Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2724
Vragen van het lid Van Veldhoven (D66) aan de staatssecretaris van
Infrastructuur en Milieu over de privacybestendigheid van de anonieme
OV-chipkaart (ingezonden 22 mei 2013).
Antwoord van staatssecretaris Mansveld (Infrastructuur en Milieu) (ontvangen
28 juni 2013).
Vraag 1
Hoe verhouden uw antwoorden op eerdere vragen met betrekking tot de
anonieme OV-chipkaart zich tot de uitspraak van het College Bescherming
Persoonsgegevens dat het hier mogelijk toch om persoonsgegevens gaat?1
Antwoord 1
In mijn beantwoording van 14 mei 2013 (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2012–2013, nummer 2229) heb ik aangegeven dat TLS geen persoonsgegevens heeft van de kaarthouder in de zin dat er door TLS een relatie gelegd
kan worden tussen een persoon en het inzicht in waar een kaart is geweest.
Bij het aanvragen van een account voor een anonieme OV-chipkaart
registreert TLS geen gegevens van de houder, zoals naam, adres en
woonplaats (NAW-gegevens). Zoals gesteld in de brief hoeft bovendien de
houder van een anonieme kaart niet degene te zijn die gereisd heeft met de
kaart.
In het artikel waarnaar u verwijst gaat het College bescherming persoonsgegevens (CBP) in op de vraag of transactiegegevens persoonsgegevens op kan
leveren en op dit punt heeft TLS bevestigd dat ze het eens zijn met het
standpunt van het CBP.
Vraag 2
Bent u bekend met het artikel «Unique in the Crowd: The privacy bounds of
human mobility»2, dat concludeert dat ook zeer ruwe locatiegegevens in een
groot deel van de gevallen zijn te herleiden tot personen en daarmee
persoonsgegevens zijn? Wat is uw reactie hierop?

1
2

ah-tk-20122013-2724
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

http://www.nu.nl/tech/3478290/d66-eist-alsnog-echte-anonimiteit-met-ov-chipkaart.html
http://www.nature.com/srep/2013/130325/srep01376/full/srep01376.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Ik deel de mening van het CBP dat transacties van een anonieme kaart
persoonsgegevens kunnen zijn. Omdat verschillende personen met dezelfde
anonieme OV-chipkaart kunnen reizen, zijn de transacties echter niet per se
herleidbaar naar één persoon.
Vraag 3
Heeft u inzicht in het aantal anonieme kaarten dat door meerdere mensen
wordt gebruikt? Zo ja, om welk percentage van het totaal aantal kaarten gaat
het? Worden de meeste anonieme kaarten niet door één persoon gebruikt?
Antwoord 3
Op dit moment zijn 12,7 miljoen OV-chipkaarten actief in Nederland. Hiervan
zijn 7,7 miljoen persoonlijke kaarten en 5 miljoen anonieme OV-chipkaarten.
TLS weet hoe vaak een anonieme kaart wordt gebruikt, maar weet niet wie
die anonieme kaarten aanschaffen. Daarmee is ook niet bekend of en hoe
vaak anonieme kaarten door verschillende reizigers worden gebruikt. Wel is
bekend dat het als een voordeel wordt gezien dat een anonieme kaart niet
aan een bepaalde persoon is gebonden. Vooral voor reizigers die incidenteel
reizen, voor gezinnen en voor het meenemen van bezoekers door reizigers is
het handig.
Vraag 4
Deelt u de mening dat de kaartgegevens van de anonieme OV-chipkaart die
benodigd zijn om de reisgegevens in te zien, zeer eenvoudig zijn te achterhalen, door in een onbewaakt ogenblik deze gegevens van de kaart van een
vriend(in), collega, kind, etc. te noteren?
Antwoord 4
De kaartgegevens die nodig zijn om een online transactieoverzicht voor een
anonieme kaart aan te vragen, staan op de kaart vermeld. Dit zijn een
16-cijferig kaartnummer en een einddatum. Bij het ontwikkelen van deze
dienstverlening, waarop door consumentenorganisaties is aangedrongen,
heeft TLS het reizigersgemak voorop gesteld. Met het online transactieoverzicht zijn de reisgegevens van de kaart in te zien. Hiermee heeft de kaarthouder de mogelijkheid zijn transacties te controleren, kan de kaarthouder een
overzicht maken voor declaratiedoeleinden of voor belastingaangifte.
Alleen het strikt noodzakelijke wordt gevraagd om een account aan te maken.
Ik ben voorstander van een laagdrempelige manier van dienstverlening,
zolang de privacyrichtlijnen maar niet worden overschreden.
TLS respecteert de anonimiteit van de kaarthouder, door niet de NAWgegevens op te vragen. Het is bovendien de vraag of het wenselijk is om
grote reizigersaantallen te belasten met extra handelingen of beperkingen om
te voorkomen dat een enkeling ongeautoriseerd door de kaarthouder zich
gegevens toe-eigent met het doel om de kaarthouder te bespioneren.
Bovendien ontbreekt het deze derde, zoals eerder gesteld, aan de zekerheid
dat de reizen door de houder zelf zijn gemaakt.
Vraag 5
Bent u er mee bekend dat het vrij makkelijk is om lukraak kaartnummers en
vervaldata van willekeurige anonieme kaarten te achterhalen, doordat er een
bepaalde getallenreeks tussen de kaartnummers zit? Is het mogelijk dat een
computer hiermee alle reisgegevens van anonieme kaarten kan achterhalen?
Antwoord 5
TLS heeft mij laten weten dat het alleen mogelijk is kaartnummers te
achterhalen als bekend is hoe het kaartnummer opgebouwd is en op welke
dag de kaart geproduceerd is. Dit is informatie die zeker niet algemeen
beschikbaar en dus bekend is. Als deze gegevens bekend zijn, kan een online
transactieoverzicht voor een anonieme kaart aangevraagd worden. De
reistransacties van de kaart zijn dan zichtbaar, maar het is niet bekend wie
met de betreffende kaart heeft gereisd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

