t

A

Ministerie van Ftnancien

Directie 3uridische Zaken
TER BESLISSING

Aan

de staatssecretaris van Financien

Toeslagen en Douane

^staatssecretaris van Financien

FiscallteTt eiTBelastingdienst
Persoonsgegevens

nota

Gevtfijzigde beantwoording vragen in kadervan de
beklagprocedure na een schriftelijk overieg
Datum
25 november 2022
Notamimmer
2022 0000288806

Aanleiding
De vaste Kamercommissie voor Financien heeft na een schriftelijk overleg vragen

gesteld naar aanleiding van de uitspraak in de beklagprocedure van het
gerechtshof Den Haag van 13 juli 2022 Met deze nota wordt de beperkt
gewijzigde beantwoording op verzoek van stas TD aan u beiden voorgelegd

Bijiagen
1 Gewijzigde beantwoording
2

Kamerbrief

3

Openbaar te maken
inventarislijst

stukken

A

Beslispunten
1

Gaat u

beiden

2o ja

dan wordt u

akkoord met de
stas TD

gewijzigde beantwoording van de vragen
gevraagd de bijgevoegde Kamerbrief te

ondertekenen

2

Graag uw beiden akkoord voor het openbaar maken van bijgevoegde
stukken de eerdere nota en de nu vooriiggende nota conform de beleidslijn
Actieve openbaarmaking nota s Omiijnde delen worden voorafgaand aan
openbaarmaking onzichtbaar gemaakt

Kernpunten
•

De staatssecretaris van Financien

Fiscaliteit en Belastingdienst heeft de

Kamerbrief reeds ondertekend na zijn akkoord op de eerder voorgelegde

beantwoording
•

Met de beantwoording worden in dit specifieke geval en

onder meertwee processtukken uit een

besloten

bij hoge uitzondering

strafrechtelijke procedure

openbaar gemaakt
Toelichting
In de beantwoording is waar relevant aangegeven dat het de toenmalige
•

staatssecretarissen van Financien betreft
•

In de beantwoording is opgenomen dat een afschrift van de brief aan het

gerechtshof Den Haag van 30 mei 2022 naar aanleiding van de Kamerbrief
over de Fraude signalering Voorziening aan zowel de advocaat van klagers als
de advocaat generaal is gestuurd Dit strookt met het felt dat
zoals ook in
de beantwoording is opgenomen
het ministerie van Financien noch de

Belastingdienst aedurende de oeriode dat het Openbaar Ministerie onderzoek
deed naar aanleiding van de aanaifte van de toenmalige staatssecretarissen
van

Financien aanvullende informatie

met het Openbaar Ministerie heeft

‘

Aanvullend ten opzichte van de gedane aangifte en de daarbij aan het Openbaar Ministerie
overgeiegde stukken

Pagina 1 van 2

1584694

00002

gedeeld

Het is gangbaar om processtukken aan alle betrokken

partijen toe te

zenden
IMa een check in de beantwoording op de verwijzingen naar bijiagen is een
enkele voetnoot gewijzigd en zijn enkele voetnoten toegevoegd
In de openbaarte maken stukken is gelakt op de grond persoonsgegevens

Communicatie

polltiek bestuurlijke context

Niet van toepassing

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Niet van toepassing

c

Pagina 2 van 2

1584694

00002

1583671

DatJQn

Bl^m document ^

1

15 11 2022

Nota stasTD Beantwoording vragen in kader van de beklagprocedure na een schriftelijk overleg

2

15 11 2022

Nota stasFB Beantwoording vragen in kader van de beklagprocedure na een schriftelijk overleg

3

20 4 2022

Bijiage 1 Schriftelijke reactie Landsadvocaat op beklag ex artikel 12 5v

4

30 5 2022

BiJIage 2

Brief aan Gerechtshof Den Haag

Aanvulling t b v beklagprocedure

00001

m

t

■

I

ZU

m

H

Ministerie van Financien

ill

I

b oo

Directie Juridische Zaken
TER BESUSSING
Aan

de staatssecretaris van Financien

Fiscaiiteit en Belastingdienst

de staatssecretaris van Financien

Toeslagen en Douane
Persoonsgegevens

nota

Beantwoording vragen in kader van de beklagprocedure
na een

schriftelijk overleg
Datum

c

IS november 2022
Notanummer
2022 0000279585

Aanleiding

Bijiagen

De vaste Kamercommissie voor Financien heeft na een schriftelijk overleg vragen

gesteld naar aanleiding van de uitspraak in de beklagprocedure van het
gerechtshof Den Haag van 13 juli 2022 Met deze nota wordt de beantwoording
aan u voorgelegd

1

Kamerbrief

2

Beantwoording vragen
Schriftelijke reactie
d d 12 april 2022
3

4

Brief gerechtshof

Den Haag d d

30 mei 2022

Beslispunten
1

Gaat u akkoord rngt het openbaar maken var

beklagschrift en

^de

]oJ de schriftelijke reactie op het

brief aan het gerechtshof Den

Haag over de

Kamerbrief waarin institutioneel racisme is erkend
2

Gaat u akkoord met de beantwoording van de vragen

Zo ja

dan wordt u

dTVl

gevraagd de bijgevoegde Kamerbrief te ondertekenen
3

c

Graag uw akkoord voor het openbaar maken van de nu voorliggende nota
conform de beleidslijn Actieve openbaarmaking nota s

Kernpunten
•

Een deel van de vragen ligt op het terrein van AZ dan wel JenV Voor zover de
vragen op het terrein van AZ dan wei lenV liggen is de beantwoording door
deze departementen aangeleverd Omdat de vragen deels op het terrein van

AZ en JenV liggen is ambtelijk voorgesteld om de beantwoording mede
namens uw

ambtoenoten bil AZ en JenV te ondertekenen AZ heeft ambtelijk

aangegeven geen aanleiding hiervoor te zien
om
•

mede namens te ondertekenen

JenV zal het stuk

met de vraag

voorteggen aan hun minister

De reactietermijn voor de beantwoording

loopt 23 november as af

Toelichting
Advies openbaar maken stukken
•

Het lid Omtzigt vraagt de correspondentie en communicatie tussen OM en de
Belastingdienst en of het kabinet alsmede correspondentie met en adviezen
van de iandsadvocaat
waaronder mede begrepen documenten verslagen en
rapporten overde vervolging van beroepsmatige discriminatie en knevelarij
ter beschikking stellen openbaar te maken

•

Het kantoor van de Iandsadvocaat heeft het ministerie van Financien

vertegenwoordigd in de beklagprocedure Gedurende de fvoorbereidino oo
de

beklagprocedure heeft de landsarivncaar verscheidene procesadvlezen

gegeven

Deze zullen niet openbaar worden gemaakt

Pit is in

overeehstemming met de lijn van het kabinet om procesadviezen niet
Pagina 1 van 3

1583082

00003

•

openbaar te maken omdat inzicht door derden in de onderbouwing van de
van de procespositie van de Staat ondermijnend kan zijn voor de
proces belangen van de Staat
Het ministerie van Finanden heeft twee stukken ingebracht in de procedure
a
Met de schriftelijke reactie van 12^ril 2022 is invulling gegeven aan
de door het gerechtshof Den Haag geboden mogelijkheid te reageren
op het in het beklag gedane verzoek en de gronden waarop dat
berust
b

Het gerechtshof Den Haag heeft op 30 mei 2022 een schriftelijke

toelichting ontvangen op de Kamerbrief van 30 mei 2022 over nadere
verzoeken Fraude signalering Voorziening en waarin institutioneel
racisme is erkend
•

Deze in de beklaoprocedure qebrachte stukken vallen onder het verzoek van

het lid Omtzigt Gedurende de beklagprocedure heeft het lid Omtzigt ook al
eens

verzocht om openbaarmaking van stuk fbj

afgewezen

Dat verzoek is toentertijd

onder meer omdat het een processtuk uit een

toen nog

lopende

strafrechtelijke procedure betrof
•

Met de uitspraak van 13 juli 2022 is de beklagprocedure ten einde qekomen

Overigens is het wel mogelijk dat een andere ouder ten aanzien van dezelfde
problematiek aangifte doet [n een ander arrondissement waarbij eventueel
ander gerechtshof zich wederom zou moeten uitlaten in een artikel 12 Sv
beklagprocedure In dat geval kan dit vraagstuk onverminderd actueel
een

worden
•

Niettemin wordt u geadviseerd de genoemde stukken onder

a

en

b

•

openbaar te maken De beleidslijn actieve openbaarmaking bepaalt dat
tot openbaarmaking van processtukken kan worden overgegaan indien na
afloop van een gerechtelijke procedure het procesbelang daaraan niet meer in
de weg staat tenzij een ander belang van de staat zich daartegen verzet
Voor de betreffende stukken geldt voorts dat de openbaarmaking een
onderstreping is van de gekozen liln om stukken die qerelateerd ziin aan de
kinderopvangtoeslaq zo veel als moaeliik openbaar te maken
Overigens geven de stukken een volledige onderbouwing van het standpunt
van de Staat in de voornoemde procedure Deze stukken zijn reeds gedeeld
met de wederpartij en de rechter In de media is ook al gerefereerd aan de
inhoud van de stukken al zijn ze daar niet integraal gepubliceerd Er is geen
aanleiding om passages in de stukken te lakken

