Onderhandelaarsakkoord
voor de Noordzee
Op 5 februari 2020 is in het Noordzeeoverleg
overeenstemming bereikt over deze tekst. Afgesproken
is dat de deelnemers aan het Noordzeeoverleg dit
onderhandelaarsakkoord verdedigen ten opzichte van
hun respectievelijke achterbannen. Nadat het kabinet
het onderhandelaarsakkoord heeft aangeboden aan de
Tweede Kamer is er tot en met 31 maart 2020 de
gelegenheid tot consultatie in de diverse eigen kringen.
Het Noordzeeoverleg hoopt daarna tot definitieve
vaststelling van het Akkoord over te gaan.

Extra mijlen voor een gezonde Noordzee

Onderhandelaarsakkoord
voor de Noordzee
Afspraken tussen Rijk en stakeholders tot 2030 met een
doorkijk naar de ontwikkeling van windenergie op de lange
termijn.
Over dit onderhandelaarsakkoord is overeenstemming bereikt tussen alle
deelnemers aan het Noordzeeoverleg:
Namens het Rijk:
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, directeur-generaal Natuur, Visserij en
Landelijk gebied,
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, directeur-generaal Klimaat en Energie,
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, directeur-generaal Water en Bodem
Namens de energieorganisaties op de Noordzee:
voorzitter NWEA
secretaris generaal NOGEPA
directeur EBN
directeur offshore projecten TenneT
Namens de visserijorganisaties:
directeur VisNed1
voorzitter Nederlandse Vissersbond
Namens de NGO’s :
directeur Stichting de Noordzee
directeur WWF Nederland
directeur Greenpeace
directeur Programma’s, Natuur en Milieu
directeur Vogelbescherming Nederland
algemeen directeur Natuurmonumenten2
Namens de Branche Organisatie Zeehavens:
voorzitter en COO Havenbedrijf Rotterdam N.V.

1
Visned is penvoerder voor PO Delta Zuid, PO Texel, PO Urk, PO West en PO Wieringen en voor Garnalenvissersbond, PO
Redersvereniging voor de Zeevisserij, Vereniging NetVISwerk, Vissersvereniging Hulp in Nood, Vissersvereniging Ons
Belang.
2
Natuurmonumenten maakt geen deel uit van het Noordzeeoverleg maar stemt in met het Akkoord.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

2

De instelling van het Noordzeeoverleg
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat draagt coördinerende verantwoordelijkheid voor
de Noordzee. Talloze organisaties in de samenleving voelen zich intensief betrokken bij de
Noordzee. Deze stakeholders hebben de Rijksoverheid verzocht gezamenlijk een
Noordzeeakkoord te sluiten. De stakeholders hebben zich bij hun verzoek tot een
Noordzeeakkoord te komen verenigd op een aantal leidende principes. Daarnaast hebben zij
een opdracht geformuleerd aan zichzelf, de Rijksoverheid en de onafhankelijk voorzitter1.
Op verzoek van de minister van IenW heeft het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL)
de kansen op een Noordzeeakkoord tussen stakeholders en Rijksoverheid verkend en er
advies over uitgebracht2. Op basis van dat advies heeft minister Van Nieuwenhuizen mede
namens de ministers van LNV, EZK en BZK aan het OFL verzocht het Noordzee-overleg te
starten en in een onafhankelijk voorzitterschap te voorzien (zie bijlage 13).
De Rijksoverheid vindt een breed draagvlak onder het Noordzeebeleid van groot belang. De
afspraken in dit akkoord vormen daarom de basis voor de Strategische Agenda voor de
Noordzee 2030 en het Programma Noordzee 2022-2027 en tevens de relevante
beleidsdocumenten van het ministerie van EZK zoals de routekaart windenergie op zee na
2030. Overheid en stakeholders verplichten zich wederzijds aan een loyale medewerking bij
de uitvoering van de afspraken van dit Akkoord.

1
Bijlage 1 op OFL site –
(https://www.overlegorgaanfysiekeleefomgeving.nl/samenwerken/lopende+projecten+samenwerken/noordzeeoverleg )
2
OFL (2018) Adviesrapport Verkenning Noordzeestrategie 2030. OFL: Den Haag.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/01/14/adviesrapport-verkenning-noordzeestrategie-2030
3
De bijlagen maken integraal onderdeel uit van het akkoord.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

3

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

4

Inhoudsopgave
Ten Geleide

7

1

De aanleiding

9

2

De uitdaging

11

3

Common ground

14

4

Gebieden

16

5

Installaties en objecten

24

6

Handelingen

28

7

Monitoring

31

8

Governance en onderzoek

33

9

‘Transitiefonds’

35

10

Uitvoering

37

Bijlage 1: Brief met verzoek om opzetten van Noordzeeoverleg
Bijlage 2: Onderzoeks- en monitoringsagenda
Bijlage 3: Internationaalrechtelijke context
Bijlage 4: Terms of Reference voor onderzoek naar gaswinning op de Noordzee in relatie tot het
Akkoord van Parijs
Bijlage 5: Seismisch onderzoeksprogramma en vervolgstappen

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

5

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

6

Ten Geleide
In dit Akkoord voor de Noordzee hebben natuurorganisaties, visserij, energiesector en
rijksoverheid afspraken gemaakt over de toekomst van de Noordzee. In het Noordzeeoverleg
hebben we allereerst gezamenlijk de feiten verkend. Zowel de vertegenwoordigende
departementen als de stakeholders hebben daar actief aan bijgedragen. Daarbij bleken niet
alleen fundamentele verschillen in opvattingen en belangen, er ontstond ook begrip voor elkaars
standpunten. Geleidelijk groeide een gezamenlijke visie en het besef dat partijen elkaar kunnen
versterken.
De Noordzee is een van de drukst gebruikte zeeën, nu al bestaat er grote spanning tussen
natuur, energie en voedselvoorziening (met name visserij). Het Klimaatakkoord zal de komende
decennia leiden tot een forse groei van windparken op de Noordzee. Dat wordt passen en meten.
We hebben het als onze opdracht gezien in de botsing tussen verschillende belangen een nieuwe
balans te zoeken. Het Rijk stelt € 200 miljoen aan additionele middelen 3 beschikbaar ter
ondersteuning van de samenhangende natuur-, voedsel- en energietransities (‘Transitiefonds’ 4,
zie onder 9).
We hebben het als onze opdracht gezien een nieuwe balans te zoeken. Het heeft van alle
partijen de bereidheid gevraagd niet alleen vanuit de eigen invalshoek te redeneren, maar ook
vanuit de gezondheid van de Noordzee als geheel. Juist omdat de druk op de Noordzee toeneemt
is extra inspanning gevraagd de kwaliteit van het ecosysteem (waaronder biodiversiteit) te
hoeden én te verbeteren. We spreken daarom over de extra mijlen die we hebben te gaan voor
een gezonde Noordzee. Zowel in gebiedsbescherming als in bescherming van soorten en
aanvullende maatregelen ter beperking van negatieve effecten op de natuur.
We hebben intensief aandacht gegeven aan toekomstbestendigheid van de visserij. Aard en
omvang van de vloot zullen in de toekomst moeten passen binnen het perspectief van een
gezonde Noordzee. Alle partijen begrijpen dat de middelen die beschikbaar komen voor de
transities op de Noordzee voor een fors deel aan de herstructurering van de visserij moeten
worden besteed. Draagvlak daarvoor is vooral ontstaan doordat afspraken zijn gemaakt om
ecologisch belangrijke gebieden te vrijwaren van bodemberoerende visserij.
Het klimaatakkoord van Parijs vraagt een diepingrijpende omschakeling in onze manier van
leven en produceren. We hebben de rol van de Noordzee bij die omschakeling gezamenlijk
doordacht. Het bleek mogelijk over groei en de inpassing van het aantal windparken een reeks
praktische afspraken te maken. Private investeringen vragen respect voor publieke waarden; de
investeerders in windenergie bleken daarvoor open te staan. In het vervolg zal vóór de
aanbesteding van nieuwe windparken een transparante afweging van belangen plaatsvinden,
zodat per windpark maatwerk kan worden geleverd.

3
Van deze middelen is € 119 miljoen bestemd voor de uitvoering van de kottervisie, de herstructurering en verduurzaming
van de kottervloot. € 12 miljoen voor een veilige doorvaart van de aan te leggen windparken, € 14 miljoen voor de
versterking van het toezicht op de Noordzee ter uitvoering van dit Akkoord en € 55 miljoen voor extra monitoring en
wetenschappelijk onderzoek en natuurherstel.

4

In dit Akkoord staat het woord ‘Transitiefonds’ tussen aanhalingstekens. Hoewel over de bedoeling en werkwijze van het

fonds tussen partijen overeenstemming is bereikt wordt van rijkszijde een nadrukkelijk voorbehoud gemaakt ten opzichte
van de juridische vormgeving, vooral in relatie tot de reguliere processen binnen de rijksbegroting. (zie verder 9
‘Transitiefonds’)

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

7

Partijen hebben in dit Akkoord afspraken gemaakt voor de komende tien jaar. Maar zij hebben
daarbij een verkenning van de situatie na 2030 niet geschuwd. Dat heeft geleid tot de afspraak
grondig te onderzoeken of geplande ruimte voor windparken in het zuidelijk deel van de
Noordzee niet open zouden kunnen blijven en eerder zou kunnen worden begonnen met de bouw
van windparken in het noordelijk deel van de Noordzee. Daar zitten nog veel haken en ogen aan,
maar het kan de druk op de ecologische ruimte in het zuiden verminderen en relevante
visgronden openhouden.
Ook de voortgezette gaswinning op de Noordzee hebben we met nadruk geplaatst in het
perspectief van het Akkoord van Parijs en de consequenties van het beëindigen van de
gasproductie in het Groninger veld. De opbrengsten van de gaswinning op nieuwe velden zullen
op basis van dit Akkoord toenemen. Halverwege de beoogde looptijd van het ‘Transitiefonds’ (
dat wil zeggen in 2023) zullen partijen in het NZO gezamenlijk nagaan of met de beschikbaar
gestelde gelden de doeleinden van dit Akkoord worden gehaald. Mocht dan blijken dat verdere
versterking van het ‘Transitiefonds’ noodzakelijk is dan voeren partijen in het NZO daarover
open en reëel overleg. Uitgaande van de uitvoering van de z.g. Kleine Veldenbrief van het
kabinet 5 staan de leveranciers van windenergie, olie en gas daarbij positief tegenover een
bijdrage vanuit de energiesector in de investeringen die alsdan nodig blijken voor een gezonde
Noordzee.
In onze gezamenlijke verkenning van de toekomst voor de Noordzee werd steeds opnieuw
duidelijk dat we op onderdelen nog onvoldoende weten van de werking van het ecosysteem en
de mogelijke effecten van de transities die zich zullen voltrekken. Daarom hebben partijen
afspraken gemaakt over een belangrijke intensivering van monitoring en wetenschappelijk
onderzoek op de Noordzee. Dat kan de basis zijn voor toekomstige keuzes en nadere afspraken.
Rijk en stakeholders hebben afgesproken dat het Noordzeeoverleg, de samenwerking waarin dit
Akkoord is ontstaan, ook in de toekomst wordt voortgezet. Er komt, in samenspraak met de
Akkoordpartijen, een afzonderlijk ‘governance advies’ over de samenstelling van het overleg en
over de (juridische) vorm waarin die samenwerking kan worden gegoten. Hierin wordt ook de
betrokkenheid van partijen bij het besteden van de transitiemiddelen geregeld. Dit advies wordt
door het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL) uitgebracht, zoals eerder door de minister
van IenW is gevraagd. In afwachting van dit advies wordt het Noordzeeoverleg in zijn huidige
vorm door het OFL voortgezet onder onafhankelijk voorzitterschap.
Dit Akkoord voor de Noordzee betekent: een betere balans tussen alle in het geding zijnde
belangen en een blijvende betrokkenheid van stakeholders bij het Noordzeebeleid. De afspraken
in dit Akkoord zullen de basis vormen voor de beleidsdocumenten van het Rijk; het wederzijds
vertrouwen dat daarvoor noodzakelijk is vraagt een structurele inbedding van het
Noordzeeoverleg in het proces van beleidsvorming.

Jacques Wallage
Voorzitter van het Noordzeeoverleg

5

Kamerstuk 33 529, nr. 469

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

8

1.

De aanleiding
De Noordzee is van ons allemaal en daarmee ook een beetje van niemand. Dit
Akkoord is gesloten vanuit de gedachte dat Noordzeebeleid een zo breed
mogelijk draagvlak moet hebben.
De Noordzee is een van de meest intensief gebruikte zeeën ter wereld en het wordt er nog
drukker. Het is een waardevol en kwetsbaar ecosysteem en een bron van voedsel voor mens en
dier. Het heeft daarnaast grote economische betekenis. Er liggen druk bevaren
scheepvaartroutes. Er is recreatief gebruik. De marine en luchtmacht oefenen er. Op de
Noordzee wordt olie, gas, zand en windenergie gewonnen. Daarnaast is de Noordzee belangrijk
voor de leefbaarheid van kustgebieden en visserijregio’s.
Tegelijkertijd heeft klimaatverandering invloed op het ecosysteem van de Noordzee en de
gevolgen daarvan zijn inmiddels nadrukkelijk merkbaar. Klimaatverandering is niet alleen een
mondiaal vraagstuk, maar alle aspecten ervan treden ook bij ons voor de deur, op de Noordzee,
op. Bijvoorbeeld opwarming, verzuring, zeespiegelstijging, zuurstofloosheid, de opmars van
invasieve soorten en veranderende verspreiding van visbestanden.
Fossiele brandstof wordt geleidelijk vervangen door schone, duurzame energie, zoals wind op
zee. Voor de Noordzee zal dat leiden tot een forse groei van het aantal windparken. Daarmee
wordt een van de noodzakelijke randvoorwaarden van het Klimaatakkoord en het Akkoord van
Parijs vervuld: het maakt de reductie van CO2 mede mogelijk. De aanleg en exploitatie van een
groeiend aantal windparken zet de spanning tussen functies, die al groot is, verder onder druk.
Een gezonde Noordzee is voor iedereen van belang. Nu al vraagt het mariene ecosysteem om
herstel. Gebruik moet passen binnen de ecologische draagkracht van de Noordzee. Om de
Noordzee gezond te maken en te houden is een extra inspanning noodzakelijk. Dat is des te
belangrijker nu wordt gekozen voor een forse groei van het aantal windparken op zee. Dit zijn de
‘extra mijlen die we te gaan hebben op weg naar een gezonde Noordzee’.
Te midden van deze radicale veranderingen willen vissers weten waar zij aan toe zijn. De
Noordzee is voor de Nederlandse vissers van cruciale betekenis en ten diepste verbonden met
lokale gemeenschappen. Zij verdienen er de kost en vragen om perspectief. De vaak perifeer
gelegen visserijgemeenschappen zijn sterk afhankelijk van de economische baten van de
visserij. Niet alleen de visser profiteert, ook de plaatselijke dienstverleners en lokale bedrijven
hebben belang bij een stabiele visserijsector.
Voor de deelnemers aan het Noordzeeoverleg (NZO) gaat het daarbij om meer dan de optelsom
van deze verschillende functies en natuurwaarden; de Noordzee is als deel van onze nationale
identiteit en geschiedenis een kostbaar bezit. En die zee willen we gezonder aan volgende
generaties overdragen. Dit Akkoord voorziet in de afspraak dat het Rijk tweejaarlijks de ‘Staat
van de Noordzee’ zal publiceren. (zie 7.9)
De uitdaging is dus een gezonde en duurzame Noordzee te waarborgen, waarbinnen plek is voor
beschermde natuurwaarden, een duurzame visserij en voldoende ruimte voor windparken op zee
om te voldoen aan de Nederlandse invulling van het Parijsakkoord. Daarom wordt in het akkoord

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

9

de gaswinning 6 op de Noordzee nadrukkelijker ingepast binnen de doelstellingen van het
Parijsakkoord en aan meer ecologische randvoorwaarden gebonden.
Dit Akkoord beoogt een betere balans aan te brengen tussen alle in het geding zijnde
belangen, binnen het kader van een gezonde Noordzee. Vanzelf zal dat niet gaan; overheid en
stakeholders zien dat als een forse uitdaging. Met dit Akkoord wordt het mogelijk deze uitdaging
gezamenlijk aan te gaan. Het Akkoord richt zich in de eerste plaats op de middellange termijn
richting 2030, maar biedt ook perspectief op een snelle ontwikkeling van windenergie na 2030.

6

Daar waar sprake is van gasindustrie moet gelezen worden gas- en olie-industrie.
OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

10

2.

