Red een Kind Positie Paper | Tweede Kamer der Staten Generaal | 27 maart 2019

Aan de leden van de Algemene commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
Met interesse heeft Red een Kind de initiatiefnota van het lid Van Haga “Een goede bedoeling is niet
altijd een goed idee: een voorstel tot bestrijding van weeshuistoerisme” gelezen. We vinden het heel
positief dat er aandacht wordt gevraagd in de Tweede Kamer voor de kwetsbare positie van kinderen
in tehuizen.
Red een Kind is een christelijke, internationale ontwikkelings- en noodhulporganisatie. Red een Kind
biedt al vijftig jaar toekomst aan kinderen in nood. In het begin via tehuizen maar, met voortschrijdend
inzicht, werd de transitie gemaakt naar dorpsprogramma’s. Door kwetsbare gezinnen en
gemeenschappen veerkracht te geven, zijn ze in staat om zélf hun omstandigheden te verbeteren en
zo uit de armoede te groeien.
Uitbuiting en onderontwikkeling
Red een Kind onderschrijft de analyse uit de initiatiefnota dat weeshuizen plaatsen kunnen zijn waar
misbruik wordt gemaakt van de kwetsbare en afhankelijke positie van kinderen. Ook onderkennen we
dat er veel betrokkenheid is bij kindertehuizen via sponsoring en vrijwilligerswerk. Daarnaast stelt de
nota dat ruim tachtig procent van de kinderen in weeshuizen één of beide ouders nog heeft maar vaak
vanwege schrijnende armoede, of erger nog, ten bate van sponsors en vrijwilligers in weeshuizen
terechtkomen. Dat is ook de ervaring van Red een kind: ouders zien vaak door armoede geen weg om
hun kinderen te onderhouden en brengen hen naar een weeshuis. Daardoor was in heel veel gevallen
slechts een paar procent van de kinderen echt wees.
Hoewel Red een Kind ook voorstander is van de afbouw van weeshuizen, herkennen wij ons niet het
beeld dat in alle weeshuizen sprake is van wanpraktijken. In veel weeshuizen is er goede zorg en liefde
voor kinderen in diepe armoede. Zeker voor kinderen met een handicap waren vroeger de
overlevingskansen buiten een tehuis heel erg klein. In de nota kan er wat Red een Kind betreft meer
nuance gebracht worden in het geschetste beeld.
Toch ontkennen we niet dat de afbouw van tehuizen belangrijk is. Ook in tehuizen waar geen sprake is
van uitbuiting of verwaarlozing hebben kinderen zonder vaste familiestructuren en een-op-eenzorg
sneller een ontwikkelingsachterstand en psychische en sociale problemen. In het ergste geval leidt het
opgroeien in een tehuis tot onthechting1. Onderzoek wijst uit dat de hersenontwikkeling van kinderen
die geen constante directe zorg en persoonlijke aandacht krijgen, achterblijft bij die van kinderen in
gezinnen. Naast al deze problemen zijn kinderen vaak volstrekt niet voorbereid om toe te treden tot
de maatschappij. Als ze rond volwassen leeftijd uit het weeshuis komen, zijn zij vaak vervreemd van
hun familie, cultuur en samenleving.
Rol van kerken
In de nota wordt gesteld dat in Australië meer dan vijftig procent van de kerk- en moskeegangers
doneert aan wees- en kinderhuizen, dat vanuit kerken veel linken zijn met weeshuizen en dat
weeshuistoerisme vanuit kerken wordt aangemoedigd. Als christelijke ngo herkennen we dat er veel
betrokkenheid is bij ontwikkelingswerk onder onze achterban. Personen met een kerkelijke of
religieuze achtergrond zijn een belangrijke groep van gevers aan ontwikkelingswerk2. Vanuit de
religieuze overtuiging dat het de taak is om te zorgen voor de meest kwetsbaren is er binnen
religieuze organisaties veel gewerkt met (wees)kinderen. Goed onderwijs voor kinderen is historisch
gezien een belangrijke drijfveer geweest voor veel kerkelijke organisaties om weeshuizen te
ondersteunen.

