Resultaten verantwoordingsonderzoek 2019

Gemeentefonds (B)
Rapport bij het jaarverslag

2020

Resultaten
verantwoordingsonderzoek 2019
Gemeentefonds (B)
Rapport bij het jaarverslag

Vooraf
Verstrekkende invloed coronavirus raakt ook het werk van de
Algemene Rekenkamer
Nederland is met de rest van de wereld sinds begin dit jaar in de greep geraakt van het
coronavirus – SARS-CoV-2, dat de ziekte COVID-19 veroorzaakt. De maatregelen die sinds
maart zijn genomen, hebben grote impact gehad op het dagelijks leven van alle Nederlanders.
Ook op de werkvloer van de Algemene Rekenkamer zijn deze maatregelen voelbaar.
Ieder jaar ronden wij in maart en april het verantwoordingsonderzoek af naar de inkomsten
en uitgaven van het Rijk in het voorgaande jaar. Het is onze wettelijke taak om erop toe te
zien dat de rijksoverheid publiek geld rechtmatig, doelmatig en doeltreffend int en besteedt.
Als de Algemene Rekenkamer een verklaring van goedkeuring geeft, kunnen de StatenGeneraal vervolgens het kabinet decharge verlenen. Ons verantwoordingsonderzoek neemt
meer dan een jaar in beslag en is dan ook al in de eerste maanden van 2019 begonnen. Het
beschrijft de situatie bij de ministeries van vóór de komst van corona naar Nederland.
Toen in Nederland de maatregelen tegen het coronavirus van kracht werden en het kabinet
alle aandacht moest richten op crisisbeheersing, viel dat samen met het moment waarop
wij onze bevindingen moesten voorleggen aan de ministers. Daarbij gaat het om conclusies
over feiten die in 2019 plaatsvonden. Die conclusies veranderen niet vanwege de ernstige
ontwikkelingen in 2020.
Onder deze moeilijke omstandigheden waren de betrokken ministers desondanks in de
gelegenheid te reageren op onze conclusies en aanbevelingen. Dit illustreert dat ons
democratisch systeem, waarvan de onafhankelijke controle van de Algemene Rekenkamer
deel uitmaakt, blijft functioneren. Zelfs onder de uitzonderlijke omstandigheden van het
voorjaar van 2020.
Verantwoordingsonderzoek 2019
De Algemene Rekenkamer doet ieder jaar onderzoek naar de verantwoording die ministers
in hun jaarverslagen afleggen over hun bestedingen, hun bedrijfsvoering en hun beleid.
Dit noemen we het verantwoordingsonderzoek. Onze centrale vragen in dit jaarlijkse
verantwoordingsonderzoek zijn:
• Is het geld in het afgelopen jaar besteed volgens de regels?
• Waren de zaken op het departement goed geregeld?
• Heeft het gevoerde beleid de gewenste resultaten opgeleverd?

3

Op basis van deze vragen beschrijven wij per begrotingshoofdstuk of de verantwoordelijke ministers hun zaken op orde hebben. Vanuit onze wettelijke taak geven wij daarbij
ook oordelen over de financiële informatie en de totstandkoming van de beleids- en
bedrijfsvoeringsinformatie in de jaarverslagen van de ministers en over de kwaliteit van de
bedrijfsvoering zelf. Met een verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer
kunnen de Staten-Generaal per begrotingshoofdstuk decharge verlenen aan de minister.
Dit rapport heeft betrekking op het Jaarverslag 2019 van het gemeentefonds, dat onder de
verantwoordelijkheid valt van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en de minister van Financiën. Onze overige publicaties in het kader van het verantwoordingsonderzoek 2019 vindt u op www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek2019.
Hier vindt u ook ons rapport Staat van de rijksverantwoording 2019. Hierin nemen wij de
goedkeuring van de Rijksrekening op. Ook bevat deze publicatie een overkoepelende
uiteenzetting over het verantwoordingsonderzoek 2019.

