Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

34 959

Wijziging van de Wet op de
vennootschapsbelasting 1969 en de Wet op de
dividendbelasting 1965 in verband met enkele
spoedreparaties inzake de fiscale eenheid en
inzake het herstel van een omissie in de
innovatiebox (Wet spoedreparatie fiscale
eenheid)

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 5 november 2018
Inhoudsopgave
1.
2.
2.1.
2.2.
2.3.
3.
3.1.
3.2.
3.3.
3.4.
3.5.
4.
5.
6.
7.
7.1.
7.2.
7.3.
7.4.

Inleiding
Achtergrond
Procedure bij het Hof van Justitie van de Europese Unie
en de Hoge Raad
Terugwerkende kracht
Toekomstige concernregeling
Inhoud spoedreparatiemaatregelen
Renteaftrekbeperking ter voorkoming van winstdrainage
Deelnemingsvrijstelling
Renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente
Verliesverrekening bij wijziging van het belang
Afdrachtvermindering voor dooruitdelingen in de
dividendbelasting
Herstel omissie innovatiebox
Uitvoeringsaspecten en gevolgen voor het bedrijfsleven
Budgettaire aspecten
Commentaar van derden (NOB, RB, VNO-NCW en
MKB-Nederland)
Renteaftrekbeperking ter voorkoming van winstdrainage
Deelnemingsvrijstelling
Renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente
Verliesverrekening bij wijziging van het belang

1
2
16
18
19
22
24
33
40
42
48
49
50
54
58
58
60
61
66

1. Inleiding
Het kabinet heeft met interesse kennisgenomen van de vragen en
opmerkingen van de leden van de fracties van de VVD, het CDA, D66, de
SP, de PvdA en 50PLUS.
Hierna wordt bij de beantwoording van de vragen zo veel mogelijk de
volgorde van het verslag aangehouden, met dien verstande dat gelijkluidende of in elkaars verlengde liggende vragen tezamen zijn beantwoord

kst-34959-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

1

en deze antwoorden – met verwijzing naar de fracties – zo veel mogelijk
zijn gebundeld naar onderwerp. Vanwege de op 15 oktober 2018
aangekondigde verkorting van de periode van de terugwerkende kracht
van de in dit wetsvoorstel opgenomen maatregelen tot en met 1 januari
2018 (in plaats van tot en met 25 oktober 2017, 11.00 uur)1 en de
uitspraken van de Hoge Raad van 19 oktober 20182 hebben enkele vragen
aan belang ingeboet. Bij de beantwoording van deze vragen is met het
voorgaande rekening gehouden.
De leden van de fracties van de VVD, het CDA en de PvdA hebben
gevraagd te reageren op de commentaren van de Nederlandse Orde van
Belastingadviseurs (NOB) en het Register Belastingadviseurs (RB). De
leden van de fractie van de VVD hebben ook gevraagd te reageren op het
commentaar van VNO-NCW en MKB-Nederland. Waar de leden van een
fractie hebben gevraagd om op een specifiek onderdeel van deze
commentaren te reageren, wordt daarop ingegaan bij het betreffende
onderwerp. De overige onderdelen van deze commentaren worden van
een reactie voorzien aan het slot van deze nota.
2. Achtergrond
De leden van de fractie van de VVD vragen meer informatie over eerdere
jurisprudentie over regimes zoals de fiscale eenheid. Deze vraag wordt
aldus opgevat dat bij deze leden behoefte is aan meer informatie over de
Europeesrechtelijke jurisprudentie met betrekking tot fiscale groepsregimes in andere lidstaten van de Europese Unie (EU). Hieronder wordt
een geactualiseerd overzicht gegeven van de relevante rechtspraak,
waarvan ook bij eerdere gelegenheid al een schets is gegeven.3 De
huidige voor de fiscale eenheid in het kader van de
per-elementbenadering relevante uitspraken van het Hof van Justitie van
de Europese Unie (HvJ EU) betreffen nog steeds de zaken X Holding,
Groupe Steria en Finanzamt Linz.4 Aan deze lijst kan de uitspraak van het
HvJ EU van 22 februari 20185 worden toegevoegd, die aanleiding is voor
het onderhavige wetsvoorstel.
Het HvJ EU heeft in de zaak X Holding geoordeeld dat een in Nederland
gevestigde moedervennootschap vanwege de evenwichtige verdeling van
de heffingsbevoegdheid en het risico op dubbele verliesneming niet
gehouden is om verliezen van een in een andere EU-lidstaat gevestigde
dochtervennootschap in aanmerking te nemen.
De in de procedure over de zogenoemde per-elementbenadering
aangehaalde prejudiciële vragen zijn mede opgekomen naar aanleiding
van het HvJ EU-arrest Groupe Steria. In dat arrest heeft het HvJ EU
geoordeeld dat de Franse groepsregeling – «intégration fiscale» – (op een
onderdeel) niet verenigbaar is met het EU-recht. Het ging daarbij over de
aftrek van deelnemingskosten in relatie tot de «intégration fiscale».
Frankrijk kende een deelnemingsvrijstelling, maar hanteerde daarbij zowel
voor binnenlandse als voor buitenlandse deelnemingen een forfaitaire
kostenaftrekbeperking van 5%, hetgeen tot gevolg had dat dividenden
effectief voor 95% vrijgesteld waren. Een binnenlandse deelneming kon,
onder voorwaarden, deel uitmaken van de «intégration fiscale» (de
deelneming bleef daarbij fiscaal zichtbaar). In die situatie vond een
heropname van de kosten op het niveau van de «intégration fiscale»
plaats, waardoor de forfaitaire aftrekbeperking niet meer gold. Dit had tot
1

Kamerstukken II 2018/19, 35 000, nr. 72.
HR 19 oktober 2018, ECLI:NL:HR:2018:1968 en HR 19 oktober 2018, ECLI:NL:HR:2018:1969.
3
Kamerstukken II 2017/18, 34 323, nr. 21, p. 7-8.
4
HvJ EU 25 februari 2010 (X Holding), ECLI:EU:C:2010:89, HvJ EU 2 september 2015 (Groupe
Steria), ECLI:EU:C:2015:524 en HvJ EU 6 oktober 2015 (Finanzamt Linz), ECLI:EU:C:2015:661.
5
HvJ EU 22 februari 2018, ECLI:EU:C:2018:110.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

2

gevolg dat dividenden van een binnenlandse deelneming effectief voor
100% vrijgesteld waren, terwijl dividenden van buitenlandse deelnemingen slechts voor 95% vrijgesteld waren. In binnenlandse situaties
kwam de Franse forfaitaire kostenaftrekbeperking daarom minder vaak
voor vanwege de mogelijkheid van het aangaan van een «intégration
fiscale». Deze mogelijkheid stond echter niet open voor een Franse
moedervennootschap met buitenlandse deelnemingen. Groupe Steria
stelde dat de Franse regeling in strijd was met de uit het EU-recht
voortvloeiende vrijheid van vestiging en kreeg daarin gelijk van het HvJ
EU.
De uitspraak van het HvJ EU in de zaak Finanzamt Linz zag op een
Oostenrijkse regeling met betrekking tot afschrijving op goodwill in het
kader van een fiscale groepsregeling, die volgens het HvJ EU strijdig was
met het EU-recht. De moedermaatschappij van de fiscale groep kon bij
verwerving van een deelneming in een (voor Oostenrijk) ingezeten
onbeperkt belastingplichtige vennootschap op goodwill afschrijven. Dat
kon echter niet bij de verwerving van een deelneming in een
niet-ingezeten vennootschap. Ook ingeval de moedermaatschappij van de
fiscale groep had geopteerd voor de wettelijke mogelijkheid om de
resultaten bij vervreemding van de buitenlandse deelneming fiscaal in
aanmerking te nemen en in Oostenrijk te laten belasten, werd dit
belastingvoordeel door de Oostenrijkse fiscus geweigerd.
Op de uitspraak van het HvJ EU van 22 februari 2018 wordt hierna en is in
de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel ingegaan.
De leden van de fractie van de VVD vragen op welke maatregelen wordt
gedoeld om de gevolgen van het wetsvoorstel te voorkomen, of daarbij
wordt gedoeld op mogelijkheden om bepaalde vorderingen- en schuldposities af te lossen of op te ruimen door middel van een fusie en of kan
worden ingegaan op juridische bezwaren van een dergelijke fusie. Ook
vragen deze leden of dit kan resulteren in dubbele belastingheffing en, zo
ja, hoe dit kan worden voorkomen, en hoe wordt omgegaan met
belastingplichtigen die een hogere belastingdruk niet kunnen voorkomen.
De leden van de fractie van de SP merken op dat hoewel de voorgestelde
spoedreparatiemaatregelen bedoeld zijn om grondslaguitholling door
internationaal opererende bedrijven te voorkomen, de aanpassing van de
fiscale eenheid ook het segment van het midden- en kleinbedrijf (mkb)
raakt (ongeveer 87% van de circa 100.000 fiscale eenheden). Deze leden
vragen of het potentieel opereren van 13% van een groep logischerwijs
moet leiden tot het aanpassen van de regeling voor de gehele groep.
Momenteel bestaan in Nederland ongeveer 100.000 fiscale eenheden met
circa 200.000 gevoegde dochtermaatschappijen. Van het totaal aantal
bestaande fiscale eenheden is – zoals gezegd – ongeveer 87% actief in het
mkb-segment. De overige fiscale eenheden (ongeveer 13%) zien op grote
– doorgaans internationaal opererende – bedrijven. De omvang van het
bedrijf speelt in principe geen rol bij de mogelijkheid om een beroep te
doen op de per-elementbenadering. Het kabinet ziet zich genoodzaakt om
deze stap te zetten vanwege de uitspraak van het HvJ EU van 22 februari
2018. De uitspraak van het HvJ EU zou – zonder reparatie – immers tot
gevolg hebben dat uitholling van de Nederlandse belastinggrondslag
door internationaal – zowel grote als in het mkb-segment – opererende
bedrijven wordt vergemakkelijkt. Zonder de spoedreparatiemaatregelen
zou het «level playing field» tussen binnenlands opererende bedrijven en
internationaal opererende bedrijven verstoord raken ten koste van de
binnenlands opererende bedrijven. De spoedreparatiemaatregelen zullen
naar verwachting consequenties hebben voor een aantal zuiver binnenlands opererende bedrijven, maar dit nadeel voor deze bedrijven weegt
volgens het kabinet op tegen het voorkomen van het onbedoelde
voordeel dat internationaal opererende bedrijven met structuren die sterk
gericht zijn op uitholling van de in Nederland belastbare grondslag zonder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

3

de spoedreparatiemaatregelen zouden kunnen behalen met alle budgettaire gevolgen van dien. Niets doen of het in buitenlandse situaties
toekennen van bepaalde voordelen van de fiscale eenheid ziet het kabinet
om eerdergenoemde redenen niet als een reële optie. Om die reden kan
het kabinet niet anders dan concluderen dat ook na de uitspraak van het
HvJ EU de betreffende voordelen in grensoverschrijdende EU-situaties
moeten worden onthouden. Juridisch is dit alleen mogelijk door in
binnenlandse situaties «strenger» te worden door de voordelen in die
situaties te onthouden. Daardoor is niet langer sprake van een verschil in
behandeling tussen de binnenlandse situatie en de grensoverschrijdende
situatie.
De in het onderhavige wetsvoorstel opgenomen maatregelen kunnen
voor bepaalde belastingplichtigen tot gevolg hebben dat de belastbare
winst hoger uitvalt.6 Deze gevolgen zijn echter niet in alle gevallen voor
alle belastingplichtigen te voorkomen. Toch kunnen de gevolgen van de
spoedreparatiemaatregelen in veel gevallen voorkomen of beperkt
worden, bijvoorbeeld door middel van een juridische fusie tussen
schuldeiser en schuldenaar, zodat de schuldpositie van rechtswege
verdwijnt doordat vordering en schuld in één hand komen. Aan een
juridische fusie kunnen in bepaalde situaties soms om fiscale of
niet-fiscale redenen bezwaren kleven. Indien aan een juridische fusie
bezwaren zouden kleven, is het in veel gevallen mogelijk om de (interne)
concernfinanciering anders in te richten, bijvoorbeeld door – waar
mogelijk – dergelijke schulden af te lossen of om te zetten in kapitaal.
Uiteindelijk is het aan belastingplichtigen zelf om te beoordelen hoe zij
reageren op dit wetsvoorstel. Het kabinet heeft uiteraard wel oog voor de
scherpste kanten van dit wetsvoorstel en erkent de hardheid daarvan.
Mede naar aanleiding van de vragen van Kamerlid Lodders7 alsmede de
signalen uit het mkb en de advieswereld rondom het mkb heeft het
kabinet voorzien in een overgangsmaatregel die ziet op de renteaftrekbeperking ter voorkoming van winstdrainage. Deze overgangsmaatregel
komt tegemoet aan de zorgen die leefden bij de grootste groep belastingplichtigen die gebruikmaakt van het fiscale-eenheidsregime. Aan de
reikwijdte van deze overgangsmaatregel wordt elders in deze nota
aandacht besteed.
Ook wordt door middel van een op 15 oktober 2018 aangekondigde nota
van wijziging bewerkstelligd dat de periode van de terugwerkende kracht
van de op 25 oktober 2017 aangekondigde spoedreparatiemaatregelen uit
het onderhavige wetsvoorstel wordt beperkt tot en met 1 januari 2018 in
plaats van tot en met 25 oktober 2017, 11.00 uur. Het beperken van de
periode van de terugwerkende kracht tot en met 1 januari 2018 zorgt
ervoor dat de toepassing van de betreffende in dit wetsvoorstel
opgenomen spoedreparatiemaatregelen minder complex zal zijn voor
belastingplichtigen en de Belastingdienst. Voor veel belastingplichtigen
wordt daarmee voorkomen dat de aangifte over 2017 moet worden
ingediend, terwijl op het moment van indienen het wetgevingsproces
mogelijk nog niet is afgerond. Ook voor de Belastingdienst wordt de
uitvoerbaarheid van dit wetsvoorstel daarmee verbeterd.
De leden van de fractie van de VVD vragen of kan worden ingegaan op de
kritiek vanuit het bedrijfsleven en de wetenschap dat het huidige
wetsvoorstel ernstig onder de maat zou zijn. Op dit moment wordt in de
fiscale rechtspraktijk en de wetenschap een levendig debat gevoerd over
de gevolgen van de uitspraak van het HvJ EU van 22 februari 2018, het
6

Overigens kan het – afhankelijk van de feiten en omstandigheden – in sommige gevallen ook zo
zijn dat de belastbare winst als gevolg van de in dit wetsvoorstel opgenomen maatregelen
lager uitvalt.
7
Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 1875.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

4

onderhavige wetsvoorstel en over de toekomst van de fiscaleeenheidsregeling. De opvattingen onder de verschillende deelnemers aan
het debat daarover lopen sterk uiteen en van een eensluidende opvatting
is geenszins sprake. In dat kader wordt als alternatief voor de spoedreparatiemaatregelen en als opvolger van de huidige fiscale-eenheidsregeling
door onder meer Kok en De Vries8 een grensoverschrijdende fiscale
eenheid voorgesteld. Ook dat alternatieve voorstel kent niet louter
voorstanders. Zo worden in de literatuur ook bij dit alternatief door
verschillende auteurs de nodige kanttekeningen geplaatst.9 Op de
grensoverschrijdende fiscale eenheid wordt elders in deze nota nader
ingegaan. Hoewel er ook bij het onderhavige wetsvoorstel kritische
kanttekeningen worden geplaatst, zijn er ook reacties van meer positieve
aard, worden de gevolgen van het wetsvoorstel als overzienbaar
ingeschat en wordt zelfs gepleit voor het bestendigen van de maatregelen
uit het onderhavige wetsvoorstel als definitieve oplossing.10 Het kabinet
ziet de spoedreparatiemaatregelen op dit moment echter als een tijdelijke
oplossing om de meest kwetsbare elementen van de fiscaleeenheidsregeling te repareren en streeft ernaar om binnen deze kabinetsperiode met een wetsvoorstel te komen voor een alternatieve concernregeling.
Daarnaast vragen de leden van de fractie van de VVD of de voorbeelden
uit de memorie van toelichting kunnen worden vertaald naar situaties van
fiscale eenheden waar veel meer maatschappijen deel van uitmaken en of
ook meer ingewikkelde voorbeelden kunnen worden gegeven. In zijn
algemeenheid geldt dat het voor de in de memorie van toelichting
uitgewerkte voorbeelden niet uitmaakt of de fiscale eenheid wordt
gevormd met een of meer dochtermaatschappijen. Bij de uitwerking van
de voorbeelden in de memorie van toelichting is getracht de werking van
de in het wetsvoorstel opgenomen maatregelen voor de afzonderlijke
bepalingen toe te lichten aan de hand van gestileerde casusposities.
Indien dat voor de beantwoording van gestelde vragen verhelderend is,
worden waar nodig de antwoorden in deze nota voorzien van een
voorbeeld.
De leden van de fractie van de VVD vragen welke maatregelen het kabinet
neemt zodat Nederland een aantrekkelijk vestigingsland blijft. Het kabinet
heeft op 23 februari 2018 de Fiscale beleidsagenda11 aan uw Kamer
aangeboden. Een van de vijf beleidsprioriteiten in deze Fiscale beleidsagenda is het vestigingsklimaat. In die brief is uiteengezet op welke wijze
het kabinet de aantrekkelijkheid van het Nederlandse vestigingsklimaat
voor reële economische activiteiten wil waarborgen en daar waar
mogelijk vergroten. Het vestigingsklimaat wordt niet alleen door de
fiscaliteit bepaald. In de brief van 20 december 201712 en tijdens het AO
Bedrijfslevenbeleid van 21 februari 201813 is aangekondigd dat het kabinet
zich zal bezinnen op de wijze waarop het Nederlandse vestigingsklimaat
8

Q.W.J.C.H. Kok en R.J. de Vries, Blauwdruk voor een grensoverschrijdende fiscale eenheid in
de vennootschapsbelasting, WFR 2018/37.
9
Zie onder meer G.W.J.M. Kampschöer, Een ander geluid; geen «old school»-fiscale eenheid
meer, WFR 2018/87, F. van Horzen, Nederlandse weigering aftrek van rente in strijd met vrijheid
van vestiging, NTFR 2018/563, W.R. Kooiman, Beantwoording vragen herziening fiscaleeenheidsregime, NTFR 2018/797 en M. Ruijschop, Antwoorden Kamervragen over de fiscale
eenheid, NLF 2018/0753.
10
Zie onder meer F.J. Elsweier, Een rechtsvergelijking tussen de Nederlandse en Duitse
winstbelasting van lichamen, FM 153, Deventer: Wolters Kluwer 2018, p. 357–358, G.W.J.M.
Kampschöer, Een ander geluid; geen «old school»-fiscale eenheid meer, WFR 2018/87, en F.
van Horzen, Nederlandse weigering aftrek van rente in strijd met vrijheid van vestiging, NTFR
2018/563.
11
Kamerstukken II 2017/18, 31 140, nr. 33.
12
Kamerstukken II 2017/18, 32 637, nr. 297.
13
Kamerstukken II, 2017/18, 32 637, nr. 80.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

5

verder kan worden ontwikkeld met als doel de Nederlandse economie te
versterken en de werkgelegenheid te stimuleren. Het kabinet zal uw
Kamer in het vierde kwartaal van dit jaar informeren over de uitkomst.
Ook vragen de leden van de fractie van de VVD om een reactie op de
eerder aangehaalde publicatie van de heren Kok en De Vries waarin zij
pleiten voor een grensoverschrijdende fiscale eenheid. De leden van de
fractie van 50PLUS verwijzen naar het pleidooi van de NOB voor de
invoering van een grensoverschrijdende fiscale eenheid als alternatief
voor de spoedreparatiemaatregelen en als toekomstbestendige concernregeling. De invoering van een grensoverschrijdende fiscale eenheid zou
met toepassing van de objectvrijstelling voor buitenlandse ondernemingswinsten in theorie ook een manier kunnen zijn om het fiscaleeenheidsregime in overeenstemming te brengen met het EU-recht.14 Het
in grensoverschrijdende situaties toekennen van de voordelen van de
fiscale eenheid – met toepassing van de objectvrijstelling voor buitenlandse ondernemingswinsten – is naar de mening van het kabinet echter
geen reële optie. Dat heeft namelijk tot gevolg dat uitholling van de
Nederlandse belastinggrondslag door internationaal opererende bedrijven
wordt vergemakkelijkt, waardoor dit zou leiden tot een budgettaire
derving. Dit acht het kabinet onwenselijk. Immers, in OESO- en
EU-verband wordt, met medewerking en instemming van Nederland, juist
beoogd uitholling van de belastinggrondslag te voorkomen. In dit verband
is voorts van belang dat ook bij een grensoverschrijdende fiscale eenheid
(met objectvrijstelling voor buitenlandse ondernemingswinsten) zich
diverse vraagpunten zullen voordoen. Een oplossing voor die vraagpunten zal het systeem er zeker niet eenvoudiger op maken. Zo kunnen
zich allerlei verdragsrechtelijke vragen voordoen indien niet in Nederland
gevestigde lichamen worden gevoegd in een fiscale eenheid, zoals de
vraag of het wel mogelijk is om een niet in Nederland gevestigde
maatschappij in de heffing van de Nederlandse vennootschapsbelasting
te betrekken als die maatschappij geen (echte) vaste inrichting in
Nederland heeft. Verder zou het berekenen van de winst van een
grensoverschrijdende fiscale eenheid en het vervolgens bepalen van de
vrij te stellen winst van de niet in Nederland gevestigde maatschappijen
voor zowel belastingplichtigen als de Belastingdienst erg bewerkelijk
kunnen zijn en (zonder nadere maatregelen) kunnen leiden tot dubbele
heffing. Ook zal voeging van een niet in Nederland gevestigde
maatschappij ertoe kunnen leiden dat onder het huidige fiscaleeenheidsregime diverse consequenties van een fiscale eenheid op deze
maatschappij van toepassing worden, zoals de aansprakelijkheid voor de
belastingschulden van de fiscale eenheid. Tevens kunnen in een dergelijk
geval de onderlinge transacties tussen een gevoegd, niet in Nederland
gevestigd, lichaam en andere, wel in Nederland gevestigde, maatschappijen die eveneens deel uitmaken van de fiscale eenheid, voor Nederlandse doeleinden fiscaal niet zichtbaar zijn, terwijl deze bij dat lichaam in
het buitenland wel zichtbaar zijn voor de buitenlandse fiscus. Deze
«hybridisering» zal nieuwe taxplanningsmogelijkheden in de hand
werken. Het lijkt geen wenselijke route om bewust een systeem te
introduceren waaruit potentieel allerlei mismatches kunnen voortvloeien,
waartegen vervolgens allerlei (ingewikkelde) maatregelen moeten worden
genomen om belastingontwijking als gevolg van dat systeem tegen te
gaan. Bovendien wordt de regeling daardoor minder goed uitvoerbaar.
Ook lijkt dit alternatief ertoe te leiden dat bepaalde valutaverliezen die op
grond van de uitspraak van het HvJ EU van 22 februari 2018 niet in
aanmerking hoeven te worden genomen in het geschetste alternatief wel
in aanmerking worden genomen (hetgeen tot een forse extra budgettaire
14

Zie in dit kader bijvoorbeeld Kamerstukken II 2017/18, 34 323, nr. 21, p. 19, Kamerstukken II
2015/16, 34 323, nr. 6, p. 8–10, alsmede Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 1531, p. 4–5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

6

derving zou leiden), tenzij daar een complexe uitzondering voor wordt
opgenomen.15 Het toestaan van de voordelen van de fiscale eenheid in
grensoverschrijdende situaties betekent dat er ook op andere onderdelen
nieuwe mogelijkheden ontstaan om de belastinggrondslag uit te hollen,
tenzij ook daar (ingewikkelde) antimisbruikbepalingen voor worden
ontworpen, hetgeen de uitvoerbaarheid niet ten goede komt. Het
voorgestelde systeem van de grensoverschrijdende fiscale eenheid komt
ten slotte niet voor in andere landen en zou naar verwachting leiden tot
procedures, waaronder bij het HvJ EU, met als gevolg dat de regeling van
de grensoverschrijdende fiscale eenheid mogelijk niet robuust is en tot
(extra) budgettaire derving zou kunnen leiden. Op basis van het
voorgaande meent het kabinet dan ook dat het concept van een grensoverschrijdende fiscale eenheid (met objectvrijstelling voor buitenlandse
ondernemingswinsten) geen reële optie is. Bij de uitwerking van een
toekomstbestendig alternatief ligt het voor de hand om aan te sluiten bij
bestaande concernregelingen in andere landen. Over de vormgeving en
het moment van invoering van die definitieve oplossing zal, mede met het
oog op een goed fiscaal ondernemingsklimaat, in overleg worden
getreden met het bedrijfsleven, belangenorganisaties en de wetenschap.
De leden van de fractie van de SP vragen of de memo’s of notities ter
voorbereiding op het onderhavige wetsvoorstel aan uw Kamer kunnen
worden gestuurd. Vanzelfsprekend onderschrijft het kabinet het belang
van het zo volledig mogelijk informeren van uw Kamer. De weerslag van
de belangenafweging is opgenomen in de memorie van toelichting en op
die gemaakte keuzes is het kabinet ten volle aanspreekbaar. Het kabinet is
altijd bereid specifieke inlichtingen te verschaffen wanneer uw Kamer
daarom verzoekt. Daarbij moet worden opgemerkt dat het staand beleid is
van het kabinet om documenten die zijn opgesteld voor intern beraad,
zoals memo’s of notities, geen onderwerp te maken van het politieke
debat. Het is onwenselijk als communicatie tussen ambtenaren onderdeel
van het publieke debat wordt.
De leden van de fractie van de VVD vragen waarom de spoedreparatiemaatregelen met terugwerkende kracht tot en met (oorspronkelijk)
25 oktober 2017, 11.00 uur, (thans 1 januari 2018) zijn aangekondigd en
van kracht worden en of was te voorzien dat het HvJ EU zo zou oordelen.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of het voorkomen van
grondslaguitholling het enige argument is voor het wetsvoorstel. Tevens
vragen de leden van de fractie van 50PLUS of ingegaan kan worden op
een aantal suggesties en opmerkingen van de NOB, het RB en de heer
Bellingwout. Op 25 oktober 2017 heeft advocaat-generaal (A-G) Campos
Sanchéz-Bordona van het HvJ EU in twee zaken over de verenigbaarheid
van het Nederlandse fiscale-eenheidsregime in de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 (Wet Vpb 1969) met de uit het EU-recht voortvloeiende vrijheid van vestiging conclusie genomen.16 Gezien de inhoud
van de conclusie in de zaak betreffende de weigering van de aftrek van
rente vanwege de toepassing van de renteaftrekbeperking van artikel 10a
Wet Vpb 1969 bestond er op dat moment een risico dat de daarop
betrekking hebbende uitspraak van het HvJ EU voor Nederland negatief
zou uitpakken. Niets doen was geen reële optie. Het in grensoverschrijdende situaties toekennen van de voordelen van de fiscale eenheid was
dat evenmin, zoals hiervoor uiteen is gezet. Een negatieve uitspraak in
deze zaak zou naar verwachting tot gevolg hebben dat uitholling van de
Nederlandse belastinggrondslag door internationaal opererende bedrijven
wordt vergemakkelijkt, waarbij de structurele derving zou kunnen oplopen
15
16

Zoals in paragraaf 3.2.2.4 van genoemd artikel wordt gesuggereerd.
Conclusie van A-G Campos Sanchéz-Bordona van 25 oktober 2017 in de gevoegde zaken X BV
(C-398/16) en X NV (C-399/16) tegen Staatssecretaris van Financiën, ECLI:EU:C:2017:807.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

7

tot enkele honderden miljoenen euro’s per jaar. Met de aankondiging van
de spoedreparatiemaatregelen met terugwerkende kracht is verdere
toename van de incidentele derving van ruim € 372 miljoen en het
ontstaan van de structurele derving voorkomen.
De leden van de fractie van de VVD vragen waarom niet is gekozen voor
eerbiedigende werking en welke problemen dit voor bedrijven oplevert. In
het verlengde hiervan vragen de leden van de fractie van de SP welke
inschattingen op het Ministerie van Financiën zijn gemaakt met betrekking
tot deze terugwerkende kracht. Als gevolg van de heroverweging van het
bedrijfslevenpakket – zoals aangekondigd in de eerdergenoemde brief van
15 oktober 2018 – wordt de terugwerkende kracht van de op 25 oktober
2017 aangekondigde spoedreparatiemaatregelen uit het onderhavige
wetsvoorstel beperkt tot en met 1 januari 2018 in plaats van tot en met
25 oktober 2017, 11.00 uur. Het beperken van de terugwerkende kracht tot
en met 1 januari 2018 zorgt ervoor dat de toepassing van de betreffende
in dit wetsvoorstel opgenomen spoedreparatiemaatregelen minder
complex zal zijn voor belastingplichtigen en de Belastingdienst. Voor veel
belastingplichtigen wordt daarmee voorkomen dat de aangifte over 2017
moet worden ingediend, terwijl op het moment van indienen het
wetgevingsproces mogelijk nog niet is afgerond. Ook voor de Belastingdienst wordt de uitvoerbaarheid van dit wetsvoorstel daarmee verbeterd.
Het verder beperken van de terugwerkende kracht is ongewenst, omdat
het leidt tot een toename van de budgettaire derving en ongewenste
mogelijkheden voor belastingontwijking in de hand werkt.
De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom bij de Wet
aanpassing fiscale eenheid is gekozen voor een versoepeling van het
fiscale-eenheidsregime, hoe het kabinet aankijkt tegen de keuzemogelijkheden die er destijds waren, of de huidige incidentele derving van € 372
miljoen (oorspronkelijk € 354 miljoen voor het verschijnen van de op
15 oktober 2018 aangekondigde nota van wijziging) voorkomen had
kunnen worden als destijds al maatregelen zouden zijn genomen in lijn
met het onderhavige wetsvoorstel en of de risico’s dat de derving zou
oplopen niet voorzienbaar waren. Daarnaast vragen deze leden welk effect
de Wet aanpassing fiscale eenheid heeft gehad op belastingontwijking.
Met de op 9 december 2016 in werking getreden Wet aanpassing fiscale
eenheid is het regime van de fiscale eenheid aangepast om dit in
overeenstemming te brengen met de uitspraak van het HvJ EU van 12 juni
2014.17 Die wetsaanpassing betrof niet het tegengaan van belastingontwijking of de per-elementbenadering, maar een geheel andere kwestie die
zag op de structuur die toegang geeft tot de fiscale eenheid. Toen is wel al
stilgestaan bij de per-elementbenadering als gevolg van de uitspraak van
het HvJ EU in de zaak Groupe Steria. Vanwege alle op dat moment
bestaande onduidelijkheden, onzekerheden over de
per-elementbenadering en de mede daaruit voortvloeiende complexiteit
was het destijds niet het moment om wetgevend te anticiperen op een
eventuele negatieve uitspraak van het HvJ EU over de
per-elementbenadering. Nadrukkelijk is gekozen voor het verkrijgen van
duidelijkheid via jurisprudentie. De noodzaak en wenselijkheid tot
aanpassing deed zich pas voor op 25 oktober 2017, toen de spoedreparatiemaatregelen die zijn uitgewerkt in het onderhavige wetsvoorstel zijn
aangekondigd.18
17

HvJ EU 12 juni 2014 in de gevoegde zaken SCA Group Holding e.a.(C-39/13), X e.a. (C-40/13)
en MSA International Holdings en MSA Nederland (C-41/13), ECLI:EU:C:2014:1758.
18
Zie Kamerstukken II 2017/18, 34 323, nr. 20, Kamerstukken I 2017/18, 34 323, F, en het persbericht op https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2017/10/25/aankondiging-van-enkelespoedreparatiemaatregelen-in-de-wet-op-de-vennootschapsbelasting-1969-en-de-wet-op-dedividendbelasting-1965-inzake-de-fiscale-eenheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

