Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

376
Vragen van het lid Bouchallikh (GroenLinks) aan de Staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Minister voor Armoedebeleid,
Participatie en Pensioenen over het artikel «Nederland houdt Caribische
staatsburgers al twaalf jaar arm» (ingezonden 2 september 2022).
Antwoord van Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen), mede namens de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (ontvangen 18 oktober 2022)
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het artikel «Nederland houdt Caribische
staatsburgers al twaalf jaar arm»?1
Antwoord 1
Ja, ik heb dit artikel aandachtig gelezen.
Vraag 2
Deelt u de mening dat het onacceptabel is dat op de eilanden van Caribisch
Nederland – die volwaardig onderdeel van het land Nederland zijn – vele
duizenden mensen in armoede leven omdat salarissen, uitkeringen en
toeslagen vele malen lager zijn dan in het Europese deel van Nederland,
terwijl de boodschappen fors duurder zijn dan in het Europese deel van
Nederland? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Het kabinet is er zich zeer van bewust dat veel burgers in Caribisch Nederland
moeilijk rond kunnen komen. Daarom heeft het kabinet bijzondere aandacht
voor de positie van de inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba, die
voluit bij Nederland horen. Ik heb tijdens mijn werkbezoek aan Caribisch
Nederland met eigen ogen gezien dat er sprake is van grote armoede met
alle schrijnende consequenties van dien. Dit sterkt mij in mijn opvatting dat
wij de burgers van Caribisch Nederland meer aandacht moeten geven dan tot
nu toe het geval is. De huidige armoedesituatie vraagt om actie. Ten opzichte
van de verbeterstappen die sinds de staatkundige transitie onder voorgaande
1

ah-tk-20222023-376
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Follow the Money, 27 augustus 2022, www.ftm.nl/artikelen/nederland-houdt-caribischestaatsburgers-arm?utm_source=nieuwsbrief&utm_medium=email&utm_campaign=
ArmoedeCariben&share=0RMZ68ZOKy%2FRryx7G4%2FtNXStVXDykkGOLGy
YMgmtKVnZIGBo0vXZQ6VCg773ugQ%3D

