Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 849

Mijnbouw

Nr. 137

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 oktober 2018
In mijn brief van 30 mei 2018 (Kamerstuk 32 849, nr. 132) heb ik toegezegd
uw Kamer na de zomer te informeren over de nadere uitwerking van mijn
voornemen om naar aanleiding van het advies van de Technische
commissie bodembeweging (hierna: Tcbb) te komen tot een uniforme
landelijke en onafhankelijke beoordeling en afhandeling van mogelijke
mijnbouwschade. Met deze brief geef ik hieraan invulling.
Mijnbouwactiviteiten roepen bij burgers en bestuurders vragen en
emoties op, niet alleen in Groningen maar ook daarbuiten. Naast goede
informatievoorziening en het tijdig betrekken van burgers en decentrale
overheden bij (voorgenomen) mijnbouwactiviteiten, is ook duidelijkheid
over de wijze van beoordeling en afhandeling van mogelijke mijnbouwschade bij gedupeerden van groot belang. Waar het gaat om het
beoordelen en afhandelen van schade is het wantrouwen tegen
mijnbouwbedrijven toegenomen. Daarom is transparantie over de wijze
waarop met de beoordeling en afhandeling van schade wordt omgegaan
nodig.
In deze brief ga ik achtereenvolgens in op de afhandeling van schade als
gevolg van de gaswinning in Groningen in het publieke domein, de
behandeling van overige mijnbouwschade onder publieke regie door de
Commissie mijnbouwschade en de beoogde werkwijze van die
commissie, overleg met stakeholders over draagvlak hiervoor en de
verkenning van een landelijk schadefonds voor de gaswinning uit de
kleine velden. In de bijlagen informeer ik u over de schadeafhandeling in
Emmen en Zuidlaren en het Waarborgfonds mijnbouwschade
Schadeafhandeling in Groningen in het publieke domein
De vergoeding van schade die wordt veroorzaakt door een private partij is
in principe een private aangelegenheid die met toepassing van de
bepalingen van het Burgerlijk Wetboek langs civielrechtelijke weg

kst-32849-137
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 137

1

(privaatrecht) wordt afgehandeld. In Groningen deed zich echter de
uitzonderlijke omstandigheid voor van een groot aantal relatief gelijksoortige gevallen van schade in korte tijd, waarbij het aannemelijk is dat
in verreweg de meeste gevallen de gaswinning uit het Groningenveld de
oorzaak is van de opgetreden schade.
De afgelopen jaren is gebleken dat gedupeerden van schade als gevolg
van de gaswinning uit het Groningenveld onvoldoende in staat zijn
geweest om met behulp van de beschikbare privaatrechtelijke middelen
hun schade vergoed of hersteld te krijgen. Daardoor is grote maatschappelijke onrust ontstaan. Dat heeft geleid tot de conclusie dat het maatschappelijk belang van de onafhankelijke en adequate afhandeling van
deze schadegevallen alleen goed tot zijn recht kan komen als de overheid
de eindverantwoordelijkheid draagt voor de behartiging van dit belang.
Daarbij speelt mee dat de bepaling van het niveau van de winning van gas
uit het Groningenveld steeds meer een aangelegenheid is geworden van
het Rijk. De afhandeling van de gevolgen van de gaswinning uit het
Groningenveld (schade en versterking) is daardoor ook steeds meer een
zaak van de overheid geworden.
Omdat de afhandeling van mijnbouwschade in de bijzondere situatie die
zich voordoet in Groningen kan worden aangemerkt als een publiek
belang, is het een overheidstaak om dat belang in het publieke domein te
borgen. Met de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen heb ik
daarom de afhandeling van mijnbouwschade als gevolg van de gaswinning uit het Groningenveld en de gasopslag Norg zelf ter hand
genomen. Ik heb een wetsvoorstel in voorbereiding dat als strekking heeft
de afhandeling van aanvragen om vergoeding van schade definitief onder
te brengen in het publieke domein en te laten uitvoeren door een
zelfstandig bestuursorgaan, het Instituut Mijnbouwschade Groningen.
Voor een verdere toelichting op de taken, bevoegdheden en werkwijze van
dit Instituut verwijs ik graag naar het wetsvoorstel hierover dat binnen
afzienbare termijn bij uw Kamer zal worden ingediend.
Behandeling overige mijnbouwschade onder publieke regie
Ik voel mij ervoor verantwoordelijk dat de beoordeling en afhandeling van
mogelijke mijnbouwschade ook in de rest van Nederland als rechtvaardig
en bevredigend wordt ervaren. Gedupeerden moeten voor de beoordeling
van hun schade niet afhankelijk zijn van de desbetreffende mijnbouwonderneming. Niet alleen in Groningen, maar ook in de rest van Nederland
moeten zij schade als gevolg van mijnbouwactiviteiten op eenvoudige en
laagdrempelige wijze kunnen verhalen. Aangezien schaal, omvang en
risico’s van mijnbouwschade in de rest van Nederland van een geheel
andere orde zijn dan in Groningen is hiervoor een passende, separate
schaderegeling nodig,
Daarom neem ik maatregelen om, onder publieke regie, een overzichtelijke procedure en een onafhankelijke en transparante behandeling en
beoordeling van verzoeken om vergoeding van schade door een
onafhankelijke commissie te waarborgen. Ik ga ervoor zorgen dat de
beoordeling van mogelijke mijnbouwschade zowel procedureel als
inhoudelijk transparant is en dat die plaatsvindt onafhankelijk van de
mijnbouwonderneming die de schade moet vergoeden.
Commissie mijnbouwschade
Ik ben voornemens een onafhankelijke en deskundige commissie
(Commissie mijnbouwschade) in het leven te roepen waar gedupeerden
met mogelijke mijnbouwschade, die niet het gevolg is van de gaswinning

