Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 334

Onderwijs aan vreemdelingen

Nr. 8

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 3 februari 2016
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de vaste
commissie voor Veiligheid en Justitie hebben op 2 december 2015 overleg
gevoerd met Minister Bussemaker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
en Staatssecretaris Dekker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over:
– de brief van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 1 december 2015 met de beantwoording van
de vragen van de commissie over het Volkskrantartikel over
vluchtelingenonderwijs (Kamerstuk 34 334, nr. 3);
– de brief van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 11 november 2015 over de uitvoering van de
aangenomen motie-Van Meenen c.s. over inzetten van werkloze leraren voor onderwijs aan vluchtelingenkinderen
(Kamerstuk 34 334, nr. 2);
– de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 26 oktober 2015 over onderwijs aan asielzoekers
(Kamerstuk 34 334, nr. 1);
– de brief van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 2 juni 2015 over bekostiging onderwijs aan
vluchtelingenkinderen (Kamerstuk 31 293, nr. 259);
– de brief van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 20 oktober 2015 met het verslag van een
schriftelijk overleg over bekostiging onderwijs aan vluchtelingenkinderen (Kamerstuk 31 293, nr. 271);
– de brief van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 23 februari 2015 met het verslag van een
schriftelijk overleg over de reactie op de uitvoering van de
motie-Klaver c.s. inzake de bekostiging van vluchtelingenkinderen in het po en vo (Kamerstuk 31 293, nr. 244)
– de brief van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 12 februari 2015 met de reactie op de
uitvoering van de motie-Klaver c.s. inzake de bekostiging van
vluchtelingenkinderen in het po en vo (Kamerstuk 31 293,
nr. 243).

kst-34334-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

1

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap,
Wolbert
De voorzitter van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie,
Ypma
De griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
De Kler

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

2

Voorzitter: Wolbert
Griffier: De Kler
Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Beertema, Bisschop,
Jasper van Dijk, Van Meenen, Rog, Straus, Voortman, Wolbert en Ypma,
en Minister Bussemaker en Staatssecretaris Dekker van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, die vergezeld zijn door enkele ambtenaren van
hun ministerie.
Aanvang 12.04 uur.
De voorzitter: Ik heet de Minister, de Staatssecretaris, hun medewerkers,
de leden en de mensen op de publieke tribune van harte welkom. Wij
hebben veel sprekers. Er is een spreektijd afgesproken van twee minuten.
Ik denk dat ik die in dit geval ook strikt moet handhaven, anders brengen
wij onszelf in de problemen. Laten wij gauw van start gaan.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Voorzitter. Ik vervang vandaag mijn
collega Rik Grashoff, die op dit moment bezig is met het debat over de
begroting natuur.
Niemand zal ontkennen dat de opvang van vluchtelingen met alles wat
daarbij hoort een opgave is. De instroom fluctueert en is groter dan wij de
afgelopen jaren gewend waren, maar wij hebben wel een verantwoordelijkheid om deze kwetsbare groep goed op te vangen. Hierop moet je dus
anticiperen. Je moet een stap erbij zetten. Dat mist mijn fractie in het
beleid. De Kamer heeft meermaals in verschillende varianten meer
aandacht gevraagd voor de scholing en opvang van vluchtelingenkinderen. Meer dan een jaar geleden nam de Kamer al een motie aan voor
meer bekostiging (34 000-VIII, nr. 52). Het afgelopen jaar, bij de Algemene
Politieke Beschouwingen, vroegen de collega’s Klaver, Pechtold en Slob
wederom hetzelfde in een motie (34 300, nr. 25): zorg nu voor een betere
bekostiging en maak voor de begrotingsbehandeling van OCW het
benodigde budget vrij.
Door deze moties zijn twee regelingen verruimd en is er ook ruimte
gekomen voor maatwerk, maar scholen moeten zich nog steeds in allerlei
bochten wringen om alles te dekken en te regelen. Juist bij de opvang van
deze kwetsbare groep, die vaak extra aandacht behoeft, moet er geen
onduidelijkheid en onzekerheid zijn over de financiering. Mijn vraag aan
de Staatssecretaris is: hoe staat het nu met die maatwerkoplossingen?
Klopt het dat nog 40 scholen wachten op een maatwerkoplossing?
Een ander probleem is dat asielzoekerskinderen veelvuldig wisselen van
locatie. Dat geeft problemen met het onderwijs, dat ze moeten volgen. Is
er contact tussen de Staatssecretarissen over de uitvoering van de
motie-Voordewind/Voortman (34 300-XVI, nr. 116) over het beperken van
de verhuisbewegingen? Want juist die verhuisbewegingen maken de
continuïteit van onderwijs zo moeilijk. In de brief die de Staatssecretaris
gisteren naar ons heeft gezonden, wordt de nieuwe bekostiging geïntroduceerd en staat dat er een opstartbekostiging komt. Deze past beter bij
de huidige problematiek. Voor zover ik het kan beoordelen, lijkt het een
goede verbetering. Wij willen de Staatssecretaris vragen zich maximaal in
te zetten om scholen op de hoogte te stellen van deze wijziging. Als
laatste wil ik de Staatssecretaris vragen hoe het staat met scholing van
docenten in traumabegeleiding. Want zorg is heel erg belangrijk om
onderwijs goed te kunnen volgen.
De heer Van Meenen (D66): Voorzitter. D66 vindt dat alle kinderen recht
hebben op onderwijs en een stabiele omgeving, zeker kinderen die zijn
gevlucht uit oorlogsgebieden. Ik begrijp dat het soms tijd kost om zaken
op orde te brengen, maar ik heb geen enkel begrip voor het volledige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

3

gebrek aan urgentie van dit kabinet. Het is nu al maanden bezig met het
zoeken naar oplossingen. Ik snap niet waar het getreuzel en gezeul
vandaan komt. Het kabinet lijkt een politieke agenda te voeren over de
hoofden van kwetsbare kinderen heen. Dat maakt mij boos. Ik vind het
onbegrijpelijk, het is een schande en het is Nederland, een van de rijkste
landen ter wereld, onwaardig.
Ik heb een aantal inhoudelijke punten. Na lang dralen lijkt er sinds
gisteren iets meer duidelijkheid over de bekostiging te zijn. Sommige
scholen wachten namelijk al sinds april op een maatwerkoplossing.
Waarom is de bekostiging van € 4.000 voor het po maar voor één jaar en
vanaf vier leerlingen? Ik lees in de brief niets over de bekostiging van
tijdelijke opvanglocaties, die vaak maar voor een paar maanden zijn. Is
daar ook iets voor geregeld? Waarop baseert de Staatssecretaris dat de
bekostiging «voldoende» is? Want volgens mij is hij de enige die dat
vindt.
Het CAOP heeft vandaag de resultaten van een onderzoek gepubliceerd
waaruit blijkt dat er dringend behoefte is aan begeleiding, speciaal
lesmateriaal en meer onderwijsassistenten voor onderwijs aan vluchtelingenkinderen. Kan de Staatssecretaris op dit onderzoek reageren?
Door fluctuaties in leerlingenaantallen is de behoefte aan leraren tijdelijk,
maar tijdelijke inhuur is duur en in dienst nemen vaak geen optie, want de
toename is tijdelijk. Ziet de Staatssecretaris dit probleem? Wat kan hij
doen om de barrières hiervoor weg te nemen? Ook bij Nijmegen, bij de
tijdelijke opvang in Heumensoord, speelt dit. Wat gaat de Staatssecretaris
op korte termijn doen om dit probleem op te lossen?
Voor kinderen is een stabiele omgeving noodzakelijk, zeker na wat ze
hebben meegemaakt. Ze moeten dus niet weer heen en weer worden
gezeuld van opvanglocatie naar opvanglocatie. Maakt de Staatssecretaris
haast hiermee? Wanneer leiden de gesprekken tot resultaat? Deze
kinderen willen niets liever dan naar school gaan en in een klas zitten, bij
een leraar, met klasgenootjes. En bijzondere situaties vragen om
bijzondere oplossingen. Het onderwerp en de situatie van deze kinderen
raken mij. Mijn oproep is dan ook: Staatssecretaris, verzand niet in regels,
zoek ruimhartig naar oplossingen en gun deze kinderen een fijne en
goede basis voor hun toekomst.
De heer Bisschop (SGP): Voorzitter. Het probleem dat nu op tafel ligt, had
niemand uiteraard kunnen voorzien. Tegelijkertijd heeft het een grote
urgentie. Er moet het nodige gedaan worden om de kinderen die het
betreft op een adequate manier op te vangen. Dat belijdt iedereen, alleen
lijken regels soms wat in de weg te zitten. Ik zal niet alle punten die ik zou
willen noemen, één voor één benoemen. Ik verwijs naar de brief van de
PO-Raad. Daar staat een viertal zaken in, waar ik de reactie van de
bewindspersonen op zou willen vragen.
Ik waardeer het dat de Staatssecretaris zoekt naar praktische ondersteuning, bijvoorbeeld bij de noodopvang bij Heumen, maar scholen
blijken behoefte te hebben aan een voorspelbare regeling. Hoe wil de
Staatssecretaris daar meer richting aan geven?
Annex daaraan kom ik op de maatwerkregeling van het kabinet. Het
voorstel is vier teldata te kiezen. Ik sluit mij aan bij de vragen van collega
Van Meenen hierover. Ook hier zijn beperkingen aan. Het is niet op
voorhand duidelijk waarom die beperkingen in aantallen en momenten
gekozen zijn. Er zijn mogelijk ook andere, eenvoudigere oplossingen. Op
het moment dat een kind op school komt, ontstaat er recht op bekostiging. Die kan op een eenvoudige manier geregeld worden naar ons idee.
En waarom is de uitbreiding van de regeling Nieuwkomers VO naar in
ieder geval twee teldata helemaal vervallen?
De voorzitter: Mijnheer Bisschop, u hebt uw twee minuten spreektijd
inmiddels al overschreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

4

De heer Bisschop (SGP): Ik rond af.
De voorzitter: Als u dat kort wilt doen, graag.
De heer Bisschop (SGP): Ook het passend onderwijs levert knelpunten
op. Het samenwerkingsverband heeft een behoorlijke financiële aderlating
te ondergaan. Hoe voorkomen wij onevenredige belasting?
Ten slotte wil ik nog een suggestie doen. Ik las dat in Duitsland burgers
worden ingezet ten behoeve van de opvang van asielkinderen die zelf een
soortgelijke geschiedenis hebben. Dat zou een heel adequate oplossing
kunnen zijn.
Mevrouw Straus (VVD): Voorzitter. Alle kinderen tot 18 jaar hebben recht
op onderwijs, ook vluchtelingenkinderen, maar de hoeveelheid vluchtelingen die momenteel komen, is een enorme uitdaging. Het is dan ook
zaak om te bekijken hoe wij op een goede manier ervoor zorgen dat wij
onze internationale verplichtingen nakomen.
Onlangs was ik op bezoek bij de basis- en middelbare school op het
asielzoekerscentrum in Budel. Budel is een aanmeldcentrum. De kinderen
daar zijn pas net in procedure om geregistreerd te worden. Ze verblijven
meestal maar enkele weken op deze locatie. Het onderwijsprogramma
daar is pragmatisch opgezet. De kinderen worden vertrouwd gemaakt met
de beginselen van onze taal en onze gebruiken. Via praktijklessen in de
lokale gemeenschap, bijvoorbeeld een bezoek aan de supermarkt waarbij
hun geleerd wordt dat wij het in Nederland niet normaal vinden dat je
uitgebreid je fruit en groente betast, wordt ook de ongerustheid bij de
plaatselijke bevolking verminderd. Het mes snijdt zo aan twee kanten.
Maar ook de principes van gelijkwaardigheid van mensen, respect voor
elkaar en het feit dat discriminatie op geen enkele manier in Nederland
getolereerd wordt, maken deel uit van het lesprogramma.
Budel was voorheen een gewoon azc met een school voor nieuwkomers.
Met hun expertise hebben ze een themagericht onderwijsprogramma
ingericht. Elke week is er een ander thema. Dus elke week kunnen nieuwe
leerlingen instromen en verlaten andere het onderwijs omdat ze naar een
andere locatie gaan of in een volgende fase van hun procedure komen. De
onderwijsprofessionals in Budel werken momenteel ook aan een digitale
variant van dit programma, zodat de leerlingen die onverhoopt eerder
weg moeten ook hun onderwijsprogramma op afstand af kunnen maken.
Alle lesmateriaal is ook voor andere scholen beschikbaar.
In Budel laat men zien dat je op een goede, pragmatische manier invulling
kunt geven aan onderwijs aan vluchtelingenkinderen, maar dat is lang niet
overal bekend. Zo sprak ik met een burgemeester van een gemeente,
hemelsbreed 50 km verderop. Hij had geen weet van de school in Budel.
Hij wist niets van de Landelijke Onderwijs Werkgroep voor Asielzoekers en
Nieuwkomers (LOWAN). Hij was met eigen middelen om zelf, houtjetouwtje, onderwijs in te richten. Hoe kunnen wij ervoor zorgen dat de
informatie over onderwijs en vluchtelingenkinderen beter bekend is? Is de
Staatssecretaris van mening dat LOWAN voldoende bekend is? Wordt er
voldoende kennis uitgewisseld?
De voorzitter: Rondt u af? U hebt uw twee minuten overschreden.
Mevrouw Straus (VVD): Ik heb nog één blokje en ik zie dat mevrouw
Voortman nog iets wil vragen.
De voorzitter: U kunt nog één vraag stellen aan een van beide bewindspersonen. Ik denk dat ze uw inleiding wel zullen begrijpen.
Mevrouw Straus (VVD): Onze voorkeur gaat ernaar uit om de kinderen in
de eerste fase van hun asiel zo veel mogelijk onderwijs te laten genieten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

