Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 460

Intrekking van de Wet stedelijke vernieuwing in
verband met de decentralisatie van het
investeringsbudget stedelijke vernieuwing
(Intrekkingswet Wet stedelijke vernieuwing)

Nr. 4

VERSLAG
Vastgesteld 27 september 2010
De algemene commissie voor Wonen Wijken en Integratie1 belast met het
voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt
verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen tijdig zullen zijn beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel voldoende
voorbereid.
Inhoudsopgave
1.
2.
3.

1
Samenstelling:
Leden: Atsma, J.J. (CDA), Gent, W. van (GL),
Fng voorzitter, Staaij, C.G. van der (SGP), Arib,
K. (PvdA), Dijsselbloem, J.R.V.A. (PvdA),
Koopmans, G.P.J. (CDA), Sterk, W.R.C. (CDA),
Krom, P. de (VVD), Teeven, F. (VVD), Jansen,
P.F.C. (SP), Ortega-Martijn, C.A. (CU), Thieme,
M.L. (PvdD), Fritsma, S.R. (PVV), Karabulut, S.
(SP), Dibi, T. (GL), Wolbert, A.G. (PvdA),
Marcouch, A. (PvdA), Boer, B.G. de (VVD),
Lucassen, E. (PVV), Verhoeven, K. (D66),
Koolmees, W. (D66), Klaveren, J.J. van (PVV)
en Dijkhoff, K.H.D.M. (VVD).
Plv. leden: Haersma Buma, S. van (CDA), El
Fassed, A. (GL), Dijkgraaf, E. (SGP), Dekken,
T.R. van (PvdA), Bouwmeester, L.T. (PvdA),
Hijum, Y.J. van (CDA), Knops, R.W. (CDA),
Lodders, W.J.H. (VVD), Lucas-Smeerdijk, A.W.
(VVD), Gerven, H.P.J. van (SP), Voordewind,
J.S. (CU), Vacature (PvdD), Driessen, J.H.A.
(PVV), Bashir, F. (SP), Voortman, L.G.J. (GL),
Heijnen, P.M.M. (PvdA), Monasch, J.S. (PvdA),
Dezentjé Hamming-Bluemink, I. (VVD),
Brinkman, H. (PVV), Pechtold, A. (D66),
Veldhoven, S. van (D66), Hernandez, M.M.
(PVV) en Zijlstra, H. (VVD).

kst-32460-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

4.
5.

Algemeen
Aanleiding voor het intrekken van de Wet stedelijke vernieuwing
Gevolgen van intrekken Wet stedelijke vernieuwing voor het
Rijk, provincies en gemeenten
Bestuurlijke lasten
Financiën

1
2
3
5
5

1. Algemeen
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de Intrekkingswet Wet stedelijke vernieuwing. Deze leden zijn van
mening dat dit wetsvoorstel de verantwoordelijkheden tussen de
autonome overheden helder maakt en bijdraagt tot een doelmatiger
overheid. Het is dan ook in lijn met de visie dat de overheid dichtbij
mensen moet worden georganiseerd en het beleid gericht moet zijn op de
lokale problemen. Kortom, het adagium volgend «decentraal wat kan,
centraal wat moet».
Ondanks de vanzelfsprekende twijfel of de horizontale verantwoording
van gemeentebestuur richting gemeenteraad direct tot volle wasdom
komt, hechten de leden van de CDA-fractie er aan om steun uit te spreken
voor deze intrekking van de Wet stedelijke vernieuwing. Deze leden
spreken het vertrouwen uit in de verwachting dat de kennis en kunde op
het gemeentelijke niveau de komende jaren zal groeien, zowel door een
actieve opstelling van lokale volksvertegenwoordigers en de lokale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 460, nr. 4