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

kabinetten al zijn gezet, gaat dit kabinet aanzienlijk verder, zoals blijkt uit het
coalitieakkoord en de daaropvolgende uitwerking in de hoofdlijnenbrief van
de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.2 Het
kabinet rekent de bestaanszekerheid van inwoners van Caribisch Nederland
tot haar prioriteit en zet zich daar voluit voor in. Deze inzet vertaalt zich in
concrete maatregelen, zoals de verhoging van het basispensioen per 1 januari
2023 als onderdeel van het koopkrachtpakket. Additioneel wordt ook extra
verhoging van het wettelijk minimumloon en andere uitkeringen beoogd. Het
is dus nadrukkelijk de bedoeling om de achterstand ten opzichte van
Europees Nederland als het gaat om bestaanszekerheid, in te lopen.
Vraag 3
Hoe verklaart u het feit dat de Openbare Lichamen Bonaire, Sint Eustatius en
Saba nu 12 jaar volwaardig onderdeel van het land Nederland zijn, terwijl de
sociale ongelijk nog steeds zo enorm is?
Antwoord 3
De sociaaleconomische, legislatieve en administratieve omstandigheden in
Caribisch Nederland wijken heel erg af van die van Europees Nederland. De
economieën van Bonaire, Saba en Sint Eustatius zijn onderling ook verschillend en effecten van overheidsbeleid kunnen verschillende effecten hebben
op de verschillende eilanden.
De kwetsbaarheid van de economieën maakt dat het kabinet slechts
stapsgewijs verhogingen van Wml en uitkeringen door kan voeren. De
nadelige effecten op de arbeidsmarkt zijn een van de redenen om het Wml
stapsgewijs te verhogen. Daarnaast heeft een hoger Wml tevens invloed op
prijzen en daarbij onder andere op de aantrekkingskracht van Caribisch
Nederland voor toeristen ten opzichten van omringende (ei)landen.
Wetgeving in Caribisch Nederland is op een andere leest geschoeid dan in
Europees Nederland.
Om de sociale ongelijkheid te verminderen werkt het kabinet stapsgewijs aan
het gelijkwaardig maken van het sociale zekerheidstelsel in CN. Hierbij zijn
het absorptievermogen van de lokale samenlevingen en uitvoeringskracht
belangrijke aandachtspunten.
Sinds 2010 zijnde volgende stappen gezet:
• Het niveau van het wettelijk minimumloon (Wml) is in 2022 gemiddeld
met circa 63% gestegen ten opzichte van het «startniveau» van 2011. De
minimumuitkeringen (onderstand, Algemene Ouderdomsverzekering en
Algemene weduwen- en wezenverzekering) zijn steeds met ten minste
hetzelfde percentage meegegroeid.
• Op het terrein van het sociale zekerheidsstelsel zijn, na 5 jaar legislatieve
rust, verbetermaatregelen getroffen, zoals de invoering van de kinderbijslagvoorziening BES.
• Om de inkomenspositie voor ouderen met een inkomen onder het Wml te
verbeteren, is in 2020 een toeslag geïntroduceerd waarmee het inkomen
van inwoners die recht hebben op een uitkering op grond van de AOV
BES wordt aangevuld tot aan het Wml.
Met bovenstaande maatregelen zijn we er voor Caribisch Nederland nog niet.
Het kabinet zet zich deze kabinetsperiode in voor een verdere verbetering van
de bestaanszekerheid van inwoners van Caribisch Nederland door aanzienlijk
te versnellen ten opzichte van voorgaande jaren. Over de concrete stappen
heb ik u onlangs geïnformeerd in de Voortgangsrapportage ijkpunt sociaal
minimum Caribisch Nederland 2022.3
Vraag 4
Hoe verklaart u het feit dat ondanks uitspraken van beide Kamers en ondanks
het herhaaldelijk aandringen van het College voor de Rechten van de Mens
en de Nationale ombudsman het minimumloon en de uitkeringen nog steeds
niet gekoppeld zijn aan de kosten van een minimaal bestaan op de eilanden,
terwijl dit in het Europese deel van Nederland wel gebeurt? Hoe verhoudt
deze ongelijkheid zich volgens u tot de grondrechten die ook gelden voor de
bewoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba? Kunt u bij uw antwoord

2
3

Kamerstuk 35 925-IV, nr. 69.
Kamerstuk 36 200-IV, nr. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

