Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

31 289

Voortgezet Onderwijs

31 293

Primair Onderwijs

Nr. 287

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 2 maart 2016
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over de brief van 4 december 2015
over eerste inzichten Wet Eindtoetsing PO (Kamerstuk 31 289/ 31 293, nr.
272).
De vragen en opmerkingen zijn op 26 januari 2016 aan de Staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 1 maart
2016 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Boeve

kst-31289-287
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 287

1

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Staatssecretaris over de eerste inzichten inzake de Wet Eindtoetsing
Primair Onderwijs. De leden onderstrepen het belang van de eindtoets als
(tweede) objectieve gegeven bij het bepalen van het niveau van
leerlingen. Tijdens het debat over de eindtoets, gehouden op 20 januari
2016 zijn al veel vragen beantwoord en toezeggingen gedaan.1 Zo zal er in
de evaluatie opnieuw worden gekeken naar het moment van afname van
de eindtoets ten opzichte van het verkrijgen van het schooladvies. De
leden hebben alsnog enkele vragen.
Volgens verschillende media is 14% van de vmbo-leerlingen functioneel
analfabeet.2 In hoeverre geeft de eindtoets, die immers ook op referentieniveaus voor taal en rekenen toetst, inzicht in de ontwikkeling van deze
ernstige situatie? Is de Staatssecretaris bereid om tijdens een volgend
evaluatiemoment hier specifiek aandacht aan te besteden?
Tijdens het debat van 20 januari jongsleden over de eindtoets hebben
deze leden een motie aangehouden die vroeg om te onderzoeken of
problemen die ontstaan rond de scheiding van primair en voortgezet
onderwijs op te lossen door het verder invlechten van beide systemen.3
De leden ontvangen nu signalen dat men in het speciaal onderwijs juist de
scheiding tussen het primair en voortgezet speciaal onderwijs wil
versterken door deze wettelijk uit elkaar te halen. Dat is volgens deze
leden een stap in de verkeerde richting. Kan de Staatssecretaris aangeven
waarom men in het speciaal onderwijs deze scheiding gaat versterken en
hoe zich dat verhoudt met het feit dat docenten uit het voortgezet
onderwijs straks kunnen gaan lesgeven in het primair onderwijs, zo
vragen de leden van deze fractie.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Staatssecretaris over de eerste inzichten met
betrekking tot de Wet Eindtoetsing Primair Onderwijs. Geconstateerd
wordt dat het percentage dubbelvoudige adviezen is afgenomen en dat er
sprake is van een trend die al eerder is ingezet. De leden van deze fractie
maken zich zorgen over deze ontwikkeling. Sommige leerlingen zijn er
immers bij gebaat dat het selectiemoment voor een specifiek onderwijsniveau wordt uitgesteld, zodat er meer tijd is voor deze leerlingen om hun
talenten, mogelijkheden en interesses te verkennen. Brede brugklassen
van twee of drie schooljaren maken dit in de praktijk mogelijk. Als scholen
afspreken alleen gebruik te maken van enkelvoudige adviezen werkt dat
mogelijk in het nadeel van de leerlingen die gebaat zijn bij een brede
brugklas en/of later selectiemoment voor een specifiek onderwijsniveau.
Is de Staatssecretaris bekend met onderzoek naar de effecten van de
verschillende schooladviezen op de schoolloopbaan van leerlingen en kan
hij de Kamer hierover informeren? Of is de Staatssecretaris bereid
onderzoek hiernaar mee te nemen in de meerjarige evaluatie van de wet,
zo vragen deze leden.
Alhoewel de wet- en regelgeving zich niet verzet tegen afspraken tussen
basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs om alleen enkelvoudig
te adviseren, onderschrijven deze leden de mening van de Staatssecretaris dat het een ongewenste ontwikkeling is dat scholen op voorhand
afspreken dat meervoudige adviezen categorisch worden uitgesloten. Wat
is er bij de Staatssecretaris bekend over de motieven van scholen om
1

Kamerstukdossier 31 289
http://www.trouw.nl/tr/nl/4492/Nederland/article/detail/4229480/2016/01/21/Vak-Nederlands-isaan-grondige-herziening-toe.dhtml
3
Kamerstuk 31 289, nr. 280
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 287