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 137

2

uit het Groningenveld of de gasopslag Norg, hun verzoek tot vergoeding
daarvan kunnen indienen. Die commissie zal moeten zorgen voor een
onafhankelijke beoordeling van meldingen van mijnbouwschades en van
verzoeken om vergoeding daarvan.
Daarbij laat ik mij leiden door de volgende uitgangspunten:
– onafhankelijkheid: de schadebeoordeling wordt gedaan door een
onafhankelijke en deskundige commissie en niet door de desbetreffende mijnbouwonderneming;
– deskundigheid: zowel op technisch als juridisch gebied;
– zorgvuldigheid en transparantie: heldere procedures en voorspelbare
doorlooptijden;
– laagdrempeligheid: eenvoudig benaderbaar en met oog voor de
(specifieke risico’s van de) desbetreffende mijnbouwactiviteit.
Ik bespreek dit voornemen met alle (organisaties van) mijnbouwondernemingen in Nederland. Met hen maak ik afspraken dat zij aan het oordeel
van de Commissie mijnbouwschade committeren en dienovereenkomstig
tot schadevergoeding overgaan. Indien blijkt dat zij zich achter dit
voornemen kunnen scharen, zal ik tot implementatie overgaan. Zodoende
kunnen we komen tot een voortvarende vergoeding van schade als
gevolg van mijnbouwactiviteiten.
Beoogde werkwijze
Gedupeerden met mijnbouwschade kunnen zich met hun schadeclaim
rechtstreeks wenden tot de Commissie mijnbouwschade. Zij hoeven met
hun verzoek tot schadevergoeding niet meer eerst naar de desbetreffende
mijnbouwonderneming te gaan. Die commissie is voor hen dus het eerste
aanspreekpunt in geval van mijnbouwschade. Op grond van een
onafhankelijke beoordeling zal de commissie zich vervolgens een oordeel
vormen en zich uitspreken over de aanspraak op vergoeding van de
schade en over de hoogte van het schadebedrag dat door de desbetreffende mijnbouwonderneming dient te worden vergoed.
Ik zal een objectief en transparant schadeprotocol vaststellen dat de
commissie een leidraad geeft bij de procedure voor het vormen van een
oordeel over de ingediende schadeclaim, over de aanspraak op
vergoeding van de schade en over de omvang van het bedrag van de
schadevergoeding dat door de mijnbouwonderneming zou moeten
worden uitgekeerd. Daarbij zet ik mij er samen met mijnbouwondernemingen voor in dat schadeclaims van relatief beperkte omvang ruimhartig
zullen worden beoordeeld en snel en efficiënt zullen worden afgehandeld.
Omdat ik van alle mijnbouwondernemingen verwacht dat zij zich
committeren aan de beoogde werkwijze van de Commissie mijnbouwschade en de beoogde beoordeling en afhandeling van schadeclaims,
betrek ik hen vooraf bij de instelling, organisatie, werkwijze, werkprocessen en het schadeprotocol van de commissie. Ik zie daarbij toe op een
evenwichtige afweging van alle betrokken belangen. In de operationele
fase opereert de commissie bij de behandeling en beoordeling van
schadeclaims onafhankelijk en conform het schadeprotocol. Uiteindelijk
wil ik komen tot een voortvarende en rechtvaardige financiële afhandeling
door mijnbouwondernemingen van de door de commissie conform het
schadeprotocol gehonoreerde claim op vergoeding van schade.
Dat laat onverlet dat lokaal en regionaal al bestaande regelingen, die
mijnbouwondernemingen met lokale en regionale overheden zijn
overeengekomen en die in de praktijk goed en naar tevredenheid van alle
betrokken partijen functioneren, kunnen blijven voortbestaan. Ik denk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 137