specifiek ingaan op hoe de huidige situatie op de eilanden zich verhoudt tot
artikel 20 van de Grondwet?
Antwoord 4
Het kabinet erkent dat het niveau van het minimumloon en de uitkeringen
nog niet overeenkomen met het ijkpunt sociaal minimum, dat de noodzakelijke kosten van levensonderhoud reflecteert. Hier wordt nader op in gegaan
in het antwoord op vraag 5.
Het kabinet zet zich hard in om binnen de context en de sociaaleconomische
omstandigheden in Caribisch Nederland verder toe werken naar een, ten
opzichte van Europees Nederland, gelijkwaardig niveau van bestaanszekerheid in Caribisch Nederland.
Met betrekking tot de huidige situatie op de eilanden acht de Staat zich
gehouden aan de normen die volgen uit artikel 20 van de Grondwet, waarbij
geldt dat de Staat een ruime beoordelingsvrijheid toekomt als het gaat om
het inrichten van zijn sociale zekerheidsstelsel. Met de uitvoering van de
lopende beleidsopgave geeft het kabinet invulling aan de instructienorm dat
de bestaanszekerheid «voorwerp van zorg is» van de overheid (artikel 20
Grondwet). Bij de invulling van deze opgave ben ik mij ervan bewust dat de
armoede in Caribisch Nederland groot is.
Vraag 5
Deelt u de mening dat het invoeren van een bestaansminimum zoals de
overheid van Bonaire hanteert (en dat gebaseerd is op het onderzoek van
Regioplan) een betere oplossing is voor het terugdringen van de armoede op
de eilanden dan het fictieve sociaal ijkpunt van het kabinet? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 5
Ik besef dat veel inwoners in Caribisch Nederland lastig kunnen rondkomen.
Tijdens mijn werkbezoek aan Caribisch Nederland heb ik aangekondigd bereid
te zijn om van mijn kant de nodige stappen aan de inkomenskant te zetten,
zodat het ijkpunt sociaal minimum per 1 januari 2025 gerealiseerd kan zijn.
Het onderzoek van Regioplan is gebaseerd op de werkelijke kosten van
levensonderhoud. Dit onderzoek laat zien dat de kosten in Caribisch
Nederland aanzienlijk hoog zijn en dat er een flinke opgave ligt om aan het
terugdringen van die kosten te werken. Het als uitgangspunt nemen van deze
werkelijke kosten van levensonderhoud, zou betekenen dat het ijkpunt voor
het sociaal minimum fors hoger moet komen te liggen, met als gevolg dat
niet alleen de minimumuitkeringen (onderstand, AOV en AWW), maar ook het
Wml substantieel verhoogd moeten worden. Met dat uitgangspunt wordt
voorbijgegaan aan het feit dat de kosten van levensonderhoud (te) hoog zijn.
Voor een deel van de kosten van levensonderhoud ligt het binnen de
invloedsfeer van de overheid om deze structureel te verlagen. Voor dit deel
zijn of worden diverse maatregelen getroffen. Hierover is de Kamer in de
Voortgangsrapportage ijkpunt sociaal minimum geïnformeerd. Het kabinet is
van mening dat de inkomens en de kosten van levensonderhoud meer met
elkaar in balans moeten worden gebracht om meer bestaanszekerheid te
kunnen bieden.
Binnen de opgave om het ijkpunt sociaal minimum te realiseren, ligt er dus
ook een aanzienlijke opgave om het Wml te verhogen. Mede op advies van
de relevante partijen in Caribisch Nederland, waaronder Centraal Dialoog
Bonaire, wordt een gefaseerde aanpak gevolgd, waarbij stappen ten aanzien
van het Wml binnen een zo kort mogelijke haalbaar geachte termijn worden
gezet.
Door het als uitgangspunt nemen van de werkelijke kosten van levensonderhoud, zoals vastgesteld in het onderzoek van Regioplan, zou echter gelet op
het dan onvermijdelijk disproportioneel hoge niveau van het Wml, een niet
realistisch te achten hoge rekening bij werkgevers komen te liggen, bovenop
de reeds bestaande opgave om het ijkpunt te realiseren. Voor Bonaire zou dat
