Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 824

Integratiebeleid

Nr. 161

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 oktober 2016
1 Aanleiding
Inburgering zorgt ervoor dat nieuwkomers de Nederlandse taal leren,
kennismaken met de Nederlandse samenleving en eraan kunnen
deelnemen. Inburgering is daarmee een belangrijke randvoorwaarde voor
goede integratie. In 2013 is het nieuwe inburgeringsstelsel in werking
getreden. Het is essentieel dat dit nieuwe inburgeringsstelsel zo snel
mogelijk goed gaat functioneren. Waar dat niet het geval is, moet tijdig
bijgestuurd worden. Zodat ook de groeiende groep nieuwkomers in de
jaren die volgen, kunnen meedoen hier in Nederland.
April dit jaar werden de eerste resultaten van de inburgeringsplichtigen
onder het nieuwe stelsel zichtbaar (Kamerstuk 32 824, nr. 129). Het beeld
was zorgelijk. Slechts 32 procent had voldaan aan de inburgeringsplicht
terwijl de inburgeringstermijn voor een deel inmiddels verstreken leek.

kst-32824-161
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

1

Naar aanleiding van dit beeld is er een brede verkenning1 gestart. Hierin is
op basis van het voorlopige beeld van cohort 2013 gekeken wat er beter
kan en anders moet. Dit proces zullen we de komende maanden verder
doorzetten, o.a. op basis van twee rapporten (een rapport over het
inburgeringsbeleid van de Algemene Rekenkamer en de beleidsdoorlichting die door Regioplan wordt uitgevoerd op het integratieartikel).
Deze onderzoeken zijn naar verwachting begin 2017 gereed.
In deze brief wordt eerst het cohort 2013 nader geanalyseerd. Vervolgens
wordt gekeken naar de knelpunten en belemmeringen binnen het huidige
stelsel die extra inzet of kennis behoeven.
2 Voortgang cohort 2013
Op basis van door DUO geleverde cijfers is een analyse gedaan van de
inburgeringsplichtigen die in 2013 inburgeringsplichtig zijn geworden. Zij
zijn of komen dit jaar aan het einde van hun initiële inburgeringstermijn
van drie jaar. In april 2016 bleek dat 32% van de inburgeringsplichtigen uit
cohort 2013 had voldaan aan de inburgeringsplicht. Deze gegevens zijn in
de brief van 20 april gedeeld met de Kamer. Per 1 oktober is het aantal
inburgeringsplichtigen uit cohort 2013 dat heeft voldaan aan de inburgeringsplicht gestegen naar 49%. Een klein deel heeft een ontheffing
gekregen. Dit betekent dat per 1 oktober 2016 minder dan de helft van
cohort 2013 nog moet voldoen aan de inburgeringsplicht. Deze trend zet
vooralsnog iedere maand gestaag door.
Slechts 10% van de personen die in het eerste kwartaal van 2013
inburgeringsplichtig zijn geworden, hebben per 1 juli van 2016 hun
termijn overschreden2, waarvan 9% verwijtbaar (met boete). Dit
percentage correspondeert met 96 boetes. De overige personen hebben
voldaan aan de inburgeringsplicht of hebben een ontheffing of een
verlenging van de termijn gekregen. De meest voorkomende redenen
voor verlenging zijn: langer verblijf in een AZC3, late kennisgeving4 en
alfabetisering. Op 1 oktober was van 87% van degenen die nog aan de
inburgeringsplicht moeten voldoen uit cohort 2013 bij DUO bekend dat zij
inburgeringsactiviteiten ondernemen. Dit percentage stijgt nog steeds,
doordat met name gezinsmigranten het examen doen zonder dat vooraf
bekend was dat zij zich aan het voorbereiden waren5.

1

Voor de verkenning zijn verschillende bronnen gebruikt. Er zijn extra gegevens bij DUO
uitgevraagd en geanalyseerd. Daarnaast zijn er veel gesprekken gevoerd met het veld, zowel
met inburgeringsplichtigen, taalaanbieders, gemeenten en Blik op Werk (BoW) die het
keurmerk verstrekt aan taalaanbieders. BoW heeft een voortgangsrapportage opgesteld als
input voor deze verkenning (zie bijlage, raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl). Ook zijn er
aanvullende onderzoeken uitgezet. Zo is er een kwalitatief onderzoek onder inburgeringsplichtigen (verdiepende interviews onder een beperkte groep inburgeringsplichtigen) uitgevoerd.
Deze uitkomsten dienden als basis voor een nader kwantitatief onderzoek onder een representatieve groep inburgeringsplichtigen uit cohort 2013. Daarnaast is ook een traject in gang gezet
onder taaldocenten en vrijwilligers die zijn betrokken bij de inburgering. Hiervan is het eerste
kwalitatieve deel gereed (zie bijlage), het kwantitatieve deel dat hier op volgt, wordt verwacht
in december.
2
Waarbij het beoordelingstraject volledig is doorlopen.
3
Indien een inburgeringsplichtige langer dan 2 maanden heeft moeten wachten op uitplaatsing
naar een gemeente, komt deze in aanmerking voor een verlenging van de inburgeringstermijn.
De inburgeringsplichtige zal immers een cursusinstelling willen zoeken in of nabij zijn
woonplaats en pas met de cursus starten na vertrek uit het AZC.
4
Als tussen het verkrijgen van rechtmatig verblijf en het moment van het ontvangen van de
kennisgeving meer dan 2 maanden heeft gezeten, komt de inburgeringsplichtige in aanmerking
voor verlenging van de inburgeringstermijn. Deze verlenging wordt met het versturen van de
kennisgeving automatisch doorgevoerd.
5
Gezinsmigranten sluiten meestal geen lening af.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

2

Belangrijke nuancering bij het beeld van april is dat dus van het
merendeel van het cohort 2013 de inburgeringstermijn nog niet
overschreden is. Vanwege het grote aantal verlengingen en de tijd die
gemoeid is met het onderzoeken van verwijtbaarheid van overschrijdingen, zal pas in het voorjaar van 2017 een compleet beeld te geven zijn
van het resultaat voor het cohort 2013.
Tabel 1. Overzicht Cohort 20131
1 april 2016
Totaal inburgeringsplichtig

Voldaan4

Ontheffing5

Nog inburgeringsplichtig

2

Totaal
Asielmigrant
Gezinsmigrant
Overig3
Totaal
Asielmigrant
Gezinsmigrant
Overig
Totaal
Asielmigrant
Gezinsmigrant
Overig
Totaal
Asielmigrant
Gezinsmigrant
Overig

1 oktober 2016

9.556 (100%)
4.733 (100%)
4.129 (100%)

9.364 (100%)
4.684 (100%)
4.009 (100%)

694 (100%)
3.048 (32%)
956 (20%)
1.851 (45%)

671 (100%)
4.556 (49%)
1.765 (38%)
2.466 (62%)

241 (35%)
131 (1%)
60 (1%)
31 (1%)