Overiq
•

Enkele vragen liggen op het terrain van JenV dan wel AZ De antwoorden op
deze vragen zijn door die respectievelijke departementen aangeleverd en
overgenomen in de beantwoording
o

Voor JenV

o

Voor AZ

Het gaat om

de vragen die betrekking hebben op het Openbaar

Ministerie en opsporingsonderzoek
•

rechtsongelijkheid en immuniteit

de vragen die gaan over het archiveren van chatberichten

Enkele vragen van het lid Omtzigt zijn door hem al eerder gesteld en ook
beantwoord

Bij de nu voorliggende beantwoording van deze vragen is
aangesloten bij de eerdere beantwoording
Communicatie

Niet van toepassing

Pagina 2 van 3

1583082

00003

Politiek bestuurlijke context
•

De beklagprocedure heeft tot onrust geleid

bij ambtenaren van de betrokken

Ook poMtiek is er aandacht geweest voor de uitspraak

organisatieonderdelen
van het Hof Den Haag Hoewel die uitspraak de eerdere beslissing van het
Openbaar Ministerie bevestigde namelijk onn geen vervolging in te stellen
valt niet uit te sluiten
voor de strafbare feiten waarvan aangifte was gedaan
dat er in de toekomst wederom aangifte wordt gedaan
Met het oog op een goede functiescheiding blijft het van belang dat JenV
eventuele vragen over het Openbaar Ministerie beantwoordt Financien heeft
daar de kennis en de contacten niet voor en als onderwerp van een eventuele
procedure zou het staatsrechtelijk ook niet passen dat Financien zich in
antwoord op Kamervragen uitlaat over het handelen van het Openbaar

c

Ministerie
Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Niet van toepassing

Pagina 3 van 3

1583082

00003

Ministerie van Financien

Directie Juridische Zaken
TER BESLISSING
Aan

de staatssecretaris van Financien

Fiscaliteit en Belastingdienst

de staatssecref^rrslTaTTFiri^ricTen

i oeslagen en Douane

”

Persoonsgegevens

nota

Beantwoording vragen in kadervan de beklagprocedure
na een schriftelijk overleg
Datum
15 november 2022
Notanummer

2022 0000279585

Aanleiding

Bijiagen

De vaste Kamercommissie voor Financien heeft na een schriftelijk overleg vragen

gesteld naar aanleiding van de uitspraak in de beklagprocedure van het
gerechtshof Den Haag van 13 juli 2022 Met deze nota wordt de beantwoording
aan u voorgelegd

1

KamerbrieF

2

Beantwoording vragen
Schriftelljke reactie
d d 12 april 2022
4
Brief gerechtshof
Den Haag d d 30 mei 2022
3

Beslispunten
1

Gaat u akkoord met het openbaar maken van

beklagschrift en

ii

i

de schriftelijke reactie op het

de brief aan het gerechtshof Den

Haag over de

Kamerbrief waarin institutioneel racisme is erkend
2

Gaat u akkoord met de beantwoording van de vragen

3

gevraagd de bijgevoegde Kamerbrief te ondertekenen
Graag uw akkoord voor het openbaar maken van de nu voorliggende nota
conform de beleidslijn Actieve openbaarmaking nota s

Zo ja

dan wordt u

i 7
c

Kernpunten
•

Een deel van de vragen ligt op het terrain van AZ dan wel JenV

Voor zover de

vragen op het terrein van AZ dan wel JenV liggen is de beantwoording door

deze departementen aangeleverd Omdat de vragen deels op het terrein van
AZ en JenV liggen is ambtelijk voorgesteld om de beantwoording mede
namens uw

I

ambtgenoten bij AZ en JenV te ondertekenen

AZ heeft ambtelijk

aangegeven geen aanleiding hiervoor te zien JenV zal het stuk met de vraag
om mede namens te ondertekenen
voorleggen aan hun minister
•

De reactietermijn voor de beantwoording

loopt 23 november as

af

Toelichting
Advies openbaar maken stukken
Het lid Omtzigt vraagt de correspondent e en communicatie tussen OM en de
Belastingdienst en ofhet kabinet alsmede correspondentie met en adviezen
van de tandsadvocaat
waaronder mede begrepen documenten verslagen en
overde vervolging van beroepsmatige discriminatie en knevelarij
rapporten
ter beschikking stellen openbaar te maken

Het kantoor van de landsadvocaat heeft het ministerie van Financien

vertegenwoordigd in de beklagprocedure Gedurende de voorbereiding op
de beklagprocedure heeft de landsadvocaat verscheidene procesadviezen
gegeven Deze zullen niet openbaar worden gemaakt Dit Is in
overeenstemming met de lijn van het kabinet om procesadviezen niet

Pagina 1 van 3

1583083

00004

openbaar te maken omdat inzicht door derden in de onderbouwing van de
de procespositie van de Staat ondermijnend kan zijn voor de

van

proces

belangen van de Staat

Het ministerie van Financien heeft twee stukken ingebracht in de procedure
a

Met de schriftelijke reactie van 12 aprii 2022 is invulling gegeven aan
de door het gerechtshof Den Haag geboden mogelijkheid te reageren
op het in het beklag gedane verzoek en de gronden waarop dat

berust
b

I

Het gerechtshof Den Haag heeft op 30 mei 2022 een schriftelijke
toelichting ontvangen op de Kamerbrief van 30 mei 2022 over nadere
verzoeken Fraude signalering Voorziening en waarin institutioneel
racisme is erkend

Deze in de bekiagprocedure gebrachte stukken vallen onder het verzoek van

het lid Omtzigt Gedurende de bekiagprocedure heeft het lid Omtzigt ook al
verzocht om openbaarmaking van stuk b
Dat verzoek is toentertijd
afgewezen onder meer omdat het een processtuk uit een toen nog lopende
eens

strafrechtelijke procedure betrof
Met de uitspraak van 13 juli 2022 is de bekiagprocedure ten einde gekomen

Overigens is het wel mogelljk dat een andere ouder ten aanzien van dezeifde
problematiek aangifte doet in een ander arrondissement waarbij eventueel
een ander gerechtshof zich wederom zou moeten uitlaten in een artikel 12 Sv
beklagprocedure In dat geval kan dit vraagstuk onverminderd actueel
worden
Niettemin wordt u geadviseerd de genoemde stukken onder
b

openbaar te maken

a

en

De beleidslijn actieve openbaarmaking bepaalt dat

tot openbaarmaking van processtukken kan worden overgegaan indien na

afloop van een gerechtelijke procedure het procesbelang daaraan niet meer in
tenzij een ander belang van de staat zich daartegen verzet
Voorde betreffende stukken geldt voorts dat de openbaarmaking een
onderstreping is van de gekozen lijn om stukken die gerelateerd zijn aan de
kinderopvangtoeslag zo veel als mogelijk openbaar te maken
Overigens geven de stukken een volledige onderbouwing van het standpunt
van de Staat in de voornoemde procedure Deze stukken zijn reeds gedeeld
met de wederpartij en de rechter In de media is ook al gerefereerd aan de
inhoud van de stukken ai zijn ze daar niet integraal gepubiiceerd Er is geen
aanleiding om passages in de stukken te lakken
de weg staat

Overig
•

Enkele vragen liggen op het terrein van lenV dan wel AZ De antwoorden op
deze vragen zijn door die respectievelijke departementen aangeleverd en
overgenomen in de
o

Voor JenV

o

Voor AZ

beantwoording

Het gaat om

de vragen die betrekking hebben op het Openbaar

Ministerie en opsporingsonderzoek
•

rechtsongelijkheid en immuniteit

de vragen die gaan over het archiveren van chatberichten

Enkele vragen van het lid Omtzigt zijn door hem al eerder gesteld en ook

beantwoord

Bij de nu voorliggende beantwoording van deze vragen is
aangesloten bij de eerdere beantwoording
Communicatie
Niet van toepassing

Pagina 2 van 3

1583083

00004

t

Politiek bestuurtijke con text
De beklagprocedure heeft tot onrust geleid bij ambtenaren van de betrokken

organisatieonderdelen Ook politiek is er aandacht geweest voor de uitspraak
van het Hof Den Haag Hoewel die uitspraak de eerdere beslissing van het
Openbaar Ministerie bevestigde namelijk om geen vervolging in te stellen
voor de strafbare feiten waarvan aangifte was gedaan
vait niet uit te sluiten
dat er in de toekomst wederom aangifte wordt gedaan
Met het oog op een goede functiescheiding blijft het van belang dat JenV
eventuele vragen over het Openbaar Ministerie beantwoordt Financien heeft
daar de kennis en de contacten niet voor en als onderwerp van een eventuele

procedure zou het staatsrechtelijk ook niet passen dat Financien zich in
antwoord op Kamervragen uitlaat over het handelen van het Openbaar
Ministerie

