Vervolgonderzoek
afvalstromen Chemours
Beschrijving van de afvalsituatie van Chemours
en
Onderzoek naar verspreiding in de keten van FRD (GenX-stoffen)

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours
Beschrijving van de afvalsituatie van Chemours
en
Onderzoek naar verspreiding in de keten van FRD (GenX-stoffen)

Datum

26 augustus 2019

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

●

Colofon

Uitgegeven door

Inspectie Leefomgeving en Transport
ILT/Milieu
Utrecht
Postbus 16191, 2500 BD Den Haag

www.ilent.nl
@inspectieLenT

Pagina 5 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

Inhoud

●

Colofon—5

●

Samenvatting—8

1

Inleiding—11

2
2.1
2.2

Doel van het onderzoek—13
Aanleiding—13
Doel en resultaat—13

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.2

Afvalsituatie Chemours—15
Verwerking in het buitenland—15
EVOA-verwijdering—15
EVOA-nuttige toepassing—16
Binnenlandse afvoer—17

4
4.1
4.1.1
4.1.2
4.2
4.3
4.4
4.5

Afvalsituatie Suez Almelo—18
Bevindingen FRD-vrachten—18
Besmette FRD-aanleveringen gemeten door Suez Almelo—18
Uitgevoerde werkzaamheden ILT—18
Bevindingen onderzoek naar besmette FRD-vrachten—18
Nadere beoordeling vrachten—19
Uitkomst onderzoek—19
Informeren van bevoegd gezag—20

5
5.1
5.1.1
5.1.2

Resultaat—22
Bevindingen uit het onderzoek—22
Onderdeel: Afvalsituatie Chemours—22
Onderdeel: Onderzoek FRD-besmetting—22

6
6.1
6.2
6.3
6.3.1
6.3.2

Reflectie door de ILT—24
Informatieverplichting—24
Schakels in de keten—25
Samenvattend—28
Informatieverplichting—28
Schakels in de keten—28

Bijlage A

Referenties—30

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

●

Samenvatting

Dit rapport bevat de resultaten van het vervolgonderzoek naar GenX in de
afvalketen. De rol van de ILT in dit onderzoek is mede gebaseerd op de wettelijke
toezichtsbevoegdheid van de ILT op grensoverschrijdend afvaltransport. Daarnaast
heeft de ILT vervolg gegeven aan het signaal dat er sprake was van mogelijke
onbeheerste verspreiding van GenX in de leefomgeving.
Het rapport bestaat uit drie onderdelen:
1. Een actualisatie van de afvalsituatie van Chemours omdat wijzigingen in de
afvoer van afval van Chemours hebben plaatsgevonden ten opzichte van het
vorige onderzoek (mei 2018);
2. Het onderzoek naar de mogelijke oorzaken van GenX-besmetting in
afvalstromen die is gemeten door het afvalbedrijf Suez te Almelo. Het feit
dat GenX is gevonden bij een bedrijf dat geen relatie heeft met Chemours
kan wijzen op onbeheerste verspreiding van GenX in de keten en het milieu;
3. Een reflectie op de huidige praktijk van de geringe beschikbaarheid en het
zelden delen van informatie over aanwezigheid en concentratie van GenX in
de logistieke keten van grondstof naar afval.
Het onderzoek heeft plaatsgevonden in samenwerking met de verschillende
betrokken bevoegde gezagen.
GenX
GenX is een technologie waarbij FRD-stoffen worden gebruikt om coatings te
maken. Chemours past sinds 2012 FRD toe. In het productieproces spelen de
fluorhoudende stoffen FRD 902 en FRD 903 een rol. Medio 2019 zijn deze FRDstoffen als zeer zorgwekkende stoffen aangemerkt. In het kader van dit onderzoek
wordt in dit rapport verder gesproken over FRD(-stoffen).
1. Afvalsituatie Chemours
Chemours heeft eerder aangegeven dat het tot maximaal 40% van de FRD-stoffen
kan terugwinnen uit zijn productieproces. Ten opzichte van het vorige ILT rapport
(Afvalstromen van Chemours, Onderzoek naar GenX-emissies bij de
afvalverwerking, 15 mei 2018) is de export voor recycling en voor verwijdering van
afval veranderd. Intussen is de recycling van de FRD-houdende afvalstroom in Italië
gestaakt als gevolg van het faillissement van het recyclingbedrijf. Het afval dat daar
nog stond heeft Chemours in maart 2019 teruggehaald en in opslag genomen. Deze
partij zal worden verbrand. De recycling van FRD-houdend afval in de Verenigde
Staten (VS) ligt op dit moment stil omdat de Amerikaanse autoriteiten nader
onderzoek uitvoeren. Als de VS groen licht geeft, kan een nieuwe uitvoervergunning
voor recycling worden afgegeven. Chemours voert de FRD-houdende afvalstromen
voor verwijdering af naar de draaitrommelovens in België en Frankrijk alwaar het
FRD wordt vernietigd bij hoge temperatuur.
Het bevoegd gezag DCMR Milieudienst Rijnmond (verder DCMR) heeft bij Chemours
nader onderzoek gedaan naar de herkomst en binnenlandse afvoer van de
afvalstoffen. Als gevolg daarvan heeft Chemours enkele administratieve
verbeteringen doorgevoerd ten gunste van inzicht in herkomst en bestemming van
de afvalstromen. DCMR zal Chemours verplichten om zijn administratie verder te
verbeteren en moet duidelijk aangeven waar afvalstromen ontstaan en welke
samenstelling deze hebben. Bijvoorbeeld of er FRD in zit of niet. Dit zal in de
vergunning worden opgenomen.

Pagina 8 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

2. Onderzoek FRD-besmetting bij Suez Almelo
Het afvalverwerkende bedrijf Suez Almelo (verder Suez) trof bij metingen FRDbesmettingen aan in binnenkomende afvalstromen. Omdat Suez geen afvalstromen
ontvangt van de enige nu bekende bron van FRD –Chemours- is onderzoek gedaan
naar de oorzaak. In dit kader zijn bedrijven bezocht die volgens de administratie
van Suez FRD-besmet afval hebben aangeleverd. Hierbij zijn monsters van
mogelijke FRD-bronnen genomen en is een data-analyse uitgevoerd op de
informatie van de betrokken transporteur van het afval.
Dit onderzoek toont aan dat de onderzochte bedrijven geen FRD-bronnen zijn. Naar
alle waarschijnlijkheid zijn deze bedrijven daarmee geen bron van de FRDbesmetting. Vervolgens is gekeken naar het transport als mogelijke oorzaak van de
FRD-besmetting. De voor het transport gebruikte opleggers kunnen een eerdere
opgedane FRD-besmetting doorgeven in volgende ritten. De uitkomsten van de
data-analyse geven geen duidelijk beeld wat de mogelijke bron is van de FRDverontreiniging. De reden daarvoor is: het ontbreken van informatie en
meetgegevens in de totale keten. Daardoor is het niet te achterhalen welke
bedrijven de FRD-besmetting kunnen veroorzaken en om welke hoeveelheden het
gaat.
3. Reflectie ILT
Gelijk aan de conclusies uit het eerste GenX-rapport signaleert de ILT nog steeds
een gebrek aan het delen van informatie. Na dat eerste onderzoek heeft de ILT de
gebruikers van het product van Chemours, de afvalverwerkers, de transporteurs, de
tankreinigers en de losplaatsen opgeroepen om maatregelen te nemen om emissies
naar de leefomgeving te beperken. Tot dit moment wordt daar onvoldoende
invulling aan gegeven en kan in de hele keten FRD-besmetting optreden en
verontreiniging van de leefomgeving plaatsvinden. In een aantal schakels in de
keten wordt door het bevoegd gezag opgetreden echter van een overkoepelend en
samenhangend optreden tegen de verspreiding van FRD is nog geen sprake. Naast
deze algemene reflectie heeft het onderzoek ook enkele andere onderwerpen
zichtbaar gemaakt:
•