De uitdaging
Op de Noordzee vinden drie grote transities plaats die het hart van de
uitdaging voor de Noordzee vormen: de natuurtransitie, de voedseltransitie en
de energietransitie. Dit Akkoord stelt de innerlijke verwevenheid tussen deze
transities centraal, waardoor kansen ontstaan voor integraal beleid met een
focus op de langere termijn.
(1) De natuurtransitie: De Noordzee is een ‘commons’, een gemeenschappelijk bezit waar
we gezamenlijk verantwoordelijkheid voor moeten dragen. Echter, het mariene
ecosysteem staat onder druk: de biodiversiteit gaat achteruit en de bodem is verstoord 7.
Toenemend gebruik is alleen verantwoord bij herstel en behoud van het Noordzeeecosysteem. Daartoe is versterkte inspanning nodig om de goede milieutoestand (GMT) 8
te bereiken. Als de Noordzee gezond is, moet bewaakt worden dat zij dit blijft. De
ecologische draagkracht is randvoorwaardelijk voor het individuele en cumulatieve
gebruik van de Noordzee door verschillende functies. De natuurtransitie vraagt ook om
een transitie in ons denken over mariene ecosystemen. Het ecosysteem van de Noordzee
is geen statisch gegeven. Objecten en installaties creëren nieuwe habitats en kunnen
bijdragen aan de natuur 9. In een wereld met klimaatverandering dienen naast
doelstellingen op het niveau van individuele soorten, ook doelstellingen over
gebruiksdruk in vast te stellen deelgebieden uitgangspunt te zijn.
(2) De voedseltransitie: het is cruciaal tot een rendabele en duurzame visserij te komen
die naar aard en omvang past bij de nieuwe situatie op de Noordzee. Dat vraagt om
heroriëntatie en uiteindelijk herstructurering van de vloot. Dat is niet alleen een
ecologische noodzaak en een (bedrijfs)economische realiteit, maar ook een sociale eis:
de mensen die in de visserij werken, zowel op zee als aan land, hebben in het proces
van radicale veranderingen dringend behoefte aan een duidelijk perspectief. Daarom
wordt inmiddels door overheid en sector aan een kottervisie, waarbij de afstemming met
dit Akkoord nauw luistert. Daarnaast zijn er steeds meer ideeën voor alternatieve
manieren van voedselproductie op zee (maricultuur) die ruimte vragen op de Noordzee.
(3) De energietransitie: het Nederlandse Klimaatakkoord spreekt van de ‘Green
Powerhouse Noordzee’, waardoor energiewinning in ruimtebeslag op de Noordzee
dominanter wordt. Dit is een maatschappelijke keuze zodat kan worden voldaan aan de
doelstellingen van het Akkoord van Parijs. Deze transitie heeft directe consequenties
voor winning, opslag en transport van energie op zee en richting land. Partijen steunen
die energiedoelstelling ten volle. Dit laat onverlet dat met het oog op de belangen van
het ecosysteem en andere gebruiksfuncties een zorgvuldige afweging geboden is. De
technologische dynamiek vraagt nu en in de toekomst nadere keuzes, bijvoorbeeld over
waterstof (als transportmiddel voor op zee, opgewekte energie en als grondstof),
7
Mariene Strategie Deel 1 actualisatie 2018-2024.
(https://www.noordzeeloket.nl/beleid/europese/achtergrond/documenten-mariene/)
8
Zoals geformuleerd in de Kaderrichtlijn Mariene Strategie (ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2008/56/oj)
9
Stichting de Noordzee (2018) Windparken op de Noordzee: kansen en risico’s voor de natuur. Beschikbaar via:
https://www.noordzee.nl/ingrijpende-veranderingen-op-de-noordzee-door-de-groei-van-windparken-vragen-om-meeronderzoek/

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

11

eilandvorming en alternatieve manieren van mariene energiewinning. Partijen hebben
over het maken van toekomstige keuzes procesafspraken in het Akkoord opgenomen
(zie hoofdstuk 8 over governance).
De innerlijke verwevenheid tussen deze drie transities vraagt om samenhangend
Noordzeebeleid, ten einde botsend ruimtebeslag en blijvende onbalans te voorkomen. Wij delen
de overtuiging dat het daarbij niet alleen gaat om ‘de verdeling van pijn’, maar dat zich zeker
ook kansen voordoen. Door de onderlinge samenhang tussen deze transities centraal te stellen,
wordt de nadruk gelegd op oplossingen die de maatschappelijke baten op de lange termijn
vergroten. Deze benadering biedt tevens de mogelijkheid om sectorale belangen te overstijgen.
De zekerheid die dit Akkoord biedt voor de verschillende partijen is te allen tijde te verkiezen
boven een sectorale aanpak met een constant gevecht om ruimte.
De vaak sectorale structuur van de bestaande geldstromen is niet afgestemd op de
innerlijke verwevenheid tussen de drie transities en leidt niet vanzelfsprekend tot de beoogde
samenhang. Overheid en stakeholders maken daarom in dit Akkoord afspraken over het tot
stand komen van een ‘Transitiefonds’ voor de Noordzee. Dit fonds kan voor de beschreven
transities en de uitvoering van dit Akkoord worden aangesproken indien reguliere middelen niet
in voldoende mate in de kosten zouden voorzien (zie 9).
Het NZO heeft gekeken naar initiatieven uit de samenleving en het bedrijfsleven. Hiertoe
is een internetconsultatie gehouden en is er op 8 mei 2019 een participatiebijeenkomst
georganiseerd waaruit een aantal afspraken in dit Akkoord zijn voortgekomen.
Ook is er een aantal onderwerpen waarin het NZO zich heeft verdiept, maar waarover bij
partijen niet de behoefte bestond er in het kader van dit Akkoord aanvullende afspraken over te
maken. Dit geldt specifiek voor zandwinning en -suppletie, baggerspecie verspreiding en het
scheepvaart-verkeersscheidingsstelsel, clearways en ankergebieden.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

12

3.

Common ground
De stakeholders zijn vanuit sterk verschillende invalshoeken aan het
Noordzeeoverleg begonnen. Partijen in het overleg zijn geleidelijk tot een
aantal gezamenlijke overkoepelende uitgangspunten gekomen. Tegelijkertijd is
uit de verkenning van de uitdagingen op de Noordzee gebleken dat een aantal
redelijke uitgangspunten van verschillende partijen eveneens om gezamenlijke
erkenning vragen. Deze uitgangspunten vormen de ‘common ground’ voor het
Noordzeeakkoord.
3.1

3.2
3.3

3.4

Een gezonde Noordzee is een algemeen belang. Hoe drukker het er wordt, hoe
meer er moet worden geïnvesteerd in de gezondheid van het ecosysteem.
Optimalisatie van het natuurbeleid is daarmee een logisch uitgangspunt: we
moeten extra mijlen maken voor een gezonde Noordzee. Dat vraagt verdergaande
maatregelen dan in de huidige beleidspraktijk voor verschillende soorten- en
gebiedsbescherming wordt voorzien. Het geheel aan maatregelen in dit Akkoord
moet bijdragen aan het behalen en vervolgens behouden van de goede
milieutoestand 10,11. Met betrekking tot een aantal natuurgebieden worden in dit
Akkoord concrete afspraken gemaakt (zie 4). Beleidsontwikkeling wordt
bemoeilijkt door een structureel gebrek aan kennis. Blijvend kennis verzamelen,
monitoring, toezicht en handhaving op de afgesproken maatregelen zijn daarom
cruciaal. Dit moet in de tijd gezien kunnen leiden tot gezamenlijke bijstelling van
de in dit Akkoord gemaakte keuzes in de vorm van een permanent
Noordzeeoverleg (NZO).
Veiligheid van gebruikers en het ecosysteem is en blijft een belangrijk
uitgangspunt bij elk gebruik van de Noordzee (zie o.a. 6.8-6.11).
Om de schaarse ruimte optimaal te gebruiken is multifunctioneel ruimtegebruik
een leidend principe. Om uitvoering te geven aan dit principe staat een
gebiedsgerichte aanpak centraal (zie 4.1). Waar dat onmogelijk is dient
handhaafbare scheiding van functies plaats te vinden op basis van een
transparante afweging van verschillende belangen. Hiermee is bijvoorbeeld een
windpark in de toekomst nooit alleen een windpark.
Om tot een integrale aanpak van de beoogde transities op de Noordzee te komen
is een ‘Transitiefonds’ onontbeerlijk. Het is bedoeld als investeringsimpuls om de
afspraken van het Akkoord mogelijk te maken, daar waar de transities elkaar
raken. Een aanpassing van de aard en omvang van de kottervloot en een
innovatie impuls zullen bijdragen aan een grote kwaliteitssprong voor belangrijke
waarden als bodembescherming en verduurzaming van de visserij. Tevens komen
extra middelen beschikbaar zodat zorgvuldige monitoring en onderzoek naar de
gevolgen van een toekomstige grootschalige uitrol van wind op zee uitgebreid kan
worden. Dat geldt ook voor onderzoek naar de staat van de natuur in het kader

10
Zoals geformuleerd in de Kaderrichtlijn Mariene Strategie en gebruik makend van criteria zoals ontwikkeld door ICES (de
International Council for the Exploration of the Seas).
11
Zie het Antwoord van de KNAW-klankbordcommissie Noordzee over de GMT op de OFL site –
(https://www.overlegorgaanfysiekeleefomgeving.nl/samenwerken/lopende+projecten+samenwerken/noordzeeoverleg)

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

13

3.5

3.6

3.7

3.8

3.9

van natuurherstel. Extra inspanning op het terrein van monitoring en onderzoek
(baselines) is nodig.
Partijen die investeren in windparken moeten op tijd zicht hebben op haalbare
businesscases voor het behalen van de Klimaatakkoord doelstellingen wat betreft
te realiseren terawattuur (TWh) en de kostenreductie van wind op zee. Daarbij
dienen de maatschappelijke kosten vooraf duidelijk gedefinieerd te zijn en de
vraag wie wat moet betalen hoort transparant aan de orde te komen. Dit ook ter
bescherming van de energieconsument om de energierekening zo laag mogelijk te
houden.
Om ervoor te zorgen dat ook in de toekomst de visserij, inclusief
bodemberoerende visserij, op de Noordzee mogelijk blijft, dient de vloot naar aard
en omvang zodanig te veranderen dat deze past bij de nieuwe situatie op de
Noordzee. De transformatie die van de visserij op de Noordzee wordt gevraagd
kan niet los worden gezien van andere, structurele onzekerheden voor de sector.
Aanlandplicht, pulsverbod en de onzekere afloop van de Brexit maken de toekomst
voor de visserij toch al ongewis. De middelen die nodig zijn voor de
herstructurering van de vloot moeten tijdig beschikbaar zijn; uit eigen
bedrijfsmiddelen, uit bestaande overheidsgeldstromen en uit het ‘Transitiefonds’.
De ‘Nieuwe Economie’ op de Noordzee vraagt ruimte voor (opschaling van)
robuuste pilots en eenduidig beleid met heldere uitgangspunten voor
vergunningverlening en locatiekeuze. Het gaat hierbij om zowel maricultuur
(kweek van vis, schelp- en schaaldieren, algen en wieren) als alternatieve vormen
van mariene energiewinning. Ook voor deze activiteiten geldt dat moet worden
aangetoond dat ze passen binnen de ecologische draagkracht van de Noordzee,
bijvoorbeeld wat betreft de aanwezige nutriënten en dat de veiligheid
gegarandeerd is. Over de regie daarbij en de uitganspunten wordt in het NZO op
consensus gericht overleg gevoerd.
De gaswinning op de Noordzee is eindig en neemt af. Met het verminderen van de
gaswinning uit Groningen is Nederland inmiddels een importland geworden.
Partijen zijn het erover eens dat winning van eigen aardgas beter is dan het
importeren van buitenlands gas, omdat gaswinning uit kleine velden nu
klimaatvoordelen 12 heeft en beter is voor de economie en de
energieleveringszekerheid. Hiervoor is voorspelbare vergunningverlening van
belang. De voortgezette gaswinning op de Noordzee is nadrukkelijk geplaatst in
het kader van realiseren van de doelstellingen van het Akkoord van Parijs. Om dat
transparant na te gaan wordt in dit Akkoord voorzien in aanvullend onafhankelijk
onderzoek (zie paragraaf 5.11).
Partijen zien systemische samenhang tussen energietransities op de Noordzee als
opbrengstenpost en de kosten die moeten worden gemaakt om de andere
transities voor voedsel en natuur te financieren. We worden als samenleving rijker
van de Noordzee en dat stelt ons de komende decennia mede in staat een
gezonde Noordzee te bevorderen. Over drie jaar (halverwege de beoogde looptijd
van het ‘Transitiefonds’) zullen partijen gezamenlijk bezien of met de nu
beschikbaar gestelde extra middelen (€ 200 miljoen) de gestelde doeleinden van
het Akkoord kunnen worden gehaald. Mocht dat niet zo zijn dan wordt in het NZO
open en reëel overleg gevoerd over verdere financiële impulsen. De leveranciers
van windenergie, olie en gas staan daarbij – uitgaande van de uitvoering van de
z.g. Kleine Veldenbrief van het kabinet - positief tegenover een bijdrage aan het
‘Transitiefonds’.
Partijen zijn het erover eens dat op deze wijze de opbrengsten van de
energiewinning ook financieel een betekenisvolle bijdrage kunnen leveren in de
kosten van de transities op de Noordzee. Door zo’n bijdrage vanuit de
energiesector ten bate van een gezonde Noordzee zou de energieopbrengst

12
Deze voordelen gelden zolang buitenlands gas een hogere integrale CO2-emissie per calorische waarde kent. Dit zou
worden opgeheven wanneer bijvoorbeeld in Noorwegen significante bijmenging van groen gas zou plaatsvinden.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

14

3.10

3.11

3.12

3.13

3.14

13
14

(waaronder die van fossiele brandstoffen) mede ingezet kunnen worden voor de
transitie naar een gezonde Noordzee met gebalanceerd en duurzaam gebruik.
De Noordzee kenmerkt zich door grote dynamiek. De complexiteit van het
ecosysteem, wijzigingen in diversiteit, o.a. door klimaatverandering en menselijke
interventies op de Noordzee, maken dat er beperkt inzicht bestaat in de gevolgen
van maatregelen binnen en tussen de transities. Waar ten aanzien van
ontwikkelingen nu nog geen definitieve uitspraken kunnen worden gedaan,
spreken overheid en stakeholders af hier in de toekomst op consensus gericht
overleg over te voeren in het NZO. Zo moet het mogelijk worden effecten van de
afspraken in dit Akkoord gezamenlijk te evalueren en waar nodig bij te stellen
door middel van adaptieve planning (‘hand aan de kraan’ en governance). Dit
Akkoord vormt daarom de opmaat voor een meer adaptieve aanpak waardoor
gezamenlijk inspelen van overheid én stakeholders op onzekerheden, op
toekomstige ontwikkelingen en op technologische dynamiek een
vanzelfsprekendheid wordt.
Het noodzakelijke wetenschappelijke onderzoek en monitoring dient als onderdeel
van het Noordzeebeleid te worden gefinancierd. Er moet een extra impuls komen
die een samenhangend monitorings- en onderzoeksbeleid mogelijk maakt (ook
door bijvoorbeeld een opschaling van het huidige Wozep-programma 13). De
onderzoeks- en monitoringsagenda in bijlage 2 laat de inhoud en prioritering van
de onderzoeks- en monitoringsactiviteiten op de Noordzee zien, die nodig zijn voor
de uitvoering van dit Akkoord. Deze agenda is tot stand gekomen in samenspraak
met de KNAW-klankbordcommissie en de betrokken departementen.
De eindverantwoordelijkheid van de Rijksoverheid staat niet ter discussie. Dit
Akkoord vormt de basis onder de formele planningsdocumenten waaronder de
Strategische Agenda Noordzee 2030 en het Programma Noordzee 2022-2027.
Wanneer in de verdere procedures naar het oordeel van het Rijk moet worden
afgeweken van in het akkoord gemaakte afspraken, wordt daarover van tevoren
op consensus gericht overleg gevoerd in het NZO.
Na het tot stand komen van dit Akkoord, wordt door OFL, op verzoek van de
minister van IenW 14, nog een afzonderlijk advies uitgebracht over ‘de
governance’. De inzet is daarbij een zodanig advies uit te brengen dat er daarvoor
draagvlak bestaat bij zowel Rijk als stakeholders.
Partijen erkennen de realiteit van de internationaalrechtelijke context (zie bijlage
3). Mochten in dit Akkoord gemaakte afspraken niet, of alleen ingrijpend
veranderd kunnen worden uitgevoerd vanwege internationale afspraken, dan legt
het Rijk dit vraagstuk eerst voor aan het NZO alvorens een definitieve positie te
kiezen.