1

rekenkamers als een open opstelling van het gemeentebestuur om zich te
verantwoorden over het beleid en over de besteding van het geld. Het (al
dan niet onterecht) doorverwijzen naar een ander, «hoger» niveau en de
verantwoordelijkheid wegschuiven, wordt daarmee verminderd. De leden
van de CDA-fractie kunnen instemmen met de verdeling van taken en
bevoegdheden, zeker omdat daarmee helder wordt dat ook het takenpakket van het Rijk en daarmee Eerste en Tweede Kamer (bijvoorbeeld op
het vlak van de wijkenaanpak) vermindert. De leden van de CDA-fractie
hebben op dit moment wel enkele informatieve vragen, vooral met
betrekking tot de besluitvorming en de controle op het gemeentelijke
niveau.
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het voorliggende wetsvoorstel. Deze leden hechten zeer aan het
beleidsdoel achter stedelijke vernieuwing waarbij gemeenten middelen
konden aanvragen voor fysieke ingrepen en inrichting van de openbare
ruimte. Vanuit de regeling, zoals deze was opgezet, zien deze leden ook
dat daar beperkingen aan zaten en een optimale lokale benutting complex
was.
De leden van de PvdA-fractie zien kansen in het wetsvoorstel om meer
beleidsvrijheid te creëren en om lokale overheden meer mogelijkheden
voor lokaal maatwerk te bieden in fysieke en ruimtelijke projecten in het
kader van stedelijke vernieuwing. Deze leden hebben ook nog enkele
vragen aan de regering over mogelijke effecten die dit nieuwe wetsvoorstel met zich mee kan brengen.
De leden van de SP-fractie hebben kennis genomen van het voorliggende
wetsvoorstel. Deze leden onderschrijven het uitgangspunt dat getracht
moet worden het aantal regels en de bestuurslasten zoveel mogelijk te
beperken. Wel zijn deze leden van mening dat verantwoording over de
uitgave van rijksgelden wenselijk is.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel. Deze leden hebben hierover
nog een aantal vragen.
2. Aanleiding voor het intrekken van de Wet stedelijke
vernieuwing
De leden van de CDA-fractie merken op dat wordt gesteld dat de
decentrale overheden meer beleids- en uitvoeringsruimte dienen te
krijgen. Deze leden kunnen deze gedachten vanuit het subsidiariteitsbeginsel onderschrijven. De verticale verantwoording zal daarmee veranderen tot een verantwoording op hoofdlijnen. Kan de regering helder
uiteenzetten dat daarmee de bemoeienis van het Rijk uit de wijk
verdwijnt? Zal daarmee ook de verantwoording tussen parlement en
regering veranderen, aangezien de horizontale verantwoording verplaatst
wordt naar het lokale niveau tussen gemeenteraad en gemeentebestuur?
Kan de regering nader uiteenzetten of dit ook betekent dat er op rijksniveau geen wijkenbeleid tot stand komt en de verantwoordelijkheid zich
beperkt tot het vaststellen van het budget?
Kan de regering vervolgens uiteenzetten op welke wijze de regering
hierover het bewustzijn vergroot? De leden van de CDA-fractie zien
namelijk op dit moment nog steeds de grote behoefte van zowel het
parlement als de regering om taken en zaken naar zich toe te trekken als
ware zij verantwoordelijk voor het beleid dat op lokaal niveau wordt
ontwikkeld. Kan de regering helder uiteenzetten dat indien er op rijksniveau de wens bestaat tot verantwoording, doorverwezen moet worden
naar het gemeentelijke niveau? Is de regering bereid om bij vragen vanuit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 460, nr. 4

