Startnotitie beleidsdoorlichting
Aanleiding en doelstelling
In 2022 staat de beleidsdoorlichting voor de woningmarkt gepland. Deze beleidsdoorlichting is
aangekondigd in de begroting. Volgens de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) moet het
beleid iedere 4 tot 7 jaar doorgelicht worden. Voor het onderdeel woningmarkt vond de vorige
beleidsdoorlichting plaats in 2015. Daarmee valt de aankomende doorlichting binnen de
voorgeschreven termijn van 7 jaar. Woningbouw valt pas sinds 2019 onder artikel 3 van de
begroting van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Daarvoor viel deze onder artikel 4
van de begroting van BZK en daarvoor onder artikel 2 van de begroting van Wonen en Rijksdienst.
De laatste doorlichting van dit artikel was in 2016. Ook daarvoor geldt dat de doorlichting binnen
de gestelde termijn valt. De beleidsdoorlichting wordt opgezet conform de richtlijnen van de RPE
en de handreiking beleidsdoorlichting.
De beleidsdoorlichting heeft verschillende doelen. Een belangrijk eerste doel is inzicht geven in de
doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid. Omdat een doorlichting een synthese
onderzoek is gaat het hierbij om terug te kijken en zo een samenhangend en overkoepelend beeld
van de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid te verkrijgen. Daarvoor wordt
gebruik gemaakt van eerder uitgevoerde onderzoeken en evaluaties (ex ante, ex durante, ex
post).
Een tweede doel van de beleidsdoorlichting is bijdragen aan het verbeteren van het beleid en
bruikbare input te leveren om de toegevoegde waarde van het beleid en specifieke instrumenten
te vergroten. Leren over de werking van het beleid en het gebruik van de resultaten om beleid
beter vorm te geven staat hierbij centraal.
Tenslotte vormt de beleidsdoorlichting een belangrijke stap om de strategische evaluatieagenda
(SEA) te verbeteren, die vanaf dit jaar is opgenomen in de begroting. De beleidsdoorlichting kan
aangeven waar meer onderzoek nodig is over de werking van instrumenten en de monitoring en
evaluatie van ingezette of nog te overwegen instrumenten, zodat dit meegenomen kan worden in
het deze meerjarige onderzoeksagenda.
Vraagstelling
In deze beleidsdoorlichting wordt gekeken in hoeverre het beleid heeft bijgedragen aan het
behalen van de doelen die het ingezette beleid op de woningmarkt hebben beoogd. Sinds de
vorige doorlichting is de doelstelling uit het artikel 3 woningmarkt op de begroting ongewijzigd:
Een vrij toegankelijke, vraaggerichte woningmarkt met steun voor degenen die dat nodig hebben.
De formulering van de doelstelling uit de begroting past bij de opvatting dat het Rijk vooral
systeemverantwoordelijk is voor het functioneren van de woningmarkt. Het gaat daarbij om de
toegankelijkheid, vraaggerichtheid en betaalbaarheid van de woningmarkt.
•
•
•

Toegankelijkheid zegt iets over de beschikbaarheid van voldoende woningen, maar ook
over de voorwaarden die gesteld worden aan de toegang tot een sociale huurwoning.
Vraaggericht gaat over de mate waarin woningen passen bij de behoefte van mensen,
zowel voor mensen die al een woning hebben en voor mensen die een woning zoeken.
Ook betaalbaarheid (steun voor degenen die dat nodig hebben) is een belangrijk onderdeel
van de doelstelling. Dit heeft zowel betrekking op de inkomensondersteuning via de
huurtoeslag, of (fiscale) stimuleringsmaatregelen als ook op stimulering van betaalbaar
woningaanbod en het huurbeleid en de aanpak van excessen.

Het gaat hierbij vooral om het scheppen van de randvoorwaarden die bijdragen aan het
functioneren van de woningmarkt. Centrale vraag is hoe het beleid heeft bijgedragen aan een goed
functionerende woningmarkt en of het ingezette beleid doeltreffend en doelmatig is geweest om de
voorwaarden te scheppen voor een toegankelijke, vraaggerichte en betaalbare woningmarkt.

In de vorige beleidsdoorlichting bleek dat, omdat deze doelstelling niet is gekwantificeerd, er geen
sluitende uitspraak kon worden gedaan over de mate waarin deze doelen behaald zijn, noch
eenduidige conclusies getrokken konden worden over de doeltreffendheid en doelmatigheid van
het beleid. Geadviseerd werd toen om de doelen verder te concretiseren. Tegelijkertijd is in de
afgelopen kabinetsperiode een verandering gekomen in de opvatting over de rol van het Rijk die
meer gericht is op de volkshuisvesting en meer regie neemt in de aanpak van het woningtekort en
de betaalbaarheid. De afgelopen jaren is in vrijwel iedere kamerbrief goed en betaalbaar wonen
voor iedereen als doel/uitgangspunt opgenomen. Ook in de beleidsagenda van de begroting is
goed, of prettig en betaalbaar wonen sinds 2018 (in de begroting voor 2019) opgenomen.
Impliciet is daarmee de doelstelling al veranderd, die bovendien –ondanks dat deze ook niet is
gekwantificeerd- beter te operationaliseren lijkt dan de doelstelling uit de begroting, die meer
gericht is op het systeem.
In goed en betaalbaar wonen komt de in de volkshuisvesting gebruikelijke driehoek terug:
beschikbaarheid/ toegankelijkheid - betaalbaarheid – kwaliteit, die de drie subdoelen vormen voor
het gevoerde beleid.
•
•
•