5

waar de expertise zit. Dat is beter voor de kinderen omdat die specifieke
expertise daar is en het andere scholen die deze expertise niet hebben
ontlast. Zo kunnen wij een heleboel bezwaren die de collega’s ook hebben
genoemd wegnemen. Daar had ik graag een reactie van de Staatssecretaris op gehad.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ik hoopte eventjes dat in het laatste
blokje van mevrouw Straus een heel prangend probleem aan de orde zou
komen, namelijk de bekostiging. Dat geven scholen aan. Er is wel gezegd
dat er een maatwerkoplossing moet komen, maar in de praktijk lijkt het
erop dat de schoolbesturen die het beste kunnen lobbyen, wel hun budget
krijgen, dat er een beetje sprake is van willekeur. Vindt de VVD nou ook
niet dat ervoor gezorgd moet worden dat de scholen die al gezegd hebben
deze kinderen op te nemen en onderwijs te geven, zo snel mogelijk
duidelijkheid moeten hebben?
Mevrouw Straus (VVD): Ja, dat vind ik ook, maar al die vragen waren al
door allerlei collega’s gesteld, dus die hoefde ik niet nog een keer te
stellen. Wat belangrijk is, is dat de Staatssecretaris aangeeft dat hij met
scholen in gesprek is over maatwerkoplossingen. Ik hoor graag hoe hij dat
verder wil vormgeven, want ik heb ook begrepen dat er nog een heleboel
scholen zijn waarvoor de bekostiging nog onduidelijk is.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ik ben blij om te horen dat ook de VVD
het belangrijk vindt dat het budget er zo snel mogelijk komt. Er zijn
scholen die al sinds april wachten, dus ik ben hier erg blij mee. Dank u
wel.
De heer Van Meenen (D66): Het is heel fijn dat we weten hoe het in Budel
gaat en dat je in Nederland geacht wordt om geen fruit te betasten. Dat
was mij tot nu toe niet bekend, maar ik mis in het verhaal van de VVD
waarvoor wij hier zitten: het beoordelen van het beleid van dit kabinet.
Hoe beoordeelt de VVD het beleid van het kabinet op dit punt? Wij weten
nu al een halfjaar tot een jaar dat dit een probleem is en nu worden
mondjesmaat en met tegenzin de eerste maatregelen genomen, die het
veld nog steeds niet als een oplossing ervaart.
Mevrouw Straus (VVD): Ik heb gezegd dat er gemeentes in Nederland zijn
die zelf aan de slag gaan met onderwijs voor vluchtelingenkinderen
omdat zij niet weten dat er van alles geregeld is. Ik vind het heel belangrijk
dat wij de expertise die er is en die in de afgelopen tijd is opgebouwd veel
beter inzetten, ook in regio’s waar die expertise er bijvoorbeeld nog niet
is. Nu heb ik het idee dat elke school die met deze vluchtelingenkinderen
begint heel vaak opnieuw het wiel zit uit te vinden. Dat is ook niet wat wij
willen. Ik wil in ieder geval dat de middelen die wij hebben veel doelmatiger ingezet worden. Zowel het reguliere onderwijs heeft daar voordeel
van als de kinderen om wie het gaat.
De heer Van Meenen (D66): Bijvoorbeeld hier in Den Haag pakt de
gemeente het ook op. Dat is een grote gemeente, maar voor kleinere
gemeenten is dat soms veel ingewikkelder. Ook waar dat gebeurt, is soms
de ervaring dat je tegen allerlei regels oploopt over aanstelling, bekostiging, bevoegdheid; noem het allemaal maar op. Wie is verantwoordelijk
voor de huisvesting?
De voorzitter: En nu uw vraag.
De heer Van Meenen (D66): Vindt de VVD nu ook dat er wel degelijk een
verantwoordelijkheid ligt bij de Staatssecretaris en dat die tot nu toe
onvoldoende is ingevuld?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

6

Mevrouw Straus (VVD): Ik heb gisteren nog een uitgebreide brief van de
Staatssecretaris ontvangen met antwoorden op vragen van een van onze
collega’s. Daar staan weer allerlei maatregelen in. Ik ben bezorgd dat wij
op een gegeven moment een kerstboom van maatregelen optuigen en dat
dan helemaal niemand meer weet hoe het in dit land eigenlijk geregeld is.
Ik ben er vooral voor dat het pragmatisch wordt aangepakt en opgelost,
maar er moet wel helderheid in de regelgeving blijven.
De heer Beertema (PVV): Voorzitter. De instroom van asielzoekers
ontwricht alle publieke voorzieningen van het land, ook het onderwijs. De
invloed van die ongekende instroom van asielzoekers en van hun
kinderen op de kwaliteit van het onderwijs laat zich nog niet zichtbaar
maken in het evaluatierapport 2013–2014, maar de inspectie krijgt wel
degelijk signalen dat de snelle groei en de grote fluctuaties in de instroom
een zware wissel trekken op het onderwijs.
De Staatssecretaris wil geen uitbreiding van de huidige regeling. Dat is
maar goed ook. De bekostiging van de opvang van vreemdelingen in het
primair onderwijs bedroeg gemiddeld circa € 2.600 per leerling op
jaarbasis boven op de basisbekostiging. Eind januari 2015 ontvingen 240
scholen in het primair onderwijs bijzondere bekostiging met een totale
omvang van 14,5 miljoen. Dat is boven op de reguliere bekostiging. Voor
deze kinderen is dus niet minder geld beschikbaar dan voor Nederlandse
kinderen, zoals sommige politieke partijen zeggen, maar juist meer.
Wir schaffen das nicht, zeg ik met een verwijzing naar bondskanselier
Merkel, die zegt dat Duitsland het allemaal wel aankan. Ons onderwijsveld
kan nog geen rekentoets invoeren zonder op een enorme tegenstand te
rekenen, maar kennelijk beschikt het veld wel over de capaciteiten en
vooral over de wil om asielzoekerskinderen uit bijvoorbeeld Syrië en
Eritrea op te vangen en op verantwoorde wijze te integreren in het
onderwijs. Wij zeggen: het is totaal onverantwoord. De scholen kunnen dit
niet aan. Bovendien is het volstrekt onverantwoord om onze eigen
kinderen te laten lijden onder die onbeheersbare instroom van asielzoekerskinderen. De ontwrichting die zich nu aftekent, zal een steeds grotere
dynamiek krijgen, want die instroom stopt niet. Die gaat door. Die is nu
wat minder, maar na de winter wordt het weer meer en meer.
Wat ons betreft is de oplossing: de grenzen van het land moeten dicht. Wij
zitten vol. De asielzoekers en hun kinderen moeten terug naar het eerste
veilige land waar zij aankwamen.
De heer Van Meenen (D66): Een reactie hierop kan natuurlijk niet
uitblijven. De heer Beertema heeft het over «ontwrichtend». Het woord
«tsunami» is nog net niet gevallen, maar dat is tenminste de indruk die de
PVV hier wil wekken. Het gaat in het basisonderwijs welgeteld om 7.306
leerlingen op een totaal van anderhalf miljoen. Wat zijn wij voor een land
in de ogen van de PVV als dat ontwrichtend werkt op ons onderwijs? Dat
kan toch niet waar zijn? Dat laten wij dan toch gebeuren? Zit de heer
Beertema hier om het bekende PVV-verhaal «grenzen dicht» te houden of
gaat het hem ook echt om wat het kabinet werkelijk doet? Want hoe je er
ook naar kijkt, het gaat om kinderen die dit land zijn ingekomen, of ze dat
nou wilden of niet. Vindt de PVV dat dat ook naar ons toe verplichtingen
schept?
De heer Beertema (PVV): D66 is nu bezig om de problemen die zij zelf
veroorzaakt hebben met een opendeurbeleid af te wentelen op de politiek
gezamenlijk, ook op de oppositie, ook op de PVV, maar zo werkt het
natuurlijk niet. Deze instroom van asielzoekers werkt ontwrichtend. Die
werkt ontwrichtend op heel Europa. Uitgerekend Zweden – vanuit
sociaaldemocratisch perspectief en D66-perspectief de heilstaat – komt tot
de conclusie dat het niet meer kan. Ook het onderwijs moet eraan
geloven. Het werkt ontwrichtend. Kijk in de grote steden hoe ontwrichtend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

7

de instroom indertijd gewerkt heeft. D66 staat erom bekend heel verbeten
weg te kijken van al die problemen. Dat blijft zo, maar wij zien die
problemen wel. Heel veel mensen in het land zien met ons die problemen.
Ik verwijs nog even naar de virtuele 39 zetels waarop wij op dit moment
kunnen rekenen. Als de heer Van Meenen dat alsmaar wil afdoen als
onnozel en niet belangwekkend, dan is dat zijn probleem, niet mijn
probleem. Laat hij het oplossen.
De heer Van Meenen (D66): De heer Beertema zit hier niet om D66 maar
de overheid te controleren. Hij spreekt over ontwrichting, terwijl het gaat
om 7.000 leerlingen in het basisonderwijs. Dat is ongeveer één leerling
per basisschool. Hoe kan dat in vredesnaam ontwrichtend zijn? Dat kan
alleen maar als het beleid daaromtrent faalt. De heer Beertema – zo
kennen wij hem – geeft totaal geen antwoord op mijn vragen daarover. Hij
houdt gewoon weer zijn bekende verhaal; ik heb mijn bingokaart nog net
niet vol, maar het is te triest voor woorden. Blijkbaar maakt het voor de
PVV heel veel uit of een kind, dat in elk opzicht onschuldig is, dat geen
enkele keuze ...
De voorzitter: U bent aan een tweede termijn bezig, mijnheer Van
Meenen.
De heer Van Meenen (D66): Ik reageer op deze afschuwelijke woorden
van de heer Beertema.
De voorzitter: Maar u hebt beiden heel veel tijd nodig. Ik heb u allen
gevraagd om heel strikt twee minuten aan te houden. Dan moet u niet tijd
gaan inhalen via de interrupties. Daar lijkt het een beetje op. Het kan niet
uw intentie zijn, maar daar lijkt het wel een beetje op. Als u nou heel kort
en bondig de heer Beertema van repliek dient, kan hij daar ook heel kort
weer een antwoord op geven.
De heer Van Meenen (D66): Laat ik dat dan doen. Is de heer Beertema het
met mij eens dat het woord «ontwrichting» een vreselijke overdrijving is,
aangezien het gaat om 7.000 leerlingen op een totaal van anderhalf
miljoen, gemiddeld één per basisschool? Ik ken het antwoord natuurlijk al.
De heer Beertema (PVV): Ik heb gezegd dat de ontwrichting zich aftekent.
Ik ben niet de enige die zegt dat zich grote problemen voordoen op een
aantal scholen. De heer Van Meenen gebruikt de argumentatie dat het
gemiddeld één kind per school is. Ja, zo lusten wij er nog wel een paar.
Als je met je hoofd in de vriezer ligt en met je voeten in het kokende
water, dan is de gemiddelde temperatuur nog steeds aangenaam. Dus dat
soort redeneringen gaat hier niet op. Het is wel degelijk ontwrichtend en
het zal in de toekomst nog veel ontwrichtender worden.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ik wil eventjes een beroep doen op het
realiteitsvermogen van de heer Beertema. De oplossing van de PVV is een
andere oplossing dan die van GroenLinks. De PVV wil de grenzen sluiten.
Maar stel nou dat wij morgen de grenzen zouden sluiten, dan zijn er
alsnog een behoorlijk aantal vluchtelingenkinderen die al in Nederland
zijn. Tegenover hen hebben wij internationale verplichtingen. Wat vindt de
PVV dan dat wij met deze kinderen moeten doen?
De heer Beertema (PVV): De ouders van die kinderen zijn in eerste
instantie verantwoordelijk voor het feit dat ze meegenomen zijn naar deze
contreien en dat ze niet zijn achtergebleven in het eerste veilige land waar
ze aankwamen of desnoods het een-na-laatste veilige land waar ze
aankwamen: Duitsland. Wij zijn niet verantwoordelijk voor de opvang en
het onderwijs van deze kinderen. Dat is wat ik hier zeg en blijf zeggen. En