325 (48%)
424 (5%)
298 (6%)
64 (2%)

40 (6%)
6.377 (67%)
3.717 (79%)
2.247 (54%)

62 (9%)
4.384 (47%)
2.621 (56%)
1.479 (37%)

413 (60%

284 (42%)

1

Personen die in 2013 van DUO bericht kregen dat ze inburgeringsplichtig zijn (kennisgeving).
Aantal exclusief de personen van wie de inburgeringsplicht inmiddels is vervallen door vertrek
naar het buitenland, wijziging verblijfsdoel etc.
3
Overig: o.a. personen die vallen onder de «Regeling langdurig verblijvende kinderen gezinslidovergangsregeling», economisch niet actieve langdurig ingezetenen, wedertoelaters, geestelijk
bedienaren.
4
Inburgeringsdiploma of diploma staatsexamen NT2 gehaald of vrijstelling verkregen vanwege
een vrijstellend diploma, getuigschrift of certificaat.
5
Aantal neemt toe omdat ontheffingen op grond van aantoonbaar geleverde inspanning pas
een half jaar voor het verstrijken van de initiële inburgeringstermijn aangevraagd kunnen
worden.
2

Doorkijk naar cohorten 2014 en verder
Met de gegevens van DUO kunnen we de nieuwkomers volgen die in
2014, 2015 en 2016 inburgeringsplichtig zijn geworden. Met name het
aantal asielgerechtigden is fors gestegen door de komst van meer
vluchtelingen vanaf 2014 (met name uit Syrië, Eritrea en Ethiopië). Het
relatieve aandeel gezinsmigranten daalt daardoor. Gezinsmigranten
hebben gemiddeld een hoger slagingspercentage dan asielgerechtigden.
Het grotere aandeel asielgerechtigden zal daarom naar verwachting een
neerwaarts effect hebben op het algemene slagingspercentage in de
komende jaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

3

Kwaliteit opleidingen
Uit het MWM2-onderzoek11 bleek dat het merendeel van de inburgeringsplichtigen positief (59%) of neutraal (30%) is over de kwaliteit van hun
opleiding. Ze zijn met name tevreden over de kwaliteit van de docenten en
ontevreden over de niveauverschillen in de klas. Het merendeel heeft
tussen de vijf en zestien uur les per week (83%). Gezinsmigranten volgen
gemiddeld wat minder uren les dan asielgerechtigden.
Leningen
Vrijwel alle asielgerechtigden hebben een lening bij DUO. Gezinsmigranten sluiten daarentegen minder vaak een lening bij DUO af (minder
dan een derde heeft een lening). Gemiddeld wordt per persoon per jaar
2.742 euro uit de lening opgenomen. Asielmigranten die binnen de
termijn (inclusief eventuele verlenging) hun examen halen, hoeven de
lening niet terug te betalen. Indien betalingsachterstanden ontstaan, gaat
DUO het invorderingsproces in. Per 1 oktober is in 60 gevallen de
deurwaarder ingeschakeld. Overigens is het aandeel leningen dat op dit
moment in aanmerking komt voor kwijtschelding of terugbetaling nog
zeer beperkt omdat de overgrote meerderheid van de leners afkomstig is
uit de cohorten 2014 en verder, en dus nog bezig is met de inburgering.
Tabel 2. Leningen DUO (peildatum 1 oktober 2016)

Inburgeringsplichtigen (cohort 2013 t/m
1 okt 2016)
Toegekende leningen/opgenomen bedrag
Kwijtgescholden leningen
Leningen in terugbetalingsfase
Volledig terugbetaalde leningen

Aantal

Bedrag
(totaal)

Bedrag
(gemiddeld)

79.297

nvt

nvt

48.361
1.071
1.005
29

132.583.409
4.865.738
2.393.655
48.228

2.742
4.543
2.382
1.663

3 Knelpunten en oplossingen
In het huidige stelsel staan drie onderdelen centraal te weten: eigen
verantwoordelijkheid, resultaatsverplichting en marktwerking. Bij ieder
van deze drie onderdelen worden hieronder de gesignaleerde knelpunten
beschreven en de bijbehorende oplossingen uitgewerkt.
3.1 Eigen verantwoordelijkheid
Kern van het huidige stelsel is de eigen verantwoordelijkheid van de
inburgeringsplichtige zelf: men kan zelf kiezen bij welke taalaanbieder en
wat voor soort onderwijs wordt gevolgd. Inburgeringsplichtigen worden
hierbij vanuit de overheid ondersteund door een sociale lening en
informatievoorziening.
De slagingspercentages variëren sterk naar land van herkomst en
migratiereden. Met name asielgerechtigden blijken moeite te hebben met
deze eigen verantwoordelijkheid. Hun slagingspercentage blijft over het
algemeen substantieel achter bij gezinsmigranten. Ze hebben vaak geen
netwerk in Nederland en vaker een lager opleidingsniveau. Ook lijken
11

Onderzoek onder alle 3035 inburgeringsplichtigen die in het eerste half jaar van 2013 de
kennisgeving van DUO hebben ontvangen. 1054 personen hebben de vragenlijst ingevuld,
waarvan 456 mannen en 598 vrouwen. Alle landen van herkomst uit de top 10 migratielanden
van het cohort waren hierin vertegenwoordigd. 937 respondenten gaven aan een cursus te
volgen of te hebben gevolgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