2

dergelijke afspraken te maken? Is de Staatssecretaris bereid om hiernaar
nader onderzoek te laten doen? Wat is de Staatssecretaris van plan te
gaan doen om het categorisch uitsluiten van meervoudige adviezen te
stoppen en, bij voorkeur, te keren zodat er juist méér meervoudige
adviezen worden gegeven? Is de Staatssecretaris bereid om de wet- en
regeling aan te passen zodat wordt voorkomen dat scholen meervoudige
adviezen categorisch kunnen uitsluiten? Hoe beoordeelt de Staatssecretaris het feit dat het voor leerlingen mogelijk is om zich met een
vmbo-t/havo schooladvies aan te melden op een school voor havo/vwo?
Zou het, met het oog op de doorgaande ontwikkeling van leerlingen, niet
beter zijn dat leerlingen zich alleen op die school kunnen aanmelden waar
zij op beide niveaus van het schooladvies onderwijs kunnen volgen?
Vermeld wordt dat de berekening van het onderbouwrendement wordt
gewijzigd om zo te voorkomen dat meervoudige adviezen een ongunstige
uitwerking kunnen hebben op de berekening van het onderbouwrendement. Eerder werd bekend dat deze nieuwe wijze van berekenen vanaf
juni 2016 zou worden toegepast. De leden willen weten of deze
toezegging inmiddels in omgezet in beleid.
Wettelijk is vastgelegd dat de centrale eindtoets, naast het schooladvies,
dient als tweede objectieve gegeven om onderadvisering vanuit het
primair onderwijs te voorkomen. Wanneer het resultaat op de eindtoets
hoger uitvalt dan het gegeven schooladvies dan zijn scholen verplicht om
het uitgebrachte advies te heroverwegen. In 2015 kwam 23% van de
leerlingen in aanmerking voor een heroverweging van het schooladvies
omdat hun score op de eindtoets tenminste een halve schoolsoort hoger
lag dan het schooladvies. Voor slechts één op de zes leerlingen geldt dat
het schooladvies ook daadwerkelijk is aangepast. Dit gegeven roept bij
deze leden uiteenlopende vragen op. Wat is er bij de Staatssecretaris
bekend over de achtergrond van deze cijfers? Op welke gronden wordt
door scholen besloten om het schooladvies wel of niet bij te stellen?
Welke rol spelen ouders daarbij? In welke mate wordt er gebruik gemaakt
van een procedure van bezwaar en beroep en wat is de achtergrond van
de ouders die hiervan gebruik maken? Worden leerlingen en hun ouders
hierbij op een gelijke manier behandeld ongeacht hun sociaaleconomische en/of sociaal-culturele achtergrond? Ouders die het niet eens zijn
met de uitkomst van de heroverweging van het schooladvies kunnen
conform de klachtenregeling een klacht indienen bij de klachtencommissie. Worden ouders in alle gevallen door de school gewezen op deze
mogelijkheid? Is deze informatie inderdaad opgenomen in de schoolgids?
Wat is er, bijvoorbeeld uit informatie van de onderwijsinspectie, bekend
over de informatievoorziening aan ouders op dit punt? Als op basis van
de heroverweging wordt besloten het schooladvies niet bij te stellen zijn
scholen verplicht om dit te motiveren. Welke motivaties worden hiervoor
door scholen aangedragen? Als over al het voorgaande geen nadere
informatie bekend is, is de Staatssecretaris dan bereid om hiernaar op
korte termijn onderzoek te laten doen en de Kamer nader te informeren
over de uitkomsten hiervan? Deelt de Staatssecretaris de mening dat, in
het geval van een heroverweging van het schooladvies, het niet alleen
«verstandig» zou zijn dat er een gesprek plaatsvindt tussen de school, de
ouders en de leerling, maar dat dit gesprek in onderhavige gevallen per
definitie zou moeten plaatsvinden? Is de Staatssecretaris bereid de Kamer
voorstellen te doen om dit ook wettelijk te borgen? Het resultaat op de
eindtoets fungeert als een onafhankelijk tweede gegeven om onderadvisering van leerlingen door scholen te voorkomen. In die gevallen dat het
schooladvies lager is dan het resultaat op de eindtoets dient daarom naar
mening van de leden het uitgangspunt te zijn dat het schooladvies wordt
herzien. Alleen in uitzonderlijke gevallen zouden scholen hiervan mogen
afzien. Deelt de Staatssecretaris deze mening en is hij bereid om scholen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 287

3

hierover te informeren, de wetgeving op dit punt aan te scherpen en de
onderwijsinspectie te vragen op de uitvoering hiervan toe te zien? De
inspectie constateert dat scholen organisatorische problemen ervaren bij
het herplaatsen van leerlingen na een bijgesteld basisschooladvies. De
leden zijn van mening dat de kansen van leerlingen nooit mogen worden
belemmerd door organisatorische problemen binnen een schoolorganisatie. Hebben leerlingen hiervan nadelige gevolgen ondervonden? Hoe
heeft het proces van herplaatsing eruit gezien in die regio’s waarbij voor
toelating tot scholen voor voortgezet onderwijs gebruik wordt gemaakt
van loting? Op welke wijze kan Staatssecretaris scholen ondersteunen om
organisatorische problemen in de toekomst te voorkomen, zo vragen de
leden van deze fractie.
De leden van de fractie van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de
brief over de eerste inzichten in de Wet Eindtoetsing Primair Onderwijs. Zij
hebben nog de volgende vragen.
Ten aanzien van de afname van eindtoets willen deze leden weten welke
scholen géén eindtoets hebben afgenomen in 2015. De leden vragen of dit
met name scholen zijn met een andere pedagogisch-didactische aanpak,
zoals Jenaplan- of Daltonscholen. Wat is hiervan bekend bij de Staatssecretaris? Daarnaast willen de leden graag weten hoe deze scholen
geadviseerd hebben ten opzichte van de scholen waar de Cito-toets wél
afgenomen is. Zijn er wezenlijke verschillen tussen het aandeel vmbo-,
havo- of vwo-adviezen? Zijn er ook cijfers bekend over het aantal
heroverwogen schooladviezen bij deze scholen?
De leden merken op dat de gemiddelde score van de IEP Eindtoets
beduidend hoger ligt dan die van de andere toetsen. De resultaten wijken
een heel schooladvies af van de Route 8-toets en een half schooladvies
van de centrale eindtoets van cito. De leden vragen wat hiervan de
oorzaak is. Acht de Staatssecretaris het wenselijk dat dergelijke grote
verschillen optreden? Hoe hoog schat de Staatssecretaris het risico in dat
scholen – al dan niet onder druk van ouders – gaan kiezen voor de toets
waar gemiddeld de hoogste score uitkomt?
Ten aanzien van de hoogte van schooladviezen vragen de leden of de
perverse prikkel die van het onderbouwrendement uitgaat wel helemaal is
opgelost. Hoe kijkt de Staatssecretaris hier tegenaan? Scholen krijgen
weliswaar geen minpunten meer als een leerling na de brugperiode
instroomt op de lagere van de twee schoolsoorten bij een dubbeladvies,
maar de leden achten het risico dat scholen leerlingen op een lager niveau
plaatsen nog steeds groot vanwege de dreiging van de inspectie. Hoe
staat de Staatssecretaris hier tegenover, vragen zij.
De leden vragen voorts om een precies cijferoverzicht, horende bij figuur
24, over de hoogte van de schooladviezen. Ook vernemen de leden graag
een verklaring voor het relatief lage aantal herzieningen van het schooladvies na de eindtoets. Op welke wijze zijn ouders bij de heroverwegingen
van de school betrokken, zo willen de leden weten. Met betrekking tot de
naleving van wet- en regelgeving overgang primair naar voortgezet
onderwijs 2015, vragen de leden waarom de Staatssecretaris niet op
voorhand scholen helpt organisatorische problemen aan te pakken, zoals
het herplaatsen van leerlingen. Wat is de visie van de Staatssecretaris op
de aanpak van dit probleem, zo willen de leden weten. Welke maatregelen
gaat de Staatssecretaris nemen?