De ILT heeft geen duidelijke bron(nen) kunnen aanwijzen voor de gemeten FRDbesmetting bij Suez. Dit heeft volgens de ILT verschillende oorzaken:
a) Risico-informatie van chemische stoffen (REACH); Bij de toelating van een
chemische stof (zoals FRD) zijn niet altijd alle eigenschappen van die stof
bekend. Zo kunnen schadelijke effecten onopgemerkt blijven terwijl mens
en milieu er mee belast worden. Zo lang er geen externe prikkel komt
voelen producenten zich onvoldoende verantwoordelijk om de
eigenschappen van een stof te onderzoeken en te delen. Zeker als het gaat
om (potentieel) Zeer Zorgwekkende Stoffen (verder (p)ZZS) is dit
belangrijk;
b) Informatieplicht; Op dit moment wordt er in de keten pas informatie gedeeld
als er 0,1% of meer van een bestanddeel in een chemische stof aanwezig is.
Voor FRD geldt een lozingsnorm van 118 nanogram per liter terwijl de
informatieplicht in de orde van grootte van een miljard keer hoger ligt. Het
gevolg hiervan is dat het vrijwel nooit vermeld hoeft te worden en dat veel
partijen in de keten niet weten dat er FRD in de (afval)producten voorkomt
(of kan komen);
c) Metingen; Betrokken marktpartijen doen geen metingen naar FRD en vragen
ook niet naar de samenstelling van het (afval)product om een goed beeld te
krijgen van de aanwezigheid van FRD en van mogelijke verspreiding van
FRD in de keten;

Pagina 9 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

•

•

De ILT ziet dat de huidige wetgeving onvoldoende waarborgen biedt voor het
voorkomen van verspreiding FRD in het bijzonder en van (p)ZZS in het
algemeen;
De beperkte, wel aanwezige informatie is versnipperd; de betrokken bedrijven
weten te weinig of geven te weinig informatie door en het bevoegd gezag
handelt primair op het niveau van een schakel. Het gevolg is dat niemand het
overzicht heeft en de risico’s beheerst in de keten. Er is onvoldoende
gezamenlijk gevoelde druk en focus bij de overheden om de ketenaanpak vorm
te geven.

Pagina 10 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

1

Inleiding

Het rapport van de ILT ‘Afvalstromen van Chemours’ is op 26 juni 2018 (ref. 1) aan
de Tweede kamer aangeboden. Dat rapport is opgesteld naar aanleiding van de
motie om de FRD-houdende afvalstomen van Chemours Netherlands B.V. (hierna
Chemours) inzichtelijk te maken (Kamerstukken 28089, nr. 58). In dat rapport
constateert de ILT onder meer dat er weinig aandacht is voor de potentieel zeer
zorgwekkende stof (pZZS) FRD (GenX) 1 in de afvalketen en er geen emissie-eisen
zijn gesteld in vergunningen. De ILT verwacht van alle partijen in de keten dat er
maatregelen worden getroffen om de emissies naar de leefomgeving te beperken.
In hoofdstuk 7 van dat rapport is beschreven welke acties zijn ondernomen om zicht
te krijgen op mogelijke FRD-bronnen. Het aantreffen van FRD in de afvalstromen bij
de afvalverwerker Suez was verrassend aangezien het bedrijf geen directe relatie
heeft met Chemours. Dat betekent dat FRD in de afvalketen wordt verspreid en het
vervolgens in het milieu terecht kan komen. Dit vormde de aanleiding voor de ILT
om nader onderzoek te doen naar de oorzaak van de gemeten FRD bij dit bedrijf.
Dit rapport bestaat uit drie onderdelen:
1. De beschrijving van een actueel beeld van de geëxporteerde afvalstromen
van Chemours;
2. Het onderzoek om meer zicht te krijgen op de oorzaak van de gemeten
FRD-besmetting door het bedrijf Suez;
3. Een reflectie op de huidige stand van zaken met betrekking tot het
beschikbaar zijn en delen van informatie over GenX in de logistieke keten.
De ILT bedankt de betrokken bedrijven voor de vrijwillige medewerking en het
beschikbaar stellen van gegevens, in het bijzonder Suez Almelo en Van der Lee Delft
(Vervaeke groep) die gedurende de hele onderzoeksperiode constructief hebben
meegewerkt.
De ILT heeft het onderzoek in nauwe afstemming en samenwerking met het
bevoegd gezag vormgegeven. De DCMR Milieudienst Rijnmond (verder DCMR), als
gedelegeerd bevoegd gezag voor het bedrijf Chemours, heeft in die rol inzicht in de
binnenlandse afvoer van de afvalstromen van Chemours en is betrokken bij de
vergunningverlening en het toezicht op het bedrijf.
De rol van de ILT in dit onderzoek is mede gebaseerd op de wettelijke
toezichtsbevoegdheid van de ILT op grensoverschrijdend afvaltransport. Daarnaast
heeft de ILT vervolg gegeven aan het signaal dat er sprake was van mogelijke
onbeheerste verspreiding van FRD in de leefomgeving.
Leeswijzer
In Hoofdstuk 2 is het doel en de aanpak van het onderzoek beschreven. Hoofdstuk 3
beschrijft het eerste onderdeel: de afvalsituatie van Chemours. Daarna worden in
hoofdstuk 4 de uitvoering van het tweede onderdeel beschreven: onderzoek van de
ILT naar de bronnen van FRD en de terugkoppeling naar het bevoegd gezag. Het
resultaat van beide onderdelen van het onderzoek staat in hoofdstuk 5. Tenslotte

In dit rapport staat FRD voor: FRD-902 en FRD-903; respectievelijk 2,3,3,3-tetrafluor-2(heptafluorpropoxy)propanoaat en 2,3,3,3-tetrafluor-2-(heptafluorpropoxy)-propaanzuur. Bij
het bedrijf Chemours gebruikt in de GenX-technologie en daarom zijn deze FRD-stoffen ook
bekend als GenX.

1

Pagina 11 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

geeft de ILT in hoofdstuk 6 een reflectie op de gevonden resultaten van beide
onderdelen.

Pagina 12 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

2

Doel van het onderzoek

2.1
Aanleiding
Het voorgaande onderzoek van de ILT was gericht op het in kaart brengen van de
afvalstromen van Chemours. In dat onderzoek is ook naar voren gekomen dat er
FRD-besmette afvalstromen zijn zonder dat er een directe relatie is te leggen met
het bedrijf Chemours. De FRD-besmetting is naar voren gekomen door metingen bij
het bedrijf Suez te Almelo. Het probleem is dat er onvoldoende zicht is op de
oorzaak van de aangetroffen FRD-besmetting er geen beheersmaatregelen hoeven
te worden getroffen in de logistieke keten. Omdat andere verwerkers mogelijk ook
FRD-besmette ladingen ontvangen leidt dit tot onbeheerste verspreiding van FRD.
Om een beter zicht te hebben op de mogelijke andere besmettingsbronnen en de
handelwijze van de betrokken partijen is de ILT met een vervolgonderzoek gestart.
Daarnaast heeft de ILT de beschrijving van de afvalsituatie van Chemours
geactualiseerd omdat er verschillende ontwikkelingen zijn die van invloed zijn op de
uitvoer van de FRD-houdende afvalstromen.
De stof FRD breekt nauwelijks af in het milieu (persistent) en is schadelijk (toxisch)
omdat ze mogelijk kankerverwekkend 2 is voor de mens en effecten heeft op de
lever (ref. 2). Ook verspreidt de stof zich snel en makkelijk en kunnen opgeloste
delen heel moeilijk worden verwijderd. Vanwege de risico’s die ontstaan door de
niet-afbreekbaarheid en snelle verspreiding in het milieu heeft de ECHA de stof op
27 juni jl. aangewezen als Zeer Zorgwekkende Stof (ZZS).
2.2
Doel en resultaat
Het doel van het onderzoek is om:
1. Het overzicht van de afvoer van het afval naar het buitenland door
Chemours te actualiseren ten opzichte van de vorige rapportage;
2. Inzicht te krijgen in de oorzaken van de FRD-besmettingen in de afvalketen,
om vervolgens op basis van de verkregen informatie aanknopingspunten en
mogelijke maatregelen te geven voor de beheersing van de risico’s op
ongecontroleerde verspreiding van FRD naar de leefomgeving.
Het onderzoek moet bijdragen aan een beter beeld over het aantreffen van FRD in
afvalstromen en stimuleren dat alle FRD-houdende stromen veilig worden verwerkt
zodat negatieve effecten voor mens en milieu worden voorkomen.
Afbakening
Het onderzoek is indicatief, deels gebaseerd op eigen constateringen en metingen
en deels op basis van informatie van derden. Het levert geen compleet beeld op van
eventuele besmettingsbronnen omdat er –noodgedwongen- is gekeken naar
informatie van één afvalverwerker, namelijk Suez Almelo. Dit is de enige
afvalverwerker die systematisch FRD-metingen uitvoert op de aangeleverde
afvalstoffen en deze informatie ook deelt met de ILT.
De meetgegevens beslaan de periode vanaf november 2017 tot en met eind 2018.
De uitgevoerde bedrijfsbezoeken zijn gericht op het verkrijgen van inzicht en niet op
het controleren of wordt voldaan aan wet- en regelgeving. Wel kunnen naar

2

Er is beperkt bewijs dat FRD kankerverwekkend is, vandaar dat de term ‘mogelijk
kankerverwekkend’ wordt gebruikt.