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

8

ja, internationale verdragen of niet, wat ons betreft worden een heleboel
van die internationale verdragen opgezegd. Alles kan. Ook dat kan!
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Dat is geen antwoord op mijn vraag.
Mijn vraag was: wat vindt de PVV dan dat er met de kinderen moet
gebeuren die hier al zijn? Kennelijk is het antwoord van de PVV: dat weten
wij helemaal niet. Dus het realiteitsvermogen van de PVV laat wederom te
wensen over.
De heer Beertema (PVV): Ik weet niet precies wat er bedoeld wordt met
«realiteitsvermogen», maar mijn gevoel voor realiteit zegt dat we met een
heel groot probleem te maken hebben en dat alle ouders met hun
kinderen uitgezet dienen te worden uit dit land naar het land waar ze
vandaan kwamen. Dat zijn veilige landen. Laat die die kinderen opnemen,
niet wij.
Mevrouw Ypma (PvdA): Voorzitter. Jafar verveelt zich en zijn vriendjes
ook. Ze krijgen al ruim een halfjaar geen onderwijs. Voor de Partij van de
Arbeid staat centraal: voor vluchtelingenkinderen, die op jonge leeftijd al
veel hebben meegemaakt, is het cruciaal dat ze snel onderwijs krijgen met
extra aandacht voor taal en traumaverwerking. Wij begrijpen uit de
brieven dat dit ook staand beleid is, maar wij willen aandringen op een
actieve houding van de overheid. Wij willen dat deze kinderen daadwerkelijk onderwijs krijgen.
De sterk wisselende leerlingenaantallen betekenen een gigantische
opdracht voor het onderwijs, binnen en buiten asielzoekerscentra, in de
crisis- en noodopvang. Daarom verdienen de scholen en de vele vrijwilligers een groot compliment. Zij vangen deze kinderen vanuit solidariteit
en met een warm welkom op op hun scholen. Echter, zij moeten kunnen
rekenen op een toereikende bekostiging. Scholen lopen nu tegen een
aantal problemen aan. Daarom heb ik vier vragen.
Ten eerste, waarom wordt in het primair onderwijs pas bekostigd vanaf
vier kinderen? Of is het vanaf tien kinderen? Hoe zit dat precies? Waarom
is het niet vanaf één kind, zoals in het voortgezet onderwijs?
Ten tweede, waarom wordt in het voortgezet onderwijs gekozen voor
twee jaar bekostiging en in het primair onderwijs voor één jaar? Wat is de
ratio daarachter?
Ten derde, de maatwerkoplossing geeft tot nu toe onvoldoende zekerheid.
Ik krijg signalen dat scholen maandenlang moeten onderhandelen en zelfs
al vanaf april wachten op bekostiging, en dat het heel veel administratieve
rompslomp kost. Waarom wordt er niet gekozen voor één simpele
regeling: € 9.000 in het primair onderwijs, € 11.000 in het voortgezet
onderwijs voor ieder kind op iedere school met vier peildata?
Ten vierde heb ik een vraag over de zorg. Sommige kinderen zijn door een
trauma nog niet toe aan leren. Sommige kinderen worden meteen
geschorst. Sommige kinderen komen in cluster 4 terecht. Zou er niet één
plek kunnen komen waar scholen terechtkunnen voor expertise om
kinderen met trauma’s te ondersteunen?
De heer Jasper van Dijk (SP): Mevrouw Ypma stelt goede vragen aan de
regering, maar hoe staat de PvdA er zelf in? Mevrouw Ypma zegt: het zou
niet vanaf vier leerlingen maar vanaf één leerling bekostigd moeten
worden. Dat ben ik zeer met haar eens. En begrijp ik het goed dat zij ook
van mening is dat de bekostiging van € 4.000 in het basisonderwijs niet
voor één jaar moet gelden maar voor twee jaar, net als in het voortgezet
onderwijs?
Mevrouw Ypma (PvdA): Het eerste punt vind ik inderdaad. Ik vind het
vreemd dat er pas vanaf vier of tien kinderen bekostiging is. Het tweede
punt heb ik als vraag neergelegd. Ik ben er nog niet over uit of dat een of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

9

twee jaar moet zijn. Mijn vraag aan de regering is: wat is de ratio erachter
dat het in het primair onderwijs één jaar is en in het voortgezet onderwijs
twee jaar?
De heer Jasper van Dijk (SP): Maar we kunnen ook zelf nadenken en
bedenken dat een kind de tijd nodig heeft om de taal te leren. Deskundigen zeggen ook: dat gaat niet altijd in één jaar, daar heb je wel twee jaar
voor nodig. Deelt mevrouw Ypma die mening?
Mevrouw Ypma (PvdA): Nee, ik heb dit echt als vraag neergelegd. En als
de SP dit vindt, had zij bij de begrotingsbehandeling al een voorstel
kunnen doen om de financiering te verdubbelen. Dat heeft zij niet gedaan,
dus ik neem aan dat ook de SP daar nog niet uit is.
De voorzitter: Ik geef u gelijk het woord, mijnheer Van Dijk, voor uw
inbreng.
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Dan gebruik ik gelijk de kans
om deze vlijmscherpe kritiek van mevrouw Ypma te weerleggen, want de
SP heeft altijd gestaan voor fatsoenlijke bekostiging van vluchtelingenkinderen. Want daar gaat het om: elk kind heeft recht op onderwijs, dus ook
het kind van een vluchteling. Nu is er een toestroom van nieuwe
leerlingen. Het is dus logisch dat scholen met problemen worden
geconfronteerd. Daar moeten wij niet geheimzinnig over doen. Het vergt
gewoon extra geld. In plaats van maandenlang te moeten onderhandelen,
zou een school bij voorkeur op de dag zelf de passende financiering
moeten krijgen. Natuurlijk moet dat geregistreerd worden – dat begrijp ik
ook heel goed – maar niet maandenlang. Vandaar mijn vraag aan de
Staatssecretaris: dat moet toch veel sneller kunnen?
Dan kom ik op de vragen die ik net ook aan mevrouw Ypma stelde. Kan
het vanaf één leerling in plaats van vier? Kan dat in het basisonderwijs
voor twee jaar in plaats van één jaar gefinancierd worden, en dan niet
alleen voor de scholen die goed contact hebben met het ministerie? Meer
dan 40 basisschoolbesturen zitten nu in onzekerheid, dus het probleem is
urgent. Zijn er voldoende extra leraren beschikbaar en krijgen die ook een
fatsoenlijk salaris?
Ook in de noodopvang moeten de kinderen naar school. Wat doet de
Staatssecretaris om het gesleep met kinderen tegen te gaan? En wat heeft
hij te bieden aan traumabegeleiding? Een onlinecursus voor leraren is wel
heel mager. Het moet toch gaan om professionele hulp?
Tot slot, wat doet de Staatssecretaris om het aanbod aan taalscholen te
verbeteren? Dat is ook zo belangrijk voor vluchtelingenkinderen die net
binnen zijn en de taal moeten leren.
De heer Beertema (PVV): Ik begrijp dat de SP alles uit de kast wil trekken
om deze vluchtelingenstroom van onderwijs te voorzien, maar het is een
beetje gratuit om steeds maar aan de Staatssecretaris te vragen: kom met
meer financiering. Dan verwacht ik ook een voorstel waarop dan
bezuinigd moet worden van de heer Van Dijk, want ook een onderwijseuro
kun je maar één keer uitgeven. De heer Van Dijk heeft altijd een heel grote
mond: het passend onderwijs deugt niet en er moet altijd meer geld bij.
Maar waar haalt hij dat geld vandaan? Moet dat verschoven worden in de
onderwijsbegroting?
De voorzitter: Uw vraag is duidelijk.
De heer Beertema (PVV): Is de vraag duidelijk? Ah, fijn.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dat de PVV harde standpunten inneemt
als het gaat om immigratie, islam et cetera was allang bekend, maar dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

10

zij kinderen ook keihard laat barsten, vind ik schaamteloos. Dat wil ik eerst
gezegd hebben. Ten tweede, de financiering. De heer Beertema weet heel
goed dat wij talloze voorstellen hebben om te bezuinigen op bureaucratie,
Defensie en allerlei andere zaken. Lees onze tegenbegroting. Overigens is
het heel simpel: als er een kind wordt aangemeld in het onderwijs, dan
komt daar financiering voor. Zo werkt dat in Nederland.
De heer Beertema (PVV): Ik vind het een beetje goedkoop om mij te
verwijten dat ik mij er niks van aantrek en een en ander doe over de
ruggen van kinderen. Ik kan net zo goed tegen de mijnheer van de SP
zeggen dat hij die extra financiering wil over de ruggen van de Nederlandse kinderen, want nogmaals, die euro moet ergens vandaan komen.
Dus nogmaals mijn vraag: op welke onderdelen van het onderwijs voor
die Nederlandse kinderen moet dan bezuinigd worden? Dat is de vraag,
luid en duidelijk. Kom op met een antwoord!
De heer Jasper van Dijk (SP): Dit is een waardeloos flutbetoog van de
heer Beertema. Bij de begrotingsbehandeling hebben we hem deze vraag
ook gesteld. Toen zei hij: ja, ja, de kinderen die hier zijn, hebben wel recht
op onderwijs. Dus hij moet die vraag ook aan zichzelf stellen. Het is heel
simpel: als een kind op school komt, moet daar financiering voor komen.
Overigens ben ik mijn betoog begonnen met te zeggen dat wij ook niet
moeten ontkennen dat er inderdaad een probleem is. Dat is logisch nu
scholen worden geconfronteerd met een toestroom aan nieuwe
leerlingen: vluchtelingenkinderen. Mijn pleidooi is dat wij die scholen
ondersteunen in plaats van ze in onzekerheid te laten, wat nu te veel het
geval is.
De heer Rog (CDA): Voorzitter. Enkele weken geleden nog sprak de
Staatssecretaris duidelijke woorden: de onderwijsopdracht kan met de
huidige voorzieningen en maatregelen worden uitgevoerd. Het is goed
om te zien dat ook de Staatssecretaris voortschrijdend inzicht heeft,
getuige de brief die hij gisteren heeft gestuurd. Hij laat zien dat nieuwe
maatregelen nodig zijn en dat hij met een aantal goede aanpassingen
komt. Daar krijgt hij de steun voor van het CDA. Wij hebben steeds gepleit
voor bekostiging van leerlingen naar rato naar het daadwerkelijke aantal
maanden dat vluchtelingenkinderen les zouden krijgen. Het CDA kan leven
met de vier peildata die de Staatssecretaris nu voor ogen heeft. Ik zie uit
naar de uitvoering van die wens.
Ik wil ingaan op twee punten van zorg. In de brief van de Staatssecretaris
ontbreekt de kwantitatieve behoefte die scholen hebben aan NT2-leraren.
Hoeveel leraren komt Nederland tekort? De Minister is ook in ons midden.
Wellicht kan zij inzicht verschaffen in de vraag hoe wij deze leraren
kunnen opleiden. Het is van groot belang dat er voldoende goed
geëquipeerde leraren zijn voor Nederlands als tweede taal (NT2).
Ook de AVS (Algemene Vereniging Schoolleiders) en de PO-Raad willen
een actieplan en zeggen dat het NT2-onderwijs verbeterd kan worden, ook
kwalitatief. De methodes zijn verouderd. Welke ambitie hebben de
bewindspersonen op dit vlak? Hoe kunnen wij ervoor zorgen dat het
NT2-onderwijs verbetert?
De Staatssecretaris zal in een brief aan de Kamer nog ingaan op de
uitwerking van de motie van de leden Yücel, Van Meenen, Rog en Siderius
over voorschoolse en vroegschoolse educatie (34 242, nr. 7). Wil hij daarin
de effecten van de instroom van vluchtelingenkinderen meenemen? Al
deze kinderen hebben immers in ieder geval een taalachterstand en
wellicht in sommige gevallen ook een leerachterstand. Wil hij in die brief
ook daarop ingaan? Wellicht kan hij daar nu alvast een voorschot op
nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

11

Mevrouw Ypma (PvdA): De heer Rog verwees net als ik naar de vier
peildata. Is hij van mening dat dat alleen voor maatwerkscholen zou
moeten gelden in het voortgezet onderwijs, zoals in de brief staat? Of is
hij van mening dat het voor alle scholen in het basisonderwijs en
voortgezet onderwijs zou moeten gelden, zowel binnen asielzoekerscentra
als daarbuiten?
De heer Rog (CDA): Het heeft mijn voorkeur dat dit geldt voor alle
onderwijssoorten. Ik heb de Staatssecretaris zo begrepen dat hij komt met
maatwerk. Dat is zijn basis geweest. Dit zie ik als een nadere invulling
daarvan met die vier peildata. Wat mij betreft geldt dat voor alle onderwijssoorten. Ik zou dat een prima uitvoering vinden van het principe om
het geld daadwerkelijk de leerling die les krijgt te laten volgen.
De vergadering wordt geschorst van 12.39 uur tot 12.44 uur.
De voorzitter: Wij zijn toe aan de beantwoording in eerste termijn door
de bewindspersonen. Ik wil u van tevoren iets voorleggen. Van de vragen
die u hebt gesteld, zijn er zo’n 20, 25 aan de Staatssecretaris gesteld en 2
of 3 aan de Minister. Dus ik stel voor om bij uitzondering het overleg
alleen met de Staatssecretaris voort te zetten nadat de Minister haar
beantwoording heeft afgerond en de leden de gelegenheid hebben gehad
haar te bevragen. Ik begrijp dat dit akkoord is. Prima. Dan gaan wij dat zo
doen.
Minister Bussemaker: Dank voor uw bereidheid om mij na de beantwoording van de vragen te laten vertrekken.
Voorzitter. Wij staan voor een belangrijke maar ook ingewikkelde
opdracht. Niet alleen de politiek is daarbij betrokken, maar ook scholen,
universiteiten, asielzoekerscentra en gemeenten. En alle betrokkenen
trekken daar samen in op. Ik zie dat er heel erg hard gewerkt wordt en dat
het een lastige opgave is maar geen onmogelijke. Wij zijn echter niet de
enigen die voor deze taak gesteld staan. Ik had vorige week de Minister
van Onderwijs van Noordrijn-Westfalen op bezoek in het kader van de
uitwisseling van onderwijspraktijken. Toen praatten wij ook over migratie
en de gevolgen daarvan. Dan kan onze opdracht groot lijken, maar die van
Noordrijn-Westfalen is niet minder groot. Waar wij 58.000 asielzoekers
hebben op 17,5 miljoen inwoners, hebben zij er 220.000 op ook 17,5
miljoen inwoners. Zij doen er daar alles aan om dat goed te laten landen
en goed te laten slagen. Ik heb met haar afgesproken om ervaringen uit te
wisselen, want in Duitsland is het onderwijsbeleid veel meer gedecentraliseerd. Zij heeft daar dan ook de verantwoordelijkheid voor. Ik wil vanuit
onze eigen verantwoordelijkheid en onze eigen besluiten bekijken wat wij
op het gebied van lespakketten van elkaar kunnen leren, maar ook op het
gebied van anderen, bijvoorbeeld vrijwilligers, mentoren of buddy’s,
betrekken bij het begeleiden van asielzoekers. Dat kan soms ook in het
onderwijs. Zij zijn snel aan de slag gegaan met diplomawaardering. Daar
kunnen wij van leren. Zij hebben goede voorlichting, ook digitaal. Het kan
voor ons interessant zijn om die uitwisseling onderwijsbreed met elkaar
vorm te blijven geven.
De heer Rog maar ook de heer Van Dijk of mevrouw Ypma – dat weet ik
niet meer – vroeg of er wel voldoende NT2-leraren zijn. Veel universiteiten
en hogescholen bieden de opleiding NT2 aan voor degenen die al een
diploma hebben. Die kunnen in korte tijd, vaak met blended learning, een
NT2-diploma halen. De belangstelling daarvoor is enorm. Een paar
hogescholen zeggen zelfs geen inschrijvingen meer aan te kunnen. Dat
geeft aan dat veel mensen op die manier hun maatschappelijke verantwoordelijkheid laten merken. Dus ik zie dat ook lerarenopleidingen hun
verantwoordelijkheid nemen. Daarmee doen wij nu wat wij kunnen doen.
Dat wordt natuurlijk weer afgestemd met de scholen waar NT2-onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