3

daarbij bijvoorbeeld aan de convenanten die TAQA met gemeenten in
Noord-Holland heeft gesloten en de Bodemdalingscommissie aardgaswinning Fryslân, die schadeclaims in Friesland op NAM en Vermilion kan
beoordelen. Een goede landelijke regeling voor de behandeling van
schadeclaims zal leiden tot zoveel als mogelijk uniforme en eenduidige
procedures en maakt, bij een goede uitvoering ervan, het treffen van
nieuwe lokale en regionale afspraken mogelijk overbodig. Over nut en
noodzaak van een bouwkundige opname (nulmeting aan gebouwen) als
mogelijk hulpmiddel bij het vaststellen van mijnbouwschade zal ik uw
Kamer binnen enkele weken een aparte brief doen toekomen.
Draagvlak voor publieke regie op de afhandeling van mijnbouwschade
Lokale en regionale overheden
Ook gemeenten en provincies hechten, vaak vanwege de zorgen bij hun
inwoners over een (voorgenomen) mijnbouwactiviteit, veel belang aan
een onafhankelijke en voorspoedige behandeling van mijnbouwschade. In
algemene zin bepleiten decentrale overheden een sturende rol van de
rijksoverheid om een onafhankelijke beoordeling en een soepele
afhandeling van mijnbouwschade te garanderen. Vanzelfsprekend zal ik
ook de decentrale overheden verder betrekken bij de instelling en de
verdere vormgeving van de voorgenomen schaderegeling en de
afwikkeling van mogelijke schades door mijnbouwactiviteiten aan de hand
van een schadeprotocol.
Operators gaswinning kleine velden
In reeds gevoerde gesprekken hebben de drie mijnbouwondernemingen
die actief zijn met de gaswinning uit de kleine velden op land (NAM,
Vermilion en TAQA) constructief meegedacht over de vormgeving en de
werkwijze van de beoogde onafhankelijke Commissie mijnbouwschade en
over de inrichting van de organisatie en de processen. Mij is gebleken dat
er bij deze bedrijven de inzet is om, met eerbiediging van bestaande
lokale en regionale afspraken en regelingen, de indiening en beoordeling
van verzoeken van gedupeerden tot vergoeding van mijnbouwschade
neer te leggen bij die commissie en zich te committeren aan de oordeelsvorming van de commissie aan de hand van een nog daartoe in te richten
schadeprotocol. Ik wijs in dit verband ook op de door de Nederlandse
gassector vastgestelde gedragscode Gaswinning kleine velden, die
mijnbouwondernemingen algemene richtlijnen geeft voor het zorgvuldig
betrekken van de omgeving bij olie- en gasprojecten uit kleine velden op
land.
Een van mijn eerste taken zal zijn het vormgeven van een zorgvuldige en
transparante procedure en een protocol voor de beoordeling van schade
door eventuele bevingen boven kleine gasvelden. Aan mijnbouwondernemingen zal worden gevraagd – en de hiervoor genoemde mijnbouwondernemingen hebben zich daartoe bereid getoond – direct en voortvarend
met dit protocol te gaan werken, in de periode dat het dienaangaande
wetsvoorstel tot wijziging van de Mijnbouwwet, waarin de commissie zal
worden geformaliseerd, in behandeling is. Ik verwacht het schadeprotocol
uiterlijk in het eerste kwartaal 2019 te hebben vastgesteld. Vanaf dat
moment zullen betrokken mijnbouwondernemingen voor de gaswinning
uit de kleine velden hier bij de schadeafhandeling al direct uitvoering aan
geven. Zonodig kan in deze tussenfase de Tcbb toetsen op een juiste
toepassing van het protocol. De aanpassing van de Mijnbouwwet
waarmee de Commissie mijnbouwschade formeel wordt ingesteld, kan
naar verwachting medio 2020 in werking treden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 137