4

Figuur 2 «Hoogte schooladviezen» op pagina 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 287

4

De leden vragen tevens of de Staatssecretaris een verklaring heeft voor de
tegenstrijdige berichten over verminderd contact tussen het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs. Hoe gaat de Staatssecretaris het
contact tussen de scholen – waar nauwelijks – contact is verbeteren? De
leden vragen voorts hoe scholen zijn voorbereid op de grotere verantwoordelijkheid die zij nu dragen nu het schooladvies leidend is geworden.
Met betrekking tot de ontwikkeling van een adaptieve centrale eindtoets
vragen deze leden of de conclusie dat in 2018 een substantieel aantal
scholen in 2018 klaar is voor digitale toetsing wel klopt, dit omdat in het
rapport van de College voor Toetsen en Examens in de bijlage5 wordt
aangegeven dat «een klassikale digitale afname ook in 2018 bij een groot
aantal scholen nog niet tot de mogelijkheden behoort». Hoe interpreteert
de Staatssecretaris deze passage? Is dat tegenstrijdig? Is het niet
verstandig om áltijd een papieren toets achter de hand te hebben in het
geval dat digitaal toetsen – om wat voor reden dan ook – niet mogelijk
blijkt te zijn? Hoe staat de Staatssecretaris hier tegenover?
Ten aanzien van de quickscan van de inspectie «overgang PO-VO» vragen
de leden hoe de Staatssecretaris van plan is knelpunten rond overadvisering aan te pakken, met name bij leerlingen die het beste tot hun recht
komen op het praktijkonderwijs, maar een vmbo-basis advies hebben
gekregen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennis genomen van de brief van de
Staatssecretaris over de eerste inzichten over de Wet Eindtoetsing Primair
Onderwijs. Deze leden hebben nog enkele vragen.
Tijdens het plenair debat over het gebruik van de Cito-toetsen door het
voortgezet onderwijs d.d. 20 januari jl. hebben deze leden hun zorgen
geuit over de afname van de meervoudige adviezen en gemengde
brugklassen. Deze leden zijn tevreden dat de Staatssecretaris in dit debat
heeft aangegeven de scholen hierover nog eens te informeren. Zij zijn
benieuwd of er volgend schooljaar een kentering te zien is van deze, naar
de mening van voornoemde leden, onwenselijke trend.
De leden vragen de Staatssecretaris of elke school in groep 7 een gesprek
met de ouders moet voeren over de schoolsoort waar het kind naar de
mening van de school het beste tot zijn/haar recht komt? Gebeurt dit ook
bij alle scholen? Is de Staatssecretaris het met de leden eens dat het
belangrijk is dat scholen al voor groep 8 een indicatie geven van waar het
kind heen kan gaan? Dit ook om verkeerde verwachtingen vroegtijdig te
adresseren? De leden zijn positief gestemd over de ontwikkelingen ten
aanzien van de adaptieve toetsen. Kan de Staatssecretaris ook aangegeven of er binnen de nu toegestane alternatieve toetsen, ook toetsen met
adaptieve elementen zijn? Zo ja, wat zijn de ervaringen daarmee tot nu
toe? Kunt u ook aangeven wat de ervaringen met de alternatieve toetsen
in het algemeen zijn, zo vragen deze leden.
II Reactie van de Staatssecretaris
De leden van de VVD-fractie hebben vragen naar aanleiding van berichten
in verschillende media dat 14% van de vmbo-leerlingen functioneel
analfabeet is. In hoeverre geeft de eindtoets inzicht in de ontwikkeling van
deze situatie? En is de Staatssecretaris bereid om tijdens een volgend
evaluatiemoment hier specifiek aandacht aan te besteden?