12

nodig is. Voor zover dat over po en vo gaat, ligt die verantwoordelijkheid
bij de Staatssecretaris. Maar ik heb geen signalen dat er niet aan gedaan
wordt wat kan. Er kan altijd meer worden gedaan, maar er is een enorme
belangstelling van mensen die, los van hun eigenlijke diploma, dat
NT2-diploma willen halen om zich maatschappelijk in te kunnen zetten, en
dat is een goed teken.
Dat waren de vragen op mijn terrein. Er is nog één vraag die aan mij was
gesteld maar ook aan de Staatssecretaris. Die ging over po en vo, dus die
schuif ik graag door naar de Staatssecretaris.
De heer Rog (CDA): De Minister zegt dat er ontzettend veel interesse is
om NT2 te leren op de diverse hogescholen en universiteiten. Ik weet niet
of dat ook voldoende is voor de vraag die er is. Ik vraag mij af of de
Minister het antwoord daar wel op weet, want niet hoeveel mensen het
doen, maar of dat voorziet in de behoefte die er is, lijkt mij de meest
relevante vraag. Mijn tweede vraag zou zijn: is de Minister van mening dat
er uiteindelijk een erkende NT2-bevoegdheid moet komen voor het vo,
zodat er een duidelijke opleiding is die zich richt op NT2 in het vo? Op dit
moment is die er niet.
Minister Bussemaker: Wat betreft de eerste vraag, dat is moeilijk te
overzien omdat wij in zo’n snelle ontwikkeling zitten. Ik weet wel dat er
grote regionale verschillen zijn. Dat zien wij overigens ook bij andere
lerarenopleidingen. Ik ben graag bereid om dat te volgen en om, als dat
nodig is, te bekijken of wij daar maatregelen voor kunnen nemen, want ik
denk dat wij het met z’n allen erover eens zijn dat de integratie voor
asielzoekers vanaf dag één begint. Mevrouw Straus zei dat terecht. Dat
doen wij met de participatieverklaring maar vanzelfsprekend ook met het
leren van de Nederlandse taal. Wij proberen dat dus zo goed mogelijk te
volgen.
De vraag over de bevoegdheid bij vo laat ik aan de Staatssecretaris.
De heer Rog (CDA): Het antwoord op mijn vraag over de bevoegdheid
krijg ik dan van de Staatssecretaris. Dank.
De Minister gaat een en ander volgen. Ik vond dat wat terughoudend. Mij
gaat het erom dat wij weten dat er een fit is tussen de behoefte aan
NT2-leraren en het aantal mensen die daar een opleiding toe volgen. Ik
zou het op prijs stellen als de Minister toezegt dat ze dat uitzoekt. Sterker
nog, als er een mismatch is in die zin dat te weinig mensen die opleiding
volgen, dan zou ik het op prijs stellen om van de Minister ook een
actieplan te krijgen over hoe zij die mismatch gaat fixen.
Minister Bussemaker: Ik heb geprobeerd dat aan te geven. Bij dezen zeg
ik de heer Rog nogmaals toe dat ik daartoe bereid ben met de aantekening
dat ik grote regionale verschillen zie en dat de ontwikkelingen snel gaan.
Voor mensen dat diploma hebben, zijn wij immers weer een jaar verder,
want wij willen dat mensen dat op een goede manier doen. Dat maakt het
ingewikkeld om het van moment tot moment goed bij te houden, maar
vanzelfsprekend doe ik wat ik kan. Ik ben graag bereid om de Kamer
daarover te blijven informeren. Ik kan mij voorstellen dat er nog een
volgende brief komt over de gevolgen van de asielproblematiek onderwijsbreed of anderszins.
De voorzitter: Ik stel vast dat er geen verdere vragen zijn aan de Minister.
Ik dank haar voor haar beantwoording. Wij gaan verder met de beantwoording door de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Dekker: Voorzitter. Onderwijs aan asielzoekerskinderen is
niet nieuw. Misschien is het ook goed om dat hier even te onderstrepen.
Dat doen wij al jaren. Daarover zijn ook goede afspraken gemaakt met alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

13

betrokken departementen. Daar zijn allerlei regelingen voor die ook
ingaan op de aanvullende bekostiging, zowel in het primair als in het
voortgezet onderwijs. Maar ook vraagstukken rond onderwijshuisvesting
en het leerlingenvervoer komen daarbij aan de orde.
Wat nu speelt, is geen nieuw probleem maar het gaat om heel grote
aantallen. Met de stroom vluchtelingen die nu Europa binnenkomt, komt
ook een snel oplopend aantal kinderen mee. Dan zie je twee uitdagingen
ontstaan. De eerste is er een op het vlak van de opvangcapaciteit. Er is
een tekort aan asielzoekerscentra, er ontstaat een steeds groter wordende
en stagnerende stroom aanvraagprocedures, en er zijn uitdagingen om
vluchtelingen goed onderdak te bieden. Die zijn bekend. Mijn collega’s
Dijkhoff en Blok werken heel hard om die op te lossen, maar voor een deel
hangen de uitdagingen in het onderwijs daarmee samen.
De tweede uitdaging is dat wij met de snel oplopende aantallen asielzoekers ook snelheid vragen rond het opzetten van nieuwe vormen van
onderwijs of in ieder geval het uitbreiden daarvan. Dat brengt allerlei
knelpunten met zich mee. Er moeten voldoende gebouwen en leraren zijn.
Er is een vraag naar leraren met specifieke expertise op het vlak van
Nederlands als tweede taal. Er moet voldoende lesmateriaal zijn. En
sommige kinderen komen met traumatische ervaringen binnen.
Op dit moment voldoen de reguliere bekostiging en de aanvullende
regelingen bij een groot deel van de instroom, maar niet overal. Dat is
precies een van de redenen dat wij niet pas in de brief die de Kamer
gisteren heeft ontvangen, ook niet in de brief die de Kamer op 26 oktober
heeft ontvangen, maar in de brief die de Kamer al voor de zomer heeft
ontvangen aan scholen en de Kamer bekend hebben gemaakt dat wij in
die gevallen bereid zijn om maatwerk te leveren.
Misschien is het goed als ik de vragen wat bundel en langsloop in een
drietal blokjes. Ik zou eerst wat willen zeggen over de samenhang tussen
opvanglocaties en de onderwijsvraag. De crisisopvang en de noodopvang
brengen immers weer wat nieuwe uitdagingen met zich mee. Kijk
bijvoorbeeld naar Nijmegen. Daar zijn wij de afgelopen weken heel druk
bezig geweest om maatwerk te bieden. Er zijn verschillende vragen
gesteld over bekostiging. Dat zou mijn tweede thema zijn. En dan zijn er
nog een aantal onderwerpen die meer te maken hebben met de
benodigde kwaliteit en expertise.
De voorzitter: Ik stel voor om steeds na een blokje eventuele vragen te
stellen. Dan komt het allemaal goed. Gaat u verder.
Staatssecretaris Dekker: Wij hebben verschillende vormen van opvang.
Laat ik beginnen met de crisisopvang, die helaas op dit moment nodig is.
Die gaat uit van 72 uur, maar die wordt soms een of twee keer verlengd. In
die vorm van opvang is het onmogelijk om onderwijs goed te organiseren. Wij weten vaak pas ’s middags dat wij een bed moeten vinden voor
grote aantallen mensen. Dan zijn wij al blij als wij in staat zijn om samen
met burgemeesters en gemeenten ervoor te zorgen dat mensen te eten
krijgen en kunnen slapen op een warme plek. Bij de noodopvang, die wij
willen opzetten omdat de reguliere opvang tekortschiet, komen wij voor
nieuwe uitdagingen te staan. Die noodopvang is ook altijd tijdelijk
geweest, maar die loopt inmiddels op tot meerdere weken, c.q. meerdere
maanden. Er zijn op dit moment 24 locaties voor noodopvang. Normaal
gesproken wordt daar geen onderwijs verzorgd, maar omdat ze nu voor
langere duur zijn, bekijken wij op dit moment of wij daar onderwijs
kunnen organiseren. Ik zal dat straks aan de hand van de casus-Nijmegen
illustreren. In mijn ogen zijn wij er goed in geslaagd om daar tot goede
afspraken te komen. Er worden in ieder geval educatieve programma’s
aangeboden aan kinderen in de noodopvang. Wij zijn ook bezig om daar
steeds meer regulier onderwijs op te zetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

14

Dan zijn er in de derde plaats de reguliere opvanglocaties, waarvan de
asielzoekerscentra en de procesopvanglocaties de meest voorkomende
zijn. Daar is altijd standaard onderwijs bij beschikbaar. Daar zit ook niet
zozeer het probleem. Dat zit hem met name in de grote aantallen en het
voorzien in onderwijs op noodopvanglocaties.
Als ik zie hoe daaraan gewerkt wordt, moet ik een groot compliment
maken aan heel veel gemeentes en schoolbesturen, die overigens samen
met onze mensen heel praktisch bezig zijn om dit van de grond te krijgen,
met alle onzekerheden die daarover bestaan. Die onzekerheden hebben
niet eens zozeer te maken met de bekostiging – op welke bekostiging
scholen recht hebben, is immers heel duidelijk – als wel met een heel
onvoorspelbare instroom. Wij kunnen heel moeilijk precies bepalen
hoeveel kinderen er naar noodopvanglocaties komen en wat dat precies
van het onderwijs vraagt. Ik heb het twee kanten op gezien. Wij hebben te
maken gehad met scholen die verwachtten dat ze met een enorme
toestroom te maken zouden krijgen, terwijl die achterwege bleef, en soms
zouden er geen of nauwelijks kinderen komen en werden dat er plotseling
steeds meer.
Dat vraagt om flexibiliteit. Dat vraagt om improviseringsvermogen. Ik
schrijf graag allerlei brieven aan de Kamer over hoe wij dat aanpakken,
maar volgens mij is het allerbelangrijkste dat wij gewoon boots on the
ground hebben: mensen die het land ingaan, accountmedewerkers die om
de tafel zitten met schoolbesturen en gemeenten om de problemen op te
lossen en er heel praktisch voor te zorgen dat wij gebouwen hebben waar
de toiletten zijn aangesloten op het riool, waar borden hangen, waar tafels
en stoelen staan, waar mannen en vrouwen voor de klas staan en waar zo
snel mogelijk kan worden lesgegeven.
Er zijn een aantal vragen gesteld over de bekostiging en maatwerk.
Misschien kan ik die het handigst beantwoorden aan de hand van
misschien wel de grootste noodopvanglocatie die wij op dit moment in
Nederland kennen: Nijmegen en Heumen. Daar wordt op dit moment een
groot aantal vluchtelingen opgevangen, zo’n 3.000, van wie ongeveer 600
leerlingen in de leerplichtige leeftijd verkeren. Het schoolbestuur Conexus
is voornemens om het basisonderwijs aan ongeveer 300 van die
leerlingen te verzorgen. De uitdaging voor het voortgezet onderwijs
neemt Scholengroep Rijk van Nijmegen aan. Beide schoolbesturen
hebben overigens al enige ervaring op dit vlak. In de tweede helft van
oktober was nog onbekend dat er zo veel kinderen zouden komen. Dat is
pas in de loop van november duidelijk geworden. Dat geeft aan onder
welke enorme tijdsdruk er soms moet worden gewerkt om goed
onderwijs klaar te hebben.
Omdat deze locatie naar alle verwachting slechts een halfjaar zal bestaan,
valt die een beetje buiten de regeling. Wij hebben toch bekeken hoe wij
dat zo goed mogelijk kunnen doen. Dat doen wij langs een vijftal lijnen.
Het eerste uitgangspunt is een heldere bekostigingssystematiek. Het
tweede is slim omgaan met peildata. Het derde is een toereikend bedrag
per leerling. Het vierde is ook ondersteuning bieden bij de opstart. Daar is
altijd wat extra geld mee gemoeid. Het vijfde is het beheersbaar houden
van de personele risico’s. Een aantal leden vroegen: hoe zit het met weten regelgeving als je tijdelijk personeel in dienst moet nemen?
Laat ik met dat eerste beginnen: de bekostigingssystematiek. In het
primair en voortgezet onderwijs wordt in het kader van maatwerk
bekostigd per leerling, ook om het eenvoudig te houden. Als wij op
declaratiebasis moeten gaan werken, brengt dat alleen maar heel veel
papieren rompslomp met zich mee. Dus het handigste is om uit te gaan
van een bekostiging per leerling.
Het tweede is dat wij proberen zo slim mogelijk om te gaan met peildata.
Op dit moment is de instroom van leerlingen dermate hoog dat scholen
niet uit de voeten kunnen met de timing en de bekostiging zoals die is
geregeld. Veel scholen hebben te maken met een instroom van vluchte-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