Pagina 13 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

aanleiding van de bezoeken zaken naar voren komen waar het bevoegd gezag
toezicht en handhaving op kan uitvoeren.
De informatie is bijgewerkt tot 27 juni 2019.
Aanpak
Het onderzoek is vrijwel direct na afronding van de eerste rapportage gestart –
medio 2018- omdat er toen meer gegevens beschikbaar kwamen van FRD-besmette
aanleveringen bij afvalverwerker Suez te Almelo. De ILT heeft de bedrijven die deze
ladingen aanleverden benaderd en in de tweede helft van 2018 bezocht. Ook heeft
de ILT in bepaalde gevallen zelf monsters genomen van grond- of afvalstoffen.
Daarna is een data-analyse uitgevoerd van FRD-meetgegevens in combinatie met
gegevens over de door Van der Lee uitgevoerde afvaltransporten.
De ILT heeft in de afgelopen perioden meerdere bevoegde gezagen benaderd en
deelgenomen aan verschillende overleggremia gericht op afstemming en informatieuitwisseling voor specifiek FRD.

Pagina 14 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

3

Afvalsituatie Chemours

Dit hoofdstuk beschrijft het eerste onderdeel: de afvoer van afval door Chemours.
Het geeft een beeld van de export van afvalstoffen voor verwijdering (vernietiging)
en nuttige toepassing (hergebruik) en zet dit af tegen de resultaten van het vorige
onderzoek. Ook geeft het een beeld van het toezicht op de binnenlandse afvoer.
3.1
Verwerking in het buitenland
Chemours laat verschillende afvalstromen afvoeren voor verwijdering en voor
nuttige toepassing onder de EVOA (Europese Verordening Overbrenging
Afvalstoffen). Dat gebeurde ten tijde van het vorige onderzoek ook. Hieronder wordt
over de periode 2018 tot en met eerste kwartaal 2019 aangegeven wat de stand
van zaken is voor de EVOA-kennisgevingen (is een soort vergunning) voor
verwijdering en voor nuttige toepassing.
3.1.1 EVOA-verwijdering
In het vorige onderzoek ging het in 2017 om 26 actieve kennisgevingen voor
verwijdering. In de onderzoeksperiode betreft het 23 kennisgevingen. Het ging
hierbij om kennisgevingen voor verwijdering in de draaitrommeloven van Indaver in
Antwerpen of Tredi in Frankrijk. Bij deze verwerkingsmethode wordt FRD vernietigd
en verspreidt zich niet naar de leefomgeving (ref. 1).
Het gaat om de onderstaande afvalstromen.

Verwijdering bij:
Indaver Antwerpen

Tredi sa

EVOA-nr
NL608027
NL608030
NL608031
NL608034
NL608120
NL608167
NL608169
NL608170
NL608208
NL608209
NL608210
NL608211
NL608214
NL608353
NL608355
NL608376
NL608403
NL608404
NL608405
NL608408
NL608035
NL608215

Afvalomschrijving
Absorbentie- en filtermateriaal
Labochemicaliën
Organische wasvloeistof
Halogeenhoudende Filterkoek
Chloorfluorkoolwaterstoffen
Halogeenhoudende residuen
Halogeenrijke vloeistoffen
Halogeenrijke wasvloeistoffen
Absorbentie- en filtermateriaal
High-High Boilers
Labochemicaliën
Organische wasvloeistof
Halogeenhoudende Filterkoek
Halogeenhoudende residuen
Halogeenrijke vloeistoffen
Absorbentie- en filtermateriaal
High-High Boilers
Labochemicaliën
Organische wasvloeistof
Halogeenhoudende Filterkoek
High-High Boilers
High-High Boilers

Eindtotaal
Tabel: Export voor verwijdering

Pagina 15 van 31

2018
(ton)
120
3
0
34
5
334
247
43
681
114
9
6
217
22
25
55

41
15
1991

Q1
2019
(ton)

15
1
47
149
231
485
20
5
2
64
16
1035

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

3.1.2 EVOA-nuttige toepassing
Chemours voerde twee verschillende FRD-houdende afvalstromen af voor recycling;
een deel naar Italië (Miteni) en een deel naar de Verenigde Staten (VS) (Chemours
Fayetteville).
Recycling bij:
Miteni (Italië)

2014 2015 2016 2017 2018
(ton) (ton) (ton) (ton) (ton)
5,5
15,7
211

Chemours (VS)

10

15

21

22

116

Totaal

15,5

30,7

21

43

116

Exclusief partij van 15 ton die is teruggenomen in verband met stillegging Miteni
Tabel: Export voor nuttige toepassing
1

Miteni, Italië
De recycling bij Miteni is vanaf eind 2018 niet meer mogelijk vanwege het
faillissement van het bedrijf. Omdat er nog een partij van 11 IBC 3’s (circa 15 ton
brutogewicht) van Chemours in afwachting van recycling op de locatie van Mineti
aanwezig was, moest deze partij op grond van de EVOA door Chemours worden
teruggehaald.
Na verschillende varianten te hebben bekeken heeft Chemours ervoor gekozen om
een Wabo-vergunning (Wabo: Wet algemene bepalingen omgevingsrecht) aan te
vragen bij het bevoegd gezag voor het tijdelijk –in afwachting van afvoer naar de
VS- opslaan van deze partij. Nadat deze vergunning van kracht is geworden, zijn
begin maart 2019 de IBC’s op de locatie van Chemours aangekomen. De ILT is
hierbij aanwezig geweest. Direct na aankomst van deze partij heeft Chemours laten
weten deze partij af te gaan voeren voor verbranding/vernietiging in het buitenland.
Tot dusver heeft Chemours daar nog geen EVOA-kennisgeving voor aangevraagd.
Chemours, VS
De afvoer van de stroom naar de VS is in 2018, ten opzichte van de voorgaande
jaren, sterk toegenomen. De reden voor deze toename is dat een belangrijk deel
van de FRD eerder werd opgeslagen en nu in 2018 is afgevoerd.
Als gevolg van een nieuwe kennisgeving heeft de EPA (Environmental Protection
Agency) eind 2018 een tijdelijk bezwaar (‘temporary objection’) gemaakt tegen de
overbrenging van het afval ter recycling naar de VS. Voor een nadere beoordeling
zijn door de EPA vragen gesteld. De ILT en Chemours hebben de antwoorden begin
2019 aan de EPA toegezonden. De huidige stand van zaken is dat de uitvoer (nog)
niet mogelijk is. Begin juni 2019 heeft de EPA aanvullende vragen gesteld aan de
ILT en Chemours. De laatste kennisgeving liep tot 31 oktober 2018.
Andere afvalstroom
Naast deze FRD-afvalstromen heeft Chemours ook een glycolhoudende afvalstroom
voor destillatie naar Duitsland afgevoerd.

Nuttige toepassing
bij:
RCN Chemie GmbH &
Co. KG

EVOA-nr

afvalomschrijving

NL608168

Spent Glycol

Q1
2018 2019
(ton) (ton)
20

Tabel: Export voor nuttige toepassing (hoeveelheid in ton)
3
IBC= Intermediate Bulk Container; een kunststof container van 1000 liter met een metalen
framewerk.

