Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1982
Vragen van het lid Krol (50PLUS) aan de Minister van Veiligheid en Justitie
over het artikel «Luchtalarmsirenes gaan verdwijnen» (ingezonden 25 maart
2015).
Antwoord van Minister Van der Steur (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
17 april 2015). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2014–2015,
nr. 1957.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Luchtalarmsirenes gaan verdwijnen»?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2, 3
Klopt het dat eind vorig jaar door uw ambtsvoorganger is besloten te
stoppen met het luchtalarm? Zo ja, waarom is deze beslissing genomen?
Hoe beoordeelt u de stelling dat op deze wijze mensen uitgesloten worden,
aangezien niet iedereen toegang of beschikking heeft tot social media, een
mobiele telefoon of het internet?
Antwoord 2, 3
In 2006 heeft een ambtsvoorganger de Tweede Kamer gemeld het
Waarschuwings- en alarmeringssysteem (WAS) tot en met 2017 te handhaven
en te onderhouden (2005–2006, 29 668 nr. 9)2. In lijn daarmee heeft mijn
ambtsvoorganger besloten het WAS gecontroleerd uit te faseren met
1 januari 2018 als voorgenomen ingangsdatum. Over het proces en nadere
uitwerking van de uitfasering ben ik in gesprek met het Veiligheidsberaad
aangezien burgeralarmering en het beheer en de (door)ontwikkeling van een
samenhangend pakket aan crisiscommunicatie-middelen raakt aan de
verantwoordelijkheid van de veiligheidsregio’s. De afgelopen jaren is het
gebruik van mobiele communicatieapparatuur verder gegroeid en zijn er ook
nieuwe instrumenten zoals bijvoorbeeld NL-Alert ontwikkeld. Hiermee bestaat
het totale pakket op dit moment uit de regionale calamiteitenzenders,
NL-Alert, het WAS, sociale media, www.crisis.nl en websites van de veilig-

1
2

ah-tk-20142015-1982
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

http://www.telegraaf.nl/binnenland/23840291/__Luchtalarm_verdwijnt__.html
Kamerstuk 2005–2006, 29 668 nr. 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

