Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 444

Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek
en enige andere wetten in verband met de
vereenvoudiging van en de invoering van een
elektronische dienstverlening bij de burgerlijke
stand (Wet elektronische dienstverlening
burgerlijke stand)

Nr. 4

ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1
Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 22 april
2010 en het nader rapport d.d. 7 juli 2010, aangeboden aan de Koningin
door de minister van Justitie, mede namens de staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het advies van de Raad van
State is cursief afgedrukt.
Bij Kabinetsmissive van 1 maart 2010, no.10.000542, heeft Uwe Majesteit,
op voordracht van de minister van Justitie, mede namens de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, bij de Raad van State
ter overweging aanhangig gemaakt het voorstel van wet tot wijziging van
Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en enige andere wetten in verband met
de vereenvoudiging van en de invoering van een elektronische dienstverlening bij de burgerlijke stand (Wet elektronische dienstverlening
burgerlijke stand), met memorie van toelichting.
Het wetsvoorstel sterkt ertoe de elektronische aangifte van geboorte,
voorgenomen huwelijk, geregistreerd partnerschap en overlijden mogelijk
te maken voor gemeenten die deze diensten willen aanbieden, alsmede
de elektronische verkrijging van uittreksels en afschriften van daarop
betrekking hebbende akten.
De Raad van State onderschrijft de strekking van het wetsvoorstel, maar
maakt een aantal opmerkingen, onder andere met betrekking tot de
facultatieve keuze voor elektronische dienstverlening en de voorwaarden
voor het gebruik van daarvan. Hij is van oordeel dat in verband daarmee
enige aanpassing van het voorstel wenselijk is.

1
De oorspronkelijke tekst van het voorstel
van wet en van de memorie van toelichting
zoals voorgelegd aan de Raad van State is ter
inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer.

kst-32444-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 1 maart
2010, nr. 10.000542, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn
advies inzake het bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan mij,
en in afschrift aan de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, te doen toekomen. Dit advies, gedateerd 22 april 2010,
nr. WO3.10.0070/II, bied ik U hierbij aan. Het voorstel geeft de Raad van
State aanleiding tot het maken van een aantal opmerkingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 444, nr. 4

1

1. De facultatieve keuze voor elektronische dienstverlening
a. Volgens de toelichting biedt het voorstel gemeenten gelegenheid om bij
de burgerlijke stand over te gaan tot elektronische dienstverlening, maar
worden gemeenten hiertoe niet verplicht.1 Ter verklaring voor het facultatieve karakter verwijst de toelichting naar de autonomie en de eigen
verantwoordelijkheid van gemeenten voor de kwaliteit van de dienstverlening, en op het gegeven dat er nog nader onderzoek moet worden
gedaan naar de technische en softwarematige randvoorwaarden waaronder op betrouwbare wijze tot invoering van elektronische dienstverlening bij de burgerlijke stand kan worden overgegaan. Wel biedt het
voorstel de mogelijkheid om bij koninklijk besluit elektronische dienstverlening verplicht te stellen.2 De toelichting geeft echter geen indicatie van
het tijdstip waarop of de voorwaarden waaronder hiervan gebruik
gemaakt zal worden.
De doelstelling van het wetsvoorstel is het voor iedere burger realiseren
van een plaats- en tijdonafhankelijke toegang tot de burgerlijke stand. Het
niet voorzien in verplichte invoering van elektronische dienstverlening
binnen een vooraf bepaalde termijn heeft tot gevolg dat er verschillen
ontstaan tussen gemeenten in de toegang tot en de dienstverlening door
de burgerlijke stand. Onzeker is of op die manier het met dit wetsvoorstel
beoogde doel binnen afzienbare tijd zal worden bereikt.
Gelet hierop adviseert de Raad in de toelichting nader in te gaan op het
tijdstip waarop en de voorwaarden waaronder een, al dan niet gefaseerde,
verplichting tot het aanbieden van elektronische dienstverlening zal
worden ingevoerd.
b. Onverminderd het voorgaande wijst de Raad op het volgende. De
facultatieve keuze voor elektronische dienstverlening is in overeenstemming met artikel 2:15, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht
(Awb).3 De tekst van de voorgestelde artikelen 19e, eerste lid, en 19h,
tweede lid, houdt echter een onvoorwaardelijke openstelling van de
elektronische weg in. De tekst van de wet is in dit opzicht niet in overeenstemming met de toelichting. Voor zover wordt gekozen voor een
keuzemogelijkheid voor gemeenten adviseert de Raad in de tekst van de
wet het facultatieve karakter beter tot uitdrukking te brengen. Voor het
moment waarop een verplichting tot elektronische dienstverlening
ontstaat, verdient het de voorkeur te voorzien in een aanpassing van de
wetsartikelen, in plaats van de aanwijzing bij koninklijk besluit van
gemeenten waarvoor deze verplichting geldt.4 Een vergelijkbare systematiek is gevolgd bij de Wet elektronische bekendmaking.
De Raad adviseert de tekst van en het overgangsrecht met betrekking tot
de artikelen 19e, eerste lid, en 19h, tweede lid, in voornoemde zin aan te
passen.