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Miet van toepassing

Pagina 3 van 3

1583083

00004

PELS

Gerechtshof Den Haag

Zitting

van

20 aprii 2022

RljCKEN

afdeling strafrecht raadkamer beklagzaken
9 30 uur

Zaaknummer K21 220178

Schriftelijke reactie op beklag ex

namens

artikel 12 Sv

De Staat der Nederlanden
ministerie van Financien
zetelende te Den Haag

beklaagde
advocaat

Pels Rijcken

1583084

Droogleever Fortuijn

NV

I

Postbus 11756

I

2502 AT Den

Persoonsgegevens

Haag

|

31 70 515 3000

I

pelsrijcken nl

00005

2 37

1

Inleiding

1 1

Bij tussenbeschikking van 7 december 2021 beeft uw hof bepaald dat in de
beklagprocedure met bovengenoemd kenmerk op 20 april 2022 de directeur generaal

Belastingdienst en de directeur generaal Toeslagen zullen worden gehoord om
opmerkingen te maken over bet in bet beklag gedane verzoek en de gronden waarop
dat berust Op instructie van uw hof zullen zij dat doen als ambtelijk leidinggevenden
van

1 2

degenen die in algemene zin door klagers als beklaagden zijn aangemerkt

Met deze schriftelijke reactie maken zij namens de Staat ook voorafgaand aan de

zitting van 20 april 2022 opmerkingen over bet in bet beklag gedane verzoek en de
gronden waarop dat berust als bedoeld in artikel 12e Sv
1 3

De Staat stelt daarbij voorop dat bet leed van de gedupeerden van de Toeslagenaffaire

buiten kijf staat
bandelen

Door harde regelgeving

een

strikte wetsuitleg vooringenomen

bet ontbreken van de menselijke maat en door geen gehoor te geven aan

noodsignalen
aangedaan

is ouders en kinderen de afgelopen tien jaar ongekend onrecht

Het leed is groot en dat wordt door de Staat erkend

In bet rapport

Ongekend onrecht van de Parlementaire ondervragingscommissie

Kinderopvangtoeslag

hierna

rechtsstaat zijn geschonden

POK

is geconcludeerd dat de grondbeginselen van de

Het kabinet beeft hiervoor excuses aangeboden en is in

reactie op dit rapport afgetreden

1 4

De Staat spant zich ervoor in om de schade van individuele gedupeerden te
in het besef dat veel persoonlijke gevolgen niet ongedaan kunnen

compenseren

worden gemaakt Inmiddels is een grootschalige hersteloperatie onderweg en zijn
verschillende financiele herstelregelingen tot stand gebracht

Daarnaast zijn

maatregelen in gang gezet om het functioneren van de overheid te verbeteren

Zo

wordt het toeslagenstelsel hervormd en wordt de dienstverlening bij alle onderdelen
van

de overheid verbeterd

waarbij maatwerk en de menselijke maat voorop worden

gesteid
1 5

Ook het

algemene

betang van de waarheidsvinding en het afleggen van

verantwoording onderschrijft de Staat Hij beeft zich ervoor ingespannen en spant zich
ervoor

in dat het onderzoek ten behoeve van die waarheidsvinding zo zorgvuldig en

volledig mogelijk kan plaatsvinden
en om

met het oog op het afleggen van verantwoording

lessen te trekken voor de toekomst

Dat geldt ook en in het bijzonder voor de

parlementaire enquete Fraudebeleid en Dienstverlening
1 6

Op 19 mei 2020 hebben be staatssecretaris van Financien
Belastingdienst

en

de staatssecretaris van Financien

Toeslagen en Douane aangifte

gedaan van het vermoeden van knevelarij artikel 366 Sr
discriminatie

Pe s RJjcken

1583084

artikel

137g Sr

Fiscaliteit en

en

beroepsmatige

Nadat aanvankelijk tot de conclusie was gekomen dat

Droogleever Fortuijn N V

00005

3 37

geen aanwijzingen warden gezien die wezen op verdenkingen van ambtsmisdrijven

heeft de minister van Financien naar aanleiding van vragen in de Tweede Kamer over
die condusie en ten behoeve van een onafhankelijke externe beoordeling mr H J Th
Biemond gevraagd een second opinion uit te brengen ^ De aangifte door de
staatssecretarissen vioeide vervolgens voort uit de condusies van deze second opinion
van

19 mei 2020 dat op grond van artike

betreft de misdrijven

162 Sv sprake is van een aangifteplicht wat

knevelarij en beroepsmatige discriminatie

in de second opinion vastgesteld op grond van een

^

Die aangifteplicht is

relatief streng criterium

[ ] dat

slechts op basis van objectieve feiten en omstandigheden kan worden vervuld

[ruimte laat]
van

voor onzekerheid

maar

ten aanzien van de feiten en de juridische kwalificatie

De condusie in de second opinion dat sprake is van een aangifteplicht

die feiten

is aldus niet gegrond op een vaststelling dat de betreffende misdrijven zijn gepleegd
evenmin op grond van zekerheid wat betreft het bestaan van een redelijk

en

vermoeden van schuld ter zake van die misdrijven

Ook is in de second opinion buiten

beschouwing gelaten of aan Individuele betrokken ambtenaren strafrechtelijke
immuniteit toekomt

^

Tegen die achtergrond en met het oog op een zorgvuldige

beoordeling door het openbaar ministerie

is de aangifte door de staatssecretarissen

gedaan
1 7

Of sprake is van een verdenking is naar aanleiding van de aangifte van de
staatssecretarissen door het Openbaar Ministerie onderzocht Ten behoeve van een

zorgvuldige beoordeling heeft de officier van justitie zich laten adviseren door het

Wetenschappelijk Bureau Openbaar Ministerie en door het Landeiijk Expertise Centrum
Discriminatie van het Openbaar Ministerie

beoordelingen voorgelegd
Openbaar Ministerie

aan een

Ook zijn de tussentijdse bevindingen en

interne en een landelijke reflectiekamer van het

Dit onderzoek heeft geleid tot de sepotbeslissing van 7 januari

2021 omdat geen sprake is van een verdenking van knevelarij en beroepsmatige

discriminatie

of van enig ander strafbaar feit

Ook heeft de officier van justitie

geoordeeld dat ambtenaren met betrekking tot hun handeien in de Toeslagenaffaire in

beginsel strafrechtelijke immuniteit toekomt Bij beslissingen van diezetfde datum
heeft de officier van justitie ook de aangiftes van klagers geseponeerd

zijn gelijktijdig met de aangifte van de staatssecretaris onderzocht

Die aangiftes

Op dezelfde

gronden heeft de officier van justitie geconcludeerd tot seponering van de
strafrechtelijke vervolging naar aanleiding van de betreffende aangiftes van klagers

®

Handelingen II 2019 20 nr 40 4 De opdracht aan mr H J Th Biemond strekte tot beoordeling van
gereiateerde documenten op aanwijzingen voor ambtsmisdrijven en daarmee tot beoordeling van
een eventuele aangiftepiicht Kamerstukken 2019 20 31 066 nr 615 bijiage
Ten aanzien van de feiten dwang door misbruik van gezag art 365 Sr
verduistering van bewijsstukken
art 361 Sr
vaisheid in geschrift art 225 Sr
smaad art 261 Sr en meineed 207 Sr corciudeerde
mr H J Th
Biemond dat geen sprake is van een redeiijk vermoeden van schuid
Zie

CAF

Biemond 19 mei 2020 p 7
Biemond 19 mei 2020 p 6 7 Ten aanzien van de Staat en dus ook voor de
Belastingdienst Toeslagen conciudeerde mr Biemond dat sprake is van aigeheie strafrechtelijke immuniteit
en de aangifteplicht zich dus niet uitstrekt tot de Staat
Memo mr

H J Th

Memo mr

H J Th

Zie bijiagen l t m 6 biJ het kiaagschrift van 6 aprii 2021

Reis Rijcken

1583084

Droogleever Foiturjn N v

00005

4 37

1 8

Bij besiissing van 12 augustus 2021 heeft de officier van justitie vervolgens besloten
tot seponering van de strafrechtelijke vervolging naar aanleiding van de aanvullende

aangifte van klagers van misbruik van gezag en lasterMjke aanklacht

Ook bier

concludeerde de officier van justitie dat geen sprake is van verdenkingen en dat aan
ambtenaren die bij de betreffende gedragingen betrokken waren strafrechtelijke
immuniteit toekomt

Het bektag richt zich tegen de sepotbeslissingen van 7 januari 2021 en 12 augustus

1 9

2021

De advocaat generaal heeft bij uitvoerig gemotiveerde brieven van 11 juni 2021

29 oktober 2021 geadviseerd het beklag ongegrond te verkiaren

en

Zowei de

sepotbeslissingen van de officier van justitie als het advies van de advocaat generaal
geven bfijk van een zorgvuldige beoordeling