Pagina 16 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

3.2
Binnenlandse afvoer
DCMR heeft bij Chemours vanaf juni 2018 nader onderzoek gedaan naar de
herkomst en afvoer van de verschillende afvalstromen. Daarvoor heeft DCMR
verschillende informatiebronnen gebruikt. In dit onderzoek is onder meer
vastgesteld dat de buitenlandse stromen niet in de eigen bedrijfsadministratie en in
het Milieujaarverslag zijn opgenomen. Hierop is het bedrijf aangeschreven.
Medio 2018 zijn de afvalstroomnummers aangepast waardoor er een betere
administratieve scheiding is voor wat betreft de afvalstromen tussen de
verschillende bedrijven die op de locatie van Chemours zijn of waren gevestigd.
Hierdoor is er beter administratief inzicht in de afvalstromen van Chemours.
DCMR stelt vast dat het op dit moment nog niet mogelijk is een sluitende FRDmassabalans op te stellen door het ontbreken van de concentraties FRD in de
verschillende stromen.
Bevindingen
1. Chemours verwijdert de FRD-houdende afvalstoffen in het buitenland op de
meest geschikte wijze.
2. De recycling in het buitenland van de FRD-houdende afvalstromen is gestopt
door het faillissement van het Italiaanse bedrijf en door nader onderzoek door
de Amerikaanse autoriteiten.
3. De binnenlandse afvoer van het afval wordt door het bevoegd gezag
nadrukkelijker gecontroleerd.
4. Een sluitende FRD-massabalans bij Chemours is volgens het bevoegd gezag
nog niet op te stellen.

Pagina 17 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

4

Afvalsituatie Suez Almelo

Het afvalverwerkingsbedrijf Suez te Almelo meet vanaf eind 2017 consequent op
FRD. De ILT heeft deze metingen als vertrekpunt genomen voor het nadere
onderzoek dat in dit hoofdstuk wordt beschreven. De ILT heeft daarvoor bedrijven
bezocht, monsters genomen en een data-analyse uitgevoerd.

4.1

Bevindingen FRD-vrachten

4.1.1 Besmette FRD-aanleveringen gemeten door Suez Almelo
Medio 2018 is door Suez Almelo, op basis van haar acceptatiebeleid, een overzicht
overgelegd aan de ILT. Dit overzicht bevat de afvalaanleveringen waarin meer dan
1000 ng/liter FRD is gemeten 4. Hierbij kan de FRD-concentratie liggen tussen
gehalten rond de 1000 ng/l tot boven de 1,5 miljoen ng/l. De klanten van Suez
Almelo zijn hoofdzakelijk actief in de metaal bewerkende industrie en leveren
afvalstromen uit de gebruikte galvano-baden (zuren, basen en metaalhoudend
afvalwater). Dat zijn aanleveringen van klanten van Suez Almelo waarbij een
eenduidige bron/ontdoener (geen mengpartij) kan worden aangewezen. De 1000
ng/l is door Suez aangehouden omdat bij lagere concentraties de resultaten als
onvoldoende betrouwbaar worden beschouwd door fouten in of besmetting bij de
monstername en afwijkingen in de analyse. Gehalten boven deze concentratie
worden als meer betrouwbaar gezien.
4.1.2 Uitgevoerde werkzaamheden ILT
Op basis van dit overzicht heeft de ILT -na afstemming met Suez Almelo- met acht
bedrijven die een directe relatie hebben met dit bedrijf contact gelegd om nader
inzicht te krijgen in de FRD-besmetting in de aangeleverde partijen. Deze acht
bedrijven heeft de ILT geselecteerd op basis van de gemeten gehalten en de
frequentie van de besmette aanleveringen.
De aanleveringen van deze bedrijven zijn nader onderzocht. Bij de bedrijven heeft
de ILT gekeken naar het productieproces en de gebruikte grondstoffen om te zoeken
naar een verklaring van de gemeten FRD-besmetting. Dit onderzoek bestond verder
uit het nagaan van de productspecificaties van de gebruikte grondstoffen (onder
meer opgenomen in het VIB: Veiligheidsinformatieblad) en het nemen van monsters
van verschillende materialen en afvalstoffen.
De ILT heeft bij vier bedrijven zelf monsters genomen van verschillende stromen en
materialen die een eventuele besmetting met FRD zouden kunnen veroorzaken (in
totaal 53 monsters). Het ging hier om: de gebruikte oliën, vetten, tapes, inhoud van
beitsbaden, ontchroombaden, spoelbaden etc.

4.2
Bevindingen onderzoek naar besmette FRD-vrachten
Op basis van het onderzoek van de ILT en de onderzoeken van de bedrijven zelf is
vastgesteld dat bij al deze bedrijven geen FRD-bronnen kunnen worden
aangewezen. Niet in de gebruikte grondstoffen en niet in de afgevoerde afvalstoffen.
De betrokken bedrijven hebben zorgvuldig onderzoek gedaan en hebben op
aanvullende vragen van de ILT gereageerd.
In de 53 monsters die de ILT heeft genomen is geen FRD aangetoond. Afhankelijk
van de aard van het bemonsterde materiaal ligt de detectiegrens tussen de 30 ng/l
4

De analyses zijn verricht door een erkend extern laboratorium

Pagina 18 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

en 5000 ng/kg. In één geval is een verhoogde waarde gevonden waarna een contraexpertise heeft plaatsgevonden, dit leverde vervolgens een waarde onder de
detectielimiet op.

4.3
Nadere beoordeling vrachten
Waarom er dan toch FRD in de aangeleverde vrachten wordt gemeten is onduidelijk.
De gebruikte opleggers spelen mogelijk een rol in verspreiding van FRD; door een
eerdere verkregen FRD-besmetting in een voorgaand transport van een lading FRDhoudend afval door te geven aan verschillende achtereenvolgende losplaatsen.
De ILT heeft er voor gekozen om onderzoek te doen naar de rittenhistorie van de
opleggers die met afval zijn geladen geweest om zo een indruk te krijgen van
mogelijke FRD-bronnen. Het zou kunnen dat één vracht of meerdere voorgaande
vracht(en) van een ander bedrijf de aanlevering van de onderzochte bedrijven met
FRD heeft besmet.
De opleggers (tankwagens) voor het transport van de betreffende afvalstoffen naar
Suez Almelo, zijn veelal zogenoemde ‘gecoate’ opleggers en afkomstig van één
transportbedrijf, het bedrijf Van der Lee uit Delft. Dit is een van de weinige
bedrijven in Nederland die dergelijke afvalstoffen transporteert. Voor het transport
naar Suez Almelo zijn vijf verschillende opleggers gebruikt.
Omdat de informatie over de type afvalstof beperkt en wisselend is, is het inzoomen
op bepaalde afvalstromen niet mogelijk. Daarmee is de analyse beperkt tot
bedrijfsniveau.
Dataverzameling
Informatie over de FRD-besmette aanleveringen van Suez Almelo beslaat de periode
van november 2017 tot januari 2019. Daarnaast heeft de ILT bij de transporteur
gegevens over alle gereden ritten over de jaren 2017 en 2018 opgevraagd.
Tussen de leveringen en metingen bij Suez heeft de vervoerder (daarmee: de
oplegger) gereden voor andere klanten (andere laad- én losplaatsen) en zijn er
geen FRD-metingen van de levering van die ritten bekend. Soms zijn dit slechts een
paar ritten en soms zijn dit er meer dan honderd.
4.4
Uitkomst onderzoek
Door de beelden van de vijf opleggers te combineren ontstaat er een selectie van
bedrijven als mogelijke bron. Op dit moment is er onvoldoende informatie om op
basis van deze analyse bedrijven aan te wijzen als mogelijke FRD-bron.
Daarnaast is vastgesteld dat reinigen van de gecoate opleggers niet tot gevolg heeft
dat de opleggers daarna ‘FRD-vrij’ zijn. Dit blijkt onder meer uit het gegeven dat
FRD-vrije afvalstromen van bedrijven, na te zijn vervoerd in gereinigde opleggers,
wél FRD bevatten bij aanlevering bij Suez.
Suez geeft aan dat bedrijven die voorheen FRD-besmette vrachten aanleverden dit
niet meer deden nadat de vrachten –indien daarvoor geschikt- werden aangeleverd
in een vooraf gereinigde rvs-oplegger of in IBC’s. Het uittreden van FRD uit de
coating respectievelijk kruisbesmetting wordt hiermee voorkomen. Suez stelt dan
ook zelf dat haar klanten inmiddels uitgesloten kunnen worden als mogelijke FRDbron.

