Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

27 925

Bestrijding internationaal terrorisme

Nr. 487

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 11 november 2013
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Ministers van Buitenlandse Zaken en van Defensie over de brief
van 4 juli 2013 over de post-missie beoordeling van de Nederlandse
bijdrage aan de Stabilisation Force Iraq (SFIR) (Kamerstuk 27 925, nr. 482).
De Ministers hebben deze vragen beantwoord bij brief van 7 november
2013. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De adjunct-griffier van de commissie,
Dekker

kst-27925-487
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 925, nr. 487

1

Vraag 1
Hoe is de samenwerking met internationale partners verlopen en
waardoor werden eventuele knelpunten veroorzaakt?
Antwoord
Nederland heeft gedurende de missie intensief samengewerkt met de
Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Japan. Deze contacten waren
effectief en er golden duidelijke afspraken over de werkverdeling.
Vraag 2
Hoe was de commandostructuur georganiseerd en zijn hierbij problemen
ontstaan?
Antwoord
De militaire operatie in Irak stond onder commando van het US Central
Command (CENTCOM), waarbij de commandant van de Coalition Joint
Task Force-7 (CJTF-7) vanuit Bagdad de operatie aanstuurde. Daartoe was
Irak opgedeeld in vier sectoren (vier divisies). Het Nederlandse bataljon
functioneerde als zelfstandige eenheid onder operationele controle van de
Britse divisie. Een gedetailleerde beschrijving van de structuur is
opgenomen in de Eindevaluatie SFIR 2003–2005 paragraaf 2.6.7
(Kamerstuk 29 521 nr. 17, 10 oktober 2005). De structuur was helder en
duidelijk.
Vraag 3
Heeft de post-missiebeoordeling van de Nederlandse bijdrage aan de
Stabilisation Force Iraq (SFIR) nieuwe lessen opgeleverd voor vervolg
missies ten opzichte van de eindevaluatie? Zo ja, welke?
Vraag 8
Levert het inzicht van deze eerste post-missie beoordeling na vijf jaar
nieuwe inzichten op ten aanzien van de ex ante eisen, die aan missies als
deze gesteld moeten worden ten aanzien van toetsingscriteria of
meetinstrumentarium?
Antwoord op vragen 3 en 8
De post-missie beoordeling zelf heeft ten opzichte van de eindevaluatie
inhoudelijk geen nieuwe lessen opgeleverd. Uit de eindevaluatie van SFIR
en in meer algemene zin uit voortschrijdend inzicht zijn nieuwe ex ante
eisen ten aanzien van nieuwe missies voortgekomen. Zo wordt voorafgaand aan een missie tegenwoordig meer gebruikgemaakt van een
geïntegreerde benadering waarin de rollen van de ontwikkelingssector, de
krijgsmacht en de diplomatie al in het voortraject op elkaar worden
afgestemd. Ook is er voorafgaand aan de Nederlandse missie in Kunduz
een nulmeting gedaan. Gedurende de looptijd van de missie werd jaarlijks
een voortgangsmeting gedaan op basis van vooraf ingestelde criteria om
hiermee de meetbaarheid van de Nederlandse bijdrage aan missies te
vergroten.
Vraag 4
In hoeverre heeft het ontbreken van een gemeenschappelijke strategie en
visie van Nederland en het Verenigd Koninkrijk, bij de overdracht en
beëindiging van alle door Nederland opgelopen projecten, de
duurzaamheid en onomkeerbaarheid van de Nederlandse inspanningen
bemoeilijkt?
Antwoord
De door Nederland ontplooide Cimic-projecten waren nadrukkelijk
kleinschalige quick impact projecten die na vertrek van de troepen werden
overgedragen aan de doelgroep. Hoewel duurzaamheid en onomkeer-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 925, nr. 487