1

Memorie van toelichting, paragraaf 3
Nevenschikking.
Op basis van artikel IV, tweede lid.
3
Artikel 2:15, eerste lid, Awb bepaalt dat een
bericht elektronisch naar een bestuursorgaan
kan worden verzonden voor zover het
bestuursorgaan kenbaar heeft gemaakt dat dit
mogelijk is.
4
Op basis van artikel IV, tweede lid.
2

1. De facultatieve keuze voor elektronische dienstverlening
a. De Raad meent dat de facultatieve keuze van gemeenten ten aanzien
van de invoering van elektronische dienstverlening op het terrein van de
burgerlijke stand overeenstemt met artikel 2:15 lid 1 van de Algemene wet
bestuursrecht, maar geeft in overweging om in de toelichting nader in te
gaan op het tijdstip waarop en de voorwaarden waaronder bij koninklijk
besluit een eventuele, al dan niet gefaseerde, plicht tot het aanbieden van
elektronische dienstverlening zal worden ingevoerd (artikel IV lid 2).
De keuze voor een keuzerecht van gemeenten voor elektronische dienstverlening bij de burgerlijke stand berust op een aantal factoren. Daartoe
horen met name de gemeentelijke autonomie en de daaraan inherente
eigen verantwoordelijkheid van gemeenten voor de kwaliteit van de
dienstverlening evenals de technische en softwarematige kaders voor een
betrouwbare invoering ervan. De twee laatste aspecten worden in het dit
voorjaar gestarte pilotproject Randvoorwaarden modernisering Burgerlijke Stand (RmBS) onder leiding van de Stichting ICTU en in nauwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 444, nr. 4

2

samenwerking met een aantal gemeenten nader bezien. Ook moet
worden voorkomen dat bijvoorbeeld kleinere gemeenten tot een vorm
van dienstverlening worden verplicht die men (nog) niet wil, waaraan
geen of minder behoefte bestaat of waarvoor men de faciliteiten of de
middelen niet heeft. Invoering van de elektronische weg op eigen initiatief
van gemeenten biedt daarom de beste grondslag voor een proces van
gefaseerde invoering van het elektronische verkeer met de burger in
kwesties betreffende de burgerlijke stand. De in het wetsvoorstel
voorziene mogelijkheid tot een verplichte, eventueel gefaseerde,
invoering van de elektronische weg berust primair op de wens om te
voorkomen dat er een situatie kan ontstaan waarin het overgrote deel van
de gemeenten is overgegaan tot een elektronische dienstverlening, maar
de goede werking daarvan wordt belemmerd doordat een klein aantal
gemeenten daarvan vooralsnog heeft afgezien. Dat zou tot onnodige
hinderpalen in het interbestuurlijke verkeer en daarmee samenhangende
kosten en inefficiënties kunnen leiden. Uiterlijk drie jaar na de inwerkingtreding van deze wet zal, bij wijze van tussenbalans, worden nagegaan of
deze situatie zich voordoet of binnen dan afzienbare tijd kan gaan
voordoen.
De memorie van toelichting is dienovereenkomstig aangepast.
b. Overeenkomstig het advies van de Raad van State is in de tekst van de
voorgestelde artikelen 1:19e, eerste lid, en 1:19h, tweede lid, BW het
facultatieve karakter van de elektronische weg beter tot uitdrukking
gebracht. Daartoe zijn de woorden «als deze weg is geopend» ingevoegd,
waarmee wordt aangesloten bij de in artikel 2:15 lid 1 Algemene wet
bestuursrecht gebruikte terminologie.
Daarentegen is de suggestie van de Raad om, voor het moment waarop
een plicht tot elektronische dienstverlening ontstaat, te voorzien in een
aanpassing van de wetsartikelen, naar analogie van de Wet elektronische
bekendmaking, in plaats van de in artikel IV lid 2 van het wetsontwerp
voorziene aanwijzing bij koninklijk besluit van de gemeenten waarvoor
deze verplichting gaat gelden, niet overgenomen. De Wet elektronische
bekendmaking rust op de premisse dat in de toekomst de papieren
uitgaven van door de overheid uitgegeven publicatiebladen geheel
worden vervangen door een elektronische versie en herformuleert
daartoe, met ingang van een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip, enige
voorschriften van, onder meer, de Gemeentewet, de Provinciewet, de
Waterschapswet en de Wet op de bedrijfsorganisatie (art. XII–XV). Dit
wetsvoorstel berust echter niet op de gedachte dat de elektronische weg
straks de traditionele dienstverlening door de burgerlijke stand aan de
burger integraal gaat vervangen. In tegendeel, beide zullen, ook als de
elektronische weg op termijn in alle gemeenten zal zijn ingevoerd, op
grond van het beginsel van nevenschikking naast elkaar blijven bestaan.
Dit sluit, zoals de Raad zelf ook opmerkt, aan bij de systematiek van
Afdeling 2.3 Algemene wet bestuursrecht over het elektronisch bestuurlijk
verkeer. Naar het oordeel van de regering volstaat daarom de voorziening
in artikel IV lid 2 van het wetsvoorstel.

1
Het voorgestelde artikel 19e, lid 9, van Boek
1 van het Burgerlijk Wetboek.
2
Ingevolge het huidige artikel 19e, achtste lid.