Pagina 19 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

4.5
Informeren van bevoegd gezag
Het bevoegd gezag voor de Wabo-vergunningen is door de ILT op de hoogte gesteld
van gegevens die ze kan gebruiken bij haar rol bij de bedrijven in de verschillende
schakels in de FRD-keten.
Afnemers van het product van Chemours
In de producten van Chemours uit de polymerisatiefabrieken (voor de Teflon
producten FEP en PTFE) zitten nog sporen van FRD. In het totaaloverzicht (de
Indicatieve massabalans) zoals opgenomen in de vorige rapportage, zou het gaan
om circa 0,05% aan FRD wat meegaat in het eindproduct (circa 25 kg/jr.). Dit
eindproduct bestaat onder meer uit (fijn)poeders en een waterige dispersie.
Door de ILT zijn deze producten bemonsterd om vast te stellen wat het gehalte aan
FRD is. De gemeten gehalten komen overeen met de gehalten die door Chemours
zijn opgegeven en lopen uiteen van <1.000 ng/kg tot 53.000 ng/l (respectievelijk
poeder en dispersie).
De 29 afnemers van het product (over 2013 tot en met 2017) van Chemours in
Nederland zijn door het bedrijf begin 2018 aan de ILT bekend gemaakt. In het
vorige rapport is opgenomen dat de verschillende bevoegde gezagen hebben
gekeken naar afval(water)emissies bij deze bedrijven. De ILT heeft na het vorige
rapport regelmatig informatie gedeeld met deze bevoegde gezagen om de zoektocht
naar eventuele bronnen te faciliteren.
In de meeste gevallen heeft het bevoegd gezag, bij monde van de
Omgevingsdienst, een terugkoppeling gegeven aan de ILT. Het bevoegd gezag heeft
in sommige gevallen recentelijk een bezoek gebracht aan het bedrijf. In geen van
de gevallen is teruggekoppeld dat er sprake is van een aantoonbare FRD-bron die
direct besmetting van afval(water)stromen en de omgeving veroorzaakt. Dit is door
het bevoegd gezag echter niet vastgesteld op basis van bemonsteringen van
(afval)producten en emissies maar op basis van de informatie die verstrekt is door
de verschillende bedrijven. Daarbij wordt vaak verwezen naar het feit dat het niet
op de VIB is vermeld. In een enkel geval zegt het bevoegd gezag wel nader
onderzoek te verrichten en metingen uit te voeren om meer inzicht te krijgen in de
emissies.
Met Suez Almelo vergelijkbare afvalverwerkers
De ILT heeft het bevoegd gezag van de afvalverwerkers benaderd die vergelijkbare
werkzaamheden uitvoeren als het bedrijf Suez te Almelo. Dit bedrijf heeft een
zogenoemde ONO-installatie (Ontgiften, Neutraliseren en Ontwateren) voor het
bewerken van de sterk verontreinigde afvalwaterstromen en baden van zuren of
basen. Het gaat om vier andere bedrijven in Nederland. De ILT heeft het bevoegd
gezag informatie over de relevante afvalstromen aangeboden. Daarbij is aandacht
gevraagd voor de vergelijkbare problematiek als bij Suez (aanlevering van FRDbesmette vrachten).
Bij twee van de vier bedrijven is de ONO-installatie niet meer in werking. In de
andere twee gevallen is door het bevoegd gezag aangegeven dat er FRD-analyses
zijn gedaan en dat verhoogde FRD-gehalten in het geloosde water is aangetroffen.
Van één geval is bekend dat het bevoegd gezag een handhavingstraject is gestart.

Pagina 20 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

Bevindingen
1. Het afvalbedrijf Suez te Almelo meet FRD in aangeleverde partijen.
2. Onderzoek bij acht toeleveranciers van besmette FRD-vrachten heeft geen
FRD-bronnen opgeleverd aanwijzen.
3. De data-analyse van de eerdere ritten en de FRD-analyses levert geen
eenduidig beeld op van mogelijke FRD-bronnen.
4. Eerdere FRD-besmette vrachten zijn FRD-vrij nadat deze in andere
transportmiddelen zijn aangeleverd bij Suez Almelo.
5. FRD-besmetting kan mogelijk in de coating van de tankoplegger worden
opgenomen en later worden vrijgegeven waardoor een FRD-vrije afvalstroom
FRD-besmet kan raken.

Pagina 21 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

5

Resultaat

In dit hoofdstuk worden de bevindingen van het onderzoek samengevat over
enerzijds de afvalsituatie van Chemours en anderzijds het onderzoek naar de FRDbesmetting en de terugkoppeling van en naar het bevoegd gezag.

5.1

Bevindingen uit het onderzoek

5.1.1 Onderdeel: Afvalsituatie Chemours
Ten opzichte van het vorige rapport is de afvalsituatie veranderd. Wat vaststaat is
dat Chemours FRD emitteert vanuit de bedrijfslocatie zelf maar ook via de
geproduceerde producten en afvalstromen.
Op basis van de ingeschatte massabalans van Chemours (bijlage 3 vorige rapport,
ref. 1) is het duidelijk dat de afvalketen de belangrijkste verspreidingsroute is van
FRD:
•
27.255 kg/jaar via de afvalstoffen;
•
2.000 kg/jaar via lozing naar water;
•
500 kg/jaar via emissie naar de lucht, en
•
<25 kg/jaar via de producten.
De verwijdering van FRD-houdend afval naar het buitenland (EU) vindt plaats via
draaitrommelovens, hetgeen de meest geschikte techniek is voor het verwijderen
van FRD-houdende afvalstoffen.
De recycling van het afval in Italië is gestopt, de partij die daar nog aanwezig was,
is teruggehaald. De uitvoer naar de Verenigde Staten is in het afgelopen jaar sterk
toegenomen. Doordat door de Amerikaanse autoriteiten vragen zijn gesteld over de
samenstelling van de afvalstroom en over de toegepaste recyclingtechniek en de
vrijkomende reststromen, is de nieuwe vergunning nog niet verleend. Op dit
moment vindt dan ook geen afvoer naar de VS plaats.
Het bevoegd gezag (namens de provincie Zuid-Holland: DCMR) van het bedrijf
Chemours werkt aan een ambtshalve wijziging van de Wabo-vergunning met (onder
meer) aangescherpte voorschriften inzake de preventie van het creëren van FRDafvalstoffen, het meten en registreren van de aanwezigheid van FRD in afvalstoffen
en het opstellen van een sluitende FRD-massabalans. Hierdoor is er meer aandacht
voor het beheersen van de risico’s op verspreiding van FRD naar de leefomgeving
en de aanpak bij Chemours als bron van FRD in de afvalstromen.
5.1.2 Onderdeel: Onderzoek FRD-besmetting
Het is uit het onderzoek niet duidelijk geworden welke bron of bronnen voor de
verhoogde FRD-gehalten hebben gezorgd die zijn gemeten bij Suez Almelo. Wel is
naar voren gekomen dat de gebruikte tankopleggers kunnen bijdragen aan de
verspreiding van FRD. Hoewel niet vastgesteld door metingen, is het aannemelijk
dat vrachten die gelost worden (dus niet alleen bij Suez Almelo) met de onderzochte
tankopleggers in enige mate een FRD-besmetting kunnen opleveren op de plaats
van lossen. Hoeveel dat is, is op basis van het onderzoek niet te zeggen. In
bepaalde gevallen kan dat direct leiden tot FRD-emissie naar het water, bijvoorbeeld
omdat bepaalde afvalstoffen worden toegepast als coagulent (hulpmiddel voor
bezinking slibdeeltjes) in een rioolwaterzuivering (rwzi) en deze afvalstoffen FRDbesmet kunnen zijn.