‘Voor iedereen’ staat voor de beschikbaarheid en toegankelijkheid van woningen voor
iedereen in Nederland.
‘Betaalbaar’ gaat over betaalbaarheid van wonen voor huurders en kopers in relatie tot
inkomen, voor nieuwe en bestaande huizen.
‘Goed’ heeft betrekking op zowel wensen van mensen als overheidsnormen bijvoorbeeld
gericht op bouwkwaliteit en duurzaamheid.

In de beleidsdoorlichting zal gekeken worden hoe deze doelstellingen verder geoperationaliseerd
kunnen worden. Hiervoor zijn verschillende indicatoren denkbaar. Zo kunnen voor de
betaalbaalbaarheid huur- en koopquotes bruikbaar zijn en voor beschikbaarheid kan de
ontwikkeling van het verwachte woningtekort een belangrijke indicator zijn. Ook zal aan de orde
komen hoe verandering van opvatting over doel en rol zich verhoudt tot de inzet van
beleidsinstrumenten, de beleidstheorie en de doeltreffendheid van de instrumenten.
Afbakening van de beleidsdoorlichting
Het huidige beleid op de woningmarkt is in te delen in beleid op de koopmarkt en beleid op de
huurmarkt (sociale huur en vrije sector) en beleid gericht op de woningbouw en herstructurering.
Veelal zijn voor de verschillende beleidsterreinen verschillende maatregelen van kracht. Deze
maatregelen hebben samenhang met en effecten op de andere beleidsterreinen. Vaak worden
deze instrumenten afzonderlijk geëvalueerd, waarbij wel rekenschap wordt gegeven van de
neveneffecten op andere terreinen, maar daardoor ontbreekt niettemin een goed samenhangend
beeld. Een beleidsdoorlichting is uitermate geschikt om deze samenhang goed neer te zetten.
Deze beleidsdoorlichting kijkt naar al het beleid op de drie genoemde terreinen. In de
beleidsdoorlichting zal gekeken worden naar de samenhang tussen de verschillende instrumenten
en de mate waarin deze elkaar beïnvloeden. Het behandelt het volledige beleid dat valt onder
artikel 3 van de begroting van BZK, inclusief woningbouw (artikelonderdeel 3.3). Het gaat om al
het onderliggende beleid op de woningmarkt, ook het beleid en de instrumenten die geen geld
kosten.
Een deel van het beleid gericht op de koopmarkt zijn fiscale regelingen die op de begroting van
Financiën staan, waaronder de hypotheekrenteaftrek en de overdrachtsbelasting. Ook de
verhuurderheffing en de heffingsverminderingen zijn onderdeel van de begroting van Financiën.
Deze worden eveneens meegenomen in deze beleidsdoorlichting. Daarmee wordt de reikwijdte
van deze beleidsdoorlichting vergroot. Daarbij dient te worden benadrukt dat de doorlichting gaat
over de effecten van het beleid, de uitvoeringsaspecten van bijvoorbeeld de verhuurderheffing, of
huurtoeslag worden niet meegenomen.
In 2021 is het beleid gericht op bouwkwaliteit en verduurzaming van woningen doorgelicht. Deze
beleidsterreinen worden daarom niet behandeld in deze beleidsdoorlichting, maar waar relevant
worden resultaten uit deze doorlichting wel betrokken. In 2020 is het ruimtelijk beleid doorgelicht.
In deze doorlichting kan gekeken worden of de resultaten van de evaluaties van onderdelen van
het ruimtelijk beleid betrokken moeten worden vanwege de relevantie voor de woningmarkt.