4

Inhoud
Vooraf

3

1

Onze conclusies

6

2

Feiten en cijfers

7

3

Financiële informatie
3.1 Oordeel over de financiële verantwoordingsinformatie

9

4

5

6

10

Bedrijfsvoering
4.1 Oordeel over de totstandkoming bedrijfsvoeringsinformatie

12

Beleidsresultaten
5.1 Oordeel over de totstandkoming beleidsinformatie

13

Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer
6.1 Reactie minister van BZK
6.2 Nawoord Algemene Rekenkamer

14

Bijlage 1 – Overzicht fouten en onzekerheden gemeentefonds 2019

15

Bijlage 2 – Over het verantwoordingsonderzoek

17

Bijlage 3 – Literatuur

19

Bijlage 4 – Eindnoten

20

5

12

13

14
14

1

Onze conclusies
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en de minister van Financiën
leggen in hun jaarverslag over het gemeentefonds verantwoording af over de verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten.
Onze oordelen over de beleidsinformatie, de bedrijfsvoeringsinformatie en de financiële
informatie in het jaarverslag van het gemeentefonds zijn positief.
Verder in het rapport
In de volgende hoofdstukken werken we de conclusies verder uit:
• Hoofdstuk 2, ‘Feiten en cijfers’: hierin geven we een korte beschrijving van het
gemeentefonds en de financiële omvang van het begrotingshoofdstuk waarover wij
•

•
•

•

ons oordeel geven.
Hoofdstuk 3, ‘Financiële informatie’: hierin geven wij ons oordeel over de financiële
informatie in het Jaarverslag 2019 van het gemeentefonds. Wij hebben vastgesteld dat
de financiële verantwoordingsinformatie op totaalniveau rechtmatig, betrouwbaar en
ordelijk is. Op artikelniveau is ons oordeel dat de financiële verantwoordingsinformatie
rechtmatig, betrouwbaar en ordelijk is.
Hoofdstuk 4, ‘Bedrijfsvoering’: hierin geven wij ons oordeel over de totstandkoming
van de bedrijfsvoeringsinformatie.
Hoofdstuk 5, ‘Beleidsresultaten’: hierin geven wij ons oordeel over de totstandkoming
van de informatie die in het Jaarverslag 2019 van het gemeentefonds is opgenomen
over het gevoerde beleid.
Hoofdstuk 6, ‘Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer’: hierin is de reactie
opgenomen die we op 8 mei 2020 ontvingen van de minister van BZK, mede namens
de staatssecretaris van Financiën. De minister geeft in haar reactie aan dat ze gezien de
positieve oordelen geen aanleiding ziet voor een nadere reactie. Ze geeft aan nader in
te gaan op de toepassing van het instrument decentralisatie-uitkeringen in haar reactie
op het verantwoordingsonderzoek BZK.

6

2

Feiten en cijfers
De minister van BZK en de minister van Financiën zijn de fondsbeheerders van het
gemeentefonds volgens artikel 3 van de Financiële-verhoudingswet. Deze wet regelt de
financiële verhoudingen tussen het Rijk, gemeenten en provincies en de verantwoording
en informatievoorziening die hierbij hoort. De fondsbeheerders zien toe op de verdeling
van de gelden uit het gemeentefonds over de gemeenten.
De uitgaven van het gemeentefonds beslaan 12,7%1 van de totale rijksuitgaven over 2019.
Vanuit het gemeentefonds zijn in 2019 uitgaven gedaan voor € 31.297,0 miljoen. Daarnaast
zijn verplichtingen aangegaan voor € 31.076,0 miljoen. De ontvangsten bedroegen € 31.297,0
miljoen. Zie hiervoor tabel 1.
Tabel 1 Gemeentefonds (B) in cijfers in miljoenen €
2017

2018

2019

Verplichtingen

27.871

29.371

31.076

Uitgaven

27.906

29.083

31.297

Ontvangsten

27.906

29.083

31.297

2017

2018

2019

Algemene uitkering

15.556

16.494

25.117

Integratie-uitkeringen overig

1.291

1.294

4.499

Integratie-uitkering sociaal domein

9.831

10.064

0

Decentralisatie-uitkeringen

1.137

1.229

1.679

Overige bijdragen en kosten

91

2

2

27.906

29.083

31.297

In tabel 2 zijn de uitgaven vanuit het gemeentefonds uitgesplitst.
Tabel 2 Uitsplitsing gemeentefonds (B) in cijfers in miljoenen €