2. Verplichte geboortebevestiging
a. Bij elektronische geboorteaangifte wordt de bevestiging van de
geboorte door de betrokken arts of verloskundige verplicht gesteld, om
frauduleuze aangiften te voorkomen.1 Naar huidig recht kan de ambtenaar
van de burgerlijke stand bij een aangifte in persoon om een verklaring van
de betrokken arts of verloskundige vragen waarmee de familierechtelijke
betrekking tussen de natuurlijke moeder en het kind wordt bevestigd.2 De
toelichting gaat niet in op de verhouding tussen de (verplichte) bevestiging bij elektronische aangifte en de bij de aangifte in persoon op
verzoek over te leggen verklaring van de betrokken arts of verloskundige.
Naar het oordeel van de Raad zijn de functies van de bevestiging en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 444, nr. 4

3

verklaring hetzelfde: het bieden van zekerheid over de verwantschap
tussen moeder en kind. Gelet hierop adviseert de Raad te kiezen voor een
uniforme terminologie en een uniforme wijze van bevestigen/verklaren,
ongeacht de wijze van aangifte.
b. Bij de totstandkoming van het huidige artikel 19e is overwogen om de
afgifte van de verklaring van de betrokken arts of verpleegkundige bij
iedere geboorteaangifte verplicht te stellen, ter voorkoming van fraude.1
Uiteindelijk is gekozen voor de regel dat de ambtenaar van de burgerlijke
stand bevoegd is om zo’n verklaring te laten overleggen. De reden
hiervoor was dat geen overeenstemming kon worden bereikt met de
medische beroepsgroepen over de vergoeding voor het opmaken van de
verklaring.2 Ook werd door de medische beroepsgroepen naar voren
gebracht dat zij met een verplichte verklaring, waarin tevens ruimte zou
zijn voor het tot uitdrukking brengen van twijfel over de identiteit van de
moeder, een taak zouden krijgen in het kader van opsporing van fraude.
Dit zou ten koste kunnen gaan van het belang van laagdrempelige
toegang tot begeleiding bij de bevalling. Bij de keuze voor het handhaven
van de huidige bepaling heeft de regering aangekondigd de regeling na
één of twee jaar te evalueren op onder andere uitvoerbaarheid en
effectiviteit.3 De toelichting besteedt geen aandacht aan deze aspecten,
noch aan de uitkomsten van de evaluatie. Bij de berekening van de
lastenverlichting voor burger en bedrijfsleven wordt met de verplichte
afgifte van een verklaring van de betrokken arts of verloskundige evenmin
rekening gehouden. Wanneer de digitale geboorteaangifte landelijk wordt
ingevoerd en, zoals de toelichting veronderstelt,4 in 30% van de aangiften
zal worden gebruikt, zal de verplichte geboortebevestiging een belasting
betekenen voor de betrokken verloskundigen en artsen. De Raad adviseert
in de toelichting op het bovenstaande nader in te gaan.

1
Artikel VI, onderdeel C, van de wet tot
herziening van Titel 4 van Boek 1 van het
Burgerlijk Wetboek en wijziging van enige
andere bepalingen van Boek 1 van dat
wetboek, het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering en het Wetboek van
Strafvordering, Stb. 1993, 555, biedt de
mogelijkheid dat op een bij koninklijk besluit
te bepalen tijdstip in het huidige achtste en
negende lid van artikel 19e, de afgifte van een
door de arts of verloskundige die bij de
geboorte tegenwoordig was opgemaakte
verklaring alsnog verplicht wordt gesteld.
2
Kamerstukken II 1993/94, 21 847, nr. 18.
3
Kamerstukken II 1994/95, 21 847, nr. 20.
4
Memorie van toelichting, § 6, lastenverlichting voor burgers en bedrijfsleven.

2. Verplichte geboortebevestiging
a. De Raad meent dat de medische verklaring die straks bij de elektronische aangifte van een geboorte moet worden verstrekt en die nu al bij
de aangifte in persoon door de ambtenaar van de burgerlijke stand kan
worden gevraagd, in feite dezelfde functies vervult, en adviseert daarom
te kiezen voor een uniforme wijze van bevestigen/verklaren.
Hoewel, zoals de Raad terecht opmerkt, de medische geboortebevestiging
in beide gevallen een vergelijkbare functie vervult, te weten het bewijs
van het bestaan van een afstammingsrelatie tussen moeder en kind, moet
niet uit het oog worden verloren dat daar bij de elektronische aangifte nog
een additionele functie bij komt, te weten de preventie en bestrijding van
identiteitsfraude. Om de risico’s daarop in een elektronische omgeving
zoveel mogelijk te beperken, zijn additionele waarborgen ingebouwd bij
de digitale geboorteaangifte (par. 4.3. memorie van toelichting). Dat is niet
alleen de verplichte medische verklaring omtrent de geboorte, maar
bijvoorbeeld ook de expliciete beperking van deze wijze van aangifte tot
de vader en de moeder evenals de verplichting tot verstrekking van het
burgerservicenummer van de moeder als het de vader is die langs
elektronische weg geboorteaangifte doet (artikel 1:19e, lid 10). Deze
waarborgen spelen niet, althans niet in die mate, bij de traditionele
aangifte in persoon. Een quickscan bij enkele grote gemeenten, t.w.
Rotterdam, Den Haag en Utrecht, bevestigt dit laatste. In de betrokken
gemeenten tezamen wordt op jaarbasis door de ambtenaar van de
burgerlijke stand bij de aangifte in persoon, opgeteld, hooguit enkele
tientallen malen om een medische geboorteverklaring verzocht, en dan
vooral in specifieke omstandigheden, zoals bij een tardieve aangifte. Van
enige noodzaak tot invoering van een verplichte medische verklaring ook
bij de aangifte in persoon is dan ook niet gebleken. Gelet op de daaraan
verbonden regeldrukaspecten ziet de regering daarom thans geen reden
om daartoe over te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 444, nr. 4