De Staat kan zich in het standpunt van

het openbaar ministerie vinden

1 10

In

navolging van het openbaar ministerie meent de Staat dan ook dat in de

gedragingen die in hun gezamenlijkheid hebben geleid tot de Toeslagenaffaire geen
grond kan worden gevonden voor een vervolging voor de strafbare feiten waarop het
beklag betrekking heeft
geheel

of een deel

voortgevloeide

van

Het belang van het afleggen van verantwoording voor het

gebeurtenissen in de Toeslagenaffaire en of voor het daaruit

eed van individuele gedupeerden

niet gediend door strafrechtelijke vervolging

plaats te vinden in de politiek

wordt in de visie van de Staat ook

Het afleggen van verantwoording dient

bestuurlijke context

Dit komt reeds tot uitdrukking in

de omstandigheid dat immuniteit aan strafrechtelijke vervolging van de Staat het
directoraat generaal Belastingdienst en of het directoraat generaal Toeslagen
van

alsook

de feitelijk leidinggevenden en of medewerkers van die directies® in de weg staat

Bovendien kan uit het in de

kiaagschriften beschreven geheel van beleidskeuzes

Individuele besluiten en overige gedragingen in de periode van 2006 t m 2021^ geen

verdenking van een strafbaar feit worden afgeleid
1 11

De Staat onderschrijft daarmee de uitkomsten van het onderzoek van het openbaar
ministerie

er

is geen sprake van een verdenking van enig strafbaar feit en de

afgeleide strafrechtelijke immuniteit van de Staat en zijn ambtenaren staat aan een
vervolging in de weg De officier van justitie en de advocaat generaal hebben op
goede gronden uiteengezet waarom de in de kiaagschriften voorgestane verdenkingen
niet kunnen worden aangenomen

al dan niet omdat de gegeven uitleg in strijd komt

met het strafrechtelijk legaliteitsbeginsel en of omdat het vereiste opzet ontbreekt

advocaat

De

generaal heeft bovendien overtuigend betoogd waarom ook zou moeten

worden afgezlen van vervolging op gronden aan het algemeen belang ontleend

In het klaagschrift en in de tussenbeschikking van 7 december 2021

zijn in algemene zin ais bekiaagde n
leidinggevenden en medewerkers van de Beiastingdienst afdeling Toeslagen waaronderhet
MT Fraude het Combiteam Aanpak Facilitators CAF team en de Directie Toeslagen De Staat gaat hierop

aangeduid
’

in paragraaf 2 nader in
Dat is de periode genoemd in onderdeel 5 van de tussenbeschikking

Pels Rijcken a Dmogleever Fortvijn N V

1583084

00005

5 37

1 12

In deze schriftelijke reactie zal de Staat eerst opmerkingen maken

beklag aangeduide beklaagde

n

en

over de

in het

de oproeping door het hof van de directeur

generaal Belastingdienst en de directeor generaal Toeslagen als de huidig ambteiijk
paragraaf 2

leidinggevenden van beklaagde n

Daarna iicht de Staat toe dat

immuniteit in de weg dient te staan aan strafrechtelijke vervoiging van deze

beklaagden voor de in de aangiftes en het beklag genoemde gedragingen paragraaf
3

1 13

Vervolgens za de Staat uiteenzetten dat uit de in de aangiftes en het beklag
aangeduide gedragingen ook geen aanwijzingen voortvioelen dat sprake is van
verdenkingen van strafbare feiten {paragraaf 4
sprake

zou

zijn

van

een

verdenking

en

Tot slot Iicht de Staat toe dat

als al

ten aanzien waarvan geen beroep kan

worden gedaan op immuniteit op gronden aan het algemeen belang ontleend van

vervoiging van een of meer individuele ambtenaren® dient te worden afgezien
paragraaf 5
1 14

Volledigheidshalve merkt de Staat nog op dat op de ontvankelijkheid van kiagers niet
separaat zal worden ingegaan De Staat onderschrijft het standpunt daarover van de
advocaat generaal

2

De beklaagden

2 1

De aangiftes van

kiagers zijn gericht tegen de Belastingdienst en tegen

leidinggevenden

en

medewerkers van de Belastingdienst In het klaagschrift van 6

april 2021 hebben kiagers vermeld dat hun ktacht in elk geval is gericht tegen de
organisatie van de Beiastingdienst Toeslagen tegen de medewerkers die zeggenschap
hebben gehad over de dossiers

kiagers dit uit als

en

hun leidinggevenden

de Belastingdienst

Direct daarop leggen

afdeling Toeslagen alsmede verantwoordelijke

medewerkers en leidinggevenden van de Beiastingdienst Toeslagen waaronder het MT

Fraude

2 2

het Combiteam Aanpak Facilitators en de Directle Toeslagen

Uit het proces verbaal van de zitting bij uw hof van 24 november 2021
voor

kiagers

specifieker

op vragen

van uw

aan te duiden

blijkt dat het

hof niet goed mogelijk was om de beklaagden

De advocaat van

kiagers verklaarde op die zitting

Hoe die aansprakelijkheid en verantwoordelijkheid precies liggen

hebben wij geen namen bij

daar

Het ligt voor de hand dat een managementteam

dat een bepaalde fraudemethode heeft uitgezet functioneel dader kan zijn en
niet een individueel ambtenaar die een

beschikking de deur uit heeft gedaan

Maar ook dat is voor ons niet op voorhand te zeggen

In principe dus

Nu voor een vervoiging van bewindspersonen op grond van artikel 119 Grondwet een andere procedure
een onderdeel van de Staat strafrechtelijke iminuniteit genlet ligt in de onderhavige procedure

geldt en

slechts voor of ambtenaren vervolgd moeten worden

Pels Rijdcen

1583084

Droogleever Fortuijn N V

00005

Il
6 37

2 3

iedereen

Aan de hand daarvan kan je vaststeilen hoe het specifiek heeft

gezeten

^

Ter zitting bleek dat ook voor de advocaat

beklaagden

moeten worden

aangemerkt

generaal niet duidelijk is wie concreet als

In de tussenbeschikking van 7 december

2021 heeft uw hof de beklaagden als voIgt aangeduid

leidinggevenden en medewerkers van

de Belastingdienst

afdeling
Toeslagen waaronder het MT Fraude het Combiteam Aanpak Facilitators
CAF team en de Directie Toeslagen
2 4

Ook voor de Staat is het op basis van de klaagschriften
doen van aangifte door de staatssecretarissen
zouden moeten worden gezien
1 maart jl

en

hetzelfde gold bij het

niet te bepalen wie als beklaagden

De Staat is daarop

ingegaan in de brief aan uw hof van

Omdat geen concrete beklaagden zijn aangewezen

20 april 2022 de door uw hof opgeroepen directeuren

zullen op de zitting van

generaal verschijnen als de op

dit moment ambtelijk leidinggevenden van degenen die in algemene zin door klagers
als beklaagden zijn aangemerkt In de brief van 1 maart 2022 is vermeld dat zij hun

functie bekleden sinds respectievelijk 1 juii en 1 augustus 2020 zodat zij reeds
daarom niet uit eigen wetenschap kunnen verklaren over de gebeurtenissen waarvan

klagers aangifte hebben gedaan
2 5

Hoewel voor het doen van aangifte of het doen van beklag niet is vereist dat men een
concrete verdachte

respectievelijk beklaagde kan aanwijzen

onduidelijkheid die hierover in dit geval bestaat

meent de Staat dat de

ook na publicatie van meerdere

onderzoeksrapporten en een openbare parlementaire ondervraging

reeds aanleiding

geeft om te twijfelen over de haalbaarheid en opportuniteit van een vervolging

nog

daargelaten of sprake kan zijn van een verdenking ten aanzien waarvan immuniteit de
strafrechtelijke vervolging niet belet

samenloop

van

gedragingen

en

Flet verwijt van klagers bestaat uit een

keuzes van vele verschiilende betrokkenen

verschillende momenten en binnen verschiilende beleidsterreinen

op

Dat maakt het

moeilijk om daarvoor een of meer concrete personen strafrechtelijk aan te spreken en
zelfs als dat al juridisch mogelijk is
zou

roept het de vraag op of het redelijk en wenselijk

zijn om de strafrechtelijke gevolgen alleen door hen te laten dragen

De Staat zal

op dat laatste punt in paragraaf 5 nog nader ingaan

3

Immuniteit voor strafrechtelijke aansprakelijkheid

3 1

In de sepotbeslissingen en het verslag van de advocaat

generaal heeft het openbaar

ministerie geconcludeerd dat aan de Staat immuniteit voor strafrechtelijke vervolging

toekomt en dat deze immuniteit zich uitstrekt tot ambtenaren wier handelen aan de
Staat moet worden toegerekend ^® Het beklag ziet op handelen van de Staat en op
’

Proces verbaal 24 november 2021

p

6

Sepotbeslissing van 7 januari 2021 naar aanleiding van de aangifte van de staatssecretarissen
sepotbesiissing van 12 augustus 2021 p