2

de Eerste en Tweede Kamer te beantwoorden dat de verantwoordelijkheid
tot beantwoording ligt bij het lokale bestuur?
Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie zich af op welke wijze de
bewustwording op lokaal niveau tot stand komt en wordt vormgegeven.
Zoals deze leden lezen in de publicatie van de Raad van State «Decentraal
moet, tenzij het alleen centraal kan, tweede periodieke beschouwing over
interbestuurlijke verhoudingen» is het van groot belang dat de kennis en
kunde, maar ook het besef over de verantwoordingsverdeling op het
lokale niveau toeneemt. Kan de regering hierop ingaan door uiteen te
zetten op welke wijze in de bestuursakkoorden aandacht is voor de
versterking van de positie van de gemeenteraden ten opzichte van de
colleges van burgemeester en wethouders?
Op welke wijze worden de aanbevelingen één tot en met drie van deze
publicatie nagevolgd, namelijk het betrekken van decentrale volksvertegenwoordigers en burgers bij decentralisatieoperaties en het vergroten
van de kennis van het openbaar bestuur en de daarmee samenhangende
spelregels?
Kan de regering daarnaast uiteenzetten op welke wijze lokale rekenkamers
(of samenwerkingsverbanden tussen rekenkamers) zijn voorbereid op de
horizontale verantwoordingslast en -plicht?
De leden van de CDA-fractie wensen graag te horen op welke wijze dit
wetsvoorstel bijdraagt aan het verminderen van de door velen op lokaal
niveau gevoelde last en druk. Ziet de regering niet ook het risico dat er
een dikke bestuurlijke mist wordt opgetrokken, zodat de werkelijke
verantwoording richting gemeenteraad niet tot stand komt? Op welke
wijze zal dit worden ondervangen? Kan de regering nader duiden tot
welke lastendrukvermindering de intrekking van de Wet stedelijke
vernieuwing in de praktijk leidt? Is het mogelijk om dit te kwantificeren? Is
Actal hiervoor gevraagd? Zo ja, waarom zijn de conclusies niet opgenomen in de memorie van toelichting? Zo nee, waarom niet?
3. Gevolgen van intrekken Wet stedelijke vernieuwing voor het
Rijk, provincies en gemeenten
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering nog eens kan uiteenzetten op welke wijze het Rijk aan de ene kant betrokken blijft bij de
stedelijke vernieuwing, terwijl het Rijk aan de andere kant nadrukkelijk een
stap terug doet, gezien de eerste zin van de tweede alinea van paragraaf
2.1 («Met het decentraliseren van het ISV door middel van een decentralisatie-uitkering als bedoeld in de Financiële-verhoudingswet, doet het Rijk
in zijn sturing nadrukkelijk een stap terug, terwijl het betrokken blijft bij de
stedelijke vernieuwing»)? Waarop is de sturing van het Rijk nog
gebaseerd?
Op welke wijze worden bijvoorbeeld inzichten met betrekking tot
investeringen in de stedelijke vernieuwing op rijksniveau verspreid
richting het lokale niveau? De leden van de CDA-fractie zien namelijk dat
er verschillende theorieën zijn over nut en noodzaak van fysieke investeringen in de steden. Op welke wijze wordt deze kennis gedeeld en
verspreid? Een voorbeeld is de nadruk op private en publieke samenwerking. Op rijksniveau wordt hiermee geëxperimenteerd, ook gezien de
stand van zaken rond overheidsfinanciën.
De leden van de CDA-fractie vragen zich verder af of het ook tot de
gevolgen voor het Rijk hoort dat een verkeerde inzet van financiële
middelen niet meer kan leiden tot korting of terugvordering van rijkswege.
Kan de regering dit nader duiden en toelichten? Worden de gemeenten in
staat geacht om bijvoorbeeld (al dan niet op last van het Rijk) terugvordering uit te voeren, indien middelen niet terecht zijn verstrekt? Is het bij
deze optie verder zo dat gemeenten zelf nader besluiten op welke wijze
deze middelen worden ingezet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 460, nr. 4