4

De memorie van toelichting is in deze zin verduidelijkt.
b. De Raad adviseert voorts om in de toelichting nader in te gaan op de
door de medische beroepsgroepen in het verleden tegen een attestverplichting geuite bezwaar dat artsen, verpleegkundigen en andere
hulpverleners geen taak zouden moeten hebben bij de opsporing van
fraude. Ook geeft de Raad in overweging om nader in te gaan op de voor
de betrokken arts of verloskundige aan een attestverplichting bij de
elektronische aangifte verbonden lasten.
De kosten verbonden aan de attestverplichting bij de elektronische
aangifte variëren, naar gelang het geboortebevestigingsformulier wordt
ingevuld door een gynaecoloog (AL-uurtarief 100 euro), de betreffende
huisarts (uurtarief 60 euro) of een verpleegkundige (tarief 45 euro). De
inschatting is dat het invullen van het formulier met de gegevens, bedoeld
in de Regeling formulieren voor verklaring arts/verloskundige bij aangifte
geboorte (Stcrt. 1994, 223), 6 minuten in beslag gaat nemen, gebaseerd
op 2 maal 3 minuten voor het invullen van de naw-gegevens van moeder
en kind op basis van het standaardkostenmodel. Dat leidt tot een kosteninschatting die uiteenloopt van 4,5–10 euro per formulier. Deze kosten zijn
verwaarloosbaar op de totale kosten van de bevalling en kunnen desgewenst bij de ouders gefactureerd worden. Omdat de door de betrokken
hulpverlener in de geboorteverklaring op te nemen gegevens niet
verschillen van die welke nu al op grond van de genoemde Regeling
formulieren moeten worden verstrekt, als de ambtenaar van de burgerlijke stand daarom verzoekt (art. 1:19e lid 8 BW), wordt de medische
sector niet met volledig nieuwe of zeer omvangrijke taken in het kader van
de fraudebestrijding belast. Voor zover die rol in het specifieke geval van
een elektronische aangifte door een van de ouders straks een verplicht
karakter gaat krijgen, is dat ingegeven door het zwaarwegende belang van
een adequate geboorteregistratie en fraudebestrijding in een digitale
omgeving (in soortgelijke zin al Kamerstukken I 1992/93, 21 847, nr. 229b,
p. 5). Dat wordt bevestigd doordat een belangrijk aantal Europese en
niet-Europese landen al geruime tijd een attestverplichting kent.
De toelichting is in deze zin aangepast.
3. Ambtshalve verbetering kennelijke misslagen
Artikel I, onderdelen I en K, breidt de ambtshalve verbeterbevoegdheid
van de ambtenaar van de burgerlijke stand uit tot kennelijke misslagen in
aktes in de registers van de burgerlijke stand, waardoor de verplicht
voorgeschreven betrokkenheid van de officier van justitie in deze gevallen
vervalt. Volgens de toelichting wordt hierdoor een versnelling bereikt,
waardoor er beter tegemoet kan worden gekomen aan de behoeften van
de burger.
De Raad onderkent het belang van een snelle procedure. De snelheid van
de procedure mag evenwel niet ten koste gaan van de betrouwbaarheid
en de zorgvuldigheid van de akten. Voor de huidige regeling is gekozen
omdat deze volgens de regering een waarborg biedt voor het systeem van
authentieke vastlegging van gegevens, en een verdergaande bevoegdheid
van de ambtenaar van de burgerlijke stand tot het zelfstandig aanbrengen
van verbeteringen in de akten een gevaar voor aantasting van het
systeem zou kunnen meebrengen.1 De officier van justitie waakt binnen
deze procedure voor het mogelijk oprekken van de «kennelijkheid» van de
misslag. Niet duidelijk is waarom deze overwegingen thans niet meer van
doorslaggevend belang worden geacht of dat op andere wijze in de
voorgestelde regeling in deze waarborg wordt voorzien.
De Raad adviseert hierop in de toelichting nader in te gaan en zo nodig
het voorstel aan te passen.

1

Kamerstukken II 1990/91, 21 847, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 444, nr. 4