4

Andere mijnbouwactiviteiten
Naast de gaswinning uit de kleine velden, is het mijn bedoeling dat de
Commissie mijnbouwschade ook de beoordeling van mijnbouwschade in
andere mijnbouwsectoren, zoals zoutwinning en geothermie, ter hand
neemt. Ook voor deze mijnbouwactiviteiten gelden naar mijn mening
dezelfde uniforme uitgangspunten bij de beoordeling en afhandeling van
mogelijke schade door mijnbouwondernemingen. Hierover ga ik op korte
termijn met deze sectoren in gesprek. De afspraken zullen ook hier
worden vastgelegd in een gedragscode en eventueel in voorwaarden in
de vergunningen. Ik zet mij ervoor in dat de mijnbouwondernemingen uit
deze sectoren zich bij de afhandeling van mijnbouwschade op dezelfde
wijze committeren aan de instelling, inrichting, werkwijze en oordeel van
de beoogde commissie.
Technische commissie bodembeweging
Belangrijke factoren om te komen tot een goed functionerende Commissie
mijnbouwschade, zijn: onafhankelijkheid en deskundigheid. Aangezien de
Technische commissie bodembeweging voldoet aan dit profiel, ga ik,
vooruitlopend op de instelling van de beoogde Commissie mijnbouwschade, met de Tcbb in gesprek over de bouwstenen voor de inrichting,
organisatie, samenstelling en werkwijze van de Commissie mijnbouwschade en voor het opstellen van een schadeprotocol. Ik beraad mij nog
op de mogelijkheden om een nieuwe commissie in het leven te roepen,
dan wel de Tcbb om te vormen tot deze nieuw op te richten commissie. In
het laatste geval zal de huidige adviesfunctie van de Tcbb over winningsplannen en in de mijnbouwvergunningverlening nader worden bezien en
mogelijk elders belegd. Ik vind het ongewenst dat die adviesfunctie en de
rol ten aanzien van de beoordeling van mijnbouwschade in dezelfde
instelling zijn verenigd. Ik ben daarover nog met de Tcbb in overleg.
Eveneens beraad ik mij nog over de mogelijkheid om het landelijk loket
mijnbouwschade dat sinds 1 januari 2017 operationeel is en wordt
bemenst door RVO, voor de Commissie mijnbouwschade te laten gaan
fungeren als «front office» voor het indienen van schademeldingen.
Verkenning landelijk schadefonds kleine velden
In mijn brief van 30 mei 2018 over de gaswinning uit de kleine velden in
de energietransitie (Kamerstuk 33 529, nr. 469) heb ik aangegeven de
mogelijkheden te zullen verkennen om te bewerkstelligen dat toegekende
claims voor de gaswinning uit de kleine velden snel worden uitgekeerd. Ik
heb de vaste overtuiging dat het bovengenoemde overleg met de drie
mijnbouwondernemingen die op land actief zijn met gaswinning uit de
kleine velden, tot het beoogde resultaat leidt, en dat met de instelling van
de Commissie mijnbouwschade wordt tegemoetgekomen aan deze
doelstelling. Een apart landelijk schadefonds kleine velden, waaruit
gehonoreerde schadeclaims in eerste instantie vergoed zouden worden,
acht ik dan ook niet nodig. Mocht zich onverhoopt een situatie voordoen
waarin de mijnbouwonderneming geen opvolging geeft aan het oordeel
van de commissie, dan zal ik daarin bemiddelend optreden.
Tot slot
Ik vertrouw erop dat bovenstaande nadere uitwerking van de toegezegde
uniforme landelijke en onafhankelijke beoordeling en afhandeling van
mogelijke mijnbouwschade zal bijdragen aan een grotere maatschappelijke acceptatie van mijnbouwactiviteiten. Samen met decentrale
overheden en mijnbouwondernemingen, blijf ik mij hiervoor inzetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 137