Pagina 22 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

Suez stelt dat bedrijven die voorheen FRD-besmette afvalstromen aanleverden, nu
vrachten aanleveren met FRD-concentraties onder de 1.000 ng/l nadat deze
afvalstromen –indien daarvoor geschikt- in een vooraf gereinigde rvs-oplegger of in
FRD-vrije IBC’s worden aangeleverd. Mede op basis hiervan stelt Suez dat haar
klanten inmiddels uitgesloten kunnen worden als mogelijke FRD-bron.
De ILT heeft vastgesteld dat er weinig wordt gemeten bij andere afvalproducenten
(ontdoeners) en afvalverwerkers en er daardoor onvoldoende data beschikbaar
komt die kan leiden naar de bron(nen) van de FRD-besmetting. Niet iedereen in de
keten voelt de noodzaak om te weten dat er (p)ZZS in het materiaal zit.
Daarnaast geldt er pas een informatieplicht vanaf 0,1% (=1.000.000.000
nanogram/kg) wat ertoe leidt dat de informatie over de samenstelling van een stof
niet volledig op het VIB staat. In het geval van FRD zit dit onder de 0,1% en is deze
informatie niet op het VIB vermeld. De bedrijven en het bevoegd gezag gaan er
meestal van uit van de informatie op het VIB en stellen geen vragen over de
aanwezigheid van FRD in lagere concentraties dan de 0,1%.
Bevindingen
1. Het bevoegd gezag heeft meer aandacht voor het beheersen van FRD in de
afvalstromen van Chemours.
2. Het onderzoek heeft geen nieuwe bronnen van FRD kunnen aanwijzen.
3. Vastgesteld is dat er verspreiding van FRD plaatsvindt en dat het transport
daar een rol in speelt.
4. In de keten is onvoldoende informatie aanwezig over het mogelijk aanwezig
zijn van FRD in (afval)producten. Dat komt onder meer omdat dit door de
producent pas vermeld hoeft te worden bij een concentratie boven de 0,1%.

Pagina 23 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

6

Reflectie door de ILT

FRD heeft vrij spel in de keten, hoe kan dat? Eerder is aangegeven dat er zeer
beperkt informatie beschikbaar wordt gesteld en wordt gedeeld in de verschillende
schakels in de keten. Hieronder beschrijft de ILT deze informatie-lacune in de keten
waarna vervolgens wordt geduid welke gevolgen dat heeft voor het kunnen
optreden door het bevoegd gezag en de (on)beheersbaarheid van de emissie van
FRD en van (p)ZZS in het algemeen. Daarmee wil de ILT de partijen aanzetten tot
het in samenhang oppakken van de nodige acties om te zorgen dat FRD, nu een
ZZS, zich niet verder onbeheerst kan verspreiden in het milieu.

6.1
Informatieverplichting
Centraal staat de informatieverplichting in REACH en de verwijzing daarnaar in de
verschillende wetgeving.
De Europese stoffenwetgeving REACH 5 stelt onder meer eisen aan de
informatieverstrekking over stoffen in de keten. Het veiligheidsinformatieblad (VIB)
is het middel voor informatieverstrekking aan gebruikers van een stof of mengsel,
het doel daarvan is om gebruikers te informeren en het vrije verkeer van de
producten te waarborgen. (P)ZZS-stoffen aanwezig boven 0,1% in een mengsel van
stoffen moeten in het veiligheidsinformatieblad vermeld worden. De grens van 0,1%
(1 miljard nanogram) betekent dat (p)ZZS-stoffen in lagere concentraties in
producten aanwezig kunnen zijn zonder dat dit in de keten bekend is.
Voor lozingen op oppervlaktewater is dezelfde norm (0,1%) als drempel gesteld
voor het verstrekken van informatie over (p)ZZS, de Algemene
beoordelingsmethodiek (ABM) 6 sluit daarmee aan bij de VIB-grens. Ondanks dat er
voor FRD een voorlopige milieukwaliteitsnorm 7 is gesteld die op een veel lagere
waarde ligt (118 ng/lt, dat is 0,000000118%).
In het Landelijk Afvalstoffen Plan 3 (LAP3) wordt ook de 0,1% genoemd in het geval
van recycling van afvalstoffen die ZZS bevatten. Bij recycling van afvalstoffen met
ZZS mag dit geen gevaar opleveren voor de gezondheid van de mens en geen
nadelige gevolgen hebben voor het milieu. Daarvoor is volgens het LAP3 een
risicobeoordeling nodig op het moment dat een afvalstof meer dan 0,1% ZZS bevat.
Daarnaast lijkt het LAP onbedoeld te suggereren dat het analyseren en doorgeven
van omschrijving van aard, eigenschappen en samenstelling door de ontdoeners aan
de recyclers van de afvalstoffen niet nodig is bij lagere waardes dan de 0,1% ZZS.
Voor de bedrijven die ZZS toepassen gelden regels voor het bevoegd gezag om de
milieukwaliteit te waarborgen. Afhankelijk van de soort inrichting (A, B of C) gelden
er bepaalde regels. Ook hierin begint het met de vraag of er (p)ZZS in het geding
zijn. Beneden de 0,1% is deze informatie niet eenvoudig beschikbaar omdat dit niet
wordt doorgegeven aan de gebruikers/toepassers van de bewuste stof.

Reach staat voor ‘Registratie, Evaluatie, Autorisatie en restrictie van Chemische stoffen’.
De AMB is een methodiek om de waterbezwaarlijkheid van een stof te bepalen en daarmee
de saneringsinspanning bij lozingen op oppervlaktewater. De AMB wordt gebruikt door het
bevoegd gezag bij het verlenen van vergunningen voor lozingen.
7
Brief van de minister I&W van 15 mei 2018.
5
6

Pagina 24 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

6.2
Schakels in de keten
In de verschillende schakels in de keten zijn diverse partijen betrokken. Hieronder
wordt voor de belangrijkste schakels beschreven wie dat zijn en wat de huidige,
potentiële mogelijkheden zijn van het bevoegd gezag in relatie tot het beheersen
van FRD en (p)ZZS in het algemeen 8.
1. Producent(en) FRD
Er is geen partij die meer weet van de aanwezigheid van (p)ZZS in het product en
de gebruikte grondstoffen dan de producent. Deze heeft ook de verplichting, onder
meer in het kader van de REACH-regelgeving om daar informatie over te
verstrekken. De systematiek van REACH heeft als consequentie dat chemische
stoffen op de markt kunnen komen zonder dat op voorhand alle eigenschappen van
een stof bekend zijn. Als gevolg hiervan kunnen eventuele schadelijke
eigenschappen van stoffen echter lange tijd niet opgemerkt worden. De systematiek
van REACH gaat niet tegen dat stoffen in het milieu terecht kunnen komen waarvan
nog onduidelijk is wat de (milieu)gevolgen daarvan zijn. Mocht naderhand blijken
dat er sprake is van een schadelijke stof dan heeft de verontreiniging reeds
plaatsgevonden en is terugdraaien daarvan (vrijwel) onmogelijk. In het geval van
FRD is dat gebleken: er is onvoldoende informatie bekend om in de hele keten
beheersmaatregelen te treffen om emissies tegen te gaan of te beperken 9.
Vanuit de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de producent zou verwacht
mogen worden dat alle beschikbare relevante informatie beschikbaar komt. Dit
ongeacht de concentratie van die (p)ZZS in de stof waardoor het risico op
onbekende verspreiding in de keten van (p)ZZS wordt voorkomen.
1.1
Bevoegd gezag bij producenten
Het handelingsperspectief voor het bevoegd gezag bij de producenten is:
•
Het Activiteitenbesluit geeft bij ZZS voor emissie naar de lucht de
mogelijkheid een 5-jaarlijkse onderzoeksplicht, bronaanpak en de
minimalisatieverplichtingen te vragen;
•
De in aanmerking komende Best Beschikbare Technieken (BBT) moeten
worden toegepast;
•
Bij pZZS kan op basis van de zorgplicht bijvoorbeeld nader onderzoek en
aanvullende eisen worden gesteld;
•
Het ketentoezicht is onderdeel van de Wabo-kernactiviteiten zoals
beschreven in de kwaliteitseisen van het Besluit Omgevingsrecht;
•
Voor REACH is het toezicht gebaseerd op de administratieve verplichtingen
voor de registratie van een stof en het vermelden op het VIB.
Bij lozingen op oppervlaktewater geldt dat:
•
De ABM een belangrijke rol speelt in het proces van informatieverstrekking.
Met de ABM worden stoffen en mengsels op grond van hun
(eco)toxicologische eigenschappen ingedeeld en wordt de noodzakelijke
saneringsinspanning vastgesteld;
•
De relevante informatie over stofeigenschappen dan wel beschikbaar moet
zijn.
Bij het bepalen van de saneringsinspanning bij lozingen tellen de stoffen die niet op
een VIB staan vermeld – over het algemeen in concentraties kleiner dan 0,1%- niet