heidsregio’s, eventueel aangevuld met andere middelen die veiligheidsregio’s
zelf hebben ontwikkeld.
Het WAS wordt slechts één à twee keer per jaar ingezet; de drempel voor een
daadwerkelijke inzet blijkt hoog te zijn (NL-Alert wordt bijvoorbeeld gemiddeld twee keer per maand ingezet). Het WAS kan bij een beperkt aantal
incidenten worden ingezet (voornamelijk industriële branden), gekoppeld aan
slechts één vaststaand handelingsperspectief: ga naar binnen, sluit deuren en
ramen, en luister naar de calamiteitenzender. Voor het overgrote deel van de
bevolking is het gebruik van mobiele communicatieapparatuur nu meer en
meer een vast onderdeel van het dagelijkse leefpatroon. Het WAS wordt
daarmee overbodig. Dit neemt echter niet weg dat er aandacht moet zijn voor
enkele specifieke doelgroepen, zoals ouderen die zelf niet direct gebruik
maken van mobiele communicatiemiddelen. In antwoord op vraag 4 ga ik
hier verder op in.
Vraag 4
Hoe beoordeelt u de stelling dat dit met name voor veel ouderen zal gelden,
aangezien volgens onderzoek van UnieKBO 600.000 ouderen niet meer online
zullen zijn?
Antwoord 4
Met het totaalpakket crisiscommunicatiemiddelen moeten voldoende burgers
bereikt kunnen worden bij alle soorten incidenten, rampen of crises. Het WAS
wordt zoals gesteld slechts bij een beperkt aantal incidenttypen ingezet. Bij de
doorontwikkeling van het pakket crisis-communicatiemiddelen is er aandacht
voor de wijze waarop kwetsbare groepen het beste bereikt kunnen worden bij
alle incidenttypen. In algemene zin geldt dat het indirecte bereik van een
crisiscommunicatiemiddel net zo belangrijk is als het directe bereik. Uit
onderzoek dat is uitgevoerd naar het bereik van NL-Alert, komt naar voren
dat 86% van de mensen die een bericht ontvangen dit in de omgeving zullen
doorgeven. Voor verminderd zelfredzamen geldt nu (en in de toekomst
wanneer het WAS niet meer in het pakket crisiscommunicatiemiddelen zit),
dat het belangrijk is met naasten (familie, buren en zorgverleners) te
bespreken wat zij kunnen betekenen in geval van een (dreigende) noodsituatie. Samen met het Veiligheidsberaad wil ik in aanloop naar 2018 kijken naar
de verdere (door)ontwikkeling van het bovengenoemde pakket aan crisiscommunicatiemiddelen, waarbij ook het bereik van kwetsbare groepen aandacht
zal krijgen.
Vraag 5
Hoe beoordeelt u de stelling dat het afschaffen van het luchtalarm een
riskante beslissing is, omdat bij uitval van het internet en/of mobiele telefonie
zeer velen niet bereikt worden in een noodsituatie?
Antwoord 5
Zoals eerder aangegeven is het WAS in een beperkt aantal situaties te
gebruiken. In de brief van 2006 is al benoemd dat het WAS niet of minder
goed inzetbaar is bij incidenten zoals de Bijlmerramp, de vuurwerkramp in
Enschede, grootschalige (veterinaire) epidemieën of grootschalige terroristische aanslagen zoals in Londen, Madrid en New York. Bij dit type incidenten
hebben burgers bij uitstek behoefte aan specifieke informatie en een op maat
gesneden handelingsperspectief. Om die reden zijn moderne middelen als
sociale media en websites uitermate geschikt voor de crisiscommunicatie.
Volledige afhankelijkheid van internet voor de crisiscommunicatie acht ik
echter onwenselijk en daarom zijn rampenzenders (radio en tv) en NL-Alert
belangrijke onderdelen van het pakket. De techniek achter NL-Alert is zo
ingericht dat het bericht bij een overbelasting van de telefoon- en internetlijnen nog steeds verstuurd en ontvangen kan worden (cell broadcast-techniek).
Vraag 6
Deelt u de mening dat het luchtalarm zeer doeltreffend is, aangezien dit bij de
hele bevolking een directe associatie met een gevaarlijke situatie oplevert en
het geluid bovendien niet te missen is? Kunt u uw antwoord toelichten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Neen. Het geluid van de sirenes is doorgaans goed hoorbaar, hoewel dit de
afgelopen twintig jaar door verbeterde isolatie van woningen/gebouwen
binnenshuis is afgenomen en het geluid niet overal door iedereen wordt
gehoord.
Daarnaast zegt het horen van het signaal niet alles over de doeltreffendheid
van het signaal. Het is onbekend hoeveel mensen het enige handelingsperspectief dat bij het WAS hoort, daadwerkelijk uitvoeren. Omdat er geen
concrete informatie kan worden verstrekt over bijvoorbeeld een bepaalde
schadelijke stof in de lucht en de omvang van het verspreidingsgebied, kan
het signaal zelfs een tegenovergesteld effect hebben. Veel burgers gaan bij
het horen van de sirene naar buiten om te kijken wat er aan de hand is.
Tevens worden de sirenes niet in alle gevallen gehoord; zo hebben doven en
slechthorenden moeite de sirenes te horen.
Vraag 7
Deelt u voorts de mening dat het in vraag 6 gestelde niet geldt voor mobiele
telefoons, aangezien deze bij veel mensen de hele dag geluid maakt, of op
een stille stand kunnen staan c.q. uitgeschakeld kunnen zijn?
Antwoord 7
Mobiele telefoons voorzien van de zogenaamde WEA-standaard zorgen
ervoor dat burgers tevens gealarmeerd worden als hun mobiele telefoon op
stil staat. Dit betekent ook dat mobiele telefoons een herkenbare geluidstoon
geven bij het ontvangen van een NL-Alert bericht. De meerderheid van de
toestelfabrikanten maakt gebruik van deze standaard. Mede doordat de
WEA-standaard internationaal gebruikt wordt, is de verwachting dat de
overige fabrikanten spoedig zullen volgen. Wanneer een gebruiker zijn/haar
mobiele telefoon zelf heeft uitgeschakeld, zal deze het NL-Alert bericht
vanzelfsprekend niet weergeven.
Vraag 8
Welke mogelijkheden bestaan er om de bestaande infrastructuur in stand te
houden en eventueel ook in te zetten voor andere doeleinden?
Antwoord 8
In aanloop naar de voorgenomen ingangsdatum van uitfasering in 2018, en
afhankelijk van de nadere uitwerking van de planning hieromtrent, zal ik
inventariseren welke mogelijkheden er bestaan ten aanzien van de bestaande
infrastructuur en eventueel gebruik voor andere doeleinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3