> Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag

Verzendlijst

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving
Bezoekadres
Bezuidenhoutseweg 73
2594 AC Den Haag
Postadres
Postbus 20401
2500 EK Den Haag
Factuuradres
Postbus 16180
2500 BD Den Haag
Overheidsidentificatienr
00000001003214369000

Datum
Betreft

20 juli 2016
Zuid-West 380 kV west: reactie op zienswijze van 12/13 april 2016

Geacht College,
In april 2016 ontving ik uw zienswijze in het kader van het ontwerpinpassingsplan voor het project Zuid-West 380 kV west. Daarover is in de
afgelopen periode op ambtelijk niveau overleg geweest en het ministerie van
Economische Zaken (EZ) heeft samen met TenneT het door u voorgestelde
alternatief onderzocht. Op 7 juli 2016 hebben gedeputeerde Schönknecht,
burgemeester Stapelkamp van de gemeente Kapelle, wethouder Sinke van de
gemeente Reimerswaal en ik over het door u voorgestelde alternatieve tracé
gesproken.

T 070 379 8911 (algemeen)
www.rijksoverheid.nl/ez

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16102421
Uw kenmerk
Provincie: 16005874
Kapelle: JvS/14/05
Reimerswaal: 16.008067
Bijlage(n)
1

Om recht te doen aan uw zienswijze en aan het proces van totstandkoming van
het voorkeurstracé dat daaraan vooraf is gegaan, hecht ik eraan te benadrukken
dat in de periode tussen 2011 en 2016 veel overleg met bewoners, organisaties
en bestuurders in Zeeland heeft plaatsgevonden. Daarbij zijn veel zaken en
belangen (ook bestuurlijk) uitgebreid beschouwd en gewogen. Naar aanleiding
daarvan hebben vele kleine en een aantal grotere aanpassingen plaatsgevonden,
waarmee zo goed mogelijk tegemoet is gekomen aan de belangen en wensen van
de regio. Een voorbeeld hiervan is de plaatsing van een mast in de Oosterschelde
om te voorkomen dat de bestaande verbinding dichter bij de kern van
Krabbendijke zou moeten komen. Vanuit deze context geef ik hierbij een reactie
op de door u ingediende zienswijze. Daarbij ga ik achtereenvolgens in op de
mogelijkheden voor gedeeltelijke ondergrondse aanleg en op de mogelijkheden
voor een alternatief tracé.
Ondergrondse aanleg
In uw zienswijze heeft u aangegeven dat ondergrondse aanleg in Zeeland in uw
visie wel tot de mogelijkheden zou behoren, waarbij u twee onderscheidende
zaken onder de aandacht heeft gebracht. Dit betreft ten eerste de aangebrachte
knip tussen het westelijke en oostelijke deel van de hoogspanningsverbinding, die
een grote impact heeft op de beslissing ten aanzien van het al dan niet
ondergronds leggen van delen van de nieuwe 380 kV verbinding in Zeeland en
waar volgens u anders naar gekeken zou moeten worden. Mijn reactie hierop is
als volgt. Het besluit voor de bouw van station Rilland (begin 2014) heeft een
gefaseerde besluitvorming en bouw mogelijk gemaakt van een westelijk
(Borssele-Rilland) en een oostelijk deel (Rilland-Tilburg) van de nieuwe 380 kV
Pagina 1 van 12