Totaal

Het gemeentefonds bestaat uit de algemene uitkering, decentralisatie-uitkeringen en
integratie-uitkeringen. Tot 2017 waren er ook uitkeringen aan andere organisaties waaronder
de Vereniging Nederlandse Gemeenten, de Waarderingskamer en het Arbeidsmarkt+
Opleiding (A+O)-fonds . Deze komen vanaf 2018 niet meer voor omdat uitkeringen op
grond van de Financiële-verhoudingswet alleen aan gemeenten en provincies mogen
worden uitbetaald. Het nog resterende bedrag van € 2 miljoen bestaat uit de kosten die
gemaakt worden voor de uitvoering van de Financiële-verhoudingswet. In § 3.1.1 komt de
inzet van decentralisatie-uitkeringen aan bod. Het aandeel van de algemene uitkering in de
totale uitgaven van het gemeentefonds is in 2019 toegenomen. In het regeerakkoord van
7

het kabinet-Rutte III is aangegeven dat met ingang van 2019 delen van de integratieuitkering sociaal domein zullen overgaan naar de algemene uitkering van het gemeentefonds. De algemene uitkering is hierdoor gestegen naar € 25.117 miljoen. De delen van de
integratie-uitkering sociaal domein die (nog) niet in de algemene uitkering zijn opgenomen,
zijn niet meer afzonderlijk in het jaarverslag opgenomen, maar zijn opgenomen onder de
post ‘integratie-uitkering overig’. Deze post is in 2019 gestegen naar € 4.499 miljoen.

8

3

Financiële informatie
In dit hoofdstuk bespreken we de resultaten van ons onderzoek naar de financiële
verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2019 van het gemeentefonds.
Wij maken in ons onderzoek gebruik van de internationale controlestandaarden voor
rekenkamers (International Standards of Supreme Audit Institutions, ‘ISSAIs’). We houden
daarbij rekening met het controlebestel waarin de Auditdienst Rijk (ADR) als intern controleur
het jaarverslag certificeert. Voor haar bestuurlijk oordeel maakt de Algemene Rekenkamer
daarom zoveel mogelijk gebruik van de resultaten van de werkzaamheden van de ADR
conform de Comptabiliteitswet 2016.
Als gevolg van de invloed van het coronavirus op de (werk)omstandigheden heeft de
Algemene Rekenkamer een beperkt deel van de werkzaamheden risicogericht moeten
bijstellen in de afrondende fase van de controle. Die bijstelling heeft betrekking op de
controle van delen van de saldibalans en de toets op de verslaggevingsvereisten. Echter,
door mede gebruik te maken van de werkzaamheden van de ADR in aanvulling op onze
eigen werkzaamheden gedurende het jaar, hebben wij een voldoende basis voor onze
financiële oordelen.
We geven in § 3.1 een oordeel over de rechtmatigheid, betrouwbaarheid en ordelijkheid
van de financiële verantwoordingsinformatie op totaalniveau en op artikelniveau.
Geconstateerde fouten en onzekerheden in de verplichtingen en in de uitgaven/ontvangsten
staan in afzonderlijke overzichten in bijlage 1.

9

3.1 Oordeel over de financiële verantwoordingsinformatie
In deze paragraaf geven wij ons oordeel over de financiële verantwoordingsinformatie in
het Jaarverslag 2019 van het gemeentefonds.
De financiële verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2019 van het gemeentefonds voldoet
op totaalniveau aan de daaraan te stellen eisen, zoals opgenomen in de Comptabiliteitswet 2016
en de Rijksbegrotingsvoorschriften 2020. Daarnaast hebben we geen fouten en onzekerheden
gevonden die de tolerantiegrens op artikelniveau overschrijden.

3.1.1 Oordeel rechtmatigheid financiële verantwoordingsinformatie
Wij hebben de rechtmatigheid van de financiële verantwoordingsinformatie onderzocht.
De financiële verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2019 van het gemeentefonds is op
totaalniveau rechtmatig. Wij geven dit oordeel onder het voorbehoud dat de Staten-Generaal
goedkeuring zullen verlenen aan de slotwetmutaties waarin alle geraamde uitgaven, verplichtingen
en ontvangsten uit de begroting van het gemeentefonds (begrotingshoofdstuk B) in overeenstemming zijn gebracht met de uiteindelijk gerealiseerde bedragen.