5

Naar een digitale adaptieve centrale eindtoets per 2018. Tussenrapportage ontwikkeling en
implementatie, College voor Toetsen en Examens, 20 oktober 2015, bijlage bij Kamerstuk 31
289, nr, 272

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 287

5

Het percentage van 14% waaraan in het artikel wordt gerefereerd, is
gebaseerd op het Programme for International Student Assessment
(PISA) uit 2012. De grens die PISA gebruikt om te bepalen of een leerling
functioneel analfabeet is, is niet één op één te vergelijken met de
referentieniveaus. Het referentiekader is bedoeld om duidelijkheid te
bieden over wat er aan het einde van de verschillende schoolsoorten
verwacht wordt om zodoende de doorgaande leerlijn te versterken. In het
vo wordt voortgebouwd op de basis die in het po gelegd wordt.
De commissie Meijerink schatte dat 10% van de populatie in het po
referentieniveau 1F niet zou halen. Niveau 1F is het basisniveau voor taal
en rekenen dat leerlingen aan het eind van de basisscholen zouden
moeten beheersen, eventueel na extra inspanning in de vorm van tijd,
aandacht en remediërende materialen.6De meeste recente cijfers op basis
van de Centrale Eindtoets laten zien dat verreweg de meeste leerlingen
aan het einde van groep 8 het referentieniveau 1F voor lezen (92%) en
taalverzorging (96%) beheersen.7De resultaten in het po zijn daarmee
boven verwachting goed. De mate waarin leerlingen de referentieniveaus
beheersen, wordt dit schooljaar voor alle eindtoetsen in BRON geregistreerd. Dan is er voor het eerst een volledig beeld te geven op basis
waarvan zal worden bepaald of extra maatregelen nodig zijn. Vooralsnog
geven de goede resultaten in het po geen aanleiding om nu, naast de
bestaande inzet op het voorkomen en verminderen van taalachterstanden,
aanvullende maatregelen te nemen.8
Voorts hebben deze leden een vraag over het invlechten van primair en
voortgezet onderwijs. Zij ontvangen signalen dat men in het speciaal
onderwijs de scheiding tussen het primair en voortgezet speciaal
onderwijs wil versterken door deze wettelijk uit elkaar te halen. Kan de
Staatssecretaris aangeven waarom en hoe zich dat verhoudt met het feit
dat docenten uit het voortgezet onderwijs straks kunnen gaan lesgeven in
het primair onderwijs, zo vragen de leden van deze fractie.
Het doel van invlechting is om de beweging richting meer maatwerk en
minder schotten binnen de onderwijsondersteuning verder te stimuleren
en meer samenwerking mogelijk te maken.9 Nu zijn bijvoorbeeld
verdergaande vormen van samenwerking voor leerlingen in het praktijkonderwijs en leerlingen in het uitstroomprofiel arbeidsmarktgericht in het
vso, niet mogelijk. Zowel door passend onderwijs als de verbetering van
de onderwijskwaliteit in het (v)so, neemt de afstand tussen regulier en
speciaal onderwijs af. Reguliere en speciale scholen werken samen in
samenwerkingsverbanden om in de ondersteuningsbehoeften van alle
leerlingen te kunnen voorzien. Door de verbetering van de onderwijskwaliteit in het (v)so en door de instroom van leerlingen met een normaal tot
hoog cognitief niveau, nemen de verschillen tussen leerlingen in het
reguliere voortgezet onderwijs (vo) en leerlingen in bijvoorbeeld het
uitstroomprofiel vervolgonderwijs in het vso af. Vso-leerlingen krijgen
door deze ontwikkeling steeds vaker les in een ander gebouw, met andere
onderwijsactiviteiten en gedeeltelijk andere docenten, dan in het so. Het
doel van ontvlechting is dus niet zozeer de versterking van de scheiding
tussen het speciaal en voortgezet speciaal onderwijs, maar juist de
6

Commissie Meijerink, 2009. Een nadere beschouwing, over de drempels met taal en rekenen.
Rapporteren op referentieniveaus middels de eindtoetsen was in 2015 nog niet verplicht en dus
waren scholen ook nog niet verplicht om dit in te voeren in BRON. Bovendien waren er ook
nog scholen die geen eindtoets afgenomen hebben. Een compleet beeld kan dus (nog) niet
gegeven worden. Het CvTE beschikt wel over de resultaten die behaald zijn op de Centrale
Eindtoets (afname 2015: 86% van de leerlingen in groep 8 van het reguliere basisonderwijs). De
genoemde gegevens hebben dus alleen betrekking op deze specifieke afnamegroep.
8
Kamerstuk 31 332, nr. 28.
9
Bijlage bij Kamerstuk 33 106, W.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 287