8

De leden van de fractie van de PvdA vragen of het kabinet de analyse
deelt dat de fiscale-eenheidsregeling per saldo niet meer leidt tot een
administratieve lastenverlichting voor belastingplichtigen of in ieder geval
dat de regeling buitengewoon complex is geworden. Daarbij vragen deze
leden of het onderhavige wetsvoorstel in niet geringe mate bijdraagt aan
deze complexiteit. Ook vragen deze leden of dat betekent dat de facto
naast de commerciële boekhouding twee fiscale boekhoudingen
bijgehouden dienen te worden en in hoeverre dat aanpassing van de
aangifteprogramma’s die bedrijven en adviseurs gebruiken om de
aangifte in te dienen vereist. In dat kader vragen deze leden of bij de
vormgeving van een nieuwe regeling kan worden onderzocht of een
afzonderlijk regime gewenst is voor het (kleinere) mkb, dat volgens deze
leden niet grensoverschrijdend opereert. In het verlengde daarvan vragen
deze leden waarom niet is gekozen voor een permanente franchise bij de
renteaftrekbeperking ter voorkoming van winstdrainage en waarom bij de
andere maatregelen uit dit wetsvoorstel niet is gekozen voor franchises.
Bedacht moet worden dat de regeling van de fiscale eenheid een
keuzeregeling is voor belastingplichtigen. Het staat belastingplichtigen
dus volledig vrij om te kiezen of ze al dan niet als een fiscale eenheid
willen worden belast en ook zijn belastingplichtigen binnen de grenzen
van de fiscale-eenheidsregeling vrij te bepalen wat de omvang en de duur
van de fiscale eenheid zal zijn. De fiscale-eenheidsregeling is in de basis
een relatief overzichtelijke regeling die zowel voor- als nadelen kent. Deze
vinden hun oorsprong veelal in het consolidatie-element van de huidige
fiscale-eenheidsregeling. Tegelijkertijd is het ook met name dit element
dat tot complexiteit van de fiscale-eenheidsregeling leidt en dat vele
bijzondere regelingen en antimisbruikbepalingen noodzakelijk maakt. Ook
aanpassingen van het fiscale-eenheidsregime naar aanleiding van
ontwikkelingen in de rechtspraak hebben de regeling gecompliceerd. Dat
geldt ook voor het onderhavige wetsvoorstel. Daarbij moet wel worden
opgemerkt dat de complexiteit van de fiscale-eenheidsregeling zich
doorgaans voordoet in bijzondere situaties. In het merendeel van de
gevallen is het fiscale-eenheidsregime goed en praktisch toepasbaar. Een
voordeel van de fiscale eenheid is nog steeds dat slechts één aangifte
vennootschapsbelasting hoeft te worden gedaan voor alle maatschappijen die in de fiscale eenheid zijn gevoegd. Dat blijft ook zo nadat de
maatregelen uit dit wetsvoorstel in werking zijn getreden. Dat geldt ook
voor de overige fiscale-eenheidsvoordelen, zoals de transacties binnen
fiscale eenheid die als gevolg van de consolidatie in principe niet tot
belastingheffing leiden en de mogelijkheden tot (horizontale en verticale)
verliesverrekening. Belastingplichtigen zullen in voorkomende gevallen
moeten toetsen of de maatregelen uit dit wetsvoorstel voor hen gevolgen
hebben en zo nodig extracomptabel moeten bijhouden wat deze gevolgen
zijn. Dat kan in die gevallen leiden tot een toename van de administratieve
lasten ten opzichte van de situatie voor 1 januari 2018. Aangezien als
gevolg van de maatregelen uit dit wetsvoorstel bepaalde regelingen
moeten worden toegepast als ware er geen fiscale eenheid, verschillen de
daarmee gepaard gaande administratieve lasten in zoverre slechts in
beperkte mate van de situatie dat er daadwerkelijk geen fiscale eenheid
zou zijn. Zoals bij elke fiscale wijziging is het in beginsel aan de ontwikkelaars van software, waarmee de boekhouding wordt opgesteld en de
aangifte wordt gedaan, te bezien in hoeverre een wijziging van fiscale
regelgeving aanpassing van de ontwikkelde software behoeft.
Bij de vormgeving en de uitwerking van een nieuwe concernregeling
worden het bedrijfsleven, belangenorganisaties en de wetenschap
betrokken. Daarbij zal aandacht worden besteed aan zowel het mkb als het
grootbedrijf. Een afzonderlijke regeling voor uitsluitend het mkb ligt
daarbij niet voor de hand. Dat laatste wordt eens te meer versterkt door
de overgangsmaatregel met betrekking tot de renteaftrekbeperking ter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

9

voorkoming van winstdrainage met een drempel van € 100.000 per fiscale
eenheid. Het permanent maken van deze regeling ligt niet voor de hand
gezien het feit dat de renteaftrekbeperking ter voorkoming van winstdrainage een antimisbruikmaatregel betreft. Dat zou immers de suggestie
wekken dat misbruik tot een bepaald bedrag is toegestaan. Bij de
renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente is in het verleden
gekozen voor een permanente franchise van € 750.000, zodat het mkb
grotendeels wordt ontzien. De overige maatregelen uit dit wetsvoorstel
hebben hoofdzakelijk betrekking op bepalingen met een antimisbruikkarakter, waardoor een franchise niet passend wordt geacht.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of kan worden ingegaan op
het inleidende commentaar van VNO-NCW en MKB-Nederland en in het
bijzonder op de opmerking dat de fiscale-eenheidsregeling met het
onderhavige wetsvoorstel lijkt te worden uitgekleed en dat daarmee wordt
aangestuurd op het definitieve einde van het huidige fiscaleeenheidsregime. VNO-NCW en MKB-Nederland benadrukken het belang
van de fiscale-eenheidsregeling als een van de pijlers van het fiscale
vestigingsklimaat. Zij benoemen terecht dat de fiscale-eenheidsregeling al
jaren juridisch onder druk staat en wijzen erop dat via gerechtelijke
procedures de grenzen van die regeling zijn opgezocht en steeds verder
zijn opgerekt. Het kabinet onderschrijft in zoverre die opvatting van
VNO-NCW en MKB-Nederland en heeft getracht om de fiscaleeenheidsregeling in haar huidige vorm zo lang mogelijk overeind te
houden. Zowel uitsluitend in Nederland opererende ondernemingen als
multinationale ondernemingen die mede actief zijn in Nederland in zowel
het grootbedrijf als het mkb maken gebruik van de fiscale eenheid.
Daarmee is de huidige fiscale-eenheidsregeling een belangrijke regeling
in de vennootschapsbelasting en vanwege het consolidatie-element uniek
in haar soort. Door de uitspraak van het HvJ EU van 22 februari 2018, die
op 19 oktober 2018 is bevestigd door de Hoge Raad, is de fiscaleeenheidsregeling echter onder druk komen te staan en is de regeling in
haar huidige vorm naar het oordeel van het kabinet niet langer houdbaar.
Het onderhavige wetsvoorstel leidt ertoe dat een deel van de voordelen
die verbonden zijn aan de huidige fiscale-eenheidsregeling noodgedwongen verloren gaat, maar raakt de meeste bestaande fiscale eenheden
niet of nauwelijks.
Toch is het gevaar nog niet helemaal geweken. Juist vanwege de ontstane
complexiteit is het de bedoeling dat binnen afzienbare termijn een
toekomstbestendige concernregeling wordt ingevoerd als vervanging van
het huidige fiscale-eenheidsregime inclusief de voorgestelde spoedreparatiemaatregelen. Bij de verkenning naar een alternatieve concernregeling
wordt nadrukkelijk gekeken naar de concernregelingen in andere
Europese landen. Dat betekent voor het vestigingsklimaat dat Nederland
op het gebied van fiscale groepsregelingen ten opzichte van andere
EU-lidstaten zijn unieke positie en daarmee voorsprong verliest. Het
vestigingsklimaat bestaat vanzelfsprekend ook uit allerlei andere fiscale en
niet-fiscale factoren. Zoals ook uit het regeerakkoord blijkt, houdt het
kabinet oog voor het vestigingsklimaat. Ook in de toekomst zal het kabinet
aandacht blijven houden voor de aantrekkelijkheid van Nederland.
De leden van de fractie van de VVD vragen of er – mede gelet op
uitvoeringsaspecten – naast de spoedreparatiemaatregelen als enige reële
optie ook nog andere opties zijn overwogen, wat daarbij de voor- en
nadelen zijn geweest en of daarbij opties vanuit het bedrijfsleven of de
NOB zijn onderzocht. Daarnaast vragen deze leden waaruit het overleg
met externe organisaties bestond en of er naar de mening van de
betrokkenen voldoende overleg is geweest. Grofweg stond het vorige
kabinet voor vier mogelijkheden om te reageren op het arrest van het HvJ

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

10

EU van 22 februari 2018. Het soepeler worden in grensoverschrijdende
gevallen, het strenger worden in binnenlandse gevallen, het afschaffen
van de fiscale-eenheidsregeling in combinatie met de introductie van een
nieuwe concernregeling of het geheel afschaffen van de fiscaleeenheidsregeling zonder introductie van een nieuwe concernregeling.
Indien het regime van de fiscale eenheid (inclusief daarmee samenhangende wet- en regelgeving) naar aanleiding van het oordeel van het HvJ
EU zou worden aangepast in die zin dat bepaalde voordelen van de fiscale
eenheid ook in grensoverschrijdende gevallen aan belastingplichtigen
worden toegekend, zou Nederland de reikwijdte van de fiscaleeenheidsregeling oprekken. Dat zou – zoals hiervoor ook al is opgemerkt –
tot gevolg hebben dat uitholling van de Nederlandse belastinggrondslag
door internationaal opererende bedrijven wordt vergemakkelijkt, waarbij
de structurele derving zou kunnen oplopen tot enkele honderden
miljoenen euro’s per jaar.
Het al bij voorbaat afschaffen van de regeling van de fiscale eenheid in
combinatie met de introductie van een nieuw systeem is, zoals elders
reeds is uiteengezet, niet van de ene op de andere dag te realiseren. Ook
bij het geheel afschaffen van de fiscale-eenheidsregeling zonder introductie van een alternatieve concernregeling gaan uiteraard de voordelen
van de fiscale-eenheidsregeling definitief en volledig verloren zonder dat
een internationaal gebruikelijke concernregeling ervoor in de plaats komt.
Het kabinet acht dit onwenselijk, want dat zou niet alleen betekenen dat
Nederland zijn voorsprong verliest, maar juist op achterstand raakt. Om
die reden kan het kabinet niet anders dan concluderen dat internationaal
opererende ondernemingen ook na de uitspraak van het HvJ EU de
voordelen in EU-situaties moeten worden onthouden. Juridisch is dit
alleen mogelijk door ook in binnenlandse situaties «strenger» te worden
door de voordelen in die situaties te onthouden. Daardoor is niet langer
sprake van een verschil in behandeling tussen de binnenlandse situatie en
de grensoverschrijdende situatie.
Voorafgaand aan de aankondiging van de spoedreparatiemaatregelen op
25 oktober 2017, 11.00 uur, heeft – voornamelijk om ongewenste
anticipatie te voorkomen – geen overleg plaatsgevonden met externe
organisaties. Na deze aankondiging heeft met betrekking tot dit
wetsvoorstel overleg plaatsgevonden met externe organisaties waaronder
VNO-NCW, MKB-Nederland, American Chamber of Commerce, Koninklijke
Vereniging van Nederlandse Reders, NOB en RB. Tijdens dit constructieve
overleg zijn hoofdzakelijk de gevolgen van de spoedreparatiemaatregelen
aan de orde gekomen. Dit overleg heeft het kabinet mede doen besluiten
te kiezen voor een overgangsmaatregel voor een beperkte periode om de
scherpste randjes weg te nemen, waardoor ook de uitvoerbaarheid voor
de Belastingdienst is verbeterd.
De leden van de fractie van het CDA vragen welke specifieke renteaftrekbeperkingen zouden kunnen komen te vervallen naar aanleiding van de
aanstaande implementatie van de generieke renteaftrekbeperking uit
ATAD119 en of daarbij enige overlap bestaat met het onderhavige
wetsvoorstel. Met de introductie van de earningsstrippingmaatregel die
deel uitmaakt van het bij uw Kamer aanhangige wetsvoorstel Wet
implementatie eerste EU-richtlijn antibelastingontwijking per 1 januari
2019 kunnen enkele specifieke renteaftrekbeperkingen worden afgeschaft.
In het eveneens bij uw Kamer aanhangige wetsvoorstel Wet bedrijfsleven
2019 (oorspronkelijk Wet bronbelasting 2020) wordt daarom voorgesteld
19

Richtlijn (EU) 2016/1164 van de Raad van 12 juli 2016 tot vaststelling van regels ter bestrijding
van belastingontwijkingspraktijken welke rechtstreeks van invloed zijn op de werking van de
interne markt (PbEU 2016, L 234/26).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

11

om per 1 januari 2019 de renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente, de renteaftrekbeperking bovenmatige overnamerente en de
beperking van de verrekening van verliezen voor houdster- en financieringsmaatschappijen af te schaffen. Deze laatste regeling is strikt
genomen geen renteaftrekbeperking, maar in de praktijk gaat het daarbij
veelal om verliezen ontstaan door rentelasten. Van een samenloop tussen
de toepassing van verschillende renteaftrekbeperkingen kan als gevolg
van het onderhavige wetsvoorstel sprake zijn. Het voorstel de hiervoor
genoemde specifieke renteaftrekbeperkingen af te schaffen, leidt ertoe dat
vanaf 1 januari 2019 de samenloop met deze specifieke renteaftrekbeperkingen zich niet langer zal kunnen voordoen.
De leden van de fracties van het CDA, D66 en 50PLUS vragen of het
kabinet in de praktijk al ontwikkelingen ziet die in aanvulling op de
voorgestelde spoedreparatiemaatregelen en voorafgaand aan invoering
van de nieuwe concernregeling aanleiding zouden kunnen geven tot
nadere maatregelen. De leden van de fractie van de PvdA vragen of het
kabinet het gevoel heeft dat met deze wetgeving de belangrijkste
Europeesrechtelijke risico’s dan eindelijk zijn weggenomen en welke
risico’s het kabinet nog meer ziet op dit punt. Verder willen deze leden
weten hoeveel zaken met betrekking tot de fiscale eenheid nog aanhangig
zijn bij het HvJ EU. Daarnaast vragen de leden van de fractie van 50PLUS
of ervan kan worden uitgegaan dat aan deze aanvullende (reparatie)maatregelen geen terugwerkende kracht zal worden gegeven. De spoedreparatiemaatregelen in het onderhavige wetsvoorstel voorkomen op dit
moment voor de toekomst de meest acute budgettaire problemen en zien
op de waarschijnlijk meest kwetsbare elementen van de fiscaleeenheidsregeling. Binnen afzienbare termijn zal de fiscaleeenheidsregeling worden opgevolgd door een concernregeling die –
uitvoeringstechnisch en juridisch – toekomstbestendig is. Dat neemt niet
weg dat ontwikkelingen in de praktijk ertoe zouden kunnen leiden dat
voortijdig nadere (reparatie)maatregelen moeten worden getroffen.
Daarvoor heeft het kabinet overigens op dit moment nog geen concrete
aanwijzingen; signalen uit de praktijk worden nauwlettend gevolgd. Op dit
moment zijn bij het HvJ EU geen zaken aanhangig met betrekking tot de
Nederlandse fiscale-eenheidsregeling, dit in antwoord op de vraag van de
leden van de fractie van de PvdA hierover.
Indien aanvullende (reparatie)maatregelen noodzakelijk blijken te zijn,
zullen deze maatregelen geen terugwerkende kracht (kunnen) hebben tot
en met 1 januari 2018. Dat kan in beginsel alleen als op dat moment een
duidelijke en voor belastingplichtigen voldoende kenbare aankondiging
zou zijn gedaan.
De leden van de fractie van het CDA vragen naar de reden waarom artikel
15ad Wet Vpb 1969 geen onderdeel is van de spoedreparatiewetgeving.
De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom de regeling van de
innovatiebox niet is opgenomen in de spoedreparatiewetgeving en welke
gevolgen de jurisprudentie heeft voor de innovatiebox. Deze leden vragen
tevens waarom in dit wetsvoorstel geen rekening is gehouden met de
houdsterverliesregeling. Er is op dit moment geen aanleiding om het
ingevolge dit wetsvoorstel voorgestelde zestiende lid van artikel 15 Wet
Vpb 1969 uit te breiden met een verwijzing naar artikel 15ad Wet Vpb
1969. De verwijzing naar de renteaftrekbeperking bovenmatige overnamerente die is opgenomen in die bepaling heeft in wezen tot gevolg dat de
aftrek van bovenmatige overnamerente wordt beperkt tot de winst van de
maatschappij die deze rente verschuldigd is. Een beroep op de
per-elementbenadering in relatie tot artikel 15ad Wet Vpb 1969 ligt
daarom niet voor de hand.
De innovatiebox is niet meegenomen in de spoedreparatie, omdat deze is
vormgegeven op basis van afspraken in EU-verband en na beoordeling in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

12

lijn met de afspraken uit het project Base Erosion and Profit Shifting
(BEPS-project) is geacht. Voor wat betreft de houdsterverliesregeling
wordt erop gewezen dat de Hoge Raad in een arrest uit 2011 heeft
geoordeeld dat de houdsterverliesregeling in combinatie met het
fiscale-eenheidsregime niet strijdig is met het EU-recht.20 De Hoge Raad is
in het arrest van 19 oktober 2018 op dit rechtsoordeel teruggekomen, in
die zin dat de Hoge Raad heeft aangegeven dat in het arrest uit 2011 de
per-elementbenadering ten onrechte is verworpen. Aangezien het kabinet
heeft voorgesteld om per 1 januari 2019 de beperking van de verrekening
van verliezen voor houdster- en financieringsmaatschappijen af te
schaffen, ligt een aanvullende spoedreparatiemaatregel op dat punt
daarom niet voor de hand.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of fiscale beleggingsinstellingen die geconfronteerd worden met het onderhavige wetsvoorstel
daarvan onwenselijke gevolgen kunnen ondervinden. Daarnaast vragen
deze leden of die gevolgen kunnen worden voorkomen, bijvoorbeeld door
– zoals door de NOB is voorgesteld – de in het onderhavige wetsvoorstel
opgenomen maatregelen niet te laten gelden voor fiscale eenheden van
fiscale beleggingsinstellingen. De spoedreparatiemaatregelen kunnen tot
gevolg hebben dat fiscale beleggingsinstellingen in bepaalde gevallen
meer winst moeten uitdelen dan feitelijk beschikbaar is. Deze winst is
namelijk niet in alle gevallen daadwerkelijk gerealiseerd. Om te
voorkomen dat de in het onderhavige wetsvoorstel opgenomen maatregelen van invloed zijn op de bepaling van de voor uitdeling beschikbare
winst, zal het Besluit beleggingsinstellingen hiertoe worden aangepast.
Tot dat moment wordt goedgekeurd dat de hoogte van de uitdelingsverplichting van artikel 28, tweede lid, onderdeel b, Wet Vpb 1969 in
samenhang met artikel 2 Besluit beleggingsinstellingen wordt berekend
zonder toepassing van de onderhavige spoedreparatiemaatregelen.
De leden van de fractie van de SP vragen welke analyse op het Ministerie
van Financiën is gemaakt als het gaat om de gevolgen van de uitspraak
van het HvJ EU. Ook vragen deze leden hoeveel bedrijven zich hebben
gemeld voor het herroepen van hun aangifte naar aanleiding van de
uitspraak van het HvJ EU. Daarnaast vragen deze leden of het kabinet kan
inschatten wat voor soort bedrijven een beroep doet op het arrest van het
HvJ EU. Uit de praktijk kwamen signalen dat internationaal opererende
belastingplichtigen een beroep deden op de per-elementbenadering. De
observatie van de leden van de fractie van de SP dat de vasthoudendheid
van het kabinet aan de terugwerkende kracht verklaard wordt door het feit
dat niet langer gewacht kon worden, is dan ook terecht. Voor zover medio
2018 bekend was, hebben circa 90 belastingplichtigen een beroep gedaan
op de strekking van het arrest. De verwachting is dat dit aantal nog zal
toenemen. Het overgrote deel van de betreffende belastingplichtigen valt
onder de directie Grote Ondernemingen van de Belastingdienst.
Daarnaast vragen de leden van de fractie van de SP hoeveel bedrijven zich
reeds hebben gemeld om gebruik te maken van de tijdelijke overgangsmaatregel die het onderhavige wetsvoorstel biedt. De belastingplichtige
hoeft zich voor een beroep op deze tijdelijke overgangsmaatregel echter
niet vooraf te melden, maar verwerkt dit in de aangifte vennootschapsbelasting.
De leden van de fracties van de VVD en D66 vragen naar het aantal fiscale
eenheden in de periode 2014 tot heden, uitgesplitst naar het grootbedrijf
enerzijds en het mkb anderzijds. Er zijn ruim 100.000 fiscale eenheden met
zo’n 200.000 dochtermaatschappijen geregistreerd bij de Belastingdienst.
De afgelopen vijf jaar variëren deze aantallen minder dan 1% per jaar.
20

HR 24 juni 2011, ECLI:NL:HR:2011:BN3537.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

13

Afgerond valt van de circa 100.000 fiscale eenheden 87% onder het mkb.
Ook dit is de afgelopen jaren niet substantieel veranderd.
De leden van de fractie van de VVD vragen naar de voordelen voor de
Belastingdienst van het huidige fiscale-eenheidsregime en wat het
betekent voor de capaciteit van de Belastingdienst indien de fiscale
eenheid niet meer gebruikt zou mogen worden. Het belangrijkste voordeel
van het fiscale-eenheidsregime is dat er per fiscale eenheid maar één
aangifte vennootschapsbelasting wordt ingediend. De activa en passiva
en de resultaten van alle maatschappijen die deel uitmaken van de fiscale
eenheid worden geconsolideerd in de aangifte van die fiscale eenheid
opgenomen. Vanwege de consolidatie binnen een fiscale eenheid worden
onderlinge transacties tussen maatschappijen die deel uitmaken van de
fiscale eenheid niet in de heffing betrokken. Dat geldt ook voor reorganisaties binnen een fiscale eenheid. Er is voor de Belastingdienst onder de
huidige wet- en regelgeving – behoudens uitzonderingsgevallen, zoals
wanneer sprake is van een zogenoemd voorvoegingsverlies – dus geen
aanleiding om deze onderlinge transacties en reorganisaties binnen een
fiscale eenheid te beoordelen. Als het huidige fiscale-eenheidsregime in
zijn geheel niet meer toegepast zou kunnen worden, komen in eerste
instantie zo’n 200.000 aangifteplichtigen en daarmee 200.000 te beoordelen aangiften vennootschapsbelasting erbij. Onderlinge transacties en
reorganisaties binnen een fiscale eenheid worden in dat geval fiscaal
relevant, waardoor de Belastingdienst veel meer transacties moet
beoordelen met alle uitvoeringsgevolgen van dien. Als het fiscaleeenheidsregime in zijn geheel zou worden afgeschaft, zou dat dus meer
werk betekenen en daarmee extra druk op de capaciteit van de Belastingdienst leggen.
De leden van de fractie van de VVD vragen vervolgens uit hoeveel
rechtspersonen een fiscale eenheid kan bestaan en of er verschil in
complexiteit bestaat bij het aantal van twee, drie of vier rechtspersonen
ten opzichte van meer dan tien of twintig rechtspersonen. Een fiscale
eenheid bestaat ten minste uit een moedermaatschappij en een dochtermaatschappij; het aantal dochtermaatschappijen dat in een fiscale
eenheid kan worden gevoegd, is wettelijk niet beperkt. Voor de toepassing
van de wettelijke bepalingen maakt het conceptueel niet uit hoeveel
dochtermaatschappijen er gevoegd zijn. Een groter aantal gevoegde
dochtermaatschappijen kan het toepassen van de regels afhankelijk van
de betreffende regel en het aanwezige feitencomplex natuurlijk wel
ingewikkelder maken.
De leden van de fractie van de VVD vragen of er actief in overleg getreden
wordt met de belastingplichtigen die het meest geraakt worden door de
uitspraak van het HvJ EU of door het onderhavige wetsvoorstel. Belastingplichtigen zullen bij het in beeld brengen van hun fiscale positie zelf
moeten beoordelen of en, zo ja, in welke mate zij met de in dit
wetsvoorstel voorgestelde spoedreparatiemaatregelen te maken hebben.
Indien zij hierbij een standpunt innemen over de toepassing van de
regelgeving op hun feitencomplex, dan kunnen zij dit standpunt gemotiveerd voorleggen aan de Belastingdienst. Hierover met de Belastingdienst
vooroverleg voeren is – zoals geldt voor alle nog aanhangige wetsvoorstellen – niet eerder mogelijk dan nadat de in het wetsvoorstel
opgenomen maatregelen zijn aangenomen door het parlement.21

21

De Belastingdienst zal tijdens het vooroverleg met belastingplichtigen echter geen standpunten over de toepassing van artikel 13l Wet Vpb 1969 als gevolg van dit wetsvoorstel
bespreken, zodat dit onderdeel van het wetsvoorstel – zoals ook blijkt uit de uitvoeringstoets –
daarmee uitvoerbaar is voor de Belastingdienst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

14

De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de aangiften vennootschapsbelasting die worden geraakt door dit wetsvoorstel in aanmerking
kunnen komen voor bijzonder uitstel voor het indienen van de aangifte,
hoe omgegaan dient te worden met de reeds ingediende aangiften
vennootschapsbelasting over het jaar 2017 en of het klopt dat aangifte
moet worden gedaan volgens de huidige geldende wet- en regelgeving
zolang de in het wetsvoorstel opgenomen maatregelen nog niet in
werking zijn getreden. Ook vragen deze leden naar de situatie waarin
reeds een aanslag over het jaar 2017 is opgelegd dan wel hoe de aanslag
opgelegd zal worden. Tevens vragen deze leden op welke wijze belastingplichtigen bij hun aangifte over 2018 om kunnen gaan met de maatregelen uit dit wetsvoorstel.
De periode van de terugwerkende kracht van de op 25 oktober 2017
aangekondigde spoedreparatiemaatregelen uit het onderhavige
wetsvoorstel wordt als gevolg van de heroverweging van het bedrijfslevenpakket beperkt tot en met 1 januari 2018 in plaats van tot en met
25 oktober 2017, 11.00 uur. Voor veel belastingplichtigen wordt daarmee
voorkomen dat de aangifte over 2017 moet worden ingediend, terwijl op
het moment van indienen het wetgevingsproces mogelijk nog niet is
afgerond. In het algemeen kan worden opgemerkt dat de aangifte
vennootschapsbelasting vijf maanden na afloop van het boekjaar dient te
zijn ingediend. Belastingplichtigen kunnen verzoeken om uitstel te krijgen
voor het indienen van de aangifte. Dit verzoek wordt doorgaans gehonoreerd. In de meeste gevallen kan op basis van de Uitstelregeling Belastingconsulenten de aangifte 2018 uiterlijk vóór 1 mei 2020 worden
ingediend. In bijzondere gevallen is vervolgens nog incidenteel uitstel tot
1 juli 2020 mogelijk. Naar de mening van het kabinet hebben belastingplichtigen voor het indienen van hun aangifte 2017 voldoende tijd, mede
omdat spoedreparatiemaatregelen niet meer van invloed zijn op de
aangifte over 2017. Ook voor het indienen van de aangifte 2018 hebben
belastingplichtigen naar de mening van het kabinet voldoende tijd om
hun aangifte in te dienen.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen, net als de leden van de fractie
van het CDA, voorts aandacht voor de gevolgen voor de belastingrente en
vragen of op dit punt een coulancemaatregel kan worden ingevoerd. Het
kabinet is van mening dat het niet nodig is om specifieke maatregelen te
nemen op het punt van de belastingrente. Belastingrente wordt in
beginsel pas gerekend vanaf het verstrijken van zes maanden na afloop
van het tijdvak waarover de vennootschapsbelasting wordt geheven. De
groep belastingplichtigen die als gevolg van het onderhavige
wetsvoorstel te maken kan krijgen met een hogere belastbare winst kan
geacht worden voldoende in staat te zijn om daarop te anticiperen. Zij
kunnen het verschuldigd worden van de daarmee verband houdende
belastingrente in de meeste gevallen voorkomen door tijdig het uiteindelijk verschuldigde belastingbedrag te betalen op de voorlopige aanslag
die volgt op de door hen ingediende schatting. Ten aanzien van deze
schatting heeft het de voorkeur dat belastingplichtigen deze opstellen met
inachtneming van de spoedreparatiemaatregelen. Door het voorlopige
karakter van de schatting nemen belastingplichtigen (nog) geen definitieve standpunten in. De belastingplichtige neemt derhalve geen
onomkeerbare stappen. Door de aanpassing van de terugwerkende kracht
tot en met 1 januari 2018 zullen belastingplichtigen veelal niet te maken
krijgen met belastingrente als gevolg van het onderhavige wetsvoorstel,
onafhankelijk van het feit of ze dergelijke stappen al dan niet hebben
ondernomen. Om belastingrente over het jaar 2018 te voorkomen hebben
belastingplichtigen doorgaans nog tijd om tijdig maatregelen te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

15

De leden van de fractie van het CDA vragen hoe de Belastingdienst zal
omgaan met meerdere aangiften van dezelfde belastingplichtigen over
hetzelfde boekjaar om – ter voorkoming van het verschuldigd worden van
belastingrente – geen uitstel voor het indienen van de aangifte te vragen.
Deze leden vragen wat dit betekent voor de werkdruk en de uitvoerbaarheid en of alleen de laatst ingediende aangifte in behandeling wordt
genomen. In het aangifteproces voor de vennootschapsbelasting krijgt de
belastingplichtige aan het begin van het lopende boekjaar een voorlopige
aanslag vennootschapsbelasting, waarvan de hoogte is gebaseerd op
cijfers uit het nabije verleden, namelijk de afgelopen twee jaren. Deze
voorlopige aanslag kan worden opgevolgd door een nadere voorlopige
aanslag door het indienen van een schatting van de belastbare winst over
een jaar door de belastingplichtige. Indien daartoe aanleiding is, kan een
belastingplichtige een aangepaste schatting indienen. Dit kan in beginsel
meerdere malen en kan ook gebruikt worden voor het verwerken van de
gevolgen van de spoedreparatiemaatregelen uit dit wetsvoorstel in de
voorlopige aanslag. Een goede berekening en dus een goede schatting
zorgt ervoor dat het verschil met de uiteindelijk ingediende aangifte en
derhalve de definitieve aanslag zo klein mogelijk zal zijn, waardoor het
betalen van belastingrente zo veel mogelijk kan worden voorkomen. Het
onderhavige wetsvoorstel brengt daarin geen verandering aan, waardoor
dit geen invloed heeft op de uitvoerbaarheid en werkdruk. Indien de
belastingplichtige na het indienen van zijn aangifte (maar nog voordat een
definitieve aanslag is opgelegd) aanvullingen doet door middel van een
verbeterde aangifte, neemt de inspecteur slechts de laatst ingediende
aangifte in behandeling.
De leden van de fractie van de SP vragen waarom de aanslagen vennootschapsbelasting opgelegd aan de bedrijven die een beroep kunnen doen
op de per-elementbenadering nog niet onherroepelijk waren, waardoor
een onafwendbare inkomstenderving wordt geleden. De incidentele
derving van € 372 miljoen bestaat uit een lagere opbrengst van de
vennootschapsbelasting voor met name de belastingjaren 2016 en 2017
en in mindere mate de daaraan voorafgaande jaren. Voor deze jaren is het
gezien de hiervoor beschreven aangifte- en aanslagtermijn niet opmerkelijk dat dergelijke belastingaanslagen nog niet onherroepelijk
vaststonden.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of er geen boete wordt
opgelegd voor reeds ingediende aangiften vennootschapsbelasting.
Wanneer belastingplichtigen hun aangifte vennootschapsbelasting
indienen en geconfronteerd worden met de spoedreparatiemaatregelen,
dan dienen zij daarbij standpunten in te nemen. Enkel bij een standpunt
dat niet pleitbaar is, kan de Belastingdienst volgens het Besluit Bestuurlijke Boeten Belastingdienst een boete opleggen.22
2.1. Procedure bij het Hof van Justitie van de Europese Unie en de Hoge
Raad
Op 22 februari 2018 heeft het HvJ EU uitspraak gedaan in twee Nederlandse zaken inzake de fiscale eenheid in de vennootschapsbelasting. Het
HvJ EU heeft een voor Nederland (als procespartij) positieve uitspraak
gedaan in de zaak over de weigering van de aftrek van een valutaverlies.
In de andere zaak heeft het HvJ EU geoordeeld dat de toepassing van de
renteaftrekbeperking ter voorkoming van winstdrainage in combinatie
met de toepassing van het regime van de fiscale eenheid in de vennootschapsbelasting leidt tot een verschil in behandeling tussen binnenlandse
situaties en vergelijkbare EU-situaties dat in strijd is met het EU-recht. Tot
deze uitspraak kwam het HvJ EU naar aanleiding van prejudiciële vragen
22

§4 van het Besluit Bestuurlijke Boeten Belastingdienst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

16

die door de Hoge Raad zijn gesteld in twee Nederlandse zaken.23
Inmiddels heeft de Hoge Raad op 19 oktober 2018 einduitspraak gedaan in
deze zaken. Daarbij heeft de Hoge Raad de uitspraak van het HvJ EU in
beide zaken bevestigd.
De leden van de fracties van het CDA, D66, de SP en 50PLUS vragen het
kabinet om in te gaan op de nadere conclusie van de A-G bij de Hoge
Raad van 8 juni 2018 in de zaak over de toepassing van de renteaftrekbeperking ter voorkoming van winstdrainage in combinatie met de
toepassing van het regime van de fiscale eenheid. Het kabinet heeft met
belangstelling kennisgenomen van de inhoud van de hiervoor genoemde
conclusie van de A-G bij de Hoge Raad. Het kabinet acht het niet zinvol
om inhoudelijk hierop nader in te gaan, aangezien de Hoge Raad op
19 oktober 2018 zijn eindoordeel heeft gegeven.
De leden van de fracties van de VVD, het CDA, D66, de SP en 50PLUS
vragen of de hiervoor genoemde conclusie van de A-G bij de Hoge Raad
aanleiding is om het wetsvoorstel aan te passen, in te trekken dan wel aan
te houden totdat de Hoge Raad einduitspraak heeft gedaan in de lopende
procedure. Verder vragen de leden van de fracties van het CDA en 50PLUS
wat de gevolgen voor het onderhavige wetsvoorstel zijn als de Hoge Raad
in navolging van de A-G zou oordelen dat de renteaftrekbeperking ter
voorkoming van winstdrainage in combinatie met de toepassing van het
regime van de fiscale eenheid niet in strijd is met het EU-recht. Ook willen
de leden van de fractie van 50PLUS weten of het kabinet de mening deelt
dat het wetsvoorstel als prematuur kan worden gekwalificeerd en dat een
verdere parlementaire discussie slechts zinvol is nadat het eindoordeel
van de Hoge Raad bekend is. Daarnaast vragen de leden van de fracties
van de SP en 50PLUS om nader in te gaan op de position paper van de
heer Bellingwout en vragen de leden van de fractie van het CDA specifiek
of het kabinet wil ingaan op de door de heer Bellingwout gesuggereerde
wijziging van artikel 10a Wet Vpb 1969.24 Tot slot vragen de leden van de
fractie van de SP of het kabinet ook wil ingaan op de op verzoek van uw
Kamer opgestelde position paper van de heer Smit.25
De Hoge Raad heeft op 19 oktober 2018 in zijn eindoordeel de uitspraak
van het HvJ EU in beide zaken bevestigd.
Los van het eindarrest van de Hoge Raad in de concrete casus heeft het
kabinet desalniettemin, hoe dan ook, rekening te houden met het door het
HvJ EU geformuleerde oordeel dat het algemene leerstuk van de
per-elementbenadering ook geldt in samenhang met de Nederlandse
fiscale-eenheidsregeling. Dit leerstuk kan gevolgen hebben voor diverse
wettelijke regelingen die in combinatie met de fiscale eenheid worden
toegepast. De exacte reikwijdte van de per-elementbenadering valt op dit
moment niet geheel eenduidig vast te stellen.
Het kabinet ziet – mede gelet op het eindoordeel van de Hoge Raad – op
dit moment geen aanleiding om de voorgestelde spoedreparatiemaatregelen als prematuur te betitelen. De spoedreparatiemaatregelen zijn
noodzakelijk in de ogen van het kabinet. Met de voorgestelde spoedreparatiemaatregelen wordt de effectieve werking van de betreffende
regelingen in (grensoverschrijdende) situaties gewaarborgd en wordt een
budgettair gat voorkomen.

