Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

32 545

Wet- en regelgeving financiële markten

Nr. 48

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 24 maart 2016
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister en de Staatssecretaris van Financiën
over de brief van 19 januari 2016 over de evaluatie van de Wet bankenbelasting (Kamerstuk 32 545, nr. 44).
De vragen en opmerkingen zijn op 10 februari 2016 aan de Minister en de
Staatssecretaris van Financiën voorgelegd. Bij brief van 22 maart 2016 zijn
de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Duisenberg
De adjunct-griffier van de commissie,
Van den Eeden

kst-32545-48
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie zien dat de kredietverlening aan het mkb door
de banken in de afgelopen jaren moeizaam is geweest en nog steeds is.
Wat zijn de effecten van de bankenbelasting op de kredietverlening aan
bijvoorbeeld het mkb geweest? En als de banken de bankenbelasting
hadden kunnen inzetten voor kredietverlening, hoeveel extra krediet
hadden de banken zonder bankenbelasting dan extra kunnen verstrekken?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de evaluatie laat zien dat de
balansen van Nederlandse banken zichtbaar zijn verbeterd over de
afgelopen jaren. Er kan niet worden becijferd of en in hoeverre dit een
gevolg is van de bankenbelasting. In hoeverre zijn in EU-landen zonder
bankenbelasting (of een vergelijkbare belasting) de balansen van de
banken in die landen ook zichtbaar verbeterd?
De bankenbelasting wordt verhoogd bij excessieve variabele beloningen
voor bestuurders. De variabele beloning van geen enkele bestuurder mag
meer zijn dan 25%. Na de invoering van de bankenbelasting is de Wet
beloningsbeleid financiële ondernemingen van kracht geworden met een
gemiddelde variabele beloning van maximaal 20%. Dit beloningsbeleid
verschilt dus net iets van het beloningsbeleid bij de bankenbelasting. De
leden van de VVD-fractie zijn er voorstander van om een eenduidige lijn te
volgen als het gaat om het beloningsbeleid en vindt het daarom logisch
het beloningsbeleid in het kader van de bankenbelasting gelijk te
schakelen met de nieuwe wet. De leden van de fractie van de VVD hebben
daarover eerder ook al een amendement ingediend. Het rekening moeten
houden met twee verschillende uitgangspunten voor een beloningsbeleid
levert ook extra administratieve lasten op. Waarom heeft het kabinet op
basis van de evaluatie dit niet (her-)overwogen? Waarom vindt het kabinet
na de Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen een koppeling met
de bankenbelasting nog noodzakelijk dan wel wenselijk? Zeker ook om dat
de evaluatie aangeeft dat vraagtekens gezet kunnen worden bij nut en
noodzaak van ook een koppeling van de bankenbelasting aan de variabele
beloning. Welke nut en noodzaak ziet het kabinet nog?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de impliciete overheidsgarantie
sinds de invoering van de bankenbelasting kleiner is geworden door de
invoering van nieuwe wet- en regelgeving (invoering Basel III (CRD
IV/CRR), richtlijn herstel en afwikkeling (BRRD) en verordening gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme (SRM), met onder andere bail-in, ex
ante gefinancierd depositogarantiestelsel, et cetera). Inmiddels betalen
banken inderdaad ook mee via een resolutieheffing en een ex ante
bijdrage aan het DepositoGarantieStelsel (DGS). Hoe hoog zijn de
jaarlijkse bijdragen van de banken in dit kader? En hoe groot is de
impliciete overheidsgarantie nog op het moment dat het resolutiefonds en
ex ante DGS volledig gevuld zijn door de banken?
Hoeveel verlies lijdt de Nederlandse Staat uiteindelijk naar verwachting op
alle (steun-) maatregelen in het kader van de financiële crisis?
De motie Neppérus c.s. heeft gevraagd om verdragen te sluiten met
andere landen ter voorkoming van dubbele bankenbelasting (Kamerstuk
33 121, nr. 21). Met het Verenigd Koninkrijk is een dergelijk verdrag
gesloten. Van hoeveel dubbele bankenbelasting is sprake bij de Nederlandse banken? Hoe vaak is er een beroep gedaan op het «Besluit
voorkoming dubbele belasting» in relatie tot de bankenbelasting? En wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