2

baarheid gewenst waren, was dit geen doel op zich. Cimic-projecten zijn
beduidend kleinschaliger dan OS-projecten en dienen twee doelen, te
weten het lenigen van acute noden bij de lokale gemeenschap en het
verbeteren van de contacten van de missie met de lokale bevolking. Naar
aanleiding van de eindevaluatie is besloten om bij Nederlandse bijdragen
aan missies de ontwikkelingssector eerder te betrekken in de besluitvorming rondom een missie. Ook wordt beter aansluiting gezocht bij
wederopbouwinspanningen op de lange termijn.
Vraag 5
Waarom ontbreken in de rapportage evaluaties en assessments ten
aanzien van de opgerichte landbouwcoöperaties bij het irrigatieproject
Khudhir en de diergezondheidszorg die onder Nederlandse supervisie
gestart zijn? Bent u bereid alsnog hierover rapportages op te nemen?
Vraag 11
Hoe representatief zijn de resultaten van deze post-missie beoordeling
gezien de beperkte monitoringsmogelijkheden?
Vraag 32
Kunt u nader ingaan op de criteria (bijdrage aan de primaire levensbehoefte, grootte van het budget, de houdbaarheid en de meetbaarheid)
voor de selectie van de 25 projecten van de ruim 600 voor deze
post-missiebeoordeling?
Vraag 33
25 projecten zijn geselecteerd uit 600 door Nederland uitgevoerde
CIMIC-projecten. Van de 25 konden er 21 worden getraceerd en bezocht.
Wat is er met de overige vier gebeurd? Is het aannemelijk dat deze
steekproef representatief is en dus een vergelijkbaar percentage van de
600 projecten niet meer traceerbaar is?
Vraag 34
Hoeveel van de 25 projecten waren niet langer in gebruik of gesloopt?
Hoeveel projecten vertonen achterstallig onderhoud?
Vraag 35
Is door gesprekken met de lokale bevolking helemaal niet te achterhalen
wat er van de overige 575 door Nederland uitgevoerde projecten
geworden is?
Antwoord op vragen 5, 11, 32, 33, 34 en 35
Vanwege de grootte van het gebied, de beperkte capaciteit van de
Nederlandse ambassade in Bagdad, de veiligheidsoverwegingen en de
afweging van kosten-baten is er voor gekozen, ten behoeve van de
post-missie beoordeling, met behulp van een steekproef van 25 projecten
de effecten van de Nederlandse Cimic-inspanningen ter ondersteuning
van SFIR in kaart te brengen. Hierbij is binnen het kader van de vier
genoemde criteria (bijdrage aan primaire levensbehoefte, grootte van het
budget, de houdbaarheid en de meetbaarheid) een zo divers mogelijke
dwarsdoorsnede van de Nederlandse Cimic-projecten gemaakt. Statistisch
gezien is de representativiteit van deze steekproef echter beperkt. Tijdens
het uitvoeren van de steekproef is gebleken dat vier projecten niet konden
worden gelokaliseerd. Het is daarom niet mogelijk daar meer informatie
over te verschaffen. Het project in Khudhir en het project betreffende de
diergezondheidszorg vallen niet onder de 21 beoordeelde projecten. Er zal
om genoemde redenen geen onderzoek meer worden gedaan naar
projecten die buiten de steekproef vielen.
Vraag 6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 925, nr. 487

3

De rapportages zijn vooral gericht op de mate waarin infrastructurele
voorzieningen nog fysiek aanwezig zijn en functioneren. Waarom gaan ze
veel minder in op institutionele en maatschappelijke (soft power)
veranderingen die indertijd zijn ingezet?
Antwoord
De projecten waren nadrukkelijk opgezet als quick impact projecten om de
Iraakse hearts and minds te winnen en waren daarom vrijwel uitsluitend
gericht op infrastructurele voorzieningen. Het rapport «Projectevaluaties
Al-Muthanna» en het bijbehorende addendum betreft een rapport van 21
civiel-militaire (CIMIC) projecten die de hoofddoelstelling van de Nederlandse missie ondersteunen. De institutionele en maatschappelijke
veranderingen worden in het rapport «Muthanna Province Overview»
meer specifiek toegelicht.
Vraag 7
Zijn door Nederland opgestarte projecten overgenomen door ofwel
Iraakse non-gouvernementele organisaties (NGO’s), Nederlandse NGO’s
of anderen? Met andere woorden: is de onomkeerbaarheid van de
inspanningen op diverse projecten ook bekeken naar de mate waarin
anderen de Nederlandse taak hebben overgenomen?
Antwoord
Ja. Nederlandse projecten zijn voor het overgrote deel overgenomen door
de (lokale) Iraakse autoriteiten of de lokale bevolking. Enkele projecten zijn
helaas niet voortgezet.
Vraag 9
Wat is de meerwaarde geweest van de TNO-analisten die zich bezig
hebben gehouden met instrumentarium om de effectiviteit van de missie
inzichtelijk te maken? Heeft dit nieuwe inzichten opgeleverd ten opzichte
van toekomstige missies?
Antwoord
Tijdens de eindevaluatie en de post-missie beoordeling van SFIR is nog
geen gebruik gemaakt van dit instrumentarium. Wel is het door TNO
ontwikkelde geïntegreerde missie-ontwerp (Comprehensive Mission
Design (CMD)) de leidraad geweest voor de uitvoering van de werkzaamheden gedurende de Nederlandse missie in Kunduz. Ook bood dit CMD
aan het Coördinerend Management Team (CMT) van de missie in Kunduz
een kader voor de missiedoelstellingen. Tot slot ondersteunde het
geïntegreerd missie-ontwerp de monitoring van de voortgang van de
missie.
Vraag 10
Kunt u concretiseren welke vormen van monitoring in Al Muthanna niet
hebben kunnen plaatsvinden (bijvoorbeeld vanwege de veiligheidssituatie, de beperkte ambassadecapaciteit in Bagdad en de grote afstand),
die idealiter wel zouden hebben moeten plaatsvinden om een goed beeld
van de situatie te krijgen?
Antwoord
Gezien de aard van de Cimic-projecten als quick impact projecten is er
beperkt sprake van monitoring geweest. Monitoring van deze projecten
zou buitenproportioneel veel capaciteit hebben gevergd.
Vraag 12
Het toeschrijven van resultaten aan de Nederlandse inzet is moeilijk
omdat Nederland opereerde in een grootschalige interventie, waarbij het
welslagen van veel externe factoren afhing. Welke consequenties trekt u