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16102421

verbinding. U merkt in dat verband terecht op dat gedeeltelijke ondergrondse
aanleg in Zeeland mogelijk zou zijn als het Brabantse deel van de verbinding is
gerealiseerd. Dit is ook zo verwoord in de second opinion die ik door Tractebel heb
laten uitvoeren inzake de mogelijkheden van ondergrondse aanleg bij nieuwe
hoogspanningsverbindingen (december 2015). Zodra het Brabantse deel is
gerealiseerd kan de overspanning, veroorzaakt door de aansluiting van de
windparken op zee, worden gecompenseerd over een langer tracé. Bij de
besluitvorming over de splitsing in een westelijk en oostelijk deel is echter van
doorslaggevend belang geweest dat de nieuwe Zuid-West 380 kV west verbinding
nú nodig is (zie bijlage voor een nadere uitwerking van nut en noodzaak).
Wachten tot het Brabantse deel is gerealiseerd, is gezien de urgentie van de
verbinding dan ook geen optie. Immers, de verwachte start van de bouw van het
Brabantse deel is voorzien in 2020.
Ten tweede heeft u erop gewezen dat in een onderzoek door het bureau D-Cision
wordt aangegeven dat met het treffen van technische voorzieningen de
geconstateerde overspanningen, ook voor alleen fase 1, beheersbaar kunnen
blijven. Hierop kan ik aangeven dat TenneT momenteel mitigerende maatregelen
voor de aansluiting van de windparken op zee onderzoekt. Deze maatregelen zijn
echter nog niet in detail uitgewerkt en er is ook nog geen praktijkervaring mee
opgedaan. De mogelijke risico’s die dit geeft voor de betrouwbaarheid van het net
en daarmee voor de leveringszekerheid zijn door TenneT beoordeeld als niet
aanvaardbaar. Ik respecteer deze afweging, gezien de wettelijke taak van TenneT
om betrouwbaarheid van het net en leveringszekerheid te borgen.
Voorstel voor een ander voorkeurstracé
De mogelijkheden voor een ander voorkeurstracé conform uw voorstel zijn de
afgelopen periode uitgebreid onderzocht. Hieronder ga ik op hoofdlijnen in op de
effecten die de door u voorgestelde wijziging zou hebben. Voor een nadere
uitwerking van deze effecten verwijs ik naar de bijlage bij deze brief.
Ter eerste leidt het alternatieve tracé zoals opgenomen in de zienswijze tot een
vertraging in de realisatie van de hoogspanningsverbinding. U gaat uit van een
vertraging van 1,5 jaar, maar daarbij is niet meegenomen dat door de
voorgestelde wijziging veel werk van traceren en onderzoek opnieuw gedaan moet
worden. Ook moet het formele deel van de procedure opnieuw doorlopen worden.
De hiermee gepaard gaande vertraging wordt door mij geraamd op 2,5 jaar.
Daarmee is de verbinding niet op tijd klaar voor de aansluiting van de windparken
op zee bij Borssele. Realisatie van de nieuwe verbinding zit namelijk al op het
kritieke pad.
Ten tweede leidt het voorgestelde alternatieve tracé tot hogere kosten. Er moet
rekening gehouden worden met extra kosten ten opzichte van het
voorkeursalternatief dat is opgenomen in het ontwerp-inpassingsplan die op
kunnen lopen tot ca. € 311,5 miljoen. Uitsplitsing van deze kosten is als volgt:
€ 21,5 miljoen extra kosten voor het wijzigen van het tracé, onder andere
door het gebruik van andere masten;

Pagina 2 van 12

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16102421

-

€ 60 miljoen extra kosten voor het verkabelen van de 150 kV verbinding;
de congestiekosten kunnen maximaal oplopen tot € 100 miljoen per jaar door
vertraging aansluiting windparken ;
een toekomstige kostenbesparing van ca. € 20 miljoen omdat opwaardering
later niet hoeft plaats te vinden.

Ten derde zou het verkabelen van de 150 kV verbinding een precedent scheppen
ten aanzien van andere verbindingen in Nederland die in aanmerking komen voor
de regeling Uitkoop en Verkabeling en is aanpassing van beleid nodig omdat
volgens de huidige regelgeving dergelijke kosten door TenneT niet doorberekend
mogen worden in de nettarieven.
Tot slot merk ik op dat het deel van uw voorstel om de nieuwe verbinding met de
bestaande 380 kV verbinding te combineren, is onderzocht als één van de
alternatieven in de milieueffectrapportage. Na afweging van de belangen en
wensen in het gebied is indertijd niet gekozen voor dat tracé. Ten aanzien van uw
opvatting dat er gebreken zijn aan de natuuronderzoeken constateer ik dat de
commissie voor de m.e.r. positief advies heeft gegeven en dat TenneT nader
vogelonderzoek zal doen.
Afweging
Na afweging van bovenstaande effecten is mijn conclusie dat de door u geschetste
voordelen van een ander voorkeurstracé niet opwegen tegen de nadelen die het
heeft om in deze fase van besluitvorming nog een dergelijke ingrijpende wijziging
door te voeren. Alles afwegende heb ik besloten om verder te gaan met het
voorkeursalternatief zoals dat ter inzage heeft gelegen in het ontwerpinpassingsplan. Wel ben ik bereid om samen met TenneT te bezien of een deel
van de bestaande 380 kV verbinding bij Krabbendijke kan worden verkabeld
wanneer het tracédeel Zuid-West 380 kV oost is gerealiseerd.
De planning is om in het najaar het definitieve inpassingsplan ter inzage te
leggen. Dan zullen ook alle zienswijzen beantwoord zijn en zullen de antwoorden
met de definitieve stukken ter inzage worden gelegd. U wordt hier als College
natuurlijk over geïnformeerd.
Hoogachtend,

(w.g.)

