhoudlijke betrokkenheid vanuit
het eigen ministerie bij de Wageningen Universiteit. Ik zie
dus de financiële consequenties even niet.
Van Dam:
Als mevrouw Dik-Faber de motie reduceert tot het tweede
streepje, dan is die ondersteuning van beleid, maar in de
eerste overweging vraagt mevrouw Dik-Faber bij het eerste
streepje om een aanpassing van de financiering die nu
bestaat en die heeft budgettaire consequenties.

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-36

De voorzitter:
De motie op stuk nr. 131 blijft de staatssecretaris ontraden.
Wat doet hij met de motie op stuk nr. 132?

daarin de provincies eerder ondersteund en we blijven
graag in gesprek hierover, omdat we het doel sympathiek
vinden. Ik laat het oordeel over deze motie aan de Kamer.

Van Dam:
Voedselverspilling. In september van dit jaar zijn de
Sustainable Development Goals in New York vastgesteld.
Doel 12.3 zet in op een halvering van de voedselverspilling
in 2030. De Europese Commissie zet in op de implementatie
van dit doel binnen de EU. Ik wil geen stapeling van doelstellingen en geen verdere verscherping ervan en ontraad
daarom deze motie.

De voorzitter:
Motie op stuk nr. 133: oordeel Kamer. De motie op stuk nr.
133 leidt tot een vraag, en wel die naar de financiële dekking. Verzoekt de regering zich in te zetten voor een eerlijke
bekostiging van de traditionele schaapskuddes in Nederland.

De voorzitter:
De motie op stuk nr. 132 wordt ontraden.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Nu breekt mijn klomp, want nu laat deze staatssecretaris
het hele beleid van zijn ambtsvoorganger uit zijn handen
vallen! Zij was zeer gepassioneerd op het gebied van
voedselverspilling. Zij zat echt bij de Alliantie Verduurzaming Voedsel aan tafel en zei: wij moeten met elkaar stappen zetten, wij moeten naar een doel toewerken en dit is
het doel dat wij met elkaar willen gaan bereiken. Het is niet
gehaald, maar er was een stip op de horizon. Dat houdt alle
partijen bij elkaar en nu zegt deze staatssecretaris: ergens
in Europa is er een doel, de VN heeft een doel, dan gaan
wij in Nederland maar kijken wat we doen. Nederland moet
toch ook een eigen doel hebben, zodat we daar met elkaar
naartoe kunnen werken?
De voorzitter:
Geeft dit de staatssecretaris aanleiding tot heroverweging?
Van Dam:
Nee, voorzitter, behalve dat ik tegen mevrouw Dik-Faber
wil zeggen dat ik uiteraard ook de ambitie heb om daarmee
verder te gaan. We zullen die gesprekken vervolgen. Het
ligt in de rede om ons aan te sluiten bij de ambities die de
Europese Commissie stelt en om te bezien hoe ver we
kunnen komen. Ik zei dat het volgens mij niet zo veel zin
heeft als we allemaal eigen doelstellingen boven op elkaar
gaan stapelen. We kunnen beter gezamenlijk werken aan
de doelstellingen die internationaal zijn afgesproken. Dat
is wat mij betreft de inzet. Die doelstellingen zijn zeer
ambitieus, zeg ik ook tegen mevrouw Dik-Faber, en daarvoor
heeft ze mijn commitment net zoals ze dat van mijn voorgangster had.
De voorzitter:
Het oordeel over de motie op stuk nr. 132 blijft ontraden.
De motie op stuk nr. 133 over de schaapskuddes?
Van Dam:
Ik laat onderzoek doen naar de positie van de traditionele
schapenhouderij. Dat onderzoek wordt binnenkort afgerond,
en de uitkomsten daarvan wil ik bespreken met de provincies. De provincies en de terreinbeheerders zijn verantwoordelijk voor de afspraken met de schaapherders. Wij hebben