1 Lumos. 2018. Putting child protection and family care at the heart of EU External Action
2

Volgens onderzoek uit 2017 geeft 50% van de protestanten in Nederland meer dan €50,- per jaar aan goede doelen, tegenover 10% van
seculiere of Katholieke gevers. https://www.dedikkeblauwe.nl/news/christenen-geven-meer-aan-goede-doelen

Wel wil Red een Kind sterk stellen dat de grote christelijke ngo’s in Nederland weeshuistoerisme op
geen enkele manier aanmoedigen. Ook binnen kerken is er de afgelopen jaren steeds meer aandacht
gekomen voor het belang van goede zorg voor kinderen, kinderbescherming en alternatieve zorg voor
kinderen. De Wereldraad van Kerken heeft in 2017 de “Commitments to Children” opgesteld die breed
gesteund worden door kerkgenootschappen wereldwijd3. Een van de commitments richt zich specifiek
op het feit dat een liefdevolle gezin de beste omgeving is voor kinderen en dat kerken moeten streven
naar het waarborgen van deze gezinssetting voor kinderen. Christelijke ngo’s zijn zowel in Nederland
als in ontwikkelingslanden actief in het versterken van bewustwording over het afschaffen van
weeshuizen juist door aandacht te hebben voor het belang van een gezinssetting voor een kind. Het is
dan ook erg positief en belangrijk dat de nota aandacht heeft voor bewustwording. Red een Kind roept
op om daarin ook samen te werken met christelijke organisaties in Nederland.
Van symptoombestrijding naar oorzaakbestrijding
Samen met onze achterban steunde Red een Kind vele jaren weeshuizen. We zijn gestopt met het
ondersteunen van weeshuizen vanaf 2006 en zijn ons gaan richten op het verbeteren van de zorg van
kinderen in gezinnen. Dit kwam door voortschrijdend inzicht in de problematiek die in de nota wordt
geschetst, en beter inzicht in de situatie van kinderen die leven in armoede. Deze afbouw hebben wij
niet van het een op het andere moment gedaan, maar in een tijdsbestek van tien jaar. Omdat we een
heel betrokken achterban hebben die lange tijd de tehuizen had gefinancierd was het essentieel met
kerken en sponsors in gesprek te gaan. Ook dit kostte tijd, maar we waren hierin wel succesvol.
Kinderen kan je niet ineens op straat zetten, en ook de visie van betrokkenen is niet binnen een jaar
veranderd. Afbouw moet daarom altijd met beleid gebeuren, met het welzijn van het kind voorop.
De belangrijkste reden voor Red een Kind om te stoppen was dat weeshuizen uiteindelijk een vorm
van symptoombestrijding zijn van andere diepliggende problemen. Armoede, gebroken gezinnen,
sociaal-psychische problemen bij kinderen of het onvermogen om voor kinderen te zorgen zijn vaak
redenen waarom kinderen in tehuizen belanden. Red een Kind richt zich daarom tegenwoordig op
maximale empowerment van kinderen en jongeren, zodat zij later zelf in het onderhoud van zichzelf
en hun (toekomstige) gezin kunnen voorzien. Willen we de kinderen in deze wereld écht helpen en
ondersteunen, dan moeten we hen, maar vooral hun ouders versterken zodat gezinnen een stabiel
inkomen hebben, kinderen veilig zijn in het gezin en daarnaast dat er toegang is tot voorzieningen als
onderwijs, gezondheidzorg en veilig voedsel. Red een Kind pleit daarom voor meer aandacht voor het
versterken van sociale en economische weerbaarheid van gezinnen en families.
Versterk lokale gemeenschappen
Niet alles kan vanuit Nederland worden opgelost. Weeshuizen worden vaak door lokale organisaties
en particulieren gesteund. Om weeshuistoerisme en misstanden tegen te gaan is het dus belangrijk de
oorzaken aan te pakken en ouders en gemeenschappen te versterken zodat ze hun kinderen zelf
kunnen opvoeden. Daarnaast is het ontzettend belangrijk om overheden te ondersteunen in het
strafbaar stellen van instituten en weeshuizen die niet voldoen aan de Internationale Conventie voor
de Rechten van het Kind. Uiteindelijk moeten overheden zelf alternatieve zorg kunnen bieden aan
wezen en de capaciteit hebben om gezinsvervangende zorg aan te bieden aan kinderen. Om de
vicieuze cirkel van weeshuisuitbuiting te stoppen zijn sterke gemeenschappen nodig en ouders die zelf
voor hun eigen kinderen kunnen en willen zorgen. Onder maatregel 4: “Maak het bestrijden van
weeshuistoerisme een onderdeel van het beleid van de komende jaren” in de nota (p.12) stelt Red een
Kind dan ook voor te focussen op het ondersteunen van community-based approaches.
Een actieve agenda voor bestrijding van weeshuizen
Red een Kind is positief over de zeven voorgestelde maatregelen in de initiatiefnota. In het bijzonder
denken we dat punten twee en vier een grote impact hebben om weeshuizen en weeshuistoerisme
aan te pakken. Zoals hierboven uiteengezet is bewustwording van de noodzaak van een gezin voor een
goede kindontwikkeling een heel belangrijk middel. Ook een sterke Nederlandse beleidsinzet op het
bestrijden van weeshuistoerisme door het versterken van overheden, en systemen van alternatieve
zorg – zoals community-based approaches – juicht Red een Kind van harte toe.

3 WCC. 2017. Churches’ Commitments to Children.