H.G.J Kamp
Minister van Economische Zaken

Pagina 3 van 12

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16102421

BIJLAGE – CONSEQUENTIES ALTERNATIEF TRACÉ
Inleiding
In 2011 is door de ministers van EZ en van IenM een keuze gemaakt voor het
voorgenomen tracé. Ten behoeve hiervan heeft een m.e.r.-procedure
plaatsgevonden. De alternatieven die hierin zijn onderzocht zijn mede tot stand
gekomen op basis van besprekingen met de omgeving (ambtelijk en bestuurlijk
Zeeland, natuur- en landbouworganisaties) en zijn besproken met bewoners,
belanghebbenden en andere geïnteresseerden op een aantal informatieavonden.
De keuze voor het voorgenomen tracé heeft plaatsgevonden op grond van diverse
onderdelen: de (milieu)effecten uit de m.e.r.-procedure, (net)techniek, kosten,
gevoelige bestemmingen die er niet meer zijn als gevolg van het afbreken van een
verbinding waarmee wordt gecombineerd. Ook de mening van bestuurlijk Zeeland
(welk tracé had voor hen de voorkeur en waarom) heeft meegewogen.
Na de keuze voor het voorgenomen tracé in 2011 is dit tracé uitgewerkt tot op
mastniveau. Bij het vaststellen van het tracé is van belang dat sprake is van een
vergunbaar tracé waarbij zo goed mogelijk is gekeken hoe recht gedaan kan
worden aan de verschillende belangen die spelen. Ten behoeve van de
vergunningaanvragen is onderzoek nodig. Om te komen tot een zo goed mogelijk
tracé heeft veel overleg plaatsgevonden met de omgeving (overheden maar ook
bewoners en grondeigenaren) om te kijken of er eventuele knelpunten waren en
zo ja, of er mogelijkheden waren hier een oplossing voor te vinden. Helaas is het
niet mogelijk om iedereen tegemoet te komen. Wat goed is voor de een is, is niet
noodzakelijkerwijs ook het beste voor een ander. Er is altijd sprake van een
weging van belangen. In veel gevallen is echter een mogelijkheid gevonden om
gehoor te geven aan de bezwaren van betrokken partijen.
Het uitgewerkte tracé is als voorkeurstracé ter inzage gelegd (4 maart t/m 14
april 2016). Een ieder heeft hierop een zienswijze kunnen indienen en dat is door
veel partijen gedaan. Ook de provincie Zeeland en de gemeenten Kapelle en
Reimerswaal hebben een zienswijze ingediend. Als basis voor de zienswijze dient
het onafhankelijke onderzoek dat de provincie Zeeland heeft laten uitvoeren door
het bureau D-Cision naar onder meer de nut en noodzaak van de nieuwe
verbinding. Onderdeel van de zienswijze van de provincie en twee gemeenten is
een wijziging van het tracé tussen 150 kV station Willem Annapolder en 380 kV
station Rilland.
Deze tracéwijziging houdt het volgende in: het voorstel is om tussen 150 kV
station Willem Annapolder en station Rilland de nieuwe 380 kV verbinding te
combineren met de bestaande 380 kV verbinding. De bestaande 380 kV
verbinding wordt vervolgens afgebroken. Daarnaast willen de provincie en twee
gemeenten verkabeling van de bestaande 150 kV verbinding vanaf 150 kV station
Willem Annapolder tot 150 kV station Rilland.

Pagina 4 van 12

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16102421

Hieronder worden eerst de effecten besproken die wijziging van het huidige
voorkeursalternatief naar het voorstel van de provincie en gemeenten om twee
380 kV verbindingen te combineren zou hebben. Daarna wordt ingegaan op de
effecten van het tevens verkabelen van de 150 kV verbinding zoals in het voorstel
van provincie en gemeenten staat.
Consequenties uitvoeren voorstel provincie Zeeland en gemeenten
Kapelle en Reimerswaal (4x380 kV)
Nut en noodzaak
Van belang in dit kader is de nut en noodzaak van de nieuwe verbinding. Het
hoogspanningsnetwerk vanuit Borssele is ‘vol’ en heeft een aantal consequenties,
te weten dat:
•
er geen onderhoud meer kan worden uitgevoerd aan het hoogspanningsnetwerk vanuit Borssele, zonder aanmerkelijke productiebeperkingen op te
leggen. Dit geldt ook voor delen van het 380 kV station Borssele. Afstemming
van gelijktijdig onderhoud aan productie-eenheden en het
hoogspanningsnetwerk is niet meer mogelijk zonder aanzienlijke structurele
economische gevolgen. Dit kan bovendien leiden tot risico’s voor de
leveringszekerheid van elektriciteit;
•
er onvoldoende toekomstvaste aansluitcapaciteit beschikbaar is voor nieuwe
(grootschalige) conventionele opwekking, (grootschalige) offshore
windenergie en windenergie op land. Dit geldt niet alleen voor Borssele maar
voor heel Zeeland, inclusief Zeeuws Vlaanderen (met het industriegebied in
Terneuzen);
•
er door TenneT niet meer wordt voldaan aan de ontwerpcriteria uit de
Netcode.
Daarom is de uitbreiding van het net met een nieuwe verbinding van Borssele
naar de landelijke 380 kV hoogspanningsring nodig.
De effecten die wijziging van het huidige voorkeursalternatief naar het voorstel
van de provincie en gemeenten om twee 380 kV verbindingen te combineren zou
hebben zijn de volgende:
1