2

wil het kabinet doen om banken die nu met dubbele belasting worden
geconfronteerd tegemoet te komen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de evaluatie van de Wet bankenbelasting. De leden van de PvdA-fractie
steunen de keuze om de bankenbelasting te handhaven. De genoemde
leden hebben over de evaluatie nog de volgende vragen.
De bankbelasting heeft altijd minder opgebracht de beoogde 600 miljoen
euro. Is er overwogen de belastingtarieven te verhogen, zodat toch dit
bedrag werd opgehaald? Zo ja, waarom heeft u daartoe niet besloten?
De lobby vanuit de financiële sector en DNB tegen de bankbelasting was
stevig, zo zou de kredietverlening er sterk onder lijden, is onderzocht of de
claims van de sector en DNB juist waren? Is gekeken of de sector de
politiek heeft voorgelogen? Wat is uw oordeel over de inhoud van de
brieven van de banken en DNB die destijds hebben verstuurd en de
effecten die de belasting uiteindelijk heeft gehad? Deelt u de opvatting
van de PvdA-fractie dat er door de sector onnodig spookverhalen de
wereld in zijn gebracht?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de evaluatie van de bankenbelasting. Zij stellen de bewindslieden hier
graag enkele vragen over.
Ten tijde van de behandeling van de Wet Bankenbelasting kwam DNB met
drie scenario’s. In het eerste scenario ging DNB uit van volledige
doorberekening van de belasting aan klanten. In dat scenario zou het
kredietvolume met 0,05% ofwel 500 miljoen euro per jaar afnemen. In het
tweede scenario zou de kredietvolume jaarlijks met 20 miljard euro dalen
omdat de bankenbelasting niet zou kunnen worden doorberekend. De
leden van de SP-fractie vernemen graag of de realiteit dichter bij scenario
1 of scenario 2 heeft gezeten en in hoeverre de kredietverlening is
afgenomen vanwege de bankenbelasting.
De leden van de SP-fractie merken op dat bij de behandeling van het
wetsvoorstel door de regering werd gemeld dat het schrappen van de
doelmatigheidsvrijstelling zou leiden tot een meeropbrengst van
70 miljoen euro. Dit betrof echter de situatie voor de verhoging van de
bankenbelasting. Om die reden vragen deze leden wat de extra opbrengst
van de bankenbelasting zou zijn indien de doelmatigheidsvrijstelling zou
worden geschrapt. In hoeverre zouden de uitvoeringskosten toenemen,
wanneer deze stap zou worden genomen? Welke andere landen kennen
een doelmatigheidsvrijstelling en hoe verhoudt de hoogte hiervan zich tot
de Nederlandse doelmatigheidsvrijstelling?
De leden van de SP-fractie hebben enkele vragen over internationale
ontwikkelingen omtrent de bankenbelasting. Kan het kabinet aangeven of
Frankrijk voornemens is de bankenbelasting af te schaffen of te verlagen?
Kan het kabinet aangeven hoe de opbrengst van de Nederlandse
bankenbelasting zich verhoudt tot de opbrengst van andere landen die
een resolutiefondsheffing of bankenbelasting heffen? Bestaat er een
internationale vergelijkende studie naar heffingen op de financiële sector
en zo ja, is het kabinet bereid deze met de Kamer te delen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