Vraag 6
Deelt u de mening dat juist mensen met een anonieme OV-chipkaart waarde
hechten aan privacy en voor hen de persoonlijke OV-chipkaart geen alternatief is?
Antwoord 6
Zoals in antwoord 3 staat zijn er 5 miljoen anonieme OV-chipkaarten in
omloop. Ik heb geen inzicht hoeveel van deze kaarten toebehoren aan
mensen voor wie de persoonlijke OV-chipkaart geen alternatief is vanwege de
privacy.
Maar juist omdat er mensen zijn met een anonieme kaart die veel waarde
hechten aan privacy heeft TLS voor de optie gekozen om geen NAWgegevens te vragen bij het registreren van een account om het online
transactieoverzicht aan te vragen. TLS stelt de privacy van houders van
persoonlijke kaarten te respecteren en zorgvuldig om te gaan met deze
persoonlijke gegevens.
Vraag 7
Deelt u de mening dat echt anoniem reizen met de OV-chipkaart hierdoor niet
mogelijk is, omdat in het ene geval de reisgegevens aan persoonsgegevens
verbonden worden en in het andere geval de reisgegevens zeer eenvoudig
zijn na te gaan?
Antwoord 7
Met het online transactieoverzicht zijn bij een anonieme kaart de reisgegevens van een kaart in te zien. Deze functionaliteit is gerealiseerd op verzoek
van consumentenorganisaties. Voor het aanvragen van een account zijn met
het oog op het borgen van anonimiteit en het klantgemak geen NAWgegevens vereist. Uit het online transactieoverzicht blijkt niet wie met de
kaart gereisd heeft. Zie verder ook het antwoord op vraag 4.
Vraag 8
Bent u bereid alsnog stappen te nemen om de reisgegevens van een
anonieme OV-chipkaart beter te beschermen?
Antwoord 8
Sinds de introductie van het transactieoverzicht van anonieme kaarten in
december 2012 hebben bijna 60.000 mensen zich geregistreerd om een online
transactieoverzicht voor een anonieme OV-chipkaart aan te vragen. Ook na
publicatie van het artikel in NRC Next en het artikel op nu.nl ziet TLS geen
terugval in het aantal aanmeldingen en zijn er geen klachten binnengekomen.
Ook is er geen sprake van mensen die hun account weer verwijderen. Hieruit
kan worden geconcludeerd dat er een duidelijke behoefte is aan deze
dienstverlening van TLS.
Toezicht op de naleving van de privacywetgeving is niet bij mij belegd maar
bij het CBP als onafhankelijke toezichthouder. Wel hecht ik eraan dat
privacyrichtlijnen niet overschreden worden. Het is echter aan het CBP om te
bepalen of en zo ja waarnaar het onderzoek wil doen. In vraag 1 verwijst u
naar mijn brief van 14 mei 2013. Ik heb daarin aangegeven geen noodzaak te
zien stappen te nemen om de privacybestendigheid van de anonieme
OV-chipkaart te vergroten. Ik heb op dit moment geen aanleiding van
standpunt te veranderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3