1

Consequenties voor de milieueffectprocedure
Er zal opnieuw een advies aan de Commissie voor de m.e.r. gevraagd moeten
worden omdat zij alleen adviseren over het tracé dat ter inzage heeft gelegen.
In de m.e.r.-procedure voor Zuid-West 380 kV west zijn vier verschillende
tracéalternatieven onderzocht, waaronder ook het alternatief waarbij twee 380
kV verbindingen worden gecombineerd1 zoals voorgesteld in de zienswijze.
Het alternatief maakt daarmee onderdeel uit van de milieueffectrapportage
Zuid-West 380 kV west. Daarmee is het niet nodig om terug te gaan in de
m.e.r.-procedure, maar moet wel opnieuw advies aan de Commissie voor de
m.e.r. gevraagd worden.

In tegenstelling tot Brabant is zo’n tracé in Zeeland wel mogelijk omdat dit tracé geen onderdeel

uitmaakt van de landelijke 380 kV hoogspanningsring en/of een verbinding met het buitenland.
Pagina 5 van 12

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16102421

Als het ontwerp inpassingsplan op een later moment opnieuw wordt
gepubliceerd zullen de achtergrondrapporten bij de huidige
milieueffectrapportage tegen de houdbaarheidsdatum gaan aanlopen. In dat
geval zal het wel noodzakelijk zijn informatie uit de milieueffectrapportage te
actualiseren (om die reden vindt als onderdeel van de m.e.r.-procedure bij het
deel Zuid-West 380 kV oost een actualisatieslag plaats).
2

Juridisch kader
Het wijzigen van het voorkeursalternatief in het alternatief zoals voorgesteld
door de provincie en twee gemeenten heeft tot gevolg dat het tracé ten
behoeve van het ontwerp-inpassingsplan opnieuw moet worden bepaald (zie
verder onder punt 3 voor de onderbouwing hiervan). Er is daarmee sprake
van een grote (d.w.z. niet-ondergeschikte) wijziging. Een zorgvuldige
procedure vereist dat een dergelijke wijziging met een nieuw ontwerpinpassingsplan opnieuw ter inzage wordt gelegd (inclusief artikel 3.1.1. Brooverleg).
Het huidige voorkeursalternatief is tot stand gekomen op grond van
traceringsprincipes en uitgangspunten die gelden voor een verbinding waarin
een 380 kV verbinding wordt gecombineerd met een 150 kV verbinding. Voor
een verbinding waarin twee 380 kV verbindingen worden gecombineerd
gelden andere traceringsprincipes en uitgangspunten. Daardoor kan de
situatie voor de direct betrokkenen (gevoelige bestemmingen,
grondeigenaren, bedrijven, natuur etc.) anders uitpakken. Het zorgvuldig
wegen van alle belangen maakt dat het uitgewerkte voorkeursalternatief niet
1-op-1 kan worden vervangen door het alternatief zoals voorgesteld door
provincie en gemeenten.
In de m.e.r.-procedure is een meest milieuvriendelijk alternatief (MMA)
bepaald. Op grond van alle elementen die een rol spelen bij het bepalen van
het voorkeurstracé is onderbouwd afgeweken van het MMA en gekozen voor
het voorkeursalternatief zoals is opgenomen in het ontwerp-inpassingsplan.
Het huidige voorkeursalternatief is daarmee gebaseerd op een navolgbare en
zorgvuldige motivering en voldoet hiermee aan het principe van een goede
ruimtelijke ordening. Indien gekozen wordt voor het voorstel van provincie en
gemeenten is dit een politieke keuze. Van belang is dat ook in dat geval
voldaan moet worden aan de inhoudelijke (motiverings)eisen van een goede
ruimtelijke ordening. Mede gezien de fase waarin het project zich bevindt
waarbij het voorkeurstracé al ter inzage heeft gelegen zou moeten worden
gemotiveerd waarom, in afwijking van het MMA/huidige voorkeursalternatief,
gekozen wordt voor het voorstel van provincie en gemeenten.