Tweede Kamer

Van Dam:
Sorry, ik hoorde mevrouw Lodders iets roepen uit de
bankjes. Ik zie dat zij een goede lijn heeft met de voorzitter?
De voorzitter:
Jazeker.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik heb een direct lijntje met de voorzitter en dat bevalt mij
erg goed op dit punt. Dit gaat om een gelijke bekostiging,
en die bereik je niet door gesprekken en ook niet door
sympathie uit te spreken. Het gaat om gelijke bekostiging
en ik wil graag de dekking van deze motie zien, want die
staat niet in de motie. Ik ga er dan ook vanuit dat de
staatssecretaris de motie om die reden moet ontraden.
Van Dam:
Nee, voorzitter, want zoals ik de motie lees, zal mevrouw
Lodders de dekking die zij zoekt, vinden op de provinciebegrotingen. De provincies zijn namelijk primair verantwoordelijk voor dit beleid. Van mij wordt gevraagd om mij in te
zetten voor een eerlijke bekostiging en samen met de provincies te bekijken hoe de economische positie van traditionele schaapskuddes kan worden verbeterd. Dat doe ik
graag. Ik ga dat gesprek graag aan.
De voorzitter:
Het oordeel over de motie op stuk nr. 133 blijft oordeel
Kamer. Dan de motie op stuk nr. 134.
Van Dam:
Die motie gaat over TTIP en valt primair onder de verantwoordelijkheid van de minister voor Buitenlandse Handel.
Alleen al om die reden moet ik die motie ontraden. Ik heb
ook al eerder gezegd dat het kabinet voorstander is van een
breed handelsakkoord en dat we daaraan randvoorwaarden
stellen zoals het niet tornen aan onze voedselveiligheid en
aan onze milieu- en dierenwelzijnsnormen. De vraag om
het handelsakkoord te beperken en dus niet langer voor
een breed handelsakkoord te zijn, is strijdig met de inzet
van het kabinet. Daarom moet ik deze motie ontraden.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 134 wordt ontraden. De motie op stuk
nr. 135.

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-37

Van Dam:
Dan kom ik bij de motie op stuk nr. 135 over waterkwaliteitsmaatregelen. Dat is een motie die natuurlijk eigenlijk op
het terrein ligt van de minister van I en M, bij wie deze motie
volgens mij ook eerder is ingediend. In overleg met de
minister van I en M wil ik hierover het gesprek met
Natuurmonumenten aangaan en op basis daarvan hetgeen
wordt verzocht nader overwegen. Op grond daarvan kunnen
wij het oordeel aan de Kamer laten.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 135 krijgt het oordeel Kamer. De motie
op stuk nr. 136.
Van Dam:
De motie op stuk nr. 136 is eigenlijk de heringediende motie
van mevrouw Dik-Faber over regionalisering. In mijn eerste
termijn heb aangegeven dat ik ruimte zie voor meer regionale teelt en ook afzet van eiwitgewassen, mede om de
afhankelijkheid van de import van eiwitgewassen te verminderen. Het kabinet steunt een aantal ontwikkelingen via het
topsectorenbeleid. Ik onderschrijf dan ook de richting van
de motie van mevrouw Dik-Faber. De motie roept specifiek
op tot een Europese strategie. Ik zou haar graag zo willen
duiden dat ik in samenspraak met de agrosector het voortouw neem voor een dergelijke strategische agenda en dat
ik tijdens het Europees voorzitterschap regionalisering op
de agenda zet, onder andere tijdens de Informele Raad. Met
die interpretatie laat ik het oordeel over deze motie graag
aan de Kamer.
De voorzitter:
Het oordeel over de motie op stuk nr. 136 is met de
gemaakte kanttekeningen aan de Kamer. De motie op stuk
nr. 137.
Van Dam:
De motie op stuk nr. 137 betreft contracten en voorwaarden.
Ik heb volgens mij uitgebreid aangegeven dat een dergelijk
systeem niet bijdraagt aan het doel, namelijk een betere
prijs voor de boer. Ik heb daarvoor ook geen wettelijke
basis, nog daargelaten dat dergelijke voorschriften op
gespannen voet staan met mededingingsregelgeving en
de regelgeving voor de interne markt. Ik moet deze motie
dus ontraden.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 137 wordt ontraden. De motie op stuk
nr. 138.
Van Dam:
De heren Grashoff en Leenders verzoeken in hun motie op
stuk nr. 138 om in het reeds aangekondigde plan van aanpak
weidevogels maatregelen op te nemen voor gerichte en
effectieve inzet van zowel de tweedepijlergelden als ook
gelden vanuit het vergroeningsdeel binnen de eerste pijler.
Het inzetten van geld vanuit de tweede pijler gebeurt al.
Daar zeg ik bij dat daarvoor de provincies natuurlijk verantwoordelijk zijn. Ik wil, zoals ik heb aangegeven in mijn brief,
de mogelijkheden onderzoeken, ook in het kader van het

