Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 000 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2019

Nr. 14

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 oktober 2018
In het debat over het wetsvoorstel Verlenging van de termijn gedurende
welke aanwijzingen krachtens de Luchtvaartwet van militaire luchtvaartterreinen hun geldigheid behouden (Kamerstuk 34 932), op 5 juli jl.
(Handelingen II 2017/18, nr. 103, item 7), heb ik u een visiedocument over
simulatie toegezegd. Hierin zou worden uiteengezet wat wel en niet
mogelijk is met simulatie, hoe simulatie kan bijdragen tot een efficiënte en
effectieve training voor de vliegers en in hoeverre in de behoefte kan
worden voorzien. In het debat kwam ook duidelijk de wens naar voren van
omwonenden, in dit geval van vliegbasis Gilze-Rijen, tot inzet van
simulatoren die trainingsvluchten kunnen vervangen en daarmee de
overlast voor omwonenden kunnen verminderen. Hierbij zet ik u de
toegezegde visie op vliegsimulatie uiteen.
Operationeel belang van simulatie
Ontwikkelingen op het gebied van simulatietechnieken en missieuitvoering leiden ertoe dat Defensie nadrukkelijker onderzoekt welk
aandeel vliegsimulatie kan innemen in het opleidings- en trainingsprogramma van de bemanningen van luchtvaartuigen. Uitgangspunt is dat
vliegsimulatoren het operationeel belang dienen doordat zij de kwaliteit,
de kwantiteit en de flexibiliteit van het gereedstellingsproces kunnen
verbeteren. Inzet van simulatoren beoogt militairen beter voor te bereiden
op hun operationele taken.
Bijdrage van helikoptersimulatoren aan gereedstelling
De toepassing van simulatie is gebaseerd op een analyse van het
opleidings- of trainingsprogramma, waarin specifieke vaardigheden en de
daarvoor vereiste trainingsbehoefte worden onderscheiden. Daarna wordt
bepaald met welke trainingsmiddelen, waaronder simulatie, in deze
behoefte kan worden voorzien. De krijgsmacht moet opereren in zeer

kst-35000-X-14
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 X, nr. 14

1

uiteenlopende conflictsituaties, wat ook eisen stelt aan de vereiste
flexibiliteit waarmee vliegtuigen en helikopters moeten worden ingezet.
Dat betekent dat vliegtuigbemanningen een breed palet aan vaardigheden
moeten beheersen en onderhouden. Dat kan deels door gebruik van
vliegsimulatie, maar zal deels ook live opleidings-, trainings- en
testvluchten blijven vereisen.
Per vaardigheid wordt bepaald of deze met een vliegsimulator kan
worden beoefend of dat deze tijdens een daadwerkelijke vlucht moet
worden uitgevoerd. Sommige simulatoren kunnen bijvoorbeeld wel
worden gebruikt voor de beoefening van tactische scenario’s, maar niet
van noodprocedures. Vliegsimulatoren dragen op verschillende manieren
bij aan het gereedstellingsproces:
• Door de technologische ontwikkelingen wordt simulatie realistischer.
Hierdoor is het mogelijk om meer vaardigheden zoals procedures,
crew resource management en tactische vaardigheden zonder verlies
aan kwaliteit of trainingswaarde – of in sommige scenario’s zelfs met
een grotere trainingswaarde – in een simulator te trainen.
• Vliegsimulatoren kunnen aan elkaar worden gekoppeld voor tactische
oefeningen in samenwerkingsverbanden op joint en combined niveau,
waardoor bemanningen gemakkelijker samen kunnen oefenen.
• Vliegsimulatoren dragen bij aan flexibiliteit in het gereedstellingsproces. Perioden van missiedruk of lage inzetbaarheid van toestellen door
bijvoorbeeld modificaties of weersomstandigheden kunnen deels
worden opgevangen door de inzet van vliegsimulatoren. Simulatie in
combinatie met live vlieguren maakt het gereedstellingsproces
efficiënter.
In de civiele luchtvaart kunnen vliegers met de nu beschikbare simulatoren bijna hun gehele vliegtraining doen met behulp van simulatie. In de
militaire luchtvaart is tactische training en (nood)procedure training
gedeeltelijk gesimuleerd te beoefenen. Hoewel simulatie steeds realistischer wordt, moet het merendeel van de militaire basisvaardigheden nog
steeds beoefend worden via live vlieguren, omdat de huidige beschikbare
simulatoren niet toereikend zijn voor de specifieke kenmerken van het
militaire vliegen.
Bovendien geldt voor alle genoemde trainingscategorieën dat naar
verwachting live vlieguren een belangrijk onderdeel blijven uitmaken van
de gereedstelling. Zo zijn live vlieguren ook een essentieel onderdeel van
de gereedstelling van de defensie-eenheden die tactisch samenwerken,
waaronder het Defensie Helikopter Commando (DHC) en de 11e Luchtmobiele Brigade.
De ontwikkelingen op informatiegebied stellen hogere eisen aan
platformen zoals vliegtuigen en helikopters, die voor hun operationele
inzet meer geavanceerde systemen en sensoren aan boord krijgen Het
opereren met deze systemen vereist meer training. Tegelijkertijd
ontwikkelt ook de technologie op simulatiegebied zich. Het Commando
Luchtstrijdkrachten blijft zoeken naar de meest doelmatige verhouding
tussen simulatie en live vlieguren in het gereedstellingsproces. Door de
nieuwe technologie en de toenemende mogelijkheid simulatoren te
koppelen wordt het mogelijk te voorzien in een groter deel van de
benodigde tactische training. Het Defensiebeleid ten aanzien van
simulatoren is er dan ook op gericht door standaardisatie simulatoren
beter te kunnen koppelen. Het gaat om zowel standaardisatie van de
gebruikte databases voor simulatie als de technische standaarden die
fysieke koppeling en data uitwisseling mogelijk maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 X, nr. 14