23

HR 8 juli 2016, ECLI:NL:HR:2016:1351 (valutaverlies op deelneming), respectievelijk HR 8 juli
2016, ECLI:NL:HR:2016:1350 (artikel 10a Wet Vpb 1969).
24
Position paper J. Bellingwout ten behoeve van verslag wetsvoorstel Wet spoedreparatie
fiscale eenheid d.d. 12 juli 2018, raadpleegbaar via https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/
detail?id=2018Z13890&did=2018D39178.
25
Position paper D. Smit ten behoeve van verslag wetsvoorstel Wet spoedreparatie fiscale
eenheid d.d. 12 juli 2018, raadpleegbaar via https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/
detail?id=2018Z13891&did=2018D39179.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

17

Tevens vragen de leden van de fracties van het CDA en 50PLUS waarom
meerdere wetsartikelen worden meegenomen in de spoedreparatie van
de fiscale eenheid, aangezien de uitspraak van het HvJ EU van 22 februari
2018 alleen ziet op artikel 10a Wet Vpb 1969. Ook andere regelingen in de
vennootschapsbelasting en dividendbelasting staan onder druk nu de
per-elementbenadering ook voor de Nederlandse fiscale eenheid is
geaccepteerd door het HvJ EU en is bevestigd door de Hoge Raad. Een
belastingplichtige kan in beginsel bij elke bepaling die in de Wet Vpb 1969
of in de Wet op de dividendbelasting 1965 (Wet DB 1965) staat, bekijken of
er een voordeel zou zijn als (in een hypothetisch geval) de in het
buitenland gevestigde dochtervennootschap gevoegd zou kunnen worden
in een fiscale eenheid. Indien dit het geval is, kan de belastingplichtige
zich in principe op het standpunt stellen dat hem dit voordeel niet
onthouden mag worden. Een belastingplichtige kan dus – ondanks dat hij
geen fiscale eenheid vormt met zijn buitenlandse dochter – in beginsel
selectief alleen de voordelen van de fiscale eenheid claimen zonder
gelijktijdig ook de nadelen van een fiscale eenheid te hoeven accepteren.
Het is geen uitgemaakte zaak of een dergelijke claim uiteindelijk gerechtvaardigd is. Zo kunnen rechtvaardigingsgronden voor het door de
wetgever gemaakte onderscheid tussen binnenlandse en grensoverschrijdende situaties spelen. Zonder spoedreparatiemaatregelen zou uitholling
van de Nederlandse belastinggrondslag worden vergemakkelijkt. Een
dergelijk budgettair risico is voor het kabinet niet aanvaardbaar. Gezien dit
acute risico voor de schatkist kiest het kabinet daarom ervoor om niet
alleen de rechtstreekse gevolgen van de uitspraak te repareren, maar ook
de naar de mening van het kabinet meest kwetsbare elementen van de
fiscale-eenheidsregeling.
2.2. Terugwerkende kracht
De leden van de fractie van D66 vragen in hoeverre de terugwerkende
kracht ook meer inzicht geeft in besmette rechtshandelingen en in
hoeverre deze handelingen binnen fiscale eenheden voldoen aan de
dubbele zakelijkheidstoets. Deze leden vragen of de spoedreparatiemaatregel bijdraagt aan een verbeterde zichtbaarheid van financiële stromen
binnen bedrijven en of kennis daarvan bijdraagt aan de aanpak van
belastingontwijking. Opgemerkt moet worden dat belastingplichtigen in
beginsel de analyse verrichten welke besmette rechtshandelingen zich
voordoen binnen fiscale eenheid en of de tegenbewijsregeling van artikel
10a Wet Vpb 1969 van toepassing is. In voorkomende gevallen krijgen
belastinginspecteurs bij vooroverleg of bij de aanslagregeling een beter
inzicht in de transacties die zich binnen fiscale eenheid voordoen. Het is
niet de verwachting dat het zichtbaar worden van transacties binnen een
fiscale eenheid op zichzelf bijdraagt aan de aanpak van belastingontwijking.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de aan het voorstel
verbonden terugwerkende kracht wel in overeenstemming is met artikel 1
van het Eerste Protocol bij het Europees Verdrag tot bescherming van de
rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EP EVRM) en in het
bijzonder met het daarin neergelegde vereiste van «fair balance». Het
eigendomsrecht van artikel 1 EP EVRM is niet absoluut en onder bepaalde
voorwaarden kan de overheid daar een inbreuk op maken. Er dient daarbij
sprake te zijn van een voldoende wettelijke grondslag en een legitiem doel
van algemeen belang. Het is vaste rechtspraak van het Europese Hof voor
de Rechten van de Mens en de Hoge Raad dat de fiscale wetgever een
ruime beoordelingsvrijheid wordt toebedeeld. De wetgever is bij
wetswijzigingen gehouden steeds te bezien wat de gevolgen zijn van
nieuwe wetgeving op bestaande situaties en of er aanleiding is voor
flankerend beleid. Dit kan bijvoorbeeld leiden tot het opnemen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

18

overgangsrecht en het kan ook leiden tot de conclusie dat terugwerkende
kracht geboden is. In het kader van de toets aan artikel 1 EP EVRM is
voorts van belang dat de regeling een redelijk evenwicht vormt tussen het
met belastingheffing te dienen algemeen belang en de mate van inbreuk
op het eigendomsrecht die ermee gepaard gaat. Dit is het vereiste van
«fair balance». Bij het tot stand komen van de spoedreparatiemaatregelen
zijn de verschillende mogelijke scenario’s gewogen. Vanwege de uitspraak
van het HvJ EU dienen onderdelen van de regeling voor de fiscale
eenheid in samenhang met andere regelingen hetzelfde uit te pakken voor
binnenlandse en vergelijkbare grensoverschrijdende situaties en mag er
dus geen onderscheid tussen beide bestaan. Zoals hiervoor is aangegeven, acht het kabinet gelet op die uitspraak geen andere reële optie
aanwezig dan aanpassing van het regime van de fiscale eenheid in
binnenlandse situaties. Het verbinden van terugwerkende kracht aan de in
het wetsvoorstel opgenomen maatregelen wordt noodzakelijk geacht om
te voorkomen dat door middel van anticipatie forse budgettaire risico’s
zouden ontstaan.
Om de scherpste kanten van het onderhavige wetsvoorstel te verzachten,
bevat het wetsvoorstel een overgangsmaatregel die ziet op de renteaftrekbeperking ter voorkoming van winstdrainage en is de periode van de
terugwerkende kracht als gevolg van de heroverweging van het bedrijfslevenpakket beperkt tot en met 1 januari 2018. Via de aankondiging in het
persbericht op 25 oktober 2017 en de Kamerbrieven van dezelfde datum26
was de inhoud van de spoedreparatiemaatregelen voorzienbaar. Al deze
overwegingen en aspecten betekenen dat de voorgestelde maatregelen
met terugwerkende kracht naar de mening van het kabinet voldoen aan
het vereiste van «fair balance» en recht doen aan de diverse in geding
zijnde belangen waarbij binnenlandse en vergelijkbare grensoverschrijdende situaties gelijk worden behandeld.
2.3. Toekomstige concernregeling
Ook over een toekomstige concernregeling zijn door leden van verschillende fracties vragen gesteld. Het kabinet benadrukt alvorens in te gaan
op deze vragen dat het onderhavige wetsvoorstel daar niet op ziet. Verder
benadrukt het kabinet dat de gekozen spoedreparatie geen enkele
mogelijkheid ten aanzien van toekomstige concernregelingen definitief de
pas afsnijdt.
De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom het onderzoek naar
een toekomstige concernregeling niet eerder is aangevangen. Daarnaast
vragen de leden van de fractie van de PvdA of een versneld onderzoek kan
plaatsvinden, of rekening kan worden gehouden met de impact voor de
Belastingdienst en hoe de kennis uit de wetenschap daarbij wordt
betrokken.
Vanwege de enorme complexiteit en de grote verwevenheid met vrijwel
het gehele systeem van de vennootschapsbelasting is de introductie van
een nieuwe concernregeling niet van de ene op de andere dag te
realiseren. Het ontwikkelen van een nieuwe concernregeling is uiterst
ingewikkeld, mede omdat veel regelingen in de vennootschapsbelasting
samenhangen met de huidige fiscale-eenheidsregeling. Een andere
complicatie is dat bij het ontwerpen van een nieuwe concernregeling
goed gekeken moet worden naar EU-rechtelijke aspecten. Juist de
ontwikkelingen op dat vlak zijn elkaar de laatste jaren snel opgevolgd. Ook
spelen diverse formeelrechtelijke aspecten een belangrijke rol bij de
26

Zie Kamerstukken II 2017/18, 34 323, nr. 20, Kamerstukken I 2017/18, 34 323, F, en het persbericht op https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2017/10/25/aankondiging-van-enkelespoedreparatiemaatregelen-in-de-wet-op-de-vennootschapsbelasting-1969-en-de-wet-op-dedividendbelasting-1965-inzake-de-fiscale-eenheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

19

invoering van een veelomvattende nieuwe concernregeling. Verder zal
waarschijnlijk ook overgangsrecht nodig zijn om over te gaan van het
huidige fiscale-eenheidsregime naar een nieuwe concernregeling. Zowel
de Belastingdienst als het bedrijfsleven zullen hun IT-systemen,
waaronder aangifte- en boekhoudprogramma’s, moeten aanpassen. Deze
uitvoerbaarheid is van groot belang. Gedurende het gehele traject moet
oog zijn voor de aantrekkelijkheid van het fiscale ondernemingsklimaat en
voor alle belastingplichtigen in de vennootschapsbelasting, dus voor
zowel het grootbedrijf als het mkb. Een goed ondernemingsklimaat is
gebaat bij een robuuste, toekomstbestendige regeling waarbij kwaliteit
boven snelheid gaat. Met een gedegen onderzoekstraject hoopt het
kabinet zo veel mogelijk recht te doen aan alle belangen die spelen.
De leden van de fracties van de VVD en D66 vragen wat het tijdpad is voor
een nieuwe concernregeling en de implementatie daarvan. Ook vragen zij
of de gesprekken met het bedrijfsleven, belangenorganisaties en de
wetenschap al zijn aangevangen, wat de signalen zijn en hoe de Kamer
hierover wordt geïnformeerd. Verder vragen de leden van de fractie van
de VVD of het kabinet zich wil inspannen om van de nieuwe concernregeling een kroonjuweel te maken. Het kabinet streeft ernaar om een
aanzet voor een robuuste en toekomstbestendige nieuwe concernregeling
binnen een relatief kort tijdpad27 aan uw Kamer voor te leggen. Na een
eerste verkenning naar alternatieve concernregelingen volgt een eerste
ronde consultatiegesprekken met het bedrijfsleven, belangenorganisaties
en de wetenschap. Aan de hand van de alternatieve concernregelingen
die in dit kader opkomen, zal een keuzedocument worden opgesteld. In dit
keuzedocument zal ook worden opgenomen met welke organisaties uit
het bedrijfsleven, met welke belangenorganisaties en met welke wetenschappers is gesproken. Dit keuzedocument zal naar verwachting ter
consultatie worden aangeboden in de eerste helft van 2019, zodat het
bedrijfsleven, belangenorganisaties en de wetenschap hun reactie daarop
kunnen geven. Het streven is om daarna een hoofdlijnenbrief naar uw
Kamer te sturen met daarin de reactie op de consultatie en een schets van
de beoogde, toekomstige concernregeling. Hierna zal een conceptwetsvoorstel worden uitgewerkt dat zo mogelijk medio 2020 voor internetconsultatie zal worden aangeboden. Vervolgens zal een wetsvoorstel worden
uitgewerkt en is het streven dit wetsvoorstel voor het einde van deze
kabinetsperiode aan uw Kamer aan te bieden.
Het kabinet onderschrijft dat de fiscale eenheid een kroonjuweel is en veel
voordelen voor het Nederlandse bedrijfsleven en de Belastingdienst kent.
De huidige voordelen van de fiscale eenheid worden vanzelfsprekend
meegewogen bij de beoordeling van alternatieve concernregelingen. Het
streven is om ook bij een nieuwe concernregeling belangrijke voordelen
van het huidige fiscale-eenheidsregime waar dat mogelijk is te behouden.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of een brede analyse wordt
gemaakt van de concernregelingen die worden gehanteerd in andere
Europese landen en vragen om een reactie te geven op deze concernregelingen, zoals de «group relief»-regeling. Ook de leden van de fracties van
de VVD en D66 vragen welke landen een fiscale-eenheidsregime of een
daarmee vergelijkbaar regime kennen en hoe in die landen met de
uitspraak van het HvJ EU van 22 februari 2018 wordt omgegaan. In dat
kader vragen de leden van de fractie van 50PLUS wat het kabinet vindt
van de oproep van de NOB om in het vervolgtraject alle alternatieven in
overweging te nemen en een serieuze kans te geven. Het Nederlandse
regime van de fiscale eenheid is vanwege de volledige consolidatie een
uniek systeem dat niet volledig vergelijkbaar is met regelingen in andere
27

Zie ook Kamerstukken I 2017/18, 34785, p. 12–13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

20

landen. Een eerdere mededeling van de Europese Commissie (EC) inzake
de fiscale behandeling van verliezen in grensoverschrijdende situaties
bevestigt dit beeld.28 Uit deze mededeling komt naar voren dat (destijds)
zes EU-lidstaten geen nationale regeling voor verliesverrekening binnen
een groep hadden. De regelingen van de (destijds) overige negentien
EU-lidstaten worden in die mededeling grosso modo in drie categorieën
opgesplitst: (a) overbrenging van verliezen binnen de groep (zeven
EU-lidstaten); (b) zogenoemde pooling van fiscale resultaten van de groep
(elf EU-lidstaten); of (c) volledige fiscale consolidatie (één EU-lidstaat). De
enige EU-lidstaat met een systeem van volledige consolidatie is
Nederland. Ook buiten de EU zijn er, voor zover bekend, geen regelingen
die volledig vergelijkbaar zijn met het Nederlandse fiscaleeenheidsregime.
Omdat het Nederlandse fiscale-eenheidsregime vanwege de volledige
consolidatie uniek is in zijn soort, lijken de gevolgen van de uitspraak van
het HvJ EU van 22 februari 2018 voor andere lidstaten op het eerste
gezicht beperkt. Dat blijkt ook uit het feit dat andere lidstaten bij het HvJ
EU geen opmerkingen hebben gemaakt in deze gevoegde zaken. Bij de
inventarisatie van andere concernregelingen zijn geen systemen uit
andere landen op voorhand uitgesloten. Het kabinet beziet dan ook zo
veel mogelijk alternatieven, wat overigens niet wegneemt dat dit kabinet,
net als het vorige kabinet, al kritische geluiden heeft laten horen over een
mogelijke grensoverschrijdende fiscale eenheid (die internationaal ook
zonder gelijke zou zijn). Bij de uiteindelijke beoordeling spelen verschillende overwegingen mee, zoals de uitvoerbaarheid, een goed fiscaal
ondernemingsklimaat, de EU-rechtelijke aspecten en de budgettaire
gevolgen. Het kabinet heeft in ieder geval de wens dat in een nieuwe
concernregeling het onderling kunnen verrekenen van winsten en
verliezen tussen Nederlandse concernonderdelen terugkomt.
De leden van de fractie van de PvdA vragen voorts of het kabinet kan
bevestigen dat bij een nieuwe concernregeling naast het bedrijfsleven ook
non-gouvernementele organisaties zoals het Tax Justice Network worden
betrokken. Deze leden vragen ook of het kabinet kan bevestigen dat bij de
internetconsultatie niet alleen rekening wordt gehouden met een goed
fiscaal ondernemingsklimaat, maar ook met een robuuste belastingheffing, zo min mogelijk mogelijkheden tot belastingontwijking, internationale bestendigheid, enzovoort, en of in dit kader de EC en de Gedragscodegroep worden betrokken.
Gedurende het traject om tot een nieuwe concernregeling te komen,
wordt gesproken met het bedrijfsleven, belangenorganisaties en de
wetenschap. Het doel van deze inventarisatiegesprekken is om zo veel
mogelijk informatie te vergaren over welke onderdelen van een nieuwe
concernregeling belangrijk zijn voor de praktijk, de ervaringen met andere
concernregelingen en (andere) aandachtspunten. Om tot een totaalbeeld
te komen, is inbreng uit verschillende hoeken nuttig en wenselijk. In dat
kader zal onder andere ook met non-gouvernementele organisaties
worden gesproken. Daarnaast staat het eenieder vrij om te reageren
tijdens de internetconsultaties die gaan plaatsvinden. Zoals aangegeven,
is een goed fiscaal ondernemingsklimaat niet het enige punt om rekening
mee te houden. De uitvoerbaarheid en de budgettaire gevolgen van een
nieuwe concernregeling spelen eveneens een zeer belangrijke rol. Ook de
EU-rechtelijke houdbaarheid is vanzelfsprekend voorwaarde om te komen
tot een robuuste nieuwe concernregeling.

28

Mededeling van de EC aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en
Sociaal Comité d.d. 19-12-2006, COM(2006) 824 definitief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

21

De leden van de fractie van 50PLUS vragen een reactie op het aanbod van
de NOB om haar expertise ter beschikking te stellen bij de invoering van
een toekomstbestendige fiscale-eenheidsregeling. Deze leden merken op
dat de NOB heeft aangekondigd na het zomerreces van 2018 met een
vergelijkend onderzoek te komen van fiscale-eenheidsstelsels in andere
Europese landen inclusief een inventarisatie van de voor- en nadelen. Het
ligt voor de hand om bij een nieuwe concernregeling aan te sluiten bij
(elementen van) bestaande concernregelingen in andere landen. Indien
tijdens het proces om te komen tot een nieuwe concernregeling kennis
over en ervaringen met andere concernregelingen worden gedeeld,
neemt het kabinet daarvan met belangstelling kennis.
3. Inhoud spoedreparatiemaatregelen
De leden van de fracties van de VVD, het CDA en 50PLUS vragen om de
zinsnede «met inachtneming van alle regelingen die daarmee verband
houden» in het voorgestelde zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969 te
verduidelijken en aan te geven welke bepalingen hieronder kunnen vallen.
Het voorgestelde zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969 regelt dat, in
afwijking in zoverre van het eerste en tweede lid van dat artikel, de
renteaftrekbeperking ter voorkoming van winstdrainage (artikel 10a Wet
Vpb 1969), bepaalde onderdelen van de deelnemingsvrijstelling (artikel
13, negende tot en met vijftiende en zeventiende lid, Wet Vpb 1969), de
herwaarderingsverplichting voor de niet-kwalificerende beleggingsdeelneming (artikel 13a Wet Vpb 1969), de renteaftrekbeperking bovenmatige
deelnemingsrente (artikel 13l Wet Vpb 1969) en de verliesverrekening bij
wijziging van het belang (artikel 20a Wet Vpb 1969), met inachtneming
van alle regelingen die daarmee verband houden, worden toegepast als
ware er geen fiscale eenheid in de zin van artikel 15 Wet Vpb 1969. Deze
bepaling houdt in dat uitsluitend voor de toepassing van de hiervoor
genoemde bepalingen, met inachtneming van alle regelingen die
daarmee verband houden, de consolidatie binnen de fiscale eenheid
achterwege blijft, in die zin dat de werkzaamheden en het vermogen van
de dochtermaatschappijen geen deel uitmaken van de werkzaamheden en
het vermogen van de moedermaatschappij. Alleen de in het voorgestelde
zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969 genoemde bepalingen en de
daarmee verband houdende regelingen vallen onder de werkingssfeer
van de spoedreparatiemaatregelen. Voor niet uitdrukkelijk genoemde
bepalingen geldt dat de consolidatie binnen de fiscale eenheid volledig in
stand blijft, hetgeen ook geldt voor de gevolgen die voortvloeien uit de
consolidatie. Met de zinsnede «met inachtneming van alle regelingen die
daarmee verband houden» in het voorgestelde zestiende lid van artikel 15
Wet Vpb 1969 wordt derhalve gedoeld op regelingen die voor de
toepassing van de in dat lid genoemde bepalingen relevant (kunnen) zijn.
Met het onderhavige wetsvoorstel wordt beoogd dat voor de toepassing
van de uitdrukkelijk in het zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969
genoemde bepalingen de situatie met een fiscale eenheid in binnenlandse
verhoudingen op dezelfde wijze wordt behandeld als een vergelijkbare
grensoverschrijdende situatie, uit de aard der zaak zónder fiscale eenheid.
Dit uitgangspunt brengt mee dat bij de toepassing als ware er geen fiscale
eenheid de in het zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969 genoemde
bepalingen zo veel mogelijk op dezelfde wijze moeten worden toegepast
als in een vergelijkbare grensoverschrijdende situatie. Daartoe moeten de
spoedreparatiemaatregelen worden toegepast alsof de maatschappijen
van de fiscale eenheid zelfstandig belastingplichtig zijn, zonder temporele
beperking. Als de toepassing als ware er geen fiscale eenheid ertoe leidt
dat een of meerdere van de spoedreparatiemaatregelen van toepassing
zijn, dan moeten ook de met die bepalingen verband houdende
regelingen (hierna: samenhangende regelingen) toegepast worden alsof
er geen fiscale eenheid is. Om te bepalen welke samenhangende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

22

regelingen in dit verband relevant zijn, dient een vergelijking gemaakt te
worden met de situatie van een zelfstandig belastingplichtige. Welke
samenhangende regelingen in een bepaald geval van belang zijn, hangt af
van de betreffende spoedreparatiemaatregel(en) en van de feiten en
omstandigheden van de concrete situatie.
In het algemeen geldt echter dat bij samenhangende regelingen als
bedoeld in het zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969 naast andere
relevante wettelijke regelingen gedacht kan worden aan lagere regelgeving (zoals algemene maatregelen van bestuur en ministeriële
regelingen) en beleidsbesluiten. Zo worden onder regelingen die
samenhangen met de toepassing van artikel 13, negende tot en met
vijftiende en zeventiende lid, Wet Vpb 1969 onder andere de artikelen
13aa, 23c en 28c Wet Vpb 1969 verstaan. Regelingen die verband houden
met de toepassing van artikel 13l Wet Vpb 1969 zijn bepalingen uit
bijvoorbeeld het Besluit aftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente.
Daarnaast kunnen ook beleidsbesluiten relevant zijn, zoals de geldende
beleidsbesluiten voor de toepassing van de artikelen 10a,29 1330 en 20a31
Wet Vpb 1969. Verder kan bij een toekomstige wijziging van de vennootschapsbelasting sprake zijn van een nieuwe of een gewijzigde samenhangende regeling in de zin van het zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969
of juist het vervallen van een dergelijke samenhangende regeling.
Dergelijke toekomstige ontwikkelingen werken door naar de samenhangende regelingen, bedoeld in het zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb
1969.
Verder zijn bepalingen uit het regime van de fiscale eenheid, zoals de
artikelen 15ac, 15af en 15ah Wet Vpb 1969 en het Besluit fiscale eenheid
2003, niet aan te merken als regelingen die verband houden met de in het
voorgestelde zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969 genoemde
bepalingen, dit in antwoord op de vragen van de leden van de fractie van
50PLUS daarover. Voor de toepassing van de in het betreffende zestiende
lid genoemde bepalingen moet immers gekeken worden naar welke
regelingen van toepassing zouden zijn als er geen fiscale eenheid geweest
zou zijn.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of de artikelen 8 en 8b Wet
Vpb 1969 verband houden met de artikelen 10a en 13l Wet Vpb 1969. De
artikelen 8 en 8b Wet Vpb 1969 worden niet genoemd in het voorgestelde
zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969 en moeten als zodanig daarom
niet worden toegepast als ware er geen fiscale eenheid. Voor de
toepassing van de in het voorgestelde zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb
1969 genoemde bepalingen zijn de artikelen 8 en 8b Wet Vpb 1969 wel
aan te merken als met die bepalingen verband houdende regelingen. Er
moet dus wel acht worden geslagen op de toepassing van de artikelen 8
en 8b Wet Vpb 1969 als ware er geen fiscale eenheid bij de toepassing van
de in genoemd zestiende lid genoemde bepalingen. Zo moet bijvoorbeeld
voor de toepassing van de renteaftrekbeperking ter voorkoming van
winstdrainage eerst worden vastgesteld of de rente wel zakelijk is. Als dat
niet het geval is, dan moet een zakelijke rente in aanmerking worden
genomen voor de toepassing van deze renteaftrekbeperking als ware er
geen fiscale eenheid.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen aandacht voor de opmerking
en vraag van de NOB over de toepassing van het Besluit aftrekbeperking
bovenmatige deelnemingsrente als ware er geen fiscale eenheid. Zoals
hiervoor is aangegeven moet ook de lagere regelgeving die verband
29

Besluit van de Staatssecretaris van Financiën van 25 maart 2013 (Stcrt. 2013, 8768).
Besluit van de Staatssecretaris van Financiën van 20 januari 2017 (Stcrt. 2017, 5003).
31
Besluit van de Staatssecretaris van Financiën van 25 februari 2015 (Stcrt. 2015, nr. 6463).
30

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

23

houdt met de spoedreparatiemaatregelen worden toegepast als ware er
geen fiscale eenheid. Daarom moet bij de toepassing van de renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente als ware er geen fiscale
eenheid de oorspronkelijke verkrijgingsprijs (van de betreffende
deelneming), bedoeld in het Besluit aftrekbeperking bovenmatige
deelnemingsrente, worden gehanteerd. Specifieke bepalingen in het
Besluit aftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente die zien op het
aangaan en verbreken van een fiscale eenheid zijn daarbij echter niet van
toepassing vanwege de toepassing van deze renteaftrekbeperking als
ware er geen fiscale eenheid.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of voor de toepassing van
bijvoorbeeld artikel 13b Wet Vpb 1969, artikel 10a Wet Vpb 1969 eveneens
moet worden weggedacht, waardoor de verbondenheidsfictie van artikel
10a, zevende lid, Wet Vpb 1969 niet zou gelden. Artikel 13b Wet Vpb 1969
wordt niet genoemd in het voorgestelde zestiende lid van artikel 15 Wet
Vpb 1969 en dient derhalve als zodanig niet te worden toegepast als ware
er geen fiscale eenheid. Voor de vraag wie in het kader van de toepassing
van artikel 13b Wet Vpb 1969 als verbonden lichaam moet worden
aangemerkt, zijn de in artikel 10a Wet Vpb 1969 opgenomen verbondenheidsficties relevant, waaronder dus ook de verbondenheidsfictie die ziet
op de fiscale eenheid.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen in te gaan op de samenloop
tussen het voorgestelde artikel 15, zestiende en zeventiende lid, Wet Vpb
1969 en artikel 15ac, vijfde lid, Wet Vpb 1969. Bevestigd kan worden dat in
situaties waarin door het voorgestelde artikel 15, zestiende en zeventiende
lid, Wet Vpb 1969 de (wereld)winst van de fiscale eenheid wordt verhoogd
doordat rente op grond van artikel 10a Wet Vpb 1969 niet in aftrek komt,
bij het berekenen van de objectvrijstelling voor buitenlandse ondernemingswinsten eveneens kan worden uitgegaan van die verhoogde
(wereld)winst. De toepassing van artikel 10a Wet Vpb 1969 werkt dan in
gelijke mate door in zowel de wereldwinst als de bijdragewinst voor de
objectvrijstelling voor buitenlandse ondernemingswinsten.
De leden van de fractie van het CDA constateren dat het onderhavige
wetsvoorstel regelt dat voor een aantal artikelen moet worden gedaan
alsof er geen fiscale eenheid is en vragen of het klopt dat dit wetsvoorstel
niet regelt dat er nooit een fiscale eenheid is geweest. Het voor de
toepassing van bepaalde artikelen doen alsof er geen fiscale eenheid is,
impliceert het toepassen van die artikelen alsof er nooit een fiscale
eenheid is geweest. Er wordt geen temporele beperking gegeven aan de
toepassing als ware er geen fiscale eenheid met betrekking tot deze
bepalingen. Derhalve is er geen extra bepaling nodig, dit in antwoord op
de daarover gestelde vraag van deze leden. Daarmee wordt eenzelfde
beoordelingssituatie verkregen als het geval is bij de beoordeling van een
met een binnenlandse situatie vergelijkbare grensoverschrijdende casus.
Van een (fictieve) ontvoeging van de fiscale eenheid op 1 januari 2018 is
dan ook mede om die reden geen sprake, zodat de bepalingen die zien op
dergelijke situaties dan ook geen toepassing vinden als gevolg van de
maatregelen in dit wetsvoorstel.
3.1. Renteaftrekbeperking ter voorkoming van winstdrainage
De leden van de fracties van de VVD, het CDA en 50PLUS vragen of het
kabinet de tot en met 31 december 2018 lopende termijn met betrekking
tot de overgangsmaatregel voor de spoedreparatiemaatregel die ziet op
de renteaftrekbeperking ter voorkoming van winstdrainage, een
voldoende lange termijn acht om groepsschulden af te lossen. Naar het
oordeel van het kabinet zal in het algemeen deze termijn voldoende lang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