15

lingen na de peildatum van 1 oktober. Daarom wordt in het maatwerk
gebruikgemaakt van meerdere peildata. In het primair onderwijs gaat het
om drie peildata. Mevrouw Ypma vroeg: waarom zijn het er niet vier? Ik
ben best bereid om daarnaar te kijken, maar ik kreeg de indruk dat het
primair onderwijs redelijk uit de voeten kon met drie peildata, gebaseerd
op de regeling eerste opvang. In het voortgezet onderwijs waren het er
twee, maar ook gezien de nieuwe omstandigheden en gesprekken die wij
hebben gevoerd met de VO-raad is er gezegd: laten wij bekijken of wij het
per kwartaal kunnen doen. Het is altijd zoeken naar een goede balans en
een goed evenwicht, want met iedere peildatum krijgen scholen weer
aanvullende administratieve lasten. Tegelijkertijd kan het soms nodig zijn
om een wat nauwkeurigere afspraak met scholen te maken over hoeveel
geld ze krijgen en wanneer het wordt uitgekeerd.
Het derde uitgangspunt dat wij hanteren, is dat wij uitgaan van een
toereikend bedrag per leerling. In het po en het vo is de hoogte van het
bedrag gebaseerd op het geld dat een school per jaar krijgt voor een
nieuwkomer, die dan bij wijze van spreken voor een heel jaar wordt
geteld. Als wij nou een combinatie maken van de reguliere bekostiging,
die iedere leerling krijgt, en de aanvullende regelingen, dan denk ik dat wij
zowel voor het po als het vo redelijke bedragen hebben waarmee goed
onderwijs kan worden gegeven. In het po heb je het dan over een bedrag
van zo’n € 9.000. Om een indicatie te geven: kinderen in het speciaal
basisonderwijs ontvangen dat ook. In het voortgezet gaat het om een
bedrag van zo’n € 11.000, hetzelfde bedrag dat vmbo-leerlingen met een
leerwegondersteuning ontvangen.
Waarom verschilt de hoogte van de bedragen tussen het po en vo? Het
heeft ermee te maken dat het personeel in het vo duurder is en dat er in
het vo verschillende vakken gegeven worden, waarvoor verschillende
vakdocenten nodig zijn. Ook bij de reguliere bekostiging voor de
Nederlandse leerlingen die hier al heel lang wonen, is er een verschil: die
is in het voortgezet onderwijs wat hoger.
Mevrouw Ypma vroeg waarom de ene regeling één jaar duurt en de
andere twee jaar. Dat heeft te maken met de achterstandsregelingen, die
anders zijn in het po en in het vo. In het primair onderwijs pakken
kinderen de taal vaak wat sneller op. Als kinderen na een jaar in de
reguliere bekostiging komen en ze bijvoorbeeld laagopgeleide ouders
hebben, waardoor die kinderen vaak wat langer te maken hebben met
achterstanden of zij die minder vanzelf inlopen, komen deze scholen voor
achterstandsmiddelen in aanmerking. Dat kan in het reguliere stelsel
oplopen tot een ruime verdubbeling van de reguliere bekostiging van
leerlingen. Dat bestaat niet in het vo. Er zijn in het vo leerplusgelden, maar
die zijn vele malen lager. Dat is ook de reden waarom we een wat
uitgebreidere regeling hebben voor asielzoekerskinderen. Wanneer je een
jaar of 15, 16 bent en je in Nederland komt, heb je misschien niet alleen
een taalachterstand die moet worden ingehaald, maar moet je ook nog
een en ander doen op de verschillende vakdisciplines. In de bestaande
regeling zien we op basis van ervaring dat het soms net even wat meer
tijd kost om kinderen via internationale schakelklassen het been te laten
bijtrekken in het voortgezet onderwijs. Dat is het rationale achter het
verschil in de duur van de regeling: een of twee jaar.
In het primair onderwijs zijn de opstartkosten in verschillende regelingen
verwerkt. In het voortgezet onderwijs is dat niet het geval. We liepen
ertegen aan dat scholen in het voortgezet onderwijs tegen ons zeiden dat
wanneer ze bijvoorbeeld een nevenvestiging moesten opstarten, dat extra
inzet en extra personele kosten tot gevolg had om dat allemaal goed te
organiseren. We hebben daarvoor een voorziening getroffen. In het vo
kunnen scholen die voor het eerst beginnen met onderwijs aan nieuwkomers een bedrag van € 16.000 aanvragen. We stellen voor, ook
vanwege overwegingen van praktische aard en de heersende praktijk, om
dit bedrag beschikbaar te stellen aan iedere school die een nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

16

nevenvestiging begint die wordt gebruikt voor onderwijs aan nieuwkomers.
Er zijn ook personele uitdagingen. Ik neem weer het voorbeeld van
Nijmegen. Daar is op korte termijn voor, naar het zich laat aanzien,
ongeveer een halfjaar een groot aantal leraren nodig. We willen natuurlijk
voorkomen dat we straks tegen allerlei kosten aanlopen bij eventueel
ontslag, mochten die leraren niet meer nodig zijn. Er wordt dan al snel
gekeken naar payrollconstructies. Ik ben niet tegen deze vorm van flexibel
invullen van contracten, maar het is wel een heel dure vorm. Het kost vaak
30% meer. De scholen vragen om bijzondere bekostiging voor deze extra
kosten. Ik wil daar op dit moment nog niet op vooruitlopen. We gaan met
het Participatiefonds om tafel om te bekijken of scholen werkloze leraren
kunnen aannemen. Dan snijdt het mes aan twee kanten: minder
WW-kosten en mensen aan het werk, waarbij je wellicht iets kunt doen
aan flexibiliteit zonder dat daarmee de nadelige gevolgen gedragen
moeten worden door de sector. We lopen daarbij enigszins aan tegen weten regelgeving. We gaan na of dat op een goede manier is in te passen.
Er zijn enkele specifieke vragen gesteld over de maatwerkbekostiging.
Allereerst de vraag hoe het zit met de 30 à 40 scholen die nog moeten
wachten. Ik las dat gisteren ook in een brief van de PO-Raad. Ik heb mij
enigszins verbaasd over die brief. Op dit moment hebben achttien scholen
in het voortgezet onderwijs maatwerkbekostiging aangevraagd. Met die
scholen zijn we in gesprek, volgens mij ook naar volle tevredenheid. We
hebben slechts tien aanvragen vanuit het primair onderwijs binnen. Ik
weet dat meerdere scholen graag een aanvraag willen doen, maar vroeg
of laat moet ook de PO-Raad aan zijn achterban aangeven dat er mogelijkheden zijn bij OCW, maar dat men dan ook met een concrete aanvraag
moet komen. In die zin vind ik het een wat lastig punt. Ik vind dat dit ook
een verkeerd beeld schept. Ik ben er heel erg voor dat er korte lijnen zijn
bij het oplossen van dit soort problemen: gewoon praktisch aanpakken. Ik
heb dat ook al eens tegen mevrouw Den Besten gezegd: pak de telefoon;
je hebt mijn nummer. Bovendien ben ik vorige week vier dagen met haar
op pad geweest. Toen heb ik niet de signalen gekregen dat dit speelde. Ik
zal naar aanleiding van die brief nog eens contact met haar opnemen om
na te gaan of we haar kunnen helpen. Als er scholen zijn die hiervoor in
aanmerking willen komen, pak ik dat graag op.
Mevrouw Voortman vroeg of er meer geld komt. Het antwoord daarop is
ja. We hebben met heel grote aantallen te maken. Al die kinderen moeten
gewoon bekostigd worden: € 9.000 in het po en € 11.000 in vo. Ik vind het
weer iets anders om te zeggen dat we per leerling plotseling veel meer
geld gaan uittrekken, terwijl deze bedragen in het verleden adequaat
waren om in goed onderwijs aan asielzoekerskinderen te voorzien. Nu
besturen we nooit met oogkleppen op. Als scholen met een goed verhaal
komen waarom zij tegen excessieve kosten aanlopen en er toch iets
bijzonders aan de hand is, dan gaan wij graag met die scholen in gesprek.
We moeten echter ervoor uitkijken dat we in deze periode met enorme
aantallen vluchtelingen niet plotseling alles maar laten lopen. Ik vind het
niet onredelijk om vast te houden aan bedragen die in het verleden ook
gewoon adequaat bleken voor het opvangen van asielzoekerskinderen.
De heer Bisschop vroeg ook een reactie op de brief van de PO-Raad. Ik gaf
net al wat aan over het aantal van die 30 à 40 scholen, dat ik niet helemaal
kan thuisbrengen. Ik zal erachteraan gaan, want de ruis moet zo snel
mogelijk van de lijn. In de brief worden nog een aantal andere dingen
aangedragen. Naast maatwerk wordt gevraagd om te bezien wat we
kunnen doen om wat minder te zeulen met kinderen, om het maar met de
woorden van de heer Van Meenen te zeggen, hoewel ik dat ook een beetje
oneerbiedig vind omdat ik zie hoe hard door het COA wordt gewerkt om
ervoor te zorgen dat al deze mensen ’s nachts in ieder geval een warme
slaapplek hebben. In Nederland slagen we erin om dat op een weliswaar
sobere, maar goede manier te doen. Het bestuursakkoord dat vorige week

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

17

is gesloten met de diverse overheden, kan daarbij enorm helpen. Daarin
zijn goede afspraken gemaakt over de wijze waarop gemeenten kunnen
zorgen voor een betere doorstroming en een betere noodopvang. Wat mij
betreft moeten we zo snel mogelijk af van de crisisopvang, waardoor je in
de middag opeens een sportzaal moet inrichten en voor 72 uur gezinnen
moet opvangen. Een van doelstellingen die we hebben afgesproken met
provincies en lokale overheden is om dat zo veel mogelijk te beperken.
Dat helpt natuurlijk enorm bij het tegenaan van die verhuisbewegingen.
Een ander punt dat in de brief wordt aangekaart, is de vraag naar
NT2-docenten. De heer Rog vroeg of we die vraag kunnen kwantificeren.
Ik ben dat nagegaan en daaruit is gebleken dat dit niet kan, zowel niet aan
de aanbod- als aan de vraagkant. Ik heb het Participatiefonds gevraagd
hoeveel werkloze leraren de NT2-bevoegdheid hebben. Die gegevens
bestaan gewoon niet. Dat is vervelend of in ieder geval jammer, want dat
was wel handig geweest. Ook aan de vraagkant hebben we het niet
helemaal helder. Ik kan navraag doen bij de PO-Raad en de VO-raad of zij
dat indicatief kunnen aangeven, want zij staan natuurlijk in nauwer
contact met de werkgevers. We zien overigens dat het enigszins verschilt
per regio. Bij een school in Haarlem die laatst op korte termijn op zoek
was naar mensen met een NT2-bevoegdheid, trokken na een advertentie
in de krant plotseling allerlei zeer bruikbare mensen aan de bel die zeiden:
wij kunnen dat wel en hebben de papieren daarvoor. Er zijn ook delen in
het land waar het veel lastiger is om mensen naar een NT2-bevoegdheid
te krijgen. Wellicht kunnen de transfercentra daarbij ook nog een en ander
betekenen.
Tot slot worden in de brief een aantal vragen gesteld over de beschikbaarheid van goed lesmateriaal. Dit is ook weer iets waarvan ik mij
afvraag wat hier fout gaat. Ik leef echt in de veronderstelling dat we met
de PO-Raad afspraken hebben gemaakt, die we overigens gepaard
hebben laten gaan met extra financiering voor LOWAN, de brancheorganisatie die ook als een soort expertiseclub geldt en aanspreekpunt is voor
schoolbesturen in het basisonderwijs. Wij hebben LOWAN gevraagd om
in een aantal stappen te voorzien wat betreft de leermiddelen. Ik was in de
veronderstelling dat LOWAN dat zou oppakken. Ik krijg nu toch weer een
ander gevoel bij die brief. Laten we nagaan of we dat zo snel mogelijk uit
de wereld kunnen helpen. Als men problemen heeft, hoor ik dat graag.
De voorzitter: We zijn vloeiend overgegaan van het ene naar het andere
blokje.
Staatssecretaris Dekker: Dat is mijn schuld.
De voorzitter: Nou, het komt omdat in de brief van de VO-raad een en
ander stond over de bekostiging en een aantal andere punten. Ik zat te
wachten op een natuurlijk moment om de leden de mogelijkheid te geven
na het blokje «bekostiging» nog even te reageren. Ik begrijp echter dat de
leden voorstellen om de Staatssecretaris zijn betoog te laten afmaken,
mits het blokje «kwaliteit en expertise» heel klein is.
Staatssecretaris Dekker: Ik denk dat ik er redelijk snel doorheen kan gaan.
De voorzitter: Dan ronden we in een keer de hele beantwoording af. Aan
het eind daarvan stellen we dan de vragen.
Staatssecretaris Dekker: Voorzitter. Mevrouw Ypma heeft gevraagd hoe
het zit met de drempelaantallen van vier en tien. Die komen uit de oude
regeling, waarbij het idee was dat wanneer je met een of twee kinderen in
je school te maken hebt, de school flexibel genoeg moet zijn om dat op te
vangen. Ik heb in mijn brief al aangegeven dat ik in gesprek met scholen
wil nagaan of ze daarmee uit de voeten kunnen. Als dat vereenvoudigd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