4

stress en ziekte12 het maken van examens te belemmeren. De eigen
verantwoordelijkheid zorgt met name voor knelpunten na ontvangst van
de kennisgeving: de brief kan te lang ongelezen blijven of men onderneemt geen actie13. Een geschikte cursus vinden en op tijd starten blijkt
lastig.
Voor inburgeringsplichtigen die graag willen inburgeren, maar het zelf
niet redden, kunnen gemeenten een belangrijke ondersteunende rol
spelen. Er wordt een aantal maatregelen genomen om deze inburgeringsplichtigen op weg te helpen bij het inburgeren. Deze maatregelen worden
hieronder uiteengezet.
De extra mogelijkheden voor ondersteuning vanuit gemeenten
beter benutten
Gemeenten hebben – zeker ten aanzien van asielgerechtigden – verschillende mogelijkheden om inburgeringsplichtigen te ondersteunen bij hun
inburgering en verdere integratie. Belangrijke voorbeelden hiervan zijn de
maatschappelijke begeleiding inclusief het participatieverklaringstraject
en de taaleis bij de bijstand (zie ook motie Azmani, Kamerstuk 32 824, nr.
144). Gemeenten krijgen met de gewijzigde Wet Inburgering (voorziene
inwerkingtreding 1 juli 2017) als onderdeel van de maatschappelijke
begeleiding de taak om asielgerechtigden te adviseren over de te volgen
inburgeringscursus.
Met de wijziging van de inburgeringswet krijgen de gemeenten alle
inburgeringsplichtigen in beeld omdat zij de verantwoordelijkheid krijgen
om zowel met asielgerechtigden als met gezinsmigranten het participatieverklaringstraject af te sluiten. Dit biedt gemeenten meer ruimte om
inburgeringsplichtigen die moeite blijken te hebben met inburgeren op
weg te helpen, bijvoorbeeld richting een passende cursus. Inburgeringsplichtigen die bijstand ontvangen, hebben ook onder de taaleis in de
Participatiewet de plicht om zich in te spannen de Nederlandse taal te
leren. Als blijkt dat inburgeringsplichtigen zich onvoldoende inspannen en
daardoor onvoldoende voortgang laten zien, zal de gemeente hun
bijstandsuitkering verlagen.
Gemeenten hebben voor deze taken voor asielgerechtigden reeds extra
financiële middelen gekregen vanuit het Bestuurakkoord. Sommige
gemeenten zijn voortvarend hiermee aan de slag gegaan. Maar er is
ruimte om deze mogelijkheden beter te benutten. Er wordt een
handreiking gemaakt voor gemeenten, waarin ervaringen, best practices
en verschillende vormen van oppakken van deze gemeentelijke rol
worden benoemd.
Gemeenten beter faciliteren bij hun rol
Belangrijke randvoorwaarde voor gemeenten om inburgeringsplichtigen
beter op weg te helpen is dat zij zicht hebben op voortgang van de
inburgering in hun gemeente. Dit verloopt nog niet optimaal. Daarom
krijgen gemeenten beschikking over relevante gegevens uit informatiesysteem ISI met betrekking tot het participatieverklaringstraject. Verder
komen op gemeenteniveau periodieke rapportages beschikbaar op de
DUO-website over o.a. het aantal personen dat aan de inburgeringsplicht
voldaan heeft en het aantal personen dat de inburgeringstermijn dreigt te
overschrijden. Zo krijgen gemeenten een goed beeld van de voortgang
van hun inburgeringsplichtigen.
12
13

Bron: kwantitatief onderzoek MWM2
Bron: kwalitatief verdiepend onderzoek MWM2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

5

Het is belangrijk dat er meer inzicht komt in «wat werkt voor wie» en «wat
kan worden ingezet voor wie». Daarbij willen we gemeenten beter
faciliteren door goede voorbeelden van lokale aanpakken te delen. We
starten hierbij met leerkringen rondom de doorlopende leerlijn en zullen
daarna thema-gewijs leerkringen organiseren.
Daarnaast is in het afgelopen jaar, als gevolg van de verhoogde asielinstroom, de inzet t.a.v. participatie en integratie van asielgerechtigden
verstevigd. De aanpak is erop gericht om hen zo snel mogelijk aan het
werk te zetten en/of richting passend onderwijs te krijgen voor hun
integratie en participatie in Nederland. De middelen en instrumenten om
hen en de gemeenten te ondersteunen bij screening en matching richting
de arbeidsmarkt zijn geïntensiveerd. Ook wordt ingezet op vrijwilligerswerk voor asielzoekers en asielgerechtigden. Deze vroege aanpak zal
naar verwachting ook een positief effect hebben op de zelfredzaamheid
van asielgerechtigden, inclusief hun inburgeringstraject. Over de
uitwerking van deze acties rond statushouders zult u dit najaar met een
aparte brief worden geïnformeerd.
Verbeteren informatievoorziening
Het is belangrijk dat de informatievoorziening naar zowel de inburgeringsplichtige als naar de partijen die een belangrijke ondersteunende rol
spelen bij de inburgering (COA, gemeenten, vluchtelingenwerk, BoW en
DUO) op orde is. De afgelopen jaren zijn de nodige aanpassingen
doorgevoerd om de informatievoorziening te verbeteren, maar hier is nog
steeds ruimte voor verbetering. Hierop gaan we een aantal maatregelen
nemen.
Er worden zowel bij DUO als bij BoW meer vertaalde documenten
beschikbaar gesteld. Zo neemt de kans toe dat ook als inburgeraars de
Nederlandse taal nog niet machtig zijn, ze belangrijke informatie tot zich
kunnen nemen.
BoW zal binnenkort een richtlijn op haar website plaatsen waarin de
gemiddelde kosten per uur, voor een analfabeet, een laag-, midden- of
hoogopgeleide inburgeringsplichtige worden vermeld. Keurmerkhouders
moeten dan op hun eigen pagina van de BoW-website in een specifiek vak
aangeven waarin zij zich onderscheiden van anderen. BoW gaat hier in de
voorlichtingssessies aan taalaanbieders en in de Nieuwsbrief aandacht
voor vragen. Op deze manier kan de inburgeringsplichtige beter kiezen en
afwegingen maken.
Er wordt ook gekeken naar meer maatwerk voor doelgroepen die nu
opvallen door achterblijvende slagingspercentages. Het gaat ondermeer
om vrouwen uit Somalië en Eritrea. Er wordt een pilot opgezet gericht op
het bereiken en informeren van dergelijke achterblijvende groepen om
daarmee de kans op een succesvol inburgeringstraject te vergroten.
Hiervoor wordt samenwerking gezocht met ondermeer migrantenorganisaties. Hierbij wordt ook aandacht besteed aan het verstrekken van
informatie over mogelijke sancties bij het niet tijdig behalen van het
examen. Het lijkt er namelijk op dat een beter bewustzijn van de financiële
consequenties een positief effect heeft op de slagingspercentages.
Daarnaast gaat DUO inzetten op de groep waarvan niet bekend is of ze
actief met de inburgering bezig zijn14. Deze mensen ontvangen tot nu toe
elk half jaar een brief van DUO. Aanvullend daarop wordt een pilot gestart
14

D.w.z. niet deelneemt aan examens en geen taalles volgt bij een bij BoW aangesloten
taalinstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