Wind op zee ecologisch programma
Zie brief van de minister van IenW aan de tweede kamer van 5 januari (bijlage 1) en het OFL-adviesrapport
OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

15

4.

Gebieden
In dit hoofdstuk worden afspraken op gebiedsniveau beschreven. Het gaat
hierbij dus bijvoorbeeld om natuurgebieden maar ook om de aanwijzing en
verkaveling van windenergiegebieden. Door het relatieve belang van
verschillende gebieden voor partijen in een langetermijnperspectief te
plaatsen, zijn er oplossingsrichtingen ontstaan die een betere balans tussen
verschillende functies op de Noordzee mogelijk maken. Een voorbeeld hiervan
is de verkenning van het vrijlaten van een aantal windenergiegebieden in de
drukke zuidelijke Noordzee en versnelde uitrol van windenergie op zee in de
noordelijke Noordzee te plannen. Hiermee geeft dit Akkoord tevens
geclausuleerde richtinggevende uitspraken voor na 2030. In dit hoofdstuk
worden ook afspraken gemaakt die invulling geven aan de gebiedsgerichte
aanpak, onder andere door de introductie van ‘gebiedspaspoorten’.
Algemene afspraken over de aanwijzing en bescherming van gebieden
4.1

4.2

Naast de prioriteiten die in de gehele Nederlandse Noordzee gelden, is er op weg
naar maatwerk behoefte aan een duidelijke inventarisatie van het gebruik en
kenmerken van specifieke gebieden. Bij de aanwijzing van gebieden op zee voor
een bepaald doel (bijvoorbeeld zandwingebieden, kavelbesluiten voor windenergie
of natuurgebieden) wordt - voorafgaand aan een mogelijke project-m.e.r. of
aanwijzingsbesluit – door het Rijk in overleg met maatschappelijke partijen een
gebiedspaspoort opgesteld. Hierdoor kan in de verdere procedure beter recht
gedaan worden aan de specifieke kenmerken van gebieden en kan de afweging
tussen belangen expliciet worden gemaakt: maatwerk.
In deze gebiedspaspoorten wordt ten minste de volgende informatie op
transparante wijze beschikbaar gemaakt:
• de in het gebied aanwezige natuurlijke kwaliteiten;
• de huidige gebruikers van het gebied en de waarde van het gebied voor deze
gebruikers;
• de mogelijkheden voor toekomstig medegebruik door huidige en nieuwe
gebruikers, in lijn met het doel waarvoor het gebied wordt aangewezen.
Als door sluiting van gebieden (o.a. door windparken of natuurmaatregelen)
ruimte voor vangstmogelijkheden van de visserij wordt weggenomen die elders
niet kan worden opgevangen of mogelijke verdringing in de hand werkt, dienen op
sectorniveau mitigerende maatregelen genomen te worden in het belang van
vissers. Dit kan ook een financiële bijdrage uit het ‘Transitiefonds’ zijn. Indien
mogelijk gebeurt deze mitigatie op planniveau (bijv. bij een volgende routekaart).
De compensatie vangt aan vanaf het moment dat er door de bouwwerkzaamheden
voor het betreffende windpark niet langer in het gebied gevist kan worden.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

16

4.3

4.4

4.5

4.6

4.7

4.8

Om aantasting van natuurwaarden door gebruiksfuncties te voorkomen worden
ecologisch kwetsbare gebieden vermeden. Wanneer dit niet mogelijk is worden
overeenkomstig de wettelijke vereisten (waaronder de ADC-toets) mitigerende
maatregelen en indien aantasting niet kan worden voorkomen, compenserende
maatregelen getroffen.
In dit Akkoord is het uitgangspunt onderschreven dat er eenduidig beleid moet
komen voor de nieuwe economie, evenals ruimte voor opschaling van pilots, opdat
duidelijkheid wordt geboden aan initiatiefnemers op het terrein van de nieuwe
economie. 15 Het Rijk voert een verkenning uit naar de potenties van de
gezamenlijke blauwe economie (voedsel, energie en natuurontwikkeling). Over die
verkenning wordt in het NZO nader overlegd.
De verplichtingen voor het aanwijzen en beschermen van natuurgebieden die
voortvloeien uit internationale regelgeving, waaronder het OSPAR-verdrag (OSPAR
MPAs), de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn (Natura-2000 gebieden) en de
Kaderrichtlijn Mariene Strategie (ruimtelijke beschermingsmaatregelen) worden
volledig uitgevoerd en gehandhaafd.
Bij de aanwijzing van gebieden op zee voor een bepaald doel moet de veiligheid
en bereikbaarheid voor de scheepvaart worden geborgd. Als er door nieuwe
functies veiligheidsrisico´s ontstaan dienen die te worden gemitigeerd. De
daarvoor benodigde maatregelen moeten voor ingebruikname zijn gerealiseerd.
Het in overleg met Duitsland, Denemarken, België afgesproken zoekgebied voor
de clearway richting Esbjerg wordt voor dit doel vrijgehouden tot hierover in IMO
verband definitieve afspraken zijn gemaakt.
De routekaart voor windenergie op zee tot 2023 16 wordt als gegeven beschouwd.
Ook de routekaart tot 2030 blijft onveranderd maar afspraken uit dit Akkoord
kunnen wel landen in kavelbesluiten 17.

Afspraken over de aanwijzing van windenergiegebieden: sneller in het
noorden beginnen
De drukte op de Noordzee concentreert zich voornamelijk in het zuidelijk deel. Dit is tevens het
gebied waar bijna alle aangewezen windenergiegebieden zijn gelegen, ingekapseld tussen de
scheepvaartroutes. Tegelijkertijd is dit een belangrijk gebied voor de tongvisserij. Daarnaast zou
invulling van al deze aangewezen gebieden ook leiden tot een toename van de druk op de
ecologie en daarmee op de ecologische ruimte voor windenergie op zee.
Vanwege het belang van deze gebieden hebben de partijen in het Noordzeeoverleg afgesproken
te verkennen of het mogelijk is de gebieden Hollandse Kust (noordwest), (zuidwest) en het nog
onbenutte deel van IJmuiden Ver vrij te laten van windturbines en windparken in andere, nog
aan te wijzen, gebieden op zee te realiseren. Deze verkenning is van belang omdat dit de
effecten van de uitrol van windenergie op andere gebruikers van de Noordzee en het ecosysteem
zou kunnen verkleinen. Vooral voor de visserij zal dit van grote betekenis zijn. Het zou ook voor
de scheepvaart een risico beperkende maatregel kunnen zijn.
Tegelijkertijd erkennen de partijen dat de ruimtelijke puzzel op de Noordzee complex is en de
mogelijkheid tot het elders realiseren van windparken van verschillende factoren afhankelijk is,
waarbij er inzicht moet komen in meerkosten. Daarom is het verschaffen van duidelijkheid met
betrekking tot de budgettaire consequenties van het sneller beginnen in het noorden onderdeel
van de verkenning. Bovendien is het van belang om geen vertraging op te lopen in de uitrol van
de huidige routekaart en de toekomstige uitrol van windenergie.
Het Rijk heeft in de routekaart windenergie op zee 2030 aangegeven de windenergiegebieden
Hollandse Kust (west), ten noorden van de Waddeneilanden en IJmuiden Ver (deels) te benutten
15
In de Community of Practice Multi-use Noordzee 2030 vindt een verkenning plaats van de potentie van de nieuwe
economie. Om de daar opgedane ervaringen om te zetten in beleid, is duidelijkheid op korte termijn noodzakelijk.
16
Zoals vastgesteld in het Energieakkoord voor duurzame groei
17
Zoals vastgesteld in de Routekaart 2030.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2018/03/27/kamerbrief-routekaart-windenergie-op-zee-2030

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

17

om het doel van 49 terawattuur (TWh) windenergie op zee in 2030 te realiseren. Dit doel is in
het Klimaatakkoord opgenomen. Daarbij is aangetekend dat onder voorwaarden, waaronder
voldoende energievraag en voldoende ecologische ruimte, rekening houdend met de belangen
van de visserij, en binnen de draagkracht van een gezond ecosysteem meer windparken op zee
voor 2030 mogelijk zijn. Hiertoe worden de kaders vastgelegd in het Programma Noordzee
2022-2027, op basis van bestuurlijke afspraken in het Noordzeeakkoord. Dat kan aan de orde
zijn wanneer een hoger ambitieniveau in zicht is, bij meer elektrificatie en wanneer het kabinet
kiest voor het doel van 55 % CO2-reductie in 2030. Ook na 2030 zal verdere opschaling van 20
tot 40 GW 18 windenergie op zee, onder de voorwaarden die afgesproken zijn in het
klimaatakkoord’ 19. Qua gebieden voor windenergie op zee na 2030 valt te denken aan ver boven
de Wadden 20 en ten Oosten van de Klaverbank. Het noordwestelijke deel van de Scholbox, ten
noordwesten van Texel, wordt hierbij als mogelijke ‘stepping stone’ gezien.
In 2021 is er meer zicht op de mate van elektrificatie in andere sectoren en wordt onderzocht of
een opschaling van hernieuwbare elektriciteit nodig is. In het kader van het Klimaatakkoord zal
PBL worden gevraagd om op basis van de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2020 onder
andere in kaart te brengen welke bijdrage windenergie op zee naar verwachting in het licht van
deze opschaling kunnen leveren. Gezien de tijd die nodig is voor de aanleg van de
netaansluiting, is het nog tot 2023 mogelijk een toename in elektriciteitsvraag te accommoderen
met extra windparken op zee. Aangezien pas op zijn vroegst eind 2021 nieuwe
windenergiegebieden kunnen worden aangewezen, zijn de onbenutte windenergiegebieden de
enige manier om invulling te geven aan de eventuele opschaling volgens de plus-variant van het
Klimaatakkoord. Daarom wordt in deze akkoordtekst niet definitief afgezien van de gebieden
Hollandse Kust (noordwest), (zuidwest) en een deel van IJmuiden Ver voor windenergie op
zee. 21
4.9

4.10

4.11

4.12

De bovengenoemde in het Nationaal Waterplan aangewezen windenergiegebieden
blijven beschikbaar voor het realiseren van eventuele extra windparken op zee in
de periode tot 2030, totdat eventueel alternatieve windenergiegebieden zijn
aangewezen, waarmee de plus-variant van het klimaatakkoord en de toekomstige
uitrol van windenergie binnen bereik blijft.
Partijen erkennen dat de te verwachte elektriciteitsvraag een belangrijke factor is
om aan de doelstellingen van het klimaatakkoord te voldoen. Wanneer in het
kader van het Klimaatakkoord blijkt dat extra windenergie op zee nodig is, kan
deze alleen tijdig gerealiseerd worden in de huidige windenergiegebieden
(Hollandse Kust (noordwest), (west), (zuidwest) en IJmuiden Ver).
Het Rijk verkent de mogelijkheden om windparken te realiseren in andere delen
van de Noordzee dan het zuidelijke deel. Deze verkenning dient in 2020 afgerond
te zijn en is onderdeel van het traject Programma Noordzee. Over deze
verkenning wordt in het NZO op consensus gericht overleg gevoerd. In deze
verkenning wordt onderzocht:
•
welke alternatieve gebieden beschikbaar zijn voor de 4,8 - 5,8 GW
windenergie op zee die nog past in de gebieden Hollandse Kust (noordwest),
(west), (zuidwest) en IJmuiden Ver;
•
nieuwe windenergiegebieden voor ten minste 20-40 GW onder de
voorwaarden die afgesproken zijn in het Klimaatakkoord, respectievelijk
voldoende energievraag en binnen de ecologische draagkracht van het
systeem.
Bij de aanwijzing van nieuwe windenergiegebieden wordt een integraal
afwegingskader gehanteerd waarbij ten minste de volgende punten onderzocht en
transparant afgewogen worden:

Bovenop de Routekaart 2030
Klimaatakkoord. https://www.klimaatakkoord.nl/
Dit sluit aan bij de nadrukkelijke wens van de provincie Groningen om ten noorden van de Wadden windenergie op zee te
realiseren
21
Als ervan wordt uitgegaan dat eventuele planvorming in 2021 aanvangt, dan is gezien de doorlooptijd van de procedures
in deze gebieden aannemelijk dat er ten minste tot 2026 vrij gebruik kan worden gemaakt van deze gebieden.
18
19
20

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

18

de ecologie wordt vroegtijdig en zwaarwegend meegenomen waarbij zowel
Natura-2000 als ook KRM-gebieden worden ontzien. Dat wil zeggen: in
beginsel worden geen windparken gebouwd in gebieden die zijn of worden
aangewezen op basis van de Vogel- en Habitatrichtlijn en de Kaderrichtlijn
Mariene Strategie. Wanneer er redenen zijn om van deze regel af te wijken
dient vooraf in het NZO op consensus gericht overleg plaats te vinden;
Daarnaast worden de effecten op de biogeografische populaties bekeken,
zowel losstaand als in cumulatie. Hiervoor wordt gewerkt met het Kader
Ecologie en Cumulatie;
•
het effect op ander gebruik waaronder de visserij, defensiebelangen,
zandwinning, vliegveiligheid en luchtzijdige bereikbaarheid, kabels en
leidingen en olie- en gasplatforms. Waar nodig wordt gezocht naar oplossingen
waar meervoudig ruimtegebruik mogelijk is, zoals olie- en gaswinning binnen
een windpark, of visserijvriendelijke windparken;
•
de mogelijkheden voor de aanlanding van de opgewekte energie;
•
de gevolgen voor de energie-infrastructuur op land en de kosten die hiermee
gepaard gaan;
•
de kosten en risico’s voor scheepvaart en effecten op de te nemen
scheepvaartmaatregelen op zowel het gebied van veiligheid als bereikbaarheid
(bijvoorbeeld de verbreding van de route boven de Wadden en het mogelijke
zoekgebied voor de Barentszzeeroute);
•
de grootte van gebieden zodat een veelvoud van de technische standaard van
platform of huboplossing voor de netaansluiting gerealiseerd kan worden
(zoals 700MW-wisselstroom, 2 GW-gelijkstroom of een nieuwe toekomstige
hubstandaard);
•
de mogelijkheden voor koppeling van internationale windparken als
interconnector en op het gebied van systeemintegratie.
De ruimtelijke afweging rond windenergiegebieden op zee voor de plan-MER voor
het Programma Noordzee 2022-2027 wordt in het NZO besproken. Een
Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse (MKBA) is onderdeel van deze plan-MER.
Om te onderzoeken hoe de opgewekte energie uit de zoekgebieden aangeland kan
worden, voert het Rijk in overleg met het NZO en met andere stakeholders een
Verkenning aanlanding Netten op Zee uit. Deze zal gelijk oplopen met de planMER voor het Programma Noordzee. Op hoofdlijnen worden de nettechnieken,
kosten, effecten op de omgeving, effecten op het milieu/ecologie en
toekomstvastheid van de verschillende opties, aansluitpunten en tracés in kaart
gebracht.
Defensie ziet voor defensieoefengebied EHD42 geen alternatieve locatie die ruimte
biedt aan een oefengebied dat ten minste even groot is als het huidige en dat
vanaf vliegbasis Leeuwarden even goed en snel bereikbaar is en geen gevolgen
heeft voor de burgerluchtvaart. Met het oog op de veiligheidstaken van Defensie
en de geoefendheid van de piloten zijn dat belangrijke voorwaarden. De minister
van Defensie onderzoekt of er in internationaal verband een alternatief is dat wel
aan de voorwaarden van Defensie voldoet. Dan kan Defensie meewerken aan
verplaatsing.
•

4.13

4.14

4.15

Afspraken over de verkaveling en medegebruik van windparken
Afspraken over de verkaveling van windenergiegebieden in afzonderlijke windparken worden
vastgelegd in het kavelbesluit. Omdat het kavelbesluit gaat over waar en onder welke
voorwaarden een windpark gebouwd mag worden, is het ‘gebiedspaspoort’ een belangrijk
instrument om invulling te geven aan het uitgangspunt van multifunctioneel gebruik. Een
windpark is hierdoor nooit alleen een windpark. Het gebiedspaspoort is een belangrijk
instrument in de afweging tussen verschillende vormen van medegebruik die elkaar kunnen

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

19

uitsluiten, zoals nieuwe economie, doorvaart en natuurontwikkeling. Technische en inhoudelijke
afspraken op het niveau van windturbines worden in hoofdstuk 5 over installaties en objecten
behandeld.
4.16