3

De leden van de PvdA-fractie merken op dat de regering aangeeft dat de
geldstroom vanuit de Wet stedelijke vernieuwing door het Rijk overgeheveld zal worden naar het provincie- en gemeentefonds. De regering
stelt in de memorie van toelichting dat de gevolgen voor de wijze van
verstrekking groot zijn, maar die voor taakuitoefening en verantwoordelijkheidsverdeling veel minder. Deze leden zien echter ook dat het
gemeente- en provinciefonds voor de komende jaren onder grote druk
staan in het licht van aanstaande bezuinigingen. Deze leden willen van de
regering weten of de regering overziet in welke mate er gevolgen kunnen
zijn voor de overgehevelde budgetten voor stedelijke vernieuwing bij deze
fondsen, waarin de algemene uitkering richting gemeenten naar
verwachting af zal nemen. In hoeverre bestaat er het risico van beperking
van middelen voor stedelijke vernieuwing richting gemeenten en
provincies bij inkrimpende middelen in de fondsen? Worden deze
middelen bijvoorbeeld in voldoende mate gelabeld binnen het gemeenteen provinciefonds voor het doel van stedelijke vernieuwing?
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de gevolgen zijn voor
gemeenten die nu in de huidige verdeling gebruik maken van stedelijke
vernieuwingsgelden via het Rijk. Zullen deze gemeenten ook in de nieuwe
versterkingswijze in dezelfde mate aanspraak kunnen maken voor
projecten in het kader van stedelijke vernieuwing of kunnen zij nadeel
ondervinden van de nieuwe gedecentraliseerde verdeelwijze? Zo ja, denkt
de regering dit in redelijke mate te kunnen ondervangen in de nieuwe
opzet?
De leden van de PvdA-fractie vragen zich voorts af in hoeverre er een
duidelijke koers op de doelstelling van stedelijke vernieuwing wordt
uitgezet wanneer prestatie-indicatoren niet langer vooraf opgesteld
worden. Kan de regering uiteenzetten of dit niet leidt tot een beleidsvrijheid waarbij de doelstelling van ter beschikking gestelde middelen
vervaagd of moeilijk meetbaar wordt?
Hoe wil de regering zorgen dat middelen zorgvuldig, doelmatig en
beleidsbericht besteed worden vanuit de beleidsgedachte voor stedelijke
vernieuwing, met inachtneming van het belang voor lokaal maatwerk? Is
het monitoren van de landelijke doelstelling via het WoON en de
Leefbarometer dan voldoende om zicht te krijgen op de inzet van
middelen voor stedelijke vernieuwing?
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat het goed is om gemeenten
niet vanuit wantrouwen te benaderen, maar juist vanuit vertrouwen
verantwoordelijkheden te gunnen. Deze leden onderschrijven dat
gemeenten beter bekend zijn met de lokale situatie en daardoor beter
kunnen inschatten waar en hoe er het best geïnvesteerd kan worden in de
stedelijke kwaliteit. Daarbij moet wel duidelijk afgesproken worden dat de
middelen ook daarwerkelijk voor stedelijke vernieuwing worden
aangewend. Kan de regering garanderen dat met de nieuwe regeling de
middelen voor stedelijke vernieuwing geoormerkt zijn en dus niet kunnen
worden uitgegeven aan andere doelen dan de stedelijke vernieuwing?
De leden van de SP-fractie merken op dat stadsvernieuwing in de
afgelopen jaren in veel wijken voor veel verbetering heeft gezorgd. Helaas
is onder het mom van stedelijke vernieuwing ook veel onnodig gesloopt.
Deze leden zijn van mening dat een landelijke regie in de woningmarkt
noodzakelijk is. De regering geeft aan dat het Rijk met het vernieuwde
karakter van het ISV zich vooral zal richten op het uitzetten en bewaken
van de hoofdlijnen. Kan de regering toelichten hoe na intrekking van de
Wet stedelijke vernieuwing de hoofdlijnen en landelijke doelstellingen
uitgezet en bewaakt kunnen worden? Is de regering bereid de vernieuwde
regeling over enige tijd te evalueren en te onderzoeken of het nieuwe
beleid niet tot ongewenste ontwikkelingen leidt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 460, nr. 4