6

om deze groep op te roepen voor een gesprek wanneer een jaar na
aanvang van de termijn nog geen activiteiten bekend zijn. Binnen het
cohort 2013 is te zien dat een deel van de inburgeringsplichtigen van wie
geen activiteiten bekend waren, tegen het einde van de termijn het
examen halen. Zij waren dus wel degelijk bezig met de inburgering, alleen
niet op een manier die bij DUO geregistreerd wordt (bijvoorbeeld door
zelfstudie).
Sancties bij gebrek aan inzet
Ondanks deze maatregelen zal er een kleine groep zijn die zich niet wil
inzetten om in te burgeren. Dit is onacceptabel. Hier zullen we duidelijk
tegen optreden.
Optreden is van belang voor het draagvlak binnen de grotere groep en
binnen de samenleving als geheel. Draagvlak hangt immers af van ieders
bereidheid om zich in te zetten. Inburgeringsplichtigen die zich onvoldoende inspannen om hun examens te behalen, zullen daarom gesanctioneerd worden. Zij worden (herhaaldelijk) beboet; bij asielgerechtigden
wordt daarnaast de lening niet kwijtgescholden (en dus teruggevorderd).
Ook zijn er gevolgen voor een eventuele bijstandsuitkering, en kunnen zij
geen aanspraak maken op een zwaarder verblijfsrecht. Internationale
verdragen bieden op dit moment in de meeste gevallen geen ruimte voor
de ultieme sanctie (het uitzetten van inburgeringsplichtigen die niet willen
inburgeren).
3.2 Resultaatverplichting
In algemene zin weten we dat het halen van het inburgeringsexamen de
kans op het vinden van werk vergroot15. We zien daarbij dat de grote
meerderheid van het cohort 2013 kiest voor het gewone inburgeringsexamen, slechts 7% heeft het staatsexamen NT2 gedaan (en daarmee een
hoger taalniveau bereikt). De voorkeur van inburgeringsplichtigen voor
het examen met het lagere taalniveau is begrijpelijk vanuit de dreiging
van termijnoverschrijding en bijbehorende sancties. Toch is het wenselijk
dat zoveel mogelijk inburgeringsplichtigen gaan kiezen voor het staatsexamen NT2 omdat dit hun kansen op de arbeidsmarkt en bij een
vervolgopleiding vergroot.
Het vereiste niveau van het inburgeringsexamen is A216. We hebben naar
de slagingspercentages van de verschillende deelexamens gekeken of dit
niveau voor belemmeringen zorgt. De slagingspercentages17 zijn in grote
lijn vergelijkbaar18 met het voorgaande stelsel; rond de 80% (zie bijlage
DUO). Uitzondering hierop zijn het leesexamen (63%) en het spreekexamen (72%). Een totaaloverzicht is opgenomen in de bijlage met DUO
gegevens.
Hieronder worden maatregelen uitgewerkt voor zowel het stimuleren van
het volgen van een cursus op een hoger niveau (staatsexamentraject), als
voor het verbeteren van de slagingspercentages.

15

Inburgering en participatie. De bijdrage van inburgering aan de participatie van migranten in
de Nederlandse samenleving. Regioplan, mei 2013.
16
Dit niveau is gekozen omdat het voor de meerderheid van de doelgroep haalbaar is (advies
Commissie Franssen, 2004).
17
Slagingspercentages van cohort 2013.
18
Vergelijking is beperkt mogelijk omdat in voorgaande stelsel andersoortige examens werden
afgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

7

Aanpassen leesexamen
Voor de zomer heeft een aanbesteding plaatsgevonden voor de examens
voor lezen, schrijven en luisteren. Hieruit is Cito als nieuwe partij naar
voren gekomen. Cito gaat met voorrang aan de slag met het ontwikkelen
van nieuwe leesexamens.
Inburgeringsplichtigen stimuleren het staatsexamen te doen
Om het volgen van het staatsexamentraject te stimuleren zal de informatievoorziening richting inburgeraars meer aandacht gaan geven aan het
belang van het staatsexamen NT2. Om het juiste opleidingsniveau vast te
stellen en te adviseren over de juiste cursus is het nuttig een intaketoets af
te nemen. Na 3 maanden is duidelijker wat iemand kan en wil. Het is
daarom verstandig om de toets na drie maanden te herhalen (ook wel
verlengde intaketoets genoemd). In de Handleiding van 2017 zal BoW de
twee genoemde toetsen verplichtend opnemen voor de taalaanbieders.
Het advies, naar aanleiding van de tweede toets, wordt in het dossier van
de inburgeringsplichtige opgenomen. Hiermee wordt het controleerbaar
voor de auditors van BoW. Om meer differentiatie naar examenniveaus te
stimuleren zal het worden toegestaan om binnen de termijn van 3 jaar
zowel deelexamens van het inburgeringsexamen als het Staatsexamen te
financieren uit de DUO lening. Hiervoor is een wijziging in de regelgeving
nodig. Inburgeringsplichtigen worden over deze wijziging geïnformeerd
en daarbij gestimuleerd eerder te beginnen met hun inburgering om
zodoende binnen de 3 jaar beide examens te behalen. Het behalen van
beide examens verhoogt het eindniveau in de verschillende taalvaardigheden en vergroot daarmee hun arbeidsmarktkansen.
3.3 Marktwerking
Om het inburgeringsstelsel optimaal te laten functioneren, is het van
belang dat de markt goed functioneert. Om het functioneren van deze
markt in beeld te brengen hebben we naar een aantal elementen gekeken;
samenstelling van de markt, toegankelijkheid van cursussen, (transparantie van) prijs en kwaliteit, maatwerk/duale trajecten en fraude.
Uit de cijfers van BoW blijkt dat het aantal instellingen de afgelopen jaren
flink is toegenomen. Waar in 2013 113 instellingen actief waren, hebben in
2016 162 instellingen een keurmerk aangevraagd (waarvan 51 op dit
moment een aspirantstatus hebben). Deze groei versterkt ook de
onderlinge concurrentie tussen hen19. De toegankelijkheid van taalaanbieders lijkt in het algemeen op orde, ook voor de verschillende niveaus20.
De kwaliteit van de cursussen wordt op dit moment via BoW voornamelijk
inzichtelijk gemaakt door tevredenheidsonderzoeken, slagingspercentages
en percentages gecertificeerde docenten (waarbij een minimum van 80%
geldt). De kwaliteit van de lessen zelf lijkt echter onvoldoende inzichtelijk
voor inburgeringsplichtigen en er wordt geen gecoördineerd toezicht
opgehouden. Daar komt bij dat de prijs van de verschillende leerprofielen
bij de aanbieders ook in het merendeel van de gevallen niet inzichtelijk is
voor een inburgeringsplichtige. We zien in aansluiting hierop een grote

19
20

brief BOW aan de Minister van SZW, d.d. 29 september 2016. Zie ook bijlage bij deze brief.
brief BOW aan de Minister van SZW, d.d. 29 september 2016. Zie ook bijlage bij deze brief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