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 925, nr. 487

4

uit het feit dat (meetbare) resultaten moeilijk aan dergelijke wederopbouwmissies toe te schrijven zijn?
Antwoord
Zoals uiteengezet in de Kamerbrief van 9 juli 2012 (Kamerstuk 29 521 nr.
191) betreffende de werking van het toetsingskader zal het toeschrijven
van resultaten aan de Nederlandse inzet altijd moeilijk blijven, vanwege
de vele externe factoren die in (post-) conflict situaties meespelen. Ook
blijft het altijd lastig om het kwalitatieve doel van een missie om te zetten
in kwantitatieve indicatoren. Het kabinet tracht niettemin de resultaten van
de Nederlandse bijdrage zo meetbaar mogelijk te maken. In het algemeen
overleg van 16 februari 2012 over de eindevaluatie Uruzgan is ook
toegezegd dat in brieven die een nieuwe Nederlandse inzet aankondigen
(ongeacht of het een artikel 100-brief betreft) de wijze van evalueren wordt
verduidelijkt.
Vraag 13
Kunt u toelichten wat de bevolkingssamenstelling in Al Muthanna is? Zijn
in Al Muthanna de sektarische verschillen ook geïnstitutionaliseerd sinds
2003?
Antwoord
Van sektarische verschillen is in Al-Muthanna nauwelijks sprake omdat de
bevolking voornamelijk uit sji’ieten bestaat. Dit was voor 2003 ook het
geval. Bij de provinciale verkiezingen van april 2013 wonnen sji’itische
lijstcombinaties in Al-Muthanna ca. 90% van de stemmen.
Vraag 14
In hoeverre is de algemene veiligheidsanalyse met betrekking tot Irak,
zoals u die in de brief schetst, nog actueel gezien de explosieve toename
van het aantal aanslagen?
Antwoord
Na een jarenlange periode van afnemend geweld is het aantal aanslagen
in Irak de afgelopen maanden toegenomen.Het betreft vooral Bagdad en
de betwiste gebieden zoals Nineveh, Tamim (Kirkuk) en Diyala. De
veiligheidssituatie in de provincie Al-Muthanna is in deze periode niet
wezenlijk veranderd.
Vraag 15
Kunt u concretiseren wat de Nederlandse bijdrage voor economische
wederopbouw in Al Muthanna heeft opgeleverd ten aanzien van de
werkloosheid, armoede, vrouwelijk participatie en analfabetisme, gezien
de hoofddoelstelling van de Nederlandse bijdrage het creëren van een
veilige en stabiele omgeving was om daarmee economische en politieke
wederopbouw mogelijk te maken?
Antwoord
Nee. Er zijn geen concrete gedocumenteerde gegevens beschikbaar van
de veranderingen op macroniveau in Al Muthanna. Zie voorts het
antwoord op vraag 12.
Vraag 16
Is er ook gesproken met personen die de civiel-militaire (CIMIC-)projecten
als negatief hebben ervaren? Indien dat het geval is, waar lag dat aan?
Antwoord
De geïnterviewde personen hebben de Nederlandse Cimic-projecten als
positief ervaren. Wel is bij enkele projecten melding gemaakt van de
matige kwaliteit van renovaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 925, nr. 487