Tweede Kamer

plan van aanpak. Nu al maatregelen toezeggen, vind ik
echter onverstandig. Dat loopt vooruit op dat onderzoek.
Ik verzoek de indieners om de motie aan te houden. Als zij
dat niet doen, moet ik de Kamer ontraden om er op dit
moment mee in te stemmen.
De voorzitter:
Geeft dit aanleiding voor de indiener om de motie aan te
houden?
De heer Grashoff (GroenLinks):
Dat is precies wat wij vragen, om in het reeds aangekondigde plan van aanpak maatregelen op te nemen. Dat is
dan toch precies wat de staatssecretaris nu zegt dat hij van
plan is om te gaan doen? Ik zie dus niet in waarom die motie
zou moeten worden ontraden.
Van Dam:
Ik heb gezegd dat de mogelijkheid al bestaat om middelen
uit de tweede pijler in te zetten. In het plan van aanpak ziet
u ook dat ik eerst nader onderzoek wil laten doen, ook naar
wat een gezonde populatie zou kunnen zijn en wat voor
instrumenten en aanpassingen daarvoor nodig zijn. Op
basis daarvan kunnen we beoordelen waar verdere intensivering nodig is. Ik wijs erop dat u ook al een amendement
heb liggen en dat ik heb aangegeven dat ik weidevogels
als een van de bestedingsdoelen zie voor de 30 miljoen die
we van Europa krijgen. Als dat allemaal wordt geaccordeerd, zijn er dus al middelen voorzien. Ik vind de motie op
dit moment voorbarig.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 138 in deze vorm blijft ontraden. De
motie op stuk nr. 139.
Van Dam:
De motie op stuk nr. 139 betreft de natuurbeheercontracten.
Het al dan niet verlengen van een beheersovereenkomst is
een bevoegdheid van de provincies. De contracten voor de
komende periode zijn al gesloten. Voor aanpassing op korte
termijn zijn daarom geen mogelijkheden. Ik wil wel onderzoeken of er behoefte is aan contracten met een langere
looptijd en in overleg met provincies en collectieven bekijken hoe hier mogelijk invulling aan te geven is. Als ik de
motie zo mag duiden, laat ik het oordeel erover aan de
Kamer. In haar huidige letterlijke vorm moet ik haar echter
ontraden. Ik kijk dus even naar de indieners.
De voorzitter:
Is de interpretatie van de staatssecretaris van dien aard dat
die voor de indieners acceptabel is?
De heer Grashoff (GroenLinks):
Ja, dat is wel acceptabel. Ik ben ook wel bereid om nog
even te bekijken of we tot een iets opener formulering
kunnen komen, als dat kan helpen.

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-38

De voorzitter:
Prima. De motie op stuk nr. 139 wordt mogelijk dus nog
iets aangepast. De staatssecretaris laat in principe het oordeel erover aan de Kamer.
Van Dam:
Over de motie op stuk nr. 140 heb ik zojuist al even gediscussieerd met de heer Dijkgraaf. Dit geldt volgens mij ook
voor de motie op stuk nr. 141 en die op stuk nr. 142. Ik heb
gezegd dat de Regeling gewasbeschermingsmiddelen
samen met de voorschriften uit de Algemene wet
bestuursrecht al mogelijkheden biedt om bij het vaststellen
van het boetebedrag de zwaarte van een overtreding mee
te wegen. Overtreders die worden beboet, kunnen zich daar
ook op beroepen. Deze motie is dus wat mij betreft overbodig, dus ik moet haar ontraden. Hetzelfde geldt voor de
motie op stuk nr. 141.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 140 en die op stuk nr. 141 worden
ontraden.
Van Dam:
De motie op stuk nr. 142 ziet op net iets anders. Daarin gaat
het eigenlijk over het opleggen van een waarschuwing of
een korting bij overtredingen. De Europese voorschriften
bieden niet meer ruimte dan in de huidige praktijk al wordt
toegepast. Een soepeler omgang met de regels leidt tot het
risico op kortingen van Europese gelden in verband met
non-conformiteit. Het lijkt mij dus niet verstandig om dat
te doen. Daarom moet ik deze motie ontraden.
Ik kom op de motie op stuk nr. 143 en de aanlandplicht. Ik
heb eerder al gezegd dat ik in principe geen mogelijkheden
zie om te komen tot uitstel, maar in de motie word ik verzocht om dit af te stemmen met andere Noordzeelidstaten.
Ik ben bereid om het voorstel dat hier is geformuleerd, te
bespreken met die lidstaten. Ik kan de Kamer toezeggen
haar over de resultaten van die besprekingen nader te
informeren. Ik zou de heer Dijkgraaf eigenlijk willen verzoeken om de motie zolang aan te houden. Als hij mij vraagt
om een resultaatverplichting, dan moet ik hem zeggen dat
ik daar op dit moment geen ruimte voor zie. Dat heb ik de
heer Dijkgraaf al eerder gezegd. Ik ben dus bereid om dat
gesprek aan te gaan en de Kamer over de resultaten ervan
te informeren, maar als de heer Dijkgraaf op dit moment
de motie met deze strekking in stemming brengt, dan moet
ik haar ontraden.
De voorzitter:
Leidt dit tot aanhouding van deze motie?
De heer Dijkgraaf (SGP):
Nee, voorzitter. Als de motie wordt aangenomen, dan zal
de staatssecretaris haar naar ik aanneem ook letterlijk uitvoeren. Ik moet constateren dat ik vier moties heb ingediend
en dat die ook zijn ontraden. Eigenlijk vind ik dat ook wel
plezierig, want als ze dan worden aangenomen, betekent
dat ook echt iets.

