Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2640
Vragen van het lid Belhaj (D66) aan de Minister van Defensie over nut en
noodzaak van de aanschaf van MALE UAV (medium-altitude long-endurance
unmanned aerial vehicle) (ingezonden 3 mei 2016).
Antwoord van Minister Hennis-Plasschaert (Defensie) (ontvangen 26 mei
2016).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht «Wij willen ook zo’n doodsmachine?»1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Welke plaats hebben surveillance drones en bewapende drones in de visie op
de huidige en toekomstige Nederlandse krijgsmacht? Wat is militair gezien de
meerwaarde van deze systemen binnen de Nederlandse krijgsmacht en aan
welke behoefte wordt daarmee voldaan?
Antwoord 2
Over de behoefte van Defensie aan een MALE UAV (medium-altitude
long-endurance unmanned aerial vehicle) bent u geïnformeerd met de
beleidsbrief Defensie na de kredietcrisis van 8 april 2011 (Kamerstuk 32 733,
nr. 1), waarna mijn ambtsvoorganger u in december 2011 (Kamerstuk 30 806,
nr. 10) heeft ingelicht over de behoeftestellingsfase (A-fase) van dit project.
Op 21 november 2013 (Kamerstuk 30 806, nr. 16) bent u geïnformeerd over
de voorstudiefase (B-fase). De behoefte aan een MALE UAV hangt samen met
het grote belang van actuele, gedetailleerde en gevalideerde inlichtingen
tijdens militaire operaties. Onbemande systemen spelen hierbij een steeds
belangrijker rol. De Nederlandse regering is geen principieel tegenstander
van de bewapening van onbemande systemen. Zoals eerder gemeld heeft de
behoefte van Defensie echter geen betrekking op een bewapende MALE UAV.
Mocht daaraan in de toekomst alsnog behoefte zijn, dan informeer ik u
daarover.