bijvoorbeeld betekenen dat het Wml met meer dan 50% zou moeten worden
verhoogd, bovenop de jaarlijkse inflatiecorrectie. Het is goed voorstelbaar dat
een dermate substantiële verhoging van het Wml stevige eisen stelt aan het
aanpassingsvermogen van de lokale economie. Die risico’s dwingen tot een
zorgvuldige benadering in het groeipad van het Wml. De minimumuitkeringen lopen hiermee gelijk op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Vraag 6
Wanneer gaat het kabinet voldoen aan de Kameruitspraken en aan de
adviezen van het College voor de Rechten van de Mens en de Nationale
ombudsman? Kunt u een concrete datum noemen voor de vaststelling van
het sociaal minimum? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Het kabinet werkt hard aan het verbeteren van bestaanszekerheid in Caribisch
Nederland, met als doel om het in 2019 voor Caribisch Nederland bepaalde
ijkpunt4 voor een sociaal minimum, dat een concreet streefniveau per eiland
behelst, te kunnen realiseren in 2025.
Richtinggevend daarvoor is het in 2018 door Regioplan verrichte onafhankelijke onderzoek naar de kosten van levensonderhoud, waarbij is gekeken om
op basis van objectiveerbare gegevens tot een sociaal minimum te komen. In
de voortgangsrapportage ijkpunt sociaal minimum Caribisch Nederland heb
ik u nader geïnformeerd over de verdere uitwerking van de genomen
maatregelen en het daar bijbehorende tijdspad.
Parallel aan de lopende inzet wil ik (ook) voor Caribisch Nederland een
evaluatie initiëren in de vorm van een algehele herijking van het sociaal
minimum, waarbij de hoogte en de systematiek van het sociaal minimum
opnieuw tegen het licht worden gehouden. Op basis daarvan kan besluitvorming plaatsvinden over het formeel vaststellen van een sociaal minimum
voor Caribisch Nederland. Ik zal met de Commissie sociaal minimum, die ik
daartoe opdracht heb verstrekt voor een dergelijk onderzoek in Europees
Nederland, in gesprek gaan over de mogelijkheid van een aanvullende
opdracht voor Caribisch Nederland. Dat zal om een separate opdracht gaan,
na afronding van de opdracht voor Europees Nederland. Gezien het
onafhankelijke karakter van de Commissie sociaal minimum is het uiteindelijk
aan de commissie zelf om te besluiten of deze opdracht wordt aanvaard.
Vraag 7
Kunt u in een vergelijkend schema weergeven wat de hoogte van 1) het
minimumloon, 2) uitkeringen en 3) toeslagen zijn in het Europese deel van
Nederland en op de BES-eilanden?
Antwoord 7
Onderstaande tabel geeft hier zo goed als mogelijk inzicht in. Bij het
onderling vergelijken van Europees Nederland en Caribisch Nederland is van
belang om op te merken dat verschillende valuta gebruikt worden. Daarnaast
kunnen de bedragen niet goed onderling vergeleken worden, omdat een euro
in Europees Nederland niet dezelfde koopkracht genereert als in Caribisch
Nederland.
De toeslagen zijn buiten de tabel gehouden, omdat Caribisch Nederland
vanwege de afwijkende context geen toeslagen kent die vergelijkbaar zijn met
het toeslagenstelsel in Europees Nederland. Zo heeft Caribisch Nederland een
publieke ziektekostenverzekering, waardoor een zorgtoeslag (die in Europees
Nederland voor een alleenstaande bijstandsgerechtigde € 1.336,00 bedraagt)
niet aan de orde is. Ook geldt op Caribisch Nederland een ander fiscaal
stelsel. Tegemoetkoming in de kosten van huur voor burgers met een laag
inkomen krijgt in Caribisch Nederland een andere invulling via de subsidie
aan verhuurders, die sociale verhuurders in staat stelt om lagere huren te
vragen. Daarnaast zijn er ook andere maatregelen in werking of voorzien,
zoals de op Bonaire gestarte pilot Bijdrage Particuliere Verhuur.
2022