Tweede Kamer

Van Dam:
Ja, dan geldt altijd wat er letterlijk in het dictum staat. Dat
vergt dan ook afstemming met andere Noordzeelidstaten.
Ik heb de heer Dijkgraaf echter gezegd welke verwachtingen
hij daarbij moet hebben. De motie wordt in deze vorm dus
ontraden.
De motie op stuk nr. 144 gaat over een plan van aanpak
waarbij de NVWA dierenwelzijnsrisico's systematisch kan
gaan monitoren en registreren. In het verbeterplan van de
NVWA is reeds opgenomen dat risicoanalyses worden uitgevoerd en dat op basis daarvan ook het toezicht gerichter
wordt ingezet. Met het plan van aanpak van de NVWA
komen er ook betere registratiesystemen van de inspecties
en maatregelen, ook op het gebied van dierenwelzijn.
Eigenlijk laat ook de eerste risicobeoordeling van het bureau
daar de resultaten al van zien, want die zijn het gevolg van
die nieuwe aanpak. De motie is derhalve overbodig. Daarom
moet ik haar ontraden.
Mevrouw Thieme (PvdD):
In het rapport staat nu juist dat zo'n registratie en zulke
systemische controlemomenten nu ontbreken. Ik begrijp
dit dus even niet. Waarom zou het bureau, als dit er al zou
zijn, komen tot het advies om er betere systemen voor te
bedenken?
Van Dam:
Ik zei niet dat het er al is, maar ik zei dat de komst van die
systemen onderdeel is van het verbeterplan. Het bureau
zegt dat dit er moet komen, maar het komt er dus ook.
De voorzitter:
Geeft dit aanleiding tot herziening van het oordeel, staatssecretaris?
Van Dam:
Nee. Ik zei immers dat er al wordt gewerkt aan wat er in de
motie wordt gevraagd.
Mevrouw Thieme (PvdD):
Omdat de motie overbodig is, trek ik haar in.
De voorzitter:
Aangezien de motie-Thieme (34300-XIII, nr. 144) is ingetrokken, maakt zij geen onderwerp van beraadslaging meer uit.
Van Dam:
Ik kom op de motie op stuk nr. 145 waarin wordt gevraagd
om verbetering van de naleving op het verstrekken van
nestmateriaal bij zeugen en afleidingsmateriaal bij varkens
en om de NVWA extra te laten toezien op de naleving. Ik
zal met de varkenssector in gesprek gaan over een betere
naleving. De NVWA ziet reeds toe op de naleving, maar als
u vraagt om extra inzet, ook in de discussie die wij eerder
hebben gehad, leidt dat tot extra kosten voor de NVWA.
Op dit moment is het budget al niet toereikend voor de
gestelde ambities. Als u daar nog een ambitie aan toevoegt,
zult u daar ook budget voor moeten vinden. Met het huidige

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-39

budgettaire kader kan ik daar immers niet aan voldoen. Of,
als u geen budget toevoegt, zult u moeten aangeven waar
u elders het toezicht zou willen verminderen. Met die
overwegingen ontraad ik deze motie.