4

De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat de huidige verdeelsleutel voor het derde tijdvak niet wordt gewijzigd. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen directe en indirecte gemeenten. Dit sluit aan bij de
afspraken met gemeenten en provincies. Deze leden vragen wel hoe dit
zich verhoudt met de formulering van de provinciale taak in het nieuw
voorgestelde artikel 80a van de Woningwet, waarin staat dat Gedeputeerde Staten uitsluitend zorg dragen voor de bevordering en ondersteuning van stedelijke vernieuwing, in het bijzonder indien zij in het
kader daarvan financiële middelen verstrekken. Deze leden geven in
overweging voor de periode na 2015 de verdeelsleutel zo aan te passen
dat alle gemeenten op een zelfde manier worden behandeld.
4. Bestuurlijke lasten
De leden van de CDA-fractie hebben begrepen dat het Interprovinciaal
Overleg (IPO) en Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) hebben
ingestemd met het wetsvoorstel. Kan de regering uiteenzetten of daarmee
het IPO ook bewust zal bijdragen aan de lastendrukvermindering richting
niet-rechtstreekse gemeenten?
Tevens vragen deze leden zich af of de regering nader uiteen kan zetten
waarom er een verschil blijft tussen rechtstreekse en niet-rechtstreekse
gemeenten? Kan de regering aangeven waarom het niet tot verdere
reductie van de bestuurlijke lasten zou komen als ze dit verschil zou
opheffen? Kan de regering daarnaast nader uiteenzetten op welke wijze
het wetsvoorstel op dit punt bijdraagt aan het uitgangspunt dat slechts
twee bestuurslagen op een beleidsvlak opereren? Impliceert de positie
van niet-rechtstreekse gemeenten als afgeleide van Rijk en provincie niet
dat er toch drie bestuurslagen actief zijn?
De leden van de CDA-fractie vragen zich af hoe dit wetsvoorstel zich
verhoudt tot het wetsvoorstel inzake revitalisering van het interbestuurlijk
toezicht.
5. Financiën
De leden van de CDA-fractie verzoeken om een toelichting bij de beleidsvrijheid van het Rijk om het budget te verlagen, te verhogen dan wel
anders te verdelen. Op welke wijze moet dit tot stand worden gebracht?
Op welke wijze wordt de behoefte aan (extra) financiële middelen
berekend en begroot? Is het dan ook mogelijk dat op rijksniveau wordt
vastgesteld dat de financiële middelen onvoldoende doelmatig worden
ingezet of tot (te) weinig effect leiden? Kan de regering de laatste zin van
deze alinea nader toelichten, want is het ook niet mogelijk dat op
rijksniveau wordt besloten dat er op dit vlak geen taak meer is voor de
(diverse) overheden en zodoende er geen financiële gevolgen zijn voor
gemeenten (en provincies)?
Voorts vragen de leden van de CDA-fractie een nadere toelichting op de
verdelingsmethodiek van het fonds voor stedelijke vernieuwing. Wat
wordt hiermee en met de vervolgzin «als een eigen bijdrage van
gemeenten» bedoeld in relatie tot de nieuwe systematiek?
Tot slot vragen de leden van de CDA-fractie, kijkend naar de WWI-begroting van 2011, of op termijn de decentralisatie-uitkering wordt omgezet in
een brede doeluitkering. Kan de regering toelichten of de decentralisatieuitkering wordt gezien als een tijdelijke overgang richting een algemene
uitkering of een brede doeluitkering?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat er een bestuursakkoord is gesloten tussen Rijk en provincies over decentralisatie van de
middelen uit het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing (ISV). Deze
leden vragen of hierin is vastgelegd dat deze decentralisatie voor
onbepaalde tijd is. Deze leden constateren dat er voor de ISV-middelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 460, nr. 4

5

alleen budget is opgenomen voor de jaren 2010 t/m 2014. In de
WWI-begroting 2011 staat voor 2015 echter nieuw een bedrag van € 136,5
miljoen voor Brede Doel Uitkering fysiek ISV en € 93 miljoen voor het
budget Besluit Locatiegebonden Subsidies. Deze leden vragen, nets als de
leden van de CDA-fractie, of hieruit kan worden afgeleid dat de
decentralisatie-uitkering ISV in 2015 ophoudt en vervangen wordt door
een brede doeluitkering? Of is dit slechts een reservering voor dit budget
en wordt dit in 2015 weer gedecentraliseerd? Deze leden vragen voorts
hoe deze bedragen zich verhouden met de budgetten van ISV-3. Deze
leden constateren dat pas na afloop van het derde tijdvak wordt besloten
of nieuw beleid wordt ingezet. Deze leden vragen of het niet nodig is om
eerder tot besluitvorming te komen zodat de gemeenten zekerheid
hebben over de budgetten op termijn.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Van Gent
De griffier van de commissie,
Van der Leeden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 460, nr. 4

6