4.17

4.18

4.19

4.20

4.21

4.22

4.23

Vroegtijdige anticipatie op de ontwikkeling van medegebruik of natuur in een
windpark zal in het algemeen meer kosteneffectief zijn dan volgtijdelijke
ontwikkeling (het naderhand toevoegen van functies aan een windpark). Daarom
wordt er voorafgaand aan de verkaveling van een windenergiegebied, in lijn met
4.1, een gebiedspaspoort opgesteld dat de basis vormt voor maatwerk. De
informatie uit dit paspoort wordt meegenomen bij het opstellen van een
kavelbesluit, waarbij het principe ‘naleven of motiveren’ geldt. Mede op basis van
de informatie uit het gebiedspaspoort 22 vindt de afweging plaats met betrekking
tot:
•
natuurontwikkeling en bescherming;
•
vormen van en locaties voor vastetuigenvisserij (bijvoorbeeld met manden,
korven en staande netten);
•
logische passages voor scheepvaart, dan wel de locatie van corridors voor
doorvaart voor visserij en recreatievaart;
•
toegestane vormen van en locaties voor medegebruik door ‘nieuwe economie’
(bijvoorbeeld maricultuur zoals mosselteelt, oesterkweek en zeewierkweek en
mariene energie);
•
mogelijke toekomstige olie- en gaswinning binnen het windpark en opties voor
elektrificatie van platforms;
•
compact dan wel ruim opgezette windparken 23;
•
consequenties voor veiligheid, toezicht en handhaving.
Ook wordt via het opnemen van voorschriften in kavelbesluiten rekening
gehouden met de mogelijkheid om volgtijdelijk medegebruik of natuurontwikkeling
te realiseren (zie ook 5.1). Dit voor zover het voorschriften zijn die betrekking
hebben op het windpark zelf en die zich technisch in een kavelbesluit laten
regelen.
Keuzes met betrekking tot de opstelling van windparken moeten altijd worden
afgewogen tegen de effecten op de elektriciteitsopbrengst van windparken en de
kostenreductiedoelstelling van de sector.
De aanwezigheid en migratiepatronen van kwetsbare soorten boven- en
onderwater zijn een zwaarwegend criterium bij de verkaveling van
windenergiegebieden en kunnen leiden tot verplichtingen.
Vastevistuigenvisserij (bijvoorbeeld manden en korven) en maricultuur wordt in
(delen van) alle nieuwe windparken toegestaan. Waar nodig wordt aanvullende
regelgeving ontwikkeld met het oog op het verdelen van gebruiksrechten en
preventie van overexploitatie.
Nieuwe kavelbesluiten voorzien in ‘ankerplaatsen’ in de vorm van aanwijzingen op
de kaart dan wel fysieke plaatsen, ten behoeve van medegebruik door passieve
visserij en de nieuwe economie.
De vraag of medegebruik en doorvaart van windparken kunnen worden
gefaciliteerd door een vorm van collectieve verzekering wordt nader besproken in
het NZO 24.
De inzet wordt om logische passages aan te wijzen binnen windparken voor
visserijschepen en recreatievaart tot 46 meter, dag en nacht en onder alle
weersomstandigheden. Hiervoor dient op basis van een transparante afweging te

Hier speelt ook de LCoE-toets (levelized costs of energy) van het ministerie van EZK een belangrijke rol.
Bijvoorbeeld wanneer het belang van het gebied voor de visserij de investering in een visserijvriendelijk windpark
rechtvaardigt of wanneer het voorkomen van vogelaanvaringen eisen stelt aan de grootte van en afstand tussen
windturbines.
24
Voor sleepnetvisserij in windparken zijn de consequenties voor verzekeringen en de problemen die hierbij optreden
onderzocht door Ecorys in opdracht van het ministerie van EZK. De resultaten van dit onderzoek zijn beschikbaar via
https://offshorewind.rvo.nl/interfacestudies.
22
23

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

20

4.24

4.25

4.26

4.27

4.28
4.29

allen tijde een deel van het windpark beschikbaar te blijven: In de passages geldt
dat doorvaart voor andere vormen van medegebruik gaat. Wanneer van deze
benadering om specifieke redenen wordt afgeweken neemt de Rijksoverheid een
motiveringsplicht op zich. In die situatie komen er in elk geval tussen visgronden
en visserijhavens relevante passages.
De windparken in het zuidelijk deel van de Noordzee blijven tot op nadere orde
gesloten voor bodemberoerende visserij, aangezien “vissen met de huidige
vissersschepen met de huidige demersale gesleepte vistuigen in de bestaande
windparken op de korte termijn geen wenselijke, veilige en daarmee geen
haalbare optie is” 25. Wanneer dit in de toekomst (vanwege technische innovatie)
verandert, dan zal er per kavelbesluit voor nieuwe windparken een afweging
worden gemaakt of het relatieve belang van de windparklocatie voor de visserij de
investering in een visserij-vriendelijk windpark rechtvaardigt.
Bij reeds getendeerde en gebouwde windparken wordt in overleg met de
windparkeigenaren een gebiedspasport opgesteld om richting te geven aan de
mogelijkheden voor medegebruik en natuurontwikkeling. Over eventuele
meerkosten dient overeenstemming te worden bereikt met de windparkeigenaren.
Het Rijk zal overzicht scheppen in en faciliteren bij de (vergunningen)procedures
die initiatiefnemers moeten doorlopen om met medegebruik aan de slag te
kunnen.
Het Rijk zal onderzoeken met welke tenderinstrumenten de gewenste integrale
ontwikkeling van windparken mogelijk kan worden gemaakt en komt uiterlijk in
2020 met concrete voorstellen. Over de keuzes op basis van dit onderzoek wordt
in het NZO op consensus gericht overleg gevoerd.
In het NZO wordt nader verkend hoe burgers meer en blijvend kunnen worden
betrokken bij wind op zee (in aanvulling op financiële participatie van burgers).
Windparkeigenaren werken op constructieve wijze mee om belemmeringen voor
wetenschappelijk onderzoek in windparken weg te nemen.

Afspraken over aanvullende natuurgebieden op de Noordzee
De ontwikkeling van een ecologisch netwerk van beschermde gebieden vormt een van de
belangrijkste instrumenten om het ecosysteem in de Noordzee in stand te houden en te
herstellen. Er wordt een samenhangend en representatief netwerk van beschermde mariene
gebieden gerealiseerd in het Nederlandse deel van de Noordzee, waarbij de diversiteit van de
samenstellende ecosystemen adequaat is gedekt.
4.30
4.31

4.32

4.33
4.34

Gemaakte afspraken over de aanwijzing en bescherming van natuurgebieden op
zee worden uitgevoerd en gehandhaafd.
Natuurdoelen voor de Noordzee dienen niet alleen kwantitatief (% beschermd)
maar zeker ook kwalitatief te worden geformuleerd: welke natuurwaarden zijn
beschermingswaardig en hoe bescherm je deze? Hierbij dient de schaalgrootte van
gebieden recht te doen aan het natuurdoel.
Bescherming van natuur dient te geschieden op basis van een integrale afweging
van de ecologische kwaliteiten van een gebied, rekening houdend met de
sociaaleconomische gevolgen (integraal afwegingskader KRM) met toepassing van
‘other effective area based measures’.
De procedure voor de aanwijzing van de Bruine Bank als Vogelrichtlijngebied zal
uiterlijk eind 2019 in gang worden gezet en in 2020 worden voltooid.
Er zal voor 2025 onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek worden uitgevoerd om
vast te stellen of de Hollandse Kust, de Vlakte van de Raan, de Borkumse Stenen,

Sector breed verdiepingsdocument Ruimte voor visserij op een zee vol windmolens (3 juni 2019).
https://www.visned.nl/ruimtelijke-ordening/798-wind-op-zee-olie-en-gas-overheid-visserij-en-natuur-op-weg-naarnoordzeeakkoord
25

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

21

4.35

4.36

4.37

de Klaverbank, de Doggersbank en de Centrale Oestergronden voldoen aan de
selectiecriteria voor aanwijzing als Vogelrichtlijngebied. Gebieden die voldoen aan
de selectiecriteria dienen daarna zo spoedig mogelijk aangewezen te worden als
Vogelrichtlijngebied (uiterlijk 2025).
Er zal vanaf 2020 onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek worden uitgevoerd
naar de aanwezigheid en verspreiding van zandkokerwormriffen. Als dat
onderzoek tot toepasbare conclusies leidt, kunnen relevante locaties beschermd
worden via ruimtelijke beschermingsmaatregelen onder de Habitatrichtlijn of de
Kaderrichtlijn Mariene Strategie.
Te beschermen natuurwaarden in een gebied vormen de basis voor acceptabel
medegebruik met inachtneming van het voorzorgsbeginsel. Vormen van
medegebruik, waaronder visserij, die geen significante impact hebben op
gedefinieerde natuurwaarden, worden toegestaan. Wanneer de natuurwaarden
volledige vrijwaring van potentieel schadelijke activiteiten rechtvaardigen worden
onderstaande afspraken over visserij in natuurgebieden in acht genomen.
Per saldo zal gaswinning binnen Natura 2000 gebieden afnemen. De huidige
praktijk dat onder strikte voorwaarden kan worden gewonnen in Natura 2000
gebieden wordt voortgezet. Deze voorwaarden voldoen aan de te formuleren
bovenwettelijke Best Beschikbare Technieken 26 voor milieubeschermend en
natuurversterkend bouwen en exploiteren zoals in de governance structuur van
het NZO periodiek zal worden vastgelegd.

Afspraken over visserij in natuurgebieden op zee: balans tussen
kwaliteit en kwantiteit
Een van de grootste dilemma’s bij het sluiten van natuurgebieden voor bodemberoering is dat de
ecologisch meest waardevolle gebieden vaak ook goede visgronden vormen. Dit maakt elke
beslissing complex. De bestaande en geplande afspraken over visserijmaatregelen in
natuurgebieden tellen op tot 5,1% van het Nederlands deel van de Noordzee dat volledig is
gevrijwaard van bodemberoerende visserij 27. Indien de geplande maatregelen op de
Doggersbank worden aangescherpt zal er sprake zijn van 7,4% van de Nederlandse Noordzee
dat niet bevisbaar is met gesleept tuig. In het belang van een gezonde Noordzee en om een
bewezen bijdrage te leveren aan het behalen van de goede milieutoestand, wordt een groter
aantal natuurgebieden op zee betekenisvol beschermd 28, wat inhoudt dat er beperkingen worden
gesteld aan de bodemberoerende visserij. Hierbij gaat het om zowel kwantiteit van de te
beschermen natuurgebieden, als kwaliteit van de beschermingsmaatregelen. De veronderstelling
is dat de natuurwinst het grootst is als ten minste de meest waardevolle gebieden beschermd
worden. De relatieve ecologische waarde van de verschillende natuurgebieden, zoals vastgesteld
in het antwoord van de KNAW-klankbordcommissie, vormt hiervoor de basis 29. Toegevoegd is
een aantal maatregelen binnen het Friese Front, waaronder een no-take zone ter grootte van
Texel: een principiële keuze voor dit in Nederland nieuwe instrument. Een belangrijke
randvoorwaarde voor de uitvoering van de maatregelen is dat voldoende financiering vanuit het
‘Transitiefonds’ tijdig beschikbaar is voor mitigatie van gevolgen voor de visserij en de
verduurzaming van de vloot.
Waar hier en elders sprake is van bovenwettelijke verplichtingen geldt dat die redelijkerwijs gevergd kunnen worden
zonder dat excessieve kosten door de initiatiefnemer worden gemaakt waar slechts beperkte milieu- of natuur winst tegen
overstaan. In het NZO zal op consensus gericht overleg worden gevoerd over de te hanteren definitie van Best Beschikbare
Technieken, gebaseerd op ervaringen, jurisprudentie en bestaande literatuur.
26

27
De Doggersbank wordt hier niet meegeteld, omdat het hier geen volledige vrijwaring betreft (flyshoot wordt nog
toegestaan).
28
Zie antwoord van de KNAW-klankbordcommissie Noordzee op vragen van de NGO’s,
(https://www.overlegorgaanfysiekeleefomgeving.nl/samenwerken/lopende+projecten+samenwerken/noordzeeoverleg)
29
Zie het antwoord van de KNAW-klankbordcommissie Noordzee m.b.t. een discussiekaart voor het Nederlandse deel van de
Noordzee –
(https://www.overlegorgaanfysiekeleefomgeving.nl/samenwerken/lopende+projecten+samenwerken/noordzeeoverleg)

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

22

4.38

4.39

4.40
4.41

4.42

4.43

4.44

4.45
4.46
4.47

4.48

In 2021 is 10% van de Noordzee 30 binnen ecologische waardevolle gebieden 31
volledig gevrijwaard van bodemberoering door visserij. Dit percentage loopt op
naar 12,5% in 2025.
Voor de volgende gebieden worden de noodzakelijke uitvoeringsmaatregelen
genomen zodat deze uiterlijk in 2025 effectief zijn.
• De reeds bestaande en geplande gebieden 32 (5,1%)
• Verbod op flyshoot op de Doggersbank (+2,3%)
• Het gehele Friese Front (+3,2%).
• De Klaverbank exclusief de Botney Cut (+1,2%)
• Borkumse Stenen (+0,7%)
Dit is een limitatieve opsomming van maatregelen die bodemberoering door de
visserij beperken voor de looptijd van dit Akkoord.
Over de fasering van de uitvoeringsmaatregelen, de toezichtsmaatregelen en de
wijze waarop die worden gehandhaafd wordt in het NZO op consensus gericht
overleg gevoerd.
Binnen het Friese Front worden een aantal deelgebieden aangewezen. Over de
precieze vormgeving van deze gebieden wordt in 2020 op consensus gericht
overleg gevoerd in het NZO.
• Een gebied van 200km2 aangewezen als no-take zone.
• Een gebied van 100km2 aangewezen voor oesterherstel.
• Een gebied, aan de rand, van 100km2 voor onderzoek naar de lange
termijneffecten van de boomkor en pulskor, waar onder voorwaarden met
bodemberoering mag worden gevist.
Partijen spreken af om de geldende beperkende visserijmaatregelen in het
Nederlands deel van de Scholbox ongedaan te maken, met uitzondering van de
Borkumse Stenen. Hiermee wordt teruggekomen op een bestaande internationale
afspraak; dit vergt dus nader internationaal overleg.
Er wordt geen nieuwe staandwantvisserij toegestaan in de Natura2000- en KRMgebieden. Dit houdt in dat er niet méér vergunningen worden afgegeven dan nu,
en dat er ook niet meer ruimte binnen bestaande vergunningen ontstaat (voor
bijvoorbeeld langere netten). Op basis van onderzoek kunnen extra beperkende
maatregelen voor staandwantvisserij of andere passieve vormen van visserij
worden genomen, wanneer dat nodig is om aan de verplichtingen van VHR en KRM
te voldoen.
Maatregelen dienen altijd te voldoen aan de vereisten die voortvloeien uit de
Vogelrichtlijn, de Habitatrichtlijn en de Kaderrichtlijn mariene strategie.
Alle maatregelen worden vastgesteld overeenkomstig de toepasselijke procedures
van het gemeenschappelijk visserijbeleid.
Onderdeel van de maatregelen zijn controle- en handhavingsafspraken met
ministerie van LNV. Om controle en handhaving mogelijk te maken wordt door het
ministerie van LNV de hiervoor benodigde werkbare VMS-frequentie ingesteld met
passende tijdsinterval, om effectieve controle en handhaving mogelijk te maken in
de beschermde gebieden (of een andere technologie als deze aantoonbaar
effectiever is). Over de inzet van de extra middelen die binnen het ‘Transitiefonds’
beschikbaar komen voor handhaving en controle (€ 14 miljoen) wordt in het NZO
op consensus gericht overleg gevoerd.
De maatregelen voor de stap van 10 naar 12,5% bescherming worden pas van
kracht wanneer de middelen uit het ‘Transitiefonds’ voor de uitvoering van de
Kottervisie beschikbaar zijn gesteld.

De Noordzee omvat de territoriale wateren en exclusieve economische zone en bestrijkt in totaal 58749km2.
Bij ecologisch waardevolle gebieden gaat het om de huidige en toekomstige Natura-2000 en KRM-gebieden.
32
Delen Kustzone, Voordelta en Vlakte van de Raan (0,3%), deel Friese Front (1,7%), delen Klaverbank (1,2%), deel
centrale Oestergronden (1,7%), deel Borkumse Stenen (0,2%)
30
31

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

23

5.