Mevrouw Thieme (PvdD):
Mijn vraag betreft de maatschappelijke kosten van de huidige vlees-, vis- en zuivelproductie en -consumptie. Betreft
het dan inderdaad deze vier producten?

Mevrouw Thieme (PvdD):
Daar heb ik op geanticipeerd, want ik heb een amendement
ingediend waarin ik de NVWA 10 miljoen extra wil geven
om het personeel weer op het oude niveau terug te brengen.

Van Dam:
Het gaat om externe kosten voor de voedselproductie. Dat
is nog meer, denk ik.

De voorzitter:
Geeft dat de staatssecretaris aanleiding tot herziening van
zijn advies?
Van Dam:
Nee, ik ontraad de motie in haar huidige vorm. Ik kan bij
mijn oordeel sowieso geen rekening houden met de wijze
waarop de Kamer over andere voorstellen van mevrouw
Thieme stemt. In de motie wordt gevraagd om een extra
inzet, maar er wordt niet aangegeven waar het geld vandaan
moet komen.
Ik kom op de motie op stuk nr. 146 waarin wordt gevraagd
om de maatschappelijke kosten van de huidige vlees-, visen zuivelproductie en -consumptie opnieuw te meten en te
verdisconteren in de kostprijs. In de reactie op het WRRadvies heeft het kabinet aangegeven dat true pricing wordt
verkend in overleg met het bedrijfsleven en maatschappelijke partijen, waarbij externe kosten ook inzichtelijk moeten
worden gemaakt om te zien hoe dit de transitie naar meer
duurzaamheid zou kunnen ondersteunen. Het gaat hierbij
niet om het in de prijs verdisconteren van externe kosten,
maar om door inzicht in de kosten de bedrijfsvoering te
kunnen aanpassen. In de motie wordt gevraagd om een en
ander te verdisconteren in de kostprijs en daarom moet ik
haar ontraden.
Mevrouw Thieme (PvdD):
En als ik dat laatste stukje, dus "en te verdisconteren in de
kostprijs", eruit haal, kan de staatssecretaris dan leven met
deze motie?
Van Dam:
Dan wordt het een beetje een overbodige motie. Ik heb
aangegeven wat het kabinet heeft gezegd in reactie op het
WRR-advies, namelijk dat true pricing wordt verkend met
als doel om de externe kosten inzichtelijk te maken. Als het
u alleen maar gaat om het inzichtelijk maken van de externe
kosten, dan heeft het kabinet u in zijn reactie op het WRRadvies al laten weten dat samen met het bedrijfsleven te
verkennen.
De voorzitter:
Leidt dit tot het intrekken van deze motie?