3

Opnieuw uitwerken van een alternatief
Zoals onder punt 2 is aangegeven gelden voor een verbinding waarin twee
380 kV verbindingen worden gecombineerd deels andere traceringsprincipes
en uitgangspunten ten opzichte van het huidige voorkeursalternatief waarin

Pagina 6 van 12

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16102421

een 380 kV en een 150 kV verbinding worden gecombineerd. De belangrijkste
verschillen zijn de volgende:
o Bij 150/380 kV moet rekening gehouden worden met de valafstand2 tot de
bestaande 380 kV verbinding die blijft staan. Bij 380/380 kV geldt alleen
een veilige bouwafstand. Immers, de bestaande 380 verbinding zal
uiteindelijk verdwijnen;
o Bij 150/380 kV is het uitgangspunt dat de masten in de pas lopen met de
bestaande verbinding. Bij 380/380 kV is dat niet aan de orde omdat de
bestaande verbinding uiteindelijk verdwijnt;
o Bij het uitvoeren van het voorstel van de provincie en gemeenten moet
gebruik gemaakt worden van wintrackmasten van het type W6, waarbij de
twee palen binnen één mastpositie (dus in de breedte) verder uit elkaar
staan dan de wintrackmasten van het type W4 die gebruikt worden bij het
voorkeursalternatief3;
o Tussen 150 kV station Willem Annapolder en 380 kV station Rilland is de
veldlengte (afstand tussen masten in de lengterichting) van de bestaande
verbinding 450 meter. De veldlengte voor standaardmasten is 400 meter.
Om in de pas te kunnen lopen (de masten van beide verbindingen komen
naast elkaar te staan waardoor een rustiger beeld ontstaat) is een nieuwe
mast ontwikkeld die geschikt is voor veldlengtes van 450 meter.
Consequentie hiervan is dat deze masten hoger zijn dan de standaard
mast voor 400 meter veldlengte in verband met de vereiste afstand tussen
de onderste geleider (draad) en het maaiveld. Indien niet meer in de pas
gelopen hoeft te worden, is toepassing van langere veldlengtes met
hogere masten ook niet perse nodig. Los van het feit dat er geen
argumenten zijn om over het gehele tracédeel af te wijken van het in
principe toepassen van standaard masten lijkt dit ook een logische
tegemoetkoming aan de bezwaren die er nu zijn bij de hoogte van de
nieuwe 150/380 kV masten. Daarmee zullen als uitgangspunt voor
380/380 kV standaard masten toegepast moeten worden;
o Het magneetveld van een 150/380 kV is anders dan van een 380/380 kV
namelijk 2 x 95 meter (i.v.m. veldlengte van 450 meter) in plaats van 2 x
85 meter. Los van de berekeningen die opnieuw gedaan moeten worden,
zal in het licht van het voorzorgsbeleid voor magneetvelden gekeken
moeten worden hoe bij het 380/380 kV tracé zoveel mogelijk gevoelige
bestemmingen kunnen worden voorkomen. Omdat de bestaande
verbinding dan zal verdwijnen geeft dit mogelijk ruimte om mensen die bij
150/380 kV een gevoelige bestemming waren bij 380/380 kV te ontzien.

2

In een mast van de ene verbinding onverhoopt zou omvallen mag deze de andere verbinding niet raken.

De verbindingen moeten daarom op valafstand van elkaar staan.
3

De aantakking op het station Rilland zal bij het uitvoeren van het voorstel van de provincie en

gemeenten moeten worden aangepast. Inschatting is dat de voorziene W4 masten vervangen moeten
worden door W6 masten.
Pagina 7 van 12

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16102421

4

Juridische consequenties van het opnieuw uitwerken van een alternatief
Op grond van de elementen zoals genoemd onder punt 3 kan de conclusie
getrokken worden dat bij keuze van het voorstel van de provincie en
gemeenten mastposities zullen wijzigen. Over het nieuwe alternatief zal ten
behoeve van het bepalen van de nieuwe mastposities opnieuw een
overlegtraject ingegaan moeten worden met alle belanghebbenden (bewoners,
grondeigenaren, organisaties) die te maken krijgen met de nieuwe verbinding.
Een wijziging van het voorkeurstracé naar het voorstel van provincie en
gemeenten kan ook betekenen dat er nieuwe vergunningen nodig zijn. Voor
het voorkeurstracé zijn specifieke vergunningen aangevraagd en zijn
berekeningen en onderzoeken gedaan die uitgaan van de fundering en
mastspecificaties voor dit type mast. Voor een alternatief waarbij twee 380 kV
verbindingen worden gecombineerd gelden een andere en grotere fundering
en zijn zwaardere draden nodig dan voor de 150 kV. Hiervoor zijn andere
gegevens nodig en op basis daarvan zullen wellicht nieuwe
vergunningsaanvragen moeten worden ingediend en nieuwe
(ontwerp)vergunningen door de betreffende bevoegde gezagen worden
afgegeven.
Voor het inpassingsplan, de vergunningen en het technisch ontwerp zullen
(deels) nieuwe (grond)onderzoeken moeten worden uitgevoerd waarvoor
opnieuw betredingstoestemmingen gevraagd moeten worden aan de
betreffende grondeigenaren. Hiervoor zal een overlegtraject gestart moeten
worden. Indien grondeigenaren hieraan geen medewerking willen verlenen,
zal de burgemeester van de betreffende gemeente gevraagd worden een
gedoogplicht op te leggen. Bovendien kost dit extra tijd (bij de vergunningen
voor het voorkeursalternatief is hiervan in een aantal gevallen sprake geweest
in de gemeente Reimerswaal).
TenneT sluit voor de gronden waar een nieuwe hoogspanningsverbinding op
komt te staan/overheen loopt een zakelijk recht overeenkomst af. De
gesprekken met grondeigenaren over het zakelijk recht voor het
voorkeurstracé zijn inmiddels vergevorderd. Het traject om tot een zakelijk
recht overeenkomst4 te komen zal opnieuw moeten starten omdat er wellicht
nieuwe grondeigenaren zijn, maar ook omdat er andere masten (nieuwe
positionering, grotere oppervlakte, nieuwe werkterreinen en werkwegen etc.)
worden gebruikt.
Het voorgenomen tracé kent 25 gevoelige bestemmingen. Met de meeste
huishoudens (deels ook agrarische bedrijven) zijn inmiddels de gesprekken
over uitkoop in een vergevorderd stadium, waarbij taxaties en