6

versterking van de samenwerking tussen basisonderwijs en speciaal
onderwijs enerzijds en voortgezet en voortgezet speciaal onderwijs
anderzijds. Kern van de aanpak van de sectororganisaties, vakbonden en
OCW voor de komende periode is om de ontwikkelingen die wij in het
veld zien te ondersteunen, te beschrijven en te verspreiden. Er is in dit
verband geen relatie met het gesprek dat nu wordt gevoerd over het
inzetten van docenten met een pabo-getuigschrift in het vmbo.
De leden van de PvdA-fractie en de CDA-fractie maken zich zorgen over de
al eerder ingezette trend van een afname van het aandeel dubbelvoudige
adviezen. Dit kan in het nadeel zijn van leerlingen die gebaat zijn bij een
brede brugklas en/of een later selectiemoment voor een specifiek
onderwijsniveau. Is de Staatssecretaris bekend met onderzoek naar de
effecten van de verschillende schooladviezen op de schoolloopbaan van
leerlingen en kan hij de Kamer hierover informeren? Of is de Staatssecretaris bereid onderzoek hiernaar mee te nemen in de meerjarige evaluatie
van de wet, zo vragen deze leden. Wat is er bij de Staatssecretaris bekend
over de motieven van scholen om dergelijke afspraken te maken? Is de
Staatssecretaris bereid om hiernaar nader onderzoek te laten doen? Wat is
de Staatssecretaris van plan te gaan doen om het categorisch uitsluiten
van meervoudige adviezen te stoppen en te keren, zodat er juist méér
meervoudige adviezen worden gegeven, zo vragen de leden van de
PvdA-fractie.
Voor mijn reactie op deze vragen verwijs ik u naar de brief over de
evaluatie van de wet Eindtoetsing PO, die ik u hierbij parallel toestuur. Ik
vind het ongewenst wanneer scholen afspreken om alleen gebruik te
maken van enkelvoudige adviezen. Scholen maken een dergelijke
afspraak onder meer, omdat zij veronderstellen dat alleen de mogelijkheid
van een enkelvoudig advies, de kwaliteit van de advisering ten goede
komt. Hierdoor zou de basisschool meer worden gestimuleerd om een
eenduidig schooladvies te geven. In de hiervoor genoemde brief over de
evaluatie wordt toegelicht hoe de ontwikkeling van enkelvoudige en
meervoudige advisering wordt gevolgd. Dit geldt ook voor de motieven
die scholen daarvoor hebben.
Voorts willen deze leden weten of het, met het oog op de doorgaande
ontwikkeling van leerlingen, niet beter is dat leerlingen zich alleen op die
school kunnen aanmelden waar zij op beide niveaus van het schooladvies
onderwijs kunnen volgen?
Leerlingen met een dubbeladvies kunnen zich voor een vo-school
aanmelden die één van beide niveaus aanbiedt. Wanneer de school alleen
het hoogste niveau aanbiedt, mag de vo-school de leerling weigeren.
Wanneer de leerling dit niveau namelijk niet blijkt aan te kunnen, kan de
vo-school geen passend programma meer aanbieden. Het is aan de
leerling en de betrokken ouders om hierin zelf een afweging te maken.
Voorts hebben de leden van de PvdA- en de SP-fractie vragen gesteld over
het aandeel leerlingen dat een bijgesteld advies heeft gekregen. In 2015
kwam 23% van de leerlingen in aanmerking voor een heroverweging,
maar voor slechts één op de zes leerlingen is het schooladvies ook
daadwerkelijk aangepast. Wat is bekend over de achtergrond van deze
cijfers? Welke verklaringen zijn hiervoor te geven? Op welke gronden
wordt door scholen besloten om het schooladvies wel of niet bij te
stellen? Welke rol spelen ouders daarbij? In welke mate wordt er gebruik
gemaakt van een procedure van bezwaar en beroep en wat is de
achtergrond van de ouders die hiervan gebruik maken? Worden leerlingen
en hun ouders hierbij op een gelijke manier behandeld ongeacht hun
sociaaleconomische en/of sociaal-culturele achtergrond? Worden ouders
in alle gevallen door de school gewezen op de mogelijkheid om een klacht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 287

7

in te dienen bij de klachtencommissie, wanneer zij niet eens zijn met de
uitkomst van de heroverweging van het schooladvies? Wat is er bekend
over de informatievoorziening aan ouders op dit punt?
23% van de leerlingen kwam in aanmerking voor een heroverweging
(hoger advies), daarvan heeft 3,7% uiteindelijk ook een hoger schooladvies gekregen. Leerlingen die een naar boven bijgesteld advies hebben
gekregen, blijken relatief vaker leerlingen te zijn met het gewicht 1.2
(6,3%; tegenover 3,5% bij 0.3 leerlingen en 3,6% bij leerlingen zonder
gewicht). Ook gaat het naar verhouding vaker om leerlingen met een
niet-westerse allochtone achtergrond (6,1%; tegenover 3,2% bij
autochtone leerlingen en 3,9% bij westerse allochtone leerlingen). Dit kan
erop wijzen dat basisscholen deze groepen leerlingen (met gewicht 1.2 en
niet-westers allochtoon) naar verhouding lager inschatten. De schoolonafhankelijke eindtoets helpt voor deze groepen om dit te corrigeren.
Om bepaalde trends te kunnen zien, zullen de bovengenoemde cijfers
moeten worden afgezet tegen de cijfers over voorgaande jaren. Voor de
duiding van eventueel waargenomen trends zal bovendien meer
diepgaand, kwalitatief onderzoek nodig zijn. Ik verwacht hierover meer te
kunnen zeggen bij de tussenrapportage van de evaluatie van de wet
Eindtoetsing PO.
Het is niet mogelijk voor ouders om bezwaar te maken of in beroep te
gaan tegen het afgegeven schooladvies. Het schooladvies wordt door de
wetgever immers beschouwd als een professioneel oordeel. Ouders
kunnen wel een klacht indienen hiertegen, conform de klachtenregeling.
Het is de inspectie niet bekend hoe het gesteld is met de informatievoorziening aan ouders, als het gaat om de klachtenregeling. Het beeld bij
Ouders & Onderwijs is dat de informatievoorziening aan ouders over de
klachtenregeling vaak beter kan. Er zijn bij Ouders & Onderwijs echter ook
goede voorbeelden bekend, bijvoorbeeld van Stichting Proloog. Deze
stichting heeft een «Toetsingscommissie Schoolkeuzeadvies» ingesteld
om bij verschil van mening over het uitgebrachte schoolkeuzeadvies te
bemiddelen tussen school en ouders.10De mate waarin ouders een klacht
indienen en de manier waarin zij over deze mogelijkheid worden
geïnformeerd, zal nadrukkelijker in de evaluatie aandacht krijgen.
Vervolgens vragen de PvdA-fractieleden wat de redenen zijn van
basisscholen om, ondanks een hoger resultaat op de eindtoets, het
schooladvies niet bij te stellen. Zij zien graag dat de regel wordt dat het
schooladvies bij een hoger eindtoetsresultaat wordt bijgesteld. Daarnaast
vragen de PvdA-fractieleden en de CDA-fractieleden of scholen niet
verplicht zouden moeten worden om, wanneer de school het advies niet
bijstelt, een gesprek te hebben met de ouders en de leerling. De leden van
de CDA-fractie vragen bovendien of het niet belangrijk is dat basisscholen
al in groep 7 een indicatie geven van het schooladvies, om zo verkeerde
verwachtingen vroegtijdig te adresseren.
Op welke gronden scholen besluiten om hun advies niet bij te stellen, is
onderdeel van de evaluatie van de wet Eindtoetsing PO. Over de
resultaten rapporteer ik begin 2017. Ik zie geen aanleiding om scholen te
verplichten om bij een hoger eindtoetsresultaat, het schooladvies naar
boven bij te stellen. Ik wil scholen in staat stellen om, in het belang van de
leerling, maatwerk te bieden. Kijkend naar de hoogte van de schooladviezen door de jaren heen, heeft zich in het eerste jaar dat het schooladvies leidend was, geen grote trendbreuk voorgedaan. Ik zie dat als een
10