Ik kom op de motie op stuk nr. 147 waarin wordt verzocht
om retailers een bewijslast op te leggen waarin wordt
aangetoond dat de primaire producent voor de overeengekomen prijs kan produceren binnen de wettelijk of bovenwettelijk gestelde normen. In mijn eerste termijn heb ik
duidelijk aangegeven dat ik een groot voorstander ben van
een eerlijke prijs, met name voor de primaire producent.
Dat is in eerste instantie een verantwoordelijkheid van de
ketenpartijen. Ik vind ook dat de ketenpartijen die verantwoordelijkheid hebben en moeten voelen en nemen.
Nieuwe regelgeving past hier niet, zoals ik uitvoerig uiteen
heb gezet. Die leidt tot extra administratieve lasten en extra
handhavingskosten. Je kunt je de vraag stellen of het
überhaupt mogelijk is om dit goed te handhaven. Ik heb
uitvoerig uiteengezet dat ik meer geloof in een andere
aanpak. Ik ontraad deze motie dus.
Dan de motie op stuk nr. 148 over de gehaktbalbelasting.
Het kabinet is geen voorstander van het verhogen van het
btw-tarief op vlees. Een dergelijk instrument om te verduurzamen achten wij niet effectief. Er zijn bovendien veel juridische en uitvoeringstechnische haken en ogen aan. Ik ben
hierop ook schriftelijk ingegaan naar aanleiding van de
eerste termijn. Ik moet deze motie dan ook ontraden.
De motie-Thieme op stuk nr. 149 gaat over de paardenmarkten. Ik ben daar schriftelijk al uitgebreid op ingegaan en
heb aangegeven geen voorstander te zijn van een verbod.
Samen met de paardenmarkten en de Dierenbescherming
enzovoorts is gekeken naar mogelijkheden tot verbetering.
Hoewel de Dierenbescherming uit het protocol is gestapt,
zou ik toch dat traject van verbetering willen voortzetten.
Zoals gezegd ben ik geen voorstander van een verbod. Ik
kom derhalve tot het oordeel "ontraden".
De motie-Thieme/Dik-Faber op stuk nr. 150 gaat over het
slachten van drachtige koeien. Mijn voorganger heeft hierover op 15 oktober jl. Kamervragen beantwoord. De laatste
drie maanden van de dracht wordt er sowieso al niet meer
geslacht. Aan de EFSA is advies gevraagd op welke wijze
het aanbieden van drachtige dieren voor de slacht het beste
teruggedrongen kan worden en, als drachtige dieren desondanks toch geslacht worden, hoe dan het beste met de
ongeboren vrucht kan worden omgegaan. De EFSA zal
hierover uiterlijk 30 november 2016 rapporteren. Op basis
daarvan zal ik met mijn collega's in de EU overleg voeren
over de vraag welke passende maatregelen gewenst zijn.
Ik geloof niet dat de indieners hun motie zo lang zullen
kunnen aanhouden volgens de regels van de Kamer, maar
dát lijkt mij het geëigende moment om hierover verder te
spreken en dus niet op dit moment. Gelet op het proces dat
loopt, moet ik de motie ontraden.
De motie-Thieme/Van Dekken op stuk nr. 151 gaat over
alternatieven voor CO2-bedwelming. Ik heb gezegd dat ik
vanuit het oogpunt van dierenwelzijn het ermee eens ben

Tweede Kamer

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-40

dat CO2-bedwelming vervangen moet worden door een
betere methode. Er loopt een verkennend onderzoek van
Wageningen University naar het ontwikkelen van dergelijke
betere alternatieven. Hierbij wordt ook de samenwerking
gezocht met onderzoeksinstellingen in Duitsland en het
Verenigd Koninkrijk. In de eerstvolgende standvanzakenbrief
over dierenwelzijn, die ook al in het eerste kwartaal van
2016 komt — het wordt een druk halfjaar naast het voorzitterschap — zal ik de Kamer informeren over de voortgang
op dat dossier. Dat maakt dat ik het oordeel over deze motie
aan de Kamer kan laten.
In de motie-Thieme/Koşer Kaya op stuk nr. 152 wordt de
regering verzocht om een pilot te starten met de Agrilaser.
Ik ben graag bereid om dit initiatief bij provincies onder de
aandacht te brengen, maar wijs er wel op dat de provincies
verantwoordelijk zijn voor het ganzenbeleid en voor de inzet
van dergelijke instrumenten. Het is dus ook aan hen om
dergelijke pilots te starten. Als ik de motie zo mag uitleggen
dat ik de provincies zal stimuleren, dat ik het bij hen onder
de aandacht breng en dat de beslissing nadrukkelijk daar
ligt, dan kan ik het oordeel over deze motie aan de Kamer
laten.
De voorzitter:
Gelet op de exegese van de staatssecretaris vraag ik
mevrouw Thieme of dit akkoord is.
Mevrouw Thieme (PvdD):
Ja, dat is akkoord. Ik zal nadenken over de vraag of ik deze
motie in stemming ga brengen.
Van Dam:
In de motie-Thieme op stuk nr. 153 wordt de regering verzocht om de vos van de vrijstellingslijst te halen. Er staan
alleen dieren op de nationale vrijstellingslijst waarvan op
voorhand is aangetoond dat ze aanmerkelijke schade aan
landbouw en flora en fauna toebrengen. De vos is indertijd
op verzoek van de Kamer aan de lijst toegevoegd. Als de
Kamer nu tot een ander oordeel zou komen, dan gaat de
vos weer van de lijst af. Het is nadrukkelijk aan de Kamer,
want zij heeft de vos er zelf op gezet. Ik laat het oordeel
over deze motie derhalve aan de Kamer.
De motie-Wassenberg op stuk nr. 154 gaat over het voorkomen dat genetisch gemanipuleerde dieren zoals de zalm
op de Nederlandse markt komen. Voor genetisch gemanipuleerd voedsel geldt de toelatingsprocedure inclusief de
veiligheidsbeoordeling van de EFSA. Voor genetische
gemodificeerde zalm is geen toelating. Die mag dus niet
worden ingevoerd op de Nederlandse en de Europese
markt. Deze motie is overbodig.
De voorzitter:
Wordt de motie mitsdien ontraden of laat u het oordeel
erover aan de Kamer?