8

spreiding in de gemaakte kosten door verschillende aanbieders21. Dit
maakt het erg moeilijk voor een inburgeringsplichtige om een goed
geïnformeerde keuze voor een aanbieder/cursus te maken. Dat blijkt ook
uit het MWM2 onderzoek waar we zien dat de prijs en kwaliteit van de
cursus volgens docenten nauwelijks een rol spelen bij de keuze voor een
cursus22. Bij de introductie van het stelsel met marktwerking was de
verwachting dat marktwerking zou leiden tot meer maatwerk en ruimte
voor duale trajecten. We zien echter dat dit maar moeilijk van de grond
komt; de markt lijkt nog steeds met name aanbodgestuurd (i.p.v.
vraaggestuurd).
Bij deze snel groeiende markt en de kwetsbare positie van de consument
is het belangrijk om grip te houden op de marktwerking. Om de belangen
van de taalaanbieders en inburgeringsplichtigen beter in balans te
brengen worden onderstaande maatregelen ingevoerd.
Verbeteren informatiepositie inburgeringsplichtigen
Op de website van BoW staat informatie over alle taalaanbieders. BoW
heeft de website al verbeterd omdat veel informatie lastig te vinden was
of voor buitenlanders moeilijk te lezen. Toch blijkt o.a. uit het MWM2
onderzoek dat inburgeringsplichtigen moeite hebben met het begrijpen
van informatie. Daarom is SZW met BoW in gesprek om meer informatie
beschikbaar te stellen met betrekking tot onder andere de prijs en de
kwaliteit en om de toegankelijkheid ervan te vergroten. Zo werkt BoW o.a.
aan richtlijnen over gemiddelde kosten van een cursus en het uurtarief.
Dit verbetert de informatiepositie van inburgeringsplichtigen en zorgt
ervoor zij hun rol als consument beter kunnen vervullen.
Verbeteren kwaliteit en het toezicht erop
Hoewel inburgeringsplichtigen zelf aangeven tevreden te zijn over de
kwaliteit van inburgeringscursussen en de docenten, zijn er ook zorgen.
De kwaliteit van de lessen is voor een inburgeringsplichtige niet goed
inzichtelijk en er wordt geen centraal toezicht op gehouden. Deze zorgen
zijn ook tijdens het AO Inburgering op 21 april jl. geuit. Hierover is contact
opgenomen met de Inspectie voor het Onderwijs (IvhO). Dit vereist een
wetswijziging (omdat de IvhO hier geen wettelijke taak voor heeft) en het
zou daarmee lang duren voordat toezicht op kwaliteit van inburgering
ingevoerd kan worden. Daarom is er met BoW – in nauw overleg met de
Inspectie SZW en OCW – besloten het toezicht uit te laten voeren door een
externe deskundige partij. Hiervoor zijn offertes uitgevraagd die
momenteel beoordeeld worden. Voor de begrotingsbehandeling van SZW
zal de kamer geïnformeerd worden welke instantie het toezicht gaat
uitvoeren en hoe het wordt vormgegeven. Om de pedagogische kwaliteit
goed te waarborgen zal dit proces begeleid worden door een klankbordgroep. Hierin zijn ondermeer de IvhO en de Inspectie SZW gevraagd
plaats te nemen. Het toezicht op het inburgeringsstelsel had al twee
pijlers: examenafname (verantwoordelijkheid van DUO) en tegengaan van
fraude bij declaraties (verantwoordelijkheid DUO/BoW). Met bovenstaande zal het toezicht aangevuld worden met een derde pijler conform
het verzoek van de Kamer, namelijk ook toezicht op kwaliteit van de lessen
(verantwoordelijkheid van externe partij/BoW),
21

Een steekproef onder 15 cursusaanbieders (met minimaal 500 cursisten) leidt tot de conclusie
dat gefactureerde bedragen per cursist sterk variëren. Het gemiddelde bedrag dat DUO heeft
uitbetaald uit leningen, gedeeld door het aantal cursisten ligt tussen de 1600 en 6.000 euro.
Hierbij moet rekening worden gehouden dat de aangeboden cursussen kunnen variëren op
bijvoorbeeld groepsgrootte en het aantal uren les.
22
Kwalitatief onderzoek docenten MWM2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

9

De markt wordt zodoende strenger gereguleerd. Als blijkt dat de kwaliteit
niet goed is of de prijs onvoldoende inzichtelijk verliest een aanbieder zijn
BoW-keurmerk en komt daarmee niet meer in aanmerking voor financiering via DUO.
Stimuleren duale trajecten
Arbeidsparticipatie, opleiding en inburgering versterken elkaar. Het is dus
wenselijk dat duale trajecten mogelijk worden gemaakt waarin een
combinatie te maken is voor inburgeringsplichtigen. Sinds de toegenomen stroom asielgerechtigden is de vraag naar duale trajecten
toegenomen. Dit zijn nu echter nog teveel gescheiden werelden.
Bij het volgen van inburgering in combinatie met een beroepsopleiding
willen inburgeringsplichtigen gebruik maken van de sociale lening van
DUO om hun inburgeringsdeel te bekostigen. Voor mbo 1 (de entreeopleiding) is het mogelijk gemaakt om voor de inburgering de sociale lening
van DUO in te zetten. Momenteel wordt onderzocht hoe dit zo breed
mogelijk kan worden gerealiseerd om zodoende de doorstroom naar het
beroepsonderwijs te stimuleren.
Inburgeringsplichtigen kunnen starten met hun inburgering voordat ze –
vanuit de gemeente – een aanbod krijgen voor een baan, opleiding of
vrijwilligerswerk. Dit beperkt de ruimte voor duale trajecten. Inburgeringsplichtigen zijn dan gehouden aan het contract dat ze voor hun inburgering
hebben afgesloten. Om deze belemmering weg te nemen en tegelijkertijd
taalaanbieders te stimuleren meer maatwerk te leveren zal er in de
handleiding van BoW een ontbindende voorwaarde worden opgenomen.
Zo kan het contract van een inburgeringsplichtige wanneer hij/zij een baan
of vrijwilligerswerk heeft gevonden die niet te combineren is met het
aanbod van de taalaanbieder, ontbonden worden. Dit is bijvoorbeeld het
geval als de aanbieder geen avondcursus kan aanbieden en geldt ook
wanneer er een gericht aanbod vanuit een gemeente wordt gedaan
gericht op arbeidsdeelname via een bepaalde taalaanbieder.
4 Conclusie
De resultaten van het eerste cohort onder het nieuwe stelsel blijken
positiever dan in april gedacht. Van het merendeel van deze inburgeringsplichtigen is de inburgeringstermijn door verlengingen nog niet verlopen.
We zien dat bijna iedereen met zijn inburgering bezig is en dat het
slagingspercentage gestaag oploopt. Het lijkt erop dat inburgeringsplichtigen langzaam hun weg weten te vinden, ketenpartners hen hier steeds
beter bij ondersteunen en de markt zich intussen snel ontwikkelt. Het is op
basis hiervan nog te vroeg om met fundamentele wijzigingen te komen.
Tegelijkertijd zien we knelpunten die beter kunnen en moeten.
Een deel van de inburgeringsplichtigen wil graag inburgeren en meedoen
in de Nederlandse samenleving, maar slaagt er niet goed in zijn weg te
vinden. Gemeenten hebben een duidelijke taak om deze groep te
ondersteunen. Gemeenten kunnen meer maatwerk leveren om hen betere
resultaten te laten halen. We zullen gemeenten hierbij beter faciliteren
zodat zij deze rol ook daadwerkelijk kunnen pakken.
Daarnaast zien we dat de inburgeringsmarkt volop in ontwikkeling is en
de onderlinge concurrentie stevig toeneemt. Het is belangrijk om grip te
houden op deze marktwerking en de markt strenger te reguleren om
kwaliteit en transparantie te waarborgen. Er is een betere balans nodig
tussen de belangen van de taalaanbieders en de inburgeringsplichtigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