18

kan worden, ben ik best bereid om daarnaar te kijken. Wat we nu in onze
afspraken met de PO-Raad en de VO-raad steeds aangeven, is dat men
moet bezien of men uit de voeten kan met de bestaande regelingen. Zo
niet, dan voert men overleg over de zaken waar men tegen aanloopt.
Vervolgens beoordelen we dat op een redelijke manier. Bij alle achttien
scholen in het vo gaan we op dit moment op die manier te werk. Ik ben
ook bereid om dat te doen voor het po. Als dat noopt tot aanpassing van
die regeling, dan is er een punt. We moeten het wel in die volgorde doen.
De heer Rog vroeg naar de NT2-bevoegdheid. Om die bevoegdheid te
halen, is er een post-hbo-opleiding van twee jaar. Als we bij wijze van
spreken vandaag zouden beginnen, is dat voor de acute problematiek niet
onmiddellijk een oplossing. Daarom werken we met spoedachtige
cursussen om de basisvaardigheden mee te geven. We bekijken met
scholen of er bijvoorbeeld onder begeleiding van een bevoegd docent
gewerkt kan worden. De heer Rog vroeg specifiek naar het voortgezet
onderwijs. Er bestaat niet een-twee-drie een NT2-bevoegdheid voor dat
type onderwijs. We zien soms wel dat mensen met een pabo-bevoegdheid
en een extra NT2-aantekening daarbij, heel goed in staat zijn om
bijvoorbeeld bij internationale schakelklassen juist aan deze doelgroep dat
taalonderwijs te geven. Ik wil bezien of we het voor scholen mogelijk
kunnen maken om te werken met ontheffingen. Zeer recentelijk hebben
we een debat gehad over bevoegdheden. Dit was een van de zaken die ik
daaruit heb meegenomen.
Er zijn vragen gesteld over kinderen met trauma’s. We moeten ervoor
uitkijken dat we in de val trappen om te zeggen dat ieder kind dat uit Syrië
of Eritrea naar hier komt, een trauma heeft, want dan gaan we te veel
medicaliseren. Ik krijg juist heel veel signalen uit het onderwijs, van
leraren en van het COA dat het verbazingwekkend is om te zien hoe
veerkrachtig kinderen zijn en hoe snel zij in een vreemd land de draad
weer oppakken. Dat laat onverlet dat er ook kinderen zijn bij wie
problemen spelen. Gemeenten zorgen ervoor dat kinderen met posttraumatische stress en oorlogstrauma’s adequate hulp krijgen vanuit de
jeugdhulp. Het COA is daar ook zeer alert op. Het begint natuurlijk bij de
expertise en het gevoel dat bijvoorbeeld leraren moeten hebben om dat te
herkennen. Zij moeten op een gegeven moment zien dat er iets raars aan
de hand is met een kind, bijvoorbeeld wanneer een kind heel erg opschrikt
wanneer een deur wordt dichtgeslagen. Een ander voorbeeld is vuurwerk.
Op dit moment zijn gesprekken gaande op scholen en met kinderen
omdat we een maand ingaan waarin veel knallen op straat te horen zijn.
Voor ons is dat allemaal redelijk onschuldig en bekend rond deze dagen,
maar bij die kinderen kan dat gekke schrikreacties opwekken. Daar wordt
mee gewerkt. Er is onlinemateriaal beschikbaar voor leraren waarin staat
op welke manieren je dat kunt herkennen. Stichting Augeo, een privaat
vermogensfonds dat het een en ander doet op dit vlak, is ons te hulp
geschoten. Zij heeft ons aangeboden om specifiek voor deze doelgroep
dingen te ontwikkelen. Ik ben daar heel erg enthousiast over. Het is een
beetje in de lijn van het vrijwilligerswerk waarover de Minister al sprak. Er
zijn private financiers die in dit gat springen. Ik ben extra enthousiast
omdat Stichting Augeo op het vlak van kindermishandeling en het
herkennen daarvan al heel goed materiaal heeft ontwikkeld. Zij heeft zich
gespecialiseerd in dit soort problematiek. Die uitgestoken hand moeten
we onmiddellijk aannemen.
Ik heb al wat gezegd over LOWAN, een expertisecentrum dat al veel doet.
We hebben LOWAN extra gefinancierd. Naar aanleiding van de brief zal ik
nog eens nagaan of er aanvullende problemen zijn, die we kunnen
oplossen.
De heer Bisschop vroeg hoe het zit met de samenwerkingsverbanden:
leiden die niet tot extra druk? Niet ieder kind dat hier in de asielprocedure
komt, behoeft onmiddellijk zorg in termen van passend onderwijs. We

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

19

hebben niet onmiddellijk signalen dat dit leidt tot extra druk bij de
samenwerkingsverbanden.
De heer Van Meenen vroeg mij te reageren op de enquête die is gehouden
door CAOP. Daarin worden een aantal onderwerpen benoemd. Een
daarvan is de vraag om kwaliteit en materiaal. Dat hebben we opgepakt. Ik
ga ervan uit dat LOWAN daarin een enorme slag kan maken. Daar hebben
we dus ook extra geld voor gegeven. Als LOWAN tegen dingen aanloopt –
ik zal dat nog eens nagaan – dan hoor ik dat graag.
Ik kom te spreken over de taalbarrière. We zien inderdaad dat er een extra
vraag is naar taalklassen en internationale schakelklassen. Met de
financiering die we bieden, ook op maat, denken we dat het mogelijk
moet zijn om in het po en het vo van die aparte klasjes op te zetten.
Aanvullende regelingen in het po en vo zorgen ervoor dat de scholen met
de extra bekostiging die ze ontvangen, soms wel twee keer meer dan de
reguliere bekostiging, echt in staat zijn om extra begeleiding te geven. Dat
kan bijvoorbeeld door veel kleinere klassen in te richten.
Mevrouw Straus vroeg wat het beste werkt: kun je die kinderen niet het
beste bij elkaar houden? Dat zie je vaak bij de asielzoekerscentra wat
betreft het primair onderwijs. Er zijn aparte schooltjes opgericht, die heel
veel expertise in huis hebben. Voor het voortgezet onderwijs ligt dat vaak
anders omdat het onmogelijk is, ook qua schaal, om dat op asielzoekerscentra te regelen. Daarbij zie je vaak dat kinderen in internationale
schakelklassen terechtkomen. We proberen scholen te stimuleren om
onderling af te spreken dat één school zich daarin specialiseert, zodat er in
ieder geval één internationale schakelklas van voldoende omvang kan
worden opgezet. Als dat helemaal uiteenloopt, is dat natuurlijk vele malen
ingewikkelder. Overigens speelt hierbij een verschil in opvatting over wat
het beste werkt. Ik meen dat gisteren of eergisteren een studie verscheen
van de OECD, waaruit blijkt dat het juist goed is om kinderen zo snel
mogelijk onder te dompelen en juist wat minder apart te zetten omdat ze
het dan weer snel oppakken. Onze inspectie is daar juist weer enigszins
huiverig voor. Mijn voorstel is om voorlopig uit te gaan van de lijn
waarmee we in Nederland de meeste ervaring hebben opgedaan. Die is
om die kinderen op het gebied van taal zo veel mogelijk bijeen te houden.
Voorzitter. Ik meen hiermee de vragen hebben beantwoord. Mocht ik iets
over het hoofd hebben gezien, dan komt dat vast terug in de tweede
termijn.
De voorzitter: Mijn voorstel is om de vragen die de leden nog hebben, te
stellen in tweede termijn. We hebben daarvoor nog een halfuur.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Voorzitter. Ik zit er een beetje mee dat
het beeld dat de Staatssecretaris schetst, anders is dan de signalen die wij
ontvangen. Hij geeft bijvoorbeeld aan dat het natuurlijk een heel moeilijke
situatie is, maar dat die over het algemeen wel te managen is. Dat strookt
niet met wat wij horen uit het onderwijsveld. Bovendien is de bekostiging
geen nieuw punt, want vorig jaar hebben wij dat punt ook al gemaakt. Ik
vraag mij af of maatwerk wel de juiste oplossing is, of dat juist niet veel te
tijdrovend is en of we niet toe zouden moeten naar een generieke
regeling. Als ik zo luister naar wat andere fracties hebben gezegd, zou ik
daar eigenlijk ook wel een Kameruitspraak over willen. Ik vraag daarom
een VAO aan.
De Staatssecretaris zegt verder dat er minder dan 40 scholen wachten op
een maatwerkregeling. De Staatssecretaris geeft ook aan dat het nu
beschikbare bedrag wel degelijk toereikend is, maar hij geeft ook aan dat
hij nog in gesprek wil gaan met de PO-Raad. Ik neem aan dat het
onderwijs kan onderbouwen waarom het bedrag niet toereikend is. Mocht
het niet toereikend zijn, is de Staatssecretaris dan bereid om hiernaar te
kijken opdat de risico’s goed afgedekt zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

20

Wat betreft de verhuizingen heb ik een punt gemaakt over de motieVoordewind/Voortman. Ik denk dat minder verhuizen juist een belangrijke
voorwaarde is voor de continuïteit van onderwijs. Ik wil graag weten wat
de reactie van de Staatssecretaris daarop is. Is er contact met zijn collega
van Veiligheid en Justitie over de uitvoering van deze motie?
De heer Van Meenen (D66): Voorzitter. Een drietal punten wil ik nog aan
de orde stellen. Het eerste punt heeft te maken met de peildata. Er zouden
er bijvoorbeeld drie kunnen zijn. Als je het over het jaar verdeelt, kan dat
zomaar 1 oktober, 1 februari en 1 juni zijn, schat ik in. De Staatssecretaris
zei zelf dat er half november in Nijmegen onverwacht een enorme
hoeveelheid kinderen onderwijsbehoefte had. Ik vraag mij af waarom we
niet in staat zouden zijn om maandelijks te peilen en te bekostigen. Wat
denkt de Staatssecretaris daarvan? Tenslotte gaat er heel veel geld
maandelijks naar scholen. Dat kan hier ook nog wel bij.
Het tweede punt gaat over wat de Staatssecretaris zei over huisvestingskosten voor noodopvanglocaties die meer dan zes maanden zullen
bestaan. Van een aantal opvanglocaties is dat helemaal niet zeker. Sterker
nog, die zullen korter bestaan. Die komen dan niet in aanmerking voor een
vergoeding van de huisvestingskosten. Is de Staatssecretaris bereid, of
misschien al doende, om daar ook naar te kijken? Dat levert naar mijn
weten geregeld problemen op.
Het derde punt betreft de positie van de docenten. De Staatssecretaris
zegt dat de Wet werk en zekerheid best lastig is, maar dat we in Nederland
gelukkig payrollconstructies hebben. Dat vind ik een beetje armoedig, om
het voorzichtig te zeggen. Is er niet de mogelijkheid om op de een of
andere manier ook daarvoor een tijdelijke maatregel te treffen die het
mogelijk maakt om, zonder dat er al te grote verplichtingen ontstaan, in te
kunnen spelen op de behoefte aan geschoold personeel, die nu ineens op
ons afkomt?
De heer Bisschop (SGP): Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor de
beantwoording van de vragen, maar een aantal vragen dient nog wel een
vervolg te krijgen. Bijvoorbeeld over de brief van de PO-Raad zal nog een
gesprek volgen. Communicatie is alles op dit punt, ook om te voorkomen
dat je voortdurend aan de hand van een artikel in een krant weer bij de
interruptiemicrofoon staat in het vragenuur. Ik vraag de Staatssecretaris
om concreet naar aanleiding van dit overleg en het gesprek met de
PO-Raad de Kamer mee te nemen in de bevindingen. Misschien kan hij in
de brief die daarna gezonden wordt een aantal punten meenemen die hier
besproken zijn. Ik kan mij voorstellen dat de Staatssecretaris weer eens de
voelhorens uitsteekt om na te gaan hoe het zit met de samenwerkingsverbanden en of daar echt problemen zitten. Die signalen krijgen wij, maar de
Staatssecretaris niet. Wil de Staatssecretaris de Kamer met een zekere
regelmaat bijpraten over het hele proces dat loopt, en dat waarschijnlijk
nog wel een poosje zal doorlopen. Zo ja, dan spreek ik mijn oprecht
gemeende dank uit voor de beantwoording zoals die nu is.
Mevrouw Straus (VVD): Voorzitter. Ook ik dank de Staatssecretaris voor
de beantwoording. Ik ben blij om te horen dat hij er pragmatisch in zit. De
problemen die er zijn wil hij vooral oppakken en oplossen. Ik ben het met
de heer Bisschop eens dat communicatie in dezen heel belangrijk is, niet
alleen naar ons, maar met name ook naar de mensen in het veld die
ermee bezig zijn. In dat kader wijs ik nogmaals op het belang om die
expertise met name goed te bundelen en in het zicht te zetten. Ik weet dat
er heel veel mensen in het onderwijs werken die expertisedrager zijn en
die best bereid zijn om ambulant bij andere scholen in de opstartfase te
helpen. Ik denk dat dit soort dingen heel waardevol zijn omdat dan niet
opnieuw het wiel hoeft te worden uitgevonden. Ik weet dus ook van
scholen die al met nieuwe lesmethoden bezig zijn, die ze zelf ontwikkeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