Installaties en objecten
Dit hoofdstuk beschrijft afspraken die betrekking hebben op installaties op de
Noordzee. Het gaat hierbij om locatiegebonden, vergunningplichtig
ruimtegebruik. Dit zijn installaties of objecten voor langere tijd met
consequenties voor andere gebruikers van de Noordzee. Denk hierbij
bijvoorbeeld aan windturbines en gasplatforms, maar ook de TenneT platforms.
Omdat er voor installaties al veel regels gelden gaat het hierbij in
akkoordtermen voornamelijk om aanvullingen of wijzingen op de geldende
regelgeving die de samenhang met andere gebruikers en het ecosysteem
bevorderen.
Algemene afspraken over installaties en objecten
5.1

5.2

5.3
5.4

De inzet is om actief te leren van de ervaringen die met de resultaatsverplichting
(i.e. t.a.v. toepassing van materialen en configuraties en niet t.a.v. ecologische
effecten) voor natuurversterkend bouwen in het Kavelbesluit Hollandse Kust
(noord), V worden opgedaan, voor alle nieuwe installaties op de Nederlandse
Noordzee. Hierbij wordt steeds gebruik gemaakt van de nieuwste inzichten.
Voor alle bestaande en nieuwe ontwikkelingen geldt dat ze moeten passen binnen
de draagkracht van het ecosysteem en wordt de ambitie geformuleerd om ze met
een zo klein mogelijke negatieve voetafdruk te realiseren. Periodiek worden er
afspraken gemaakt in het NZO over de Best Beschikbare Technieken 33 voor
mitigatie en natuurversterkend bouwen en ecologisch vriendelijk handelen en de
doorwerking hiervan voor nieuwe installaties en objecten.
Ontmanteling van installaties dient conform de nationale en internationale
regelgeving (o.a. OSPAR-verdrag) te worden vormgegeven.
Bij de plaatsing van installaties en objecten wordt respectvol omgegaan met
onderwater cultureel erfgoed. Het rijk onderzoekt hoe het toezicht op een
zorgvuldige omgang met scheepswrakken, in het bijzonder de wrakken die als
oorlogsgraven worden beschouwd, geïntensiveerd kan worden.

Afspraken over windturbines
5.5
5.6

In kavelbesluiten voor windparken worden voorwaarden opgenomen ten behoeve
van de algemene afspraken hierboven.
Partijen zullen aanvullende afspraken maken over bouwtechnieken die de effecten
op de natuur verder terugbrengen. Daartoe zullen partijen gezamenlijk kennis
ontwikkelen over de geluidsimpact van heien op zee en op basis van die kennis de

33
In het NZO zal op consensus gericht overleg worden gevoerd over de te hanteren definitie van Best Beschikbare
Technieken, gebaseerd op ervaringen, jurisprudentie en bestaande literatuur (zie ook voetnoot 21).

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

24

5.7

5.8

5.9

normering voor onderwatergeluid doorontwikkelen. 34 Bij elk kavelbesluit worden
de laatst beschikbare inzichten meegenomen.
De ervaringen van buurlanden Duitsland en België met een geluidsniveau van
160DB worden expliciet meegenomen in het ontwikkelen van deze gezamenlijk
kennisbasis met als doel te bekijken of gelijktrekken van de geluidsnorm mogelijk
is. Bij de bandbreedtes voor windturbines in kavelbesluiten worden vogels en
andere kwetsbare soorten expliciet meegenomen in de afweging.
Er komt een overkoepelend monitoringsprogramma voor natuurversterking
waarmee het lerend vermogen in opeenvolgende kavelbesluiten wordt
gestimuleerd.
Meewerken aan monitoring door de windparkeigenaar wordt onderdeel van de
kavelbesluiten. Centrale aanpak van deze monitoring moet ervoor zorgen dat dit
efficiënt gebeurt en dat de data publiekelijk toegankelijk is en zeker voor het
onderzoek van WOZEP.

Afspraken over olie- en gaswinning
5.10

Partijen spreken in relatie tot de kaderstellende werking van het Akkoord van
Parijs het volgende af:
•
Het Nederlandse energie- en klimaatbeleid en daarbinnen het aardgasgebruik
en -winning zal te allen tijde in lijn moeten zijn met de doelen van het Parijse
klimaatakkoord. Dat wil zeggen, een maximale opwarming van de aarde ruim
onder 2 graden en een streven om de maximale opwarming niet boven de
1,5 graden uit te laten komen, dan wel grenzen die worden gesteld door
actualisaties van het IPCC ten aanzien van deze doelen en de doorvertaling
daarvan voor Nederland. Het Nederlandse energie- en klimaatbeleid is
vastgelegd in de Klimaatwet en het beleid hiertoe is onder meer uitgewerkt in
het Klimaatakkoord en dit Noordzeeakkoord.
•
De Nederlandse gaswinning op de Noordzee blijft in ieder geval te allen tijde
onder het niveau van de binnenlandse aardgasvraag en dient dus slechts om
import van nog meer buitenlands gas zoveel mogelijk te beperken.
•
Door het PBL wordt elk jaar gerapporteerd in de Klimaat- en
Energieverkenning (KEV) of de doelen in 2030 binnen bereik komen. De KEV
geeft een integraal beeld van waar (voorgenomen) beleid, afspraken en
nationale en internationale ontwikkelingen toe leiden in termen van
broeikasgasemissies. De afspraken in het Noordzeeakkoord, met betrekking
tot het energie- en klimaatbeleid, zijn onderdeel van de afspraken waarover
PBL rapporteert. Aan het PBL wordt daarbij specifiek gevraagd te
onderzoeken of de afspraken uit het Noordzeeakkoord met betrekking tot
gasvraag- en winning, binnen het Nederlandse emissiebudget dat afgeleid is
van het Parijs akkoord, blijft 35. Partijen hebben voorkeur voor de beschreven
extra variant door het PBL, omdat daarmee dit extra onderzoek onderdeel
wordt van de afgesproken plancyclus in de Klimaatwet.
•
In bijlage 4 van dit Akkoord zijn de specifieke randvoorwaarden (Terms of
Reference) geformuleerd, waaraan partijen vinden dat dit onderzoek ten
minste zou moeten voldoen. Over de toevoeging van deze beoogde variant
zal door het NZO met het PBL overleg worden gevoerd.
•
Mocht het PBL, die daarin vanwege hun wetenschappelijke onafhankelijkheid
een eigen afweging heeft te maken, geen mogelijkheden zien dit onderzoek
als variant toe te voegen, dan worden in het NZO afspraken gemaakt dit

34
Het innovatieprogramma van het Topconsortium Kennis en Innovatie Wind op zee biedt mogelijkheden om in
samenwerking onderzoeks- en productontwikkelingsprojecten uit te voeren, mogelijk ondersteund met subsidies.
35
De maximale hoeveelheid CO2 reductie die de mensheid nog in de atmosfeer kan uitstoten binnen de Parijsgrenzen, door
vertaald naar de Nederlandse bijdrage hieraan.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

25

5.11

5.12

5.13

5.14

onderzoek door een ander onafhankelijk bureau te laten verrichten 36. Binnen
enkele maanden na ondertekening van het Noordzeeakkoord zal de opdracht
voor bovengenoemde studie worden verstrekt aan het PBL. Als dat niet lukt
dan zal binnen drie maanden na ondertekening van het Noordzeeakkoord de
opdracht worden verstrekt aan een ander onafhankelijk bureau.
•
De jaarlijkse rapportages van het PBL (KEV) of de uitkomsten van het elders
ondergebrachte onderzoek zullen in het NZO worden besproken. Hierbij
wordt ook ingegaan op wat het betekent dat het gasgebruik in Nederland en
de gaswinning op de Noordzee in lijn moet zijn met het Parijse
Klimaatakkoord. Daarbij zijn op voorhand geen maatregelen uitgesloten en
staan alle opties open.
•
Het kabinet zal jaarlijks rapporteren over de voortgang van het klimaatbeleid
in de Klimaatnota. In de Klimaatnota zal het kabinet ook ingaan op de
klimaat- en energiemaatregelen uit het Noordzeeakkoord. Conform de
systematiek van de Klimaatwet beziet het kabinet elke 2 jaar of met het
ingezette beleid het doel kan worden bereikt dan wel bijstelling van het
beleid noodzakelijk is. Hierbij wordt ingegaan op wat het betekent dat
gasgebruik en gaswinning in Nederland in lijn moeten zijn met het Parijse
Klimaatakkoord. Daarbij zijn op voorhand geen maatregelen uitgesloten en
staan alle opties open.
Een voorspelbare vergunningverlening is van groot belang voor gaswinning op de
Noordzee. Daarvoor is nodig dat overheden actief meewerken bij het behandelen
van vergunningaanvragen en dat partijen eerst het constructieve overleg zoeken
als er spanning ontstaat, indien van de akkoord afspraken dreigt te worden
afgeweken. Partijen spannen zich in om te zorgen dat er in de praktijk een
voorspelbare vergunningverlening ontstaat die binnen redelijke en wettelijke
grenzen plaatsvindt.
De gaswinning die nog binnen de grenzen van het Parijs klimaatakkoord en dit
Noordzeeakkoord kan plaatsvinden, vindt in ieder geval plaats onder strenge
wettelijke ecologische en milieukundige bouw- en beheersvoorwaarden. De olieen gassector committeert zich om in het NZO, overheden en andere
belanghebbenden op de Noordzee zijn activiteiten op die van anderen af te
stemmen, de bovenwettelijke beste stand der techniek voor wat betreft natuur- en
milieu impact toe te passen, natuurversterkend te bouwen en met het
verminderen van helikoptertransport het ruimtelijk beslag te beperken.
Voor transport van mensen en goederen naar gasplatforms wordt consequent een
afweging gemaakt of dit per boot kan of dat transport per helikopter
onvermijdelijk is vanwege afstand, frequentie, weersomstandigheden enz.. Nieuwe
platformen zullen bij voorkeur zonder helikopterdek ontworpen worden. Partijen
willen integratie en synergie tussen gaswinning en windparken zoveel mogelijk
bevorderen. Indien nodig kan per platform van de veiligheidszone van 5NM
afgeweken worden en wordt maatwerk geleverd om deze veiligheidszone te
verkleinen. Alle partijen staan in beginsel positief tegenover elektrificatie van olieen gasplatforms. Daarmee kan aanzienlijke CO2-reductie op zee worden bereikt.
Over de randvoorwaarden wordt in het NZO nader overleg gepleegd.
Er zal onderzocht worden onder welke voorwaarden het mogelijk is exploratie- en
productieactiviteiten uit te voeren in bestaande en mogelijk toekomstig te
ontwikkelen windparken. Dit in nauw overleg met overheden, TenneT, natuur- en
milieuorganisaties en de ontwikkelaars van windparken. Bovengenoemde
activiteiten kunnen ook de plaatsing van tijdelijke of semi-permanente boor- en
winningsinstallaties en infrastructuur omvatten binnen windparken. Hiermee wordt

36
Het NZO zal dan tot een gezamenlijke keuze komen voor een onafhankelijk instituut dat dit onderzoek zal uitvoeren. Het
onderzoek zal uiterlijk 12 maanden na het verstrekken van de opdracht gereed zal zijn. Binnen 12 maanden na het
vaststellen van de resultaten van dit onderzoek zullen partijen besluiten wat de vervolgafspraken zijn naar aanleiding van
deze studie, waarbij geen opties bij voorbaat zijn uitgesloten.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

26

5.15

5.16

dus, indien veilig en ecologisch verantwoord, meer ruimte geboden dan op dit
moment het geval is.
Op dit moment is niet bekend wat het minimale benodigde geluidsniveau is om
bruikbare informatie te verzamelen over gas en olie in de bodem. Dit betekent dat
er in de praktijk mogelijk onnodig hoge geluidsniveaus worden ingezet. Partijen
spreken daarom af de impact van de 3D seismische onderzoeken op natuur,
gekoppeld aan de opsporing en winning van koolwaterstoffen, zoveel mogelijk te
minimaliseren 37, met inachtneming van de wettelijke kaders.
•
Bij het eerstvolgende 3D seismisch onderzoek wordt gelijktijdig een
gezamenlijk onderzoeksprogramma opgezet voor het verzamelen van deze
informatie, op kosten van de olie- en gassector (zie bijlage 5 voor de
specificaties van dit onderzoeksprogramma en vervolgstappen).
•
De bruinvissen zijn extra kwetsbaar voor verstoring tijdens het
voortplantingsseizoen, ongeveer tussen 1 mei en 1 september. Partijen
spreken af dat de olie-en gassector voorlopig zoveel mogelijk buiten deze
voortplantingsperiode de 3D seismische onderzoeken laat uitvoeren.
Daarnaast zoeken partijen, in de komende 12 maanden, gezamenlijk binnen
het NZO naar de beste oplossing om verstoren van bruinvissen in deze
voortplantingsperiode te voorkomen of te minimaliseren en die vervolgens te
testen. Dat kan zijn in de vorm van een bindende seizoenstop, ofwel door een
andere maatregel.
•
De airguns die weinig hoge frequenties uitzenden worden waar mogelijk
gebruikt voor 3D seismisch onderzoek.
Als dat voor het realiseren van de Parijsdoelstellingen nodig is, zullen partijen in
het NZO een plan ontwikkelen om de introductie van klimaat neutrale gassen op
de Noordzee te bevorderen en zoveel mogelijk te versnellen, bijvoorbeeld door
middel van pilots voor productie van groene waterstof.

Minimale impact op de natuur betekent toepassing van de minst natuur-belastende uitvoering van een 3D seismisch
onderzoek waarbij nog resultaat behaald kan worden, overeenkomstig het best beschikbare techniek-principe. NB: het
minimaal benodigde geluidsniveau is niet per definitie een voor de natuur veilige maximale geluidsnorm.
37

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

27

6.

Handelingen
Bij handelingen gaat het om gebruik van de Noordzee dat minder
locatiegebonden is en vooral veel ruimte nodig heeft. Dit wil niet zeggen dat
handelingen volledig locatieonafhankelijk zijn. Denk hierbij bijvoorbeeld aan
visserij, recreatievaart, maar ook aan soortenbescherming. Ook de voor
veiligheid essentiële taken van de Rijksoverheid op het gebied van handhaving
op zee en Search and Rescue (SAR) vallen hieronder.
Afspraken over visserij
De aard en omvang van de visserijvloot moet worden aangepast aan de uitdagingen
waarvoor we op de Noordzee staan. Dit is deels een sectorvraagstuk en daarom is
goede afstemming vereist tussen afspraken en maatregelen uit dit Akkoord en de
kottervisie die door het ministerie van LNV en de sector wordt ontwikkeld.
Ondersteuning van innovaties richting meer selectieve en minder verstorende vormen
van visserij is van groot belang. Daarbij dient ook oog te zijn voor de
operationalisering en opschaling van deze innovaties. Pulsvisserij of andere
alternatieven op de boomkorvisserij bieden perspectief aan de sector. Zo erkennen
partijen dat pulsvisserij zowel politiek als wat betreft onderzoek op de agenda moet
blijven staan. Innovaties die een bijdrage leveren aan een duurzame vloot worden
gestimuleerd.
6.1
6.2

6.3

6.4

6.5

6.6

Het Rijk zet zich in Europees verband in voor herziening van het pulsbesluit binnen
vijf jaar.
Er wordt gestructureerd onderzoek uitgevoerd naar het bevorderen van
selectiviteit en minder bodemberoering, waarbij ook de mogelijkheden van
pulsvisserij worden betrokken.
De door het ministerie van LNV en de sector op te stellen kottervisie en de
uitvoering van de afspraken uit dit Akkoord worden goed op elkaar afgestemd. Om
spanning tussen de kottervisie en dit Akkoord te voorkomen, wordt de visie in het
NZO besproken voorafgaand aan vaststelling.
Partijen beschouwen investeringen in de aanpassing van de aard en omvang van
de vloot als een onderdeel van de versterking van de natuurwaarden van de
Noordzee.
Bij de verduurzaming en inkrimping van de vloot kan, aanvullend op andere
beschikbare middelen, een beroep worden gedaan op het ‘Transitiefonds’. De aan
Nederland toebedeelde quota blijven in Nederlands beheer. In de kottervisie zal
bepaald worden hoe hiermee om te gaan.
Het Rijk en de Nederlandse visserijsector zetten zich in voor de ontwikkeling van
een systeem van Fully Documented Fisheries videoregistratie en de inzet van het
Black Box systeem als onderdeel van de aanpassing van de vloot. Verzamelde
data worden gebruikt voor onderzoek naar de selectiviteit van visserij en naar
drukfactoren voor kwetsbare soorten en voor het ontwikkelen en toepassen van
OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

28

6.7

technieken voor het vergroten van selectiviteit. Nederland zet zich in Europees
verband in voor alternatieven voor de aanlandplicht.
Voor vormen van meer toegepast onderzoek ten behoeve van de technische
innovatie van de vloot ter uitvoering van dit Akkoord, kan een beroep worden
gedaan op het ‘Transitiefonds’. Daarmee kan kennis en innovatie op het niveau
van het schip beter worden gekoppeld.