5

3. Ambtshalve verbetering kennelijke misslagen
Hoewel de Raad het belang erkent van een snelle procedure voor de
ambtshalve verbetering van kennelijke misslagen in de registers van de
burgerlijke stand, vraagt de Raad zich af of wel kan worden afgezien van
de waarborgfunctie van de officier van justitie bij de verbetering van
kennelijke misslagen, zoals voorgesteld in artikel I, onderdelen I en K, dan
wel hoe daarin in de toekomst wordt voorzien (artt. 1:24a en 1:25a lid 1
BW).
Vanuit de Commissie van advies voor zaken over de burgerlijke staat en
de nationaliteit is voorgesteld om de ambtshalve verbeterbevoegdheid
van de ambtenaar van de burgerlijke stand uit te breiden, zodat deze niet
alleen kennelijke schrijf- en spelfouten, maar ook de kennelijke misslagen
omvat. De ambtenaar heeft deze bevoegdheid, zonder machtiging van de
officier van justitie, nu al voor de inschrijving van buitenlandse akten in de
registers van de burgerlijke stand (art. 1:25 lid 7 BW). Redenen van
efficiency liggen daaraan ten grondslag (Kamerstukken II 1988/89, 20 577,
nr. 6, p. 9). Dezelfde redenen rechtvaardigen thans ook het afzien van de
rol van de officier van justitie bij de ambtshalve verbetering van misslagen van in Nederland of in het buitenland opgemaakte akten die al in de
registers van de burgerlijke stand zijn ingeschreven. Daarbij moet worden
bedacht dat het bij «kennelijke misslagen» gaat om evidente omissies die
voor een ambtenaar van de burgerlijke stand eenvoudig, namelijk
«rechtstreeks uit de stukken kenbaar» zijn (Kamerstukken II, 1990/91, 21
847, nr. 3, p. 30). Waarborgen voor de justitiabele, die meent dat een akte
ten onrechte is verbeterd omdat het geen «kennelijke misslag» zou
betreffen, liggen in de mogelijkheid om daartegen bezwaar bij de rechter
aan te tekenen. De mogelijkheid bestaat uiteraard ook als men meent dat
het niet om een kennelijke misslag gaat, maar in feite om een aanvulling
of verbetering waarover de rechter had moeten oordelen (art. 1:24 BW).
De toelichting is dienovereenkomstig verduidelijkt.
4. Aangifte van overlijden
a. De mogelijkheid om elektronisch aangifte van overlijden te doen wordt
voorbehouden aan uitvaartondernemers, omdat zij in het kader van de
verzorging van de uitvaart doorgaans namens de nabestaanden ook de
aangifte van overlijden doen, aldus de toelichting.
Dat het overgrote deel van de uitvaarten wordt verzorgd door deze
beroepsgroep, maakt de mogelijkheid tot elektronische aangifte voor de
burger, naar het oordeel van de Raad, niet minder zinvol. Dat zou slechts
het geval zijn, indien aan deze faciliteit in het geheel geen behoefte zou
bestaan. Omdat een akte van overlijden bijvoorbeeld nodig is voor het
afgeven van een verklaring van erfrecht, en daarbij haast kan zijn
geboden, is het voorstelbaar dat de erfgenamen belang hebben bij een
snelle procedure, zonder tussenkomst van derden. Om het risico op valse
aangifte te beperken zou kunnen worden overwogen om de burgeraangifte te laten bevestigen door de arts die het overlijden heeft vastgesteld.
Dit leidt niet tot extra lasten, omdat diens verklaring al nodig is om een
verlof tot begraving of crematie te krijgen (artikel 12 van de Wet op de
Lijkbezorging). Ook dit document kan volgens artikel II van het voorstel
langs elektronische weg worden verstrekt. De Raad adviseert in de
toelichting op het vorenstaande in te gaan en zo nodig het voorstel aan te
passen.
b. Onverminderd het gestelde onder a wijst de Raad er op dat het voorgestelde tweede lid, laatste volzin, van artikel 19h beoogt de elektronische
overlijdensaangifte open te stellen voor de uitvaartondernemer, indien
deze door een in het eerste lid bedoelde persoon gemachtigd is tot het
doen van de aangifte. Omdat een volmacht de bevoegdheid van de
volmachtgever niet aantast, sluit de tekst niet uit dat de volmachtgever
elektronisch aangifte doet. Indien dit niet de bedoeling is, adviseert de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 444, nr. 4

6

Raad in de tekst tot uitdrukking te brengen dat uitsluitend de gemachtigde
bevoegd is tot het doen van elektronische aangifte.
c. Het huidige artikel 19h, vierde lid, bepaalt dat de aangifte van overlijden
in nader omschreven gevallen schriftelijk geschiedt door de hulpofficier
van justitie. Daaruit spreekt de suggestie van een geschrift. Bij de
totstandkoming van de Wet elektronisch bestuurlijk verkeer is het begrip
«schriftelijk» zo uitgelegd dat het ook schrifttekens in elektronische vorm
kan omvatten. Niet zonder meer is duidelijk of deze aangifte ook langs
elektronische weg kan geschieden. De Raad adviseert dit te verduidelijken.
4. Aangifte van overlijden
a. Met de Raad erkent de regering dat erfgenamen in bijzondere gevallen
een belang kunnen hebben bij de snelle afgifte van een overlijdensverklaring, bijvoorbeeld ter verkrijging van een verklaring van erfrecht. Dat is
nu echter niet anders. Het huidige wettelijke kader kent daartoe de
aangifte in persoon door nabestaanden. Het wetsvoorstel doet daaraan
geen afbreuk. Noch bij de raadpleging van de verschillende koepels, de
Commissie van advies voor burgerzaken en nationaliteit noch uit de
reacties op de internetconsultatie is gebleken dat voortzetting van de
huidige burgeraangifte bij overlijden, zonder dat de elektronische weg
voor hen wordt open gesteld, tot grote of onoverkomelijke problemen
voor nabestaanden zou leiden. De ervaringen in, bijvoorbeeld, Utrecht en
Den Haag wijzen er bovendien op dat er slechts zeer sporadisch gebruik
wordt gemaakt van de mogelijkheid tot aangifte in persoon van een
overlijden. Gelet hierop en afgezet tegen de frauderisico’s die liggen
besloten de mogelijkheid van digitale overlijdensaangifte door burgers
acht de regering het verantwoord om de elektronische weg te beperken
tot uitvaartondernemers, die op verzoek van de nabestaanden het
overgrote deel van de aangiften verzorgen.
De toelichting is in deze zin aangevuld.
b. Overeenkomstig het advies van de Raad van State is in de tekst van het
voorgestelde artikel 1:19h, tweede lid, laatste volzin, door invoeging van
de woorden «door de gemachtigde» verduidelijkt dat slechts door een
daartoe gemachtigde uitvaartondernemer elektronisch aangifte kan
worden gedaan, en daarmee niet door de volmachtgever zelf. Die kan
desgewenst op de reguliere wijze aangifte in persoon doen.
c. Conform de suggestie van de Raad wordt in het huidige artikel 1:19h lid
4 BW (lid 6 nieuw) het woord «schriftelijk» geschrapt, omdat daarmee
beter wordt aangesloten bij de totstandkomingsgeschiedenis van de Wet
elektronisch bestuurlijk verkeer, waarin het begrip «schriftelijk» zo is
uitgelegd dat het ook schrifttekens in elektronische vorm kan omvatten
(Kamerstukken II 2001/02, 28 483, nr. 30). Bijgevolg kan de aangifte van
lijkvinding of van een overlijden op een op zee gestationeerde installatie
door de officier van justitie, als bedoeld in artikel 1:19f leden 2 en 3 BW,
ook langs elektronische weg plaatsvinden.