Europees
Nederland

Bonaire

St. Eustatius

Saba

Netto WML alleenstaande
Netto Bijstand/onderstand
alleenstaande
Netto AOW/AOV
alleenstaande
Netto AOW/AOV paar

€ 20.406,00

$ 12.542,00

$ 14.504,26

$ 14.345,01

€ 13.161,00

$ 6.916,00

$ 8.346,00

$ 8.242,00

€ 15.828,00
€ 21.418,00

$ 9.776,00
$ 19.552,00

$ 12.453,00
$ 24.906,00

$ 12.548,00
$ 25.096,00

4

Kamerstuk 35 000-IV, nr. 61.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Vraag 8
Kunt u in een vergelijkend schema weergeven wat de gemiddelde maandelijkse kosten per huishouden zijn voor de volgende basisvoorzieningen: 1)
boodschappen, 2) huur van een woning, 3) energiekosten, 4) drinkwater en 5)
zorgkosten in het Europese deel van Nederland en voor de bewoners van
Bonaire, Sint Eustatius en Saba?
Antwoord 8
Een breed kosten vergelijkend onderzoek van Caribisch Nederland met
Europees Nederland is helaas niet voorhanden. Een dergelijke vergelijking is
namelijk niet goed te maken vanwege de uiteenlopende stelsel van belasting
en toeslagen (zie ook onder vraag 7) en verschillen in bestedingspatronen
tussen Europees en Caribisch Nederland, bijvoorbeeld als het gaat om het
verwarmen dan wel koelen van de woonruimte. Vanuit het kabinet is
aandacht voor elk van de bovengenoemde basisvoorzieningen en de hoge
kosten die deze voorzieningen met zich meebrengen voor huishoudens met
lage inkomens.
Vraag 9
Kunt u per eiland aangeven hoeveel sociale huurwoningen er zijn en hoeveel
huishoudens gelet op hun financiële situatie in aanmerking zouden komen
voor een sociale huurwoning? Hoe lang zijn de wachtlijsten op Bonaire, Sint
Eustatius en Saba?
Antwoord 9
Aantal sociale huurwoningen per eiland:
– Bonaire: ca. 500
– Sint Eustatius: ca. 100
– Saba: ca. 50
Het is helaas niet mogelijk aan te geven hoeveel huishoudens in aanmerking
zouden komen voor een sociale huurwoning. Dit komt omdat het inkomen
van de doelgroep valt onder de grens van de belastingvrije voet. Dat betekent
dat er geen inzicht is in de financiële situatie van de doelgroep tot aan een
inkomen van maximaal $ 12.198 per jaar.
De wachtlijsten voor een sociale huurwoning per eiland zijn als volgt:
– Bonaire: ca. 1.000 huishoudens
– Sint Eustatius: ca. 120 huishoudens
– Saba: ca. 60 huishoudens
Vraag 10
Hoeveel sociale huurwoningen zijn er sinds 2010 op de eilanden bijgekomen?
Antwoord 10
Er is in 2010 helaas geen nulmeting gedaan. Daardoor is het niet aan te
geven hoeveel sociale huurwoningen er sinds 2010 bij zijn gekomen. Het
kabinet ziet wel noodzaak voor een nulmeting. Daarom zal in de beleidsagenda Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening Caribisch Nederland, die de
Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening binnenkort aan uw
Kamer zal doen toekomen, wel een nulmeting worden gedaan. Op basis van
die nulmeting, en de wachtlijsten voor een sociale huurwoning, kan
vervolgens worden bepaald hoeveel sociale huurwoningen er per eiland
moeten worden bijgebouwd.
Er kan wel worden aangegeven hoeveel sociale huurwoningen er bij zijn
gekomen vanaf 2020. Op Bonaire zijn in 2020 67 en in 2022 50 nieuwe sociale
huurwoningen opgeleverd. Op Sint Eustatius zijn in 2021 2 nieuwe sociale
huurwoningen opgeleverd. Op Saba worden in 2022 20 nieuwe sociale
huurwoningen opgeleverd.
Vraag 11
Hoeveel woningen op Bonaire, Sint Eustatius en Saba worden niet als
hoofdverblijf gebruikt omdat zij bijvoorbeeld als tweede huis worden gebruikt
of voor toeristische doeleinden worden verhuurd?
Antwoord 11
Helaas is er geen informatie beschikbaar op basis waarvan deze vraag kan
worden beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