24

zijn, zodat de termijn om de overgangsmaatregel toe te passen ook niet
hoeft te worden verlengd, zoals de leden van de fractie van 50PLUS in
overweging geven. Verder vragen deze leden of het kabinet daarbij
verwacht dat fiscale eenheden die onder deze overgangsmaatregel vallen,
al beginnen met het aflossen van groepsschulden voordat de parlementaire behandeling van dit wetsvoorstel is afgerond. De verwachting is dat
tijdens de behandeling van het onderhavige wetsvoorstel maatregelen
worden getroffen om de groepsschulden die vanaf 1 januari 2019 kunnen
worden geraakt door de renteaftrekbeperking ter voorkoming van
winstdrainage uiterlijk 31 december 2018 te hebben afgelost, te hebben
omgezet in fiscaal kapitaal of de lichamen waartussen die groepsschulden
bestonden te hebben gefuseerd.
De leden van de fractie van de VVD vragen waarom bij deze overgangsmaatregel is gekozen voor een drempel van € 100.000. De leden van de
fractie van D66 vragen hoe groot de groep is die gebruik kan maken van
deze overgangsmaatregel. De hoogte van de drempel van € 100.000 is tot
stand gekomen op basis van een appreciatie van de verwachte budgettaire derving (circa € 2 miljoen), het verwachte effect voor de administratieve lasten voor het bedrijfsleven en de uitvoeringsaspecten bij die
hoogte van de drempel. Bij een drempel van € 100.000 blijft naar
verwachting ongeveer 88% van de fiscale eenheden buiten het bereik van
deze spoedreparatiemaatregel en is, zoals aangegeven, de budgettaire
derving overzienbaar. Bij een hogere drempel zou de budgettaire derving
sterk oplopen.
De leden van de fractie van het CDA vragen of zij het goed hebben
begrepen dat de Nederlandse situatie, waarin door de fiscale eenheid
bijvoorbeeld artikel 10a Wet Vpb 1969 niet van toepassing is, door het
wetsvoorstel gelijkgetrokken wordt met een vergelijkbare grensoverschrijdende situatie waarbij artikel 10a Wet Vpb 1969 wel van toepassing is op
de volgende manier:
– In de grensoverschrijdende situatie wordt de rente in het buitenland
niet of onvoldoende belast en wordt in Nederland geen renteaftrek
verleend vanwege artikel 10a Wet Vpb 1969 (huidige wet).
– In de Nederlandse situatie is de rente, betaald en ontvangen binnen de
fiscale eenheid, niet zichtbaar (huidige wet) en is de rente dus onbelast
en niet aftrekbaar, maar wordt deze fictief bijgeteld (op grond van
onderhavig wetsvoorstel in combinatie met artikel 10a Wet Vpb 1969).
Deze vraag kan bevestigend worden beantwoord. Opgemerkt wordt dat in
beide gevallen in voorkomende gevallen een beroep kan worden gedaan
op de tegenbewijsregeling van artikel 10a, derde lid, Wet Vpb 1969.
De leden van de fractie van het CDA vragen of het kabinet hierbij tevens
kan aangeven of de spoedreparatiemaatregel nog economische effecten
kan hebben. Het kabinet is zich ervan bewust dat met de gekozen
spoedreparatiemaatregel bestaande situaties – waaronder die van
bestaande fiscale eenheden – kunnen worden geraakt. De economische
effecten lijken echter overzienbaar, mede gezien de mogelijk door
belastingplichtige te nemen maatregelen om de gevolgen van de
spoedreparatiemaatregel te voorkomen, zoals het aflossen van groepsschulden.
De leden van de fractie van de SP geven aan het zinvol te vinden dat
onderlinge transacties binnen een fiscale eenheid zichtbaar worden.
Daarom steunen deze leden deze stap, maar wel hebben zij de vraag of
het überhaupt materieel effect kan sorteren omdat de Belastingdienst
eigenlijk aangeeft de spoedreparatiemaatregelen niet te kunnen uitvoeren
in (oorspronkelijk 2017 en) 2018. In antwoord daarop kan worden
aangegeven dat de in het onderhavige wetsvoorstel opgenomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

25

maatregelen effect zullen sorteren. Zoals ook uit de uitvoeringstoetsen
blijkt, is het eindoordeel van de Belastingdienst dat het onderhavige
wetsvoorstel uitvoerbaar is. Het wetsvoorstel raakt bovendien vooral
internationaal opererende ondernemingen die doorgaans worden
bijgestaan door advieskantoren. De verwachting is dat deze ondernemingen hun aangifte indienen conform de relevante wet- en regelgeving
en jurisprudentie. Aan de uitvoeringsaspecten van dit wetsvoorstel wordt
elders in de nota uitgebreider aandacht besteed.
De leden van de fractie van het CDA vragen op welke wijze belastingplichtigen bij heel oude leningen en fiscale eenheden kunnen voldoen aan de
bewijslast van met name artikel 10a Wet Vpb 1969. Deze leden vragen wat
het gevolg is als de belastingplichtige niet meer kan nagaan voor welk
doel een zeer oude lening tussen twee maatschappijen binnen de fiscale
eenheid is aangegaan. De leden van de fractie van 50PLUS vragen in het
verlengde hiervan of goedwillende belastingplichtigen niet de dupe
worden van de mogelijkheid van de inspecteur om in het kader van de
voorgestelde overgangsmaatregel aannemelijk te maken dat aan de
schuld – of aan de daarmee verband houdende rechtshandeling – niet in
overwegende mate zakelijke overwegingen ten grondslag liggen.
De door de leden van de fractie van het CDA geschetste situatie komt het
kabinet voor als uitzonderlijk, omdat sprake moet zijn van een zeer oude
fiscale eenheid in combinatie met een lening met een zeer lange looptijd
en een financiële administratie waaruit de aanwending van de lening niet
valt te traceren. Doorgaans heeft een lening een kortere looptijd, zal de
aanwending van de lening bekend zijn en kan een beroep op een
tegenbewijsregeling worden gedaan. Er zal in dergelijke gevallen vaak
sprake zijn van een voldoende compenserende heffing. Daarnaast kan
eenzelfde toezegging worden gedaan als bij de invoering van artikel 10a
Wet Vpb 1969, namelijk dat de inspecteur zich – voor de toepassing van de
spoedreparatiemaatregelen – terughoudend zal opstellen bij het opvragen
van nadere gegevens in bestaande gevallen als hij geen aanwijzingen
heeft dat artikel 10a Wet Vpb 1969 van toepassing zou kunnen zijn. Bij een
verzoek om nadere gegevens weegt de inspecteur mee dat deze
gegevensvergaring moeizamer is naar gelang de rechtshandeling of de
lening in een verder verleden is aangegaan.
Naar het oordeel van het kabinet is in reactie op de vragen van de leden
van de fractie van 50PLUS het opnemen van de bedoelde tegenbewijsmogelijkheid wenselijk om te voorkomen dat misbruik wordt gemaakt van de
overgangsmaatregel en de Nederlandse grondslag kunstmatig wordt
uitgehold. Goedwillende belastingplichtigen zullen dan dus niet de dupe
worden van de mogelijkheid van de inspecteur om aannemelijk te maken
dat aan de schuld – of aan de daarmee verband houdende rechtshandeling – niet in overwegende mate zakelijke overwegingen ten grondslag
liggen. De inspecteur zal voor de toepassing van de spoedreparatiemaatregelen, zoals hiervoor is aangegeven, zich terughoudend opstellen bij het
opvragen van gegevens als hij geen aanwijzingen heeft dat artikel 10a Wet
Vpb 1969 van toepassing zou kunnen zijn.
De leden van de fractie van de VVD vragen waarom de initiële budgettaire
opbrengst van € 36 miljoen niet volledig wordt ingezet om de overgang
verder te verzachten, bijvoorbeeld door een uitgebreidere overgangsmaatregel. Deze opbrengst wordt voor € 2 miljoen gebruikt voor de
hiervoor geschetste overgangsmaatregel, voor € 9 miljoen voor herstel
van een omissie inzake de innovatiebox en voor de resterende € 25
miljoen voor het Belastingplanpakket dat op dit moment bij uw Kamer
aanhangig is. Door beperking van de periode van de terugwerkende
kracht tot en met 1 januari 2018 loopt de eerder geraamde incidentele
derving van € 354 miljoen op tot € 372 miljoen omdat internationaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

26

opererende ondernemingen daardoor in bepaalde gevallen een beroep
kunnen doen op de per-elementbenadering voor de periode tot en met
31 december 2017. Dit betekent derhalve een extra incidentele budgettaire
derving van € 18 miljoen. Daarnaast zal de incidentele budgettaire
opbrengst die voortkomt uit het wetsvoorstel dalen met € 24 miljoen,
omdat dan de spoedreparatiemaatregelen in het wetsvoorstel voor de
periode tot en met 31 december 2017 materieel nog geen effect hebben.
In totaal zal de beperking van de periode van de terugwerkende kracht
leiden tot een incidentele budgettaire derving van € 42 miljoen. Deze
aanvullende derving wordt gedekt in het kader van de fiscale maatregelen
als gevolg van de heroverweging van het bedrijfslevenpakket.
De leden van de fractie van het CDA vragen wanneer bij artikel 10a Wet
Vpb 1969 in binnenlandse situaties geen sprake zou zijn van compenserende heffing en of dat bijvoorbeeld bij verliesverrekening is. Verder
vragen deze leden aan welke situaties nog meer kan worden gedacht,
alsmede wanneer bij een lening binnen een fiscale eenheid geen sprake
zou zijn van zakelijke overwegingen. Voor de toepassing van artikel 10a
Wet Vpb 1969 kan het in binnenlandse situaties zich bijvoorbeeld
voordoen dat er voorvoegingsverliezen zijn bij een maatschappij die een
lening verstrekt waardoor geen sprake is van een voldoende compenserende heffing in de zin van artikel 10a, derde lid, onderdeel b, Wet Vpb
1969. Ook verliesverrekening binnen de fiscale eenheid kan betekenen dat
geen sprake is van een voldoende compenserende heffing in de zin van
artikel 10a, derde lid, onderdeel b, Wet Vpb 1969. Een ander onderdeel
van de tegenbewijsregeling is de zogenoemde dubbele zakelijkheidstoets.
Bij de laatstgenoemde toets moet de belastingplichtige aannemelijk
maken dat voor zowel de onder artikel 10a Wet Vpb 1969 vallende
rechtshandeling als de daarmee verband houdende schuld in overwegende mate zakelijke overwegingen aanwezig zijn. Deze toets vindt altijd
plaats naar de feiten en omstandigheden van het specifieke geval. Hoewel
de rente en lening binnen een fiscale eenheid zonder de nadere maatregelen uit het onderhavige wetsvoorstel niet zichtbaar zouden zijn als
gevolg van de consolidatie, is dat gegeven als zodanig onvoldoende voor
een geslaagd beroep op de dubbele zakelijkheidstoets. Zowel in binnenlandse als in grensoverschrijdende situaties dienen de motieven die ten
grondslag liggen aan de rechtshandeling en de schuld in overwegende
mate zakelijk te zijn. Het toepassen van een andere toets zou ongeoorloofde spanning met het EU-recht kunnen betekenen.
De leden van de fractie van het CDA vragen tevens waarom aan de
renteaftrekbeperking van artikel 10a Wet Vpb 1969 getoetst zou moeten
worden als zowel de rentebetalende maatschappij als de renteontvangende maatschappij in Nederland is gevestigd. Ook in binnenlandse situaties kan sprake zijn van winstdrainage die onder de reikwijdte
van artikel 10a Wet Vpb 1969 valt. Op basis van dit wetsvoorstel moet
artikel 10a Wet Vpb 1969 worden toegepast als ware er geen fiscale
eenheid. Dat betekent dat binnenlandse situaties binnen en buiten fiscale
eenheid hetzelfde worden behandeld als grensoverschrijdende situaties
die een beroep zouden kunnen doen op de per-elementbenadering. Dit
geldt ook voor de tegenbewijsregeling in genoemd artikel 10a. Hoewel het
arrest van het HvJ EU van 22 februari 2018 op enkele punten onduidelijkheden bevat, kiest het kabinet op dit punt voor zekerheid.
De leden van de fractie van het CDA vragen naar het eerste voorbeeld in
het artikelsgewijze deel van de memorie van toelichting. Daarbij vragen
deze leden of het klopt dat artikel 10a Wet Vpb 1969 niet van toepassing
zou zijn als verbonden lichaam D rechtstreeks aan dochtermaatschappij C
zou hebben geleend. Het eerste voorbeeld in het artikelsgewijze deel van
de memorie van toelichting luidt als volgt:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

27

Voorbeeld 1
In deze situatie bestaat de fiscale eenheid uit een moedermaatschappij (B) en een dochtermaatschappij (C). Buiten Nederland is
een met B en C verbonden lichaam (D) gevestigd. D verstrekt een
lening van € 100 tegen een jaarlijkse rente van 5% aan B, die op haar
beurt dit bedrag binnen de fiscale eenheid als kapitaal in C stort.

Op grond van artikel 15, eerste lid, Wet Vpb 1969 is deze kapitaalstorting – vanwege de consolidatie binnen fiscale eenheid – in
beginsel niet zichtbaar, zodat artikel 10a Wet Vpb 1969 zonder nadere
maatregelen geen toepassing vindt. Op basis van het voorgestelde
zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969 moet artikel 10a Wet Vpb
1969 echter worden toegepast als ware er geen fiscale eenheid.
Daardoor wordt de kapitaalstorting van € 100 door B in C zichtbaar.
Vervolgens wordt op grond van artikel 10a Wet Vpb 1969 de
jaarlijkse rente van € 5 ter zake van de schuld van € 100 aan
verbonden lichaam D van aftrek uitgesloten, aangezien deze schuld
verband houdt met een kapitaalstorting in een verbonden lichaam
(C). De rente van € 5 zal daarom bij het bepalen van de winst van de
fiscale eenheid niet in aftrek komen, tenzij B slaagt in het leveren van
het op grond van artikel 10a, derde lid, Wet Vpb 1969 vereiste
tegenbewijs. Wanneer de renteaftrekbeperking van artikel 10a Wet
Vpb 1969 toepassing vindt, zou ervoor gekozen kunnen worden om –
indien mogelijk – bijvoorbeeld de 10a-schuld af te lossen.
Het klopt inderdaad dat artikel 10a Wet Vpb 1969 niet van toepassing zou
zijn als D rechtstreeks aan C zou hebben geleend, aangezien er dan geen
sprake is van een zogenoemde besmette rechtshandeling als bedoeld in
artikel 10a Wet Vpb 1969. Op de vraag van deze leden welke redenen er
geweest kunnen zijn dat D niet rechtstreeks leent aan C, kan worden
geantwoord dat daarvoor allerlei redenen kunnen bestaan. Verder vragen
deze leden hoe de door hen geschetste situatie kan worden aangepast om
niet onder onderhavig wetsvoorstel te vallen. Dat kan bijvoorbeeld door
het aflossen van de lening of door het omzetten van de lening in
aandelenkapitaal. Ook vragen deze leden of artikel 10a Wet Vpb 1969 niet
opnieuw van toepassing is wanneer D € 100 leent aan C, C met dit geld
het kapitaal terugbetaalt aan B, die vervolgens met dit geld de lening aan
D aflost. Ook in deze verhoudingen is inderdaad artikel 10a Wet Vpb 1969
van toepassing; de schuld van C aan D houdt immers verband met een
teruggaaf van gestort kapitaal (eveneens een besmette rechtshandeling
als bedoeld in artikel 10a Wet Vpb 1969) door C aan het met haar
verbonden lichaam B. Als de belastingplichtige slaagt in het leveren van
het op grond van artikel 10, derde lid, Wet Vpb 1969 vereiste tegenbewijs
is de rente aftrekbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

28

De leden van de fractie van de PvdA vragen of het oplossen van een
artikel 10a-situatie door de artikel 10a-schuld te laten verdwijnen door
middel van een juridische fusie tussen de betrokken vennootschappen als
enige mogelijkheid wordt gezien en of het kabinet zich kan voorstellen dat
er soms niet-fiscale redenen zijn waarom een fusie niet gewenst is. Aan
een juridische fusie kunnen om fiscale en niet-fiscale redenen bezwaren
kleven. Indien aan een juridische fusie bezwaren zouden kleven, is het in
veel gevallen ook mogelijk om de (interne) concernfinanciering anders in
te richten, bijvoorbeeld door waar mogelijk dergelijke schulden af te
lossen. Het is overigens niet aan het kabinet om de mogelijkheden te
schetsen hoe in voorkomende gevallen de gevolgen van de in dit
wetsvoorstel opgenomen maatregelen kunnen worden voorkomen. Deze
leden vragen tevens of een lening ook ontsmet kan worden door de
besmette rechtshandeling ongedaan te maken. Een schuld kan niet
ontsmet worden door de besmette rechtshandeling ongedaan te maken.
Het is derhalve onvoldoende de besmette rechtshandeling ongedaan te
maken; het is van belang om de besmette schuld te laten verdwijnen.
Indien een besmette schuld aanwezig blijft, is er namelijk nog steeds
sprake van een schuld die onder artikel 10a, eerste lid, Wet Vpb 1969 valt.
Wel wordt in dit kader gewezen op goedkeurend beleid waarin onder
voorwaarden de toepassing van artikel 10a, eerste lid, Wet Vpb 1969 in
een specifiek geval achterwege kan blijven.32
De leden van de fractie van 50PLUS vragen, mede gelet op het betoog van
VNO-NCW en MKB-Nederland daarover, hoe moet worden omgegaan met
het leerstuk van parallelliteit. Het kabinet is zich ervan bewust dat de
spoedreparatiemaatregelen in de praktijk tot lastige situaties kunnen
leiden. Vanwege de vereiste gelijke behandeling van binnenlandse en
vergelijkbare grensoverschrijdende situaties valt daar helaas niet aan te
ontkomen. Met betrekking tot het leerstuk van parallelliteit wordt
verwezen naar de aanpassing van artikel 10a, derde lid, onderdeel a, Wet
Vpb 1969 ingevolge het Belastingplan 2018.33
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of kan worden geantwoord op
de vraag van VNO-NCW en MKB-Nederland of het niet voor de hand ligt
om bestaande financieringstransacties binnen de fiscale eenheid te
eerbiedigen. Vanwege de mogelijke gevolgen daarvan voor de vereiste
gelijke behandeling van binnenlandse en vergelijkbare grensoverschrijdende situaties kan daaraan niet tegemoet worden gekomen.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of het kabinet het eens is met
de stelling van VNO-NCW en MKB-Nederland dat de voorgestelde uitleg
van de compenserende heffing niet juist lijkt, en zo nee, waarom niet. Het
kabinet is het niet eens met deze stelling. Schulden binnen een fiscale
eenheid vallen binnen de reikwijdte van de in het onderhavige
wetsvoorstel opgenomen spoedreparatiemaatregelen. Zoals eerder
opgemerkt, kiest het kabinet op dit punt voor zekerheid, omdat de
reikwijdte van de per-elementbenadering met betrekking tot artikel 10a
Wet Vpb 1969 die volgt uit het arrest van het HvJ EU van 22 februari 2018
niet op alle punten volledige duidelijkheid biedt. Een gelijke behandeling
op het punt van artikel 10a Wet Vpb 1969 van (binnenlandse) fiscaleeenheidssituaties met vergelijkbare grensoverschrijdende situaties zorgt
er in elk geval voor dat de regeling in overeenstemming is met het
EU-recht. Binnen een fiscale eenheid zal overigens doorgaans sprake zijn
van een voldoende compenserende heffing. Door de spoedreparatie moet
de fiscale eenheid worden weggedacht en vervolgens moet het reguliere
32

Zie onderdeel 2.5 van het besluit van de Staatssecretaris van Financiën van 25 maart 2013
(Stcrt.-2013, 8768).
33
Stb. 2017, 517.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

29

artikel 10a-toetskader worden toegepast (dus ook de compenserendeheffingstoets) als ware er geen fiscale eenheid. Daarbij is van belang dat in
grensoverschrijdende situaties de gevolgen van een eventueel groepsregime worden meegenomen bij de compenserendeheffingstoets.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of het kabinet kan reageren op
het volgende betoog van VNO-NCW en MKB-Nederland inzake fusies of
schuldaflossing:
«In de memorie van toelichting worden enkele mogelijkheden geschetst
om de effecten te mitigeren. Bijvoorbeeld door entiteiten te laten fuseren
of schulden binnen concern af te lossen. Wij merken daarover op dat dit in
de praktijk tijdrovend en niet zo gemakkelijk is. Bovendien gaat het
gepaard met financiële en administratieve gevolgen, kan het bedrijfseconomisch ongewenst zijn en kan het lang niet in alle gevallen zonder fiscale
consequenties. Als een juridische fusie geruisloos kan is het de vraag of
dat kan met terugwerkende kracht tot begin boekjaar, en of de Belastingdienst dan niet zal stellen dat sprake is van een fusie die in overwegende
mate is gericht is op het ontgaan of uitstellen van belastingheffing (artikel
14b, lid 5 Vpb)».
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of op elk van de gemaakte
opmerkingen in deze alinea kan worden ingegaan. In algemene zin zijn de
opmerkingen inzake de juridische fusie juist. Een juridische fusie is geen
oplossing voor alle situaties, maar kan voor bepaalde situaties zeker wel
een oplossing zijn. Een juridische fusie zal beoordeeld moeten worden
naar de feiten en omstandigheden van het specifieke geval voor het
antwoord op de vraag of sprake is van een fusie die in overwegende mate
is gericht op het ontgaan of uitstellen van belastingheffing. Het is onder
omstandigheden goed mogelijk dat de juridische fusie geruisloos kan
plaatsvinden met terugwerkende kracht tot en met het begin van het
boekjaar, omdat er – afhankelijk van de feiten en omstandigheden – geen
sprake is van het in overwegende mate gericht zijn op een incidenteel
fiscaal voordeel. Indien belastingplichtigen hun structuur dusdanig
herstructureren of rationaliseren dat zij het debiteurschap en het
crediteurschap van de onder artikel 10a Wet Vpb 1969 vallende schuld in
één vennootschap samenbrengen, zal doorgaans geen sprake zijn van het
ontgaan of uitstellen van belastingheffing. Het is overigens onvoldoende
de besmette rechtshandeling ongedaan te maken; het is van belang om
de besmette schuld te laten verdwijnen. Indien een besmette schuld
aanwezig blijft, is er – zoals hiervoor is aangegeven – namelijk nog steeds
sprake van een schuld die onder artikel 10a, eerste lid, Wet Vpb 1969 valt.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of geantwoord kan worden op
de vraag van VNO-NCW en MKB-Nederland of de overgangsregeling een
permanent karakter gegeven kan worden en op het verzoek om voorts
daarbij een voorzoverbenadering (franchise) te kiezen.
Beide suggesties wijst het kabinet af. Het doel van de overgangsregeling
is belastingplichtigen de mogelijkheid te geven om ervoor te zorgen dat
de door de betreffende renteaftrekbeperking te treffen groepsschuld
binnen deze tijdelijke overgangsperiode verdwijnt en om de gevolgen van
de spoedreparatiemaatregelen, indien van toepassing, daarmee te
voorkomen. Het kabinet komt met deze overgangsregeling belastingplichtigen tegemoet zodat het effect van de voorgestelde terugwerkende kracht
van de spoedreparatiemaatregelen wordt verzacht en aan hen tijd wordt
gegeven om leningen af te lossen of te herstructureren. Indien echter
sprake zou zijn van een structurele regeling of een franchise wordt
winstdrainage – zowel binnen als buiten fiscale eenheid en zowel in
binnenlandse als in grensoverschrijdende situaties – gesauveerd voor een
bedrag van € 100.000 (per fiscale eenheid). Het kabinet is van mening dat
dit onwenselijk is gezien het doel van artikel 10a Wet Vpb 1969 en het
kabinetsbeleid om belastingontwijking tegen te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

30

De leden van de fractie van 50PLUS vragen of het kabinet kan reageren op
de vraag van VNO-NCW en MKB-Nederland of het kabinet bereid is een
bewijsvermoeden op te nemen in de wet of lagere regelgeving zodat
ondernemingen niet worden geconfronteerd met een onmogelijke
bewijslast. Vanwege de vereiste gelijke behandeling van vergelijkbare
grensoverschrijdende situaties kan niet worden gewerkt met een dergelijk
bewijsvermoeden. Bij schuldverhoudingen binnen de fiscale eenheid zal
overigens doorgaans sprake zijn van een voldoende compenserende
heffing.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of het klopt dat aan uitholling
van de belastinggrondslag niet wordt toegekomen als zowel de schuld als
de daarmee verband houdende transactie binnen een fiscale eenheid zijn
aangegaan. Dat kan niet in algemene zin worden gesteld. Voor de
toepassing van artikel 10a Wet Vpb 1969 moet op basis van de in dit
wetsvoorstel opgenomen maatregelen gedaan worden alsof er geen
fiscale eenheid is, zodat dezelfde toetsing van de aangedragen zakelijke
motieven plaatsvindt als bij de toepassing van artikel 10a Wet Vpb 1969 in
een grensoverschrijdende casus.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of uit de memorie van
toelichting kan worden afgeleid dat voor de toepassing van de compenserendeheffingstoets geen rekening mag worden gehouden met de
horizontale verliesverrekening, ongeacht de zelfstandigheidsfictie voor
artikel 10a Wet Vpb 1969.
Deze leden ontvangen graag een bevestiging van deze zienswijze,
bijvoorbeeld aan de hand van een voorbeeld.
Deze leden vragen daarnaast hoe voorbeeld 5 uit de memorie van
toelichting uitwerkt, bijvoorbeeld in de situatie dat W in plaats van
voorvoegingsverliezen te hebben, zelfstandig verliesgevend is en die
verliezen in dit jaar binnen de fiscale eenheid zijn verrekend met winsten
van X of Y.
Voor de toepassing van de compenserendeheffingstoets moet ook
rekening worden gehouden met horizontale verliesverrekening, zoals ook
blijkt uit de wettekst van artikel 10a, derde lid, onderdeel b, Wet Vpb 1969.
Voorbeeld 5 uit de memorie van toelichting komt bij de door de leden van
de fractie van 50PLUS gevraagde uitwerking als volgt te luiden:
Voorbeeld 2
In dit voorbeeld vormt een moedermaatschappij (X) een fiscale
eenheid met haar dochtermaatschappijen (Y en W). X, Y en W
hebben geen compensabele verliezen uit het verleden. W is in het
onderhavig jaar wel zelfstandig verliesgevend en die verliezen (ad
€ 10) kunnen in het betreffende jaar binnen fiscale eenheid worden
verrekend met winsten van X en/of Y. W verstrekt een lening van
€ 100 tegen een jaarlijkse rente van 5% aan Y, die op haar beurt dit
bedrag als kapitaal in een dochtervennootschap (Z) stort, die geen
deel uitmaakt van de fiscale eenheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

31

Op grond van artikel 15, eerste lid, Wet Vpb 1969 is de lening –
vanwege de consolidatie binnen fiscale eenheid – in beginsel niet
zichtbaar, zodat artikel 10a Wet Vpb 1969 zonder nadere maatregelen
geen toepassing vindt. Op basis van het voorgestelde zestiende lid
van artikel 15 Wet Vpb 1969 moet artikel 10a Wet Vpb 1969 echter
worden toegepast als ware er geen fiscale eenheid. Daardoor wordt
de lening van € 100 van W aan Y zichtbaar en wordt op grond van
artikel 10a Wet Vpb 1969 de jaarlijkse rente van € 5 ter zake van de
schuld van € 100 aan W in beginsel van aftrek uitgesloten aangezien
deze verband houdt met een kapitaalstorting in een verbonden
lichaam (Z). De rente van € 5 zal daarom bij het bepalen van de
winst van de fiscale eenheid niet in aftrek komen, tenzij X slaagt in
het leveren van het op grond van artikel 10a, derde lid, Wet Vpb 1969
vereiste tegenbewijs. Gegeven is dat W zelfstandig verliesgevend is
en dat die verliezen binnen fiscale eenheid kunnen worden
verrekend met winsten van X en/of Y. In dit geval wordt ervan
uitgegaan dat er geen sprake is van verrekening van verliezen (of
van andersoortige aanspraken) uit jaren voorafgaande aan het
betreffende jaar met als gevolg dat in beginsel sprake is van
compenserende heffing. Vervolgens heeft de inspecteur wel de
mogelijkheid om zo nodig aannemelijk te maken dat de schuld is
aangegaan met het oog op het verrekenen van verliezen (of
andersoortige aanspraken) welke in het jaar zelf zijn ontstaan dan
wel op korte termijn zullen ontstaan (artikel 10a, derde lid, onderdeel
b, Wet Vpb 1969). Dat is in grote mate afhankelijk van de feiten en
omstandigheden van het geval (waaronder de voorzienbaarheid van
de verliezen op het moment van het aangaan van de schuld).
De leden van de fractie van 50PLUS verzoeken duidelijkheid te geven over
de toepassing van de overgangsregeling die is opgenomen in artikel III
van het wetsvoorstel bij lange, korte en gebroken boekjaren. De
overgangsbepaling bepaalt dat de spoedreparatiemaatregel ten aanzien
van de renteaftrekbeperking ter voorkoming van winstdrainage tot en met
31 december 2018 geen toepassing vindt met betrekking tot renten –
kosten en valutaresultaten daaronder begrepen – ter zake van op
25 oktober 2017, 11.00 uur, bestaande schulden rechtens dan wel in feite
direct of indirect verschuldigd aan een verbonden lichaam of verbonden
natuurlijk persoon, voor zover die schulden rechtens dan wel in feite
direct of indirect verband houden met een van de in artikel 10a, eerste lid,
Wet Vpb 1969 bedoelde rechtshandelingen die vóór 25 oktober 2017,
11.00 uur, zijn verricht, mits het bedrag van die renten op al die schulden
tezamen zonder toepassing van artikel 10a, derde lid, Wet Vpb 1969 per
twaalf maanden € 100.000 per fiscale eenheid als bedoeld in artikel 15,
eerste of tweede lid, Wet Vpb 1969 overstijgt. De grens van € 100.000
geldt per twaalf maanden, per fiscale eenheid (dus niet per maatschappij)
en wordt tijdsevenredig bepaald. Indien sprake is van een boekjaar dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

32

afwijkt van een kalenderjaar vindt een tijdsevenredige toerekening plaats.
De grens blijft niettemin gelegen op 31 december 2018. Hierna volgt in dit
kader ter verduidelijking een voorbeeld.
Voorbeeld 3
Indien bijvoorbeeld bij een fiscale eenheid sprake is van de volgende
boekjaren: 1 november 2017 tot en met 31 oktober 2018 (boekjaar 1)
en 1 november 2018 tot en met 31 oktober 2019 (boekjaar 2), dan is
de begrenzing van de overgangsmaatregel afgerond € 83.288 voor
boekjaar 1 (namelijk 304 dagen/365 dagen x € 100.000), en afgerond
€ 16.713 voor boekjaar 2 (namelijk 61 dagen/365 dagen x € 100.000).
Tot slot wordt nog opgemerkt dat alle belastingplichtigen – indien zij
voldoen aan de vereisten – een beroep kunnen doen op de overgangsregeling, ongeacht de omvang van de activiteiten of de schulden. Ook in
Nederland gevestigde vennootschappen met een in de EU gevestigde
dochtervennootschap kunnen onder omstandigheden onder verwijzing
naar het arrest van het HvJ EU van 22 februari 2018 voor de periode tot en
met 31 december 2018 een beroep doen op deze overgangsmaatregel.
3.2. Deelnemingsvrijstelling
Achtergrond spoedreparatiemaatregel deelnemingsvrijstelling
De leden van de fractie van het CDA vragen waarom de regeling voor de
niet-kwalificerende beleggingsdeelneming van artikel 13, negende tot en
met vijftiende lid, Wet Vpb 1969, respectievelijk de regeling inzake
kwalificatiemismatches bij hybride financieringen van artikel 13, zeventiende lid, Wet Vpb 1969, deel uitmaakt van het onderhavige wetsvoorstel.
De regeling voor de niet-kwalificerende beleggingsdeelneming voorkomt
dat inkomsten uit mobiel kapitaal dat in lichamen in laagbelastende
landen is ondergebracht, via de Nederlandse deelnemingsvrijstelling
belastingvrij kunnen worden genoten. De regeling betreffende kwalificatiemismatches bij hybride financiële instrumenten voorkomt dat een
vergoeding of betaling die in het land waarin het betalende lichaam is
gevestigd naar haar aard aftrekbaar is voor de winstbelasting, via de
Nederlandse deelnemingsvrijstelling belastingvrij kan worden genoten
door het in Nederland gevestigde, ontvangende lichaam. Beide regelingen
gaan dus een vorm van belastingontwijking tegen. Als gevolg van de in
het onderhavige wetsvoorstel opgenomen maatregelen moeten beide
regelingen worden toegepast alsof er geen fiscale eenheid is. Indien de
deelnemingsvrijstelling als gevolg van de uit die maatregelen voortvloeiende toepassing als ware er geen fiscale eenheid niet van toepassing
is, komen de voordelen uit die deelneming in de winst van de fiscale
eenheid tot uitdrukking.
Met de spoedreparatiemaatregel voor de deelnemingsvrijstelling wordt
voorkomen dat in met binnenlandse situaties vergelijkbare grensoverschrijdende gevallen een beroep zou kunnen worden gedaan op het arrest
van het HvJ EU van 22 februari 2018. Hiermee wordt de effectieve werking
van de regeling voor de niet-kwalificerende beleggingsdeelneming en de
regeling betreffende kwalificatiemismatches bij hybride financiële
instrumenten in (grensoverschrijdende) situaties gewaarborgd en wordt
belastingontwijking voorkomen.
Deelnemingsvrijstelling algemeen
De leden van de fractie van 50PLUS vragen om een nadere verduidelijking
met betrekking tot de werking van de spoedreparatiemaatregel voor
artikel 13, negende tot en met vijftiende en zeventiende lid, Wet Vpb 1969.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