Pels Rljcken

1583084

7 8 en verslag van de advocaat

p

14 20

generaal 11 juni 2021 p

20 22

Droogleever FortuUn N V

00005

7 37

handelingen van ambtenaren die in de sfeer van de rechtspersoon de Staat zijn
verricht

Er bestaan geen aanwijzingen dat ambtenaren op enig moment hebben

gehandeld voor hun eigen belang of gewin Mede gezien tegen de achtergrond van de
opmerkingen die de Staat hiervoor heeft gemaakt overde bekiaagden

staat

strafrechtelijke immuniteit daarom aan een bevel tot vervolging in de weg

De Staat

licht dat hierna toe

Daarbij merkt de Staat op dat bevestiging voor de duiding van de

handelingen van ambtenaren als handelingen die immuniteit genieten

kan

worden gevonden in de redenen waarom het ook niet mogelijk is te komen
tot concrete verdenkingen van strafbare feiten
naar

De Staat verwijst hiervoor

paragraaf 4

Het Volkel arrest

3 2

De officier van justitie en de advocaat
aan

generaal hebben tot uitgangspunt genomen dat

de Staat strafrechtelijke immuniteit toekomt De Hoge Raad heeft dat duidelijk

gemaakt in het Volkel arrest
strekken tot de

behartiging

de handelingen van de Staat moeten worden geacht te

van

het algemeen belang en het strookt niet met het

stelsel van politieke controle en ministeriele verantwoordelijkheid dat de Staat zelf
voor zijn

handelingen strafrechtelijk kan worden vervoigd ^^ Van deze rechtspraak is

sinds 1994 niet afgeweken
waarmee de

opgeheven
3 3

In 2015 is bovendien een wetsvoorstel verworpen

strafrechtelijke immuniteit van onder meer de Staat zou worden

^^

Klagers betogen evenwel dat het optreden van de Staat inzake de Toeslagenaffaire
dusdanig onrechtmatig
algemeen

is geweest dat de Staat niet geacht kan worden daarmee het

belang te hebben

behartigd

^^

Klagers miskennen daarmee de aard van de

strafrechtelijke immuniteit van de Staat en de strekking van het Volkel arrest
niet zo dat de Staat immuniteit geniet zolang

hij in een concreet geval geacht kan

worden het algemeen belang te hebben behartigd
alle gevallen

a

Het is

de Staat wordt in algemene zin

in

priori geacht het algemeen belang te behartigen en geniet om die

reden steeds strafrechtelijke immuniteit

3 4

Het voorgaande maakt dat een bevel tot vervolging van de Staat of een van zijn

onderdelen
zover

“

waaronder de Belastingdienst en diens onderdelen

niet mogelijk is

Voor

het beklag daartoe strekt dient het ongegrond te worden verklaard

HR 25 januari 1994

december 2009

ECLI NL HR 1994 ZC9616 {Vliegbasis Volkel

ECLI NL GHAMS 2009 BK6788

r o

Zie ook

aerechtshof Amsterdam 16

8 4 {Schiphoibrand

Handelingen 12015 16 nr 7 item 5
Klaagschrift van 6 april 2021 p 28

Pets Rijcken fit Dnoogleever Fortuijn N V

1583084

00005

8 37

Immuniteit van ambtenaren

3 5

het Pikmeer arrest en de Otapan beschikking

Ook aan ambtenaren van de Staat zal onder omstandigheden strafrechtelijke
immuniteit toekomen

Dat is in de eerste plaats zo als een verdenking jegens hen

betrekking heeft op het opdracht of feitelijk ieidinggeven
2

sub 2 Sr

aan een

immuniteit geniet

in de zin van artikel 51

lid

strafbare gedraging door een rechtspersoon die strafrechteiijke

De

Hoge Raad heeft in 1996 geoordeeld dat de vervoigbaarheid van

de rechtspersoon en van de opdracht

of feitelijk ieidinggever zo nauw met elkaar zijn

verbonden dat de omstandigheid dat de rechtspersoon zelf niet kan warden vervolgd

meebrengt dat evenmin strafvervoiging kan worden ingesteld tegen ambtenaren en
arbeidscontractanten in dienst van de rechtspersoon

indien zij in die hoedanigheid

hebben gehandeld ter uitvoering van de bestuurstaak van de rechtspersoon ^

Dezeifde redenering werd in 2009 gevolgd door het gerechtshof Amsterdam in zijn

afwijzende beschikking over de vervolging van ambtenaren vanwege de
Schiphoibrand
3 6

In de Otapan

^®

beschikking heeft het gerechtshof s Gravenhage voorts aangenomen dat

de in die zaak beklaagde ambtenaren

feiteiijk Ieidinggever

die niet waren aangemerkt ais opdracht

deeiden in de immuniteit van de Staat

of

Het hof was van

oordeei dat de gedragingen van de ambtenaren dienden te worden toegerekend aan
de Staat en dat de ambtenaren dientengevolge deeiden in de immuniteit van de Staat

Omdat bovendien niet was gebleken dat de ambtenaren hadden gehandeld ter

bevordering van eigen gewin of belang bestond ook geen aanleiding voor een
vervoiging uit hoofde van eigen daderschap
Het hof iijkt daarmee het standpunt van de officier van justitie te hebben

gevolgd die oordeeide dat niet was gebleken van een zodanig ernstig
verwijt jegens de binnen de publieke sfeer betrokken personen dat het
verwijt zelfstandig naast het verwijt aan de Staat behoort te staan en of
vervolgd

Het individueei handelen of nalaten van de betrokken

ambtenaren achtte het openbaar ministerie daarvoor

verwijt aan de Staat
3 7

ten opzichte van het

te gering

In de onderhavige zaak ligt dit niet anders

Hoe ernstig ook de gevoigen van het

optreden van Toeslagen voor gedupeerden zijn het handelen van de betrokken
ambtenaren dient te worden toegerekend aan de Staat

Er bestaan geen aanwijzingen

dat ambtenaren hebben gehandeld voor eigen gewin of belang en zij hebben

mede

gezien de op dat moment geldende jurisprudentie

dat zij

handelden in het atgemeen belang

gemeend

en

mogen

menen

vergelijk randnummer 4 3 23 waar de Staat

toelicht dat door individuele ambtenaren genomen besluiten moeten worden begrepen

tegen de achtergrond van de politieke context wetgeving en stand van de

5

Pels Rijcken

1583084

HR 23 april 1996 ECLI NL HR 1996 ZD0429 r o 6 4 [Pikmeerl
Gerechtshof Amsterdam 16 december 2009 ECLi NL GHAMS 2009 BK6788 r o 8 4 {Schipholbrand
Gerechtshof s Gravenhage 12 december 2012 ECLI NL GHSGRi2012 BY6448 r o 7 1 2 Otspan
Gerechtshof s Gravenhage 12 december 2012 ECLI NL GHSGR 2012 BY6448 r o 3 3 Otapan

Onoogleever Fortuijn N v

00005

9 37

jurisprudentie van dat moment

Brj zijn beoordeling van een aangifte tegen

bewindspersonen die politieke verantwoordelijkheid droegen voor de Toeslagenaffaire
kwam ook de procureur generaal bij de Hoge Raad tot de conclusie dat analoge

toepassing van de Otapan beschikking zou ieiden tot strafrechteiijke immuniteit van de
bewindspersonen

Voigens de Hoge Raad is een belangrijk orientatiepunt bij de vraag of een
verboden gedraging in redelijkheid aan een rechtspersoon kan worden
toegerekend of de gedraging heeft plaatsgevonden dan wel is verricbt in de
sfeer van de rechtspersoon hetgeen door het Hof kennelijk onder meer
wordt aangenomen gelet op de criteria a dat de ambtenaren hadden
gehandeld in het kader van de hen opgedragen bestuurstaak en b meenden
te handelen in het algemeen beiang

Indien de criteria zoals geformuleerd in
beschikking analoog zouden worden toegepast met betrekking tot
onderhavige aangifte zou kunnen worden geredeneerd dat de betrokken
bewindspersonen hebben gehandeld in het kader van de hen opgedragen

de Otapan

bestuurstaak en dat zij op die grond voor hun handelen strafrechtelijk
i®

immuun zijn

Hetzelfde heeft aldus te geiden voor de strafrechteiijke vervoiging van

leidinggevenden en medewerkers van de Beiastingdienst en of Toeslagen
3 8

Kiagers brengen hier nog tegen in dat in de Otapan zaak de besluitvorming plaatsvond
in overieg met de staatssecretaris dan wel diens medewerkers

onderhavige zaak niet het geval

zo

betogen kiagers

Dat was in de

uit de gepubliceerde rapporten

biijkt juist dat de informatievoorziening richting bewindspersonen onvolledig was
3 9