Belangrijk om te vermelden is dat de Algemene Rekenkamer momenteel een eigen onderzoek
uitvoert naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van de aanpak van het woningtekort. Qua
instrumenten kijkt de Rekenkamer naar de woningbouwimpuls (€ 1 mld.) en de woondeals. De
beleidsdoorlichting kan gebruik maken van het onderzoek van de Rekenkamer, maar kijkt breder
naar het gehele woningmarktbeleid en is in die zin aanvullend op het onderzoek van de
Rekenkamer. Dat geldt ook voor het onderzoek van de Rekerkamer naar de belastingheffing van
woningcorporaties.
Onderzoeksvragen
Centrale vraag is hoe het beleid heeft bijgedragen aan een goed functionerende woningmarkt en of
het ingezette beleid doeltreffend en doelmatig is geweest om de voorwaarden te scheppen voor
een toegankelijke, vraaggerichte en betaalbare woningmarkt. Om deze centrale vraag goed te
kunnen beantwoorden worden een aantal deelvragen geformuleerd, die meer richting geven aan
het onderzoek en tegelijkertijd de 15 vragen van de RPE beantwoorden.
Of de woningmarkt toegankelijk, vraaggericht en betaalbaar is, is mede afhankelijk van de
inkomenssituatie, de levensfase van mensen en of zij al een woning hebben (insider), of nog een
woning zoeken (outsider). Daarom maken we in deze beleidsdoorlichting onderscheid naar mensen
met een laag, midden en hoog inkomen met en zonder woning en onderzoeken we wat het effect
is van maatregelen op de verschillende groepen. De inkomenspositie bepaalt veelal of mensen in
de sociale huur, vrije sector, of een koopwoning terecht komen. De beleidsinstrumenten voor die
sectoren zijn veelal verschillend, maar kunnen wel effect hebben op de positie van mensen in een
andere sector. Zo kan beleid gericht op de koopsector effect hebben op de positie van mensen met
een middeninkomen in een huurwoning in de vrije sector. Beleid gericht op mensen met een
woning, kan nadelig uitpakken voor mensen die een woning zoeken. Tegelijkertijd is het ook
mogelijk dat beleid zinvol is voor alle inkomensgroepen, zoals beleid gericht op stimuleren van de
woningbouw. Een nadere invulling van de hoofdvraag is daarom welke effecten het beleid heeft
gehad op de toegankelijkheid, vraaggerichtheid en betaalbaarheid voor mensen met een laag,
midden en hoog inkomen met en zonder woning? Voor welke groep functioneert de woningmarkt
wel en niet goed op deze aspecten? Waar nodig kan binnen de inkomensgroepen ook gekeken
naar verschillende doel- en aandachtsgroepen.
De toegankelijkheid, vraaggerichtheid en betaalbaarheid zijn sterk afhankelijk van exogene
factoren, zoals sociaaleconomische en demografische ontwikkelingen, die niet door beleidsmakers
zelf kunnen worden beïnvloed. Tegelijkertijd zijn deze factoren sterk bepalend voor de inzet van
beleidsinstrumenten en worden ook de effecten van beleid beïnvloed door de exogene factoren. In
de beleidsdoorlichting zal hier rekening mee gehouden worden.
De beleidsdoorlichting gaat over de periode 2015 tot en met 2021. In 2015 was de situatie op de
woningmarkt volledig anders dan nu. Prijsstijgingen waren destijds een teken van herstel van de
vraag op de woningmarkt. Nu zijn diezelfde voortdurende prijsstijgingen een teken van
oververhitting. De rente is sindsdien veel lager geworden, wat naast het economisch herstel een
belangrijke factor is geweest in deze ontwikkeling. Daarnaast is de bevolkingssamenstelling
veranderd. De afgelopen jaren is de bevolking harder gegroeid dan eerder werd verwacht.
Veranderingen in huishoudensamenstelling en vergrijzing leiden bovendien tot veranderingen in
woonwensen. Dit leidt tot de vraag wat de belangrijkste exogene ontwikkelingen waren in de
periode 2015- 2021 en hoe deze hebben bijgedragen aan de toegankelijkheid, vraaggerichtheid,
betaalbaarheid op de woningmarkt. Economische ontwikkelingen kunnen bovendien de positie van
bovenstaande groepen op de woningmarkt sterk beïnvloeden. Dit leidt tot de vraag welke effecten
bovenstaande ontwikkelingen op de toegankelijkheid, vraaggerichtheid, betaalbaarheid hadden
voor mensen met een laag, midden en hoog inkomen met en zonder woning?
Hieruit volgen de volgende onderzoeksvragen:
-

-

1a. Hoe heeft de toegankelijkheid, vraaggerichtheid en betaalbaarheid voor mensen met een
laag, midden en hoog inkomen met en zonder woning zich ontwikkeld in de periode 2015 tot
2021?
1b. Voor welke groepen functioneert de woningmarkt wel en niet goed op deze aspecten?
2a. Wat waren de belangrijkste exogene ontwikkelingen in die periode en hoe hebben deze
bijgedragen aan de toegankelijkheid, vraaggerichtheid, betaalbaarheid op de woningmarkt.

-

2b. Welke effecten hadden deze ontwikkelingen voor mensen met lage, midden en hoge
inkomens met en zonder woning? En zijn hierbij regionale verschillen te zien?
3a. Welk beleid en welke instrumenten zijn ingezet om de toegankelijkheid, vraaggerichtheid
en betaalbaarheid te verbeteren en waarom en met welke verwachte impact?
3b. Wat waren de effecten van dit beleid op de toegankelijkheid, vraaggerichtheid en
betaalbaarheid?
3c. Welke instrumenten versterken de effecten op de toegankelijkheid, vraaggerichtheid en
betaalbaarheid en waar werken instrumenten elkaar tegen? Welke onbedoelde effecten zin
opgetreden? Op welke manier kan de effectiviteit en doelmatigheid worden verbeterd?