Zie: http://www.proloog.nl/Portals/253/docs/Vastgesteld%20beleid/
reglement%20Toetsingscommissie.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 287

8

bevestiging van het feit dat basisscholen en leerkrachten een goede
inschatting kunnen maken van het niveau van hun leerlingen. Eerder
onderzoek van zowel de inspectie als het CPB laat eveneens zien dat het
schooladvies van de basisschool van goede kwaliteit is.11 Aanscherping
van de wetgeving op dit punt zou bovendien afbreuk doen aan een
belangrijke uitgangspunt van de wet Eindtoetsing PO, namelijk dat het
advies van de basisschool juist centraal moet staan.
Scholen kijken bij een heroverweging naar de toetsresultaten van zowel
de eindtoets, als de toetsen van het leerlingvolgsysteem, en naar de
werkhouding (bijvoorbeeld kunnen plannen), de motivatie en specifieke
zorgbehoeften van een leerling (bijvoorbeeld dyslectisch). Indien
heroverweging van het basisschooladvies niet leidt tot aanpassing ervan,
dan is de basisschool wettelijk verplicht om dit motiveren. Dat gebeurt bij
voorkeur in een gesprek met de ouders en de leerling, maar de wet geeft
hiervoor geen vormvoorschriften.
Basisscholen voeren doorgaans een gesprek met ouders over het
schooladvies, in de meeste gevallen gedurende de eerste helft van
februari. Sommige basisscholen gaan al eerder het gesprek met ouders
aan over het schooladvies, in de regel na de entreetoets in groep 7. Het is
raadzaam wanneer scholen dit doen, maar er geldt geen wettelijke
verplichting hiertoe. Dit behoort tot de professionele verantwoordelijkheid
van de school.
De leden van de PvdA- en de SP-fractie stellen voorts vragen over de
organisatorische problemen die de inspectie constateerde bij het
herplaatsen van leerlingen na een bijgesteld basisschooladvies. Hebben
leerlingen hiervan nadelige gevolgen ondervonden? Hoe zag het proces
van herplaatsing eruit in regio’s die bij toelating tot vo-scholen loting
gebruiken? Op welke wijze kan Staatssecretaris scholen ondersteunen om
organisatorische problemen in de toekomst te voorkomen?
Er zijn gevallen bekend van leerlingen die, als gevolg van een bijgesteld
schooladvies, zich moesten aanmelden bij een andere school, die
vervolgens vol bleek te zitten. Deze leerlingen konden dus niet meer
terecht bij de school van hun eerste keuze. Het lijkt erop dat dit probleem
zich vooral heeft voorgedaan in de regio Amsterdam waar gebruik wordt
gemaakt van loting. In de lotingsprocedure van Amsterdam voor dit
schooljaar is hiervoor een voorziening getroffen. Daarnaast verwacht ik
dat vo-scholen dit schooljaar beter zullen kunnen anticiperen, omdat zij
beschikken over cijfers over het aantal leerlingen met een bijgesteld
advies van het afgelopen schooljaar. Mogelijke organisatorische
problemen laat ik nauwgezet volgen in de evaluatie van de wet
Eindtoetsing PO. Dit zal aan de orde komen in de begin 2017 uit te
brengen tussenrapportage. Mocht daaruit blijken dat zich hierbij toch
hardnekkige problemen voordoen dan zal ik kijken naar een passende
oplossing.
De leden van de SP-fractie willen weten of vooral de scholen met een
andere pedagogisch-didactische aanpak, zoals Jenaplan- of Daltonscholen, in 2015 géén eindtoets hebben afgenomen. Hebben deze scholen
mogelijk ook anders geadviseerd dan scholen die wel de eindtoets
afnamen en zijn cijfers bekend over het aantal heroverwogen schooladviezen bij deze scholen?
11

CPB, Does the teacher beat the test? The additional value of teacher assessment in predicting
student ability, Den Haag, 2015.
Inspectie van het Onderwijs, De kwaliteit van het basisschooladvies. Een onderzoek naar de
totstandkoming van het basisschooladvies en de invloed van het basisschooladvies op de
verdere schoolloopbaan. Utrecht, augustus 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 287