1
Artikelen 25, vierde lid, 44, eerste lid,
onderdeel k, en 58.

5. Eigen verklaring
In het voorstel wordt de verklaring van rechtmatig verblijf van de korpschef ter voorkoming van schijnhuwelijken1 vervangen door een eigen
verklaring van de echtgenoten. Door het vervallen van de verklaring door
de korpschef is onrechtmatig verblijf niet langer een beletsel voor het
kenbaar maken van het voorgenomen huwelijk. De toelichting besteedt
hieraan geen aandacht. Voor zover de gedachte is dat artikel 58 een
beletsel biedt voor een huwelijk zonder rechtmatig verblijf, merkt de Raad
op dat dit artikel geen consequenties verbindt aan de verificatie. Dit artikel
bepaalt immers enkel dat de ambtenaar van de burgerlijke stand alvorens
tot de voltrekking van het huwelijk over te gaan de rechtmatigheid van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 444, nr. 4

7

verblijf in Nederland verifieert.
Ten slotte houdt het voorgestelde artikel 58 geen rekening met de
mogelijkheid dat een rechtmatig verblijf in Nederland als bedoeld in
artikel 8, onder a, c, of f tot en met l, van de Vreemdelingenwet 2000, ten
tijde van het huwelijk inmiddels is omgezet in een verblijf op basis van
artikel 8, onder b, d of e, van de Vreemdelingenwet 2000. De Raad
adviseert artikel 44, eerste lid, onderdeel k, en artikel 58 in hun onderlinge
samenhang te bezien.
5. Eigen verklaring
De Raad merkt op dat de beoogde vervanging van de verklaring van de
korpschef ex artikel 1:44 lid 1 onderdeel k BW over de verblijfsstatus van
de aanstaande niet-Nederlandse echtgenoot door een eigen verklaring ter
zake (onderdeel M) meebrengt dat onrechtmatig verblijf geen beletsel
meer vormt voor het kenbaar maken van een huwelijksvoornemen. Ook
merkt de Raad op dat het nieuwe artikel 1:58 BW, dat de ambtenaar van
de burgerlijke stand voor de huwelijkssluiting opnieuw verplicht tot
toetsing van de verblijfsstatus van de niet-Nederlandse echtgenoot, geen
consequenties verbindt aan de verificatie. De Raad adviseert daarom om
de artikelen 1:44 en 1:58 BW in hun onderlinge samenhang te bezien.
Blijkens de wetsgeschiedenis strekt de nu bij de huwelijksaangifte vereiste
verklaring van de korpschef ertoe «om de onderzoeksplicht van de
ambtenaar van de burgerlijke stand uit te breiden» en bij te dragen tot «de
oordeelsvorming van de ambtenaar van de burgerlijke stand» omtrent het
mogelijke schijnkarakter van een huwelijk (Kamerstukken II 1991/92,
22 488, nr. 3, p. 4). Met de thans voorgestelde eigen verklaring van de
aanstaande echtgenoten is dat niet anders. Daar komen bovendien enige
nieuwe waarborgen bij. Zo moeten de betrokkenen straks bij de opgave
van hun huwelijksvoornemen, in aanvulling op de verblijfsstatus van de
aanstaande niet-Nederlandse echtgenoot, zelf verklaren dat het huwelijk
niet wordt aangegaan met het oogmerk om verblijfsrecht in Nederland te
krijgen. Valse opgave in de eigen verklaring is strafbaar op grond van de
artikelen 227–227b Sr. Ook toetst de ambtenaar van de burgerlijke stand
straks voorafgaand aan het huwelijk altijd de verblijfsrechtelijke status van
de aanstaande niet-Nederlandse partner, en niet, zoals nu, pas als het
huwelijk meer dan zes maanden na de aangifte wordt gesloten (art. 1:58
lid 1 BW). Omdat de huidige wettekst niet erg duidelijk is over de gevolgen die aan de verificatie moeten worden verbonden, wordt artikel 1:58
BW aangevuld met een nieuw tweede lid. Daarin is nu uitdrukkelijk
opgenomen dat de ambtenaar van de burgerlijke stand niet overgaat tot
de sluiting van een huwelijk wegens strijd met de Nederlandse openbare
orde, als bedoeld in artikel 1:18c lid 2 BW, als het oogmerk van de
aanstaande echtgenoten, of van één hunner, naar zijn oordeel niet gericht
is op de vervulling van de door de wet aan de huwelijkse staat verbonden
plichten, maar op het verkrijgen van toelating tot Nederland. Daarmee
wordt ook beter aangesloten bij de bevoegdheden van het openbaar
ministerie tot stuiting (art. 1:53 lid 3 BW) en nietigverklaring (art. 1:71a
BW) van een schijnhuwelijk. Verder wordt bij algemene maatregel van
bestuur geregeld dat de door de aanstaande echtgenoten afgelegde
verklaring wordt bewaard, opdat de IND een extra instrument heeft bij het
voorkomen en bestrijden van schijnhuwelijken en betrokkenen de verklaring zonodig kan tegenwerpen en hieraan consequenties kan verbinden,
zoals een afwijzing van de verlengingsaanvraag en/of- intrekking van de
verblijfstitel. In het kader van het modern migratiebeleid kan straks voorts
een bestuurlijke boete worden opgelegd. Daarmee zijn preventieve en
repressieve toetsing op meerdere manieren verzekerd. De vereenvoudiging die ligt besloten in de vervanging van de verklaring van de
korpschef -het zgn. M-46-formulier- door een eigen verklaring van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 444, nr. 4