Kiagers geven daarmee een onjulste althans te beperkte uitleg aan de betreffende
passage uit de Otapan

beschikking Bepalend voor de afgeleide Immuniteit is niet dat

overleg was gevoerd met een bewindspersoon of diens medewerkers
gedragingen

van

maar dat

de

de beklaagde ambtenaren aan de Staat dienen te worden

toegerekend Bepalend is of de ambtenaren hebben gehandeld ter uitvoering van de
pubiieke taak van de Staat c q
Zie de Otapan

in de sfeer van de rechtspersoon van de Staat

beschikking

r o

7 1 2

De diverse en op verschillende niveaus bij het dossier Otapan betrokken

ambtenaren hebben gehandeld in het kader van de hen opgedragen

bestuurstaak en meenden te handelen in het algemeen beiang

De

besluitvorming over de uitvoer van de Otapan vond plaats in overleg met de
Staatssecretaris dan wel diens medewerkers De gedragingen van de
beklaagde ambtenaren dienen dan ook aan de Staat te worden toegerekend
Dientengevolge delen zij in de immuniteit van de Staat Niet is gebleken dat
beklaagden hebben gehandeld ter bevordering van eigen gewin of beiang

PGHR 24 februari 2021

Aangifte tegen bewindspersonen in de Toeslagenaffaire

p

54

Pels Rijcken 6 DTOgleever Fcrtu^r N tf

1583084

00005

10 37

zodat voor het uit hoofde van eigen daderschap zelfstandig vervolgen van

deze personen geen aanleidlng

3 10

Ook in de onderhavige zaak dient het handelen van ambtenaren van Toeslagen te
worden toegerekend

belang

en ter

aan

uitvoering

de Staat Ambtenaren meenden te handelen in het algemeen
van een

politieke wens tot strenge fraudebestrijding^®

aanwijzingen voor het tegendeel zijn niet bekend
handelen voor eigen gewin of belang

evenmin als aanwijzingen voor

De stelling van

klagers dat de

informatievoorziening naar de bewindspersonen niet altijd volledig is geweest althans
dat het aantal signalen van disproportionele gevoigen
maakt dit niet anders

^^

te

beperkt zou zijn geweest

Bovendien heeft de advocaat generaal er terecht op gewezen

dat deze stellingen zich ook niet verdragen met het feit dat klagers tegelijk erkennen
dat de bewindspersonen signalen hebben ontvangen en met het feit dat mede
vanwege die signalen tegen de betreffende bewindspersonen aangifte is gedaan door

de advocaat van klagers

gehouden
van

Dat de politieke leiding bewust op afstand zou zijn

is kortom niet gebleken

Ook overigens valt niet in te zien dat het handelen

de ambtenaren zou zijn voortgekomen uit eigen gewin of belang

ambtenaren dachten juist in het algemeen belang

van

Integendeel

fraudebestrijding

te

handelen

3 11

De conclusie moet dan ook zijn dat het handelen van ambtenaren van de

Belastingdienst en of Toeslagen aan de Staat moet worden toegerekend

Juist de

specifieke omstandigheden van de Toeslagenaffaire nopen tot die conclusie

het op

fraudebestrijding gerichte politieke klimaat de bevestiging van de harde aanpak door
de bestuursrechters en het feit dat het bekiaagde optreden onderdeel was van een
breder gevoerd beleid

niet van de eigen beslissingen van een of enkele ambtenaren ^

De ambtenaren delen daarom in de immunitelt van de Staat Voor vervolging uit

hoofde van eigen daderschap bestaat geen grond

Reeds daarom moet het beklag

ongegrond worden verklaard
3 12

De Staat za

hierna toelichten dat

feiten en omstandigheden en al

op basis van de door klagers naar voren gebrachte

hetgeen daarover reeds is onderzocht ook geen

verdenkingen van strafbare feiten kunnen worden vastgesteld Ook daarom is het
beklag ongegrond

ij
2Q

21
22
23

34

Gerechtshof s Gravenhage 12 december 2012 ECLI NL GHSGR 2012 BY6448 r o 7 1 2 Otapan
Rapport AUT Omzien in venvondering 2 p 19 Het optreden van Toeslagen bij de bestrijding van fraude
en georganiseerd misbruik zoais in het CAP ll dos ier vornnde een antwoord op de roep in politiek en

publieke opinie om een stevjge fraudebestrijding
verrijking

Ook kiagers zien geen aanwijzing voor
Kiaagschrift van 6 april 2021 p 33

van

ambtenaren

kiaagschrift van 6 april 2021

p

33

Versiag van de advocaat generaal 11 juni 2021 p 22 Evenals de advocaat generaal is de Staat er niet
mee bekend of de aangifte tegen de bewindspersonen Is gedaan namens deels dezelfde betrokkenen
Vgl PGHR 24 februari 2021 Aangifte tegen bewindspersonen in de Toeslagenaffaire p 81 De
toeslagenaffaire is niet een ramp doordat een minister of staatssecretaris tekortschiet in de naleving van
wetten grondwet die tot de uitvoering van zijn haar taak hoort maar is volgens de stukken die aan de
aangifte ten grondsiag liggen voltrokken door regelgeving die weinig ruimte tiet voor evenredigheid een
sterke gerichtheid op fraudebestrijding en een cumulatie van beleidskeuzes van verschillende ministers en
staatssecretarissen in een situatie van beperkt zicht op wat zich in de werkelijkheid van getroffen ouders
voltrekt

Pels Rijcken a Droogleever FortuijP N v

1583084

00005

11 37

4

De strafbare feiten waarop het beklag is gericht

4 1

Evenals uw hof zal de Staat het klaagschrift en het aanvullend klaagschrift
Dat beklag ziet op een viertal strafbare feiten

beschouwen als een beklag

Beroepsmatige discriminatie

Knevelarij

art

137g en 429quater Sr

366 Sr

art

Dwang door misbrulk van gezag

Lasterlijke aanklacht

art

art

365 Sr

268 Sr

De Staat zal op leder van de door klagers aangedragen strafbare feiten apart ingaan

4 2

Beroeosmatioe discriminatie

4 2 1

Klagers stellen dat er een verdenking is van beroepsmatige discriminatie als strafbaar

gesteld in de artikelen 137g lid 1 Sr en 429quater lid 1 Sr Artikel 137g lid 1 Sr stelt
als misdrijf strafbaar het in de uitoefening van een ambt

beroep of bedrijf opzettelijk

discrimineren van personen wegens hun ras Artikel 429quater lid 1 Sr betreft een

overtreding en stelt
een

ambt

zonder het vereiste van opzet

strafbaar het in de uitoefening van

beroep of bedrijf discrimineren van personen wegens onder meer hun

Voor de toepassing van beide bepalingen is artikel 90quater Sr van belang

strafrechtelijke definitie van discriminatie is gegeven te weten
onderscheid

ras

waarin de

elke vorm van

uitsluiting beperking of voorkeur die ten doel heeft often gevolge kan

hebben dat de erkenning

het genot of de uitoefening op voet van gelijkheid van

kort

gezegd fundamentele rechten wordt teniet gedaan of aangetast
4 2 2

Het openbaar ministerie heeft in de sepotbeslissing op goede gronden geconcludeerd

dat geen verdenking kan worden vastgesteld van beroepsmatige discriminatie omdat
de verwerking van de nationaliteit van aanvragers alleen een verhoogde kans
meebracht op selectie voor controle

Dat kan naar het oordeel van het openbaar

ministerie niet worden beschouwd als handelen dat tot doel of tot gevolg kan hebben
dat mensenrechten of fundamentele vrijheden worden aangetast

90quater Sr

^^

in de zin van artikel

In zijn requisitoir heeft de advocaat generaal bovendien tot

uitdrukking gebracht dat geen sprake is van discriminatie op grond van ras zodat ook
daarom geen sprake is van strafbare discriminatie ^^

Rapport Autoriteit Persoonsgegevens
4 2 3

Klagers onderbouwen hun standpunt dat sprake is van een verdenking van

beroepsmatige discriminatie door te wijzen op twee door de Autoriteit
Persoonsgegevens

hierna

aangemerkte verwerkingen

AP

als discriminerend en daarmee onbehoorlijk

Het beklag heeft derhalve betrekking op 1

de verwerking

Sepotbeslissing van 7 janusri 2021 near aanleiding van de aangifte van de staatssecretarissen
Versiag van de advocaat generaai 11 juni 2021 p 11 12

Pels Rijcken

1583084

p

12 13

Oroogleever Fortuijn N V

00005

12 37

van

de nationaliteit van aanvragers van kinderopvangtoeslag in het

risicoclassificatiemodel

kinderopvangtoeslag
4 2 4

en

voor

2

de verwerking van de nationaliteit van aanvragers van

de aanpak van georganiseerde fraude

Voor de feitelijke onderbouwing van hun klacht over beroepsmatige discriminatie

verwijzen klagers naar het rapport Beiastingdienst Toeslagen
nationaliteit van aanvragers van kinderopvangtoeslag

van

De verwerking van de

de AP ^^ In dat rapport

heeft de AP verschillende verwerkingen van nationaliteit van aanvragers van

kinderopvangtoeslag door de Beiastingdienst Toeslagen
beoordeeid
artikel 5

hierna

Toeslagen

De AP heeft de rechtmatigheid van de verwerkingen beoordeeld

lid 1

sub a AVG jo

bedoeld in artikel 5

lid 1

artikel 6 lid 1 AVG

sub a AVG

gelet op

alsook de behooriijkheid ervan

Het beginsel van een

als

behoorlijke verwerking

houdt in dat verwerkingen niet in strijd mogen zijn met fundamentele
^®
rechtsbeginselen waaronder het discriminatieverbod