9

Dit vormt een onderdeel van de evaluatie. De tussenrapportage zal
hierover meer informatie geven.
Voorts vragen leden van de SP-fractie wat de oorzaak is van het feit dat de
gemiddelde score op de IEP Eindtoets beduidend hoger ligt dan op de
andere twee eindtoetsen. Hoe wenselijk zijn dergelijke verschillen en hoe
groot is het risico dat scholen, al dan niet onder druk van ouders, gaan
kiezen voor de toets die leidt tot de hoogste score?
De brief van 4 december 2015 vermeldde cijfers over de eindtoetsresultaten en de schooladviezen van het vorige schooljaar. Op basis van deze
cijfers is het niet mogelijk om na te gaan wat de oorzaak is van de
verschillen tussen de resultaten op de IEP Eindtoets en die van de andere
twee toetsen. De groep leerlingen die de IEP Eindtoets of ROUTE 8 als
eindtoets heeft gemaakt, is namelijk relatief erg klein, waardoor de kans
groot is dat er sprake is van selectiviteit. Oftewel, de kans groot is dat de
groep leerlingen die de IEP Eindtoets of ROUTE 8 heeft gemaakt, qua
achtergrondkenmerken verschilt van de grote groep leerlingen die
centrale eindtoets hebben gemaakt. Alle toegelaten eindtoetsen zijn als
voldoende beoordeeld door de Expertgroep Toetsen PO. In die beoordeling is tevens gekeken naar de kwaliteit van de normering van de
eindtoetsen. Op basis van de resultaten zal wel steeds goed worden
gevolgd of de verschillende eindtoetsen van een gelijk niveau zijn.
Voorts vragen de leden van de SP-fractie zich af of de perverse prikkel die
uitging van de berekening van het onderbouwrendement in het vo wel
helemaal is opgelost.
De indicator onderbouwrendement heeft tot doel leerlingen te
beschermen tegen scholen die leerlingen geen kansen bieden door hen te
laag te plaatsen, of door leerlingen te gemakkelijk te laten afstromen.
Bij de berekening van het onderbouwrendement gaat de inspectie uit van
het advies dat een leerling krijgt van de basisschool. Vo-scholen mogen
niet lager plaatsen. Indien vo-scholen de leerling hoger plaatsen en dat
ook waarmaken, wordt dat juist positief gewaardeerd bij berekening van
het onderbouwrendement. Mocht zo’n leerling deze kans niet kunnen
verzilveren en afstromen naar het niveau van zijn advies, dan wordt dit
niet negatief meegewogen. Dus een school die kansen biedt aan
leerlingen wordt niet «afgestraft». Mocht een leerling echter afstromen
naar een niveau onder het advies van de basisschool, dan weegt dit
negatief. Dat is ook terecht: een school voor voortgezet onderwijs waar
verhoudingsgewijs te veel leerlingen in klas drie onder het niveau zitten
van hun oorspronkelijk schooladvies van de basisschool, heeft het minder
goed gedaan.
De door de inspectie gehanteerde berekening van de indicator onderbouwrendement schept kansen voor leerlingen en waardering voor
scholen die deze kansen weten waar te maken. Met de indicator «onderwijspositie ten opzichte van het advies po» wordt bekeken hoe de
onderwijspositie van leerlingen in het derde leerjaar zich verhoudt tot het
afgegeven basisschooladvies. De indicator is gebaseerd op de adviesgegevens van de leerlingen die nu voor het eerst in leerjaar 3 zitten en in
leerjaar 1 en 2 op de betreffende vestiging onderwijs hebben gevolgd.
Leerlingen bij wie de onderwijspositie in leerjaar 3 hoger is dan het
advies, krijgen de score +1. Leerlingen met een lagere onderwijspositie
krijgen de score –1. Voor leerlingen met een dubbel advies geldt dat als zij
in leerjaar 3 onderwijs volgen op het laagste niveau van dat dubbele
advies, zij «neutraal» meetellen (score 0). Komt deze leerling in leerjaar 3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 287

10

op het hoogste niveau van dat dubbele advies, dan telt de leerling positief
mee (score +1).
De SP-leden vragen voorts om een precies cijferoverzicht, horende bij
figuur 2 uit de brief, over de hoogte van de schooladviezen.
In onderstaande tabel zijn de achterliggende cijfers van deze figuur
weergegeven, te weten het aandeel leerlingen, per schooladvies:
Schooladvies

2011–2012

2012–2013

2013–2014

2014–2015
oorspronkelijk

2014–2015
na herziening

Vso
Pro
vmbo-b
vmbo-b / vmbo-k
vmbo-k
vmbo-k / vmbo-(g)t
vmbo-(g)t
vmbo-(g)t / havo
Havo
havo-vwo
Vwo
geen specifiek advies mogelijk