3

Uit de evaluatie blijkt verder dat de verhouding kortlopend/langlopend
vreemd vermogen slechts licht is verbeterd. Heeft het kabinet hier een
verklaring voor, vragen de leden van de SP-fractie? Kan worden geschetst
hoe de verhouding kortlopend/langlopend vermogen zich in andere
landen heeft ontwikkeld? Kan tevens de ontwikkeling in andere landen
worden weergegeven van andere balanskarakteristieken, zoals weergegeven in tabel 3 van de evaluatie?
De opbrengst van de bankenbelasting loopt, met uitzondering van 2015,
terug als gevolg van afnemende schulden en afnemende balanstotalen.
De leden van de SP-fractie vragen de bewindslieden of de opbrengst van
de bankenbelasting ook de komende jaren zal blijven dalen. Zo ja, valt er
iets te zeggen over de mate waarin de opbrengst zal dalen? Is het kabinet
voornemens om maatregelen te nemen als de bankenbelasting verder
blijft dalen, bijvoorbeeld een verhoging van de tarieven? Welke oorzaak
valt aan te wijzen voor het feit dat de opbrengst in 2015 (waarschijnlijk)
hoger is dan de opbrengst in 2014?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de evaluatie. Zij
maken van de gelegenheid gebruik tot het stellen van enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de mogelijkheid van een nieuwe
evaluatie over bijvoorbeeld drie jaar. Is het kabinet hiertoe bereid?
Hoe duidt de Minister het feit dat de impliciete overheidsgarantie voor het
bankwezen de afgelopen jaren is afgenomen en met de ontwikkelingen in
de bankenunie naar verwachting nog verder zullen afnemen, maar dat de
hoogte van de bankenbelasting niet afneemt?
Is er nog iets te zeggen over de datum waarop «de balans wordt
opgemaakt» en waar de hoogte van de belasting op wordt gebaseerd?
Met andere woorden: kan de vaste peildatum in oktober worden gebruikt
om de balans te optimaliseren voor de hoogte van het te betalen bedrag
aan belasting?
Is de bankenbelasting bedoeld als tijdelijke heffing of definitieve heffing
zolang als de impliciete overheidsgarantie blijft bestaan?
Tenslotte vragen de leden van de CDA-fractie of de regering het in stand
houden van de bankenbelasting ook nog opportuun acht in het geval er
een Financial Transaction Tax (FTT) zou worden ingevoerd, een gebeurtenis waar deze leden overigens in beginsel geen voorstander van zijn?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PVV
Brief kabinet.
Het kabinet rept met geen woord in haar brief over de bankenbelasting als
instrument om te komen tot een beheerst beloningsbeleid in de bancaire
sector, de evaluatie gaat hier uitgebreid op in, mogen wij hieruit afleiden
dat het kabinet met de conclusie instemt dat de bankenbelasting niet het
meeste geëigende instrument is om tot een beheerst beloningsbeleid te
komen?
Het kabinet persisteert in zijn opvatting dat de bankenbelasting gezien
moet worden als een bijdrage voor de impliciete garantie van de staat
voor de Nederlandse bancaire sector. Ondanks dat er thans andere
instrumenten zijn om die waarborgen te geven is het kabinet niet van zins
om tot afschaffing van de bankenbelasting over te gaan. Mag hier uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