33

De leden van de fractie van 50PLUS vragen ook meer duidelijkheid te
verstrekken over de situaties waarin sprake is van een deelneming waarop
de deelnemingsvrijstelling niet van toepassing is omdat er geen sprake is
van een naar Nederlandse begrippen reële heffing. Deze leden vragen of
een Nederlandse deelneming binnen een fiscale eenheid per definitie
voldoet aan de zogeheten onderworpenheidstoets. Ook de leden van de
fractie van het CDA hebben vergelijkbare vragen over de onderworpenheidstoets. Hierna zal de werking van de spoedreparatiemaatregel voor
artikel 13, negende tot en met vijftiende en zeventiende lid, Wet Vpb 1969
nader worden toegelicht en worden waar nodig enkele voorbeelden
gegeven.
Op grond van het voorgestelde zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969
dienen, in afwijking in zoverre van het eerste en tweede lid van dat artikel,
de hiervoor genoemde leden met betrekking tot de deelnemingsvrijstelling en alle regelingen die daarmee verband houden, te worden
toegepast als ware er geen fiscale eenheid (zonder temporele beperking,
dus ook voor op 1 januari 2018 bestaande situaties). Dit houdt in dat voor
deze toepassing de fiscale eenheid wordt weggedacht alsof er nooit
sprake is geweest van een fiscale eenheid. Dat heeft tot gevolg dat voor
de genoemde leden van artikel 13 Wet Vpb 1969 de winst moet worden
bepaald als waren de maatschappijen van de fiscale eenheid zelfstandig
belastingplichtig, in die zin dat de werkzaamheden en het vermogen van
de dochtermaatschappijen voor de toepassing van die bepalingen geen
deel uitmaken van de werkzaamheden en het vermogen van de moedermaatschappij. Hierdoor wordt een deelneming in een maatschappij die
deel uitmaakt van de fiscale eenheid fiscaal zichtbaar. Zoals eerder
opgemerkt, geldt dat bij de toepassing als ware er geen fiscale eenheid
geen sprake is van een ontvoeging van de dochtermaatschappij uit de
fiscale eenheid. Vervolgens zal per afzonderlijke deelneming in een
maatschappij moeten worden beoordeeld of de deelnemingsvrijstelling
van toepassing zou zijn in de situatie als ware er geen fiscale eenheid voor
de vennootschapsbelasting. Die beoordeling geschiedt op basis van de
reguliere toepassing van artikel 13 Wet Vpb 1969 alsof er geen fiscale
eenheid zou zijn. Daarbij is dus onder meer hetgeen is opgemerkt in de
wetsgeschiedenis van artikel 13 Wet Vpb 1969 van belang.
Artikel 13, negende lid, Wet Vpb 1969 (oogmerktoets)
Ingevolge artikel 13, negende lid, Wet Vpb 1969 is de deelnemingsvrijstelling niet van toepassing op voordelen uit hoofde van een als
belegging gehouden deelneming (beleggingsdeelneming), tenzij sprake is
van een kwalificerende beleggingsdeelneming. Of sprake is van een
beleggingsdeelneming hangt onder meer af van het oogmerk waarmee de
deelneming wordt gehouden, de zogeheten oogmerktoets.34 Voor het
oogmerk is van belang of de deelneming wordt gehouden met het oog op
het verkrijgen van een rendement dat bij normaal vermogensbeheer kan
worden verwacht. Dit is subjectief, maar kan zo nodig worden geobjectiveerd door te kijken naar de aard, functie en activiteiten van het lichaam
waarin de deelneming wordt gehouden of naar de aard, functie en
activiteiten van de belastingplichtige moedervennootschap in
Nederland.35 Voor de nadere invulling van de oogmerktoets wordt
verwezen naar de relevante wetsgeschiedenis.36 Een nieuw aspect is dat
de toepassing als ware er geen fiscale eenheid tot gevolg heeft dat de
oogmerktoets voortaan op het niveau van de directe houder van de
34

Daarnaast is in artikel 13, tiende lid, Wet Vpb 1969 een tweetal wettelijke ficties opgenomen
voor situaties waarin een deelneming in ieder geval geacht wordt een beleggingsdeelneming
te zijn.
35
Kamerstukken II 2009/10, 32 129, nr. 8, p. 28.
36
Kamerstukken II 2009/10, 32 129.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

34

deelneming moet worden toegepast in plaats van op het niveau van de
fiscale eenheid, zoals voorheen het geval was. Het onderstaande
voorbeeld verduidelijkt dit.
Voorbeeld 4
Een fiscale eenheid bestaat uit een moedermaatschappij (M) en twee
dochtermaatschappijen (A en B). A houdt ook de aandelen in een
niet in de fiscale eenheid gevoegde en in het buitenland gevestigde
dochtervennootschap (C).

Op grond van artikel 15, eerste lid, Wet Vpb 1969 wordt – zonder
nadere maatregelen – de deelneming in C toegerekend aan M. Of
met betrekking tot de deelneming van M in C wordt voldaan aan de
oogmerktoets, moet naar huidig recht beoordeeld worden op het
niveau van de fiscale eenheid, in dit geval op het niveau van
moedermaatschappij M. De aard, functie en activiteiten van alle
gevoegde maatschappijen – M, A en B – zijn van belang voor de
toepassing van de oogmerktoets, omdat binnen een fiscale eenheid
de werkzaamheden en het vermogen van de dochtermaatschappijen
deel uitmaken van de werkzaamheden en het vermogen van de
moedermaatschappij.
Op grond van het voorgestelde zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb
1969 moet artikel 13, negende lid, Wet Vpb 1969 worden toegepast
als ware er geen fiscale eenheid. In de eerste plaats heeft dat tot
gevolg dat de deelneming van M in A en B fiscaal zichtbaar wordt en
dat de oogmerktoets ten aanzien van de deelneming van M in A en B
moet worden toegepast alsof M, A en B geen deel uitmaken van de
fiscale eenheid. Voor de toepassing van de oogmerktoets zullen
derhalve uitsluitend de aard, functie en activiteiten van M, A en B op
zelfstandige basis bezien van belang zijn. In de tweede plaats heeft
de toepassing als ware er geen fiscale eenheid tot gevolg dat A een
deelneming in C houdt en dat de oogmerktoets moet worden
toegepast op het niveau van de directe houder van de deelneming in
C, in dit geval A. Daarbij zijn uitsluitend de aard, functie en activiteiten van A op zelfstandige basis relevant.
Ingeval de houder van de deelneming in een maatschappij zelf geen deel
uitmaakt van de fiscale eenheid waartoe die maatschappij behoort, blijft
toepassing van de deelnemingsvrijstelling met betrekking tot die
maatschappij ongewijzigd.
Artikel 13, elfde lid, Wet Vpb 1969 (onderworpenheidstoets)
Indien de deelneming als belegging wordt gehouden, is op grond van het
negende lid van artikel 13 Wet Vpb 1969 sprake van een beleggingsdeelneming. De deelnemingsvrijstelling is dan in beginsel niet van toepassing,
tenzij sprake is van een kwalificerende beleggingsdeelneming als bedoeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

35

in artikel 13, elfde lid, Wet Vpb 1969. Van een kwalificerende beleggingsdeelneming is onder andere sprake als het lichaam waarin de deelneming
wordt gehouden is onderworpen aan een belasting naar de winst die
resulteert in een naar Nederlandse begrippen reële heffing (de onderworpenheidstoets van artikel 13, elfde lid, onderdeel a, Wet Vpb 1969). Als
gevolg van de onderhavige spoedreparatiemaatregel moet deze onderworpenheidstoets worden toegepast als ware er geen fiscale eenheid. Het
gaat hierbij om de situatie waarin een beleggingsdeelneming als
dochtermaatschappij in een fiscale eenheid is opgenomen. Ook op dit
punt geldt dat de onderworpenheidstoets voor zover mogelijk op dezelfde
wijze moet worden toegepast als in een vergelijkbare grensoverschrijdende situatie. Dit strookt met het uitgangspunt van het onderhavige
wetsvoorstel dat een fiscale eenheid in binnenlandse verhoudingen op
dezelfde wijze wordt behandeld als een vergelijkbare grensoverschrijdende situatie. Daarbij is dus onder meer hetgeen is opgemerkt over de
onderworpenheidstoets in de wetsgeschiedenis bij artikel 13 Wet Vpb
1969 van belang.
De toepassing als ware er geen fiscale eenheid houdt in dat de onderworpenheidstoets voor de deelnemingsvrijstelling moet worden toegepast
alsof de dochtermaatschappij van de fiscale eenheid zelfstandig belastingplichtig zou zijn geweest. De onderworpenheidstoets vindt dus plaats op
het niveau van de dochtermaatschappij, zijnde de maatschappij waarin de
deelneming direct wordt gehouden. Beoordeeld moet worden of de winst
van deze dochtermaatschappij naar Nederlandse begrippen voldoende
belast zou zijn indien deze dochtermaatschappij zelfstandig belastingplichtig geweest zou zijn. De omvang van de uiteindelijke heffing (de
feitelijke onderworpenheid) wordt in onderlinge samenhang bepaald door
het belastingtarief, de belastinggrondslag en (andere) (uitvoerings)aspecten.37 Verder geldt dat bij de beoordeling van de onderworpenheidstoets en de hiervoor genoemde aspecten verschillen in fiscale consolidatie
en andere mogelijkheden voor winst- of verliesoverdracht die afwijken
van de Nederlandse fiscale eenheid niet in de weg staan aan voldoende
onderworpenheid, tenzij als gevolg van de consolidatie of winst- of
verliesoverdracht (zoals de «group contribution» in Zweden of de «group
relief» in het Verenigd Koninkrijk) niet of onvoldoende belasting zou
worden geheven, wat wordt veroorzaakt door een stelselafwijking.38
Stelselafwijkingen zijn niet aan de orde in binnenlandse situaties die
onder de spoedreparatiemaatregel vallen, omdat zulke gevallen per
definitie onder het Nederlandse belastingstelsel vallen.
Voor wat betreft het tarief geldt dat sprake is van een naar Nederlandse
begrippen reële heffing als het statutaire tarief van een winstbelasting ten
minste 10% is. Aan het tariefsaspect zal doorgaans zijn voldaan in een
situatie waarin de onderhavige spoedreparatiemaatregel van toepassing
is, aangezien in een dergelijke situatie sprake zal zijn van een in Nederland
gevestigde dochtermaatschappij van een fiscale eenheid die subjectief
belastingplichtig is voor de Nederlandse vennootschapsbelasting.39
Omdat deze dochtermaatschappij net als de overige maatschappijen van
een fiscale eenheid onder het regime van de Nederlandse vennootschapsbelasting valt, is geen sprake van bijzondere grondslagafwijkingen of
andere afwijkingen die ertoe leiden dat het statutaire tarief lager uitkomt
dan 10%. Voor wat betreft de belastinggrondslag geldt dat het heffingsobject van een in de fiscale eenheid opgenomen dochtermaatschappij
bepaald wordt volgens de regels van de Nederlandse vennootschapsbelasting met inachtneming van goed koopmansgebruik. De onderhavige
37

Kamerstukken II 2009/10, 32 129, nr. 3, p. 61–62.
Kamerstukken II 2009/10, 32 129, nr. 3, p. 63, Kamerstukken II 2009/10, 32 129, nr. 8, p. 34–35 en
Kamerstukken I 2009/10, 32 128, E, p. 10.
39
Kamerstukken II 2000/01, 26 854, nr. 6, p. 6, Kamerstukken II 1999/2000, 26 854, nr. 3, p. 6–7, en
Kamerstukken II 2000/01, 26 854, nr. 6, p. 7–8.
38

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

36

spoedreparatiemaatregel heeft tot gevolg dat de winst van een in de
fiscale eenheid opgenomen dochtermaatschappij bepaald dient te worden
als ware deze dochtermaatschappij zelfstandig belastingplichtig. Bij het
bepalen van de heffingsgrondslag zal daarom ook rekening moeten
worden gehouden met de resultaten van transacties binnen de fiscale
eenheid. Op dit punt geldt dezelfde behandeling als in de grensoverschrijdende situatie waarin groepsinterne transacties de naar Nederlandse
maatstaven bepaalde winst mede bepalen. Voor de duidelijkheid wordt
opgemerkt dat het voorgaande geldt voor de toepassing van de onderworpenheidstoets. Voor wat betreft de (overige) (uitvoerings)aspecten
geldt dat de mogelijkheid van horizontale en verticale verrekening van
verliezen in een fiscale eenheid niet in de weg staan aan voldoende
onderworpenheid. Ook hier geldt dezelfde behandeling als in een
vergelijkbare grensoverschrijdende situatie waarin de door een in
Nederland gevestigde vennootschap gehouden buitenlandse beleggingsdeelneming deel uitmaakt van een buitenlands groepsregime.
In een fiscale eenheid wordt de door een dochtermaatschappij verschuldigde vennootschapsbelasting geheven bij de moedermaatschappij van
de fiscale eenheid. Deze omstandigheid staat – net als in een vergelijkbare
grensoverschrijdende situatie – niet in de weg aan voldoende onderworpenheid.
Hieronder is een voorbeeld opgenomen dat de werking van de spoedreparatiemaatregel met betrekking tot de onderworpenheidstoets nader
toelicht.
Voorbeeld 5
Een fiscale eenheid bestaat uit een moedermaatschappij (M) en een
dochtermaatschappij (A). M houdt de aandelen in A ter belegging. A
heeft beleggingen met een boekwaarde van € 40 en met een waarde
in het economische verkeer van € 100. In 2018 heeft A haar
beleggingen aan M vervreemd voor € 100. Daarnaast heeft A in 2018
ter zake van haar beleggingen een dividend van € 30 ontvangen. In
hetzelfde jaar heeft M zelfstandig bezien een verlies van € 100
geleden.
Op grond van het voorgestelde zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb
1969 wordt de deelneming van M in A fiscaal zichtbaar en moet de
onderworpenheidstoets op het niveau van A worden toegepast.
Beoordeeld dient te worden hoeveel de winst van A zou zijn geweest
als zij zelfstandig belastingplichtig zou zijn en of deze winst
voldoende belast zou zijn vanuit Nederlandse optiek. In een situatie
zonder fiscale eenheid zou A in 2018 een boekwinst van € 60
behalen met de vervreemding van de beleggingen aan M. Daarnaast
zou in een situatie zonder fiscale eenheid het in 2018 door A
ontvangen portfoliodividend van € 30 belast zijn bij A. Zonder fiscale
eenheid zou de totale belastbare winst van A derhalve € 90
bedragen, bestaande uit de boekwinst van € 60 en het dividend van
€ 30. Dat het door A ontvangen portfoliodividend van € 30 feitelijk
belast wordt bij M en dat de boekwinst van € 60 niet tot uitdrukking
komt omdat sprake is van een fiscale eenheid, staat niet in de weg
aan voldoende onderworpenheid. Dat de zelfstandige winst van € 90
van A binnen fiscale eenheid volledig kan worden verrekend met het
zelfstandige verlies van € 100 van M resulteert eveneens niet in
onvoldoende onderworpenheid bij D. Op dit punt geldt in beginsel
dezelfde behandeling als in de vergelijkbare grensoverschrijdende
situatie. A kwalificeert daarom dus voor de onderworpenheidstoets.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

37

De leden van de fractie van 50PLUS vragen met betrekking tot de
spoedreparatiemaatregel voor de onderworpenheidstoets naar een
situatie waarin de deelnemingsvrijstelling niet van toepassing is omdat
geen sprake is van een naar Nederlandse begrippen reële heffing. In
reactie daarop merk ik op dat onder meer geen sprake is van een reële
heffing als door toepassing van een bijzonder regime geen heffing
plaatsvindt, zoals het geval is bij het regime voor fiscale beleggingsinstellingen. In een fiscale eenheid bestaande uit fiscale beleggingsinstellingen
is sprake van onvoldoende onderworpenheid als gevolg van het 0%-tarief
voor fiscale beleggingsinstellingen.40
Artikel 13, elfde lid, Wet Vpb 1969 (bezittingentoets)
Daarnaast is ingevolge artikel 13, elfde lid, onderdeel b, Wet Vpb 1969 van
een kwalificerende beleggingsdeelneming ook sprake indien de bezittingen van de beleggingsdeelneming onmiddellijk of middellijk,
doorgaans voor minder dan de helft bestaan uit laagbelaste vrije
beleggingen (de bezittingentoets). De beoordeling of aan de bezittingentoets wordt voldaan, geschiedt in beginsel aan de hand van een
zogenoemde toerekeningsbalans. Indien de bezittingen onmiddellijk of
middellijk doorgaans voor de helft of meer uit laagbelaste vrije beleggingen bestaan, wordt niet voldaan aan de bezittingentoets en dan is er
geen sprake van een kwalificerende beleggingsdeelneming. In een
dergelijk geval mist de deelnemingsvrijstelling toepassing. Als gevolg van
de onderhavige spoedreparatiemaatregel moet de bezittingentoets
worden toegepast als ware er geen fiscale eenheid. Ook hier geldt dat de
wetgeschiedenis bij de deelnemingsvrijstelling van belang is. Hieronder is
een voorbeeld opgenomen dat de werking van de spoedreparatiemaatregel met betrekking tot de bezittingentoets voor zover nodig nader
verduidelijkt.
Voorbeeld 6
X, gevestigd in Nederland, houdt een belang van 50% in M. M
(moedermaatschappij) vormt een fiscale eenheid met twee dochtermaatschappijen (A en B). A houdt ook alle aandelen in een niet in de
fiscale eenheid gevoegde en in het buitenland gevestigde dochtervennootschap (C).

Zonder nadere maatregelen houdt M op grond van artikel 15, eerste
lid, Wet Vpb 1969 de deelneming in C. Bij de beoordeling of met
betrekking tot de deelneming van M in C aan de bezittingentoets
wordt voldaan, moet uitsluitend naar (onmiddellijke en middellijke)
40

Zie ook Kamerstukken II 2009/10, 32 129, nr. 3, p. 62.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

38

bezittingen van C worden gekeken. Op grond van het voorgestelde
zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969 moet artikel 13, elfde lid,
Wet Vpb 1969 worden toegepast als ware er geen fiscale eenheid.
Daardoor wordt de deelneming van A in C zichtbaar. Voor de
bezittingentoets dient alleen naar de onmiddellijke en middellijke
bezittingen van C te worden gekeken. De spoedreparatiemaatregel
heeft voor deze situatie dus geen materiële gevolgen.
Als gevolg van de spoedreparatiemaatregel worden ook de
deelnemingen van M in A en B fiscaal zichtbaar en moet de
bezittingentoets ten aanzien van de deelneming van M in A,
respectievelijk B, worden toegepast alsof A en B geen deel uitmaken
van de fiscale eenheid. Voor de toepassing van de bezittingentoets
dient derhalve gekeken te worden of de bezittingen van A, respectievelijk B, onmiddellijk of middellijk, doorgaans voor minder dan de
helft bestaan uit laagbelaste vrije beleggingen. De toepassing van de
bezittingentoets op het belang van X in M blijft ongewijzigd.
Deelnemingsvrijstelling in relatie tot zeescheepvaart
De leden van de fracties van het CDA en 50PLUS vragen naar de gevolgen
van de onderhavige spoedreparatiemaatregel voor de zeescheepvaartsector. Met name vragen deze leden of de deelnemingsvrijstelling van
toepassing is op de deelneming in het lichaam dat eigenaar is van het
schip en dat tevens als dochtermaatschappij deel uitmaakt van een fiscale
eenheid.
VNO-NCW en NOB merken in hun commentaar bij dit wetsvoorstel op dat
het in de zeescheepvaartsector voorkomt dat de eigendom van het schip
en de exploitatie van het schip ondergebracht zijn in afzonderlijke
lichamen binnen dezelfde fiscale eenheid en dat het schip doorgaans ter
beschikking wordt gesteld binnen die fiscale eenheid. De winst van
dergelijke fiscale eenheden wordt in voorkomende gevallen vastgesteld
op grond van het regime van de tonnageregeling. Het regime van de
tonnageregeling maakt geen deel uit van de in dit wetsvoorstel
opgenomen spoedreparatiemaatregelen. Het regime van de tonnageregeling als zodanig wijzigt niet door dit wetsvoorstel en kan dus
ongewijzigd toegepast worden op het niveau van de fiscale eenheid. De
voorliggende spoedreparatiemaatregel ziet, voor zover in dit kader
relevant, slechts op enkele onderdelen van de deelnemingsvrijstelling en
beoogt te voorkomen dat in met binnenlandse situaties vergelijkbare
grensoverschrijdende gevallen een beroep zou kunnen worden gedaan op
het arrest van het HvJ EU van 22 februari 2018. Als gevolg van deze
spoedreparatiemaatregel moet worden getoetst of de deelnemingsvrijstelling van toepassing is op een deelneming in een fiscaleeenheidsmaatschappij alsof er geen fiscale eenheid is. Deze toetsing
geschiedt op dezelfde wijze als bij binnenlandse en buitenlandse
deelnemingen die geen onderdeel zijn van een fiscale eenheid. De wijze
waarop deze spoedreparatiemaatregel voor de oogmerktoets, de
onderworpenheidstoets en de bezittingentoets werkt, is hiervoor
omschreven. Indien een beleggingsdeelneming, tevens dochtermaatschappij in een fiscale eenheid, in enig jaar passieve inkomsten geniet –
zoals vergoedingen voor het ter beschikking stellen van een schip – dan
moet beoordeeld worden of deze passieve inkomsten adequaat in de
Nederlandse vennootschapsbelasting betrokken worden die resulteert in
een naar Nederlandse begrippen reële heffing. Dit betekent dat voldaan
wordt aan de onderworpenheidstoets en de deelnemingsvrijstelling ten
aanzien van de beleggingsdeelneming van toepassing is. Ter verduidelijking wordt opgemerkt dat de omstandigheid dat de winst van de fiscale
eenheid op geconsolideerd niveau wordt vastgesteld op grond van het
regime van de tonnageregeling geen belemmering is voor voldoende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

39

onderworpenheid. Verschillen in fiscale consolidatie staan namelijk alleen
in de weg aan voldoende onderworpenheid, wanneer als gevolg van de
consolidatie niet of onvoldoende belasting zou worden geheven als dat
wordt veroorzaakt door een stelselafwijking. Van een stelselafwijking is in
de hiervoor omschreven situatie geen sprake.
Artikel 13a Wet Vpb 1969 (herwaarderingsverplichting niet-kwalificerende
beleggingsdeelneming)
De leden van de fracties van het CDA en 50PLUS hebben enkele vragen
over de toepassing van de herwaarderingsverplichting voor
niet-kwalificerende beleggingsdeelneming en als gevolg van de spoedreparatiemaatregel, met name over de omvang van de winstneming als
gevolg van de herwaardering. De leden van de fractie van 50PLUS vragen
in het kader van de herwaardering wat de boekwaarde is op 1 januari
2019, het moment dat deze bepaling voor het eerst toepassing vindt. Op
grond van het onderhavige wetsvoorstel dient (ook) de herwaarderingsverplichting voor niet-kwalificerende beleggingsdeelnemingen en alle
regelingen die daarmee verband houden te worden toegepast als ware er
geen fiscale eenheid. Voorgesteld wordt dat deze wijziging met ingang
van 1 januari 2019 in werking treedt. Indien aan de voorwaarden van
artikel 13a Wet Vpb 1969 wordt voldaan, dient het belang in de
niet-kwalificerende beleggingsdeelneming waarvan de bezittingen
uitsluitend of nagenoeg uitsluitend bestaan uit beleggingen gesteld te
worden op de waarde in het economische verkeer op het moment dat
deze bepaling van toepassing wordt. Indien als gevolg van de herwaarderingsverplichting voor niet-kwalificerende beleggingsdeelnemingen winst
tot uitdrukking komt, blijven de gevolgen van de onderhavige spoedreparatiemaatregel beperkt tot het gedeelte van de herwaarderingswinst dat
toe te rekenen is aan de periode die op of na 1 januari 2019 aanvangt.
Voor zover herwaarderingswinst toerekenbaar is aan de periode voorafgaand aan 1 januari 2019, hoeft dat gedeelte van de winst dus niet in
aanmerking te worden genomen bij het bepalen van de winst van de
fiscale eenheid.
3.3. Renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente
De leden van de fractie van de VVD vragen hoe de toepassing van de
renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente uit artikel 13l Wet
Vpb 1969 zich verhoudt tot de voornemens rond de earningsstrippingmaatregel uit ATAD1. De leden van de fracties van het CDA en 50PLUS
vragen of de renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente mede
gelet op de uitvoerbaarheid van deze bepaling in het kader van het
onderhavige wetsvoorstel zal worden afgeschaft. Met de introductie van
de earningsstrippingmaatregel die deel uitmaakt van het bij uw Kamer
aanhangige wetsvoorstel Wet implementatie eerste EU-richtlijn antibelastingontwijking kunnen enkele specifieke renteaftrekbeperkingen worden
afgeschaft. In het eveneens bij uw Kamer aanhangige wetsvoorstel Wet
bedrijfsleven 2019 (voorheen Wet bronbelasting 2020) wordt daarom
voorgesteld om onder meer de renteaftrekbeperking bovenmatige
deelnemingsrente per 1 januari 2019 af te schaffen, met een eerste
toepassing met betrekking tot boekjaren die op of na 1 januari 2019
aanvangen.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen om een reactie op de
opmerkingen van de NOB en VNO-NCW en MKB-Nederland over waarom
niet is besloten de spoedreparatiemaatregel ten aanzien van artikel 13l
Wet Vpb 1969, gelet op de terugwerkende kracht van het onderhavige
wetvoorstel, de uitvoeringsaspecten en de implementatie van de
earningsstrippingmaatregel, geheel achterwege te laten. Ook de renteaf-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

40

trekbeperking van artikel 13l Wet Vpb 1969 behoort tot de waarschijnlijk
meest kwetsbare bepalingen waarbij de per-elementbenadering de
beoogde werking van deze bepaling zou kunnen doorkruisen. Het
niet-meenemen van artikel 13l Wet Vpb 1969 met de spoedreparatie zou
leiden tot ongewenste uitholling van de Nederlandse vennootschapsbelastinggrondslag. Het voorstel deze renteaftrekbeperking per 1 januari
2019 te laten vervallen (met een eerste toepassing met betrekking tot
boekjaren die op of na 1 januari 2019 aanvangen) onder gelijktijdige
invoering van de earningsstrippingmaatregel doet daar niet aan af.
Daarom heeft het kabinet besloten dat ook deze renteaftrekbeperking deel
uitmaakt van de in dit wetsvoorstel opgenomen spoedreparatiemaatregelen. De mogelijke Europeesrechtelijke kwetsbaarheid blijkt ook uit een
recente uitspraak van rechtbank Den Haag, waarin een beroep op de
per-elementbenadering als gevolg van de uitspraak van het HvJ EU van
22 februari 2018 is toegekend.41 De rechtbank heeft in die uitspraak beslist
dat de renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente gedeeltelijk
buiten toepassing moet worden gelaten. Indien een beroep op de
per-elementbenadering slaagt, zou deze renteaftrekbeperking – voor de
periode voorafgaand aan 1 januari 2018 – geheel of gedeeltelijk buiten
toepassing moeten blijven. Tegen genoemde uitspraak van de rechtbank
is hoger beroep ingesteld.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen om een reactie op de vraag
van VNO-NCW en MKB-Nederland of het kabinet bereid is de definitie van
ondernemingsactiviteit uit te breiden in die gevallen waarin beleggen
onderdeel is van de ondernemingsactiviteit, en zo nee, waarom niet. Ook
voor de vraag wat een operationele activiteit is, wijkt de toepassing van
deze renteaftrekbeperking als ware er geen fiscale eenheid niet af van de
situatie dat er daadwerkelijk geen sprake zou zijn van een fiscale eenheid.
Wat operationele activiteiten zijn en of deze – bezien vanuit de groep –
worden uitgebreid, is afhankelijk van de feiten en omstandigheden van
het concrete geval. Bij operationele activiteiten kan bijvoorbeeld worden
gedacht aan speur- en ontwikkelingsactiviteiten, productie- en distributieactiviteiten en het aanbieden en verkopen van goederen en diensten op
een bepaalde markt. Beleggen is in beginsel geen operationele activiteit.
Voor de toepassing van artikel 13l, vijfde lid, Wet Vpb 1969 moeten de
operationele activiteiten van de groep, bedoeld in dat lid, door de
verwerving of uitbreiding van de deelneming worden uitgebreid. Deze
toets of sprake is van een uitbreiding van operationele activiteiten moet
op twee niveaus worden aangelegd:
– op het niveau van het lichaam waarin de deelneming wordt verkregen
of uitgebreid; en
– op het niveau van de aandeelhouder of de groep.
Op het niveau van de aandeelhouder of de groep (bestaande uit de
belastingplichtige en de met hem verbonden lichamen) is het oogmerk
belangrijk. Heeft de verkrijger de deelneming verworven met het oog om
de operationele activiteiten van de groep uit te breiden of is de
deelneming verworven om als belegging te houden? Als het oogmerk
beleggen is, dan is er geen sprake van een uitbreiding van operationele
activiteiten. Bij de invoering van artikel 13l Wet Vpb 1969 is een voorbeeld
gegeven over een verzekeringsconcern dat deelnemingen als belegging
verwerft ter afdekking van zijn verzekeringsverplichtingen. In dat geval is
geen sprake van een uitbreiding van operationele activiteiten, ongeacht of
de dochters waarin deze deelnemingen worden gehouden zelf al dan niet
operationele activiteiten verrichten. Het gaat immers om de functie die de
deelneming heeft voor de groep. Dat is in dit geval beleggen. Als
daarentegen een verzekeringsconcern een andere verzekeraar overneemt,
is bij het overnemende verzekeringsconcern wel sprake van een
41

Rechtbank Den Haag 26 april 2018, ECLI:NL:RBDHA:2018:8987.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