0,1%
0,6%
6,4%
3,7%
9,0%
2,8%
20,8%
9,3%
17,7%
11,7%
17,7%
0,0%

0,1%
0,7%
6,8%
3,6%
9,7%
2,7%
21,5%
8,1%
18,9%
9,6%
18,3%
0,0%

0,1%
0,8%
7,4%
3,2%
10,7%
2,3%
21,9%
6,6%
20,2%
7,8%
18,8%
0,1%

0,1%
0,8%
7,9%
2,5%
11,8%
1,8%
22,6%
5,3%
21,9%
5,9%
19,2%
0,2%

0,1%
0,8%
7,7%
2,5%
11,4%
1,8%
22,4%
5,3%
22,1%
6,1%
19,7%
0,2%

Totaal

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

De leden van de SP-fractie vragen vervolgens hoe de tegenstrijdige
berichten over verminderd contact tussen het basisonderwijs en het
voortgezet onderwijs zijn te verklaren en hoe de Staatssecretaris het
contact tussen de scholen die nauwelijks contact hebben gaat verbeteren.
Ook willen deze leden weten hoe basisscholen zijn voorbereid op hun
grotere verantwoordelijkheid, nu het schooladvies leidend is geworden.
Ik wil eerst een meer stabiel beeld krijgen van de vraag of de nieuwe
regelgeving tot minder of ander contact heeft geleid tussen po- en
vo-scholen. De tussenrapportage zal hierover meer informatie bieden. Ik
constateer in ieder geval een toenemende aandacht voor de overgang povo, zowel bij ouders, als bij scholen en besturen. Sectorraden pakken dit
thema gezamenlijk op, zoals blijkt uit de website www.vanponaarvo.nl en
het recente initiatief tot het houden van regionale bijeenkomsten po-vo. Ik
juich deze ontwikkeling toe.
Scholen zijn op verschillende manieren over de nieuwe wet- en regelgeving geïnformeerd. Begin maart 2015 is aan alle po- en vo-scholen en
hun besturen een brief gestuurd waarin de nieuwe regelgeving werd
uiteengezet en toegelicht. Een vergelijkbare brief is op 15 februari 2016
opnieuw gestuurd.
Daarnaast is de website www.vanponaarvo.nl opgericht door de PO- en
VO-raad, om scholen gerichter te kunnen informeren over wat niet mag,
wat wél is toegestaan en welke uitzonderingen er zijn. Op die website is
ook praktische informatie te vinden om de overgang zo goed mogelijk te
laten verlopen. Verder kunnen scholen bij verschillende partijen terecht
met vragen, waaronder het Informatiecentrum Onderwijs van DUO, de
inspectie, de VO-raad en de PO-Raad. Ouders kunnen bij Ouders &
Onderwijs terecht voor advies.
De leden van SP-fractie stellen tevens enkele vragen over digitale
toetsing: klopt het wel, zoals de brief van 4 december aangeeft, dat in
2018 een substantieel aantal scholen klaar is voor digitale toetsing, terwijl
het bijgevoegde rapport meldt dat klassikale digitale afname in 2018 bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 287

11

een groot aantal scholen nog niet tot de mogelijkheden behoort. Pleit dit
laatste er niet voor om altijd een papieren toets achter de hand te hebben?
Het College voor Toetsen en Examens (hierna: CvTE) moet scholen in
staat stellen tot een vlekkeloze afname van de Centrale Eindtoets. Het
CvTE voelt vanuit die verantwoordelijkheid de spanning tussen enerzijds
de ambitie om met de adaptieve digitale Centrale Eindtoets een grote stap
te maken in de door mij gewenste vernieuwing, en anderzijds de vraag of
het scholen lukt deze digitale toets af te nemen bij hun leerlingen. Dit
hangt af van de mate waarin scholen de voordelen zullen herkennen van
een digitale, adaptieve afname. Maar het hangt ook van de ontwikkelingen
van de ICT-voorzieningen en de «ICT-volwassenheid» op de scholen.
Scholen maken hierin autonome keuzes waarop het CvTE geen directe
invloed heeft. Rapporten laten zien dat de digitalisering doorzet, maar
geven geen zekerheid hoeveel scholen in 2018 in staat zullen tot een
vlekkeloze afname.
Het CvTE heeft besloten om voor 2018 en 2019 items voor een papieren
afname te laten produceren. Dit zal een enkelvoudige niet-adaptieve toets
zijn die een betrouwbare second opinion geeft en rapporteert op de
referentieniveaus. De processen rond de productie en distributie van deze
versie van de toets zijn zodanig, dat indien nodig ook een substantieel
deel van het scholenveld deze toets kan gebruiken. Scholen zullen ook de
tijd krijgen om te wennen aan de digitale adaptieve eindtoets, bijvoorbeeld aan de mogelijkheid om de afname over een langere periode te
spreiden.
De leden van de SP-fractie vragen vervolgens hoe de Staatssecretaris van
plan is knelpunten rond overadvisering aan te pakken, met name bij
leerlingen die het beste tot hun recht komen op het praktijkonderwijs,
maar een vmbo-basis advies hebben gekregen.
Het advies van de basisschool is leidend voor toelating van leerlingen. Dit
mag niet door de vo-school naar beneden worden bijgesteld, tenzij de
ouders daarom verzoeken. Bij twijfel over het meest gewenste schooladvies is het raadzaam dat po- en vo-scholen hierover tijdig met elkaar in
gesprek gaan. De vraag of er sprake is van overadvisering en of hierin, als
gevolg van de nieuwe regelgeving, een toename zichtbaar is, wordt de
komende jaren gemonitord. Daarnaast wordt onderzocht of en hoe de
laagste categorie die de huidige eindtoetsen als schooladvies geven, kan
worden aangepast. Momenteel verschillen de eindtoetsen namelijk hierin:
de IEP Eindtoets en de Centrale Eindtoets geven «vmbo-basis» als laagste
advies, ROUTE 8 geeft Praktijkonderwijs als laagste advies.
De leden van de CDA-fractie vragen of er binnen de toegestane alternatieve eindtoetsen, toetsen met adaptieve elementen zijn. Zij horen graag
wat de ervaringen daarmee tot nu toe waren en wat de ervaringen zijn
met de andere toegelaten eindtoetsen in het algemeen.
Eén van de toegelaten eindtoetsen, ROUTE 8, is een volledig digitale,
adaptieve toets op vraagniveau. Zowel technisch als organisatorisch is de
afname hiervan in 2015 goed verlopen. Leerlingen is het goed bevallen,
omdat zij de toets op hun eigen niveau konden maken. De tussenrapportage van de evaluatie wet Eindtoetsing PO zal meer inzicht geven in de
ervaringen met de andere toegelaten eindtoetsen in het algemeen, op
basis van enquêtes en interviews met schoolleiders en ouders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 287

12