4 2 5

Volledigheidshalve merkt de Staat op dat de AP een ander toetsingskader hanteert dan
de strafrechter ^® De vraag of een verwerking onbehoorlijk is omdat deze in strijd is
met het discriminatieverbod zoals dat is neergelegd in onder meer artikel 26 van het

IVBPR

artikel 1 van Protocol nr

12 bij het EVRM en artikel 1 van de Grondwet

andere dan de vraag of daarmee ook een
van ras

opzettelijk

zoals strafbaar gesteld in de artikelen 137g en 429quater Sr Daarmee wil de

Staat vanzelfsprekend niet afdoen aan de bevindingen van de AP
heeft die

is een

onderscheid is gemaakt op basis

De staatssecretaris

bevindingen eerder zeer ernstig genoemd heeft de conclusies van de AP

onderschreven en heeft excuses aangeboden ^® Dat betekent echter nog niet dat die

bevindingen ook een verdenking van een strafbaar feit opleveren dat vergt een
andere beoordeling

4 2 6

De AP stelt bij de beoordeling van de behooriijkheid voorop dat geen van de
beschreven verwerkingen aanleiding geven om een indirect verband aan te nemen
tussen nationaliteit en ras of etnische afkomst

De AP heeft niet kunnen vaststeMen dat

het gebruik van nationaliteit door Toeslagen tot doel had om onderscheid te maken
naar ras

of etnische afkomst

Evenmin heeft de AP kunnen vaststellen dat de

verwerkingen op een voor Toeslagen voorzienbare wijze leidden tot onderscheid naar
of etnische afkomst De verwerkingen zijn daarmee niet te kwalificeren als

ras

rassendiscriminatie aldus de AP ^

De AP heeft vervolgens onderzocht of bij de

verwerkingen van nationaliteit een redelijke en objectieve rechtvaardiging bestond
voor

het maken van onderscheid op basis van nationaliteit Ten aanzien van de twee

voornoemde verwerkingen

op grond waarvan ook het beklag is onderbouwd

komt

Onderzoeksrapport van de AP van 16 juli 2020 z2018 22445
Vgl Rapport AP De verwerking van de nationaliteit van aanvragers van kinderopvangtoeslag p 47
Zie voor het beoordelingskader van de AP rapport AP De verwerking van de nationaliteit van aanvragers
van kinderopvangtoeslag p 48
3

Kamerstukken II 2019 20
Zie

31 066

nr

683

p

1 en Kamerstukken II 2021 22

31 066

nr

936

p 2

Rapport AP De verwerking van de nationaliteit van aanvragers van kinderopvangtoeslag p 48 en p

36 38

Pels Rijcken

1583084

Onoogleever Fortuijn N V

00005

13 37

de AP tot de conclusie dat sprake is van discrlminerende en daarmee onbehoorlijke

verwerkingen

^^

Bij directe rassendiscriminatie wordt expliclet onderscheid gemaakt naar
etniciteit of etnische afkomst

Bij indirecte rassendiscriminatie wordt
bijvoorbeeld

onderscheid gemaakt op grond van een ander kenmerk

nationaliteit
van een

4 2 7

waarmee

in feite uitsluitend of in overwegende mate personen

bepaald ras worden getroffen

^^

Het openbaar ministerie is tot de conclusie gekomen dat de betreffende twee

verwerkingen geen verdenking kunnen opleveren van opzettelijke beroepsmatige
discriminatie als strafbaar gesteld in de artiketen

137g lid 1 Sr en 429quater lid 1 Sr

De Staat merkt daarover het volgende op

Geen

4 2 8

opzettelijke discriminatie wegens ras

Artikel 137g lid 1 Srstelt opzettelijke discriminatie in de uitoefening van een ambt

beroep of bedrijf

hierna ook

misdrijf

zonder het vereiste van opzet wegens ras

discriminatie

levensovertuiging
4 2 9

beroepsmatige discriminatie

wegens ras strafbaar als

De overtreding van artikel 429quater lid 1 Sr betreft beroepsmatige

geslacht of hetero

godsdienst

of homoseksuele gerichtheid

De door de AP omschreven verwerkingen betreffen geen onderscheid op grond van
ras

godsdienst levensovertuiging geslacht of hetero of homoseksuele gerichtheid

Het onderscheid had betrekking op nationaliteit

Daarbij ging het om het niet

Nederlanderschap als onderscheidend kenmerk en bij de casus Beilen en Arena

{alsook bij de

Roemeense casus ^

om een

specifieke andere nationaliteit als

onderscheidend kenmerk

4 2 10

Een onderscheid op basis van nationaliteit kan onder omstandigheden een onderscheid

meebrengen naar ras

Het begrip

ras

wordt in het strafrecht breder uitgelegd dan in

het normaie spraakgebruik in navolging van de uitleg die aan dit begrip is gegeven in
het Internationaal verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van
rassendiscriminatie

IVUR

artikel 429quater Sr

^^

welk verdrag heeft geleid tot de invoering van onder meer

In artikel 1 lid 1 IVUR wordt onder rassendiscriminatie

verstaan een onderscheid op grond van huidskleur

mede

afkomst of nationale of etnische

afstamming
4 2 11

De advocaat

indirect

3“
33

1583084

waarom

overtreding van artikel 137g

Rapport AP De verwerking van de nationaliteit \fan aanvragers van kinderopvangtoeslag p 49 53
HR 13 juni 2000 ECLI NL HR 2000 AA619i r o 3 5 l 3 5 3
Sepotbesifssing van 7 Januars 2021 naar aanleiding van de aangifte van de staatssecretarissen p 11
Zie bijvoorbeeld HR 29 maart 2016 ECLI NL HR 2016 510 r o 3 4 en gerechtshof Den Haag 4 September
2020

Pels Rijcken

generaal concludeert dat het onderscheid op basis van nationaliteit geen

onderscheid op basis van ras betreft

ECLI NL GHDHA 2020 1606

r o

8 3

Oraogleever Fortuljn N V

00005

14 37

dat alteen discriminatie op grand van ras strafbaar stelt

niet aan de orde is ^^

Hij voIgt daarin de beoordeling door de AP

4 2 12

Ais hiervoor

randnummer 4 2 6

is de AP tot het oordeel gekomen

gezegd

dat de verschillende verwerkingen van

verwijzing naar onder meer het IVUR

nationaliteit door Toeslagen geen aanleiding geven die te kwalificeren als
indirecte

rasse rdiscriminatie

niet kan worden

^®

onder

directe noch

De AP overweegt daartoe dat nationaliteit op zichzelf

gekwalificeerd als een gegeven waaruit ras of etnische afkomst blijkt

omdat er geen direct verband bestaat tussen de nationaliteit en het ras of de etnische
afkomst van een persoon ^® Voorts constateert de AP dat de verwerking van
nationaliteit tot doel had

ook in de casus Arena en de casus Beilen

homogeniteit van onderzoekspopulaties te bepalen
maken naar ras of etnische afkomst

Op grond

maar niet om

van

om

de

onderscheid te

de door klagers aangedragen

feiten is aldus niet aannemelijk geworden dat de verwerkingen van nationaliteit
leidden tot een

indirect

onderscheid op basis van ras Ook anderszins is niet

gebleken dat de intentie heeft bestaan om door het verwerken van nationaliteit een
onderscheid te maken naar ras of etnische afkomst
van

Reeds daarom is een verdenking

artikel 137g en of artikel 429quater niet aan de orde

In de sepotbeslissing van 7 januari 2021 concludeert de officier van justitie

dat het hanteren van de categorie niet Nederlands niet tot gevolg heeft dat
in overwegende mate personen met de overeenkomstige specifieke afkomst
en

etniciteit

veel

worden betrokken ^

te ruim

^

Daarvoor is de categorie niet Nederlands

De officier van justitie

lijkt in die besiissing van 7 januari

2021 ten aanzien van de casus Arena en Beilen wel aan te nemen dat het
onderscheid op basis van

een

nationaliteit betekent dat sprake is van

indirect onderscheid op basis van

ras

^

Hij overweegt evenwel dat dit

onderscheid niet valt onder de definitie van discriminatie in strafrechteiijke

omdat er geen aanwijzingen zijn dat het uitvoeren van de query s en
quickscans tot doel hadden om mensenrechten en fundamentele vrijheden
aan te tasten in de zin van artikel 90quater Sr zie daarover hierna
De
advocaat generaal komt echter met de AP tot de conclusie dat de
verwerking van nationaliteit bij query s en quickscans niet tot doel had
onderscheid te maken op basis van ras zodat ook geen sprake was van
zin

indirecte rassendiscriminatie

37

3S

39

Hetzelfde zal hebben te gelden voor artikel 429quater Sr dat naast ras ook discriminatie wegens
godsdienst levensovertuiging geslacht of hetero of homoseksuele gerichtheid Een indirect onderscheid
op een van die andere gronden is hier hoe dan ook niet aan de orde
Requisitoir advocaat generaal 24 november 2021 p 11 12 en zie ook verslag van de advocaat generaal 11
Juni 2021 p 9 10
Rapport AP De verwerking van de nationaliteit van aanvragers van kinderopvangtoeslag p 36 38 en 48
Rapport AP De verwerking van de nationaliteit van aanvragers van kinderopvangtoeslag p 36 De AP wljst
er daarbij op dat er landen zijn die toestaan dat onderdanen gelijktijdig meerdere nationaliteiten hebben
maar ook landen waarvan de nationaliteit van rechtswege vervait bij het verkrijgen van een vreemde
nationaliteit Evenals landen die in het geheel niet toestaan dat afstand wordt gedaan van een nationaliteit
en