41

uitbreiding van de operationele activiteiten van de groep, ook voor zover
de aankoopprijs van de overgenomen verzekeraar is toe te rekenen aan de
beleggingen van die verzekeraar. Die beleggingen zijn immers redelijkerwijs noodzakelijk in het kader van de ondernemingsactiviteiten van de
overgenomen verzekeraar. Bij de overgenomen verzekeraar blijven de als
belegging gehouden deelnemingen het karakter «niet-operationeel»
houden. Voorts valt ook diversificatie van operationele activiteiten onder
het uitbreiden van operationele activiteiten.42
De leden van de fractie van 50PLUS vragen om een reactie op de vraag
van VNO-NCW en MKB-Nederland of de conclusie klopt dat de franchise
van € 750.000 voor alle dochtermaatschappijen in een fiscale eenheid
geldt en deze drempel niet naar tijdsgelang moet worden bepaald. De
renteaftrekbeperking voor bovenmatige deelnemingsrente van artikel 13l
Wet Vpb 1969 moet worden toegepast als ware er geen fiscale eenheid in
de zin van artikel 15 Wet Vpb 1969. Dat wil zeggen dat deze renteaftrekbeperking dus moet worden toegepast als waren de maatschappijen van de
fiscale eenheid zelfstandig belastingplichtig, zonder temporele beperking.
Dat heeft onder meer tot gevolg dat de franchise van € 750.000 per
maatschappij moet worden toegepast. Voor hoe de toerekening van deze
franchise uitpakt wordt verwezen naar voorbeeld 9 in deze nota. De
toepassing van deze renteaftrekbeperking als ware er geen fiscale eenheid
wijkt daarmee niet af van de situatie dat er daadwerkelijk geen sprake zou
zijn van een fiscale eenheid. De leden van de fractie van 50PLUS vragen
om een reactie op de vraag van VNO-NCW en MKB-Nederland over hoe
de verkrijgingsprijs van de deelneming wordt bepaald voor de toepassing
van de spoedreparatie met betrekking tot de renteaftrekbeperking
bovenmatige deelnemingsrente. Voor de toepassing van deze renteaftrekbeperking als ware er geen fiscale eenheid is de oorspronkelijke verkrijgingsprijs van de deelneming het uitgangspunt en moet het Besluit
aftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente dienovereenkomstig
worden toegepast. Aangezien de verkrijgingsprijs een dynamisch begrip
is, zijn transacties in de deelnemingssfeer na verwerving van een
deelneming – zoals een (informele) kapitaalstorting – van invloed op de
omvang van de verkrijgingsprijs van die deelneming. Doordat voor de
toepassing van deze renteaftrekbeperking als ware er geen fiscale eenheid
ook alle deelnemingsverhoudingen binnen fiscale eenheid zichtbaar
worden, is de hoogte van de verkrijgingsprijs van de deelnemingen bij de
aandeelhouder van invloed op de omvang van het eigen vermogen van
de aandeelhouder voor de toepassing van deze bepaling.
3.4. Verliesverrekening bij wijziging van het belang
De leden van de fractie van het CDA nemen aan dat bij artikel 20a Wet Vpb
1969 getoetst moet worden of de verliezen die er nu nog zijn wel mogen
worden verrekend. Stel dat binnen een fiscale eenheid voor 1 januari 2018
activiteiten zijn overgedragen van de moedermaatschappij of een
winstmakende maatschappij naar de voor deze datum aangekochte
verliesmaatschappij. In dat kader vragen deze leden of het onderhavige
wetsvoorstel dan verandering in de toepassing van artikel 20a Wet Vpb
1969 brengt. De leden van de fractie van het CDA nemen terecht aan dat
bij artikel 20a Wet Vpb 1969 getoetst moet worden of de verliezen die er
nog zijn wel mogen worden verrekend. De voorgestelde spoedreparatiemaatregel met betrekking tot artikel 20a Wet Vpb 1969 en de daarmee
verband houdende regelingen dient te worden toegepast met ingang van
1 januari 2018 als ware er geen fiscale eenheid (zonder temporele
werking). Hoewel het onderhavige wetsvoorstel er vanwege het ontbreken
van een temporele beperking in beginsel toe leidt dat de mogelijkheid om
42

Zie ook Kamerstukken I 2011/12, 33 287, D, p. 27–28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

42

verliezen te verrekenen na 1 januari 2018, ook kan worden beperkt in
gevallen dat er een belangenwijziging heeft plaatsgevonden vóór
25 oktober 2017, 11.00 uur, acht het kabinet een dergelijk gevolg voor de
toepassing van artikel 20a Wet Vpb 1969 onwenselijk. Daarom zegt het
kabinet toe dat ten aanzien van deze spoedreparatiemaatregel met
betrekking tot de aankoop van een verliesmaatschappij die vóór
25 oktober 2017 heeft plaatsgevonden, de uitvoering van het onderhavige
wetsvoorstel géén verandering in de toepassing van artikel 20a Wet Vpb
1969 tot gevolg heeft.
De leden van de fractie van het CDA vragen tevens te reageren op de in
paragraaf 9 gestelde vragen a tot en met q van het artikel van de heren
Van Horzen en Suvaal.43
Onder a wordt gevraagd of kan worden bevestigd dat de tweede zin van
het voorgestelde zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969 geen betekenis
heeft voor artikel 20a Wet Vpb 1969. Deze tweede zin bepaalt dat voor
zover door de toepassing van in casu artikel 20a Wet Vpb 1969 als ware er
geen fiscale eenheid bij een maatschappij winst tot uitdrukking komt en
die winst zonder toepassing als ware er geen fiscale eenheid niet tot
uitdrukking zou komen bij de fiscale eenheid, die winst bij het bepalen van
de winst van de fiscale eenheid in aanmerking wordt genomen. De
tweede zin van genoemd zestiende lid kan echter wel betekenis hebben
voor bijvoorbeeld artikel 20a, twaalfde lid, Wet Vpb 1969, waarbij een
herinvesteringsreserve in de winst kan worden opgenomen (in combinatie
met een herwaarderingsmogelijkheid).
Op de vraag onder b kan worden geantwoord dat in de eerste zin van het
voorgestelde zeventiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969 met «de
verliezen, bedoeld in artikel 20a,» wordt gedoeld op de verliezen van de
fiscale eenheid toerekenbaar aan een belastingplichtige (maatschappij) als
ware er geen fiscale eenheid.
Onder c wordt gevraagd naar een voorbeeld van een situatie waarin de
derde zin van het voorgestelde zeventiende lid van artikel 15 Wet Vpb
1969 (carry-back) aan de orde komt. Een voorbeeld hiervan volgt hierna.
Voorbeeld 7
Vennootschap A bezit alle aandelen in vennootschap B, die op haar
beurt alle aandelen in vennootschap C bezit. Tussen B en C bestaat
een fiscale eenheid. Zowel B als C verkeert in een winstpositie.
Ingeval A vervolgens de aandelen in B (en daarmee tevens indirect
de aandelen van C) verkoopt en de fiscale eenheid in stand blijft,
waarbij B afzonderlijk beoordeeld niet is ingekrompen en C
afzonderlijk beoordeeld wel, geldt het volgende.

43

F. van Horzen en B. Suvaal, Gevraagd! Antwoorden en (her)bezinning – de spoedreparatie
fiscale eenheid en art. 20a Wet Vpb 1969» van uit het Nederlands Tijdschrift voor Fiscaal Recht,
nr. 2018/4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

43

Een door C geleden verlies van na de belangwijziging (bedoeld in
artikel 20a Wet Vpb 1969, in samenhang met het voorgestelde artikel
15, zestiende lid, Wet Vpb 1969) is niet verrekenbaar met de
belastbare winst van C in het voorafgaande jaar, bedoeld in artikel
20a, negende lid, Wet Vpb 1969.

Onder d wordt gevraagd of het resultaat van de fiscale eenheid over het
op 1 januari 2018 lopende boekjaar dient te worden opgesplitst in een
resultaat vóór en na dat tijdstip, alsmede hoe dit verder uitwerkt binnen
de benadering als ware er geen fiscale eenheid. Daarop wordt aangegeven dat het resultaat van de fiscale eenheid over het op 1 januari 2018
lopende boekjaar niet hoeft te worden opgesplitst in een resultaat vóór en
na dat tijdstip. Het voorgaande ziet op 1 januari 2018 en dus niet op de
situatie dat in dat boekjaar, maar na 1 januari 2018, een belangwijziging
heeft plaatsgevonden.
Onder e wordt gevraagd wat voor artikel 20a Wet Vpb 1969 moet worden
verstaan onder het feit dat de benadering als ware er geen fiscale eenheid
heeft te gelden zonder temporele beperking, alsmede wat een «bestaande
situatie» is voor de toepassing van artikel 20a Wet Vpb 1969. Ook de leden
van de fractie van 50PLUS vragen daarnaar. Dit wetsvoorstel heeft voor
wat betreft artikel 20a Wet Vpb 1969 – zoals hiervoor toegezegd – slechts
betrekking op belangwijzigingen vanaf 25 oktober 2017, 11.00 uur, waarbij
de verliesverrekeningsbeperking op basis van artikel 20a Wet Vpb 1969
kan zien op (onverrekend) verlies, respectievelijk winst, met betrekking tot
de periode vóór 1 januari 2018. Met de «bestaande situatie» wordt
derhalve gedoeld op de op 1 januari 2018 bestaande situatie met een
dergelijk (onverrekend) verlies, respectievelijk een dergelijke winst. Met
betrekking tot de aanvullende vraag van de leden van de fractie van
50PLUS of het feit dat de verliesverrekeningsbeperking (op basis van
artikel 20a Wet Vpb 1969) kan zien op (onverrekend) verlies, respectievelijk
winst, met betrekking tot de periode vóór 1 januari 2018, niet onredelijk is
omdat sprake zou kunnen zijn van terugwerkende kracht, kan geantwoord
worden dat dit niet onredelijk is omdat het slechts ziet op belangwijzigingen vanaf 25 oktober 2017, 11.00 uur, en bovendien dat daarmee een
situatie wordt bewerkstelligd die vergelijkbaar is met die bij grensoverschrijdende situaties waarbij geen beroep op een fiscale eenheid kan
worden gedaan.
Met betrekking tot de vraag onder f kan, gelet op hetgeen hiervoor is
overwogen, kan worden aangegeven dat de benadering als ware er geen
fiscale eenheid voor artikel 20a Wet Vpb 1969 alleen van toepassing is op
kwalificerende belangwijzigingen van na 25 oktober 2017, 11.00 uur.
Onder g wordt gevraagd op welke wijze de verliestoerekening van de
eerste zin van het nieuwe zeventiende lid dient plaats te vinden en hoe
deze toerekening zich verhoudt tot de artikelen 15af en 15ah Wet Vpb

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

44

1969. De verliestoerekening moet geschieden in verhouding tot de
resultaten als waren de maatschappijen van de fiscale eenheid zelfstandig
belastingplichtig. Omdat voor de toepassing van artikel 20a Wet Vpb 1969
moet worden gedaan alsof er nooit een fiscale eenheid is geweest, zijn de
artikelen 15af en 15ah Wet Vpb 1969 niet van toepassing. Bij de
toepassing van artikel 20a Wet Vpb 1969 als ware er geen fiscale eenheid
geldt een zo zelfstandig mogelijke resultaatberekening binnen de fictie
van de fiscale eenheid. Vanwege deze fictie gaat bijvoorbeeld altijd
binnenjaarse verliesverrekening (tussen moeder- en dochtermaatschappijen in een betreffend jaar) vóór op buitenjaarse. In dat kader kan ook
worden aangegeven dat jurisprudentie van de Hoge Raad44 – waarin met
een binnen de fiscale eenheid ontstane kwijtscheldingswinst volgens de
Hoge Raad geen rekening hoefde te worden gehouden voor de
vaststelling van de aan de te ontvoegen dochtermaatschappij mee te
geven fiscale-eenheidsverliezen – van overeenkomstige toepassing is.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen in samenhang daarmee naar
de uitwerking van voorbeeld 7 in de memorie van toelichting bij dit
wetsvoorstel indien vennootschap B winsten behaalt (in plaats van
verliezen) die binnen een fiscale eenheid (horizontaal) zijn verrekend met
de verliezen van vennootschap C. Indien vennootschap B winsten behaalt
(in plaats van verliezen) die binnen fiscale eenheid (dus horizontaal) zijn
verrekend met de verliezen van vennootschap C, zorgt dit ervoor dat er
geen verliezen van vennootschap C resteren die kunnen worden getroffen
door artikel 20a Wet Vpb 1969. Als er geen te verrekenen verliezen zijn,
kan er immers ook niet meer in worden gehandeld.
Met betrekking tot de vraag onder h kan inderdaad worden bevestigd dat
artikel 20a Wet Vpb 1969 onder de benadering als ware er geen fiscale
eenheid alleen kan worden toegepast als op het niveau van de fiscale
eenheid sprake is van nog te verrekenen verliezen. Derhalve hoeft er geen
toerekening plaats te vinden als de fiscale eenheid als geheel geen verlies
heeft geleden, maar een of meer van de dochtermaatschappijen binnen
de fiscale eenheid wel (welke verliezen binnen de fiscale eenheid dus
volledig zijn verrekend met winsten van andere gevoegde maatschappijen
in die fiscale eenheid).
Dat de spoedreparatiemaatregel met betrekking tot artikel 20a Wet Vpb
1969 niet standaard aansluit bij de verliezen van de fiscale eenheid als
verliezen van de moedermaatschappij, hangt samen met het creëren van
een zo veel mogelijk gelijke behandeling van een binnenlandse situatie en
een vergelijkbare grensoverschrijdende situatie, die kan worden bewerkstelligd door een toepassing alsof er geen fiscale eenheid is met een
verliestoerekening zoals hiervoor is aangegeven.
Onder i wordt gevraagd naar een cijfervoorbeeld ter verduidelijking van
de betekenis van de in de tweede zin van het voorgestelde zeventiende lid
van artikel 15 Wet Vpb 1969 opgenomen formulering dat toegerekende
verliezen niet voorwaarts worden verrekend met de belastbare winst «van
de belastingplichtige waarin het uiteindelijke belang in belangrijke mate is
gewijzigd». Tevens wordt gevraagd of wel voorwaartse verrekening
mogelijk is met de belastbare winst van de fiscale eenheid die aan andere
gevoegde maatschappijen is toe te rekenen, alsmede of kan worden
ingegaan op voorbeeld 1 (in paragraaf 5.1 van eerdergenoemd artikel). In
de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel is in voorbeeld 7 reeds
ingegaan op de betekenis van de in de tweede zin van genoemd zeventiende lid opgenomen formulering dat toegerekende verliezen niet
voorwaarts worden verrekend met de belastbare winst «van de belasting-

44

Hoge Raad 13 mei 2011, ECLI:NL:HR:2011:BP7962.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

45

plichtige waarin het uiteindelijke belang in belangrijke mate is gewijzigd».
In het voorbeeld hierna wordt dit toegelicht.
Voorbeeld 8
Vennootschap A bezit alle aandelen in vennootschap B, die op haar
beurt alle aandelen in vennootschap C bezit. Tussen B en C bestaat
een fiscale eenheid. Zowel B als C verkeert in een verliespositie.
Ingeval A vervolgens de aandelen in B (en daarmee tevens indirect
de aandelen van C) verkoopt en de fiscale eenheid in stand blijft,
waarbij B afzonderlijk beoordeeld niet is ingekrompen en C
afzonderlijk beoordeeld wel, geldt het volgende.

De verliezen toerekenbaar aan B zijn voorwaarts verrekenbaar, terwijl
de verliezen toerekenbaar aan C ten gevolge van de belangwijziging,
bedoeld in artikel 20a Wet Vpb 1969, in samenhang met het
voorgestelde artikel 15, zestiende lid, Wet Vpb 1969 niet meer
voorwaarts verrekenbaar zijn met de aan C toerekenbare belastbare
winst van de fiscale eenheid.
Dat betekent vanzelfsprekend ook dat de verliezen toerekenbaar aan C
(van vóór de belangwijziging) na de betreffende belangwijziging ook niet
verrekenbaar zijn met winsten toerekenbaar aan B na de belangwijziging.
In genoemd voorbeeld 1 (in paragraaf 5.1 van eerdergenoemd artikel)
wordt gesteld dat B en C in een navolgend jaar beide winst zouden maken
en de fiscale eenheid als geheel dus ook. Het verlies toerekenbaar aan C
van vóór de belangwijziging is geheel van verrekening uitgesloten, dus
zowel met de winst toerekenbaar aan C als met de winst toerekenbaar aan
B.
Onder j wordt gevraagd of kan worden bevestigd dat de spoedreparatiemaatregel alleen ziet op wijzigingen in het belang van de moedermaatschappij van de fiscale eenheid. Dat zal in de praktijk meestal het geval
zijn. Dit geldt bijvoorbeeld ook indien het belang in de topmaatschappij
van een zusterfiscale-eenheid wijzigt en de fiscale eenheid in stand blijft,
want dan wijzigt het belang in zowel de aangewezen moedermaatschappij
als de dochtermaatschappij.
Onder k wordt gevraagd hoe de toerekening moet plaatsvinden indien
verliezen van de fiscale eenheid al gedeeltelijk zijn verrekend, waarbij
wordt verwezen naar voorbeeld 2 in paragraaf 5.2 van eerdergenoemd
artikel. Dat voorbeeld luidt als volgt:
«Voorbeeld 2
Stel dat sprake is van een fiscale eenheid tussen moedermaatschappij B
en dochtermaatschappij C. Beide maatschappijen maken in jaar 1 verlies
en de fiscale eenheid dus ook. In jaar 2 wordt door de fiscale eenheid een
winst behaald, doch deze winst is kleiner dan het verlies van de fiscale
eenheid in jaar 1. Begin jaar 3 vindt een kwalificerende aandeelhouderswijziging plaats. Op dat moment is sprake van onverrekende verliezen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

46

moet – abstraherend van de inwerkingtreding – artikel 20a Wet Vpb 1969
worden toegepast alsof geen fiscale eenheid bestaat. Indien de uitkomst
daarvan is dat artikel 20a Wet Vpb 1969 van toepassing is op de verliezen
van bijvoorbeeld C, rijst de vraag welk deel van het resterende verlies van
de fiscale eenheid eigenlijk aan C kan worden toegerekend en dus de
«sanctie» van de tweede volzin van lid 17 moet ondergaan.»
In dit voorbeeld moet het deelverlies van C zo veel mogelijk historisch
worden vastgesteld.
Onder l wordt gevraagd hoe de knip en de toerekening van artikel 20a,
eerste lid, Wet Vpb 1969 uitwerken onder de spoedreparatiemaatregel,
mede in het licht van de tweede zin van het voorgestelde zeventiende lid
van artikel 15 Wet Vpb 1969. Op grond van artikel 20a, eerste lid, Wet Vpb
1969 moet indien die bepaling van toepassing is, op het moment van de
belangwijziging een «knip» worden aangebracht en dient de winst van de
belastingplichtige (maatschappij) over het wijzigingsjaar te worden
opgesplitst en dient een afzonderlijke berekening te worden gemaakt van
die winst over de periode voor en na de belangwijziging (hierna: P1 en
P2). Een eventueel verlies over P1 wordt vervolgens toegerekend aan de
belastbare winst van het voorafgaande jaar en een eventueel verlies over
P2 wordt toegerekend aan de belastbare winst van het volgende jaar.
Een eventueel verlies over P1 kan in dat voorafgaande jaar binnen fiscale
eenheid eventueel worden verrekend, maar een resterend verlies van de
betreffende maatschappij over P1 kan dus niet (voorwaarts) worden
verrekend met winst van de betreffende maatschappij na de belangwijziging en dus ook niet met winst van de betreffende fiscale eenheid na de
belangwijziging.
Onder m wordt gevraagd of de artikelen 15ae, derde tot en met vijfde lid,
en 15af, zevende lid, Wet Vpb 1969 kunnen komen te vervallen. Deze
bepalingen kunnen niet komen te vervallen, onder andere omdat die
bepalingen ook betrekking hebben op artikel 20, vierde en zesde lid, Wet
Vpb 196945 en wat betreft artikel 20a Wet Vpb 1969 bijvoorbeeld ook
werking hebben voor de verrekening van voorvoegingsverliezen bij
belangwijzigingen die vóór 25 oktober 2017, 11.00 uur, hebben plaatsgevonden.
Onder n wordt gevraagd of de gevolgtrekking juist is dat onder met artikel
20a Wet Vpb 1969 verband houdende regelingen als bedoeld in de eerste
zin van het voorgestelde zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969 alleen
wordt gedoeld op regelingen die voor de toepassing van artikel 20a Wet
Vpb 1969 relevant (kunnen) zijn dan wel kunnen samenhangen met artikel
20a Wet Vpb 1969. Deze vraag kan bevestigend worden beantwoord.
Beoogd wordt te voorkomen dat in binnenlandse situaties de toepassing
van de betreffende (beleids)regels tot een voordeliger resultaat leidt dan
wanneer feitelijk geen sprake zou zijn van een fiscale eenheid (in een
vergelijkbare grensoverschrijdende situatie). Verder wordt gevraagd aan
welke regelingen hierbij wordt gedacht, afgezien van het beleidsbesluit
van 25 februari 201546, alsmede of hierbij kan worden ingegaan op artikel
46 van het Besluit voorkoming dubbele belasting. De spoedreparatie heeft
bijvoorbeeld voor wat betreft artikel 20a Wet Vpb 1969 naast het
genoemde beleidsbesluit inderdaad effect op de toepassing van artikel 46
van het Besluit voorkoming dubbele belasting (dus op de mogelijkheid

45

In het eveneens bij uw Kamer aanhangige wetsvoorstel Wet bedrijfsleven 2019 (oorspronkelijk
Wet bronbelasting 2020) wordt voorgesteld om deze bepalingen met ingang van boekjaren die
aanvangen op of na 1 januari 2019 te laten vervallen.
46
Besluit van de Staatssecretaris van Financiën van 25 februari 2015 (Stcrt. 2015, 6463).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

47

om nog niet verrekende buitenlandse bronheffingen na de belangwijziging in aanmerking te nemen).
De vraag onder o of voor de voornemenstoets van artikel 20a, vierde lid,
onderdeel b, Wet Vpb 1969 onder de benadering als ware er geen fiscale
eenheid alleen relevant is of op het (enkelvoudige) niveau van de
verlieslatende maatschappij een kwalificerend voornemen tot inkrimpen
bestaat, kan bevestigend worden beantwoord.
Onder p wordt gevraagd in te gaan op de gevolgtrekkingen over de
samenloop van de winstsplitsingsmogelijkheid van artikel 20a, elfde lid,
Wet Vpb 1969 en de herwaarderingsmogelijkheid van artikel 20a, twaalfde
lid, Wet Vpb 1969. In voorbeeld 3 in het betreffende artikel wordt
uitgegaan van twee dochtermaatschappijen, D1 en D2, binnen een
verlieslatende fiscale eenheid. D1 en D2 hebben beide bijgedragen aan
het fiscale-eenheidsverlies. Daarbij voldoetD1 alleen aan de beleggingstoets, maar niet aan de werkzaamhedentoets. D2 voldoet aan geen van
beide toetsen. Bij toepassing van de spoedreparatiemaatregel met
betrekking tot artikel 20a Wet Vpb 1969 kan D1 de winstsplitsing van
artikel 20a, elfde lid, Wet Vpb 1969 als ware er geen fiscale eenheid
toepassen en kan D2 ook als ware er geen fiscale eenheid voor de
herwaardering van artikel 20a, twaalfde lid, Wet Vpb 1969 kiezen.
Tegenover de herwaarderingswinst kunnen de fiscale-eenheidsverliezen
toerekenbaar aan D2 van vóór de belangwijziging worden afgezet.
Onder q wordt gevraagd of ik voornemens ben om het voornoemd besluit
van 25 februari 2015, nr. BLKB2015/211M, te actualiseren, en zo ja, op
welke termijn. Het ligt voor de hand dat het besluit bij de eerstvolgende
gelegenheid wordt aangepast in verband met het onderhavige
wetsvoorstel. In paragraaf 4.1 staat nu bijvoorbeeld: «Bij een fiscale
eenheid vindt de beleggingstoets plaats op het niveau van de fiscale
eenheid.» Deze passage zal uiteraard moeten worden aangepast in
verband met dit wetsvoorstel aangezien als gevolg van de spoedreparatiemaatregelen artikel 20a Wet Vpb 1969 en daarmee de beleggingstoets
moet worden toegepast als ware er geen fiscale eenheid. Ook paragraaf
4.3 van genoemd besluit inzake de werkzaamhedentoets moet om die
reden worden aangepast.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen naar een verduidelijking ten
aanzien van wie in het kader van artikel 15, zeventiende lid, Wet Vpb 1969
als belastingplichtige moet worden aangemerkt. Het gaat hierbij om een
belastingplichtige maatschappij als ware er geen fiscale eenheid. Anders
dan deze leden lijken te suggereren is bijvoorbeeld ook een dochtermaatschappij binnen een fiscale eenheid een belastingplichtige.
3.5. Afdrachtvermindering voor dooruitdelingen in de dividendbelasting
De leden van de fractie van 50PLUS vragen om een reactie op de
opmerkingen van VNO-NCW en MKB-Nederland over de toepassing van
de afdrachtvermindering voor dooruitdelingen in de dividendbelasting.
VNO-NCW en MKB-Nederland vragen naar de toepassing van de
afdrachtvermindering voor dooruitdelingen in de dividendbelasting, de
noodzaak deze mee te nemen in dit wetsvoorstel en de toename van het
aantal aangiften dividendbelasting. Om ervoor te zorgen dat de regels
betreffende de afdrachtvermindering voor dooruitdelingen worden
toegepast als ware er geen fiscale eenheid in de zin van artikel 15 Wet Vpb
1969 wordt voorgesteld het vierde lid van artikel 11 Wet DB 1965 te laten
vervallen. Dat neemt echter niet weg dat de afdrachtvermindering voor
dooruitdelingen nog steeds kan worden toegepast, maar zonder dat
onbedoelde toepassing daarvan met een beroep op het arrest van het HvJ

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

48

EU mogelijk is. Voor door een dochtermaatschappij in de fiscale eenheid
vóór 1 januari 2018 ontvangen winstuitkeringen die zijn toegerekend aan
de moedermaatschappij van de fiscale eenheid blijft de toerekening aan
die moedermaatschappij bestaan. Deze winstuitkeringen worden dus
slechts bij die moedermaatschappij in aanmerking genomen bij de
vaststelling van een vermindering, voor zover de winstuitkeringen nog
niet eerder door de moedermaatschappij in aanmerking zijn genomen bij
een afdrachtvermindering en aan de overige voorwaarden wordt voldaan.
Voor winstuitkeringen die door een dochtermaatschappij van de fiscale
eenheid worden ontvangen na 1 januari 2018 kan voor toepassing van de
afdrachtvermindering een beroep worden gedaan op artikel 12 Wet DB
1965. Hierin is bepaald dat de inhoudingsplichtige (de dochtermaatschappij van de fiscale eenheid) die aanspraak wenst te maken op
toepassing van de faciliteit van de afdrachtvermindering in afwijking van
artikel 4, eerste lid, Wet DB 1965 kan afzien van het achterwege laten van
inhouding van dividendbelasting. Dat wil zeggen dat die inhoudingsplichtige wel dividendbelasting mag inhouden en dat tot het niveau dat
nodig is voor effectuering van de afdrachtvermindering. Daarvoor moet
door de dochtermaatschappij wel tijdig een extra aangifte dividendbelasting worden gedaan. Aangezien het aantal gebruikers van de afdrachtvermindering voor dooruitdelingen beperkt is – deze wordt jaarlijks circa
50 keer toegepast – zal het aantal extra aangiften dividendbelasting naar
verwachting ook beperkt zijn.
4. Herstel omissie innovatiebox
De leden van de fracties van de VVD en de SP hebben vragen over het
herstel van de omissie in het Belastingplan 2018 ten aanzien van de
overgangsregeling van de innovatiebox. Zo vragen de leden van de fractie
van de VVD waarom het kabinet heeft gekozen voor een terugwerkende
kracht tot en met 1 maart 2018 en of het klopt dat de gebruikers niets te
verwijten valt. De leden van de fracties van de VVD en van de SP vragen
verder waarom bij de aanpassing van de innovatiebox de overgangsregeling over het hoofd is gezien.
In het Belastingplan 2018 is het effectieve tarief van de innovatiebox met
ingang van 1 januari 2018 verhoogd van 5% naar 7%. Door een omissie is
deze wijziging niet van toepassing verklaard op het overgangsrecht dat er,
kort gezegd, in voorziet dat alle regels voor de innovatiebox (en daarmee
ook het effectieve tarief met betrekking tot innovatieboxvoordelen), zoals
die golden op 31 december 2016, voor boekjaren die aanvangen op of na
1 januari 2017 van toepassing blijven op immateriële activa die zijn
voortgebracht vóór 1 juli 2016. Het klopt dan ook dat de gebruikers niets
te verwijten valt.
Door de omissie is een verschil ontstaan tussen het effectieve tarief dat
toepassing vindt op de voordelen uit hoofde van immateriële activa die
onder het regime van de «oude» innovatiebox (het hiervoor bedoelde
overgangsrecht) worden belast en dat toepassing vindt op de voordelen
uit hoofde van immateriële activa die onder het regime van de «nieuwe»
innovatiebox, dus zoals dat geldt vanaf 1 januari 2017, worden belast. Dit
verschil in effectief tarief is niet beoogd en ongewenst.
Op 22 februari 2018 is daarom bij persbericht47 en per brief aan de
Tweede Kamer kenbaar gemaakt dat het verschil in effectief tarief wordt
opgeheven met terugwerkende kracht tot en met 1 maart 2018.48 Hierdoor
47

https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2018/02/22/herstel-omissie-innovatieboxverhoging-effectief-tarief-van-5-naar-7-per-1-maart-2018.
48
Kamerstukken II 2017/18, 34 785, nr. 77.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

49

wordt bewerkstelligd dat voor de voordelen uit immateriële activa die
onder het genoemde overgangsrecht vallen vanaf 1 maart 2018 ook het
effectieve tarief van 7% geldt en de budgettaire derving wordt beperkt tot
€ 9 miljoen.
5. Uitvoeringsaspecten en gevolgen voor het bedrijfsleven
De leden van de fractie van 50PLUS vragen, naar aanleiding van de
opmerkingen van VNO-NCW en MKB-Nederland, of de aangekondigde
wetgeving met terugwerkende kracht vanwege rechtsonzekerheid een
grote impact heeft op het Nederlandse bedrijfsleven, financieel en
administratief.
Bij het opstellen van het wetsvoorstel is de aanname gehanteerd dat
ongeveer 40% van de fiscale eenheden zal moeten analyseren of de
spoedreparatiemaatregelen van toepassing zijn. Het uitvoeren van een
dergelijke analyse betekent uiteraard niet dat in een concreet geval de
spoedreparatiemaatregelen per definitie ook van toepassing zullen zijn.
Met name als gevolg van de opgenomen overgangsmaatregel en de
mogelijkheid om een beroep te doen op de tegenbewijsregeling van
artikel 10a Wet Vpb 1969 zal een aanzienlijk kleiner deel van de fiscale
eenheden daadwerkelijk geraakt worden door de spoedreparatiemaatregelen. De verwachting is dat vooral de grotere, internationaal opererende
belastingplichtigen worden getroffen. Zij worden doorgaans geadviseerd
door advieskantoren. Bij deze groep is de verwachting dat voor hen de
impact, hoewel in voorkomende gevallen aanzienlijk, draagbaar zal zijn.
Bovendien is in het kader van de heroverweging van het pakket bedrijfsleven de terugwerkende kracht van dit wetsvoorstel beperkt tot en met
1 januari 2018. Voor veel belastingplichtigen wordt daarmee voorkomen
dat de aangifte over 2017 moet worden ingediend, terwijl op het moment
van indienen het wetgevingsproces mogelijk nog niet is afgerond.
Voor zover er al wel een aangifte vennootschapsbelasting 2017 is
ingediend, waarbij rekening is gehouden met de aangekondigde
spoedreparatiemaatregelen, kan een verbeterde aangifte – zonder
rekening te houden met deze spoedreparatiemaatregelen – worden
ingediend. Dit ter voorkoming van onnodige bezwaarschriften.
De leden van de fractie van D66 vragen hoe het kabinet de inschatting van
de praktijk over de uitvoeringskosten en administratieve lasten weegt. De
leden van de fractie van 50PLUS vragen in het verlengde daarvan hoe de
derving opweegt tegen de administratieve lasten waarmee ondernemingen (in het mkb) worden geconfronteerd. Deze leden vragen in dat
kader of nog eens kritisch gekeken kan worden naar het wetsvoorstel op
het punt van de administratieve lasten. De uitspraak van het HvJ EU van
22 februari 2018 zou – zonder reparatie – tot gevolg hebben dat uitholling
van de Nederlandse belastinggrondslag door internationaal opererende
bedrijven (zowel grote bedrijven als bedrijven in het mkb-segment) wordt
vergemakkelijkt. Het kabinet ziet zich daarom genoodzaakt met het
onderhavige wetsvoorstel de potentiële budgettaire derving en de
uitholling van de Nederlandse belastinggrondslag door die bedrijven te
voorkomen. Het kabinet is zich ervan bewust dat belastingplichtigen die
geconfronteerd worden met de gevolgen van het onderhavige
wetsvoorstel met een toename van de administratieve lasten te maken
krijgen. In voorkomende gevallen kunnen bij belastingplichtigen de
administratieve lasten substantieel hoger uitvallen dan gemiddeld. Naar
de mening van het kabinet laat het voorkomen van (potentiële) forse
budgettaire derving echter geen andere keuze dan een toename van de
administratieve lasten als gevolg van de in dit wetsvoorstel opgenomen
maatregelen. Tegelijk heeft het kabinet ook oog gehad voor de zorgen die
leefden bij de grootste groep belastingplichtigen die gebruikmaakt van het
fiscale-eenheidsregime. Daarom heeft het kabinet een overgangsmaat-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