1

ah-tk-20152016-2640
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

http://www.volkskrant.nl/politiek/wij-willen-ook-zo-n-doodsmachine~a4283228/?hash=
54c627228fe6f5f36423398ca074ded35828841c, 16 april 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Vraag 3
Welke afwegingen zijn gemaakt in het besluitvormingsproces om over te
gaan tot uitstel van aanschaf van de Reapers? In hoeverre zijn financiële
redenen van doorslaggevend belang geweest?
Antwoord 3
Zoals bekend is de investeringsbehoefte van Defensie voor alle benodigde
vernieuwingen en vervangingen de komende jaren groter dan het beschikbare budget. In verband hiermee was het in de defensiebegroting 2016
noodzakelijk prioriteiten te stellen en reeds geplande projecten uit te stellen
of aan te passen. Daartoe behoort de MALE UAV. Hierdoor sluiten de
omvangrijke projecten Vervanging en modernisering Chinook, Verbeterd
Operationeel Soldaat Systeem (VOSS) en Defensiebrede Vervanging
Operationele Wielvoertuigen (DVOW) beter aan op de gewenste realisatie.
Vraag 4
Klopt het dat u de mogelijkheid van een leaseconstructie aan het bekijken
bent, om toch al eerder over de Reaper te beschikken en niet pas over zeven
jaar?
Antwoord 4
Zoals in de begroting voor 2016 is toegelicht onderzoekt Defensie of op
alternatieve wijze, bijvoorbeeld via een leaseconstructie, in deze behoefte kan
worden voorzien. Tijdens het wetgevingsoverleg materieel van 2 november
2015 heb ik toegezegd dat u hierover uiterlijk met de begroting 2017 nadere
informatie ontvangt.
Vraag 5
Kunt u aangeven waarom niet is gekozen voor een goedkoper alternatief dan
de Reaper, dat soortgelijke Intelligence, Surveillance en Reconnaissance
(ISR)-capaciteiten heeft?
Antwoord 5
Defensie heeft als onderdeel van het Defensie Materieelproces een kandidatenvergelijking uitgevoerd. De Kamer is hierover geïnformeerd op 21 november 2013 (Kamerstuk 30 806, nr. 16). Uit de informatie van negen verschillende fabrikanten bleek de MQ-9 Reaper de enige geschikte kandidaat. De
MQ-9 is een doorontwikkeld product dat «van de plank» beschikbaar is.
Daarnaast heeft het systeem zich operationeel bewezen en is het in gebruik
bij veel landen. Dat biedt voordelen bij internationale samenwerking, het
gebruik en de instandhouding.
Vraag 6
Klopt het dat Nederlandse militairen gaan trainen in de VS met het gebruik
van de Reaper?
Antwoord 6
Zo lang er geen zicht is op voortzetting van het project zal Defensie niet de
beoogde eenheden laten opleiden. Een opleiding voor bedienend personeel
die in 2014 door Defensie was aangevraagd (voordat werd besloten het
project te vertragen), werd door de Amerikaanse overheid afgewezen omdat
Defensie in de loop van 2015 besloot het project te vertragen. Halverwege
mei jl. heeft de Amerikaanse overheid aan Defensie in het kader van
uitwisselingsfuncties gevraagd toch vier personen aan zo’n opleiding deel te
laten nemen, waarna dit personeel – als tegenprestatie – gedurende enige tijd
in de Verenigde Staten als instructeur zou kunnen worden ingezet. Defensie
heeft dit Amerikaanse aanbod in beraad, maar staat in beginsel positief
tegenover dit verzoek vanwege de bilaterale relatie met de Verenigde Staten
en de opbouw van kennis en kunde.
In 2014 hebben twee militairen deelgenomen aan een cursus in de Verenigde
Staten over de (on)mogelijkheden van de inzet van UAV’s. De cursus was
bedoeld voor geïnteresseerde landen. In 2015 hebben tien personen
deelgenomen aan een cursus over technische en logistieke aspecten van de
MQ-9 Reaper. Dergelijke cursussen om kennis te maken met militaire
systemen zijn in het kader van kennisopbouw gebruikelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 7, 8
Deelt u de mening dat het noodzakelijk is om een ethisch-morele discussie te
voeren over de inzet van bewapende drones en de zorgen over de verlaging
van de geweldsdrempel, zoals de Commandant Luchtstrijdkrachten ook
betoogde?2
Kunt u aangeven welke stappen Nederland heeft gezet en gaat zetten om het
internationale debat over de (omstreden) inzet van bewapende drones te
bevorderen? Welke rol ziet u hiertoe voor de Nederlandse regering?
Antwoord 7, 8
De behoefte van Defensie heeft geen betrekking op een bewapende MALE
UAV. Het kabinet onderschrijft de zienswijze van de Commissie van Advies
inzake Volkenrechtelijke Vraagstukken (CAVV) in het advies over bewapende
drones (juli 2013) dat het als zodanig geen verboden wapens zijn onder het
internationaal recht. De voorwaarden en omstandigheden waaronder
bewapende UAV’s mogen worden ingezet, wijken niet af van de regels die
gelden voor de inzet van welk ander wapensysteem dan ook. Fundamentele
rechtsregimes die de inzet van geweld reguleren, zijn het humanitair
oorlogsrecht en de rechten van de mens. Elke inzet van een bewapende UAV
moet hieraan worden getoetst.
Veel ethische vragen over de inzet van bewapende UAV’s houden verband
met het gebrek aan transparantie over de toepassing van het geldende recht.
Daarom zet het kabinet zich actief in voor een open internationaal debat over
de vraag hoe de huidige regels worden toegepast en hoe de transparantie
kan worden bevorderd. Op 29 februari jl. bepleitte de Minister van Buitenlandse Zaken dit nog tijdens een conferentie over ontwapening in Geneve.
Wat de zorg over de verlaging van de geweldsdrempel betreft, wijst het
kabinet op de constatering van de CAVV in het genoemde advies dat dit nog
onvoldoende wetenschappelijk is bestudeerd.
Vraag 9
Kunt u aangeven welke Europese ontwikkelingsprojecten er zijn ten aanzien
van een Europese MALE UAV? Welke kansen ziet u om aan dergelijk
Europees ontwikkelingsproject deel te nemen, nu de aanschaf van de Reaper
met zeven jaar is uitgesteld?
Antwoord 9
Duitsland, Frankrijk, Italië en Spanje zijn in samenwerking met hun nationale
industrieën een gezamenlijk ontwikkelingstraject begonnen voor een MALE
UAV. Het systeem zou vanaf 2025 beschikbaar moeten komen. Defensie heeft
behoefte aan een operationeel bewezen MALE UAV die «van de plank» te
koop is. Hiermee kunnen risico’s in product, tijd en geld worden vermeden
waarmee nieuwe ontwikkelingsprojecten doorgaans gepaard gaan. Om die
reden zal Defensie niet deelnemen aan het ontwikkelingstraject. Uiteraard
volgt Defensie wel de ontwikkelingen op dit gebied.

2

http://aviationweek.com/defense/new-uas-tanker-capabilities-coming-netherlands, 3 december
2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3