Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

29 282

Arbeidsmarktbeleid en opleidingen zorgsector

Nr. 311

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 juli 2018)
Hierbij informeer ik u, mede namens de Minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap, over de het tekort aan verpleegkundigen in relatie tot de
numerus fixus op de hbo-opleiding verpleegkunde.
De komende periode zijn er veel extra mensen nodig voor de zorg. Dat
geldt ook zeker voor verpleegkundigen. Er wordt een mogelijk tekort
verwacht van 125.000 mensen in de zorg en welzijn, waarvan 35.000
hbo-verpleegkundigen. Met het actieprogramma Werken in de Zorg1 is de
ambitie gesteld om dit tekort terug te brengen naar nul of daar dichtbij.
Het actieprogramma staat voor een brede aanpak die erop is gericht dat
meer mensen in de sector zorg en welzijn komen werken en daar willen
blijven werken.
Voor het slagen van deze aanpak – en om er voor te zorgen dat goede
zorg geboden kan blijven worden – is het van groot belang dat het aantal
studenten dat kiest voor de opleiding hbo verpleegkunde flink stijgt. De
afgelopen jaren is dat redelijk geslaagd: er is een stijging te zien van het
aantal studenten dat voor een opleiding verpleegkunde kiest. Tegelijkertijd
brengt deze groei een uitdaging met zich mee, namelijk voldoende
stageplaatsen voor studenten zodat zij praktijkervaring kunnen opdoen.
Helaas zorgde de stijging van het aantal studenten ervoor dat hogescholen genoodzaakt waren om tijdelijk een numerus fixus in te stellen. Het
belangrijkste argument voor dit besluit is dat hogescholen de kwaliteit van
het onderwijs kunnen blijven garanderen. Dit is verder toegelicht in de
beantwoording van de schriftelijke vragen van de leden Marijnissen en
Futselaar (SP) en Hermans en van der Linde (VVD) in december 20172.

1
2

kst-29282-311
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Kamerstuk 29 282, nr. 303
Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nrs. 594 en 595

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 282, nr. 311

1

Het recente bericht uit de Volkskrant3 over de «studentenstops» vormde
de aanleiding voor nieuwe schriftelijke vragen over de numerus fixus voor
het collegejaar 2018–2019 van Kerstens en van den Hul (beiden PvdA)
(Handelingen II 2017/18, nr. 2738) en van Ellemeet en Özdil (GroenLinks)
(Handelingen II 2017/18, nr. 2739). Daarnaast heeft uw Kamer verzocht om
een brief hierover. Met deze brief voldoe ik aan dit verzoek en informeer ik
u over de numerus fixus voor de opleiding hbo-verpleegkunde. Daarnaast
maak ik van de gelegenheid gebruik om u het nieuws te melden dat alle
hogescholen, met uitzondering van de Hanzehogeschool (die wel haar
capaciteit verhoogt), hebben besloten om de numerus fixus voor de
opleiding verpleegkunde per studiejaar 2019 -2020 op te heffen.
Groei opleidingsplekken hbo-verpleegkunde
Het aantal studenten dat startte met de opleiding hbo-verpleegkunde is
gestegen van ongeveer 5.000 studenten in het studiejaar 2014–2015 naar
ongeveer 7.500 studenten in het studiejaar 2017–2018. Dit is een goede
ontwikkeling, omdat deze mensen hard nodig zijn. De uitdaging is om
deze groei vast te houden en te versterken onder de voorwaarde dat de
kwaliteit gehandhaafd blijft. Dat laatste is een uitdaging geweest voor
hogescholen: door het tekort aan stageplaatsen voelden zij zich genoodzaakt om een capaciteitsbeperking in te stellen. Zonder deze capaciteitsbeperking konden de hogescholen de kwaliteit van afgestudeerden immers
niet garanderen.
Tabel 1: Totale instroom eerstejaars studenten hbo verpleegkunde