5

Vraag 17
Kunt u toelichten waarom de inzet van krijgsmacht essentieel is voor deze
CIMIC-projecten?
Antwoord
Cimic-activiteiten vormen een onderdeel van een militaire strategie.
Cimic-activiteiten dragen bij aan het lenigen van acute noden van de
lokale bevolking. Zij helpen de contacten met de bevolking te onderhouden en te komen tot informatie-uitwisseling. Cimic is een onderdeel
van de werkzaamheden van de krijgsmacht; zonder presentie van de
krijgsmacht is er geen reden om Cimic-activiteiten uit te voeren.
Vraag 18
Met hoeveel mensen is gesproken om te kunnen stellen dat de bevolking
zich in algemene zin in positieve termen uit over de inspanningen van de
Nederlandse eenheden?
Vraag 31
Op welke wijze is de lokale bevolking gevraagd hoe zij de inspanningen
van Nederland voor opbouw en herstel waarderen? Wie behoorden tot de
ondervraagden?
Antwoord op vragen 18 en 31
In het kader van de post-missiebeoordeling is met diverse mensen op
verschillende locaties gesproken: rondom de projecten, met medewerkers
van de lokale overheid en met de lokale bevolking. Het is onbekend met
hoeveel mensen precies is gesproken.
Vraag 19
Hoe zijn, bij het evalueren van de hoofddoelstelling van de Nederlandse
bijdrage aan SFIR, het creëren van een veilige en stabiele omgeving, de
lange termijn effecten van de trainingen van de Iraakse veiligheidsstructuren geëvalueerd?
Vraag 20
Hoeveel gesprekken zijn er geweest met het personeel van de Iraakse
veiligheidsorganisaties die getraind zijn door de Nederlandse bijdrage aan
SFIR?
Vraag 21
Hoe kwalificeren de deelnemers het langetermijneffect van de Nederlandse trainingen binnen het Security Sector Reform (SSR) programma?
Vraag 22
Met hoeveel personen van de 28 door Nederland opgeleide kaderleden
van de lokale politie en de Iraqi National Guard is gesproken voor deze
post-missiebeoordeling?
Vraag 23
Hoe worden de trainingen aan de 28 door Nederland opgeleide kaderleden van de lokale politie en de Iraqi National Guard door de deelnemers
gekwalificeerd?
Antwoord op vragen 19, 20, 21, 22 en 23
Vanuit kosten-batenoverwegingen is er zoals gezegd gekozen om ten
behoeve van de post-missiebeoordeling gebruik te maken van een brede
beoordeling van de effecten van de Nederlandse bijdrage aan SFIR in
combinatie met een steekproef van 25 van de 600 ondersteunende
Cimic-projecten. In dit kader is niet gesproken met het door Nederland
getrainde Iraakse veiligheidspersoneel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 925, nr. 487