41
43
43

Pels RUdten

1583084

landen die dat wel toestaan

Rapport AP De verwerking van de nationaliteit van aanvragers van kinderopvangtoeslag p 38
Sepotbeslissing van 7 Januari 2021 naar aanleiding van de aangifte van de staatssecretarissen p 12
memo mr H J Th Biemond 19 mei 2020 p 28 30 en de daar aangehaaide jurisprudentie
Zie sepotbeslissing van 7 januari 2021 naar aanleiding van de aangifte van de staatssecretarissen

Vgl

p

12

Draogleever Fortuljn N V

00005

15 37

In feite gaat het erom dat

ook al zouden de verwerkingen op grand van

nationaliteit moeten worden aangemerkt a is discriminatie wegens ras
geen aanwijzingen bestaan dat het

Toeslagen op beroepsmatige discriminatie

van

er

voorwaardelijk opzet van medewerkers
op het maken van een

onderscheid met als doel of potentieei gevolg het aantasten of tenietdoen van

de erkenning

het genot of de uitoefening van fundamentele rechten als

bedoeld in artikel 90quater Sr

Het gemaakte onderscheid op

gericht

was

nationaiiteit had immers niet tot doel

grond
daarop was gericht te discrimineren naar ras
van

onderscheid te kwetsen of te krenken

4 2 13

Slotsom van het voorgaande is dat

i

zie ook na randnummer 4 2 14

het gebruik van

indicator binnen het risicoclassificattemodel

ii

laat staan dat het opzet

dat wil zeggen vanwege dat

niet“

Nederlanderschap als

het periodiek uitvragen van de

nationaliteiten van alle aanvragers van toeslagen

Mi

het naar aanleiding van een

fraudesignaal uitvragen van informatie waaronder de tweede nationaliteit van
aanvragers en
een

iv

het in twee gevalien uitvragen van gegevens over aanvragers met

specifieke nationaliteit naar het oordeel van de Staat niet kunnen leiden tot een

vervolging op grond van artikel 137g lid 1 of artikel 429quater lid 1 Sr
Ceen discriminatie in de zin van artikel 90quater Sr

4 2 14

Wellicht ten overvioede gaat de Staat nog in op de steiling van klagers dat ook de

grotere kans te worden onderworpen aan een controle maakt dat sprake is van
discriminatie in de zin van artikel 90quater Sr

In dat verband is van

belang dat de

vraag of de verwerkingen ook discriminatie opieveren in de zin van de artikelen 137g
lid 1 en of artikel 429quater lid 1 Sr

een

andere is dan de beoordeling van de AP of

sprake is geweest van een onbehooriijke verwerking in de zin van artikel 5 lid 1 sub a
van

de AVG wegens strijd met het discriminatieverbod zoals neergelegd in onder meer

artikel 1 Grondwet artikel 1 Twaalfde Protocol bij het EVRM en artikel 26 IVBPR

4 2 15

Voor de betekenis van het bestanddeel discrimineren in artikel

137g en artikel

429quater Sr is de strafrechtelijke definitie van discriminatie bepalend zoais
neergelegd in artikel 90quaterSr Artikel 90quater Sr luidt
Onder discriminatie of discrimineren wordt verstaan elke vorm van

onderscheid

elke uitsluiting

beperking of voorkeur die ten doel heeft often
het genot of de uitoefening op voet

gevolge kan hebben dat de erkenning
van

Vgl

A J

aant 4

gelijkheid van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden op

Machieise in

Vgl

voorts

Noyon Langemeijer Remmelink red j
HR 17 September 2002

Wetboek van Strafrechb artikel 4Z9quater
Het Hof
ECLI NL HR 2002 AE4269 NJ 2002 548 r o 3 4

heeft aldus geoordeeld dat de door de verdachte getroffen maatregel hoewei ogenschijnlijk neutraal In
te weten personen van niet Nederlandse afltomst die in het
feite personen van een bepaalde groep betrof
vertrekcentrum verbleven

doch tevens dat het verschil in behandeling kon worden verklaard door
objectief gerechtvaardigde factoren die geen verband hielden met discriminatie op een bepaalde grond
terwijl de verdachte in redelijkheid geen alternatieve maatregel ten dienste Stond De omstandigheid dat
men in dit geval volgens de AP voor een minder ingrijpend onderscheid had kunnen kiezen waardoor niet is
voldaan aan de vereisten van proportionalitelt en suhsidiariteit maakt nog niet dat het onderscheid
verband hield met discriminatie op grond van ras

Pels Rijcken

1583084

Droogleever Fortutjn N v

00005

16 37

politiek economisch sociaal of cultureel terrain of op andere terreinen van
het maatschappelijk leven wordt teniet gedaan of aangetast
4 2 16

Het openbaar ministerie kwam in de sepotbeslissing van 7 januari 2021 tot de
conclusie dat van een strafbaar onderscheid geen sprake was

gecontroleerd te worden

De grotere kans om

ieidde immers niet tot een aantasting van het recht op

gelijke behandeling bij de inhoudelijke beoordeiing van het recht op
kinderopvangtoeslag

^

Het onderscheid op basis van nationaliteit kon inderdaad een

die vaststelling bracht de AP steeds tot

grotere kans op controle met zich brengen

het oordeel dat sprake was van discriminerende verwerkingen

®

maar er zijn

geen

aanwijzingen dat bij die controle ook sprake is geweest van een andere behandeling
van

personen met een niet Nederlandse nationaliteit ledereen die gecontroleerd werd

werd onderworpen aan dezelfde controle

4 2 17

Klagers steilen dat reeds het worden onderworpen aan controle
beoordeiing

van

de aanspraak op toeslag

op eerbiediging van het prive

en

los van de

raakt aan een fundamenteel recht

het recht

famiiieleven als gewaarborgd in artikel 8 EVRM

Klagers erkennen dat voor de controle een wettelijke grondslag bestaat zodat deze
gerechtvaardigd kan zijn op grond van artikel 8 lid 2 EVRM en geen ontoelaatbare
inbreuk hoeft mee te brengen op het recht op priv4

en

famiiieleven

Die controle dient

dan wel plaats te vinden zonder dat het discriminatieverbod van artikel 14 EVRM wordt

geschonden

zo

steilen klagers ook als een schending van artikel 8 EVRM zelf zich niet

voordoet

Artikel 14 EVRM houdt in dat het genot van de overige in het EVRM

gewaarborgde rechten en vrijheden moet worden verzekerd zonder daarin
een discriminatoir onderscheid te maken Artikel 14 EVRM waarborgt dat het
genot van de overige EVRM rechten plaatsvindt op voet van gelijkheid
4 2 18

Klagers gaan er daarmee aan voorbij dat een eerste selectie voor interne controle
weliswaar mede kon plaatsvinden op basis van nationaliteit

hogere risicoscore binnen het risicoclassificatiemodel

door toekenning van een

door verwerking van nationaliteit

in periodieke overzichten of door het uitvragen van query s op basis van nationaliteit of

waarin nationaliteit werd verwerkt

grond

van

maar dat aan

het opvragen van informatie op

artikel 18 Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen

Awir

een

beslissing vooraf ging die was gebaseerd op het resultaat van de eerdere interne
controle

Die beslissing werd dus genomen op basis van andere criteria dan de

nationaliteit van de onderzochte persoon

^

Het opvragen van die informatie gebeurde

daarom niet op een wijze die zich niet verdraagt met artikel 14 EVRM

Sepotbeslissing van 7 Januari 2021 naar aanieiding van de aangifte van de staatssecretarissen p 14
Rapport AP De venverking van de nationaliteit van aanvragers van kinderopvangtoeslag p 49 51 en 52
teikens onder het kopje Nadeel
Vgl inzake CAF 11 rapport AUT Omzien in vernondering 1

Pels Rijcken

1583084

p

12

par

2 1 1

Dmcgleever Fortuijn N V

00005