155 verzoekt de regering meer en grotere vissersvrije
Noordzeereservaten aan te wijzen. Het kabinet heeft de
ambitie dat vanaf 2020 10% tot 15% van het Nederlandse
deel van de Noordzeebodem niet noemenswaardig wordt
beroerd. Nederland wijst gebieden aan op basis van de
Vogel- en Habitatrichtlijn. Deze aanwijzing wil ik zo spoedig
mogelijk doen. Daarnaast zijn er nog twee gebieden onder
het beschermingsregime van de Kaderrichtlijn Mariene
Strategie. Daarmee dragen wij bij aan het in stand houden
van kwetsbare vissoorten en de bescherming van paaiende
vis. Dat is de lijn. De motie vraagt om daarin verder te gaan.
Ik denk dat wij al vrij ambitieus zijn, dus ik ontraad deze
motie.
De motie-Wassenberg/Van Gerven op stuk nr. 156 vraagt
om een sterke regierol waar het gaat om Natura 2000. In
de aanwijzingsbesluiten stellen wij doelen per gebied vast.
Deze worden uitgewerkt in beheerplannen. Deze plannen
worden elke zes jaar geëvalueerd. Jaarlijkse tussendoelen
stellen, zoals in het dictum van de motie wordt verzocht,
draagt daar niet aan bij. Daarbij is het natuurbeleid gedecentraliseerd. Ik vind het niet gepast om een sterke regierol
te nemen. Wij werken samen met de provincies op basis
van de decentralisatie. Ik ontraad de motie.
De voorzitter:
Daarmee zijn wij aan het einde van de advisering over de
moties gekomen. Mevrouw Lodders heeft een vraag.
Mevrouw Lodders (VVD):
Het is niet helemaal een punt van orde, maar toch. De
motie-Grashoff/Leenders op stuk nr. 139 heeft als advies
oordeel Kamer gekregen. De motie verzoekt de regering bij
het verlenen van natuurbeheercontracten een langere
periode te hanteren. Volgens mij is het zo dat contracten
voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer vanuit het GLB
worden gevormd. Je kunt met een contract toch niet vooruitlopen op een nieuwe gemeenschappelijke landbouwperiode? Ik zou daar wel een duiding van het kabinet over
willen hebben voordat wij gaan stemmen. Dat hoeft niet
nu. Het mag ook later.
De voorzitter:
Ik stel voor dat die schriftelijk komt. De afspraak was dat
de eerste indiener vragen mag stellen.
Van Dam:
Ik heb aangegeven dat ik wil onderzoeken of er behoefte is
aan contracten met een langere looptijd. In dat onderzoek
kunnen wij de vraag van mevrouw Lodders meenemen. In
overleg met de provincies en collectieven wil ik nagaan hoe
daaraan invulling kan worden gegeven. In het debat heb ik
gezegd dat, als ik de motie zo mag uitleggen, ik het oordeel
aan de Kamer laat. De heer Grashoff heeft toen gezegd dat
hij zal bezien of hij de formulering in de motie daarop gaat
aanpassen. Dat schept wellicht de helderheid die mevrouw
Lodders vraagt.

Van Dam:
De Kamer moet natuurlijk zelf weten wat zij met overbodige
moties doet, maar ik zou het nooit aanraden om die aan te
nemen, dus "ontraden". De motie-Wassenberg op stuk nr.