Bij de beantwoording van deze vragen is eveneens de rol en verantwoordelijkheid van het Rijk
belangrijk. Er zijn grenzen aan de mogelijkheden waarin het Rijk kan zorgen dat mensen een
woning kunnen verkrijgen die geheel aan alle wensen voldoet en betaalbaar is. Zoals eerder
aangegeven is het Rijk op onderdelen van de woningmarkt vooral verantwoordelijk voor het
functioneren van de woningmarkt. Het Rijk is op onderdelen bovendien niet de enige
verantwoordelijke. In de rol en verantwoordelijkheid die in de begroting wordt genoemd is
samenwerking een belangrijk element. Voor de bouw van nieuwe woningen zijn decentrale
overheden in eerste instantie aan zet, wel in samenwerking met het Rijk. Sinds 2019 subsidieert
het Rijk de woningbouw weer waardoor die verhoudingen zijn gewijzigd. Hoewel alleen het
Rijksbeleid wordt doorgelicht, kan het weergeven van deze samenhang belangrijk zijn om de
effecten van het Rijksbeleid goed in kaart te brengen. Bij de uitwerking van de beleidsdoorlichting
zal ook aandacht worden besteed aan de verschillende verantwoordelijkheden van het Rijk en
medeoverheden en de grenzen aan de verantwoordelijkheid.
Combinatie van zelf uitvoeren en uitbesteden
De beleidsdoorlichting is gericht op het verbeteren en leren van het beleid. Daarom wordt voor de
uitvoering gekozen voor een combinatie van zelf uitvoeren en uitbesteden. Zelf uitvoeren maakt
het gemakkelijker om lessen te trekken uit de bevindingen, maar vraagt veel capaciteit, terwijl het
inhuren van externe expertise de mogelijkheid om specialistische kennis over evaluatiemethoden
in te huren en de onafhankelijkheid waarborgt. De reconstructie van de beleidstheorie wordt intern
uitgevoerd. Het externe onderzoeks- of adviesbureau kan daaraan bijdragen door de structuur
voor de reconstructie van de beleidstheorie op te zetten. Daarnaast wordt het bureau ingezet om
doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid te toetsen en wordt gevaagd om hiervoor een
goede methode uit te werken. De besparing en intensiveringsopties worden intern uitgewerkt,
waarbij aanbevelingen van het externe bureau worden meegenomen.
Aanpak en methode
De beleidsdoorlichting start met het inzichtelijk maken van de beleidstheorie en de wijze waarop
deze tot stand is gebracht. Daarvoor is het belangrijk om de begrippen toegankelijkheid,
vraaggerichtheid en betaalbaarheid nader vorm te geven en te operationaliseren en deze
ontwikkeling voor de verschillende nog af te bakenen groepen in kaart te brengen. Bij het
inzichtelijk maken van de beleidstheorie van de verschillende instrumenten die zijn ingezet om het
beleid te bewerkstelligen zal tevens uitgewerkt worden onder welke algemene doelstelling is
gewerkt en welke doelstelling het meest geschikt is om beleid te toetsen, zoals hierboven al is
aangegeven. Afhankelijk van de uitwerking van de beleidstheorie kan de vraagstelling nog
aangepast worden, al zal de strekking van de vragen ongewijzigd blijven.
Daarbij zullen ook de exogene factoren, zoals de demografische en sociaaleconomische
ontwikkelingen in kaart worden gebracht. Deze vormen de basis voor de reconstructie van de
beleidstheorie, omdat de situatie mede van invloed is op de inzet van het beleid. Uit de relevante
ontwikkelingen en de operationalisering van de begrippen moet bovendien volgen hoe de
woningmarkt op dat moment functioneert en wat wel en niet goed gaat voor de drie genoemde
inkomensgroepen en mensen met en zonder woning. Op basis van documentanalyse (afgeronde
evaluaties, onderzoeken en kamerbrieven) kan de beleidstheorie nader uitgewerkt worden. Ook
kunnen interviews met externe deskundigen behulpzaam zijn.
Een beleidsdoorlichting is een synthese onderzoek op basis van onderliggende evaluaties van de
beleidsinstrumenten. Om de doeltreffendheid van het beleid te bepalen worden in eerste instantie
de onderliggende evaluaties (ex ante, ex durante en ex post) van de instrumenten gebruikt,