4

Voor de aanleg en instandhouding van hoogspanningsverbindingen moet TenneT gebruik kunnen (blijven)
maken van een strook grond rondom de hoogspanningsverbinding. Deze strook (de zakelijk rechtstrook,
belemmerde strook of belaste strook) is vastgesteld op basis van het benodigde ruimtebeslag voor aanleg en
instandhouding. Daarbij hebben we rekening gehouden met veiligheidseisen. De breedte van de strook varieert
afhankelijk van de precieze uitvoering van de verbinding.
Pagina 8 van 12

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16102421

contractonderhandelingen plaatsvinden. Hiermee krijgen deze mensen de
duidelijkheid waar zij sinds 2011 op wachten. Een wijziging van het tracé
betekent dat deze mensen opnieuw in onzekerheid komen. Door de gewijzigde
uitgangspunten en traceringsprincipes kunnen er gevoelige bestemmingen
wegvallen maar is het ook mogelijk dat juist andere woningen een nieuwe
gevoelige bestemming worden. Dit levert opnieuw onzekerheid op in het
gebied.
5

Technische consequenties
Het uitvoeren van het voorstel van de provincie en gemeenten is technisch
uitdagend en kostbaar met een behoorlijke landschappelijke impact. Voor de
kanaalkruising bij het kanaal door Zuid-Beveland zijn in verband met de
vereiste doorvaarthoogte extra hoge masten nodig. Deze hoogte is niet
uitvoerbaar in wintrackmasten waardoor aan weerzijde van het kanaal
vakwerkmasten moeten komen (dit is ook zo bij het voorkeursalternatief).
Echter, het is voor masten met twee 380 kV verbindingen, zoals provincie en
gemeenten voorstellen, niet mogelijk om dit in één mast te doen vanwege de
onderhoudbaarheid van dit type mast. Dat betekent dat de verbinding
gesplitst moet worden en de twee 380 kV verbindingen ieder via aparte
vakwerkmasten het kanaal kruisen en daarna weer op één mast samenkomen.
In het voorstel van de provincie en gemeenten wordt uitgegaan van een
kruising van het kanaal door Zuid-Beveland op de locatie van de bestaande
380 kV verbinding. Een bestaande verbinding kan pas afgebroken worden als
de nieuwe verbinding operationeel is. Op de locatie van de bestaande 380 kV
verbinding is onvoldoende ruimte om de nieuwe verbinding zoals hiervoor
aangegeven te bouwen. Aan de zuidkant ligt het dorp Schorre, aan de
noordkant liggen de provinciale weg en het spoor. Daarmee is het voorstel
van de provincie en gemeenten op dit punt qua locatie niet uitvoerbaar. Het
voorstel van provincie en gemeenten komt daarmee, net als het
voorkeursalternatief, aan de noordkant van het spoor te liggen, echter, zoals
hierboven aangegeven, in een andere uitvoering.