4

afgeleid worden dat de bankenbelasting louter in stand gehouden wordt
vanwege de bijdrage aan de algemene middelen?
Evaluatie.
Is de bankenbelasting door andere wetgeving niet verworden tot louter
een belastingmiddel dat goed is om het Rijk te voorzien van extra
algemene middelen?
De definitie van de belastingplichtige is wijd, dit heeft tot gevolg dat een
groot aantal instellingen ondanks hun rechtsvorm of de plaats van hun
zetel onder de wet op de bankenbelasting vallen. Hoeveel potentiële
belastingplichtigen vallen in principe onder de bankenbelasting?
Hoe wordt het toetsingsvermogen berekend?
De hoogte van de doelmatigheidsvrijstelling leidt er toe dat alleen de
grote banken, zo’n 6 a 7 banken, onder de bankenbelasting vallen. Is hier
geen sprake van ongelijke behandeling nu slecht een dergelijke gering
aantal banken onder de bankenbelasting vallen en de overige niet?
Wat is de motivering en motivatie van de doelmatigheidsvrijstelling?
Is er een trade-of gemaakt tussen gelijkheid en doelmatigheid?
Hoeveel zou de bankenbelasting opleveren als er geen sprake zou zijn van
een doelmatigheidsvrijstelling?
Als er uitgegaan wordt van de eerdere opbrengst van 500 miljoen euro en
alle bancaire instellingen in de heffing van de bankenbelasting zouden
worden betrokken wat zouden dan de tarieven geweest zijn?
Is de bankenbelasting niet verworden tot een doodgewone belasting die
de algemene middelen aanvult, nu er tal van andere mechanismen zijn die
de taak van de overheidsgarantie hebben overgenomen?
Mag de conclusie luiden dat de prikkels om tot betere risicobeheersing via
de bankenbelasting te komen niet goed te meten zijn en dat het zelfs
mogelijk is dat de prikkels die uitgaan van de bankenbelasting verwaarloosbaar zijn?
Kunt u tabel 3 geven voor de gehele bancaire sector?
Er is slechts sprake van een lichte verbetering van de verhouding lang/kort
vreemd vermogen, heeft u hier een verklaring voor?
Klopt het dat de 10% verhoging in verband met excessieve beloningen
over de afgelopen jaren geen enkele keer is toegepast?
Als een bepaling niet wordt toegepast, is het dan niet beter om deze
bepaling te schrappen? Gaat u ook met voorstellen komen om deze
overbodige bepaling te schrappen?
Er zijn immers andere instrumenten die de excessieve beloningen
aanpakken?
Klopt het dat de daling van de opbrengst van de bankenbelasting louter is
toe te rekenen aan de daling van de bankbalansen en niet aan een
verschuiving van kort naar lang vreemd vermogen? Mag hier uit
geconcludeerd worden dat de bankenbelasting gefaald heeft om hier een
verschuiving te bewerkstelligen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

5

Is hiermee niet een grondslag van de bankenbelasting komen te
vervallen?
Hoe hoog zijn de uitvoeringslasten en de administratieve lasten na drie
jaar?
Kunt u deze cijfers vergelijken met de schattingen die er destijds bij de
invoering zijn gemeld? En de eventuele verschillen analyseren?
In hoeveel gevallen is er in potentie sprake van dubbele belasting bij de
bankenbelasting? In hoeveel van die gevallen is deze dubbele belasting
niet gemitigeerd?
Klopt het dat de conclusie luidt dat de invloed van de bankenbelasting op
het beloningsbeleid en op de risicobeheersing gering is?
Veel belastingen worden – lijkt het – tijdelijk ingevoerd om bepaalde
redenen, na verloop van tijd vervallen die redenen en resteert nog slechts
het argument van de belastingopbrengst. Is dit niet in hoge mate van
toepassing op de bankenbelasting?
De bankenbelasting is ingevoerd met vier doelstellingen: bijdrage voor de
impliciete staatsgarantie, meer risicobeheersing, een malus op excessieve
beloningen en de opbrengst voor de schatkist.
Na het lezen van de evaluatie blijkt de invloed van de bankenbelasting op
de eerste drie doelstellingen gering of afwezig.
De bankenbelasting is verworden tot een dode opinie belasting, die een
stevige opbrengst genereert. Daar is niets mis mee, maar de vraag is hoe
een algemene belasting zich verhoudt tot het gering aantal belastingplichtigen.
Als de bankenbelasting gehandhaafd zou blijven dan zou het wel in een
vorm moeten zijn dat alle bancaire instellingen een steentje bijdragen en
niet alleen de big vijf of zes.
De bankbelasting zou dan een belasting moeten zijn die de oorspronkelijk
geraamde opbrengst binnenhaalt maar dan gespreid over een groter
aantal bancaire instellingen, dit zou aanleiding kunnen geven tot een lager
tarief.
De vraag is dan ook waarom hier nog niet toe over is gegaan?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de evaluatie van
de bankenbelasting en hebben enkele aanvullende vragen. Door de
wijziging van het «Besluit voorkoming dubbele belasting 2001» in 2012
kan Nederland vermindering van belasting verlenen ter voorkoming van
dubbele bankbelasting. Is hier gebruik van gemaakt? Zo ja, hoe vaak en
tot welke derving heeft dit geleid voor Nederland?
De leden van de D66-fractie vragen naar de gemiddelde variabele
beloning voor de gehele groep niet-cao personeel binnen de financiële
instellingen in 2015. Ook vragen deze leden naar een weergave van de
ontwikkeling van de vaste beloningen bij financiële ondernemingen in de
periode 2012–2015 in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