waarin voor de verschillende instrumenten de doeltreffendheid in kaart is gebracht. Waar dit niet
mogelijk is zal dit transparant worden gemaakt. De beleidsdoorlichting moet tevens inzichtelijk
maken waar evaluaties verbeterd moeten worden indien goede uitspraken over de
doeltreffendheid niet mogelijk zijn.
In de beleidsdoorlichting gaat het vooral om de samenhang. De methodologische uitdaging is om
kaart te brengen in hoeverre de in de afgelopen 5 jaar ingezette beleidsmaatregelen in samenhang
hebben geleid tot doeltreffend en doelmatig beleid en hoe dit op een consistente manier is te
toetsen. De evaluaties van de verschillende instrumenten zijn in eerste instantie ook de
belangrijkste bron om relevante neveneffecten die belangrijk zijn voor de samenhang op te
maken.
Daarnaast kunnen interviews worden gehouden met relevante experts en belanghebbenden.
Verder kan gekeken worden naar databronnen om de effectiviteit te toetsen. Hiervoor kan in deze
doorlichting gebruik gemaakt worden van de uitkomsten van het WoON 2021. Gekeken kan
worden of gedurende de doorlichting nog extra onderzoek nodig is om de samenhang en
neveneffecten goed neer te zetten. Het extern bureau zal worden gevraagd om de doeltreffendheid
en doelmatigheid van het beleid te toetsen en uiteindelijk is het aan het onderzoeksbureau om de
resultaten van het beleid goed te toetsen.
Verder zal in de beleidsdoorlichting gekeken worden naar doelmatigheid van het beleid. Ook
hiervoor zijn afgeronde evaluaties van instrumenten de basis. Indien de doelmatigheid niet in de
evaluatie is vastgesteld, kan dat een belangrijke observatie zijn om mee te nemen in de
strategische onderzoeksagenda. Verder kan om de doelmatigheid vast te stellen gekeken worden
naar alternatieve opties voor instrumenten, of grote schommelingen in beschikbaar budget.
Daarnaast zal gekeken worden naar ondoelmatigheid in de samenhang van instrumenten, die
centraal staat in de doorlichting. Als instrumenten doorwerking hebben naar andere instrumenten
en daarvan de kosten opdrijven kan sprake zijn van ondoelmatigheid. Deze worden in de
beleidsdoorlichting in kaart gebracht. Ook hiervoor geldt dat een onderzoeksbureau de exacte
bepaling van de doelmatigheid moet uitwerken.
De beleidsdoorlichting is gericht op het verbeteren van beleid. Waar de beleidsdoorlichting
knelpunten in doeltreffendheid en doelmatigheid blootlegt in het huidige beleid is het zinvol om
beleidsopties in kaart te brengen die deze knelpunten verhelpen. Er kan daarbij gekeken worden
naar extensivering van niet-doeltreffend, of ondoelmatig beleid, maar ook naar
intensiveringsopties als blijkt dat extra, of andere inzet van middelen de doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid kan verbeteren. Naast de voorgeschreven 20% besparingsvarianten
worden daarom tevens intensiveringsvarianten uitgewerkt, om zo maximaal te leren van deze
beleidsdoorlichting. De grondslag voor deze varianten bestaat uit de middelen op artikel 3 van de
begroting van BZK en de middelen die zijn bestemd voor de fiscale regelingen op de begroting van
Financiën.
In de verbeterparagraaf zal kort stil gestaan worden bij de uitvoering van de beleidsdoorlichting
om in de toekomst een beter inzicht te krijgen op doeltreffendheid en doelmatigheid van het
beleid.
Periode
In de doorlichting kijken we naar de periode 2015 tot en met 2021. Evaluaties van beleid vinden
veelal een aantal jaar na invoering plaats. Vaak wordt een termijn van 5 jaar gekozen. Daarom zal
ook beleid dat eerder is ingezet meegenomen worden. Voor beleid dat in 2020, of later is ingezet,
maar waarvoor een ex post evaluatie nog niet mogelijk is, zal gekeken worden of ex ante
evaluaties beschikbaar zijn.
Onderliggend onderzoeksmateriaal
In de bijlage is een eerste inventarisatie opgenomen van de evaluatieonderzoeken die zijn gedaan
voor de instrumenten in de beleidsmix. Een groot deel van de instrumenten die zijn ingezet zijn
geëvalueerd, of er is materiaal beschikbaar waarin wordt ingegaan op de effecten die een
instrument heeft gehad, zoals een jaarverslag, een monitor, een interdepartementaal
beleidsonderzoek, of soms ex-ante evaluaties. In sommige gevallen gaat het om tussentijdse
evaluaties, omdat een echte effectmeting van sommige instrumenten (b.v. de woningbouwimpuls)