10

Bij de kleine groep die zich niet wil inzetten om in te burgeren zal stevig
worden opgetreden. Boetes en het intrekken van de kwijtschelding van de
lening bij asielgerechtigden moeten inburgeringsplichtigen verder
stimuleren zo snel mogelijk te slagen. Daarnaast is hard optreden van
belang voor het draagvlak binnen de grotere groep en binnen de
samenleving als geheel.
We zullen de ontwikkelingen komende maanden nauwgezet volgen zodat
we blijven leren van deze eerste cohorten en de koers bijstellen waar
nodig. De maatregelen in deze brief zijn daar een eerste aanzet toe. Maar
het stopt hier niet. Mochten de ontwikkelingen het komende jaar niet
genoeg vertrouwen geven of de nog lopende onderzoeken daar
aanleiding toe geven, dan zal het kabinet meer fundamentele wijzigingen
overwegen.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

11

Bijlagen:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Proces inburgering
Ontwikkelingen in het stelsel
DUO-cijfers
Monitor InburgeringsExamen Buitenland
Pilot waardeoverdracht nieuwkomers
MWM2 onderzoek: los document
Brief BOW: los document

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

12

Bijlage 1.

Proces inburgering
Personen die in Nederland moeten inburgeren zijn verplicht Nederlands te
leren, zich te verdiepen in Nederland en hun mogelijkheden op de
Nederlandse arbeidsmarkt te verkennen. Dit wordt afgesloten met het
inburgeringsexamen, dat bestaat uit 6 onderdelen: lezen, schrijven,
spreken, luisteren, kennis van de Nederlandse maatschappij en oriëntatie
op de arbeidsmarkt. De meeste inburgeringsplichtigen volgen een cursus,
maar zelfstudie (bijvoorbeeld al dan niet per internet) is ook mogelijk ter
voorbereiding op de examens. DUO kan een studielening verstrekken van
maximaal 10.000 euro. Uit deze lening kunnen de kosten voor de
opleiding,studieboeken en examens worden betaald. Asielgerechtigden
die binnen de vastgestelde termijn het inburgeringsexamen halen, hoeven
de lening niet terug te betalen.
Inburgeringsplichtigen hebben drie jaar de tijd om het examen te halen.
Als er bijzondere omstandigheden zijn waardoor de inburgeringsplichtige
dit niet redt, is het mogelijk de termijn te verlengen. Dit komt met name
bij asielgerechtigden vaak voor. Een reden voor verlenging kan zijn dat de
inburgeringsplichtige bij aanvang van de termijn nog lang in een AZC
woont (omdat dit studeren voor inburgeringsexamen bemoeilijkt). In dat
geval wordt de termijn verlengd met de periode dat de inburgeringsplichtige nog in het AZC verbleef. Analfabeten krijgen een verlenging van
twee jaar om te leren lezen en schrijven. Verder is het mogelijk dat
migranten vrijgesteld worden van de inburgeringsplicht of een ontheffing
krijgen. Vrijstelling vindt plaats als de inburgeringsplichtige beschikt over
een vrijstellend diploma, getuigschrift of certificaat. Ontheffing vindt
bijvoorbeeld plaats als een arts heeft vastgesteld dat iemand vanwege
een lichamelijke of geestelijke belemmering niet in staat is om aan de
exameneisen te voldoen of als iemand aantoonbaar voldoende inspanningen heeft laten zien maar toch niet slaagt voor de examens.
Zodra een inburgeringsplichtige de initiële termijn overschrijdt, wordt
door DUO onderzoek gedaan naar de verwijtbaarheid van deze
overschrijding. Dit proces, inclusief bezwaarmogelijkheid, duurt ongeveer
5 maanden.
Als een inburgeringsplichtige verwijtbaar na het verstrijken van de termijn
het examen niet heeft gehaald, volgt een sanctie. Zo belemmert het niet
halen van het examen het verkrijgen van een sterker verblijfsrecht of
naturalisatie. Daarnaast kan een boete worden opgelegd van maximaal
€ 1.250,–. Daarmee start een nieuwe periode van twee jaar om aan de
inburgeringsplicht te voldoen. Is er wederom sprake van een verwijtbare
overschrijding van de termijn, wordt de boete opnieuw opgelegd. Tot slot
zal de gemeente de eventuele bijstandsuitkering verlagen voor inburgeraars die zich onvoldoende inspannen de Nederlandse taal te leren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

13

Bijlage 2.

Ontwikkelingen in het stelsel
Het inburgeringsbeleid heeft de afgelopen 15 jaar verschillende grote
koerswijzigingen gekend. Tussen 1998 en 2006 was er sprake van een
inspanningsverplichting en een aanbod vanuit de gemeenten. In 2007 is
dat in een nieuwe Wet Inburgering (WI) omgezet naar een resultaatsverplichting waarbij de gemeente een aanbod deed. Ook kwam er onder de
WI een verplichte inburgering voor oudkomers (uitbreiding van de
doelgroep). In 2006 werd de Wet Inburgering Buitenland geïntroduceerd
waarbij gezinsmigranten moesten slagen voor een toets alvorens het
verblijf in Nederland kon worden aangevraagd. Om asielgerechtigden niet
op achterstand te zetten (t.o.v. gezinsvormers) is in 2006 gestart met de
zogenaamde voorinburgering via het COA in de AZC’s, gericht op Kennis
van de Nederlandse Samenleving (KNS) en Nederlands als tweede taal
(NT2).
Op 1 januari 2013 is de Wet Inburgering wederom fors gewijzigd. De focus
is komen te liggen op eigen verantwoordelijkheid van nieuwkomers. Om
deze eigen verantwoordelijkheid te ondersteunen is er een sociaal
leenstelsel ingesteld (via DUO) waarmee taalles bekostigd wordt bij
taalinstellingen met een BoW-keurmerk. Asielgerechtigden krijgen hun
lening kwijtgescholden als zij binnen de gestelde termijn zijn ingeburgerd,
gezinsmigranten dienen de lening terug te betalen naar draagkracht. De
resultaatverplichting bleef gehandhaafd. Maar de inburgeringsplichtige
was vrij om zijn cursus in te kopen waar hij dat wilde (marktwerking). Alle
taalaanbieders met het BoW-keurmerk moeten voldoen aan een aantal
eisen (waaronder de eis dat 80% van de docenten gecertificeerd is als
docent Nederlands als tweede taal).
De kosten zijn door deze wijzigingen sterk gedaald (van € 370 miljoen in
piekjaar 2010 tot € 88 miljoen in 2015).
Tabel 1. Stelseloverzicht Inburgering: belangrijkste kenmerken
Periode

Onderdelen

Doelgroep

Overig

Regelingen inburgering nieuwkomers
(1996)