Tweede Kamer

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-41

Mevrouw Koşer Kaya (D66):
De motie op stuk nr. 125 is mede ondertekend door
mevrouw Lodders. Haar naam wordt gewijzigd in de naam
van de heer De Liefde.
De voorzitter:
De motie-Koşer Kaya/Lodders (34300-XIII, nr. 125) is in die
zin gewijzigd dat zij thans is ondertekend door de leden
Koşer Kaya en De Liefde. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 158, was nr. 125 (34300-XIII).
Van Dam:
Ik heb nog een tweetal amendementen en een afsluitende
opmerking.
Het amendement op stuk nr. 103 gaat over het groen
onderwijs. Kortheidshalve verwijs ik naar mijn eerdere
oordelen over amendementen met een soortgelijke strekking. Ik ontraad dat amendement.
De heer Geurts (CDA):
Het heeft een heel andere dekking dan de andere amendementen, dus ik hoor graag van de staatssecretaris waarom
dit niet zou kunnen.
Van Dam:
Ik heb eerder bij het amendement op stuk nr. 68 gezegd dat
de conclusie, die u ook hebt kunnen zien in de brief van 15
september 2015, is dat de financiering van het groen mbo
vanaf volgend jaar op een vergelijkbaar niveau zit als van
reguliere mbo. Ik heb gezegd dat wij werken aan een strategische ontwikkelagenda en dat die naar mijn overtuiging
voldoende ruimte moet geven om met structuurverbeteringen de taakstelling op te vangen. Voorts is er inderdaad
een andere dekking, maar die dekking ziet op de artikelen
16 en 18 en die legt een zeer groot beslag op de zeer
beperkte middelen in die artikelen. Ook vanwege de dekking
van dit amendement kom ik tot het oordeel ontraden.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 103 blijft ontraden.

heb ontraden. Ook de wijzigingen veranderen dat niet, dus
ik blijf erbij dat ik dit amendement ontraad.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 153 is ontraden. Daarmee zijn
wij aan het eind gekomen van het overleg, maar de staatssecretaris wil nog graag wat afrondende opmerkingen
maken. Ik geef hem daartoe graag de gelegenheid.
Van Dam:
Dit was mijn eerste debat in deze hoedanigheid. Ik begon
met te zeggen dat het even wennen was om aan deze kant
te staan. Ik dank alle woordvoerders voor hun vriendelijke
woorden, zoals dat zij het niet gemerkt hadden, maar ik heb
het wel gemerkt. Het is echt een heel andere rol vanaf deze
positie. Allereerst wil ik mijn oude collega's bedanken voor
een mooi en scherp debat. Het smaakt naar meer. Ik kijk
nog meer uit naar onze samenwerking in de komende
anderhalf à twee jaar over de toekomst van deze prachtige
sector, waar wij gezamenlijk aan werken. Ik heb in mijn
inleiding ook gezegd dat wij een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben om de verschillen — want ik heb gemerkt
hoe groot deze soms zijn en hoe gepolariseerd het debat
soms kan zijn — te overbruggen en om de Nederlandse
agrarische sector vooruit te helpen.
Maar ik wil ook graag mijn nieuwe collega's van het
ministerie van Economische Zaken bedanken. Ik weet mij
ondersteund door ontzettend gemotiveerde en toegewijde
mensen, zonder wier hulp ik vandaag al die vragen die op
mij zijn afgevuurd en al die moties en amendementen die
zijn ingediend, niet van een goed antwoord had kunnen
voorzien. Als Kamerlid wist ik het wel, maar het is toch bijzonder om aan deze kant te ervaren, dat vanaf de eerste
vraag die wordt gesteld, er meteen mensen aan het werk
gaan om de vragen zo goed mogelijk van een antwoord te
voorzien en dat men tot diep in de nacht doorwerkt om
voorbereidingen te treffen, zodat wij vandaag een goed
debat hebben kunnen voeren. Ik kijk in het bijzonder naar
de bank hierachter, zeker bij dit eerste debat. Ook hen wil
ik ongelofelijk danken, omdat we ook dankzij hen dit mooie
debat hebben kunnen voeren. Ik wens iedereen een heel
fijne avond.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.

Van Dam:
Dan het amendement op stuk nr. 121.
De voorzitter:
Dat is vervangen door het amendement op stuk nr. 153.
Van Dam:
Dat betreft alleen een gewijzigde ondertekening. Dat
amendement gaat over het ophogen van het budget voor
de NVWA. Al eerder in dit debat heb ik aangegeven dat ik
vasthoud aan het traject dat ik heb ingezet, namelijk om
eerst de efficiency door te lichten en het opdrachtenpakket
te herijken. Als ik het goed zie, is dit amendement een
gewijzigde versie van het eerdere amendement dat ik al

Tweede Kamer

Begroting Economische Zaken (onderdeel 3 december 2015
Landbouw en Natuur)
TK 33

33-35-42