6

Vraag 24
Hoe zijn de lange termijn effecten beoordeeld van projecten die niet
gerelateerd zijn aan infrastructuur of aan renovatie en nieuwbouw van
gebouwen?
Antwoord
De Cimic-projecten betroffen vrijwel altijd kleinschalige infrastructuur,
renovatie of nieuwbouw. De structurele beoordeling van de lange termijn
effecten van het beperkte aantal andersoortige projecten is niet aan de
orde geweest. Wel dienden de nieuwbouw en renovatieprojecten vaak
verdergaande doelen, zoals het vergroten van de toegang tot onderwijs of
het leveren van energie aan de lokale omgeving. De langetermijnresultaten op deze onderdelen worden beantwoord in de vragen 25, 26, 27, 29
en 30.
Vraag 25
Kunt u toelichten wat de lange termijn resultaten zijn van de CIMIC-inzet
op het gebied van onderwijs?
Antwoord
Door de aard van de Cimic-projecten betrof de inzet op het gebied van
onderwijs voornamelijk renovatiewerkzaamheden. De Nederlandse
projecten zijn door de lokale bevolking positief gewaardeerd. Enkele van
de door Nederland gerenoveerde scholen hadden last van achterstallig
onderhoud, maar over het algemeen hebben de Nederlandse Cimicprojecten gezorgd voor een toename van onderwijsmogelijkheden in de
regio. Vooral de Nederlandse bijdrage aan de Rhyeem meisjesschool
heeft een significante sociaal maatschappelijke impact in de regio gehad.
Vraag 26
Kunt u toelichten wat de lange termijn resultaten zijn van de CIMIC-inzet
op het gebied van gezondheidszorg?
Antwoord
Onder de 25 geëvalueerde projecten in de post-missiebeoordeling
bevinden zich geen Cimic-projecten op het gebied van gezondheidszorg.
Vraag 27
Kunt u toelichten wat de lange termijn resultaten zijn van de CIMIC-inzet
op het gebied van energie?
Antwoord
De geëvalueerde Cimic-projecten op het gebied van energie worden door
de lokale bevolking gewaardeerd. Alle bezochte projecten verkeren nog in
goede staat, hebben gezorgd voor meer werkgelegenheid en dragen zorg
voor elektriciteitsvoorziening in de omgeving.
Vraag 28
Kunt u toelichten wat de lange termijn resultaten zijn van de CIMIC-inzet
op het gebied van infrastructuur?
Antwoord
De Cimic-projecten zijn onderverdeeld in de categorieën onderwijs,
schoonwatervoorzieningen, economie, elektriciteitsvoorziening, landbouw
en een categorie diverse projecten. Gezien de aard van de Cimic-projecten
betroffen al deze projecten voornamelijk werkzaamheden op het gebied
van infrastructuur. De langetermijnresultaten van de Cimic-inzet voor deze
categorieën worden behandeld in antwoord op de vragen 26, 27, 29 en 30.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 925, nr. 487

7

Vraag 29
Kunt u toelichten wat de lange termijn resultaten zijn van de CIMIC-inzet
op het gebied van de sociale voorzieningen?
Antwoord
De resultaten op het gebied van de sociale voorzieningen zijn wisselend.
Een enkel project is helaas niet voorgezet, terwijl andere projecten,
waaronder een jongerencentrum in Warka, nog steeds volop in gebruik
zijn.
Vraag 30
Kunt u toelichten wat de lange termijn resultaten zijn van de CIMIC-inzet
op het gebied van de agrarische sector?
Antwoord
De Nederlandse projecten op het gebied van de agrarische sector zijn niet
voortgezet door de Iraakse autoriteiten.
Vraag 36
In hoeverre is de regering, gezien de beperkingen van het monitoringssysteem, adequaat in staat de beschuldigingen van corruptie tegen de
door Nederlandse eenheden ingezette tolken en lokale aannemers te
verifiëren?
Antwoord
Zoals in de Kamerbrief post-missiebeoordeling SFIR (kamerstuk 27 925 nr.
482) is gemeld, is het voor het kabinet niet mogelijk de beschuldigingen te
verifiëren. De aantijgingen waren ook al in 2004 bekend, maar zijn nooit
bewezen.
Vraag 37
Zijn er in het kader van door Nederland uitgevoerde projecten ook
moskeeën gebouwd? Zo ja, hoeveel en wat heeft dit Nederland gekost?
Antwoord
Nee.
Vraag 38
Zijn er in de missie periode van SFIR (augustus 2003 – maart 2005) door
Nederlandse troepen schendingen van de mensenrechten geconstateerd
en gerapporteerd? Zo ja, kunt u een volledige lijst geven van zulke
incidenten en de bijbehorende rapporten, zowel voor als na de soevereiniteitsoverdracht in juni 2004?
Antwoord
Door SFIR-personeel is melding gemaakt van mishandeling van gevangenen door de Iraakse politie in As Samawah in het voorjaar van 2005. De
Nederlandse commandant heeft de desbetreffende politiecommandant
over het voornoemde feit ter verantwoording geroepen. Deze heeft
terstond maatregelen genomen en hangende het onderzoek de verantwoordelijke politiefunctionaris geschorst. De Kamer is hierover geïnformeerd met de Eindevaluatie SFIR 2003–2005 (Kamerstuk 29 521 nr. 17,
10 oktober 2005). Daarnaast is de Kamer op 19 juni 2007 (Kamerstuk
23 432, nr. 228) geïnformeerd met het rapport van de commissie van
onderzoek naar de betrokkenheid van Nederlandse militairen bij mogelijke
misstanden bij gesprekken met gedetineerden in Irak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 925, nr. 487

8