8

betrokkenen gaat derhalve gepaard met een aanscherping van het regime
voor schijnhuwelijken.
Verder heeft de Raad aandacht gevraagd voor de omstandigheid dat een
verblijf, als bedoeld in artikel 8, onder a, c, of f tot en met l, van de
Vreemdelingenwet 2000 ten tijde van het huwelijk en op het moment van
toetsing van de verblijfsstatus kan zijn omgezet in een verblijf ex artikel 8,
onder b, d of e Vreemdelingenwet 2000.
Naar aanleiding hiervan is artikel 1:58 lid 1 BW aangepast, en is in het
tweede lid verduidelijkt dat er geen sprake kan zijn van een weigering tot
huwelijksvoltrekking wegens onverenigbaarheid met de Nederlandse
openbare orde als de aanstaande niet-Nederlandse partner verblijfsrecht
voor onbepaalde tijd heeft of gemeenschapsonderdaan is op grond van
artikel 8, onder b, d of e, van de Vreemdelingenwet 2000.
De toelichting is met de gewijzigde tekst van het wetsvoorstel in overeenstemming gebracht.
6. Overige opmerkingen
a. Het nieuwe artikel 19e, eerste lid, bepaalt dat de aangifte in persoon of
elektronisch kan worden gedaan, onder vaststelling van de identiteit van
de aangever aan de hand van een document als bedoeld in artikel 1 van
de Wet op de identificatieplicht, dan wel op bij algemene maatregel van
bestuur te bepalen andere wijze. Omdat de vaststelling van de identiteit
een taak van de ambtenaar van de burgerlijke stand is (artikel 19e,
zevende lid) en het bovendien onduidelijk is of de regelopdracht ziet op de
vorm van de aangifte of op de vaststelling van de identiteit indien de
aangifte elektronisch geschiedt, adviseert de Raad dit artikellid te
beperken tot de aangifte, en de regel met betrekking tot de identiteit te
verwerken in het zevende lid.
b. Artikel 23b, eerste lid, bepaalt welke soort akten in papieren vorm
kunnen worden afgegeven. Het voorgestelde artikel 1:23b, vierde lid,
maakt het mogelijk een aantal van deze akten ook in elektronische vorm te
verstrekken. Niet duidelijk is waarom deze faciliteit niet geldt indien het de
omzetting van een geregistreerd partnerschap in een huwelijk betreft.
De Raad adviseert hierin te voorzien.
c. In het voorgestelde artikel 25, vierde lid, wordt niet langer voorzien in
een toets op rechtmatig verblijf in het geval van ambtshalve inschrijving
of inschrijving op bevel van het openbaar ministerie van buiten Nederland
opgemaakte huwelijksakten of akten van registratie van een partnerschap.
De toelichting gaat niet in op de reden voor deze wijziging. De Raad
adviseert de toelichting aan te vullen.
d. Met het vervallen van artikel 43 verdwijnt de noodzaak voor aanstaande
echtgenoten om zich voor hun ondertrouw te wenden tot de burgerlijke
stand van de woonplaats van een van de partijen. De verplichting tot het
overleggen van stukken wordt vervangen door een verplichting om
bepaalde gegevens en inlichtingen, al dan niet elektronisch, aan de
ambtenaar van de burgerlijke stand te verstrekken. Dat bevordert een
plaatsonafhankelijke dienstverlening door de burgerlijke stand, aldus de
toelichting.
De elektronische dienstverlening is niet van toepassing op de aanvraag
van de verklaring van huwelijksbevoegdheid (artikel 49a). Dit artikel is
gebaseerd op de Overeenkomst betreffende de afgifte van een verklaring
van huwelijksbevoegdheid. Met name voor diegene die binnen Nederland
geen woonplaats heeft maar wel heeft gehad, biedt de mogelijkheid van
een digitale aanvraag van afgifte van een verklaring van huwelijksbevoegdheid een groot voordeel. De genoemde overeenkomst verzet zich
niet tegen een digitale aanvraag. Verder rijst de vraag of niet ook een
plaatsonafhankelijke dienstverlening hierbij op zijn plaats zou zijn, gezien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 444, nr. 4