6

Vragen en opmerkingen van het lid Van Vliet
Dank aan de Staatssecretaris voor het heldere en bondige evaluatierapport van de bankenbelasting. Er resteert voor mij nog een klein aantal
opmerkingen en bijbehorende vragen.
In het evaluatierapport worden op pagina 1 en 2 een viertal belangrijke
bevindingen benoemd waarbij ik de volgende opmerkingen plaats:
− Ten aanzien van de eerstgenoemde bevinding kan niet worden
vastgesteld wat precies het effect is geweest van de bankenbelasting.
De verbeterde risicobeheersing bij banken is dus mogelijkerwijs niet of
nauwelijks beïnvloed door de bankenbelasting.
− Ten aanzien van de tweede bevinding wordt gesteld dat de opslag voor
excessieve variabele beloningen geheel niet is toegepast. Hiermee
wordt aangetoond dat een voorwaardelijke heffing op dit punt al het
gewenste effect sorteert.
− Ten aanzien van de derde bevinding geeft het evaluatierapport geen
inzicht in de opbrengst van de bankenbelasting, afgezet tegen de
misgelopen belastinginkomsten als gevolg van de negatieve effecten
van de bankenbelasting op het bbp-volume en op de kredietverlening.
De omvang van deze negatieve effecten was bij de invoering van de
bankenbelasting één van de belangrijkste zorgen. Zowel het CPB als
DNB en NVB hebben destijds uitgebreid gepubliceerd over de
negatieve economische effecten van de bankenbelasting, inclusief
cijfermatige ramingen. Daar wordt in het evaluatierapport geheel aan
voorbij gegaan. De termen «kredietverlening» en «bbp» komen niet
voor in de evaluatie.
Hieruit leidt ik de volgende vragen af:
Kan de Staatssecretaris aannemelijk maken dat het effect van de
bankenbelasting op de verbeterde risicobeheersing bij banken, hoewel
onmeetbaar, toch substantieel is geweest? Welk aandeel heeft het tarief
van 0,044% voor kortlopend vreemd vermogen in de totale opbrengst van
de bankenbelasting over de jaren 2012, 2013 en 2014?
Kan de Staatssecretaris bevestigen dat de positieve effecten van de
bankenbelasting op de risicobeheersing en op het beperken van excessieve variabele beloningen, worden bereikt omdat banken de heffing van
0,044% voor kortlopend vreemd vermogen en de voorwaardelijke toeslag
bij excessieve variabele beloningen willen vermijden? Indien ja, dan levert
de heffing van 0,022% voor langlopend vreemd vermogen enkel een
bijdrage aan de opbrengst van de bankenbelasting maar niet aan de
doelstellingen ten aanzien van risicobeheersing en variabele beloningen.
Kunt u dit bevestigen?
Het CPB heeft destijds geraamd dat een bankenbelasting met een
opbrengst van 600 miljoen euro, tot gevolg heeft dat het bbp met 0,08%
per jaar minder groeit. Ook DNB trok vergelijkbare conclusies. 0,08% van
het Nederlandse bbp staat gelijk aan ongeveer 500 miljoen euro.
Vermenigvuldigd met 5 jaren, zou dat betekenen dat de bankenbelasting
de welvaart inmiddels met ruim 2,5 miljard euro onderdrukt en de
belasting- en premie inkomsten van het Rijk met ongeveer 1 miljard. Dat
bedrag is een veelvoud van de huidige opbrengst van de bankenbelasting
(478 miljoen euro in 2015) en het suggereert dat de bankenbelasting veel
omvangrijkere economische verstoring veroorzaakt dan andere belastingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