6

Consequenties voor de kosten
De kosten van het voorstel van provincie en gemeenten vallen ca. € 21,5
miljoen hoger uit dan het voorkeursalternatief. Deze extra kosten bestaan uit
de volgende onderdelen:
Er zijn zwaardere masten en geleiders nodig;
Het slopen van de 380 kV verbinding (i.p.v. de 150 kV verbinding);
Claims als gevolg van het feit dat TenneT midden in de
aanbestedingsprocedure zit. De aanbesteding is voor 150/380 kV masten
met heel nauwkeurige specificaties;
leges voor nieuwe vergunningaanvragen (ca. € 1 miljoen).
Daarnaast is een extra Voorziening niet beschikbaar (VNB) van de bestaande
verbinding noodzakelijk (bestaande verbinding moet tijdelijk uit bedrijf om in
de nieuwe verbinding gehangen te kunnen worden – hiervoor is ca. 1 week

Pagina 9 van 12

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16102421

nodig). Dit brengt extra kosten met zich mee. De omvang hiervan hangt af
van de specifieke marktsituatie op het moment dat hiervan gebruik gemaakt
moet worden. Indien gebruik gemaakt kan worden van de onderhoudsperiode
van de kerncentrale vallen de kosten weg in de marge (dat is een aantal
weken per jaar). Indien dat niet het geval is moet gedacht worden aan een
bedrag van ca. € 10 miljoen (€ 1,5 miljoen per dag).
Verder zijn er afspraken inzake de tenders voor de kavels voor de windparken
op zee. Op het moment dat de windparken Borssele Alpha en Bèta zijn
aangesloten en Zuid-West 380 kV west nog niet gereed is, zal er sprake zijn
van congestie op de verbindingen vanuit Zeeland. Hoeveel productievermogen
er in Zeeland moet worden beperkt hangt sterkt samen met het aanbod en in
beperkte mate met de lokale vraag. Er is naar beste inzicht een inschatting
gemaakt van het af te voeren vermogen. In het geval Alpha en Bèta zijn
aangesloten en Zuid-West 380 kV west niet is gerealiseerd, is de prognose dat
de congestiekosten kunnen oplopen tot € 100 miljoen per jaar. (precieze
bedragen zullen afhankelijk zijn van de specifieke marktsituatie op dat
moment). Als gevolg van onzekerheid in de elektriciteitsmarkt bevat deze
prognose een bovengemiddelde spreiding. Bij 2,5 jaar vertraging (zie onder
punt 7) kunnen de congestiekosten oplopen ’tot € 250 miljoen.
Daar staat tegenover dat de geplande toekomstige opwaardering van het deel
(ca. 25 km) van de bestaande 380 kV verbinding tussen 150 kV station Willem
Annapolder en 380 kV station Rilland (onderdeel van de verbinding BorsseleGeertruidenberg) niet hoeft te worden uitgevoerd. Bij de 380/380 kV
verbinding worden meteen draden opgehangen die geschikt zijn voor het
transport van meer stroom. Dit zorgt voor een uitsparing van een bedrag van
circa € 20 miljoen. Volgens het onderzoek in opdracht van de provincie en
gemeenten moet opwaardering van de bestaande 380 kV verbinding toch
binnen afzienbare tijd gebeuren. TenneT geeft echter aan dat dit de eerste
10-15 jaar in ieder geval niet aan de orde is. Daar komt bij dat voor het
daadwerkelijk benutten van een verzwaarde bestaande verbinding ook het
Brabantse deel van deze verbinding moet worden opgewaardeerd. Dit is geen
onderdeel van het project Zuid-West 380 kV oost.
7

Consequenties voor de planning
De doorlooptijd voor het hertraceren en het aanpassen van het ontwerp
inpassingsplan en de ontwerp vergunningen, inclusief het doorlopen van een
tweede zienswijzeprocedure, bedraagt ca. 2,5 jaar. Het uitvoeren van het
voorstel van provincie en gemeenten in plaats van doorgaan met het
voorkeurstracé levert daarmee een vertraging op van ca. 2,5 jaar (ervan
uitgaande dat er geen grote knelpunten ontstaan of zich nieuwe
beleidswijzigingen voordoen).

8

Consequenties vertraging voor nut en noodzaak
Sinds de komst van de Sloe-centrale in 2007 kan TenneT haar reguliere
onderhoudsactiviteiten aan de 380 kV verbinding Borssele-Zandvliet-