niet mogelijk is. Ook kan gebruik worden gemaakt van de resultaten van het WoON 2021 die
halverwege 2022 verschijnt. De Subsidieregeling Experimenten en Kennisoverdracht Wonen 2013
(SEKW) en (subsidies voor) platform31 worden voorafgaand aan de doorlichting nog geëvalueerd.
Er worden voorafgaand aan de beleidsdoorlichting geen additionele evaluatie onderzoeken gedaan
naar individuele instrumenten. Eventuele witte vlekken worden transparant gemaakt in de
beleidsdoorlichting. Deze worden als bevinding meegenomen en krijgen een plek in de
onderzoeksagenda voor de komende jaren. Op die manier draagt de beleidsdoorlichting bij aan het
opzetten van een goede Strategische Evaluatie Agenda (SEA).
Onafhankelijk deskundige
Prof. Dr. Elbert Dijkgraaf wordt ingezet als onafhankelijk deskundige. Er is gekozen voor een
onafhankelijke deskundige met methodische expertise, om toe te zien op de kwaliteit van de
onderzoeksmethodiek. Prof. Dr. Elbert Dijkgraaf is hoogleraar Empirische Economie van de
Publieke Sector aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en heeft veel ervaring met
beleidsonderzoek.
De externe deskundige moet vooral helpen om een gedegen onderzoek neer te zetten en zal
toetsen of:
•
•
•
•

het onderzoek duidelijk maakt welk beleid wordt onderzocht en wat de doelstellingen
ervan zijn
het onderzoek antwoord geeft op de vraag in hoeverre het beleid, alsmede de daarmee
samenhangende uitgaven, doeltreffend en doelmatig is;
de conclusies van het onderzoek worden onderbouwd door onderliggende bevindingen;
de in het onderzoek gebruikte onderzoeksmethode valide en betrouwbaar is, het rapport
inzicht geeft in de gebruikte evaluatiemethode en in de mogelijkheden en onmogelijkheden
om de doeltreffendheid en/of de doelmatigheid van het betreffende beleid vast te stellen.

Daarnaast wordt inhoudelijke expertise via een begeleidingscommissie binnengehaald. Een
begeleidingscommissie bewaakt de kwaliteit en de voortgang van de doorlichting. Deze commissie
bestaat uit vertegenwoordigers van:
-

Ministerie van BZK, DG Bestuur, Ruimte en wonen, directies wonen en woningbouw,
eventueel aangevuld door directies Ruimtelijke Ontwikkeling, Bouwen en Energie.
Ministerie van BZK, directie Financieel Economische Zaken
Ministerie van Financiën, Inspectie der Rijksfinanciën
Ministerie van Financiën, Algemene Fiscale Politiek
Onafhankelijk experts, zoals CPB/PBL, of andere experts op de woningmarkt.

Tijdpad
In de planning wordt ernaar gestreefd de doorlichting uiterlijk in het laatste kwartaal van 2022 aan
uw Kamer toe te sturen. De voorbereidingen voor de beleidsdoorlichting zijn in volle gang en
worden in het laatste kwartaal van dit jaar afgerond, om begin volgend jaar van start te gaan.

Bijlage I Onderliggend onderzoeksmateriaal woningmarktbeleid
Beschikbaarheid nieuwbouw
Onderwerp

Onderzoek

Type (ex post,
monitor, ex ante,
anders)
Ex post

Heffingsverminderingen
Afspraken corporaties

Evaluatie Verhuurderheffing en
heffingsvermindering
Monitor nieuwbouw corporaties

Woondeals

2019

Monitor

2021

Evaluatie woondeals

Ex post

2021

Woningbouwimpuls

Tussentijdse evaluatie

Ex post

2021

Transformatie

Uitwerking financiële arrangementen
bij complexe transformatieopgaven
Jaarlijkse monitor/evaluatie

Monitor

Transformatie

Jaar

Ex ante

Ex post

2015

Grondbeleid

Vervolg MIRT-onderzoek / Uitvoering
City deal; Complexe transformatieopgaven Zuid-Hollandse Steden.
Analyse van belemmeringen en
mogelijke oplossingsrichtingen bij
binnenstedelijke transformatielocaties
in een scala aan Zuid-Hollandse
steden
Eindmeting Investeringsbudget
Stedelijke Vernieuwing
Verkenning actief grondbeleid

2019,
2020,
2021
2016

Ex ante

2021

Nationale woonagenda

Evaluatie nationale woonagenda

Ex post

2020

Flexwonen

Ruimte voor flexwoningen

Ex ante

2020

Regierol

Verkenning Rollen van de overheid op
de woningmarkt
Jaarrapportage

Ex ante

2020

Ex post

2020

Monitor versnelling

Monitor

2021

Transformatie

ISV

Experteam woningbouw
Versnelling
woningbouw

Beschikbaarheid bestaande voorraad
Beter benutten
Onderwerp

Onderzoek

Woonruimteverdeling

Evaluatie huisvestingswet

Platforms/toeristische
verhuur
Tijdelijke
huurcontracten

Prijsopdrijvend effect toeristische
verhuur
Evaluatie van de verruiming van
tijdelijke verhuurmogelijkheden in de
Leegstandwet
Evaluatie wet doorstroming huurmarkt
2015
Monitor Tijdelijke Verhuur 2018
(cbs.nl)
Staat van de woningmarkt