Afspraken over soortenbescherming
Naast gebiedsbescherming is meer generieke soortenbescherming van belang voor langlevende
en kwetsbare soorten, zoals zeevogels en bepaalde haaien- en roggensoorten. De afspraken in
dit Akkoord intensiveren de meer generieke soortenbescherming als onderdeel van de ‘extra
mijlen die we te gaan hebben op weg naar een gezonde Noordzee’.
6.8

6.9

6.10

6.11

6.12

Bestaande actie- en soortenbeschermingsplannen (bijvoorbeeld haaien,
bruinvissen en zeevogels) worden uitgevoerd. Voortgang van de implementatie
van de plannen wordt op een tweejaarlijkse basis geëvalueerd.
Er worden soortenbeschermingsplannen ontwikkeld en uitgevoerd voor kwetsbare
soorten waaronder vogels, zeezoogdieren, vissen en bodemdieren die worden
geïdentificeerd op basis van internationale richtlijnen en het KEC. Voor soorten die
in het kader van het KEC reeds zijn geïdentificeerd als kwetsbaar voor windparken
op zee worden plannen prioritair opgesteld (periode 2019-2022) en uitgevoerd
(periode 2023-2030). Uiterlijk binnen twee jaar na het sluiten van dit Akkoord
wordt een lijst vastgesteld met andere soorten waarvoor ook
beschermingsplannen worden opgesteld en uitgevoerd, inclusief de tijdlijn waarop
de planvorming plaatsvindt.
Soortenbeschermingsplannen zullen drukfactoren en generieke
beschermingsmaatregelen beschrijven, zoals maatregelen gericht op
voortplanting, voedsel en veiligheid en het aanpakken van bestaande
bedreigingen. Deze factoren moeten in acht worden genomen en gemonitord bij
bestaande en toekomstige ontwikkelingen op de Noordzee.
De soortenbeschermingsplannen worden door het ministerie van LNV in
samenwerking met relevante maatschappelijke organisaties en wetenschappelijke
instellingen opgesteld en aangeboden ter bespreking in het NZO. De Minister van
LNV stelt de plannen vast. Voortgang van de implementatie van de plannen wordt
op een tweejaarlijkse basis geëvalueerd.
Het opstellen en uitvoeren van de soortenbeschermingsplannen wordt in beginsel
gefinancierd op basis van reguliere middelen. Voor additionele financiering kan
een beroep op het ‘Transitiefonds’ worden gedaan.

Afspraken over handhaving en veiligheid
Handhaving op zee is cruciaal voor de veiligheid en het vertrouwen van partijen in de uitvoering
van dit Akkoord. Ondanks inspanningen van de Rijksoverheid schiet handhaving op zee nu vaak
al tekort door capaciteitsproblemen. Door de toenemende drukte is handhaving de afgelopen
jaren complexer en duurder geworden en deze trend zal zich de komende jaren voortzetten.
Partijen onderschrijven de noodzaak van additionele inspanning en financiering op het gebied
van handhaving op zee. Het gaat hierbij zowel om extra mankracht en materieel, als om het
gebruik van innovatieve technieken die een kwaliteitssprong in handhaving mogelijk maken. Dit
is van belang om te zorgen dat welwillende partijen die een gezonde Noordzee vooropstellen
geen slachtoffer worden van overtredingen door anderen. Daarnaast dient de veiligheid en
bereikbaarheid voor de scheepvaart te worden geborgd.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

29

6.13

6.14
6.15

6.16

De veiligheid van Search and Rescue operaties moet gegarandeerd blijven door
een adequaat door de Rijksoverheid gefinancierd SAR-systeem, zodat te allen tijde
kan worden voldaan aan de vereisten van de Nota Maritieme Noodhulp.
De Rijksoverheid zet zich in internationaal verband in voor scheepvaartbegeleiding
buiten de 12-mijlszone.
De Rijksoverheid zorgt voor een budget van de kustwachtorganisaties dat in
overeenstemming is met de omvang van de nieuwe taken die voortvloeien uit dit
Akkoord.
De gemeenschappelijke kustwachtorganisaties zetten in op onderzoek en innovatie
ten behoeve van een kwaliteitssprong in handhaving.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

30

7.

Monitoring en onderzoek
De KNAW-klankbordcommissie en het Rijk is gevraagd om antwoord te geven
op de vraag wat prioriteiten op het gebied van monitoring en onderzoek zijn
ten behoeve van de uitvoering van dit Akkoord. Onderzoek en monitoring
kunnen deels bekostigd worden uit het ‘Transitiefonds’. De onderzoeks- en
monitoringsagenda in bijlage 2 van dit Akkoord onderbouwt de aanspraak op
transitiefondsmiddelen. Bij de toewijzing van middelen dient onderscheid te
worden gemaakt tussen meer fundamenteel en toegepast onderzoek en
monitoring. Bij monitoring gaat het enerzijds om kennisvergaring ter opvulling
van kennisleemtes over bijvoorbeeld voorkomens en gedrag van soorten als
reactie op de veranderende Noordzee en anderzijds over de effectiviteit van
maatregelen uit dit Akkoord. De resultaten van onderzoek en monitoring
worden in een tweejaarlijkse ‘Staat van de Noordzee’ gepubliceerd, waarmee
de voortgang richting een gezonde Noordzee transparant wordt
gecommuniceerd.
Afspraken over onderzoek
7.1

7.2

7.3
7.4

7.5

Onderzoek wordt in beginsel gefinancierd uit de bestaande geldstromen 38. Voor
onderzoek dat rechtstreeks voortvloeit uit de in het Akkoord gemaakte afspraken,
kan een beroep op het ‘Transitiefonds’ worden gedaan.
De in dit Akkoord opgenomen monitorings- en onderzoeksagenda is van belang
voor het ontstaan van een gezamenlijke kennisbasis. Hiermee wordt bovendien
versnippering van onderzoek en kennis voorkomen. Dit bevordert dat aanspraken
voor onderzoek op het ‘Transitiefonds’ verbonden blijven met de afspraken in dit
Akkoord.
Alle data en onderzoeksresultaten volgend uit het Noordzeeakkoord worden
ontsloten volgens het ‘openbaar tenzij’ principe.
Het WOZEP-programma wordt voortgezet en geïntensiveerd. Er wordt afgestemd
met het onderzoeksprogramma van dit Akkoord, om overlap en dubbelingen uit te
sluiten.
Het ‘Transitiefonds’ bepaalt op basis van de onderzoeksagenda van het NZO welke
voorstellen voor financiering in aanmerking komen.

38
Bijvoorbeeld het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV), het Visserij innovatiefonds, het Wind op zee
Ecologisch Programma (WOZEP), het Basis GMT en de programmalijn ecologische innovatie van het TKI WOZ.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

31

Afspraken over monitoring
7.6

7.7

7.8

7.9

Monitoring wordt in beginsel gefinancierd uit de bestaande geldstromen. Voor
monitoringsprogramma’s of extra inspanningen die rechtstreeks voortvloeien uit in
het Akkoord aangegane verplichtingen, kan (aanvullend) een beroep op het
‘Transitiefonds’ worden gedaan.
De kosten en baten van monitoring moeten op het niveau van de Noordzee
worden bezien en besluiten hierover moeten worden genomen op basis van goede
kennis van causale verbanden (‘most value for money’).
Het systematische monitoringsysteem voor vogels wordt geïntensiveerd zodat kan
worden vastgesteld of gebieden aan de criteria van de vogelrichtlijn voldoen. Deze
informatie over vogelaantallen en -soorten kan dan een meer actieve rol spelen in
toekomstige besluiten over het Noordzeebeleid.
In het NZO worden afspraken gemaakt over een integraal en systematisch
monitoringsprogramma door het Rijk, voor het meten van de gezondheid en
ontwikkeling van zee- en kustvogelpopulaties en trekvogels, voor vleermuizen,
benthos, vissen en zeezoogdieren, alsook het meten van cumulatieve effecten van
alle menselijke activiteiten op deze soorten en op het ecosysteem als geheel,
inclusief fysische, chemische en biologische factoren die haar functioneren mede
bepalen. Elke 2 jaar publiceert de Rijksoverheid de ‘Staat van de Noordzee’,
waarin wordt gerapporteerd over de effecten van toezicht en resultaten van deze
monitoring, inclusief de beschikbare informatie over de commerciële visbestanden.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

32

8.

Governance
We zijn heel ver gekomen, maar een aantal punten vergt verdere uitwerking.
Ook zijn er een aantal structurele punten, die pas in de loop van de jaren hun
beslag krijgen Alle geledingen in het NZO hebben daarom een voorkeur dit
overleg voort te zetten na het bereiken van een Noordzeeakkoord. Daarmee is
de overgang van het ‘raadplegen van stakeholders’ naar een ‘op
overeenstemming gericht overleg tussen Rijk en stakeholders’ ook voor het
vervolg het uitgangspunt. Hiermee kan, ook na vaststelling van dit Akkoord,
ingespeeld worden op ontwikkelingen die zich voordoen en die op de essentie
van de gemaakte afspraken kunnen ingrijpen (bijvoorbeeld Schiphol op zee,
eilanden, en onvoorziene groei in de zandbehoefte als gevolg van
klimaatverandering). Ook is er in de uitvoering van dit Akkoord sprake van
volgordelijkheid van afspraken waardoor verdere detaillering en
operationalisering in de tijd van belang is. Er moeten aanpassingen kunnen
worden gedaan op basis van voortschrijdend inzicht op basis van opgedane
kennis en monitoring (adaptieve planning). Daarom verbinden partijen zich aan
een geïnstitutionaliseerd Noordzeeoverleg (NZO) onder onafhankelijk
voorzitterschap ter uitvoering van dit Akkoord en om gezamenlijk af te wegen
of nieuwe ontwikkelingen moeten leiden tot bijstelling van de afspraken.

Afspraken over het instellen van het geïnstitutionaliseerde NZO
8.1

8.2

8.3

Het NZO wordt voorlopig op dezelfde juridische basis en samenstelling, onder de
hoede van het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL) en met een
onafhankelijk voorzitter, voortgezet.
Zo ontstaat na afronding van fase 1 (tot stand brengen Akkoord) een fase 2
waarin in ieder geval het door OFL uit te brengen governance-advies wordt
besproken. Over de andere eventueel te behandelen onderwerpen, werkwijze en
praktische vraagstukken in fase 2 zal de onafhankelijk voorzitter dan nadere
voorstellen doen aan het NZO. Daar wordt dan net als bij de start van fase 1
gezamenlijk over besloten. Over het nodige budget voor fase 2 zal het OFL met de
betrokken ministeries overleg voeren.
In het door OFL uit te brengen governance-advies wordt een voorstel gedaan voor
een definitieve vormgeving van het NZO, fase 3. Daarbij worden tenminste de
volgende punten besproken:
•
de voor- en nadelen van diverse juridische kaders;
•
de taak, samenstelling, werkwijze en financiering van het definitieve NZO;

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

33

plaatsbepaling van het NZO, waaronder de vraag of een constructie “onder
de hoede” van het OFL naar het oordeel van de OFL-voorzitters blijvend past
bij de rol die het OFL zelf wil vervullen;
•
representatie van partijen 39;
•
aard en positie van het ‘Transitiefonds’;
•
borging van de monitorings- en onderzoeksagenda behorend bij het
Noordzeeakkoord.
Stakeholders geven, totdat het governance-advies van OFL is uitgebracht,
publiekelijk geen steun aan de gedachte van een Noordzeecommissaris, in de
wetenschap dat deze variant in het OFL-advies nader zal worden afgewogen.
Het OFL bevordert een op consensus gericht overleg in het NZO over het uit te
brengen advies. Mocht die consensus niet lukken, dan wordt het advies door het
OFL toch uitgebracht onder vermelding van alle relevante overwegingen van
overheid en stakeholders.
•

8.4

8.5

Afspraken over de functie van het geïnstitutionaliseerde NZO
8.6

8.7

8.8

8.9

Kernbeslissingen van de overheid ten aanzien van de Noordzee worden in het NZO
besproken ten behoeve van op consensus gericht overleg, alvorens ze worden
voorgelegd aan de Tweede Kamer.
Het NZO schept het kader waarbinnen uit het Akkoord voortvloeiend
wetenschappelijk onderzoek vanuit het ‘Transitiefonds’ (mede) kan worden
gefinancierd. Hierbij wordt het NZO ondersteund door een onafhankelijke
wetenschappelijke klankbordcommissie die in overleg met de KNAW wordt
samengesteld.
Partijen die vertegenwoordigd zijn in het geïnstitutionaliseerde Noordzeeoverleg
verplichten zich eerst consensusgericht overleg te voeren binnen het NZO,
alvorens zij gebruik maken van formele mogelijkheden tot verweer tegen besluiten
van de overheid.
Partijen bezien of lopende, door hen ingediende bezwaren, op basis van dit
Akkoord behoren te worden ingetrokken. In geval van twijfel wordt het onderwerp
geagendeerd in het NZO.

39
Zo waren bijvoorbeeld de kustprovincies bij de aanvankelijke opzet van het NZO niet betrokken; de desbetreffende
gedeputeerden zijn wel met enige regelmaat op de hoogte gesteld van de vordering in het NZO, maar zij hechten er aan dat
de positie van de provincies op weg naar een definitieve vormgeving van het NZO serieus wordt onderzocht.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

34

9.

‘Transitiefonds’40
Op de Noordzee vinden, zoals beschreven, drie grote transities plaats: de
natuurtransitie, de voedseltransitie en de energietransitie. De innerlijke
verwevenheid tussen deze drie transities vraagt om samenhangend
Noordzeebeleid, ook om te voorkomen dat er blijvende onbalans tussen de
verschillende functies optreedt. De structuur van de bestaande geldstromen
leidt niet vanzelfsprekend tot die beoogde samenhang. Het ‘Transitiefonds’
moet ervoor zorgen dat deze onbalans wordt opgelost en in de toekomst wordt
voorkomen. Het beleid dat het fonds voert zal daartoe gericht en selectief
moeten zijn. Dit wordt met de afspraken over de scope van het fonds
afgebakend.
Afspraken over de scope van het ‘Transitiefonds’
9.1
9.2

9.3

9.4
9.5

9.6

Transities beschrijven een omslag en bijdragen uit het fonds moeten aantoonbaar
helpen die omslag te realiseren.
Aanvragers dienen eerst een beroep te doen op beschikbare reguliere middelen
buiten het fonds. Het moet duidelijk zijn dat bestaande subsidiestromen en
begrotingsmiddelen niet toereikend zijn. Dit sluit claims van individuen op het
fonds niet uit.
Om voor een bijdrage uit het fonds in aanmerking te komen dient aangetoond te
worden dat de middelen de samenhang tussen de transities bevorderen, al sluit
dat niet uit dat sommige bijdragen in hoofdzaak binnen één van de transities
worden besteed. 41
Aanvragers moeten inzicht geven in de termijn waarop het beoogde effect zal
optreden.
Bij de beoordeling van aanvragen dient de proportionaliteit in relatie tot het totale
budget van het ‘Transitiefonds’ te worden afgewogen; dat geldt ook voor
kosteneffectiviteit.
In beginsel is financiering vanuit het fonds niet beschikbaar voor aanvragen die
voorvloeien uit erkende overheidstaken dan wel wettelijke verplichtingen. Dat

40
In dit Akkoord staat het woord ‘Transitiefonds’ tussen aanhalingstekens. Hoewel over de bedoeling en werkwijze van het
fonds, die in dit hoofdstuk worden beschreven, tussen partijen overeenstemming is bereikt wordt van rijkszijde een
nadrukkelijk voorbehoud gemaakt ten opzichte van de juridische vormgeving, vooral in relatie tot de reguliere processen
binnen de rijksbegroting. Voor de stakeholders is het tot stand komen van een fonds dat een zekere professionele
autonomie moet bezitten essentieel. Partijen hebben afgesproken dat zij de governance verkenning van OFL (zie 9.13)
zullen afwachten om op basis daarvan tot een definitief oordeel te komen over de vormgeving van het ‘Transitiefonds’.
41
Soms zijn middelen die elders worden besteed kosteneffectiever dan besteding in het domein van de aanvrager
(opportunity costs). Geld besteed aan de kust ten bate van vogels op zee kan effectiever zijn dan maatregelen op zee.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

35

9.7

9.8
9.9

9.10

geldt ook voor aanvragen die voortvloeien uit algemeen aanvaard
ondernemersrisico.
Aan de wijze van toekenning van gelden, de loketfunctie van het ‘Transitiefonds’
en daarmee de bewaking van de doelstellingen (samenhang in transities), wordt in
het governance advies gericht aandacht besteed.
Het fonds maakt gebruik van een project- en planmatige aanpak om te voorkomen
dat er enkel reactief gehandeld wordt.
Behandeling door het Rijk en besluitvorming over de vervolgstructuur en het
feitelijk functioneren van het fonds zijn uiterlijk medio 2020 afgerond zodat de
voor de uitvoering van dit Akkoord benodigde financiering op tijd beschikbaar is.
Uitfasering van visserijschepen mag niet leiden tot intensivering van
visserijinspanning. Voorshands worden conclusies hierover uit de Kottervisie
afgewacht.