2

Tactische training wordt doorgaans niet gevlogen op en rond de militaire
luchthavens. Door het gebruik van simulatie voor dit type training zal een
reductie in vlieguren mogelijk zijn, maar dit betreft een relatief klein deel
van het aantal vliegbewegingen rond de militaire luchthaven. Vliegsimulatoren kunnen worden gebruikt om een deel van de basisvaardigheden te
beoefenen. Of het aandeel van simulatoren in de training van basisvaardigheden kan groeien, hangt vooral af van de ontwikkelingen in de
simulatietechnieken. De lokale vliegbewegingen worden vooral uitgevoerd om basisvaardigheden te trainen. Hoewel door toekomstige
technologische ontwikkelingen simulatie in de training zou kunnen doen
toenemen, zullen basisvaardigheden ook met live vlieguren moeten
worden getraind. Met de verwachte toekomstige groei van het aantal
trainingsuren per vlieger, is het effect van simulatie op het totaal aantal
vliegbewegingen nu nog ongewis.
Het koppelen van vliegsimulatoren is complex. De verschillende configuraties en implementatie van standaarden lopen ver uiteen. Standaarden
zijn constant in ontwikkeling, waardoor vaak nieuwe standaarden moeten
worden geïntroduceerd.
Wat gaat er nu gebeuren
Voor de eerstkomende jaren is de behoefte van Defensie geformuleerd in
de behoeftestellingsbrief voor het project «Multi Ship Multi Type (MSMT)
Helikopters» (Kamerstuk 27 830, nr. 264). Dit betreft de aanschaf van extra
Apache- en Chinooksimulatoren voor training van de vliegers en van de
bemanning. Deze simulatoren worden geconcentreerd in een op te richten
simulatiecentrum. De eerste twee fases van deze simulatiecapaciteit zullen
eind 2023 gerealiseerd en beschikbaar zijn. Voor Fase 3 wordt mogelijk te
zijner tijd een separaat traject opgestart, mede afhankelijk van de
ervaringen in de twee voorgaande fasen. Verdere details hierover staan in
de behoeftestellingsbrief voor MSMT.
In een derde fase van het concept worden de Apache- en de Chinooksimulatoren aan elkaar gekoppeld en aan een nieuw Tactical Control Center.
Hiermee wordt de volledige MSMT-helikoptersimulator capaciteit
beschikbaar wat extra trainingscapaciteit biedt voor de helikopterbemanningen.
De kennis en ervaring in de opeenvolgende fasen van het totale
MSMT-concept moeten richtinggevend zijn voor de goede combinatie
tussen het minimaal vereiste aantal live en simulatie trainingsuren, die
noodzakelijk zijn voor de gereedstelling van helikopterbemanningen en
het garanderen van het voortzettingsvermogen van het DHC. Dit is ook
mede afhankelijk van de personele vulling alsmede de beschikbaarheid
van toestellen tijdens de transitie van de Apaches en Chinooks de
komende jaren.
Op de lange termijn zorgen technologische ontwikkelingen voor nog meer
mogelijkheden op het gebied van training. Technieken zoals kunstmatige
intelligentie gaan zorgen voor een groter aandeel van simulatie in met
name tactische training. Live Virtual Constructive (LVC) is zo’n ontwikkeling, die zich richt zich op het samenbrengen van de fysieke en virtuele
training in een nieuwe omgeving. LVC voorziet in een oplossing voor het
op grote schaal trainen met een grote diversiteit aan deelnemers en wordt
een belangrijk onderdeel van volgende generaties platformen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 X, nr. 14

3

Defensie en de omgeving
Voor de uitvoering van die grondwettelijke taken, inclusief de daarvoor
benodigde oefening en training, moet er voldoende ruimte zijn, ook in een
drukbevolkt land als Nederland. Bij vliegbases zoals Gilze-Rijen, te midden
van woonkernen, is de geluidsbelasting een factor van belang. Het DHC
zal die hinder nooit kunnen wegnemen, maar doet wat redelijkerwijs
mogelijk is om de hinder te beperken, zonder inbreuk te maken op de
operationele gereedheid. In dit verband gaat de aandacht ook uit naar
mogelijkheden vliegbewegingen te beperken door de mogelijke intensivering van de toepassing van simulatoren.
Tot slot
In 2001 is als bezuinigingsmaatregel het aantal helikoptervlieguren met
twintig procent gereduceerd en wordt sindsdien de NAVO-norm voor het
vereiste aantal vlieguren niet gehaald. Nu het kabinet Rutte-III extra geld
heeft uitgetrokken om het defensiebudget structureel te verhogen,
ontstaat er ook ruimte voor reparatie, deels door een verhoging van het
aantal vlieguren, en vanaf 2023 deels door de verwerving van simulatiecapaciteit die past in het Multi Ship Multi Type concept. Echter in de
toekomst zal de combinatie tussen live vlieguren en simulatietraining
bepalend zijn voor de toekomstige gereedstelling van helikopterbemanningen en het garanderen van het voortzettingsvermogen van het DHC.
Daarbij geldt dus dat ondanks een intensivering van simulatietraining,
voor alle trainingscategorieën naar verwachting live vlieguren een
belangrijk onderdeel blijven uitmaken van de gereedstelling.
De Staatssecretaris van Defensie,
B. Visser

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 X, nr. 14

4