Tijdelijke
huurcontracten
Tijdelijke
huurcontracten
Tijdelijke
huurcontracten

Type (ex post,
monitor, ex ante,
anders)
Ex post evaluatie

Jaar
2020

Ex ante

2021

Ex post

2016

Ex post

2021

Monitor

2018

monitor

2017,
2018,

Wet maatregelen
middenhuur
Wet maatregelen
middenhuur
Middenhuur

Evaluatie huisvestingswet

Ex post evaluatie

2019,
20202
2020

Evaluatie Woningwet

Ex post

2020

Middeninkomens-op-de-woningmarktruimte-op-een-krap-speelveld

Ex ante

2017

Middenhuur

Prijsregulering in de vrije sector

Ex ante

2019

Middenhuur

Reguleringsmogelijkheden (Stec) en
effecten op de middenhuur business
case (Brink)
Opkomst particuliere investeerders op
de woningmarkt
Prijsregulering in de vrije sector

Ex ante

2021

Onderzoek

2019

Ex ante

2019

Onderwerp

Onderzoek

Inkomensgrenzen

Evaluatie Woningwet

Type (ex post,
monitor, ex ante,
anders)
Ex post

2020

Passend toewijzen

Evaluatie passend toewijzen

Ex post

2017

Passend toewijzen

Evaluatie Woningwet

Ex post

2020

Inkomensafhankelijke
huurverhoging
Aanpak scheefwonen

Evaluatie Inkomensafhankelijke
huurverhoging
Ontwikkeling goedkope scheefwoners
in WoON

Ex post evaluatie

2017

Monitor

2016,
2019,
2022

Onderwerp

Onderzoek

Woonruimteverdeling
aandachtsgroepen
algemeen
Woonruimteverdeling

Evaluatie huisvestingswet

Type (ex post,
monitor, ex ante,
anders)
Ex post evaluatie

2020

Aandachstgroepen
algemeen

Een thuis voor iedereen

Ex post
Ex ante

2012
2021

Statushouders

Eindrapport evaluatie TRSHV

Ex post

2020

Statushouders

De huisvesting van vergunninghouders

Ex post

2016

Ouderenhuisvesting

Monitor ouderenhuisvesting

Monitor

2020

Ouderenhuisvesting

Waar moeten opa en oma wonen?

Ex ante

2020

Ouderenhuisvesting

Prognose capaciteitsontwikkeling
verpleeghuiszorg

Monitor

2020

Beleggers
Gemeentelijk
instrumentarium/
Opkoopbescherming*
Doorstroming sociale huur

Jaar

Aandachtsgroepen

Evaluatie Wbmgpl)

Jaar

Wonen en zorg
Wonen en zorg
Mensen met een
beperking
Kwetsbare groepen
Kwetsbare groepen
Kwetsbare groepen
Arbeidsmigranten

Studentenhuisvesting

Studentenhuisvesting
Studentenhuisvesting

Woonbehoefteonderzoeken
Zorgdoelgroepen
Verkenning wonen met zorg 20202040

Ex ante

2020

Ex ante

2021

Wonen met een beperking

Ex ante

2019

Herhaalmeting
woonwagenstandplaatsen in Nederland

Monitor

2021

Sociaal beheer in geclusterde
woonvormen

Ex ante

2020

Monitor geclusterde woonvormen voor
ouderen

Monitor

2020

Geen tweederangsburgers.
Aanbevelingen om misstanden bij
arbeidsmigranten in Nederland tegen
te gaan
Monitor studentenhuisvesting

Ex ante

2020

monitor

Voortgang Aanpak landelijke
studentenhuisvesting

Monitor

2017,
2018,
2019,
2020
2020

Ex post

2017

Evaluatie naar de gedeeltelijke
vrijstelling van inkomsten uit
kamerverhuur

Betaalbaarheid
Betaalbaarheid koopwoningen
Onderwerp

Onderzoek

Fiscale behandeling

Evaluatie doeltreffendheid fiscale
eigenwoningregeling
Evaluatie complexiteit fiscale
eigenwoningregeling
Ex-post effecten
woningmarktmaatregelen
Sturen naar vermogen: De
vermogensopbouw bezien vanuit de
levensloop
Capital Income Taxation in the
Netherlands
Economische Ontwikkelingen en
Vooruitzichten DNB - juni 2021
De cycliciteit van de woningmarkt |
Rapport | Rijksoverheid.nl
Monitor convenant koopketen

Fiscale behandeling
Fiscale behandeling
Fiscale behandeling
Fiscale behandeling
Fiscale behandeling
Cycliciteit van de
woningmarkt
Aankoopproces/
Verduurzaming
Differentiatie
overdrachtsbelasting
Startersleningen
Sociale koop
Verantwoord lenen