Afspraken over het instellen van het ‘Transitiefonds’
9.11
9.12

Er komt een ‘Transitiefonds’, met een planperiode van zes jaar, op basis van de
afspraken die in het Akkoord zijn vastgelegd.
De vormgeving van het Fonds, de juridische inbedding en de beoogde werkwijze
maken onderdeel uit van het governance-advies van OFL. Daarbij wordt
nadrukkelijk ook aandacht gegeven aan het reguliere begrotingsproces en de
verhouding van het ‘Transitiefonds’ tot het budgetrecht van de Kamer.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

36

10. Uitvoering
Dit hoofdstuk gaat over de borging van afspraken nadat het Akkoord is
gesloten, zodat zicht ontstaat op de concrete uitvoering van de gemaakte
afspraken. Ook de internationale dimensie wordt hier besproken. Nederland
deelt de Noordzee met zeven andere landen. Veel afspraken vragen daarom in
de volgende fase om internationale afstemming.
Afspraken over uitvoering
10.1

10.2

De afspraken uit dit Akkoord worden geborgd doordat zij de basis vormen voor
formele beleidsdocumenten waaronder in ieder geval de Strategische Agenda
Noordzee 2030 en het Programma Noordzee 2022-2027 en het bijbehorende
uitvoeringsprogramma.
Partijen willen bijdragen aan een positieve afloop van de staatssteuntoets bij de
plannen voor de kottervisserij.

Afspraken over internationale afstemming
10.3

10.4

In het proces naar een Programma Noordzee 2022-2027 zal actief inbreng
gevraagd worden van de buurlanden en andere relevante Noordzeestaten, omdat
grensoverschrijdende effecten op hun zeegebied niet uit te sluiten zijn en
andersom, hun plannen mogelijkerwijs op ons deel van de Noordzee een effect
kunnen hebben. Dit geldt zeker ook voor effecten van activiteiten op beschermde
soorten (zeezoogdieren en zeevogelsoorten) die afhankelijk zijn van het
ecosysteem in het zuidelijk deel van de Noordzee. De accumulatie van de effecten
van al deze plannen en projecten moet tegen het licht gehouden worden van het
functioneren van het hele ecosysteem Noordzee. In de Strategische
Milieubeoordeling (planMER) van het ontwerp Programma Noordzee 2022-2027 zal
expliciet aandacht zijn voor mogelijke grensoverschrijdende effecten en deze
bevindingen worden gedeeld met deze buurlanden.
In de EU gesponsorde samenwerkingsprojecten NorthSee en SEANSE wordt
gezamenlijk met de Noordzeebuurlanden gewerkt aan de verbetering van de
kennis van het grensoverschrijdende ecosysteem van de Noordzee en de
cumulatieve effecten van menselijk gebruik hierop. Er wordt ook gewerkt aan
meer coherentie in de benaderingen van deze effecten. Deze projecten richten
zich op deelaspecten van het gebruik, met name duurzame energieopwekking en
scheepvaart. Ons land werkt samen met negen buurlanden rondom de Noordzee
in de North Sea Energy Cooperation om van elkaar te leren, plannen beter op
elkaar af te stemmen en gezamenlijke grootschalige multinationale windparken
mogelijk te maken. In het kader van de versnelde aanwijzing van parken in
andere delen dan de zuidelijke Noordzee, zal Nederland de samenwerking met
Duitsland, Denemarken en de UK intensiveren in 2020. Nederland zal in de

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

37

10.5

samenwerking met de andere Noordzeekuststaten op het gebied van energie het
voortouw nemen om te verzekeren dat de ecologie zwaarwegend wordt
meegenomen bij de planning en uitvoering van energieopwekking in de regio,
inclusief cumulatieve effecten op de aanwezige natuurwaarden.
In de kaders van KRM en OSPAR zet Nederland op gebied van assessments in op
meer grensoverschrijdende kennis over de toestand van en invloed van gebruik op
soorten, habitats en voedselweb, inclusief het vraagstuk van het netwerk van
samenhangende beschermde gebieden en internationale migratie routes,
zwemroutes, foerageer routes en paaigebieden, en (cumulatieve) effecten van
gebruik. Nederland streeft een efficiënte, gecoördineerde monitoring na door
gebruik te maken van elkaars schepen en combineren van activiteiten en
toepassen van innovaties (zoals satellieten). Ten aanzien van doelen en
maatregelen op de Noordzee ligt wat Nederland betreft het accent op het
agenderen en aangaan van allianties op het gebied van het tegengaan van
effecten van visserij op het ecosysteem, plastic soep, onderwatergeluid en van het
cumulatieve effect van windparken.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

38

Bijlage 1: Brief met verzoek om opzetten van Noordzeeoverleg

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

39

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

40

Bijlage 2: Onderzoeks- en monitoringsagenda
De contouren van het Monitoring- en Onderzoeksprogramma van het Noordzee Akkoord
Een gezonde Noordzee is voor iedereen van belang. Nu al vraagt het mariene ecosysteem om bescherming en herstel op basis van bestaand
gebruik. Het veranderende gebruik (in vorm en intensiteit) moet passen binnen de ecologische draagkracht van de Noordzee; de ecologische
draagkracht is randvoorwaardelijk voor het individuele en cumulatieve gebruik van de Noordzee door verschillende functies. Om de Noordzee
gezond te maken en te houden is een extra inspanning noodzakelijk. Beleidsontwikkeling voor bescherming, herstel en duurzaam gebruik wordt
bemoeilijkt door een structureel gebrek aan kennis. Dit geldt zeker voor de soorten die het meest gevoelig zijn voor de grote transities op de
Noordzee. Deze soorten zijn daarmee indicatoren voor de te verwachte majeure veranderingen die in en op de Noordzee plaats gaan vinden.
Er is daarom grote behoefte aan een integraal en systematisch onderzoeks- en monitoringsprogramma dat de basis vormt voor kennis over het
functioneren van de Noordzee. Het gaat hier om het inzicht verkrijgen in de ecologische draagkracht voor huidige en duurzame toekomstige
ecosysteemdiensten en ook het meten van de gezondheid en ontwikkeling van zee- en kustvogelpopulaties en trekvogels, vleermuizen, vissen
(o.a. haaien en roggen), bodemdieren, zeezoogdieren en benthische en pelagische habitattypen. Daarnaast moet ook het (veranderende) gebruik
zoals mariene energiewinning en maricultuur (kweek van vis, schelp- en schaaldieren, algen en wieren) passen binnen de ecologische
draagkracht van de Noordzee, bijvoorbeeld wat betreft de aanwezige nutriënten, en dat de veiligheid gegarandeerd is. Ook dient er een beter
inzicht te komen in de (cumulatieve) effecten van alle menselijke activiteiten op deze soorten en op het ecosysteem als geheel, inclusief fysische,
chemische en biologische factoren die haar functioneren mede bepalen (effectmonitoring).
De belangrijkste vragen zijn nu “wat de ecologische draagkracht van het Noordzee-ecosysteem is” en “wat de effecten van de verschillende
gebruiksfuncties daarop zijn”. Om die vragen te kunnen beantwoorden is daarom ook een integraal en systematisch monitoringsprogramma nodig
dat zich richt op de fysische, chemische en biologische basisparameters voor het functioneren van het ecosysteem en op (de variatie in) het
voorkomen van vogels, vleermuizen, bodemdieren, vissen en zeezoogdieren.
Op korte termijn moet dit integraal onderzoeks- en monitoringsprogramma worden uitgewerkt. Dit programma moet aansluiten op het bestaande
monitoring en onderzoek (m.n. WOZEP en MWTL). Door zo te werken kan noodzakelijke basiskennis ontwikkeld worden over de interacties tussen
de verschillende componenten van het ecosysteem en worden goed onderbouwde en gevalideerde modellen opgesteld voor het beantwoorden
van vragen over veranderende draagkracht, inclusief mogelijke effecten van klimaatverandering. Ook biedt deze werkwijze mogelijkheden voor
het voorkomen van dubbelingen en voor een goede aanwending van de beschikbare financiële middelen. Samenwerking met de partijen die
monitoring en onderzoek op de Noordzee uitvoeren biedt kansen om slimme combinaties te maken en kan ook bijdragen tot een goede
aanwending van financiële middelen. Met name voor de wetenschap ligt hier een belangrijke taak.
Een snelle invulling nodig van het Monitoring- en Onderzoeksprogramma: een ‘call to action’.
In het Noordzee Akkoord staan een aantal specifieke onderzoeksvragen/opdrachten genoemd die al op korte termijn dienen te worden
opgestart. Het gaat daarbij om onderzoek om vast te stellen of de Hollandse Kust, de Vlakte van de Raan, de Borkumse Stenen, de Klaverbank,
de Doggersbank en de Centrale Oestergronden voldoen aan de selectiecriteria voor aanwijzing als Vogelrichtlijngebied. Verder gaat het om
onderzoek naar het voorkomen van zandkokerwormriffen, onderzoek ten behoeve van soortbeschermingsplannen, geluidsimpact van heien op
zee en van seismisch onderzoek en onderzoek voor het bevorderen van selectiviteit en minder bodemberoering door de visserij, inclusief
technische innovaties.

41

Er zal ook onderzoek nodig zijn naar de effectiviteit van maatregelen voor beschermde gebieden, de basismonitoring hiervan wordt nu al door de
overheid gefinancierd en meer uitgebreid onderzoek heeft pas zin als de managementmaatregelen een paar jaar van kracht zijn geweest, dus na
2025. Dit leidt tot een additionele financieringsbehoefte. In alle voorstellen gaat het om aanvulling, aanpassing van en afstemming met
bestaande onderzoeks- en monitoringprogramma’s.
Een snelle invulling van het monitoring- en onderzoekprogramma is nodig maar zal ook tijd kosten. Voor bepaalde onderwerpen zal eerst veel
meetwerk moeten worden verricht alvorens tot onderzoek kan worden overgegaan. Verder vereist een goede afstemming tussen de verschillende
onderdelen van het programma tijd. En ook is een goed inzicht in reeds aanwezige monitoring-apparatuur en de beschikbare data nodig. Bij de
invulling van vereiste middelen moet met deze aspecten rekening worden gehouden. Ook kan voor zowel monitoring als onderzoek enige tijd
nodig zijn voor verdere ontwikkeling van technieken en toepassing op de Noordzee. Verder is een goede governance van het monitoring en
onderzoekprogramma nodig ook voor een goede communicatie en samenwerking tussen wetenschap en beleid. Deze governance is geen
onderdeel van deze bijlage van het NZA. Op een later moment en in het bredere NZA-kader zal de governance van het NZA worden uitgewerkt.
Een goede governance van het monitoring en onderzoekprogramma zal daar dan ook aan de orde komen. Het monitoring- en
onderzoekprogramma zal een looptijd hebben tot 2030. Daarmee is er op de langere termijn tijd voor een goed adaptief programma dat in kan
spelen op nieuwe vragen die voortvloeien uit NZA-overleg en beleidsontwikkelingen zoals voor natuurversterking en soortbeschermingsplannen.
Voor de wetenschappelijke commissie en governance van het NZA ligt hier een belangrijke rol.
Vereiste middelen
Het noemen van de bedragen in de onderstaande tabel is op geen enkele wijze bindend voor de overheid. De getallen en hun range geven een
indicatie aan welke bedragen, additioneel ten opzichte van bestaande middelen inclusief WOT, kan worden gedacht bij het verder opstellen van
projectplannen voor de in onderstaande tabel genoemde onderwerpen (passend binnen de driehoek Energie-Natuur-Voedsel). Partijen hebben wel
uitgesproken vertrouwen te hebben in een goede uitkomst. Verder dwingt het bedrag dat nu beschikbaar is gesteld (€ 55 miljoen), hoewel een
belangrijke stap voorwaarts, toch totprioritering van monitoring- en onderzoekopgaven. Deze prioritering is in onderstaande tabel niet aan de
orde. Binnen de nu beschikbaar gekomen gelden zal over de besteding ervan binnen het NZO op consensus gericht overleg worden gevoerd.

42

Prioriteitentabel Onderzoek en Monitoring 2020–2030 voor de thema’s Energie, Natuur en
Voedsel
Per onderzoeks- resp.
monitoringsprogramma

Per NZS2030
thema:

Verwijzing naar betreffende
paragraaf Noordzee Akkoord

EnergieNatuur-Voedsel

1. Ecologische kennis Noordzee
versterken ter ondersteuning
transities

-

Natuur

-

Voedsel

-

Energie

Para. 3.10

De benodigde
financiering voor TO2
instellingen is beperkt
en is veelal belegd bij
MMIP van Topsectoren.

Totaal additioneel
budget 10 jaar. 42

Opmerkingen

(Termijnen indien
mogelijk en voor
zover bekend)

Voor sommige categorieën een
kortere looptijd dan 10 jaar

14-26 mln.

Gezond Noordzee ecosysteem:

(2020-2030)

Betere benutting
daarvan zeer gewenst.

Para. 6.8 - 6.12
Para. 7.9

a. Draagkracht Noordzee

Indicatie bestaande
middelen en looptijd

-

Natuur

-

Voedsel

-

Energie

Ontbrekende
kennisfactor
Komt aan de orde in
KRM, NWA/NWOAanvraag
onderzoekprogramma

Planning
projectvoorstellen
is opgenomen in
Position Paper
NIOZ/

De transities op de Noordzee
(energie, voedsel en natuur) en
klimaatverandering beïnvloeden de
processen binnen het ecosysteem van
de Noordzee. Versterkt inzicht in het
functioneren van de Noordzee, de
draagkracht voor huidige en
duurzame toekomstige
ecosysteemdiensten van de Noordzee
en de samenhang tussen de
beleidsopties is noodzakelijk.
Draagkracht, primaire productie,
small foodweb, zoöplankton, vissen,
hard en zacht substraat benthos,
vogels en hun voedsel, ontwikkelen
en ondersteuning monitoring,
modelleren). Veel veldmetingen incl.

42 Bestaande middelen omvatten; versterking basisgegevens vogels (0,6 mln per jaar), MWTL Vogeltellingen 0,3 mln per jaar, MWTL

Waterkwaliteit 1 mln per jaar, WOT visserij, bruinvis, zeehond, schelpdieren 3,7 mln per jaar. Dit is een niet dekkend beeld van
Rijksmiddelen

43

North Sea in Transition
afgewezen.

b. Versterking
kennisbasis Noordzee

-

Natuur

-

Voedsel

-

Energie

Deltares/WMR:
Meten, Monitoren
en Modelleren
(3M)
Plan en
programmering
Q4 2020; loopt
door tot 2030

scheepstijd.
Aandacht voor cumulatieve effecten
meenemen (zie verder onderdeel 7).
De kennisbasis van het Noordzeeecosysteem dient structureel
versterkt te worden in een combinatie
van verbeterde inwinning van
veldgegevens en verbeterde
interpretatie van deze gegevens
m.b.v. een passend instrumentarium
voor gegevensverwerking en
modellering
Met het oog op de voorbereiding van
weloverwogen maatregelen en
besluitvorming daarover.
Zie ook onderdelen 2 en 3.

2. Basisinzichten functioneren
Noordzee op orde
o.a. waterkwaliteit
nutriënten, fysische factoren,
eDNA), fytoplankton,
zoöplankton

-

Natuur

-

Voedsel

-

Energie

-

Natuur

Voor KRM en VHR vindt
al monitoring plaats
(zie ook punt 3)

4-20 mln.
(2020-2030)

(Op basis van MWTL,
WOT en andere
relevante programma’s)

Plan en
programmering
gereed Q3 2020;
uitvoering start in
2021.

0,6 per jaar tot 2025.

4-6 mln.

Wordt gedaan naast en
in afstemming met

(2020-2030)

Para. 3.10,
Para. 7.9

Aanvulling op KRM monitoring plan.
Om de combinatie effecten van de 3
transities, in combinatie met
klimaatverandering (zie verder
onderdeel 7.a) goed te kunnen
begrijpen en te voorspellen zijn juiste
en hoge resolutie metingen van:
fysische en chemische factoren, van
primaire productie en zoöplankton in
de basismonitoring noodzakelijk. Een
belangrijk deel van het budget zal
mogelijk besteed worden aan het
plaatsen van meetapparatuur op de
Noordzee.