50

regel voorgesteld die tegemoetkomt aan deze zorgen uit de praktijk. De
inschatting is dat mede vanwege deze overgangsmaatregel een zeer hoge
toename van de administratieve lasten zich in het mkb niet of nauwelijks
zal voordoen. Ook de beperking van de periode van de terugwerkende
kracht tot en met 1 januari 2018 verlicht de druk op de administratieve
lasten.
De leden van de fractie van de VVD vragen waarom er gekozen is voor
een maatregel die door de Belastingdienst zelf beschreven wordt als
onuitvoerbaar en hoe dit punt concreet wordt opgelost. Het kabinet heeft
niet gekozen voor maatregelen die onuitvoerbaar zijn, zoals ook uit de
uitvoeringstoetsen bij het wetsvoorstel blijkt. Hierbij past wel de kanttekening dat één van de onderdelen van dit wetsvoorstel – de renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente – slechts onder een tweetal
voorwaarden uitvoerbaar is, namelijk onder de aanname dat beide
Kamers der Staten-Generaal kunnen instemmen met het afschaffen van
de renteaftrekbeperking die is opgenomen in artikel 13l Wet Vpb 1969 met
ingang van boekjaren die aanvangen op of na 1 januari 2019 en het
inzetten op selectief toezicht. In het eveneens bij uw Kamer aanhangige
wetsvoorstel Wet bedrijfsleven 2019 (oorspronkelijk Wet bronbelasting
2020) wordt, zoals eerder opgemerkt, voorgesteld om de renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente af te schaffen.
De leden van de fracties van de VVD, het CDA en D66 vragen om selectief
toezicht meer uitgebreid toe te lichten. Selectief toezicht door de
Belastingdienst betekent dat deze zijn beperkte capaciteit heel gericht
inzet. In dit kader is de keuze gemaakt om geen vooroverleg te voeren
over de toepassing van artikel 13l Wet Vpb 1969 als gevolg van de in dit
wetsvoorstel opgenomen maatregelen ten aanzien van aangiften
vennootschapsbelasting over de belastingjaren die een gedeelte van de
periode van 1 januari 2018 tot en met 31 december 2018 bevatten.
Vooroverleg over toepassing van artikel 13l Wet Vpb 1969 in de overige
situaties (niet als gevolg van de maatregelen in het onderhavige
wetsvoorstel) blijft wel mogelijk. Ook over alle andere maatregelen uit dit
wetsvoorstel is vooroverleg mogelijk nadat het wetsvoorstel door het
parlement is aangenomen. Belastingplichtigen – ook degenen die nog niet
eerder met deze situatie zijn geconfronteerd – ondervinden hier dan ook
geen negatieve effecten van, dit in antwoord op hetgeen door de leden
van de fractie van de VVD is gevraagd. Wel betekent selectief toezicht dat
bij de behandeling van aangiften vennootschapsbelasting waarin
(mogelijk) artikel 13l Wet Vpb 1969 speelt, het risicogerichte toezicht
gerelateerd wordt aan de beperkt beschikbare specialistische capaciteit.
Aangezien de naleving van fiscale wet- en regelgeving in Nederland over
het algemeen goed is, is er geen aanleiding om te veronderstellen dat
hierdoor sprake is van een aanzienlijk budgettair risico, dit in antwoord op
de nadere vragen van de leden van de fracties van het CDA en D66
daarover.
De leden van de fracties van de VVD en het CDA vragen wat er wordt
bedoeld met de zinsnede «mits wordt geaccepteerd dat de uitvoerbaarheid over 2017 en 2018 problematisch is» in de uitvoeringstoetsen
van de Belastingdienst met betrekking tot de artikelen 10a, 13, negende
tot en met vijftiende en zeventiende lid, en 20a Wet Vpb 1969 en welke
stappen er worden gezet om dit weg te nemen. Ook vragen de leden van
de fractie van de VVD of er al meer duidelijkheid is over de uitvraag van
de Belastingdienst in het aangiftebiljet. De Belastingdienst heeft door
middel van de uitvoeringstoets onderzocht welke aanpassingen in de
systemen, de processen en het aangiftebiljet moeten plaatsvinden ten
behoeve van het risicogericht toezicht. De Belastingdienst kan niet met
terugwerkende kracht de systemen, de processen en het aangiftebiljet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

51

aanpassen. De benodigde aanpassingen worden, zoals doorgaans bij
wetsvoorstellen het geval is, uitgevoerd zodra de in het wetsvoorstel
opgenomen maatregelen in werking treden.
Het aangiftebiljet 2018 kan dan beperkt worden aangepast. In het
aangiftebiljet 2018 wordt een aantal specifieke vragen opgenomen dat
betrekking heeft op de in dit wetsvoorstel opgenomen maatregelen. Op
grond van deze vragen is de Belastingdienst in staat om zijn toezichtscapaciteit meer gericht in te zetten. Verder wordt nog opgemerkt dat de
aanpassingen in het fiscale resultaat die voortvloeien uit dit wetsvoorstel
nu ook al kunnen worden opgenomen in de bestaande rubrieken bij de
betreffende regelingen.
De leden van de fractie van het CDA vragen ook op welke wijze een
belastingplichtige compliant kan zijn, hoe de belastingplichtige de
extracomptabele berekeningen met de Belastingdienst moet communiceren nu dit voor 2018 beperkt via het aangifteformulier kan en hoe de
Belastingdienst deze extracomptabele berekeningen gaat verwerken, nu
dit niet via het gewone systeem kan en of deze extracomptabele berekeningen vanaf 2019 via de aangifte zullen worden gevraagd. In het
aangiftebiljet vult de belastingplichtige op dit punt de fiscale uitkomsten
van zijn administratie en (extracomptabele) berekeningen in. De berekeningen zelf zijn een onderdeel van zijn fiscale administratie. In geval van
vooroverleg of op verzoek van de inspecteur moeten deze berekeningen
worden overgelegd. De belastingplichtige hoeft deze echter nooit op
voorhand en spontaan aan de Belastingdienst te verstrekken. Dit proces
verandert niet met dit wetsvoorstel; ook bij de huidige wet- en regelgeving kunnen extracomptabele berekeningen noodzakelijk zijn.
Overigens zullen er bij het aangiftebiljet over 2018 wel extra vragen in het
aangiftebiljet worden opgenomen, zodat de Belastingdienst kan
inschatten in hoeverre er berekeningen over de voorgestelde maatregelen
moeten worden opgevraagd. Zoals in de uitvoeringstoetsen staat
aangegeven, kan het aangiftebiljet 2018 slechts beperkt worden
aangepast. Voor dat jaar kan de belastingplichtige eventuele aanpassingen als gevolg van de spoedreparatiemaatregelen uit dit wetsvoorstel
opnemen onder de bestaande rubrieken van de betreffende regelingen in
het aangiftebiljet.
De leden van de fractie van de CDA vragen welke voorstellen er de
komende periode nog meer worden verwacht voor de Wet Vpb 1969 en
wat de gevolgen zijn van de samenloop met onderhavig wetsvoorstel.
Naast de maatregelen in het onderhavige wetsvoorstel worden er op
grond van het regeerakkoord per 1 januari 2019 en 1 januari 2020 diverse
andere maatregelen met betrekking tot de Wet Vpb 1969 voorgesteld.
Daarnaast vloeien uit de implementatie van de eerste en tweede
EU-richtlijn antibelastingontwijking («ATAD1» en «ATAD2»49) per 1 januari
2019 en per 1 januari 2020 diverse maatregelen voort. Een aantal van deze
maatregelen is opgenomen in het eveneens bij uw Kamer aanhangige
wetsvoorstel Wet implementatie eerste EU-richtlijn antibelastingontwijking en het wetsvoorstel Wet bedrijfsleven 2019 (oorspronkelijk
wetsvoorstel Wet bronbelasting 2020). De diverse maatregelen in de
verschillende aanhangige wetsvoorstellen zijn beoordeeld met een
uitvoeringstoets en bezien indachtig deze spoedreparatiemaatregelen.
Omdat enkele individuele maatregelen grote uitvoeringsgevolgen hebben
en een groot beslag leggen op schaarse ICT- en toezichtcapaciteit, heeft de
Belastingdienst ook de samenloop van alle maatregelen die zijn
opgenomen in het Belastingplanpakket 2019 beoordeeld op uitvoerbaarheid. Specifiek is gekeken of tijdige realisatie van geautomatiseerde
49

Richtlijn (EU) 2017/952 van de Raad van 29 mei 2017 tot wijziging van Richtlijn (EU) 2016/1164
wat betreft hybridemismatches met derde landen (PbEU 2017, L 144/1).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

52

ondersteuning mogelijk is en of het gewenste toezicht kan worden
uitgeoefend. De resultaten van dit onderzoek zijn ook verwerkt in de
individuele uitvoeringstoetsen. Geen enkele uitvoeringstoets kent het
oordeel «onuitvoerbaar». De Belastingdienst zal de samenloop en
stapeling van nieuwe wetgeving de komende periode blijven toetsen.
De leden van de fractie van de VVD vragen om in te gaan op de uitvoeringstoets waarin wordt aangegeven dat de spoedreparatiemaatregel met
betrekking tot de renteaftrekbeperking ter voorkoming van winstdrainage
ingrijpend is voor wat betreft de maakbaarheid van de systemen, de
handhaafbaarheid en de bijdrage aan de complexiteitsreductie. Ook
vragen deze leden wat wordt bedoeld met «maakbaarheid van de
systemen», of er systeemaanpassingen nodig zijn en zo ja, hoeveel tijd
deze aanpassingen in beslag nemen. Daarnaast vragen deze leden hoe
tijdrovend het onderzoek naar artikel 10a Wet Vpb 1969 voor de Belastingdienst is. De Belastingdienst heeft onderzocht wat de uitvoeringsgevolgen
zijn voor de systemen en de handhaafbaarheid en of de onderhavige
maatregel bijdraagt aan de complexiteitsreductie. Daarbij is geconcludeerd dat de voorgestelde maatregel op deze fronten ingrijpend zijn. De
aanpassing van bijvoorbeeld het aangiftebiljet valt onder de noemer
«maakbaarheid systemen». Hierbij wordt ook getoetst of de maatregel
inpasbaar is in de ICT-portfolio en of de benodigde aanpassingen tijdig
gerealiseerd kunnen worden. Vanwege het verloop van de tijd en de
terugwerkende kracht van in dit wetsvoorstel opgenomen maatregelen
(behoudens de herwaarderingsverplichting voor niet-kwalificerende
beleggingsdeelnemingen) is aanpassing van het aangiftebiljet 2018
beperkt mogelijk. De uitvoering van de in dit wetsvoorstel opgenomen
maatregel met betrekking tot de renteaftrekbeperking ter voorkoming van
winstdrainage is specialistisch werk waarvoor specifieke kennis nodig is.
Als gevolg van de maatregelen in dit wetsvoorstel moet ook binnen
fiscale eenheid bij elke maatschappij worden nagegaan of artikel 10a Wet
Vpb 1969, indien van toepassing, de rente in aftrek beperkt. De
handhaving van deze maatregel is daarom maatwerk en kost veel
capaciteit. Daarnaast leidt de terugwerkende kracht tot en met 1 januari
2018 tot extra complexiteit in de uitvoering. De Belastingdienst heeft
daarom geconcludeerd dat de uitvoeringsgevolgen van deze aspecten
ingrijpend zijn, zij het niet onuitvoerbaar.
In dit kader vragen de leden van de fractie van de VVD naar het juridische
risico van de uitvoerbaarheid en welke stappen worden gezet om fraude
te beperken. De toepassing van artikel 10a Wet Vpb 1969 verandert niet en
daarmee verandert het juridische risico voor de uitvoering ook niet. Er is
dan ook geen noodzaak om het aangifte- en handhavingsproces te
wijzigen. De extra vragen die in het aangiftebiljet over 2018 opgenomen
worden, kunnen ertoe leiden dat de Belastingdienst delen van de fiscale
administratie van de belastingplichtige opvraagt. Met deze reguliere vorm
van het beoordelen van de aangifte kan ook fraude gedetecteerd worden
en werkt een en ander daardoor al fraudebeperkend.
De leden van de fracties van de VVD en de PvdA vragen naar een
uitsplitsing van de incidentele administratieve lasten tussen grote en
kleine ondernemingen. Het is onbekend welke financieringsstructuur
binnen een fiscale eenheid aanwezig is. Een exacte uitsplitsing is daarom
niet beschikbaar. Er is verondersteld dat bij circa 60.000 fiscale eenheden
(vrijwel onmiddellijk) duidelijk is dat zij geen gevolgen van de in het
wetsvoorstel opgenomen spoedreparatiemaatregelen ondervinden. Bij
circa 40.000 fiscale eenheden zal nader moeten worden gekeken naar
interne leningen en dergelijke, met extra administratieve lasten tot gevolg.
Bij deze groep fiscale eenheden is verondersteld dat deze incidenteel extra
kosten ondervindt voor gemiddeld € 250. De kosten die met deze
beoordeling gemoeid zijn, zullen sterk verschillen tussen de bedrijven. Bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

53

veel mkb-bedrijven zal snel duidelijk zijn of zij door de maatregel geraakt
worden. Bij grote bedrijven met tientallen dochterondernemingen kunnen
de kosten van de beoordeling juist veel hoger zijn dan de genoemde
€ 250.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen een reactie op de zorgen van
VNO-NCW op de inschatting van de administratieve lasten. In aanvulling
op hetgeen hiervoor reeds is aangegeven, kan erop worden gewezen dat
er vanwege het standaardkostenmodel zowel voor interne aanpassingskosten als voor uitbesteding, met standaardtarieven wordt gerekend.
Daarbij is voor de berekening uitgegaan van een gemiddeld tarief van
€ 250 per fiscale eenheid; voor het mkb zullen de kosten zeer beperkt zijn
(minder complex, minder toetsingen nodig) en voor het grootbedrijf veel
hoger. Fiscale eenheden in het grootbedrijf zullen meer historisch
onderzoek moeten verrichten, maar ook meer structuren moeten toetsen,
aangezien zij vaak uit veel meer entiteiten zijn opgebouwd dan fiscale
eenheden in het mkb.
De leden van de fractie van de VVD vragen naar een meer uitgebreide
beschouwing van het effect op de administratieve lasten van de reparatie
van de innovatiebox en de afdrachtvermindering van de dividendbelasting. In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel is hierover
aangegeven dat deze twee individuele maatregelen de administratieve
lasten licht verhogen, maar niet leiden tot een aanpassing van de
berekende administratieve lasten van in totaal € 10 miljoen incidenteel en
€ 3 tot € 4 miljoen structureel. De reparatie van de innovatiebox betreft
het rechtzetten van een omissie waardoor ook voor belastingplichtigen
die onder bepaald overgangsrecht vallen het duidelijk is dat voor hen een
effectief innovatieboxtarief van 7% geldt. De afschaffing van de afdrachtvermindering voor dooruitdelingen in de dividendbelasting is een
onderdeel van de voorgestelde spoedreparatiemaatregelen. Ten aanzien
van winstuitkeringen die door een dochtermaatschappij van de fiscale
eenheid worden ontvangen in de periode vanaf 1 januari 2018 kan bij
toepassing van de afdrachtvermindering een beroep worden gedaan op
artikel 12 Wet DB 1965. Deze dividendbelastingmaatregel speelt slechts in
ongeveer 50 gevallen.
De leden van de fractie van de PvdA vragen voorts naar de gemaakte
juridische kosten die hebben geleid tot het wetsvoorstel. Concreet betreft
het twee zaken die voor de rechter zijn gebracht en belastingplichtigen
betreffen die tot het grensoverschrijdende grootbedrijf behoren. De
kosten van advocaten en adviseurs in deze zaken zijn echter niet bekend.
6. Budgettaire aspecten
De leden van de fracties van de VVD en het CDA verzoeken om meer
informatie over en een nadere onderbouwing van de schatting van de
mogelijke derving. Verder vragen de leden van de fractie van het CDA hoe
groot de budgettaire gevolgen momenteel zijn na de aankondiging per
persbericht van een wetsvoorstel. Ook de leden van de fractie van D66
vragen naar de budgettaire derving van de spoedreparatie voor het
bedrijfsleven. De leden van de fractie van de SP merken op dat het kabinet
spreekt over een onafwendbare inkomstenderving van € 372 miljoen en
vragen een onderbouwing van dit bedrag. Verder vragen deze leden of het
bedrag van € 372 miljoen gesplitst kan worden naar de
«per-elementonderdelen» en welk deel artikel 10a Wet Vpb 1969 betreft.
Verder vragen deze leden of de budgettaire derving ten gunste komt aan
multinationals. In lijn hiermee vragen de leden van de fractie van 50PLUS
of het kabinet kan reageren op een betoog van het RB, waarin wordt
gesteld dat het budgettaire belang van de terugwerkende kracht niet is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

54

onderbouwd en dat het RB opmerkt dat het Centraal Planbureau (CPB) de
raming van de spoedreparatiemaatregelen als een raming met grote
onzekerheid beschouwt.
Het bedrag van de incidentele derving van € 372 miljoen is berekend door
in de aangiften vennootschapsbelasting te analyseren hoeveel rente in
aftrek is beperkt op basis van artikel 10a Wet Vpb 1969 bij belastingplichtigen met een moeder- of dochterlichaam in een andere lidstaat van de
EU. Onder de groep van omstreeks 11.000 belastingplichtigen met een
EU-dochter bevinden zich naar schatting ongeveer 800 belastingplichtigen
die voor € 3,2 miljard per jaar aan niet-aftrekbare rente als gevolg van
artikel 10a Wet Vpb 1969 hebben. Deze belastingplichtigen zijn internationaal opererende ondernemingen. Niet al deze rente zal met een
succesvol beroep op de per-elementbenadering alsnog in aftrek kunnen
worden gebracht. De (grove) inschatting is dat deze internationaal
opererende belastingplichtigen voor de helft van dit bedrag een geslaagd
beroep kunnen doen op de per-elementbenadering als gevolg van de
uitspraak van het HvJ EU. Verder geldt dat veel van deze belastingplichtigen zich in een situatie bevinden met een dusdanig lage winst of een
verlies dat een additionele renteaftrek leidt tot een (groter) verlies dat niet
te verrekenen valt. In totaal wordt geraamd dat ongeveer een kwart van
het bedrag aan niet-aftrekbare rente uiteindelijk alsnog wordt geëffectueerd en ten laste komt van de belastinggrondslag in Nederland. Dit
betekent niet dat de spoedreparatiemaatregelen met betrekking tot de
andere artikelen geen budgettaire gevolgen hebben. Voor die artikelen
bedraagt per saldo de raming nihil. Ook zijn de spoedreparatiemaatregelen nodig om de Nederlandse belastinggrondslag te beschermen. Alles
overziend is op dit moment de raming van € 372 miljoen de meest
betrouwbare schatting.
Voor de belastingjaren 2016 en 2017 zou dit een derving in de orde van
grootte van € 100 miljoen per jaar betekenen. Hierbij is de aanname
gehanteerd dat de belastingaanslagen over die jaren nog niet definitief
zijn vastgesteld. Voor de jaren 2012–2015 is eenzelfde benadering
gevolgd, met dien verstande dat over deze jaren een deel van de
belastingaanslagen wel en een deel van de aanslagen nog niet definitief is
vastgesteld. Op basis hiervan is per belastingjaar een inschatting gemaakt
van het beroep dat belastingplichtigen voor die belastingjaren nog zouden
kunnen doen op de per-elementbenadering. In totaal leidden de bedragen
van genoemde belastingjaren (2012–2017) tot het bovengenoemde bedrag
van € 372 miljoen.
Hierbij wordt benadrukt dat als geen spoedreparatiewetgeving zou zijn
aangekondigd voor toekomstige jaren de structurele derving naar
verwachting aanmerkelijk hoger zou zijn dan de eerdergenoemde € 100
miljoen per jaar. De verwachting is dat internationaal opererende
ondernemingen vrij eenvoudig op kunstmatige wijze leningen kunnen
aangaan en gemakkelijk op kunstmatige wijze de Nederlandse belastinggrondslag kunnen uithollen. Door dit gedragseffect wordt de toekomstige
jaarlijkse derving vele malen groter en kan deze oplopen tot enkele
honderden miljoenen euro’s per jaar, dit in antwoord op de daarover
gestelde vragen van de leden van de fractie van 50PLUS.
Het kabinet erkent dat de inschatting van deze bedragen met grote
onzekerheden omgeven is. De reden hiervoor is dat informatie over het
aantal fiscale eenheden dat daadwerkelijk een beroep kan doen op de
per-elementbenadering onbekend is. Doordat het kabinet snel en
adequaat de spoedreparatiemaatregelen heeft aangekondigd, komt deze
informatie ook niet beschikbaar. Daarnaast geldt dat een deel van deze
belastingplichtigen zich in een situatie bevindt met een dusdanig lage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

55

winst of een verlies dat een additionele renteaftrek leidt tot een (groter)
verlies dat niet te verrekenen valt. Ook is het gedragseffect moeilijk in te
schatten. Daar tegenover staat wel dat uit bovenstaande analyse blijkt dat
het gaat om substantiële bedragen, omdat internationaal opererende
ondernemingen op basis van de uitspraak van het HvJ EU op eenvoudige
wijze de belastinggrondslag kunnen uithollen. Hoewel de inschatting dus
met onzekerheid is omgeven, is zeker dat zonder reparatie er een groot
budgettair gat ontstaat.
De leden van de fractie van het CDA achten het van toegevoegde waarde
als de raming van deze potentiële kosten van het arrest van het HvJ EU
van 22 februari 2018 ten bedrage van enkele honderden miljoenen per
jaar ook gecertificeerd zou worden door het CPB. Ook de leden van de
fractie van 50PLUS vragen hiernaar. De uitspraak dat de toekomstige
jaarlijkse derving zou kunnen oplopen tot enkele honderden miljoenen
euro’s per jaar, moet gezien worden als een fiscale inschatting dat zonder
reparatie er naar verwachting een groot effect is van internationaal
opererende ondernemingen die op eenvoudige wijze kunstmatig de
grondslag uithollen. Een dergelijke inschatting van een gedragseffect
leent zich niet voor certificering door het CPB. In de Studiegroep Begrotingsruimte is afgesproken dat de certificering door het CPB zich beperkt
tot de raming van de budgettaire gevolgen van lastenrelevante fiscale
maatregelen.
De leden van de fractie van de VVD vragen wat de kosten zijn van de
overgangsmaatregel indien het gekozen bedrag van € 100.000 op
€ 50.000, € 200.000, € 250.000 of € 500.000 gezet wordt.
In de volgende tabel worden de gevraagde budgettaire dervingen
aangegeven (alsmede voor een bedrag van € 1 miljoen).
Hoogte drempel

Budgettaire derving (in € mln)

€ 50.000
€ 100.000
€ 200.000
€ 250.000
€ 500.000
€ 1.000.000

1
2
5
6
12
23

De leden van de fractie van de VVD vragen hoeveel bedrijven er binnen de
overgangsregeling vallen als er gekozen wordt voor een hoger drempelbedrag, bijvoorbeeld € 200.000, € 250.000, € 500.000 of € 1 miljoen.
Uitgaande van een totaal aantal van 100.000 fiscaal eenheden in 2015, is
het aantal fiscale eenheden waarvan de in de overgangsmaatregel
bedoelde renten op al die schulden tezamen in totaal lager is dan de
drempel als volgt:
Hoogte drempel

Aantal

€ 50.000
€ 100.000
€ 200.000
€ 250.000
€ 500.000
€ 1.000.000

78.000
87.000
92.000
93.000
95.000
96.000

De leden van de fractie van de VVD vragen naar de impact van de
overgangsregeling als deze voor de gehele periode waarin de spoedreparatiemaatregelen zou gelden in plaats van tot en met 31 december 2018.
De in het wetsvoorstel opgenomen overgangsregeling geldt tijdelijk (tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

56

en met 31 december 2018). Indien de overgangsmaatregel gecontinueerd
zou worden, leidt dat tot een budgettair effect van circa € 2 miljoen per
jaar omdat internationaal opererende ondernemingen met een dochter
gevestigd in een EU-lidstaat dan langer een beroep kunnen doen op de
gecontinueerde overgangsregeling en in dat geval met betrekking tot de
onder die overgangsregeling vallende schulden niet geraakt worden door
de aftrekbeperking.
De leden van de fractie van de SP hebben twijfels bij de gegeven
budgettaire onderbouwing en vragen om een nadere toelichting waarin
ook de uitvoeringsaspecten van de Belastingdienst worden betrokken. De
leden van de fractie van de VVD vragen wat het effect van de uitvoeringsaspecten bij de Belastingdienst is op de ramingen en of afwijkingen van
de ramingen kunnen optreden. Ten slotte vraagt 50PLUS – op basis van de
vragen van VNO-NCW en MKB-Nederland – naar de budgettaire risico’s
per artikel van het wetsvoorstel en of terugwerkende kracht voor alle
wetsartikelen noodzakelijk is. De raming van de opbrengst is met grote
onzekerheid omgeven, omdat geen gegevens bekend zijn over leningen
binnen een fiscale eenheid. Verder is onbekend hoeveel belastingplichtigen een geslaagd beroep kunnen doen op de per-elementbenadering en
of deze veelal kunstmatig gecreëerde aftrekposten daadwerkelijk ten laste
van de Nederlandse belastinggrondslag kunnen komen. Daarom is op
basis van inschattingen een raming gemaakt die, zoals het CPB terecht
aangeeft, een hoge mate van onzekerheid heeft, maar heeft het CPB niet
belet deze raming te certificeren. Budgettaire ramingen worden gedaan
op transactiebasis, dat wil zeggen dat er niet gekeken wordt naar wanneer
de bedragen daadwerkelijk in kas geïnd zullen worden. Omdat met
inschattingen wordt gewerkt, is het lastig om exacte bedragen per
wetsartikel aan te geven. De verwachting bestaat dat verreweg het
grootste deel van de opbrengst ziet op de spoedreparatiemaatregel met
betrekking tot artikel 10a Wet Vpb 1969. Zoals hiervoor is aangegeven,
acht het kabinet het van belang om de waarschijnlijk meest kwetsbare
elementen te repareren met terugwerkende kracht.
De leden van de fractie van de VVD vragen verder naar de effecten voor
verschillende belastingplichtigen, welke ondernemingen worden
getroffen, hoeveel extra belasting er gemiddeld moet worden betaald en
hoe disproportioneel hogere belastingaanslagen voorkomen kunnen
worden. De leden van de fractie van het CDA vragen het kabinet tevens
waarom de budgettaire opbrengst van het wetsvoorstel vanaf 2019 nihil
bedraagt, alsmede of er echt geen Nederlandse vennootschappen zijn die
niet zullen of kunnen herstructureren.
Het is onbekend welke financieringsstructuur binnen een fiscale eenheid
aanwezig is. Een exacte uitsplitsing is daarom niet beschikbaar. Er is
verondersteld dat circa 60.000 fiscale eenheden geen gevolgen van het
wetsvoorstel ondervinden. Bij circa 40.000 fiscale eenheden zal er
potentieel wel een effect zijn. Naar verwachting slaat het overgrote deel (
€ 35 miljoen) van de opbrengst neer bij fiscale eenheden die internationaal opereren, dit zijn circa 35.000 van de 40.000 bedrijven. De overige
€ 1 miljoen slaat neer bij de 5.000 nationaal opererende bedrijven. Er is
geen verdere onderverdeling bekend en evenmin in welke mate er
uitschieters in deze groepen aanwezig zijn.
De leden van de fractie van D66 vragen naar de gedragseffecten met
betrekking tot de spoedreparatiemaatregelen en of aanpassingen van
bedrijfsstructuren ertoe leiden dat de belastinglasten voor het bedrijfsleven op korte termijn afnemen. Deze leden vragen of meer inzicht in deze
mogelijke ontwikkelingen kan worden gegeven. In de ramingen is ervan
uitgegaan dat de belastinglasten van het bedrijfsleven snel zullen
afnemen omdat structuren worden omgezet. In de raming is ervan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

57

uitgegaan dat belastingplichtigen gemiddeld binnen twee maanden hun
interne leningen kunnen laten verdwijnen, bijvoorbeeld door een
juridische fusie aan te gaan tussen de maatschappijen die deel uitmaken
van de fiscale eenheid en waartussen de schuldverhouding bestaat of
door de betreffende schuld af te lossen dan wel om te zetten in aandelenkapitaal. De verwachting is dat in het algemeen belastingplichtigen een
hoge belastingaanslag weten te voorkomen door dergelijke aanpassingen
van de structuur. De feitelijke effectuering wordt voor de Belastingdienst
in de meeste gevallen pas veel later zichtbaar, namelijk bij de indiening
van de aangiften. Door dit soort maatregelen van belastingplichtigen
bestaat ook de verwachting dat de maatregelen in het wetsvoorstel in de
komende jaren niet tot een budgettaire opbrengst leiden.
De leden van de fractie van de SP zouden graag zien hoe de opbouw van
de (oorspronkelijk) € 36 miljoen (budgettair gevolg in de periode van
oorspronkelijk 25 oktober 2017, 11.00 uur, thans 1 januari 2018 tot en met
31 december 2018) uitvalt als het gaat om het mkb-segment (87% van de
fiscale eenheden) en de multinationals (13% van de fiscale eenheden). De
(oorspronkelijk) € 36 miljoen wordt vrijwel geheel opgebracht door
internationaal opererende ondernemingen die een fiscale eenheid vormen
in Nederland en tot het grootbedrijf behoren. Door beperking van de
terugwerkende kracht tot en met 1 januari 2018 loopt de eerder geraamde
incidentele derving van € 354 miljoen op tot € 372 miljoen omdat
internationaal opererende ondernemingen daardoor in bepaalde gevallen
een beroep kunnen doen op de per-elementbenadering voor de periode
tot en met 31 december 2017. Dit betekent derhalve een extra incidentele
budgettaire derving van € 18 miljoen. Daarnaast zal de incidentele
budgettaire opbrengst die voortkomt uit het wetsvoorstel dalen met € 24
miljoen, omdat dan de spoedreparatiemaatregelen in het wetsvoorstel
voor de periode tot en met 31 december 2017 materieel nog geen effect
hebben. In totaal zal de beperking van de terugwerkende kracht leiden tot
een incidentele budgettaire derving van € 42 miljoen. Deze aanvullende
derving wordt gedekt in het kader van de fiscale maatregelen als gevolg
van de heroverweging van het bedrijfslevenpakket.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen – in navolging van VNO-NCW
en MKB-Nederland – of in de raming rekening is gehouden met het feit
dat kunstmatige leningen te bestrijden zijn met de voorgenomen
introductie van bronbelasting naar laagbelastende jurisdicties. In de
raming is hier geen rekening mee gehouden. Zoals hiervoor genoemd, is
het geraamde bedrag vanaf 2019 nihil gezien de verwachting dat alle
fiscale eenheden hun leningen aanpassen.
7. Commentaar van derden (NOB, RB, VNO-NCW en MKB-Nederland)
7.1. Renteaftrekbeperking ter voorkoming van winstdrainage
De NOB vraagt te bevestigen of de winst van de fiscale eenheid – oftewel
de winst van de moedermaatschappij van de fiscale eenheid – wordt
gecorrigeerd met de rente die op grond van artikel 10a Wet Vpb 1969 in
aftrek wordt beperkt indien het voorgestelde artikel 15, zestiende lid, Wet
Vpb 1969 van toepassing is. De NOB meent dat deze bevestiging met
name relevant is indien de artikel 10a-schuld zich bevindt op het niveau
van de dochtermaatschappij van de fiscale eenheid, omdat deze dochtermaatschappij niet meer zelfstandig aangifteplichtig is voor de vennootschapsbelasting. De vraag van de NOB kan bevestigend worden beantwoord. Op grond van het systeem van de fiscale eenheid wordt bij de
moedermaatschappij de belasting van de gevoegde maatschappijen
geheven alsof er één belastingplichtige is, in die zin dat de werkzaam-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