Pagina 10 van 12

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16102421

Geertruidenberg niet meer uitvoeren zonder hoge congestiekosten te maken.
Vanuit de maatschappelijke verantwoordelijkheid om onnodige kosten te
voorkomen en met de wetenschap dat Zuid-West 380 kV (binnen afzienbare
tijd) wordt gerealiseerd, is het onderhoud de afgelopen jaren beperkt
gebleven tot alleen correctief onderhoud. Bij het uitblijven van de realisatie
van de verbinding in Zuid-West 380 kV west wordt het risico vergroot dat zich
problemen voordoen. Dan zullen alsnog congestiekosten moeten worden
gemaakt om het onderhoud aan de verbinding te kunnen plegen. Bovendien
zullen de onderhoudskosten stijgen en zal de duur van het onderhoud langer
zijn naarmate het reguliere onderhoud langer wordt uitgesteld.
Langdurig uitstel van onderhoud kan uiteindelijk ook leiden tot risico’s voor de
leveringszekerheid van elektriciteit. Zonder de nieuwe Zuid-West 380 kV west
hoogspanningsverbinding kunnen er (grote) problemen met de
elektriciteitsvoorziening in Zeeland ontstaan die mogelijk maatschappelijk
ontwrichtend kunnen zijn. Belangrijk in dit kader is dat de huidige 380 kV
verbinding in Zeeland een zogenaamde uitloper is van het landelijke
hoogspanningsnet. In geval van een grote storing is er geen alternatief
aanwezig. Dat betekent dat er sprake is van langdurige stroomuitval (zie mijn
brief aan de Tweede Kamer van februari 2016).
Voor de 150 kV-verbinding Goes-Rilland-Woensdrecht zien we in bepaalde
situaties overbelasting op het net ontstaan (n-15) in het jaar 2020. Zodra
Zuid-West 380 kV west gereed is, zou de 150 kV-verbinding in Zeeland
ontkoppeld kunnen worden zodat er geen uitwisseling van capaciteit kan
plaatsvinden tussen het 150 kV en het 380 kV net. Overbelasting van het
150 kV net wordt hiermee voorkomen. Extra capaciteit wordt dan niet langer
over de 150 kV verbinding geleid maar over de nieuwe 380 kV verbinding.
Echter, zonder realisatie van Zuid-West 380 kV west blijft het n-1 knelpunt
bestaan. Om dit te voorkomen zal TenneT de capaciteit moeten afschalen.
Gevolg hiervan zijn additionele congestiekosten.
Ten slotte is een belangrijke reden voor de nieuwe 380 kV verbinding dat er
onvoldoende aansluitcapaciteit beschikbaar is om nieuwe (grootschalige)
conventionele opwekking, (grootschalige) offshore windenergie en
windenergie op land aan te sluiten op de 380 kV verbinding in Zeeland. Een
keuze voor het voorstel van provincie en gemeenten heeft directe
consequenties voor de aansluiting van het net op Zee bij Borssele. Realisatie
van de nieuwe verbinding uitgaande van het voorkeursalternatief (begin 2020)
zit nu al op het kritieke pad voor de aansluiting van deze windparken (eind
2019).

5

Bij het ontwerpen van het hoogspanningsnet is beschreven in de Netcode (één van de technische regelingen

volgend uit de Elektriciteitswet 1998) dat de levering en afname van elektriciteit ook uitgevoerd moet kunnen
worden als er één component (hoogspanningscircuit, transformator of productie-eenheid) uitvalt. Deze situatie
wordt aangeduid als enkelvoudige storingsreserve ofwel n-1.
Pagina 11 van 12

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16102421

Conclusie
Omdat het alternatief zoals voorgesteld door de provincie en gemeenten in de
m.e.r.-procedure is onderzocht is het niet nodig deze procedure overnieuw te
doen. Wel moet opnieuw advies worden gevraagd aan de Commissie voor de
m.e.r. Het is ook noodzakelijk om goed naar de tracering te kijken vanuit het
principe van een goede ruimtelijke ordening en het zorgvuldig kunnen wegen van
alle hierbij betrokken belangen. Dit betekent dat een nieuw ontwerpinpassingsplan ter visie moet worden gelegd. Het wijzigen van het tracé heeft
tevens wellicht gevolgen voor onder meer de vergunningen, de door TenneT af te
sluiten zakelijk recht overeenkomsten en voor de woningen die aangemerkt
worden als een gevoelige bestemming. Er is sprake van een aanmerkelijke
wijziging van het inpassingsplan, hetgeen betekent dat de zienswijzenprocedure
opnieuw moet worden doorlopen. Een wijziging leidt tot een vertraging van ca. 2,5
jaar en levert verschillende risico’s op ten aanzien van onderhoud,
leveringszekerheid en het aansluiten van nieuwe productiecapaciteit, het meest
direct voor de aansluiting van de windparken op zee. Qua kosten is er een
toename van ca. € 21,5 miljoen met aan de andere kant een besparing van ca.
€ 20 miljoen. Op dit moment is echter onduidelijk wanneer die besparing van € 20
miljoen speelt. Daarnaast spelen nog diverse andere kosten zoals congestiekosten
en boeteclausules omdat de windparken niet tijdig kunnen worden aangesloten. In
totaal moet rekening gehouden worden met extra kosten ten opzichte van het
voorkeursalternatief dat is opgenomen in het ontwerp-inpassingsplan die kunnen
oplopen tot ca. € 311,5 miljoen.

Pagina 12 van 12