3. Versterking basisgegevens
a. Vogels

Nadruk op (toekomstige) VRgebieden en nieuwe
windenergiegebieden in noordelijk

44

Para. 7.8

WOZEP en KRM/VHR
(MWTL)

Para. 7.9

b. Wettelijk opgedragen
taken: zeezoogdieren,
vleermuizen, vissen en
bentische soorten

4. Natuurherstel en versterking
soortbescherming

-

-

Natuur

Natuur

Huidige budget WOTbudget is niet
voldoende voor
aanvullende opgave uit
NZA

Geen budget

Programmering
gereed Q3 2020;
start uitvoering
z.s.m.

10 mln.
(2020-2030)
In de loop van
2020 evaluatie
tegen achtergrond
NZA met
aanpassingen;
gaat in per 2021.
Permanent en
voor zover
relevant tot 2030
3 mln.
(2020- 2026)

Para. 6.8- 6.12

deel NCP (zie ook onderdeel 5)
Intensivering datavergaring en
versterking zeggingskracht.
Mogelijk extra inspanning in relatie
tot effecten op overige zee-, kust- en
trekvogels (sterfte en aanwas van
vogels) gevoelig voor drukfactoren
zoals windenergie op zee. (zie ook
onderdeel 5) Demografische
vogelmonitoring. Formuleren van
herstelmaatregelen op land.
Zeezoogdieren (meer seizoenen per
jaar) en benutting small pelagic fish
surveys.
Betekenis voedselketen,
beschikbaarheid voedsel in relatie tot
broedsucces en versterking
bodemkwaliteitsverbetering.
WOT zijn Wettelijk Opgedragen Taken
en draagt bij aan verantwoording en
goede besluitvorming.
Opstellen Uitvoeringsagenda:
1.

Uitvoeren van onderzoek welke
kwetsbare soorten in aanmerking
komen voor een
soortbeschermingsplan. Onder
meer populatie-onderzoek.

2.

Uitvoeren van onderzoek ter
voorbereiding van en uitvoering
van bestaande en op te stellen
soortbeschermingsplannen.
Onder meer populatie-onderzoek.

Opstellen in 2020
(2020-2030)
Uitvoeringsagenda

5. Effecten van ontwikkeling

-

Natuur

Nu 3 mln. per jaar

15-21 mln.

Effecten van windenergie op zee

45

windenergie op zee
(WOZEP/KEC)

-

Voedsel

-

Energie

Inclusief vogeltellingen
WOZ.
Loopt tot 2023

Par 3.1
Par 3.4

(2023 – 2030)
Zal na 2023
worden verlengd
en aangepast tot
2030;
Per jaar 2-3 mln.

Par 3.11
Par 4.12
Par 5.6
Para. 7.4

6. Voedsel & visserij

-

Natuur

6-12 mln.

Para. 3.4

-

Voedsel

(2020-2030)

Para. 4.42

-

Energie

Para. 6.2
Para. 6.7

a. Effecten windparken
op visbestanden en
megafauna

-

Natuur

-

Voedsel

-

Energie

Nu geen apart
onderzoeksprogramma.
Loopt voor klein deel
mee met WOZEP (zie
onderdeel 5)

Plan en
programmering
gereed Q2

(WOZEP) (uitgebreid onderzoek aan
vogels (aanvaringen en
habitatverlies), vleermuizen en
zeezoogdieren, EMV,
onderwatergeluid en benthos zacht
substraat).
Aandacht voor: hard substraat,
effecten op vissen (o.a. haaien en
roggen). Het ministerie van EZK
financiert tot 2023 het
onderzoeksprogramma WOZEP.
Verlenging hiervan tot 2030 is
wenselijk zodat effectmetingen
doorlopen en bij meer en grotere
operationele windparken (de norm
voor toekomstige parken) kunnen
worden gedaan. Hiermee kunnen
effecten van opschaling, boven en
onder water, accurater worden
vastgesteld
Voor verschillende hieronder
genoemde onderzoeksvragen geldt
(ook) dat in de Kennisagenda
Noordzeestrategie 2030 deze vragen
verder zijn uitgewerkt (m.b.t.
bodemberoering, effecten
grootschalige uitrol windparken,
kansen medegebruik en
verduurzaming, en innovatieve
vangsttechnieken.
Onderzoeksvragen visserijsector.
Effecten aanleg en exploitatie van
offshore windparken op
(commerciële) visbestanden en
megafauna.

46

b. Onderzoek naar
herstel habitattypen
1110, 1170

-

Natuur

Nu geen apart
onderzoeksprogramma.
In beperkte mate
onderdeel van KRMmonitoringsprogramma.

Plan en
programmering
gereed Q3 2020.
Tot 2030

Onderzoek aan effecten van
veranderende intensiteiten bodem
beroerende visserij

c. Onderzoek naar de
selectiviteit van
visserij en het
ontwikkelen en
toepassen van
technieken voor het
vergroten van
selectiviteit.

-

Voedsel

-

Natuur

Nu geen apart
onderzoek naar
effectiviteit selectiviteit
en drukfactoren

Plan,
programmering,
financiering
uitvoering van
verduurzaming
kottervisserij
conform het NZA.

Monitoring van incidentele bijvangst
van zeezoogdieren, vogels, “nietcommerciële” vissen (o.a. haaien en
roggen) en inktvissen.

-

Natuur

5 mln.

-

Voedsel

-

Energie

Nu is hiervoor geen
apart
onderzoeksprogramma
beschikbaar

7. Antropogene factoren en
cumulatieve effecten
Para. 3.10
Para. 7.9
a. Cumulatie

(2020-2030)

Plan en
programmering
Uitwerking
onderzoek agenda
Cumulatie 20202021
Afstemming met
internationale
gremia en
WOZEPonderzoek (zie
onderdeel 5)

Verbeterd inzicht krijgen in effecten
van afzonderlijke
drukfactoren/activiteiten én van alle
drukfactoren/activiteiten tezamen
(cumulatieve effecten).
Het gaat om drukfactoren zoals
bijvoorbeeld bijvangst (zie ook
onderdeel 6.c), seismisch
onderzoek), wind op zee (zie ook
onderdeel 5) maar van bijvoorbeeld
verandering in golfpatroon en
verhoging watertemperatuur
En effecten op o.a. vogels,
vleermuizen en onderwaternatuur.
Het onderdeel cumulatieve effecten
bestaat uit subonderdelen, waaronder
voor vogels, vleermuizen en

47

onderwaternatuur
b. Klimaatverandering en
Noordzee

Voorstel NWA/NWOonderzoek C2Oceans is
ingediend.
Besluitvorming 2020.
Gaat deels over
Noordzee. Looptijd
2021-2025

Plan en
programmering
Q4 2020. Periode
2021-2028

Hieronder valt adaptatie èn mitigatie.
Gestart wordt met
haalbaarheidsstudie Natuurherstel
voor Klimaatmitigatie

1-5 mln.

De transities kunnen grote
sociaaleconomische gevolgen hebben
voor de sectoren, waaronder met
name de visserij door vermindering
van opbrengsten. Onderzoek naar
optimale en duurzame oplossingen
voor alle stakeholders, inclusief
wenselijk en effectieve governance
structuur, is gewenst.

Monitoringprogramma
Verzuring Noordzee
2018 – 2028
8. Socio-economisch onderzoek

Nu is hiervoor geen
onderzoeksprogramma

Plan van aanpak
gereed Q2 2020;
start q4 2020 Tot
2025. Mogelijk
daarna verlenging
9.

Project-secretariaat en
datamanagement

Geen middelen
beschikbaar

5 mln.
(2020-2030)
Plan uiterlijk Q3
2020.

Totaal

Sturing, programmering onderzoek,
het verbinden van programma’s en instellingen, samenwerking
verbinding(open) data en
datamanagement (IHM),
overzichtelijk en toegankelijk maken
van rapporten en communicatie.
Tevens ophalen en integreren van
ontwikkelde kennis voor de
beantwoording van kennisvragen en
gebruik in beleid en beheer.

67-113

48

Bijlage 3: Internationaalrechtelijke context
•

•

•

De grenzen van het Nederlandse deel van de Noordzee hebben bestuurlijke betekenis,
maar het gebruik, de natuur of het ecosysteem zijn grensoverschrijdend. Doelstellingen,
afspraken, verplichtingen en samenwerking doen zich dan ook voor op verschillende
schaalniveaus en in verschillende gremia. Een overzicht met de belangrijkste
samenwerkingsverbanden en verplichtingen zijn:
VN niveau: Sustainable Development Goals; Klimaatakkoord Parijs; Oceanenbeleid;
het biodiversiteitsverdrag; United Nations Convention on the Law of the Sea
(UNCLOS, scheepvaartveiligheid en toegankelijkheid) en afspraken in het kader van
de Internationale Maritieme Organisatie (IMO);
Europees niveau: Kaderrichtlijn Mariene Strategie; Richtlijn Maritieme Ruimtelijk
Plan; Gemeenschappelijk Visserijbeleid; Natura 2000 / Vogel- en Habitatrichtlijnen;
CO2 emissie reductiedoelstellingen; Blue Growth Strategie; Duurzame energiebeleid;
Regionaal niveau, OSPAR: Bescherming milieu van Noord Oost Atlantische
Oceaansysteem inclusief de Noordzee (veelal via KRM implementatie). Andere
relevante verdragen op regionaal niveau zijn ASCOBANS (bescherming
walvisachtigen); AEWA (bescherming watervogels waaronder de meeste zeevogels in
de Noordzee) en andere relevante instrumenten vastgesteld in het kader van het
verdrag van Bonn inzake de bescherming van migrerende diersoorten en BonnAgreement (incidentenbestrijding);
Noordzeelanden: Politieke verklaring Samenwerking op het gebied van duurzame
energieopwekking en het daaraan gekoppelde EU gesteunde project SEANSE; het
Interreg project NorthSee;
Bilaterale uitwisseling: deze vindt plaats op overheidsniveau en momenteel vooral
met België en Duitsland.
Vanuit de Kaderrichtlijn Mariene Strategie ligt er voor alle Europese landen een
verplichting tot het implementeren van de ecosysteemgerichte benadering voor een
duurzaam gebruik van de zee. OSPAR biedt het organisatorisch raamwerk van een
zeeverdrag waarvan volgens de KRM gebruik gemaakt moet worden om tot een
internationaal gecoördineerde aanpak te komen voor het doen van assessments, het
stellen van doelen en nemen van maatregelen. In de KRM zitten ook de doelstellingen en
indicatoren voor VHR, KRW en GVB (geoperationaliseerd via een commissiebesluit). Voor
al deze thema’s zijn zowel binnen de EU als OSPAR (en andere regionale zeeverdragen)
werkgroepen opgericht.
Vanuit de Richtlijn Maritieme Ruimtelijk Planning is er de verplichting om
grensoverschrijdende aspecten met buurlanden af te stemmen. Denk daarbij aan
scheepvaartroutes, kabels en leidingen, windparken maar ook de cumulatie van
(grensoverschrijdenden) effecten zoals onderwatergeluid of de effecten op migrerende
vogels. Er is een directe verplichting in de richtlijn buurlanden te consulteren indien er
mogelijk grensoverschrijdende effecten van beleid en beheer zijn. Dit is ook een
verplichting uit het ESPOO verdrag.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

49

Bijlage 4: Terms of Reference voor onderzoek naar gaswinning op de Noordzee
in relatie tot het Akkoord van Parijs
• De recentste inzichten van het IPCC aangaande de internationaal geaccepteerde urgentie
van klimaatverandering.

• Het feit dat het akkoord van Parijs beschrijft dat ontwikkelde landen een grotere bijdrage
leveren aan het terugdringen van CO2 uitstoot dan ontwikkelingslanden.

• De afspraken in het Nederlandse Klimaatakkoord, onder andere aangaande de condities
waaronder CCS en biomassa ingevoerd worden.

• Het wereldwijd beschikbare koolstofbudget dat beschikbaar is om met grote zekerheid

•

aan de Parijsdoelstellingen te voldoen en hoe dit budget eerlijk verdeeld zou moeten
worden tussen landen, wat dat betekent voor de CO2 uitstoot van het Nederlandse
gasverbruik.
Scenario’s ontwikkelen waarbij het 80% zeker is dat de 1,5 graden gehaald zal worden
en 100% zeker is dat de 2 graden grens gehaald zal worden en die doorvertalen naar
wat deze scenario’s betekenen voor het Nederlandse koolstofbudget en welke reductie
dat vereist.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

50

Bijlage 5: Seismisch onderzoeksprogramma en vervolgstappen
•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

43

De gegevens uit het gezamenlijk seismisch onderzoeksprogramma zullen samen met
reeds bekende gegevens als basis dienen voor het bepalen van de minimale
geluidsniveaus die nodig zijn om de benodigde informatie over de opsporing en winning
van koolwaterstoffen te verkrijgen 43. Deze resultaten dienen samen met reeds bekende
gegevens als leidend voor de Best Beschikbare Technieken van de sector.
Minimale impact op de natuur betekent toepassing van de minst natuur-belastende
uitvoering van een 3D seismisch onderzoek waarbij nog resultaat behaald kan worden,
overeenkomstig het best beschikbare techniek-principe. De operator van het 3D
seismisch onderzoek maakt daarom vooraf een analyse van het laagst mogelijke
geluidsniveau waarbij de beoogde resultaten bereikt worden. Er wordt niet meer geluid
geproduceerd dan noodzakelijk om de beoogde informatie te verzamelen.
Tijdens het 3D seismisch onderzoek wordt gemonitord of met het geluidsniveau het
beoogde resultaat behaald wordt, zo nodig wordt het geluidsniveau aangepast. Het
bijbehorende propagatiemodel wordt geverifieerd.
De natuur- en milieuorganisaties zeggen hun medewerking toe aan het
onderzoeksprogramma. Voor dit onderzoek kunnen de betrokken NGO’s een
onafhankelijke expert toevoegen voor de begeleiding van de methode, uitvoering en
monitoring van dit onderzoek.
Als er op de Nederlandse Noordzee andere 3D seismische onderzoeken worden
uitgevoerd voordat de resultaten van het onderzoek bekend en verwerkt zijn, zal de
betreffende partij een soortgelijk onderzoek doen voor het ijken van de minimale
benodigde geluidsniveaus, vanuit de doelstelling om verstoring van natuur zoveel
mogelijk te beperken.
De terms of reference van het (de) onderzoek(en) wordt(en) in samenspraak met de
partijen vastgesteld. Het betreft een transparant en toetsbaar onderzoeksproject. De
vaststelling van de geluidsniveaus vindt plaats in het Noordzee overleg.
Het 3D seismisch onderzoek vindt plaats bij een bepaalde waterdiepte en met het oog op
een bepaalde geologisch formatiediepte. Voor 3D seismische onderzoeken met een
andere waterdiepte of een ander beoogd geologische formatiediepte kan het mogelijk
zijn een aanpassing te maken van de geformuleerde geluidsniveaus. In ieder geval zal
de operator vooraf het laagst mogelijke geluidsniveau, waarbij de beoogde resultaten
bereikt worden, vaststellen.
Het is niet op voorhand uit te sluiten dat bij toepassing van Best Beschikbare Technieken
het 3D seismische onderzoek nog steeds leidt tot, afzonderlijk of in combinatie met
andere plannen of projecten, geluidsverstoring waardoor de natuurlijke kenmerken van
de nabijgelegen Natura 2000-gebieden kunnen worden aangetast, dan wel dat dit leidt
tot het verstoren, doden en/of beschadigen van de strikt beschermde diersoorten.
Om natuurschade, en in het bijzonder fysieke schade en gedragsverandering te
voorkomen, worden ook de voor de betreffende soorten de meeste recente
wetenschappelijke inzichten van gehoor- en gedragsdrempelwaarden in acht genomen
tijdens aanvragen om vergunningen ingevolge de Wet natuurbescherming en andere
relevante regel- en wetgeving.
Uitgangspunt is dat partijen altijd eerst in vooroverleg gaan voordat aanvragen voor
seismische surveys worden ingediend. Mocht er een indicatie zijn dat, ondanks het
toepassen van Best Beschikbare Technieken met minimale geluidsniveaus, schade aan
beschermde natuurwaarden niet kan worden voorkomen, dan zullen partijen eerst met
elkaar over de situatie overleggen en naar een oplossing zoeken. Mocht dat niet tot een
oplossing leiden, dan wordt de situatie voorgelegd aan het Noordzeeoverleg om te
proberen bij consensus een oplossing te vinden voordat een vergunning wordt verleend
en eventueel formele rechtsmiddelen worden gebruikt.

Partijen verwachten dat de gegevens uit dit onderzoek in de tweede helft van 2021 beschikbaar zijn.
OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

51

•

Als de vergunningen worden verleend, dienen tenminste de vastgestelde geluidsniveaus
die zijn gebaseerd op Best Beschikbare Technieken, in acht genomen te worden.

OFL | Onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee

52