Overdrachtsuitgaven via decentralisatie-uitkering onrechtmatig
Hoewel er geen sprake is van een tolerantieoverschrijding, vragen wij aandacht voor de
inzet van decentralisatie-uitkeringen. De Financiële-verhoudingswet regelt de financiële
verhoudingen tussen het Rijk en decentrale overheden. In de wet en memorie van toelichting
is vastgelegd welke instrumenten er zijn voor het uitkeren van overdrachtsuitgaven aan
gemeenten en provincies.
In 2018 beoordeelden wij diverse decentralisatie-uitkeringen als onrechtmatig, omdat
deze op gespannen voet stonden met de beleids- en bestedingsvrijheid die een dergelijke
uitkering kenmerkt (Algemene Rekenkamer, 2019). Ook in 2019 hebben wij onderzoek
gedaan naar de toepassing van het instrument decentralisatie-uitkering en de rechtmatigheid
van diverse uitkeringen. Daaruit blijkt dat er ook in 2019 decentralisatie-uitkeringen bestaan
die op gespannen voet staan met de beleids- en bestedingsvrijheid van decentrale overheden
die een dergelijke uitkering kenmerkt. Dit geldt onder andere voor de decentralisatieuitkeringen onder de tweede tranche regiodeals. Dit leidt tot een onrechtmatigheid van € 504
miljoen2 en een onzekerheid van € 33,5 miljoen3 in de uitgaven voor het gemeentefonds.
Ook beoordelen we nog een bedrag van € 26,7 miljoen decentralisatie-uitkeringen
onrechtmatig op andere gronden. In ons rapport Resultaten verantwoordingsonderzoek 2019
bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) (Algemene Rekenkamer,
2020) gaan we hier nader op in.

10

Voorbehoud slotwetmutaties – nog door de Staten-Generaal te autoriseren budgetten
Het bedrag aan verplichtingen dat in het Jaarverslag 2019 van het gemeentefonds is opgenomen
omvat in totaal € 0,2 miljoen aan overschrijdingen op het begrotingsartikel 1. Gaan de StatenGeneraal niet akkoord met de daarmee samenhangende slotwetmutaties, dan moeten wij onze
oordelen over de financiële verantwoordingsinformatie mogelijk herzien.

3.1.2 Oordeel betrouwbaarheid en ordelijkheid financiële verantwoordingsinformatie
Wij hebben de betrouwbaarheid en ordelijkheid van de financiële verantwoordingsinformatie
onderzocht.
De financiële verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2019 van het gemeentefonds is
op totaalniveau betrouwbaar en ordelijk en voldoet aan de regels voor het inrichten van de
jaarverslagen.

3.1.3 Oordeel rechtmatigheid financiële verantwoordingsinformatie op artikelniveau
Wij hebben ook op artikelniveau de rechtmatigheid van de financiële verantwoordingsinformatie onderzocht.
De financiële verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2019 van het gemeentefonds is op
artikelniveau rechtmatig.

3.1.4 Oordeel betrouwbaarheid en ordelijkheid financiële verantwoordingsinformatie
op artikelniveau
Wij hebben ook op artikelniveau de betrouwbaarheid en ordelijkheid van de financiële
verantwoordingsinformatie onderzocht.
De financiële verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2019 van het gemeentefonds is
op artikelniveau betrouwbaar en ordelijk en voldoet aan de regels voor het inrichten van de
jaarverslagen.

11

4

Bedrijfsvoering
Wij hebben onderzoek gedaan naar de informatie die de minister van BZK en de minister
van Financiën in het Jaarverslag 2019 van het gemeentefonds hebben opgenomen over
de bedrijfsvoering rond dit fonds. Wij geven in dit hoofdstuk een oordeel over de
totstandkoming van deze informatie.
Voor het oordeel over financieel en materieel beheer en overige aspecten in de bedrijfsvoering verwijzen we naar ons rapport Resultaten verantwoordingsonderzoek 2019 bij het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII).