Aantal eerstejaars

2014/2015

2015/2016

2016/2017

2017/2018

5.088

6.143

6.558

7.505

Bron: DUO

10 van de 17 hogescholen hebben in het najaar van 2017 besloten de
numerus fixus voor de opleiding verpleegkunde te behouden of opnieuw
in te voeren voor studiejaar 2018–2019. Deze numerus fixus geldt voor de
voltijd opleidingen maar niet voor de deeltijdopleiding en duale trajecten.
Voor het collegejaar 2017–2018 waren dit nog vijf hogescholen. Het is nog
niet bekend hoeveel studenten zich hebben aangemeld voor het collegejaar 2018/2019. Hoewel hogescholen hebben besloten om een numerus
fixus in te stellen, hebben zij alles in het werk gesteld om de beschikbare
capaciteit te verhogen zodat meer studenten kunnen worden toegelaten
tot de opleiding. De 10 hogescholen met een numerus fixus bieden wel
bijna 450 extra opleidingsplekken ten opzichte van vorig jaar.
Meer samenwerking hogescholen en werkgevers
Om ervoor te zorgen dat maximale groei van het aantal opleidingsplekken
mogelijk blijft, ook in het komende collegejaar, hebben hogescholen en
werkgevers afgesproken beter te gaan samenwerken. Dit krijgt concreet
vorm op regionaal niveau met onder andere afspraken over het aanbieden
van meer stageplaatsen. Deze samenwerking is cruciaal. Hier zet ik
nadrukkelijk op in met het Actieprogramma Werken in de Zorg. In het
kader hiervan zijn in alle regio’s regionale actieplannen aanpak tekorten
(RAAT) ontwikkeld om personeelstekorten aan te pakken. Voldoende
opleidingsplaatsen zijn hiervan onderdeel. Ik steun deze regionale
plannen met middelen uit het SectorplanPlus (€ 320 miljoen). Werkgevers
kunnen, mits ze zich verbinden aan een regionale aanpak, deze middelen
3

Vicieuze cirkel: groot tekort aan verpleegkundigen, maar de opleidingen hanteren studentenstops omdat er geen stageplaatsen zijn, Volkskrant, 7 juni 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 282, nr. 311

2

gebruiken voor de opleiding van nieuwe medewerkers, maar ook voor het
opleiden van praktijk- en stagebegeleiders. Een onafhankelijke adviescommissie toetst de voortgang van de regionale aanpakken en adviseert de
regio’s hoe dit te verbeteren. Dit betreft ook de samenwerking tussen
zorg- en onderwijsinstellingen. Daarnaast biedt het Ministerie van VWS
ondersteuning aan zorginstellingen met het Stagefonds Zorg (jaarlijks
€ 112 miljoen) voor de begeleiding van studenten.
Het is ontzettend belangrijk dat bijna alle hogescholen het vertrouwen
hebben om nu al aan te kondigen dat ze de numerus fixus voor de
opleiding verpleegkunde voor het collegejaar 2019–2020 af schaffen. De
Hanzehogeschool in Groningen kiest er als enige hogeschool voor om de
numerus fixus voor de voltijd opleiding te behouden en deze, in nauw
overleg met de werkgevers, stapsgewijs te verhogen.
Wat betekent numerus fixus in het hoger onderwijs?
De Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek biedt op
basis van artikel 7.53 de mogelijkheid voor een instellingsbestuur om voor
een opleiding de hoogte van het aantal studenten vast te stellen (numerus
fixus), wanneer een beperkte onderwijscapaciteit daartoe noodzaakt.
Onderwijsinstellingen bepalen of zij een numerus fixus voor een opleiding
willen voeren. Zij hoeven dit niet te onderbouwen, maar moeten dit wel
aan de Minister van OCW melden.
Als kabinet zijn we van mening dat een numerus fixus een ultimum
remedium is. Een numerus fixus is bedoeld om de kwaliteit van het
onderwijs te waarborgen, maar beperkt de toegankelijkheid van het hoger
onderwijs. Daarom is het van belang dat onderwijsinstellingen goed
nadenken over het instellen van een numerus fixus. Het kabinet heeft in
het regeerakkoord aangekondigd dat opleidingen die een numerus fixus
willen instellen, deze adequaat moeten onderbouwen en dat de Minister
van OCW de bevoegdheid krijgt om een het besluit tot een numerus fixus
te blokkeren. In de brief toegankelijkheid en kansengelijkheid in het hoger
onderwijs zal de Minister van OCW nadrukkelijk stil staan bij de uitwerking
van deze maatregel uit het regeerakkoord. Uw Kamer ontvangt deze brief
voor de begrotingsbehandeling van OCW.
Ten slotte
De hogescholen hebben met de aankondiging om de numerus fixus af te
schaffen per collegejaar 2019–2020 een belangrijke stap gezet. Nu is het
zaak om ervoor te zorgen dat deze stap een duurzame is en hogescholen
zich ook in de toekomst niet genoodzaakt zien om opnieuw voor een
numerus fixus te kiezen. Het is daarom van groot belang om in te zetten
op een verdere versterking van de regionale samenwerking, zoals ingezet
met het Actieprogramma Werken in de Zorg. Dit blijf ik ook doen via het
Actieprogramma. Daarnaast blijf ik, samen met de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, ook op landelijk niveau met hogescholen en
werkgevers in gesprek over hoe we kunnen zorgen voor een maximale
groei van het aantal studenten voor de opleiding tot hbo-verpleegkundige.
Met als doel om zo het tekort terug te brengen naar nul of daar dichtbij.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 282, nr. 311

3