Dit is in algemene termen beschreven, raadpleeg de actuele wetgeving en documenten voor
de exacte en volledige beschrijving.
9
In maart 2018 hebben Nederland en Duitsland een stofevaluatie over de FRD-stoffen
toegestuurd aan het Europese stoffen Agentschap (ECHA). Hierin concluderen Nederland en
Duitsland dat Chemours aanvullende testen moet uitvoeren naar de schadelijke effecten.
Chemours moet deze aanvullende testen uiterlijk eind 2022 hebben afgerond (ref. 4).
8

Pagina 25 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

mee. Daarmee worden dus ook de ZZS in lagere concentraties dan 0,1% hierbij niet
meegenomen.
De bekende FRD-bron, Chemours, wordt door de bevoegde gezagen verplicht tot
verdere terugdringing van de FRD-emissies. In de vergunningen zijn en komen
meer (bron)maatregelen om de emissie te minimaliseren en om afvalstoffen beter
inzichtelijk te krijgen. Chemours geeft zelf aan dit te willen bereiken (ref. 3).
2. Gebruikers van de (p)ZZS-houdende grondstoffen en producten
De gebruikers van de grondstoffen en de producten worden door de producent niet
volledig op de hoogte gesteld van de samenstelling van die materialen en daarmee
het gehalte aan (p)ZZS. Daardoor kan de gebruiker zelf geen maatregelen nemen
om emissies te beheersen maar kan het die informatie ook niet gebruiken voor het
inlichten van het bevoegd gezag en van de schakels verderop in de keten (afnemers
producten en ontvangers van afvalstoffen).
2.1
Bevoegd gezag bij de gebruikers van materialen met (p)ZZS
Het handelingsperspectief voor het bevoegd gezag bij de gebruikers is:
•
Vergunningverlening of opstellen van voorschriften op maat maakt het
mogelijk (p)ZZS aan te pakken;
•
Het gebruik van (p)ZZS per bedrijf inventariseren;
•
Informatie verzamelen ten behoeve van een risicoanalyse en de
mogelijkheden voor emissiebeperking van de (p)ZZS;
•
Het toezicht op basis van de algemene zorgplicht. Door een gerechtelijke
uitspraak is dit vrijwel niet haalbaar 10;
•
Daarnaast gelden dezelfde elementen zoals aangegeven onder 1.1 bij de
Producent.
Bij niet-vergunningplichtige activiteiten/bedrijven (zogenoemde categorie A en Bbedrijven zoals een belangrijk deel van de afnemers van het product van
Chemours), kan het bevoegd gezag voor ZZS en pZZS:
•
Beheersmaatregelen opleggen op basis van de zorgplicht;
•
In een maatwerkbesluit aanvullende voorschriften vastleggen.
Als het bedrijf zelf geen informatie heeft over het gebruik van (p)ZZS of dit niet
actief communiceert is het voor het bevoegd gezag lastig om hier wel zicht op te
krijgen. Bij de wat kleinere bedrijven kunnen de kosten en de bereidheid om tijd vrij
te maken voor nadere informatievergaring en onderzoek een belemmering zijn.
Daarbij bezoekt het bevoegd gezag deze kleinere bedrijven minder frequent (in de
praktijk circa 1 maal in de vijf tot tien jaar) en wordt er daardoor minder druk
ervaren bij bevoegd gezag en bedrijven om hier meer energie in te steken.
De gebruikers van materialen waarin (p)ZZS zitten informeren de afvalverwerkers
niet over deze mogelijke besmetting van de afvalstoffen. Als ontdoener moeten ze
de samenstelling van de af te geven afvalstoffen doorgeven aan de ontvanger van
de afvalstoffen, dit is onafhankelijk van de 0,1%. Dit is een aspect dat in het
toezicht bij deze gebruikers betrokken kan worden. Deze verplichting staat los van
de wijze van verwerking –dus niet alleen bij recycling-, ook omdat er vaak
specifieke verwerkingstechnieken nodig zijn om ZZS afdoende uit de kringloop te
verwijderen.

10

ECLI:NL: RVS: 2015:3710

Pagina 26 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

3. Transport- en tankreinigingsbedrijven
Het transportbedrijf laadt en lost afval op veel verschillende bedrijfslocaties. Het
transportbedrijf heeft geen weet van de exacte samenstelling van het materiaal dat
het vervoert maar is wel op de hoogte van het probleem van kruisbesmetting. De
oplegger wordt alleen gereinigd als de klant daarom vraagt en ervoor betaalt.
3.1
Bevoegd gezag transportbedrijven van (afval)product met (p)ZZS
Het handelingsperspectief bij deze bedrijven is:
•
In het transport gelden specifieke regels voor het vervoer van gevaarlijke
stoffen over de weg. De gevarenklassen zijn ingedeeld naar gevaar tijdens
vervoer (bijvoorbeeld ontplofbaar, brandbaar, bijtend) en gaan niet over de
specifieke samenstelling van een stof in relatie tot (p)ZZS;
•
De gevarenklasse voor de vervoerswetgeving hangt dus af van de
stofindeling en niet primair van het gehalte aan (p)ZZS.
3.2
Bevoegd gezag tankreinigingsbedrijven
Het handelingsperspectief bij deze bedrijven is:
•
Bij het -volgens attest/protocol- schoonmaken van de oplegger kan
beoordeeld worden of er mogelijk sprake is van (p)ZZS;
•
Het reinigen gebeurt in een inrichting, afhankelijk van de type inrichting
gelden er bepaalde voorschriften;
•
Voor (p)ZZS gelden er voor het bevoegd gezag dezelfde punten als
aangegeven bij 2.1.
4. Verwerkers van afvalstoffen
Tijdens het onderzoek zijn twee elementen naar voren gekomen:
a) Verwerkers die soortgelijke afvalstoffen ontvangen als Suez;
b) Verwerkers van afval die besmet kunnen worden door ladingen die van
oorsprong FRD-vrij zijn maar met FRD besmet kunnen zijn geraakt door het
transport.
Onder a. is er geen sprake van een ‘level playing field’ zolang niet alle
afvalverwerkers vergelijkbare acceptatievoorwaarden hebben en het bevoegd gezag
hier niet op toeziet. Afvalverwerkers onder b. hebben geen weet van het feit dat er
FRD in de lading kan zitten. In beide gevallen kan er een onbeheerste en niet
gedetecteerde diffuse FRD-besmetting optreden bij en via deze bedrijven want er
wordt –behalve Suez Almelo en incidenteel een enkele andere afvalverwerker- niet
structureel gemeten op FRD.
4.1
Bevoegd gezag verwerkers van afvalstoffen met (p)ZZS
Voor het bevoegd gezag is het handelingsperspectief voor afvalstoffen als volgt:
•
De Wabo-vergunningen moeten zijn gebaseerd op het LAP3;
•
In het LAP3 wordt aangegeven “altijd rekening te houden met ZZS” 11;
•
Het LAP stelt dat afvalverwerkers een risico gebaseerd acceptatiebeleid
moeten hebben om te voorkomen dat (p)ZZS ongewild worden
geaccepteerd, verwerkt en geëmitteerd;
•
Informatie zoals het Intron SGS-rapport 12 over inventarisatie van ZZS en de
ZZS-navigator 13 van het RIVM kunnen hierbij worden gebruikt;
•
De Beste Beschikbare technieken (BBT) voor afvalverwerking moet worden
gebruikt waarin onder meer het proces is beschreven van pre-acceptatie,
acceptatie en het kwaliteitsbeheerssysteem van de output risico gebaseerd

Paragraaf B 14.5.3.1
Inventarisatie ZZS in afval, SGS-Intron rapportnr. A893010/R20170623a, 13-06-2018
13
https://rvs.rivm.nl/stoffenlijsten/Zeer-Zorgwekkende-Stoffen/ZZS-Navigator
11
12

Pagina 27 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

is waarbij bijvoorbeeld rekening wordt gehouden met de gevaarlijke
eigenschappen van het afval 14.
Het LAP3 is in het geval van ZZS alleen een toetsingskader bij recycling of
beoordeling bijproduct of einde afval en dan vooral gericht op risico’s in de fase in
een volgend gebruik en afdanking daarna (ref. 5).
Het bevoegd gezag van de afvalbedrijven waar mogelijk FRD-besmette vrachten zijn
afgeleverd zijn door de ILT geïnformeerd. Naast de reguliere
afvalverwijderingsbedrijven komen ook rwzi’s in dit bestand voor. Deze installaties
ontvangen bepaalde stromen die worden toegepast als coagulent. Omdat deze
installaties direct in verband staan met het oppervlaktewater is extra zorg voor de
samenstelling van de gebruikte grondstoffen van belang. Dit heeft de ILT
doorgegeven aan de waterkwaliteitsbeheerders.