Type (ex post,
monitor, ex ante,
anders)
Ex post

Jaar
2020

Ex post

2020

Ex post

2019

Ex ante

2021

Ex post

2021

Monitor

2021

Ex ante

2020

Monitor

2022

Verkenning differentiatie OVB

Ex ante

2019

https://www.svn.nl/media/1005/eibrapport-gebruik-en-effecten-van-destarterslening.pdf
Sociale koopwoningen in het
bestemmingsplan
Wegingsfactor studieleningen

Ex post

2014

Ex ante

2019

Ex ante

2020

Verantwoord lenen

NIBUD advies leennormen

Ex ante

2020

Verantwoord lenen

Nibud-Advies-financieringslastnormen2020
Huizenprijs hangt meer samen met
financieringsruimte koper dan met
woningtekort
Schenkingsvrijstelling effect op
hypotheek
Evaluatie schenkingsvrijstelling

Ex ante

2019

Ex post

2020

Ex post

2017

Ex post

2021

Evaluatie van het solvabiliteits- en
liquiditeitsbeleid van het Waarborgfonds
Eigen Woningen (WEW)

Ex post

2018

Type (ex post,
monitor, ex ante,
anders)
Ex post evaluatie

Jaar
2019

Verantwoord lenen
Schenkingsvrijstelling
Schenkingsvrijstelling
NHG

Betaalbaarheid huur
Huurbeleid
Onderwerp

Onderzoek

WSW

Evaluatie modernisering
Woningwaarderingsstelsel

Huurprijsregulering

Ex ante

2021

monitor

Vanaf
2006

monitor

Vanaf
2006

Aanpak excessen

Ex ante onderzoek naar
prijsregulering middenhuur (Brink
en Stec groep)
CBS huur enquêtes (eerder in
combinatie met Companenrapporten)
CBS huur enquêtes (eerder in
combinatie met Companenrapporten)
Discriminatie op de woningmarkt

Onderzoek

2020

Aanpak excessen

Pilots goed verhuurderschap

Ex ante

2020

Tijdelijke huurkorting

Tijdelijke huurkorting retour

Ex ante

2020

Huurcommissie

Evaluatie ZBO Huurcommissie

Ex post evaluatie

2017

Huurcommissie

Evaluatie Alternative Dispute
Resolution
Evaluatie verhuurderbijdrage en
gedifferentieerde leges
Woon

Ex post

2021

Ex post

2022
verwacht
3
jaarlijks

Maximering
huurverhogingen
Huurverlaging en
huurbevriezing

Huurcommissie
Prijsontwikkelingen
huursector

Monitor van
prijsontwikkelingen
in gereguleerde en
geliberaliseerde
segment

Inkomensondersteuning
Onderwerp

Onderzoek

Type (ex post,
monitor, ex ante,
anders)
Ex post evaluatie

Jaar

Huurtoeslag

IBO sociale huur

Huurtoeslag

PM

Huurtoeslag

Betaalbaarheid van het wonen in de
huursector
IBO toeslagen 1

Ex post/ante

2017
2019

Huurtoeslag

IBO toeslagen 2

Ex post/ante

2020

2016

Huurtoeslag en
verhuurdersubsidie

Jaarverslagen huurtoeslag

Monitor/evaluatie

2016,20
17,2018
, 2019.
2020,
2021

Jaar
2020

Regulering van woningcorporaties
Onderwerp

Onderzoek

Woningwet

Evaluatie Woningwet

Type (ex post,
monitor, ex ante,
anders)
Ex post

Autoriteit
Woningcorporaties
Autoriteit
Woningcorporaties
Autoriteit
Woningcorporaties

In regels kun je niet wonen

Ex post

2018

Evaluatie Woningwet

Ex post

2020

Evaluatie rollen Autoriteit
Woningcorporaties

Ex post

2020

Verhuurderheffing

Evaluatie Verhuurderheffing en
heffingsvermindering
Opgaven en middelen
woningcorporaties
Opgaven en middelen
corporatiesector in balans
Evaluatie Woningwet

Ex post

2019

Ex ante

2020

Ex ante

2021

Ex post

2020

Evaluatie Woningwet (bijlage)

Ex post

2020

Analyse prestatieafspraken
huurders, gemeenten en
woningcorporaties

Ex post evaluatie

2017

Monitor prestatieafspraken
Monitor prioriteiten
reflectie-adviescommissiegeschilbeslechtingprestatieafspraken-woningwet.pdf

Monitor

2020

Evaluatie

2019

Onderwerp

Onderzoek

Kennis

Evaluatie SEKW

Type (ex post,
monitor, ex ante,
anders)
Ex post evaluatie

2016

Kennis

Evaluatie platform 31

Ex post

2019

Kennis

Evaluatie platform 31

Ex post

2021

Kennis

Evaluatie SEKW

Ex post evaluatie

2021

Opgaven/middelen
Opgaven/middelen
Borgstelling
corporatieleningen
Saneringskader
woningcorporaties
Prestatieafspraken

Prestatieafspraken
Prestatieafspraken

Overige Instrumenten
Kennis
Jaar