5

omdat het gebruik van onze diepe ondergrond, wanneer dit veilig en
verantwoord kan, ook voor een duurzame energievoorziening van
essentieel belang is en bijdraagt aan onze welvaart.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 137

6

Bijlage 1

Afhandeling schademeldingen gaswinningen Emmen en Zuidlaren
Op basis van het Besluit mijnbouwschade Groningen worden schademeldingen van na 31 maart 2017 die zijn gerelateerd aan bevingen in het
Groningen gasveld afgehandeld door de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen. De schademeldingen van voor deze tijd zal de NAM op
een snelle en ruimhartige wijze afdoen.
Bestuurders uit Drenthe hebben daarop via mijn ministerie aan de NAM
verzocht om de schademeldingen naar aanleiding van de beving in het
Emmen gasveld (30 september 2015) en de beving in het Annerveen
gasveld (23 december 2016) op vergelijkbare wijze af te handelen, waarbij
feiten uit eerdere rapportages opnieuw en anders worden gewogen. De
NAM heeft hierin toegestemd en heeft hiervoor concrete spelregels
opgesteld. Toepassing hiervan geeft schademelders duidelijkheid over
wat men op hoofdlijnen kan verwachten. Voor een aantal complexe
meldingen zal nog extra maatwerk in de afwegingen nodig zijn.
De stand van zaken eind augustus 2018 was dat meer dan 93% van de 496
indieners van schademeldingen het door de NAM gedane aanbod hebben
geaccepteerd. De NAM is inmiddels overgegaan tot het uitbetalen van
schadebedragen. Alhoewel nog niet alle schademeldingen zijn
afgehandeld en deze aanpak nog zal moeten worden geëvalueerd, zie ik
dit vooralsnog als een positieve ontwikkeling. Bij de verdere vormgeving
van de Commissie mijnbouwschade zal ik de resultaten van deze evaluatie
betrekken en uw Kamer daarover informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 137

7

Bijlage 2

Inrichting Waarborgfonds mijnbouwschade
Het Waarborgfonds mijnbouwschade is ingesteld bij de inwerkingtreding
van de Mijnbouwwet in 2003. Burgers die door de Tcbb vastgestelde
zaakschade hebben geleden door mijnbouwactiviteiten kunnen schadevergoeding vragen ten laste van dit fonds indien de mijnbouwonderneming
die de schade heeft veroorzaakt, die schade niet meer kan vergoeden
omdat hij failliet is verklaard of niet meer bestaat en er geen rechtsopvolger is. Vanwege de afwijzing van twee claims op dit fonds, in verband
met schade als gevolg van de voormalige steenkolenwinning in Limburg
door een inmiddels niet meer bestaande mijnbouwonderneming, staat dit
fonds momenteel ter discussie. De rechter moet zich in een procedure
tegen het Waarborgfonds mijnbouwschade nog uitspreken of het beroep
op verjaring op grond van het Burgerlijk Wetboek voor het afwijzen van de
claims redelijk en billijk is. Op grond van de rechterlijke uitspraak zal ik
bekijken op welke wijze het mogelijk is om de behandeling van schadeclaims als gevolg van de voormalige steenkolenwinning in Limburg ook
onder te brengen bij de Commissie mijnbouwschade. Daarbij zal ik ook
het bestaande Calamiteitenfonds mijn(water)schade Limburg betrekken.
Het Waarborgfonds mijnbouwschade wordt eveneens nader bezien in
verband met de positie van mijnbouwondernemingen op het terrein van
geothermie. Houders van vergunningen voor toepassing van geothermie
zijn op dit moment volgens de Mijnbouwwet niet gehouden een bijdrage
te leveren aan het vermogen van het fonds, terwijl in voorkomende
gevallen wel een beroep op dat fonds kan worden gedaan voor
vergoeding van schade als gevolg van geothermie. Dit laatste heeft zich
overigens nog niet voorgedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 849, nr. 137

8