4.1 Oordeel over de totstandkoming bedrijfsvoeringsinformatie
Wij hebben de betrouwbaarheid van de totstandkoming van de bedrijfsvoeringsinformatie
in het jaarverslag onderzocht.
De bedrijfsvoeringsinformatie in het Jaarverslag 2019 van het gemeentefonds is betrouwbaar tot
stand gekomen en is niet strijdig met de financiële verantwoordingsinformatie.

12

5

Beleidsresultaten

5.1 Oordeel over de totstandkoming beleidsinformatie
Wij hebben ook de totstandkoming van de beleidsinformatie in het Jaarverslag 2019 van
het gemeentefonds onderzocht.
De beleidsinformatie in het Jaarverslag 2019 van het gemeentefonds is betrouwbaar tot stand
gekomen en is niet strijdig met de financiële verantwoordingsinformatie.

13

6

Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer

6.1 Reactie minister van BZK
De minister van BZK heeft mede namens de staatssecretaris van Financiën op 8 mei 2020
gereageerd op ons conceptrapport. Hieronder geven we hun reactie weer.
De minister van BZK schrijft:
“Met belangstelling heb ik kennisgenomen van uw conceptrapport bij het jaarverslag 2019
van het gemeentefonds, hoofdstuk B van de rijksbegroting. Mede namens de staatssecretaris
van Financiën treft u hierbij mijn reactie aan.
Tot mijn genoegen constateert u dat de in het jaarverslag opgenomen financiële verantwoordingsinformatie op totaalniveau voldoet aan de daaraan te stellen eisen en op totaalniveau
rechtmatig is. Tevens stelt u vast dat de financiële verantwoordingsinformatie betrouwbaar
en ordelijk is weergegeven en voldoet aan de regels voor het inrichten van de jaarverslagen.
Met betrekking tot de bedrijfsvoeringinformatie en de beleidsinformatie concludeert u
dat deze betrouwbaar tot stand gekomen zijn en niet strijdig zijn met de financiële
verantwoordingsinformatie. Gelet op uw positieve oordeel, zie ik geen aanleiding voor
een nadere reactie op deze aspecten.
In uw verantwoordingsonderzoek bij het jaarverslag van BZK, hoofdstuk VII van de
rijksbegroting, gaat u in op de toepassing van het instrument decentralisatie-uitkeringen.
In mijn reactie op dat verantwoordingsonderzoek zal ik nader ingaan op dit onderwerp.”

6.2 Nawoord Algemene Rekenkamer
De Algemene Rekenkamer bedankt de minister van BZK en de staatssecretaris van Financiën
voor hun reactie.

14

Bijlage 1

Overzicht fouten en onzekerheden gemeentefonds
2019
In deze bijlage vermelden wij via een visuele weergave de geconstateerde fouten en
onzekerheden op totaalniveau en op artikelniveau ten behoeve van ons oordeel over de
verplichtingen én uitgaven in het Jaarverslag 2019 van het gemeentefonds. Op onze website
www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek2019 vindt u een totaaloverzicht van alle
gecontroleerde bedragen en fouten en onzekerheden die we aantroffen in:
• Verplichtingen
• Uitgaven/ontvangsten
• Saldibalans
• Afgerekende voorschotten
• Baten-lastendiensten
De visualisatie geeft de tolerantiegrens (percentage) door middel van een verticaal streepje
weer. Dit geldt zowel voor het criterium rechtmatigheid als voor het criterium betrouwbaar
en ordelijk. De visualisatie start met weergave van de fouten en onzekerheden op het totaal
van de verantwoordingsstaat en toont achtereenvolgens de begrotingsartikelen waar het
hoogste percentage fouten en onzekerheden is geconstateerd. Begrotingsartikelen waar
geen fouten en onzekerheden zijn geconstateerd, zijn niet in de visualisatie opgenomen.
Naast het verantwoorde totaalbedrag per begroting is het totaalbedrag per begrotingsartikel
opgenomen. Het groene kader illustreert de relatieve financiële omvang van het begrotingsartikel ten opzichte van het totaalbedrag per begroting.