21

hebben en die ze heel graag ter beschikking zouden willen stellen. Ik lees
echter in de brief van de Staatssecretaris dat daar nog een heleboel
dingen voor moeten worden opgepakt. Maak juist gebruik van wat er al is,
dan hoeven we dat in ieder geval niet over te doen.
Als de Kamer de komende tijd meegenomen wordt in wat er precies
gebeurt, zou ik graag zien dat de conclusies aan de hand van de informatie van de accountmanagers aan de Kamer worden teruggekoppeld. Zo
kunnen we volgen tegen welke dingen men nog aanloopt.
Dan een punt dat ik maak naar aanleiding van de vraag van de heer Van
Meenen. De Staatssecretaris heeft aangegeven dat hij wil bekijken in
hoeverre er mensen uit het Participatiefonds ingezet kunnen worden in
het onderwijs. Ik weet uit de Wet werk en zekerheid dat er combinaties
van schoolbesturen zijn die samen regionale mobiliteitspools hebben
opgezet, in eerste instantie om vervangen bij elkaar te regelen, over
schoolbesturen heen, maar wellicht kunnen dergelijke constructies voor
deze groep docenten nuttig zijn.
De heer Beertema (PVV): Voorzitter. Ook ik dank de Staatssecretaris en de
Minister voor de beantwoording. Ik zie niks anders dan symptoombestrijding. Wat we doen, is een paar pleisters plakken op een zwaargewonde patiënt. De realiteit is dat er tienduizenden asielzoekers ongecontroleerd en ongeïdentificeerd de Europese Unie instromen. Dat is de
realiteit. Zelfs Zweden onderkent de ontwrichtende gevolgen. Volgens
deze vaste Kamercommissie van Onderwijs van het Nederlandse
parlement is er niks aan de hand. Er moet veel onderwijsgeld, dat
bestemd is voor allerlei doelen, daar worden weggehaald en opnieuw
worden ingezet om te besteden aan onderwijs aan kinderen die hier in de
noodopvang zitten. Friedman zei ooit dat een verzorgingsstaat en open
grenzen niet samengaan. Helaas moet ik vaststellen dat ik vandaag de
boodschapper ben van die waarheid. Ik stel vast dat vooral de SP en D66
die waarschuwing kwalificeren als «afschuwelijk» en «schandelijk», «want
over de ruggen van onschuldige kinderen». Ik verdedig niet de belangen
van kinderen uit Syrië en Eritrea. Ik verdedig hier vanuit mijn eigen
mandaat de belangen van de Nederlandse kinderen. Ik schaam daar niet
voor. Dat is de werkelijkheid. Die plicht heb ik.
Mevrouw Ypma (PvdA): Voorzitter. In eerste termijn heb ik een
compliment gegeven aan de scholen die snel aan de slag gaan met de
kinderen, maar dat compliment geef ik ook aan de Staatssecretaris omdat
hij een goed betoog hield. Ik zit wel met een dilemma, want ik krijg nog
steeds twee signalen waardoor ik mij zorgen maak. Het eerste signaal is
dat de kinderen echt niet binnen drie maanden onderwijs krijgen. Dat
moet volgens de wet. Daarover maak ik mij echt zorgen. Er zijn te veel
kinderen, ook in Amsterdam, in Heumensoord en op allerlei andere
kleinere locaties, die al heel lang wachten. Het is essentieel dat die
kinderen snel naar school gaan. Ik vraag daarom nogmaals om een
actieve rol van de Staatssecretaris om dat te bewerkstelligen. Het tweede
signaal waarover ik mij zorgen maak, komt van scholen. Ik dank de
Staatssecretaris daarom dat hij zowel naar de vier peildata wil kijken als
naar een vereenvoudiging van de maatwerkfinanciering. Daarover heb ik
nog één vraag. Klopt het dat het regulier onderwijs een andere bekostiging krijgt dan het onderwijs bij opvangcentra? Opvangcentra krijgen
€ 9.000 en regulier onderwijs € 8.000. Is de Staatssecretaris bereid om dat
gelijk te trekken? Ik vind dat namelijk een onrechtvaardig verschil en zou
graag een vereenvoudiging zien op dat punt.
De Staatssecretaris is bereid om te bekijken of het mogelijk is om te
bekostigen vanaf één kind. Ik krijg veel signalen van scholen die tegen
problemen aanlopen omdat ze dan twee of drie kinderen hebben en na de
peildata ... In ieder geval komen ze in de problemen op dat vlak. Ik
overweeg een motie in te dienen om aan te dringen op zo’n vereen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

22

voudigd model, maar ik ben al blij dat de Staatssecretaris zegt daarnaar te
willen kijken.
Wat betreft de traumaverwerking zal ik bij de Staatssecretaris van VWS
aandringen op spoedige hulp voor kinderen die die nodig hebben.
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Over de financiering moeten we
echt nog verder praten als Kamer. Ik sluit mij daarom aan bij de aanvraag
van het VAO om moties te kunnen indienen over peildata. Vier peildata
zijn wenselijk, misschien zelfs maandelijks.
Twee jaar bekostiging voor het basisonderwijs lijkt mij goed. We kunnen
ook kijken naar een generieke regeling.
Is de Staatssecretaris bereid om met CAOP te spreken over de uitkomsten
van de enquête over vluchtelingenkinderen? Een heel ander punt, dat hier
toch een beetje mee samenhangt, betreft de uitvoering van mijn motie om
in gesprek te gaan met de NPO over taallessen op de publieke omroep.
Hoe staat het daarmee? In dat verband kan overigens gedacht worden aan
Schooltv.
De PVV meende mij te moeten provoceren. Ik stel vast dat de PVV sinds
vandaag niet alleen meer bot is over de islam en migranten, maar ook
kinderen als een baksteen laat vallen. Hoe laf is dat?
De heer Beertema (PVV): Ik begrijp deze aantijging niet. Nu ben ik weer
bot. Wat is er bot aan het opkomen voor de belangen van Nederlandse
kinderen, van onze eigen kiezers? Er zijn hier partijen die zich kennelijk
helemaal niet druk maken over de eigen kiezers. Het is een politiek
gegeven dat wij hier zitten voor de belangen van die eigen kiezers. Een
kwalificatie als «bot» gebruiken voor een parlementariër die dat meent te
moeten doen, vind ik buitengewoon vergaand. Ik ken de SP. Ik zal niet
vragen om terugtrekking van die woorden, want dat zal zij zeker niet doen.
De SP is er namelijk trots op om dit soort politieke botheid te uiten jegens
collega-parlementariërs. Ik laat het daar maar bij.
De voorzitter: Mijnheer Van Dijk, tot slot, maar dan echt tot slot.
De heer Jasper van Dijk (SP): Het wordt een beetje pathetisch. De heer
Beertema zit hier huiliehuilie te doen alsof hij de enige is die de
problemen ziet. Ik heb heel duidelijk gezegd dat er een probleem is voor
Nederland. Er komt opeens een grote groep mensen in een land. Het is
voor elk land een probleem om daarmee om te gaan. We hebben het
vandaag over het onderwijs. Ik steun de Staatssecretaris als hij kijkt naar
de oplossingen daarvoor. Die kinderen, mijnheer Beertema, zijn hier
volkomen buiten hun eigen verantwoordelijkheid, maar u laat ze net zo
hard vallen als alle migranten, moslims en de islam. Dat vind ik laf en bot.
De voorzitter: Het woord is aan de heer Rog.
De heer Rog (CDA): Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor de
beantwoording. Ik heb genoteerd dat de Minister de toezegging deed over
een onderzoek naar de veronderstelde mismatch tussen vraag en aanbod
van NT2-onderwijs.
Ik heb de Staatssecretaris nog niet gehoord over de brief die we krijgen
over de uitvoering van de motie van de leden Yücel, Van Meenen,
Siderius en mijzelf. Ik ben benieuwd of hij de toegenomen vluchtelingenstroom wil meenemen in het onderzoek naar de vraag welke middelen
nodig zijn voor een effectief en landelijk dekkend vve-aanbod voor alle
doelgroepkinderen. Ik hoop dat hij daarop terugkomt in tweede termijn.
Bij het AO over leraren en lerarenopleidingen heb ik al met de Staatssecretaris gedebatteerd over de internationale schakelklassen. Hij kwam
daar net op terug. Dat verheugt mij, want ik hoor eigenlijk in zijn woorden
dat hij al min of meer om is en hij een ontheffing wil geven voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

23

pabo-gediplomeerden met een NT2-bevoegdheid. Waarom laten we nu
nog steeds ISK-leraren zwoegen op een onnodige vo-bevoegdheid, terwijl
die dames en heren gewoon hun stinkende best willen doen om die
kinderen in de internationale schakelklassen met hun pabo-bevoegdheid
en hun NT2-bevoegdheid goed onderwijs te geven, waar die kinderen, net
als alle kinderen, gewoon recht op hebben? Kan de Staatssecretaris
toegeven dat hij een soort generaal pardon uitvaardigt voor de
ISK-leraren met een pabo- en een NT2-bevoegdheid? Ik zie uit naar het
antwoord.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
Staatssecretaris Dekker: Voorzitter. Het is misschien goed om mijn
betoog in tweede termijn te beginnen met nogmaals te benadrukken dat
we de morele plicht hebben om goed onderwijs te verzorgen voor alle
minderjarige kinderen, ongeacht of ze hier geboren zijn of van buiten
komen. Ik voel dat in ieder geval als mijn verantwoordelijk als Staatssecretaris van onderwijs. We moeten daarbij ervoor zorgen dat dit niet ten
koste gaat van de kwaliteit van onderwijs voor andere kinderen. Laten we
alsjeblieft niet naar een debat gaan waarin we in dat soort termen
vervallen. Ik denk dat als we dit op een goede manier het hoofd kunnen
bieden, we en-en kunnen doen.
Mevrouw Voortman vroeg of de € 9.000 in het basisonderwijs en de
€ 11.000 in het voortgezet onderwijs toereikend zijn. Ik heb de indruk dat
deze bedragen toereikend zijn, maar we zitten altijd aan tafel en zijn altijd
bereid om te luisteren naar goede argumenten. In een situatie waarin het
gaat om grote aantallen en waarin de urgentie hoog is, zijn die zaken
echter niet automatisch een argument om dan maar aan alle kanten direct
mee te gaan in de vraag die je hoort. We hadden hiervoor een regeling
voor asielzoekers die gewoon werkte. Dan is het een beetje de vraag
waarom die regeling, die al die jaren adequaat is geweest, ook als het
gaat om de hoogte van de bekostiging, plotseling niet meer adequaat zou
zijn. Dat is steeds de vraag die ik terugleg bij besturen van het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs. Ik zit er niet dogmatisch in, maar kijk
ervoor uit om in de discussie over urgentie die alom wordt gevoerd,
plotseling op alles ja te zeggen en in alles mee te gaan. We doen dat op
basis van redelijkheid.
Naast de hoogte van de bekostiging gaat het om de systematiek. Wat
werkt het handigst en het best voor scholen? Is maatwerk dan op zijn plek
of zou je tot een andere generieke regeling moeten overgaan? Ook daar zit
ik heel praktisch in. Ik was laatst bij de school voor basisonderwijs bij het
azc in Katwijk. Daar werd gezegd: als we iedere maand onze leerlingen
moeten tellen, moeten we zo ongeveer een administratief medewerker in
de arm nemen om met DUO te gaan communiceren. Je bent op zoek naar
een manier van bekostiging die werkt, waarbij het soms kan voorkomen
dat een school wat moet voorschieten of voorfinancieren. De vraag is hoe
erg dat is, want bij de bekostiging van reguliere leerlingen is dat nu ook
het geval. Een school wordt niet bekostigd op basis van het aantal
leerlingen dat die school in het lopende jaar in de klas heeft, maar krijgt
pas het volgende jaar de bekostiging daarvan. Het is altijd t-1. Als dat gaat
op de totalen van een school, dan zou dat wellicht ook werkbaar moeten
zijn als het gaat om de kleinere aantallen. Ik vraag ook een bepaalde
flexibiliteit en wat bestuurlijk vermogen van schoolbesturen om op een
verstandige manier daarmee om te gaan. Als men weet welk bedrag men
kan verwachten, ook al komt dat misschien iets later, kan men dat net als
bij reguliere kinderen voorschieten en voorfinancieren. Dat wordt
misschien anders in het volgende theoretische voorbeeld. Stel dat je op
2 oktober opeens twintig vluchtelingenkinderen op de stoep hebt staan,
wat net na de peildatum is. Natuurlijk draaien we ons hoofd dan niet weg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