7

Deelt de Staatssecretaris mijn analyse dat als de raming van het CPB
uitkomt, de opbrengst van de bankenbelasting uiteindelijk negatief wordt
voor de schatkist, ten opzichte van een situatie waarbij de bankenbelasting niet zou zijn ingevoerd?
Zijn de eerdere conclusies van het CPB, DNB en NVB, ten aanzien van de
effecten van de bankenbelasting op het bbp en op de kredietverlening,
deels of geheel bewaarheid geworden?
De raming van het CPB ten aanzien van het bbp-effect van de bankenbelasting, impliceert dat het niet invoeren van de bankenbelasting al na
ongeveer drie jaar zou leiden tot hogere baten voor de schatkist dan het
wél invoeren van de bankenbelasting. Kunt u dit weerleggen?
Het evaluatierapport geeft geen appreciatie van de bankenbelasting op
het punt van economische verstoring. Is het negatieve effect van een
bankenbelasting op de bbp-ontwikkeling groter of kleiner dan bij andere
belastingen?
Waarom is de invoering van de bankenbelasting alsmede de evaluatie van
de bankenbelasting niet aangegrepen om meer inzicht te krijgen in de
economische effecten van dergelijke belastingen?
II Reactie van de Minister van Financiën en de Staatssecretaris
van Financiën
Het kabinet heeft met interesse kennisgenomen van de vragen en
opmerkingen van de leden van de fracties van de VVD, de PvdA, de SP,
het CDA, de PVV en D66 en van het lid Van Vliet. Hierna worden de vragen
en antwoorden thematisch beantwoord, waarbij per thema zoveel
mogelijk de volgorde van de vragen is gehanteerd. Waar meerdere
fracties vragen van gelijke strekking hebben gesteld, zijn deze vragen
gezamenlijk beantwoord. De thematische indeling is als volgt:
1) economische effecten;
2) doelstellingen;
3) internationale speelveld;
4) vormgeving maatregel; en
5) overig.
Economische effecten
De leden van de fractie van de VVD vragen naar de effecten van de
bankenbelasting op de kredietverlening, bijvoorbeeld aan het MKB.
Tevens vragen deze leden hoeveel extra krediet banken hadden kunnen
verstrekken als de bankenbelasting kon worden ingezet voor additionele
kredietverlening.
Het is niet mogelijk om het effect van de bankenbelasting op de kredietverlening precies te kwantificeren. Ook achteraf is het effect van de
bankenbelasting niet te isoleren van andere ontwikkelingen in de
bankensector. Aangezien de bankenbelasting jaarlijks geheven wordt over
– kort gezegd – de ongedekte schulden van een bank, kent de belasting
geen directe relatie met uitstaande kredieten. Wel heeft de bankenbelasting een neerwaarts effect op de jaarwinsten van banken, al is
tegelijkertijd denkbaar dat banken na de invoering van de bankenbelasting
aanvullende maatregelen hebben genomen om de kosten van de
bankenbelasting (deels) te compenseren. In hoeverre banken – in een
situatie zonder een bankenbelasting – hadden gekozen voor additionele
kredietverlening is dan ook niet te zeggen. Uit de brief aan uw Kamer van
18 december 2014 blijkt echter dat er geen reden is om aan te nemen dat
banken vanwege de bankenbelasting – en vanwege andere heffingen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