15

Gemeentefonds (B)
Uitgaven
Bedragen x €1.000
Rechtmatigheid (RM)
Betrouwbaarheid en ordelijkheid (BO)
Verantwoord bedrag

Fout + Onzekerheid

RM - 0%
Totaal

31.297.982
625.960 tolerantiegrens

BO - 0%

RM - 0%
1 . Gemeentefonds

31.297.982
625.960 tolerantiegrens

16

BO - 0%

Tolerantiegrens
564.139

//
//

564.139

//
//

Bijlage 2

Over het verantwoordingsonderzoek
In ons jaarlijkse verantwoordingsonderzoek beoordelen wij de jaarverslagen die de ministers
op Verantwoordingsdag aanbieden aan de Staten-Generaal. Wij onderzoeken ook de
bedrijfsvoering van de ministeries gedurende het begrotingsjaar. Het onderzoek resulteert
in onze verklaring van goedkeuring bij de rijksrekening en de saldibalans van het Rijk, zoals
opgenomen in het Financieel Jaarverslag van het Rijk. De taken en bevoegdheden van de
Algemene Rekenkamer voor het verantwoordingsonderzoek liggen vast in de Grondwet
en in de Comptabiliteitswet 2016. Met een verklaring van goedkeuring van de Algemene
Rekenkamer opgenomen in onze Staat van de rijksverantwoording, kunnen de StatenGeneraal per begrotingshoofdstuk decharge verlenen aan de minister.
Onderzoek naar de jaarverslagen
Ons onderzoek naar de jaarverslagen is gericht op het vaststellen:
• of de financiële verantwoordingsinformatie betrouwbaar en ordelijk is en de financiële
transacties rechtmatig zijn – dat wil zeggen in overeenstemming met de begrotingswetten en andere toepasselijke (wettelijke) regels;
• of de (niet-financiële) verantwoordingsinformatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering betrouwbaar tot stand gekomen is en niet in strijd is met de financiële
informatie;
• of de inrichting van het jaarverslag voldoet aan de bepalingen uit de Comptabiliteitswet
2016 en de Rijksbegrotingsvoorschriften.
Bij het onderzoek naar de financiële informatie maken we gebruik van de internationale
controlestandaarden voor rekenkamers (International Standards of Supreme Audit
Institutions, ‘ISSAIs’). Wij verrichten zelf controlewerkzaamheden en maken waar mogelijk
gebruik van de werkzaamheden van de Auditdienst Rijk (ADR) die controleert ten behoeve
van de ministers conform de Comptabiliteitswet 2016.
De Algemene Rekenkamer stemt de risicoanalyse en de geplande controlewerkzaamheden
met de ADR af. Wij toetsen jaarlijks het kwaliteitssysteem van de ADR en stellen risicogericht
vast of de controlewerkzaamheden van de ADR goed zijn uitgevoerd en de bevindingen
hebben geleid tot de juiste oordelen. Om te kunnen bepalen wat wel en niet belangrijk is
gebruiken we kwantitatieve en kwalitatieve tolerantiegrenzen. Ons onderzoek en onze
oordelen sluiten aan op het budgetrecht van het parlement per begrotingsartikel.