58

heden en het vermogen van de dochtermaatschappijen deel uitmaken van
de werkzaamheden en het vermogen van de moedermaatschappij. De
belasting wordt vervolgens geheven bij de moedermaatschappij.
Verhogingen van de winst voortvloeiende uit het voorgestelde artikel 15,
zestiende en zeventiende lid, Wet Vpb 1969 komen derhalve tot
uitdrukking in de aangifte van de moedermaatschappij van de fiscale
eenheid. Daarbij kan dus horizontale verliesverrekening plaatsvinden
indien de andere gevoegde maatschappijen verliezen hebben. Artikel 12
van het Besluit fiscale eenheid 2003 bepaalt vervolgens de volgorde van
eventuele verdere verliesverrekening.
De NOB constateert dat de volgende drie situaties binnen het bereik van
de spoedreparatiemaatregel met betrekking tot artikel 10a Wet Vpb 1969
vallen:
1. De artikel 10a-schuld is verschuldigd aan een verbonden schuldeiser
buiten de fiscale eenheid én de rechtshandeling heeft plaatsgevonden tussen fiscale-eenheidmaatschappijen.
2. De artikel 10a-schuld is verschuldigd binnen de fiscale eenheid aan
een fiscale-eenheidmaatschappij én de rechtshandeling heeft
plaatsgevonden buiten de fiscale eenheid.
3. De artikel 10a-schuld is verschuldigd binnen fiscale eenheid aan een
fiscale-eenheidmaatschappij én de rechtshandeling heeft plaatsgevonden tussen fiscale-eenheidmaatschappijen.
Bevestigd wordt dat de door de NOB aangehaalde situaties inderdaad
binnen het bereik van deze spoedreparatiemaatregel vallen.
De NOB vraagt om nader in te gaan op de compenserendeheffingstoets.
Daarbij komt de rente in aftrek indien de belastingplichtige aannemelijk
maakt dat over de rente bij degene aan wie de rente rechtens dan wel in
feite direct of indirect is verschuldigd, per saldo een belasting naar de
winst of het inkomen wordt geheven welke naar Nederlandse maatstaven
redelijk is en dat er geen sprake is van verrekening van verliezen of van
andersoortige aanspraken uit jaren voorafgaande aan het jaar waarin de
schuld is aangegaan waardoor over de rente per saldo geen heffing naar
bedoelde redelijke maatstaven is verschuldigd. Deze renteaftrek geldt niet
indien de inspecteur aannemelijk maakt dat de schuld is aangegaan met
het oog op het verrekenen van verliezen of andersoortige aanspraken
welke in het jaar zelf zijn ontstaan dan wel op korte termijn zullen ontstaan
of dat aan de schuld of aan de daarmee verband houdende rechtshandeling niet in overwegende mate zakelijke overwegingen ten grondslag
liggen. De NOB schetst een aantal voorbeelden waarbij de compenserendeheffingstoets kan spelen, maar omdat daarbij voor de toetsing van de
potentiële artikel 10a-lening essentiële elementen niet worden geschetst,
zijn het geen geschikte voorbeelden. Voor de situatie dat er echter sprake
is van een artikel 10a-lening waarbij niet wordt voldaan aan de tegenbewijsregeling, kan wel worden aangegeven dat de renteaftrekbeperking
voor de volledige rente op de betreffende lening – in de voorbeelden 100 –
geldt en niet alleen voor het «toevallig» in dat jaar aanwezige verlies
(zoals de NOB in bepaalde uitwerkingen lijkt te suggereren).
De compenserendeheffingstoets valt uiteen in een aantal deeltoetsen. Aan
de compenserendeheffingstoets is voldaan als:
a. sprake is van een per saldo naar Nederlandse maatstaven redelijke
belastingheffing over de rente;
b. geen sprake is van verrekening van verliezen of andersoortige
aanspraken uit eerdere jaren; en
c. geen sprake is van verrekening van verliezen of andersoortige
aanspraken die in het jaar zelf zijn ontstaan dan wel op korte termijn
zullen ontstaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

59

Toetsing van element a vindt permanent plaats. Toetsing van de
elementen b en c vindt éénmalig plaats ten tijde van het ontstaan van de
schuld. Indien de crediteur in Nederland gevestigd is zal doorgaans
voldaan zijn aan deeltoets a. Bij de beoordeling van deeltoets b en c moet
vervolgens worden getoetst naar het moment waarop de lening is
verstrekt. Beoordeeld moet worden of verliezen of andersoortige
aanspraken aanwezig waren uit jaren voorafgaande aan het jaar waarin de
schuld is aangegaan (deeltoets b) dan wel dat deze zouden ontstaan in dat
jaar of op korte termijn (deeltoets c) waardoor over de rente per saldo
geen heffing naar bedoelde redelijke maatstaven is verschuldigd. Deze
twee toetsen vinden plaats bij de uitlenende vennootschap waarbij
eventuele compensabele verliezen of andersoortige aanspraken van de
fiscale eenheid ook van belang zijn. Daarop wordt elders in deze nota
ingegaan.
Indien de crediteur deel uitmaakt van de fiscale eenheid en de schuld al
bestond vóór voeging van de crediteur in die fiscale eenheid, dan zal –
indien de crediteur en de fiscale eenheid geen voorvoegingsverliezen of
andere te verrekenen verliezen hebben – er doorgaans geen sprake zijn
van verrekening van verliezen of andersoortige aanspraken (deeltoetsen b
en c). Indien de verliezen of andersoortige aanspraken op een later
moment opkomen en niet voorzienbaar waren, zal doorgaans nog steeds
sprake zijn van compenserende heffing, behoudens de situaties dat de
inspecteur een geslaagd beroep kan doen op zijn tegenbewijsmogelijkheid. Zoals het RB vraagt hoeft voor de toepassing van de compenserendeheffingstoets geen rekening te worden gehouden met de horizontale
verliesverrekening, met uitzondering van de gevallen waarin deze
voorzienbaar was.
De NOB vraagt hoe omgegaan moet worden met renteloze leningen
binnen fiscale eenheid en de compenserendeheffingstoets. Indien een
renteloze lening die is verstrekt binnen fiscale eenheid wordt verzakelijkt,
moet de verzakelijkte rente in aanmerking worden genomen bij de
renteaftrekbeperking ter voorkoming van winstdrainage. Doorgaans zal
worden voldaan aan de compenserendeheffingstoets, zodat de spoedreparatiemaatregel met betrekking tot deze renteaftrekbeperking doorgaans
geen effect heeft. Dit zou anders kunnen zijn ingeval sprake is van
verrekening van verliezen of van andersoortige aanspraken uit jaren
voorafgaande aan het jaar waarin de schuld is aangegaan, waardoor over
de rente per saldo geen heffing naar bedoelde redelijke maatstaven is
verschuldigd of ingeval de inspecteur aannemelijk maakt dat de schuld is
aangegaan met het oog op het verrekenen van verliezen of andersoortige
aanspraken welke in het jaar zelf zijn ontstaan dan wel op korte termijn
zullen ontstaan of dat aan de schuld of daarmee verband houdende
rechtshandeling niet in overwegende mate zakelijke overwegingen ten
grondslag liggen.
De NOB verzoekt om de toelichting bij voorbeeld 5 van de memorie van
toelichting aan te passen. De bewijslast voor de tegenbewijsregelingen
ligt zoals de NOB terecht opmerkt niet bij vennootschap W (schuldeiser),
maar bij vennootschap Y (schuldenaar) en daarmee bij belastingplichtige
X die de aangifte vennootschapsbelasting voor de gehele fiscale eenheid
doet.
7.2. Deelnemingsvrijstelling
De NOB stelt enkele vragen over de toepassing van de compartimenteringsregeling van artikel 28c Wet Vpb 1969 op een gevoegde dochtermaatschappij in het kader van dit wetsvoorstel. Op grond van het voorgestelde
zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969 moeten bepaalde onderdelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

60

van de deelnemingsvrijstelling, met inachtneming van alle regelingen die
daarmee verband houden, worden toegepast als ware er geen fiscale
eenheid. In dit kader is de compartimenteringsreserve van artikel 28c Wet
Vpb 1969 een regeling die verband houdt met de deelnemingsvrijstelling.
Hoewel de toepassing van deze regeling in het kader van deze spoedreparatiemaatregel in de geschetste situatie niet onmiddellijk voor de hand
ligt, wijkt de toepassing daarvan niet af van de situatie dat er geen fiscale
eenheid zou zijn.
7.3. Renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente
De NOB vraagt wat de toepassing van de renteaftrekbeperking voor
bovenmatige deelnemingsrente van artikel 13l Wet Vpb 1969 als ware er
geen fiscale eenheid in de zin van artikel 15 Wet Vpb 1969 voor gevolgen
heeft voor de verkrijgingsprijs van deelnemingen voor de toepassing van
die renteaftrekbeperking. Daarnaast vraagt de NOB naar een reactie op
een artikel van de heer Heithuis50 daarover. De renteaftrekbeperking
bovenmatige deelnemingsrente moet op basis van het wetsvoorstel
worden toegepast als waren de maatschappijen van de fiscale eenheid
zelfstandig belastingplichtig, zonder temporele beperking (dus ook voor
op 1 januari 2018 bestaande situaties). Dat wil zeggen dat de fiscale
eenheid bij de toepassing van deze bepaling met ingang van 1 januari
2018 geacht wordt nooit te hebben bestaan. Als gevolg van de toepassing
als ware er geen fiscale eenheid worden leningen tussen maatschappijen
die deel uitmaken van de fiscale eenheid en alle deelnemingsverhoudingen binnen fiscale eenheid zichtbaar. Van een fictieve ontvoeging –
zoals de NOB suggereert – is geen sprake, zodat de bepalingen die zien op
de situatie van ontvoeging van een maatschappij uit de fiscale eenheid in
dit geval geen toepassing vinden. Daarom is voor de toepassing van deze
renteaftrekbeperking als ware er geen fiscale eenheid de oorspronkelijke
verkrijgingsprijs van de deelneming het uitgangspunt en moet het Besluit
aftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente dienovereenkomstig
worden toegepast. Aangezien de verkrijgingsprijs een dynamisch begrip
is, zijn transacties in de deelnemingssfeer na verwerving van een
deelneming – zoals een (informele) kapitaalstorting – van invloed op de
omvang van de verkrijgingsprijs van die deelneming. Doordat voor de
toepassing van deze renteaftrekbeperking als ware er geen fiscale eenheid
ook alle deelnemingsverhoudingen binnen fiscale eenheid zichtbaar
worden, is de hoogte van de verkrijgingsprijs van de deelnemingen bij de
aandeelhouder van invloed op de omvang van het eigen vermogen van
de aandeelhouder voor de toepassing van deze bepaling. In bepaalde
gevallen kan dat tot gevolg hebben dat het eigen vermogen van de
aandeelhouder toeneemt. De toename van het eigen vermogen kan onder
omstandigheden leiden tot een lagere deelnemingsschuld, zodat de
toepassing van deze renteaftrekbeperking als ware er geen fiscale eenheid
in sommige gevallen kan leiden tot een lager bedrag aan rente dat in
aftrek wordt beperkt dan het geval zou zijn zonder deze toepassing. Dat is
inherent aan een consequente toepassing van de spoedreparatiemaatregelen uit dit wetsvoorstel. De als gevolg van deze toepassing
niet-aftrekbare rente wordt slechts in aftrek beperkt tot het gedeelte van
de niet-aftrekbare bovenmatige deelnemingsrente dat toerekenbaar is aan
de periode die aanvangt op 1 januari 2018. De rente is (derhalve) wel
aftrekbaar voor zover deze rente is toe te rekenen aan de periode vóór
1 januari 2018 en niet anderszins in aftrek wordt beperkt.

50

E.J.W. Heithuis, De per-elementbenadering in de fiscale eenheid en de spoedreparatie, FED
2018/44.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

61

Daarnaast vraagt de NOB om een praktische oplossing aan te reiken voor
de vaststelling van de verkrijgingsprijs bij de toepassing van de renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente. De oorspronkelijke
verkrijgingsprijs is het uitgangspunt, maar de belastingplichtige kan
kiezen voor een forfaitaire benadering op grond van artikel 13l, tiende lid,
Wet Vpb 1969. Voor deelnemingen die zijn verworven of uitgebreid of
waarin eigen vermogen is ingebracht in een boekjaar dat is aangevangen
vóór of op 1 januari 2006 (oude deelnemingen) kan een optionele
forfaitaire benadering worden gebruikt. Als de belastingplichtige kiest
voor deze forfaitaire benadering kan 90% van de verkrijgingsprijs van de
oude deelnemingen buiten aanmerking worden gelaten bij het bepalen
van de deelnemingsschuld, dit mede in antwoord op de vraag van
VNO-NCW.
Ook vraagt de NOB naar de gevolgen van een juridische fusie met
terugwerkende kracht tot en met de aanvang van het boekjaar en de
gevolgen van het aflossen van een schuld vóór 1 januari 2018 bij de
toepassing van deze renteaftrekbeperking als ware er geen fiscale
eenheid. Indien een dochtermaatschappij als verdwijnende rechtspersoon
met terugwerkende kracht tot en met het begin van het boekjaar juridisch
wordt weggefuseerd in de moedermaatschappij kan voor de toepassing
van deze renteaftrekbeperking worden bevestigd dat in dat boekjaar voor
die moedermaatschappij geen sprake is van een deelneming in die
dochtermaatschappij. Ook voor een geldlening van de dochtermaatschappij aan de moedermaatschappij kan voor de toepassing van deze
renteaftrekbeperking worden bevestigd dat in het hiervoor geschetste
geval in dat jaar geen sprake is van een geldlening. Een schuld die vóór
1 januari 2018 geheel is afgelost en waarbij geen rente toerekenbaar is
aan de periode vanaf 1 januari 2018, wordt niet geraakt door de
toepassing van deze renteaftrekbeperking als ware er geen fiscale
eenheid. Dat neemt echter niet weg dat indien die schuld in de loop van
het boekjaar wordt afgelost, deze geldlening in beginsel wel in
aanmerking wordt genomen om de niet-aftrekbare bovenmatige
deelnemingsrente vast te stellen. Vervolgens wordt de als gevolg van
deze toepassing als bovenmatige deelnemingsrente aangemerkte rente
slechts in aftrek beperkt voor zover dit het gedeelte van de bovenmatige
deelnemingsrente betreft dat toerekenbaar is aan de periode die aanvangt
op 1 januari 2018. Bovendien kan – indien deze renteaftrekbeperking ook
van toepassing is bij afwezigheid van de maatregelen in het onderhavige
wetsvoorstel en ondanks de aflossing van de schuld in de loop van het
boekjaar – toch sprake zijn van niet-aftrekbare bovenmatige deelnemingsrente voor zover de rente toerekenbaar is aan de periode vóór 1 januari
2018. In het onderstaande voorbeeld is beschreven hoe de toepassing van
de renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente uitwerkt voor de
rente die toerekenbaar is aan de periode tot en met 31 december 2017.
Daarnaast is ook opgenomen hoe de toepassing als ware er geen fiscale
eenheid in de zin van artikel 15 Wet Vpb 1969 uitwerkt bij de toepassing
van deze renteaftrekbeperking voor de rente die toerekenbaar is aan de
periode na 31 december 2017. Daarbij wordt geabstraheerd van de
eventuele toepassing van andere renteaftrekbeperkingen.
Voorbeeld 9
Een fiscale eenheid bestaat uit een moedermaatschappij (B) en een
dochtermaatschappij (C). B houdt ook de aandelen in een niet in de
fiscale eenheid gevoegde dochtervennootschap (D). Het eigen
vermogen van B bedraagt € 20 miljoen. De bank heeft op 30 juni
2017 aan B een lening verstrekt van € 200 miljoen tegen een
jaarlijkse rente van 5% (evenredig toerekenbaar aan het jaar). B heeft
op haar beurt dit bedrag in gelijke delen aangewend om op 30 juni

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

62

2017 100% van de aandelen in C en D te verwerven. C is met ingang
van 1 juli 2017 gevoegd in een fiscale eenheid met B als moedermaatschappij. De stand van het eigen vermogen, de geldleningen en
de verkrijgingsprijs van C en D bij het begin en het einde van het jaar
verschillen niet. De fiscale boekwaarde van de bezittingen van C is
gelijk aan de prijs van de aandelen in C (€ 100 miljoen). Het boekjaar
loopt van 1 juli 2017 tot en met 30 juni 2018.

Rente toerekenbaar aan de periode tot 1 januari 2018
Op grond van artikel 15, eerste lid, Wet Vpb 1969 is de deelneming in
C – vanwege de consolidatie binnen fiscale eenheid – niet zichtbaar,
maar de deelneming in D wel. Op grond van artikel 13l, derde lid,
Wet Vpb 1969 zal in dit geval – in beginsel – sprake zijn van een
deelnemingsschuld van € 80 miljoen. De bovenmatige deelnemingsrente zal daarmee in beginsel – rekening houdend met de franchise
van € 750.000 in artikel 13l, eerste lid, Wet Vpb 1969 – in dit geval
uitkomen op € 3,25 miljoen (op jaarbasis). Het gedeelte van de
bovenmatige deelnemingsrente dat – in dit voorbeeld – gelijk is aan
de verhouding tussen het aantal dagen en uren, in het jaar, tot
1 januari 2018, en het totaal aantal dagen in het jaar is in dit jaar niet
aftrekbaar. Dat gedeelte (afgerond 50,4%) van de bovenmatige
deelnemingsrente als gevolg van deze evenredige toerekening
(€ 3,25 miljoen x 184 dagen/365 dagen), zijnde € 1.638.356, zal
daarom bij het bepalen van de winst van de fiscale eenheid niet in
aftrek komen, tenzij B aannemelijk maakt dat sprake is van een
uitbreidingsinvestering als bedoeld in het vijfde lid van artikel 13l
Wet Vpb 1969.
Rente toerekenbaar aan de periode vanaf 1 januari 2018
Op grond van artikel 15, eerste lid, Wet Vpb 1969 is de deelneming in
C – vanwege de consolidatie binnen fiscale eenheid – niet zichtbaar,
zodat artikel 13l Wet Vpb 1969 zonder nadere maatregelen geen
toepassing vindt met betrekking tot C. Op basis van de onderhavige
spoedreparatiemaatregel moet artikel 13l Wet Vpb 1969 echter
worden toegepast als ware er geen fiscale eenheid. Daardoor wordt
voor de toepassing van artikel 13l Wet Vpb 1969 – naast de
deelneming in D – ook de deelneming in C zichtbaar, zodat de
deelnemingsschuld toeneemt. Op grond van artikel 13l, derde lid,
Wet Vpb 1969 zal in dit geval – in beginsel – sprake zijn van een
deelnemingsschuld van € 180 miljoen. De bovenmatige deelnemingsrente zal daarmee in beginsel – rekening houdend met de
franchise van € 750.000 in artikel 13l, eerste lid, Wet Vpb 1969 – in dit
geval uitkomen op € 8,25 miljoen (op jaarbasis). Het gedeelte van de
bovenmatige deelnemingsrente als gevolg van de toepassing van
het voorgestelde zestiende lid van artikel 15 Wet Vpb 1969 dat – in dit
voorbeeld – gelijk is aan de verhouding tussen het resterende aantal
dagen en uren, in het jaar, vanaf 1 januari 2018, en het totaal aantal
dagen in het jaar is in dit jaar niet aftrekbaar. Dat gedeelte (afgerond
49,6%) van de bovenmatige deelnemingsrente als gevolg van deze
evenredige toerekening (€ 8,25 miljoen x 181 dagen/365 dagen),
zijnde € 4.091.095, zal daarom bij het bepalen van de winst van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

63

fiscale eenheid niet in aftrek komen, tenzij B aannemelijk maakt dat
sprake is van een uitbreidingsinvestering als bedoeld in het vijfde lid
van artikel 13l Wet Vpb 1969.
In dit voorbeeld bedraagt de niet-aftrekbare bovenmatige deelnemingsrente die toerekenbaar is aan de periode tot 1 januari 2018,
€ 1.638.356 en de niet-aftrekbare bovenmatige deelnemingsrente die
toerekenbaar is aan de periode vanaf 1 januari 2018 € 4.091.095,
zodat in het betreffende boekjaar in totaal € 5.729.451 aan rente bij
het bepalen van de winst van de fiscale eenheid niet in aftrek zal
komen.
De NOB vraagt tevens naar de samenloop tussen de verschillende
renteaftrekbeperkingen van de artikelen 10a, 13l en 15ad Wet Vpb 1969 in
het licht van het onderhavige wetsvoorstel. Van een samenloop tussen de
toepassing van de renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente
als ware er geen fiscale eenheid met andere renteaftrekbeperkingen kan
sprake zijn. Het systeem van de Wet Vpb 1969 is daarbij het uitgangspunt
en – zoals in de memorie van toelichting reeds is opgemerkt – worden
(ook) de spoedreparatiemaatregelen die betrekking hebben op de
renteaftrekbeperkingen toegepast met inachtneming van alle regelingen
die met die renteaftrekbeperkingen verband houden. Ter verduidelijking
wordt opgemerkt dat bij het in de memorie van toelichting opgenomen
voorbeeld bij de toepassing van de renteaftrekbeperking bovenmatige
deelnemingsrente als ware er geen fiscale eenheid51 is geabstraheerd van
de eventuele toepassing van andere renteaftrekbeperkingen. In het
algemeen geldt dat bij de samenloop tussen de verschillende renteaftrekbeperkingen de volgorde van de wettelijke bepalingen dient te worden
aangehouden. Dit betekent dat bij een mogelijke samenloop tussen de
hiervoor genoemde renteaftrekbeperkingen – waarbij wordt geabstraheerd van samenloop met eventuele andere renteaftrekbeperkingen –
eerst artikel 10a Wet Vpb 1969 wordt toegepast, vervolgens artikel 13l Wet
Vpb 1969 en tot slot artikel 15ad Wet Vpb 1969. Eventuele rente die niet
aftrekbaar is op grond van artikel 10a Wet Vpb 1969 kan vervolgens niet
nogmaals van aftrek worden uitgesloten op grond van artikel 13l of artikel
15ad Wet Vpb 1969. Indien de rente niet in aftrek wordt beperkt door
artikel 10a Wet Vpb 1969, maar niet aftrekbaar is op grond van artikel 13l
Wet Vpb 1969, dan kan deze niet nogmaals in aftrek worden beperkt op
grond van artikel 15ad Wet Vpb 1969. Hierbij kan verder worden
opgemerkt dat schulden waarvan de rente volledig van aftrek is uitgesloten, bijvoorbeeld op grond van artikel 10a Wet Vpb 1969, niet aangemerkt worden als geldlening voor de toepassing van artikel 13l Wet Vpb
1969 en niet worden aangemerkt als overnameschulden voor de
toepassing van artikel 15ad Wet Vpb 1969. Om de praktijk een handreiking
te bieden voor situaties waarin de hiervoor geschetste samenloop tussen
artikel 13l en artikel 15ad Wet Vpb 1969 aan de orde is, kan een bedrag
aan renten en kosten ter zake van schulden dat ingevolge artikel 15ad Wet
Vpb 1969 niet in aftrek komt, worden verminderd naar evenredigheid van
het deel van de verkrijgingsprijs van de deelnemingen, voor zover de
verkrijgingsprijs van die deelnemingen in aanmerking wordt genomen
voor het bepalen van de deelnemingsschuld, bedoeld in artikel 13l, derde
lid, Wet Vpb 1969, als gevolg van de toepassing van de renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente als ware er geen fiscale eenheid.
De vermindering bedraagt in die gevallen ten hoogste het bedrag aan
bovenmatige deelnemingsrente dat ingevolge artikel 13l Wet Vpb 1969
niet in aftrek komt. Hoewel een samenloop tussen verschillende renteaftrekbeperkingen zich in bepaalde gevallen kan voordoen, zijn deze
situaties relatief beperkt in aantal aangezien de renteaftrekbeperking van
artikel 13l of artikel 15ad Wet Vpb 1969 pas van toepassing is voor zover
51

Kamerstukken II 2017/18, 34 959, nr. 3, p. 15–16.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

64

het bedrag aan renten en kosten meer bedraagt dan € 750.000, respectievelijk € 1.000.000. Daarom zal deze samenloop zich bij het overgrote deel
van de fiscale eenheden, zeker in het mkb, niet of nauwelijks voordoen.
Voorts stelt de NOB enkele vragen over de toepassing van de renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente als ware er geen fiscale
eenheid op leningen tussen maatschappijen die deel uitmaken van
dezelfde fiscale eenheid. Deze toepassing ziet ook op de hiervoor
genoemde leningen, zoals ook het geval is bij de toepassing van de
renteaftrekbeperking ter voorkoming van winstdrainage als ware er geen
fiscale eenheid. Met betrekking tot het punt van leningen tussen
maatschappijen die deel uitmaken van dezelfde fiscale eenheid kiest het
kabinet – voor beide renteaftrekbeperkingen – voor zekerheid. Deze
leningen tussen maatschappijen binnen dezelfde fiscale eenheid zijn dan
ook – bij de toepassing als ware er geen fiscale eenheid – geldleningen als
bedoeld in artikel 13l, achtste lid, onderdeel a, Wet Vpb 1969. Indien er
geen fiscale eenheid zou zijn, zou er immers in beginsel ter zake van deze
leningen rente in aanmerking worden genomen. Indien er sprake zou zijn
van een onzakelijk renteloze lening, dan dient voor deze toepassing eerst
de zakelijke rente te worden vastgesteld. Met deze zakelijke rente wordt
dan rekening gehouden bij de toepassing van deze renteaftrekbeperking.
Deze toepassing wijkt daarmee niet af van het geval dat er daadwerkelijk
geen sprake zou zijn van een fiscale eenheid.
De NOB vraagt ook om de gevolgen van het wetsvoorstel bij de
toepassing van de renteaftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente
voor de verkrijgingsprijzen van de relevante deelnemingen te schetsen
aan de hand van drie situaties. Bij deze situaties wordt voorafgaand aan
de uitwerking daarvan nogmaals opgemerkt dat de toepassing van deze
renteaftrekbeperking als ware er geen fiscale eenheid niet afwijkt van de
situatie dat er daadwerkelijk geen sprake zou zijn van een fiscale eenheid.
Voorbeeld 10
Algemeen uitgangspunt
Er is sprake van fiscale eenheid tussen M (moedermaatschappij), D1
en D2 (dochtermaatschappijen). D1 houdt een deelneming in
(niet-gevoegde) T. De verkrijgingsprijs van de deelneming in T is
1000.
Uitgangspunt situatie 1
D2 heeft een onroerende zaak ter waarde van 200 binnen de fiscale
eenheid om niet overgedragen aan D1.
Uitwerking situatie 1
De overdracht van de onroerende zaak om niet van D2 aan D1 moet
fiscaal worden gekwalificeerd als een verkapt dividend van D2 aan M
ter waarde van 200, gevolgd door een informele kapitaalstorting
voor hetzelfde bedrag van M in D1. Bij D1 (verkrijger) is de fiscale
boekwaarde van de onroerende zaak 200. Als gevolg van deze
overdracht wijzigt de verkrijgingsprijs van D2 (voor M) niet. Het
verkapte dividend van D2 aan M leidt namelijk niet tot een afname
van de verkrijgingsprijs. Ingevolge artikel 13l, elfde lid, Wet Vpb 1969
in samenhang met de artikelen 2b, 3 en 5 van het Besluit aftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente neemt de verkrijgingsprijs
van D1 (voor M) toe met 200. Voor de vaststelling van het kwalificerende deel van de verkrijgingsprijs is relevant in hoeverre de
onroerende zaak wordt aangewend voor de uitoefening van de
operationele activiteiten. De verkrijgingsprijs van T (voor D1) wijzigt
niet als gevolg van deze transactie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

65

Uitgangspunt situatie 2
D1 heeft de vrijgestelde deelneming in T binnen de fiscale eenheid
om niet overgedragen aan D2. De waarde in het economische
verkeer van de deelneming was op het tijdstip van die overdracht
1500.
Uitwerking situatie 2
De overdracht van de aandelen in T van D1 aan D2 om niet moet
fiscaal worden gekwalificeerd als een verkapt dividend van D1 aan M
ter waarde van 1500, gevolgd door een informele kapitaalstorting
voor hetzelfde bedrag van M in D2. Als gevolg van deze overdracht
wijzigt de verkrijgingsprijs van D1 (voor M) niet. Het verkapte
dividend van D1 aan M leidt immers niet tot een afname van de
verkrijgingsprijs. Ingevolge artikel 13l, elfde lid, Wet Vpb 1969 in
samenhang met de artikelen 2a, 3 en 4 van het Besluit aftrekbeperking bovenmatige deelnemingsrente is de verkrijgingsprijs van T
bij D2 1500 en neemt de verkrijgingsprijs van D2 (voor M) toe met
1500 (waarde in het economische verkeer van de aandelen). Voor de
vaststelling van het kwalificerende deel van de verkrijgingsprijs is
relevant in hoeverre er sprake is van de (uitbreiding van) operationele activiteiten en de wijze van de financiering van de verkregen
aandelen. Het kwalificerende deel van de verkrijgingsprijs is
(ingevolge artikel 4 van het Besluit aftrekbeperking bovenmatige
deelnemingsrente) gemaximeerd op de verkrijgingsprijs bij eerste
verkrijging van de aandelen T door het concern.
Uitgangspunt situatie 3
D1 heeft al tien jaar een renteloze schuld aan D2. Een normale
zakelijke rente zou 100 per jaar bedragen.
Uitwerking situatie 3
Het door D1 niet vergoeden van een normale zakelijke rente aan D2
van 100 per jaar gedurende een periode van 10 jaar moet fiscaal
worden gekwalificeerd als een verkapt dividend van 100 per jaar van
D2 aan M, gevolgd door een informele kapitaalstorting van M in D1
van eveneens 100 per jaar (in totaal 1000). Als gevolg van deze
renteloosheid wijzigt de verkrijgingsprijs van D2 (voor M) niet. Het
verkapte dividend van D2 aan M leidt immers niet tot een afname
van de verkrijgingsprijs. Ingevolge artikel 13l, vijfde lid, Wet Vpb
1969 neemt de verkrijgingsprijs van D1 (voor M) toe met 1000. Voor
de vaststelling van het kwalificerende deel van de verkrijgingsprijs is
relevant in hoeverre de informele kapitaalstorting wordt aangewend
voor de uitoefening van de operationele activiteiten. De verkrijgingsprijs van T (voor D1) wijzigt niet als gevolg van deze transactie.
7.4. Verliesverrekening bij wijziging van het belang
De NOB verzoekt om in te gaan op het volgende voorbeeld.
«Voorbeeld
BV M heeft in 2016 de aandelen gekocht in BV B en haar verlieslatende
dochter BV C. Vervolgens zijn BV B en BV C gevoegd in de fiscale eenheid
met BV M. 80% van de activiteiten van BV C zijn vervolgens binnen fiscale
eenheid overgedragen / samengevoegd met de activiteiten van een
andere gevoegde dochtermaatschappij. Zonder toepassing van de fiscale
eenheid zouden de activiteiten van BV C zijn ingekrompen en zouden de
verliezen onder het bereik van art. 20a Wet Vpb 1969 vallen. Binnen fiscale
eenheid wordt de overdracht voor de toepassing van art. 20a Wet Vpb
1969 echter genegeerd (artikel 15ae, vijfde lid, Wet Vpb 1969) zodat artikel
20a Wet Vpb 1969 niet van toepassing is.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

66

De NOB vraagt of de spoedreparatie inhoudt dat de verliezen in het
bovenstaande voorbeeld alsnog niet meer verrekenbaar zijn. Aangezien
de toepassing als ware er geen fiscale eenheid – gelet op de hiervoor
gedane toezegging – voor artikel 20a Wet Vpb 1969 alleen van toepassing
is op kwalificerende belangwijzigingen van na 25 oktober 2017, 11.00 uur,
is in casu met een beroep op artikel 15ae, vijfde lid, Wet Vpb 1969 artikel
20a Wet Vpb 1969 niet van toepassing met betrekking tot de voorvoegingsverliezen van BV C in het genoemde voorbeeld.
De NOB vraagt te bevestigen dat de reeds verrekende verliezen niet meer
teruggenomen kunnen worden, ook niet via navordering. Aangezien de
benadering als ware er geen fiscale eenheid voor artikel 20a Wet Vpb 1969
– gelet op de hiervoor gedane toezegging – alleen van toepassing is op
kwalificerende belangwijzigingen van na 25 oktober 2017, 11.00 uur, lijkt
het niet goed denkbaar dat reeds verrekende verliezen teruggenomen
moeten worden ten gevolge van de spoedreparatiemaatregel met
betrekking tot artikel 20a Wet Vpb 1969.
De Staatssecretaris van Financiën,
M. Snel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 959, nr. 7

67