24

en kijken we dan of we dat op een goede manier kunnen oplossen met het
maatwerk waarover we het zojuist hadden.
De heer Van Meenen vroeg of we niet maandelijks moeten peilen. We
krijgen ook signalen van scholen dat ze dit op zich een eerlijkere verdeling
vinden, maar ook dat ze enorm opzien tegen al het papierwerk dat erbij
komt. Bovendien is het niet een-twee-drie een oplossing voor wat je daar
krijgt. Stel dat je een tijdelijke school neerzet voor 300 kinderen voor een
periode van halfjaar. Met bijvoorbeeld de gemeente Nijmegen zijn
daarover afspraken gemaakt. Dat is maatwerk, en dat gebeurt naar volle
tevredenheid, zo heb ik begrepen. Stel dat het aantal leerlingen onverhoopt toeneemt, dan wordt daar ook voor gefinancierd. Neemt het aantal
leerlingen af, dan neemt echter niet de financiering af. Waarom doen we
dat? Als je leraren voor een tijdelijke periode moet aannemen, kun je niet
na drie maanden zeggen dat het werk er niet meer is. Als dan de
bekostiging stopt, wat impliciet het effect kan zijn wanneer je per maand
gaat rekenen, dan is zo’n school weer met een nieuw probleem
opgezadeld. Ook bij dit specifieke geval denk ik dat meerdere meetmomenten en meerdere peildata niet een-twee-drie de financiële oplossing
hadden geboden voor deze school. We hebben met zo’n weerbarstig
vraagstuk en met zo veel onvoorspelbaarheid te maken dat misschien
voor 80% van de scholen de generieke regeling wel werkt maar dat we bij
de noodopvanglocaties echt iets bijzonders moeten doen om ervoor te
zorgen dat schoolbesturen ermee uit de voeten kunnen.
De heer Van Meenen (D66): Met name het laatste argument van de
Staatssecretaris overtuigt mij wel. Het kan lastig zijn als de financiering
plotseling wegvalt. Maar waarmee de Staatssecretaris begon, overtuigt
mij niet helemaal. Het argument dat voorfinanciering vanuit de scholen
voor deze kinderen niet zo erg is omdat we dit ook al doen bij de andere
kinderen, gaat er bij mij niet helemaal in. Is de Staatssecretaris bereid om
de scholen die echt een probleem hebben op het punt van de voorfinanciering van leerlingen die ze plotseling binnenkrijgen, de gelegenheid te
geven vanuit het ministerie voorfinanciering te krijgen?
Staatssecretaris Dekker: Daartoe ben ik bereid. Dat is het maatwerk
waarover we het iedere keer hebben. Het is een liquiditeitsvraagstuk. Je
krijgt het geld, alleen wat later. Je weet dat je er recht op hebt. De meeste
scholen hebben daar reserves voor en zijn prima in staat om dat te doen.
Mocht er onverhoopt een school zijn die dat niet kan, dan klopt die bij ons
aan en maken we daar een speciale regeling van. Het is heel ingewikkeld
om dat voor alle scholen te doen, want dan moet je de hele bekostigingssystematiek omgooien. Dat kost tijd; we zijn daar heel lang mee bezig. Het
levert heel veel extra administratieve lasten op, ook voor de scholen
waarbij de problematiek helemaal niet speelt. Dat is de balans die we
proberen ...
De voorzitter: Ik onderbreek u even. Volgens mij hebt u antwoord
gegeven. Ik hoor steeds «helder, helder» en «ja, ja». Er liggen nog een
paar andere vragen om te beantwoorden. De tijd dringt.
Staatssecretaris Dekker: Mevrouw Voortman stelde ook nog een vraag
over de vele verhuisbewegingen. Ik heb het sterke vermoeden dat we op
dat vlak een enorme doorbraak hebben bereikt met de afspraken rond het
bestuursakkoord. Als we de crisisopvang kunnen uitfaseren, dan komen
vluchtelingen veel eerder op een plek waar ze voor een langere tijd blijven
en is het dus ook makkelijker om goed in onderwijs te voorzien.
Mevrouw Voortman vroeg mij of ik daarover contact heb met mijn collega
van V en J. Het antwoord daarop is ja. We bekijken bijvoorbeeld of er in
de registratie en herplaatsing van vluchtelingen iets meer rekening
gehouden kan worden met meerderjarigen die in hun eentje komen of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

25

met gezinnen. Dat vraagt ook in de administratieve processen wel wat
extra’s. We onderzoeken op dit moment of dat mogelijk is.
De heer Van Meenen stelde een vraag over de peildata en de huisvestingsbekostiging. In het po is daarin redelijk voorzien, maar in het vo niet.
Ook daar zie je dat de systematiek van het Gemeentefonds niet altijd
adequaat is en niet altijd goed uitwerkt. Wat we hebben gedaan in
Nijmegen is wat ons betreft een voorbeeld voor hoe we dat op andere
plekken kunnen doen. We werken daar met een soort noodfonds om
ervoor te zorgen dat de financiering van de huisvesting op orde komt.
De heer Van Meenen (D66): Mijn vraag was gericht op de noodopvanglocaties die korter dan zes maanden bestaan. In de brief staat daar eigenlijk
niks over. Gaat dat noodfonds hierover?
Staatssecretaris Dekker: We hebben daarvoor een lopende regeling: de
Regeling onderwijshuisvestingsbudgetten asielzoekers (OHBA). Over wat
daarmee niet wordt afgedekt, wat met name geldt voor het voortgezet
onderwijs, maken wij op dit moment afspraken met V en J. We gaan na of
we daarin kunnen voorzien met een soort noodfonds, zodat de huisvestingskosten ook worden vergoed.
De heer Van Meenen stelde een vraag over de payrollconstructies.
Scholen kunnen nu al gebruikmaken van dergelijke constructies, maar die
zijn vaak 30% duurder. We proberen nu juist om daar iets anders
tegenover te zetten in de gesprekken die we voeren met het Participatiefonds om te bezien of bijvoorbeeld leraren die nu geen werk hebben of
die op andere plekken niet nodig zijn, opnieuw kunnen worden ingezet.
Daarmee ondervang je het probleem van de hogere kosten die met
payroll gemoeid zijn. Volgens mij kom ik de heer Van Meenen daarmee
een heel eind tegemoet.
De heer Bisschop vroeg of de Kamer vaker op de hoogte kan worden
gehouden. Dat lijkt mij een terecht punt. Ook mevrouw Straus haalde dat
aan en zei: we krijgen signalen. Ik denk dat het goed is dat we de Kamer
wat vaker proactief informeren. Laat mij even nagaan wat daarbij een
goede ritmiek is. Mijn mensen kunnen ook maar één ding tegelijk: of een
brief aan de Kamer sturen of met schoolbesturen oplossingen vinden voor
problemen waar we iedere dag tegen aanlopen. Mijn eerste prioriteit is
om de schoolbesturen in de regio’s te helpen. Dat laat onverlet dat wij de
Kamer bij wijze van spreken ieder halfjaar even kort kunnen informeren;
zij kent de wijze waarop we dat doen met andere voortgangsrapportages.
Dat helpt natuurlijk ook op het vlak van communicatie. Ik ga echt nog om
tafel zitten met de PO-Raad en met LOWAN. Ik vind dat daar geen ruis op
de lijn moet zijn. Ik heb al eerder tegen de PO-Raad gezegd dat er contact
met ons moet worden opgenomen als er dingen zijn. Het staat de
PO-Raad altijd vrij om een brief te sturen aan de Kamer, maar als het gaat
om praktische problemen zeg ik tegen de raad: jullie hebben mijn
nummer; kom langs! Met de VO-raad loopt dat op de een of andere
manier wel goed, maar met de PO-Raad gaat dat nog wat stroefjes. Ik wil
dat zo snel mogelijk opgelost hebben. Daar komt bij dat we LOWAN nota
bene recentelijk extra geld hebben gegeven voor de communicatie naar
de achterban, naar de schoolbesturen. Als dat niet goed van de grond
komt, moeten we echt met z’n allen even bezien wat er precies misgaat. Ik
ga ervan uit dat schoolbesturen en schooldirecteuren terecht moeten
kunnen op een heldere website, ook van de PO-Raad en LOWAN, met alle
praktische vragen die ze hebben, ook rond de ontwikkeling van lesmateriaal. We hebben in de verdeling van de verantwoordelijkheden geregeld
dat sommige dingen op het conto van de school komen en andere dingen
op ons conto. Ik leef in de veronderstelling dat we de afspraak hadden
gemaakt dat de PO-Raad en LOWAN bijvoorbeeld de ontwikkeling en de
verspreiding van lesmateriaal voor hun rekening zouden nemen,
overigens met extra geld van onze kant. Als dat niet helemaal goed loopt,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

26

wil ik dat gewoon opgelost hebben. Ik wil niet nog een keer met de Kamer
in debat zitten en deze ruis op de lijn hebben.
Mevrouw Ypma zei dat kinderen binnen drie maanden naar school
moeten. Heel graag.
Mevrouw Ypma (PvdA): Ik had «binnen drie dagen» moeten zeggen.
Binnen drie dagen moet er een plek zijn.
Staatssecretaris Dekker: Ik weet niet of dat helemaal zo is. Bij de echte
crisisopvang lukt ons dat ook niet. Sterker nog, voorheen kwam er een
reguliere opvangvoorziening in de procesopvanglocaties of bij de azc’s.
We gaan dat nu uitbreiden naar de noodopvanglocaties. Als kinderen echt
nog in de verhuisbeweging zitten en net binnenkomen – burgemeester en
wethouders breken hun hoofd over de vraag hoe ze ervoor zorgen dat
kinderen een slaapplek hebben – dan komen we eigenlijk aan onderwijs
gewoon niet toe. Daar moeten we reëel over zijn. Met het bestuursakkoord dat is gesloten kan op termijn veel meer rust worden geboden.
Mevrouw Ypma vroeg naar het verschil tussen reguliere scholen en
opvangcentra. Daar zit inderdaad wel een klein verschil in, maar dat heeft
te maken met het vastgoed. Bij de opvanglocaties zit dat in een bedrag
per leerling, maar bij reguliere locaties wordt dat aanvullend bekostigd. Er
zit wel een soort rationale achter dat verschil.
Mevrouw Ypma vroeg hoe het zit met de extra bekostiging van twee, drie
leerlingen. Ik wil daar serieus naar kijken, maar tegelijk constateer ik dat
deze regeling tot voor kort prima werkte. Ook hiervoor geldt dat we willen
kijken naar redelijke en goede argumenten. We willen niet door de
gevoelde urgentie gebruikmaken van de situatie om daar alles nog een
keer bovenop te doen, ook omdat ik weet dat er in het onderwijs altijd een
enorme passie bestaat om het allemaal enorm goed te regelen. Dat
begrijp ik ook. Het kost ook allemaal geld. Maar op een gegeven moment
moet je nagaan wat het niveau is waarvoor het redelijkerwijs te doen is.
Mevrouw Straus vroeg hoe we ervoor zorgen dat het wiel niet iedere keer
opnieuw hoeft te worden uitgevonden. Die vraag wil ik oppakken met
LOWAN en de PO-Raad, juist omdat we hen zo hard nodig hebben om dat
te regelen.
De heer Van Dijk vroeg of ik wil spreken met CAOP. Daarmee zijn we
volgens mij al in gesprek. Zo niet, dan gaan we ermee in gesprek.
De motie-Van Dijk heb ik afgedaan zoals ik heb toegezegd in het debat: wij
hebben de boodschap overgebracht. Voor de rest weet de heer Van Dijk
dat we niet over de programmering gaan. Dit betekent ook dat zij moeten
kijken of zij er wat mee doen.
De heer Rog vroeg naar de uitvoering van de motie-Yücel c.s. Ik zal dit
daarin meenemen. We gaan bekijken of er een andere manier van
voorspellen is of kinderen te maken hebben met taalachterstanden. Nu
kijken we alleen naar het opleidingsniveau van de ouders. Als we dat
breder trekken, kan ik mij voorstellen dat ook de elementen die de heer
Rog daarbij noemde, langs zullen komen. Ik zal daar in ieder geval extra
aandacht voor vragen.
De heer Rog stelde een vraag over de pabo-bevoegdheid. Ik ben blij dat
hij dat nogmaals aanhaalt, want op blz. 8 van de beantwoording van de
schriftelijke vragen van de leden van de SP- en de CDA-fractie heb ik al
aangegeven dat ik hier op korte termijn voor ga zorgen. Voor mij is het
heel belangrijk dat met name de mensen die het betreft, het zo snel
mogelijk te weten krijgen. Wij zorgen ervoor dat die communicatie goed
op gang komt.
De voorzitter: Hiermee zijn we gekomen aan het einde van de beantwoording in tweede termijn. Ik lees de toezeggingen voor.
– De Minister zal de Kamer in een vervolgbrief over de asielproblematiek
of in een andere brief informeren over de afstemming van de behoefte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

27

aan NT2-docenten en het aantal mensen die de opleiding daartoe
volgen.
– De Staatssecretaris zal de Kamer informeren over de uitvoering van de
motie-Yücel c.s. Daarbij zal hij ingaan op de gevolgen van de toegenomen vluchtelingenstroom op het landelijk dekkend aanbod voor vooren vroegschoolse educatie.
– De Staatssecretaris zal de Kamer halfjaarlijks informeren over de gang
van zaken rondom het onderwijs aan vluchtelingenkinderen en beraadt
zich nog over de vorm waarin dit geschiedt.
Er is een VAO aangevraagd, met als eerste spreker mevrouw Voortman. Ik
dank de Staatssecretaris en zijn medewerkers, de leden en de aanwezigen
op de publieke tribune.
Sluiting 14.02 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 334, nr. 8

28