Vraag 12
Hoeveel mensen op Bonaire, Sint Eustatius en Saba zijn dak- en/of thuisloos?
Antwoord 12
Helaas is er geen informatie beschikbaar op basis waarvan deze vraag kan
worden beantwoord.
Vraag 13
Wat is er na de belofte van het kabinet in 2018 om in te zetten op lagere
voedselprijzen precies gebeurt? Kunt u de concrete stappen schetsen die
gezet zijn en aangeven welke concrete resultaten dit heeft opgeleverd?
Antwoord 13
Het kabinet zet zich in voor het stimuleren van lokale productie van voedsel
via het subsidiëren van een kassenprojecten in Caribisch Nederland, zoals op
Saba en Bonaire. Hiermee wordt beoogd om op lange termijn de afhankelijkheid van dure importgoederen te verminderen.
Het prijsbeleid is in eerste instantie een taak die bij de Openbare Lichamen is
belegd, denk hierbij bijvoorbeeld aan de Prijzenwet BES. Het Openbaar
Lichaam Bonaire heeft in de afgelopen jaren, met ondersteuning van het
Ministerie van EZK, een prijsvergelijker bij supermarkten uitgevoerd,
waardoor inzichtelijk werd voor consumenten waar ze de meest voordelige
producten konden kopen. Recent is de prijsvergelijker gestopt en is het
Openbaar Lichaam – in samenwerking met de lokale supermarkten –
overgegaan op een prijsmaatregel (prijsregulering via maximumprijs) ten
aanzien van een geselecteerd mandje van basisproducten in het levensonderhoud. De hoge voedselprijzen in Caribisch Nederland zijn en blijven een
aandachtspunt van dit kabinet.
Vraag 14
Wat zijn de gevolgen van de huidige geopolitieke ontwikkelingen en van de
energiecrisis op de inflatie en de kosten van het levensonderhoud op Bonaire,
Sint Eustatius en Saba?
Antwoord 14
Ook in Caribisch Nederland zijn de energie- en voedselprijzen fors gestegen,
wat de bestaanszekerheid van een groeiende groep mensen onder steeds
grotere druk zet. Het kabinet acht het noodzakelijk hier direct maatregelen
voor te treffen om een verslechtering van de situatie tegen te gaan. Het
kabinet heeft daarom de incidentele energietoeslag van € 1.300 voor
huishoudens met een laag inkomen in 2022 ook beschikbaar gesteld voor
Caribisch Nederland, alsook een accijnsverlaging op benzine van 16
dollarcent per liter. Verder heeft het kabinet besloten om per 1 januari 2023
aanvullende maatregelen te nemen om de koopkracht te verbeteren, zoals
een nieuwe incidentele energietoeslag voor de lage inkomens, een hoger
basispensioen en voor ouders een hogere kinderbijslag en goedkopere
kinderopvang.
Daarnaast onderkent het kabinet dat Caribisch Nederland, net als Europees
Nederland, baat heeft bij een prijsplafond voor energiekosten. Het kabinet
heeft overlegd met de eilandsbesturen en elektriciteitsbedrijven en treft naar
aanleiding hiervan een tweetal maatregelen in 2023.
De vaste kosten van het netbeheer worden naar een nultarief teruggebracht.
Bij eindgebruikers wordt 50% van het variabele tarief gedekt door het kabinet
voor zover dit tarief boven USD 0,38 kWh uitkomt. Deze maatregelen gelden
ook voor het MKB in Caribisch Nederland. Met dit pakket is een investering
van in totaal 15 miljoen euro gemoeid.
Vraag 15
Wat vindt u ervan dat maatschappelijk werkers of andere hulpverleners in de
problemen zijn gekomen omdat zij met media hebben gepraat over de
armoede problemen in Caribisch Nederland? Deelt u de mening dat dit
onacceptabel is? Wat gaat u doen om ervoor te zorgen dat hulpverleners en
anderen vrijelijk in staat zijn om met de media te spreken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6

Antwoord 15
Deze signalen zijn ons niet bekend. Ik ben het ermee eens dat het een ieder te
allen tijde vrij moet staan om met de media te praten. Dit is een belangrijke
vrijheid, die ook voor hulpverleners geldt, dergelijke signalen neem ik
uitermate serieus en ik roep op om dit soort signalen altijd te melden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

7