9

de keuze voor een situatie waarbij gemeenten niet verplicht zijn om over
te gaan tot het openstellen van de mogelijkheid tot aanvragen langs
digitale weg.
De Raad adviseert in de mogelijkheid van elektronische aanvraag van een
verklaring van huwelijksbevoegdheid te voorzien.
6. Overige opmerkingen
a. Het advies van de Raad van State om het voorgestelde artikel 1:19e BW
aldus te herformuleren dat er een duidelijker onderscheid wordt gemaakt
tussen de wijze van aangifte (lid 1) en de vaststelling van de identiteit van
de aangever door de ambtenaar van de burgerlijke stand (lid 8, nieuw) is
overgenomen.
b. Verder is de suggestie van de Raad van State overgenomen om de
mogelijkheid tot elektronische afgifte van afschriften of uittreksels van
authentieke akten ook te voorzien voor akten betreffende de omzetting
van een geregistreerd partnerschap in een huwelijk, of omgekeerd (art.
1:23b lid 4 nieuw).
c. Overeenkomstig het advies van de Raad is in de toelichting bij artikel
1:25 lid 4 verduidelijkt waarom een toets op het rechtmatig verblijf bij de
ambtshalve inschrijving of de inschrijving op bevel van het openbaar
ministerie van buiten Nederland opgemaakte huwelijksakten of akten van
registratie van een partnerschap niet aan de orde is.
d. De Raad adviseert, ten slotte, om in de mogelijkheid van een elektronische aanvraag van een verklaring van huwelijksbevoegdheid te
voorzien.
Terecht merkt de Raad van State op dat de overeenkomst van München
uit 1980 niet in de weg staat aan elektronische dienstverlening bij de
aanvraag van een verklaring van huwelijksbevoegdheid. Welbeschouwd
geldt datzelfde, anders dan de Raad kennelijk veronderstelt, voor artikel
1:49a BW, na invoering van de technische wijzigingen zoals voorzien in
Onderdeel S van dit wetsvoorstel. Weliswaar voorziet het nieuwe artikel
1:49a BW niet expliciet in een elektronische dienstverlening bij de
aanvraag van een verklaring van huwelijksbevoegdheid. In het licht van
de totstandkomingsgeschiedenis van de Wet elektronisch bestuurlijk
verkeer, waarop de Raad in ander verband terecht heeft gewezen, hoeft
dat in casu ook niet. Het herziene artikel 1:49a BW kent geen schriftelijkheidseis meer en geeft gemeenten daarmee, overeenkomstig artikel 2:13
e.v. Algemene wet bestuursrecht, de mogelijkheid om hier de elektronische weg open te stellen.
In de toelichting bij Onderdeel S is dit verduidelijkt.
7. Voor redactionele kanttekeningen verwijst de Raad naar de bij het
advies behorende bijlage.
7. Met de redactionele kanttekeningen van de Raad is rekening gehouden.
Tevens is van de gelegenheid gebruik gemaakt om de toelichting te
actualiseren.
De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, nadat met het vorenstaande
rekening zal zijn gehouden.
De waarnemend Vice-President van de Raad van State,
P. van Dijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 444, nr. 4

10

Ik moge U, mede namens de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde voorstel
van wet en de gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer
der Staten-Generaal te zenden.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 444, nr. 4

11

Bijlage

bij het advies van de Raad van State betreffende
no. W03.10.0070/II met redactionele kanttekeningen die de Raad
in overweging geeft.
–

–
–
–

–
–

–
–
–
–
–

In artikel I, onderdeel A (artikel 18), tweede lid (nieuw) «door partijen
bij de akte verstrekte» vervangen door: in de akte op te nemen
gegevens.
In artikel I, onderdeel D (artikel 19e), in het nieuwe eerste lid na de
eerste keer «aangifte» invoegen: van een geboorte.
Aan artikel I, onderdeel D (artikel 19e), toevoegen dat in het vijfde lid
(nieuw) van artikel 19e «derde» wordt vervangen door: vierde.
Artikel I, onderdeel D, het nieuwe achtste lid, aanhef (artikel 19e,
achtste lid), als volgt formuleren: De aangever verstrekt in ieder geval
de volgende gegevens:.
Artikel 19h, derde lid, als volgt formuleren: De identiteit van de
aangever wordt vastgesteld aan de hand van een document (enz.).
In artikel 19j, eerste lid, Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, «wordt
geregeld al wat betreft» vervangen door: worden nadere regels gesteld
omtrent.
In artikel I, onderdeel K, de zinsnede «, onder vervanging van de
komma door een punt,» schrappen.
In artikel I, onderdeel M (artikel 44), in de aanhef van het eerste lid na
«Ten behoeve van» invoegen: het kenbaar maken van.
Artikel I, onderdeel M (Artikel 44) het tweede lid na «stand» als volgt
formuleren: van de gemeente ’s-Gravenhage wenden.
Aan artikel I, onderdeel S (artikel 49a) toevoegen dat in het derde lid
«g» wordt vervangen door: f.
In artikel II «verbranding» vervangen door: crematie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 444, nr. 4

12