NT2 (A2 of B1), MO,
BO1

Nieuwkomers die
zich vanaf 1 januari
1996 duurzaam in
Nederland vestigen

Wet Inburgering
Nieuwkomers
1998–2006

NT2, MO, BO

Wet Inburgering
2007–2012

NT2 (A2), KNS

Nieuwkomers die
zich vanaf sept. 1998
duurzaam in
Nederland vestigden.
Oud- en nieuwkomers van buiten de
EU/EER die zich
duurzaam in NL
(willen)vestigen

Herziening Wet
Inburgering
Vanaf 2013

NT2 (A2), KNS, ONA

– Inspanningsverplichting tot deelname;
– Verplicht aanbod
door gemeenten aan
een in de Regeling
bepaald aantal
inburgeringsplichtigen.
– Inspanningsverplichting
– Verplicht aanbod
gemeenten voor alle
nieuwkomers
– Resultaatsverplichting
– Verplicht aanbod
gemeenten voor
asielgerechtigden,
bijstandsgerechtigden
en oudkomers
– Resultaatsverplichting
– Eigen verantwoordelijkheid inburgeringsplichtige
– Leenstelsel (DUO)

1

Nieuwkomers buiten
de EU/EER die zich
duurzaam willen
vestigen

Beroepenorientatie en Maatschappij Oriëntatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

14

Een vergelijking maken van de resultaten tussen de verschillende stelsels
is lastig. De achtergrond van de inburgeringsplichtigen varieert door de
jaren heen (land van herkomst, migratiereden, opleidingsniveau).
Daarnaast zijn de exameneisen in de loop van de jaren uitgebreid en is de
inburgeringstermijn korter geworden. Verder wijzigt het type gegevens
dat over nieuwkomers geregistreerd wordt door de jaren heen en is de in
het verleden geregistreerde informatie niet altijd volledig. Om toch een
indicatie te geven van de resultaten van een voorgaand stelsel: cohort
2009 kwam op een slagingspercentage van 74% aan het einde van de
initiële termijn (stelsel 2007–2012). Dit percentage kan echter niet
vergeleken worden met de huidige stand van zaken bij cohort 2013.
– Cohort 2009 burgerde in onder een stelsel dat reeds twee jaar in
werking was. Cohort 2013 burgert in onder een nieuw opgestart
stelsel.
– Onder het stelsel 2007–2012 was de inburgeringstermijn 3,5 jaar, in het
huidige stelsel is dit 3 jaar.
– Op peildatum 1 juli 2013 was voor cohort 2009 de initiële termijn
volledig verstreken, voor cohort 2013 verstrijkt de initiële termijn
volledig op 1 januari 2017.
– Voor de datum waarmee bepaald wordt tot welk cohort een inburgeringsplichtige hoort, wordt voor het oude stelsel de datum gebruikt
waarop de gemeente een voorziening toekende en bij het ontbreken
daarvan, de datum van start handhaving door de gemeente. Onder het
huidige stelsel wordt de datum genomen waarop de inburgeringsplichtige de kennisgeving van DUO ontvangt. De startdata kunnen
aanzienlijk van elkaar verschillen.
Cohort 2009
Nieuwkomers

Peildatum 1 juli 2013

Totaal inburgeringsplichtig
2

Voldaan aan inburgeringsplicht
Ontheffing
Nog inburgeringsplichtig

Asielmigrant

Overig1

Totaal

2.385 (100%)

11.909
(100%)
9.052 (76%)
706 (6%)
2.151 (18%)

14.294 (100%)

1.495 (63%)
244 (10%)
646 (27%)

10.547 (74%)
950 (7%)
2797 (20%)

1

Onder het oude systeem werd alleen onderscheid gemaakt tussen asielgerechtigde nieuwkomers en overige nieuwkomers (en oudkomers). Het onderscheid naar gezinsmigranten werd
niet gemaakt.
2
Examen gehaald of vrijstelling verkregen op basis van een vrijstellend diploma, getuigschrift of
certificaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

15

Bijlage 3.

DUO cijfers
Tabel 3. Tijdsbesteding aan cursus door inburgeringsplichtigen
Cursusuren
per week
0 tot 4 uur
5 tot 8 uur
9 tot 16 uur
16 uur of meer

Huiswerk

12%
41%
42%
5%

32%
29%
29%
10%

Aantal
personen dat
(minimaal
één)
examenpoging heeft
gedaan

Aantal
geslaagd

Slagingspercentage

4.223
4.784
4.982
4.671
5.281
1.924

3.052
3.029
4.233
3.685
4.711
1.822

72%
63%
85%
79%
89%
95%

Bron: MWM2

Tabel 4. Slagingspercentages deelexamens voor cohort 2013
Slagingspercentage per deelexamen

Spreken
Lezen
Luisteren
Schrijven
Kennis Nederlandse Maatschappij
Orientatie op de arbeidsmarkt1
1

Het percentage is het aantal geslaagden gedeeld door het aantal aanmeldingen voor dit
examen in totaal. ONA was niet verplicht voor cohort 2013.

Peildatum 1 juli 2016

Tabel 5: Doorkijk Inburgeringsplichtigen cohorten 2014, 2015 en 2016
Cohort 2013
Syrie
Iran
Marokko
Irak
Voormalige
SovjetUnie
Overige landen
Totaal

Cohort 2014
1.105
(12%)
796 (9%)
688 (7%)
664 (7%)
628 (7%)
5.483
(58%)
9.364
(100%)

Syrie
Eritrea
Marokko
Ethiopie
Voormalige
SovjetUnie
Overige landen
Totaal

Cohort 2015
4.740
(27%)
1.518 (9%)
1.099 (6%)
929 (5%)
727 (4%)
8.560
(49%)
17.573
(100%)

Syrie
Ethiopie
Eritrea
Marokko
Voormalige
SovjetUnie
Overige landen
Totaal

Cohort 2016
11.389
(45%)
2.143 (9%)
1.885 (7%)
787 (3%)
622 (2%)

Syrie

14.509 (54%)

Ethiopië
Eritrea
Irak
Marokko

2.508 (9%)
1.432 (5%)
778 (3%)
670 (2%)

8.502
(34%)
25.328(100)

Overige landen

7.135 (26%)

Totaal

27.032
(100%)

Peildatum: 1 oktober 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

16

Bijlage 4.

Monitor InburgeringsExamen Buitenland
Ten aanzien van de halfjaarlijkse monitor van de inburgeringsexamens
buitenland is het belangrijk te melden dat na de verlaging van de prijs van
het zelfstudiepakket van € 99,50 naar € 25,– het aantal verkochte
zelfstudiepakketten met meer dan 1.000 is toegenomen. Ook zijn er meer
examens afgelegd vanwege de verlaging van de prijs met € 200,– voor
een volledig examen. (Deze monitor (voor 2015 en voor de eerste helft
van 2016 is opgenomen als bijlage bij deze brief.