17

Voor de informatie in het jaarverslag over de bedrijfsvoering en het gevoerde beleid
beoordelen wij op grond van de Comptabiliteitswet 2016 risicogericht de maatregelen
voor een betrouwbare totstandkoming van deze niet-financiële informatie. Het onderzoek
naar de betrouwbare totstandkoming richt zich op het proces van de totstandkoming van
de informatie en minder op de informatie zelf. Wij geven dus geen oordeel af over deze
niet-financiële informatie. Wel onderzoeken wij of deze informatie niet strijdig is met de
financiële verantwoordingsinformatie.
Onderzoek naar de bedrijfsvoering
In ons onderzoek naar de bedrijfsvoering van de ministeries onderzoeken wij of het
begrotingsbeheer, het financieel beheer, de materiële bedrijfsvoering en de daartoe
bijgehouden administraties van het Rijk voldoen aan de normen van doelmatigheid,
rechtmatigheid, ordelijkheid, controleerbaarheid en betrouwbaarheid.
Omdat het niet mogelijk is alle relevante elementen van de bedrijfsvoering jaarlijks te toetsen,
hebben we een meerjarige aanpak ontwikkeld. We onderzoeken daarbij risicogericht
de elementen die een rechtstreekse relatie hebben met de financiële informatie in de
jaarverslagen of essentieel zijn in de bedrijfsvoering. Als we vinden dat een onderdeel van
de bedrijfsvoering onvoldoende beheerst verloopt, noemen wij dat een ‘onvolkomenheid’
of een ‘ernstige onvolkomenheid’. In onze rapporten geven we niet alleen informatie over
de onvolkomenheden, maar ook over belangrijke risico’s en aandachtspunten.
Voor ons onderzoek naar informatiebeveiliging hebben we de samenhang gezocht tussen
de BIR:2012, BIR2017 en de BIO (Baseline Informatiebeveiliging Overheid). Het normenkader
is opgebouwd uit vier onderdelen van het volwassenheidsmodel dat we in 2018 gehanteerd
hebben: Governance, Organisatie, Risk management en Incident management.
Onderzoek naar beleidsinformatie
Wij doen jaarlijks onderzoek naar beleidsinformatie. In het onderzoek gaat het vooral om
de vraag of ministers erin slagen de belastingbetaler waar voor zijn geld te leveren, en of zij
het parlement hierover voldoende informeren.
Wij onderzoeken:
• hoeveel geld er wordt besteed aan het beoogde doel;
• of voor dat geld de beloofde prestaties worden geleverd;
• in hoeverre het beoogde doel wordt bereikt met dit geld;
• of de Staten-Generaal in begroting, jaarverslag en andere Kamerstukken over dit
onderwerp voldoende informatie hebben gekregen.
Een uitgebreide methodologische verantwoording over ons jaarlijkse verantwoordingsonderzoek staat op onze website: www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek.
18

Bijlage 3

Literatuur
Publicaties
Algemene Rekenkamer (2019). Resultaten verantwoordingsonderzoek 2018 bij het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII). Den Haag: eigen beheer. Bijlage bij
Kamerstuk 35 200, nr. 2. Tweede Kamer, vergaderjaar 2018-2019.
Algemene Rekenkamer (2020). Resultaten verantwoordingsonderzoek 2019 bij het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII). Den Haag: eigen beheer.
BZK (2020). Jaarverslag en slotwet Gemeentefonds 2019.
Wet- en regelgeving
Financiële-verhoudingswet. Wet van 21 oktober 1996, houdende regels inzake de financiële
verhouding tussen het Rijk en de gemeenten.

19

Bijlage 4

Eindnoten
1. Dit percentage is aangepast nadat het conceptrapport is aangeboden aan de minister
van BZK en de staatssecretaris van Financiën voor bestuurlijk hoor en wederhoor. In de
conceptversie was het percentage opgenomen van de verplichtingen.
2. Dit betreft de volgende decentralisatie-uitkeringen: Regiodeal Brainport Eindhoven,
tweede tranche regiodeals in gemeentefonds, Aardgasvrije wijken, Bodemsanering,
Buurtsportcoaches, Geluidsmaatregelen HSL-Zuid, Kansen voor alle kinderen, Perspectief
op werk, Transformatiefonds sociaal domein jeugd, Veiligheidshuizen, Voorschoolse
voorziening peuters, Vrouwenopvang (deels), Bibliotheekmiddelen, BRP centralisering
inschrijving vergunninghouders, Groeiopgave Almere, Landelijke voorziening vreemdelingen, Regionale Energiestrategieën, Sportakkoorden, Wijkaanpak, Woondeal
Eindhoven.
3. Dit betreft de volgende decentralisatie-uitkeringen: Deltaprogramma ruimtelijke
adaptatie, Jeugd, Versterking lokale aanpak jihadisme.

20

21

Voorlichting
Afdeling Communicatie
Postbus 20015
2500 EA Den Haag
telefoon (070) 342 44 00
voorlichting@rekenkamer.nl
www.rekenkamer.nl

Omslag
Ontwerp: Corps Ontwerpers
Foto: Corbis/Hollandse Hoogte

Den Haag, mei 2020