6.3

Samenvattend

6.3.1 Informatieverplichting
Omdat de informatie over FRD en andere (p)ZZS beneden de waarde van 0,1% niet
aanwezig is in de keten wordt de productie- en de afvalketen blootgesteld aan
(p)ZZS zonder dat ze dat weten en zonder dat ze daarvoor maatregelen kunnen
treffen. Voor veel (p)ZZS is een ondergrens van 0,1% (1 gram per kilo) niet
voldoende omdat de normen voor emissie naar bijvoorbeeld water veel lager liggen.
Voor FRD zijn er kwaliteitsnormen op nanogram-niveau (miljardste gram per kilo)
voor drinkwater (indicatieve richtwaarde van 150 ng/lt) en oppervlaktewater
(voorlopige kwaliteitsnorm van 118 ng/l).
6.3.2 Schakels in de keten
In het huidige stelsel van vergunningverlening en toezicht is de aandacht gericht op
de inrichtingen, in dit kader: de schakels. Daarbij is dit stelsel in Nederland
hoofdzakelijk ingevuld met –afhankelijk van de aard van de schakel- de
bevoegdheid op gemeentelijk of provinciaal niveau. Wat uitvoering betreft zijn
(onderdelen van) deze taken ondergebracht bij Omgevingsdiensten. De regels en
het toezicht zijn daarmee gericht op één schakel van de keten, elk met andere
‘veilige grenzen’ en niet op de keten van materiaal- of afvalstromen. Dit alles leidt
ertoe dat FRD zich onbeperkt en onbeheerst kan bewegen in de keten. De
verschillende partijen nemen geen maatregelen om het onnodig ontstaan van FRDhoudend afval te voorkomen en om diffuse verspreiding tegen te gaan. Dat is ook
een van de redenen dat het onderliggende onderzoek geen bron van de gevonden
FRD-besmetting kan aanwijzen.
De ILT heeft eerder aangegeven dat van alle partijen in de keten verwacht mag
worden dat zij maatregelen nemen om emissies naar de leefomgeving te voorkomen
en te beperken (ref. 1).
De beschikbaarheid van informatie is belangrijk bij het kunnen invullen van deze rol
door alle betrokken partijen. In de huidige situatie is deze informatie summier
waarmee het voor het bevoegd gezag veel inspanning vraagt om gerichte acties op
te zetten.
De informatie waar wel over wordt beschikt, is echter versnipperd aanwezig en
wordt door de betrokkenen onvoldoende gedeeld; niemand heeft het totaaloverzicht
en beheerst de risico’s in de keten. Ondanks alle inspanningen op dit punt is er geen
Https://www.infomil.nl/onderwerpen/duurzaamheid-energie/ippc-installaties/brefs-bbtconclusies/virtuele_map/afvalbehandeling-ex/

14

Pagina 28 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

gezamenlijk gevoelde druk en focus om dit op te pakken. Niet bij de
producenten/importeurs, de industriële reinigers, de afvalbemiddelaars, de
transporteurs, de gebruikers van het product, de afvalverwerkers en het bevoegd
gezag in al deze schakels. In bepaalde schakels in de keten wordt door het bevoegd
gezag wel opgetreden maar van een overkoepelende en samenhangende optreden
tegen de verspreiding van FRD is nog geen sprake. Daarom heeft dit nog niet geleid
tot een gecoördineerde aanpak van FRD of van (p)ZZS in het algemeen.
Een verandering zal niet vanuit één enkele schakel ingezet kunnen worden, dat
moet op alle plekken en werkt pas echt als de schakels in samenhang een keten
vormen, verantwoordelijkheid nemen en bijdragen aan elkaars inzicht.
Als gevolg van de beperkte input aan informatie in de keten is de terugkoppeling in
de keten net zo beperkt en blijft de situatie in stand. Zeker nu FRD een ZZS is, zou
dit meer perspectief moeten bieden voor een dergelijke overkoepelende en
afgestemde ketenaanpak.
Voor de verwerking van afvalstoffen kan volgens de ILT een aparte paragraaf in het
LAP3 worden opgenomen over ZZS en niet alleen over recycling. Om (p)ZZS
verantwoord in de stoffenkringloop te houden, of zo veel als mogelijk gecontroleerd
daaruit willen halen, dan zou volgens de ILT in het LAP3 meer aandacht voor de
gehele keten moeten komen en de rol van de ontdoeners beschrijven
(gebruikers/producenten van (p)ZZS), de aanwezigheid van (p)ZZS in een
recyclingproces of een ander proces voor nuttige toepassing en tenslotte (p)ZZS in
een verwijderingsproces.
Dit geeft het volgende beeld:
•
De ILT heeft geen duidelijke bron(nen) kunnen aanwijzen voor de gemeten
FRD-besmetting bij Suez. Dit heeft volgens de ILT verschillende oorzaken:
a) Risico-informatie van chemische stoffen (REACH); Bij de toelating van een
chemische stof (zoals FRD) zijn niet altijd alle eigenschappen van die stof
bekend. Zo kunnen schadelijke effecten onopgemerkt blijven terwijl mens
en milieu er mee belast worden. Zo lang er geen externe prikkel komt
voelen producenten zich onvoldoende verantwoordelijk om de
eigenschappen van een stof te onderzoeken en te delen. Zeker als het
gaat om (potentieel) Zeer Zorgwekkende Stoffen (verder (p)ZZS) is dit
belangrijk;
b) Informatieplicht; Op dit moment wordt er in de keten pas informatie
gedeeld als er 0,1% of meer van een bestanddeel in een chemische stof
aanwezig is. Voor FRD geldt een lozingsnorm van 118 nanogram per liter
terwijl de informatieplicht in de orde van grootte van een miljard keer
hoger ligt. Het gevolg hiervan is dat het vrijwel nooit vermeld hoeft te
worden en dat veel partijen in de keten niet weten dat er FRD in de
(afval)producten voorkomt (of kan komen);
c) Metingen; Betrokken marktpartijen doen geen metingen naar FRD en
vragen ook niet naar de samenstelling van het (afval)product om een
goed beeld te krijgen van de aanwezigheid van FRD en van mogelijke
verspreiding van FRD in de keten;
•
De ILT ziet dat de huidige wetgeving onvoldoende waarborgen biedt voor het
voorkomen van verspreiding FRD in het bijzonder en van (p)ZZS in het
algemeen;
•
De beperkte, wel aanwezige informatie is versnipperd; de betrokken
bedrijven weten te weinig of geven te weinig informatie door en het bevoegd
gezag handelt primair op het niveau van een schakel. Het gevolg is dat
niemand het overzicht heeft en de risico’s beheerst in de keten. Er is
onvoldoende gezamenlijk gevoelde druk en focus bij de overheden om de
ketenaanpak vorm te geven.

Pagina 29 van 31

Vervolgonderzoek afvalstromen Chemours | 26 augustus 2019

Bijlage A

Referenties

1. ILT, 2018. Afvalstromen van Chemours - Onderzoek naar GenX-emissies bij
de afvalverwerking. Rapport Inspectie Leefomgeving en Transport, 15 mei
2018.
2. Site RIVM: Veel gestelde vragen: Wat is GenX?, wijzigingsdatum 02
november 2018
3. Persbericht Chemours: Chemours neemt belangrijke stappen om uitstoot te
minimaliseren, 10 september 2018.
4. RIVM, informatieblad stoffenregelgeving en GenX, augustus 2018
5. RWS, Handreiking risicoanalyse ZZS (LAP3.nl) versie 1.0, november 2018

Pagina 30 van 31

Dit is een uitgave van de
Inspectie Leefomgeving en Transport
Postbus 16191 | 2500 BD Den Haag
088 489 00 00
www.ilent.nl
@inspectieLenT
September 2019