Tabel 3: Nog niet voldaan aan de Inburgeringsplicht gehele cohort 2013
Nog niet voldaan

1 april 2016

1 oktober 2016

Totaal

Totaal
Asielgerechtigde
Gezinsmigrant
Overig

Waarvan deelname een
cursus bekend
/deelexamen1
6.377 (100%)
3.717 (100%)
2.247 (100%)
413 (100%)

Totaal

5.279 (83%)
3.555 (96%)
1.435 (64%)
289 (70%)

Waarvan deelname aan
cursus bekend/deelexamen

4.384 (100%)
2.621 (100%)
1.479 (100%
284 (100%)

3.817 (87%)
2.525 (96%)
1.070 (72%)
222 (78%)

1
Het percentage inburgeringsplichtigen waarvan bij DUO bekend is dat zij een cursus volgen of die minimaal 1 examenpoging hebben gedaan op
een deelexamen. Het percentage inburgeringsplichtigen dat daadwerkelijk inburgeringsactiviteiten onderneemt zal hoger zijn omdat bijvoorbeeld
zelfstudie niet bij DUO geregistreerd kan worden.
Ten opzichte van de brief van 20 april, is voor deze tabel een andere definitie voor examendeelname gehanteerd: in de brief van 20 april werd
weergegeven hoeveel inburgeringsplichtigen alle onder delen van het inburgeringsexamen minimaal 1 keer gemaakt hebben. In de huidige tabel
wordt weergegeven hoeveel personen minimaal 1 deelexamen gemaakt hebben. Dit laatste cijfer geeft een beter beeld van het percentage
personen dat actief met de inburgering bezig is.

De top-10 migratielanden uit cohort 2013 bestaat uit Syrie, Iran, Marokko,
Irak, (voormalige) Sovjetunie, Afghanistan, Somalië, China, Eritrea en
Suriname. In tabel Xa staat aangegeven hoe de inburgeringsresultaten op
1 juli 2016 waren. Voor de meeste landen geldt dat meer dan 80% van de
populatie dezelfde migratiereden heeft. In tabel Xb wordt voor de drie
landen waarbij dat niet het geval is nog een uitsplitsing gemaakt naar
migratiereden.
Top 10 landen van herkomst cohort 2013
Land van herkomst /gender

Syrie M
Syrie V
Iran M
Iran V
Marokko M
Marokko V
Irak M
Irak V
Voormalige SovjetUnie M
Voormalige SovjetUnie V
Afghanistan M
Afghanistan V
Somalie M
Somalie V
China M
China V
Eritrea M
Eritrea V
Suriname M
Suriname V

Migratiereden
voor >80% van de
populatie

Aantal

Voldaan aan
inburgeringsplicht

Ontheffing

Nog inburgeringsplichtig

Asiel
Asiel
Asiel
Asiel
Gezin
Gezin
Asiel
Asiel
Nvt
Nvt
Nvt
Nvt
Asiel
Asiel
Nvt
Nvt
Asiel
Asiel
Gezin
Gezin

757
360
419
384
296
398
368
301
142
493
357
267
177
441
128
259
142
95
86
138

196 (26%)
95 (26%)
180 (43%)
162 (42%)
133 (45%)
159 (40%)
112 (30%)
75 (25%)
58 (41%)
327 (66%)
147 (41%)
70 (26%)
52 (29%)
34 (8%)
40 (31%)
124 (48%)
31 (22%)
12 (13%)
61 (71%)
103 (75%)

12
2
3
6
5
6
19
21
14
6
7
6
7
32
1
1
4
0
1
1

549
263
236
216
158
233
237
205
70
160
203
191
118
375
87
134
107
83
24
34

Peildatum: 1 juli 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

17

Cohort 2013, landen van herkomst (uit de top 10) met relatief grote aandelen asiel- én gezinsmigranten
Land van herkomst (top 10)/gender

Voormalige SovjetUnie
Asiel M
Asiel V
Gezin M
Gezin V
Overig M
Overig V
Afghanistan
Asiel M
Asiel V
Gezin M
Gezin V
Overig M
Overig V
China
Asiel M
Asiel V
Gezin M
Gezin V
Overig M
Overig V

Aantal

Voldaan aan
inburgeringsplicht

Ontheffing

Nog inburgeringsplichtig

39
42
24
348
79
103

16 (41%)
18 (43%)
12 (50%)
252 (72%)
30 (38%)
57 (55%)

0
1
3
2
11
3

23
23
9
94
38
43

299
159
42
96
16
12

122 (41%)
33 (21%)
18 (43%)
33 (34%)
7 (44%)
4 (33%)

6
6
0
0
1
0

171
120
24
63
8
8

51
49
68
193
9
17

20 (39%)
19 (39%)
15 (22%)
96 (50%)
5 (56%)
9 (53%)

1
0
0
1
0
0

30
30
53
96
4
8

Peildatum: 1 juli 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

18

Bijlage 5.

Pilot waardeoverdracht nieuwkomers
In reactie op de motie Marcouch/Heerma, waarin de regering wordt
opgeroepen voorstellen te doen om nieuwkomers actief kennis te laten
maken met de Nederlandse cultuur en samenleving en in lijn met mijn
toezegging in het AO inburgering van 21 april jl. wordt dit najaar een pilot
gestart bij verschillende gemeenten en taalaanbieders. Het doel van deze
pilot is het vergroten van de effectiviteit van de waardeoverdracht aan
nieuwkomers.
De pilot bestaat uit vier sporen:
1.

2.

3.

4.

Kennismaking met Nederlandse kernwaarden gelijkwaardigheid,
vrijheid, solidariteit en participatie: In dit spoor worden 1 taalaanbieder en 4 gemeenten gevraagd om nieuwkomers kennis te laten
maken met de kernwaarden door het bezoeken van relevante
organisaties/instellingen/plaatsen.
Kennismaking met Nederlandse cultuur en samenleving via het
onderdeel KNS van het inburgeringsexamen en het participatieverklaringstraject (dichtbij en praktisch in lokale context): In dit spoor
worden 1 taalaanbieder en 4 gemeenten gevraagd om nieuwkomers
in hun directe omgeving kennis te laten maken met de Nederlandse
kernwaarden en de wijze waarop deze in Nederland worden geleefd.
Kennismaking met de Nederlandse cultuur en samenleving door
gesprekken met mensenrechtenambassadeurs: In dit spoor worden 1
taalaanbieder en 4 gemeenten gevraagd mensenrechtenambassadeurs in te zetten om met nieuwkomers gesprekken te voeren over de
Nederlandse kernwaarden.
Kennismaken met Nederlandse cultuur en samenleving op de huidige
wijze (controlegroep): Om het effect zichtbaar te maken van bovenstaande drie sporen zal aan 1 taalaanbieder en aan 4 gemeenten
worden gevraagd om als controlegroep te fungeren.

De uitkomsten van de pilot worden in de zomer van 2017 verwacht. De
focus van de pilot ligt op de overdracht van de Nederlandse kernwaarden
(zoals vrijheid, gelijkwaardigheid, solidariteit en participatie).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 161

19