8

hogere (kapitaal)eisen – zouden afzien van de financiering van rendabele
kredieten.1
De leden van de fractie van de PvdA vragen naar mijn oordeel over de
brief die De Nederlandsche Bank (DNB) in mei 2012 heeft verstuurd
tijdens de behandeling van de bankenbelasting in uw Kamer. Ook de
leden van de fractie van de SP vragen of één van de door DNB geformuleerde scenario’s mogelijk deels realiteit is geworden. Daarnaast vragen
de leden van de fractie van de PvdA naar mijn kijk op de lobby vanuit de
sector tegen een bankenbelasting.
Op verzoek van uw Kamer heb ik in 2012 aan DNB gevraagd om een
inschatting te maken van het effect van de bankenbelasting. DNB heeft
toen in een brief haar inschatting gegeven van de effecten van een
bankenbelasting op onder andere de kredietverlening.2 Zoals DNB toen al
aangaf, betrof dit slechts een eerste grove benadering die bijzonder
moeilijk te kwantificeren was. In de brief van DNB werd het effect van de
bankenbelasting op de kredietverlening geschat op basis van twee
scenario’s, waarbij het daadwerkelijke effect tussen deze scenario’s in zou
liggen. Ook achteraf is het zeer moeilijk te zeggen in hoeverre de
bankenbelasting een invloed heeft gehad op de kredietverlening en of een
van de twee scenario’s (deels) werkelijkheid is geworden. Na deze brief uit
2012 heeft DNB verder gewerkt aan het in kaart brengen van de effecten
van onder meer de bankenbelasting op de kredietverlening. Het belangrijkste werk hier is de DNB-studie «kredietverlening en bancair kapitaal».3
Ook hieruit bleek dat het bijzonder moeilijk is om de exacte effecten van
de bankenbelasting – en andere heffingen en hogere kapitaaleisen waar
banken nu mee te maken hebben – te analyseren. Desalniettemin bleek uit
deze studie wel dat de verwachte bankwinsten en mogelijkheden tot
uitgifte van kapitaal, ook met een bankenbelasting, voldoende zouden zijn
om aan de vraag naar krediet te voldoen. Het kabinet is van mening dat
banken voldoende mogelijkheden hebben om de eisen waarmee zij te
maken hebben (bankenbelasting, resolutieheffing, DGS-bijdragen en
hogere kapitaaleisen) te combineren met het voldoen aan de vraag naar
krediet. Hiertoe kunnen banken onder meer winst inhouden, aandelen of
kapitaalinstrumenten uitgeven en/of kostenbesparingen doorvoeren.
De leden van de fracties van de SP en de PVV vragen waarom de
verhouding tussen kort- en langlopend vreemd vermogen slechts licht
verbeterd is. Ook vragen de leden van de fractie van de SP hoe de
verhouding tussen kort- en langlopend vreemd vermogen zich in andere
landen heeft ontwikkeld.
Onder vreemd vermogen van banken vallen kort- en langlopende
marktfinanciering, direct opvraagbare deposito’s en niet direct
opvraagbare deposito’s. Banken zijn – naar de aard van hun bedrijfsmodel – voor een belangrijk deel gefinancierd door direct opvraagbare
deposito’s die ook gelden als kortlopend vreemd vermogen. Hierdoor is
het niet de verwachting dat de verhouding tussen kort- en langlopend
vreemd vermogen snel substantieel zal veranderen. Wel is te zien dat
banken de afgelopen jaren substantieel minder kortlopend schuldpapier
(marktfinanciering) hebben uitgeven. Deze ontwikkeling is ook veelal
terug te zien in de rest van de eurozone. Dit leidt echter niet direct tot een
grote verbetering in de verhouding tussen het totaal kortlopend versus
het langlopend vreemd vermogen, omdat binnen het kortlopend vreemd
vermogen marktfinanciering in absolute termen een stuk kleiner is dan de
omvang van de direct opvraagbare deposito’s.

1

Kamerstuk 32 013, nr. 92.
Kamerstuk 33 121, nr. 33.
3
Kamerstuk 32 013, nr. 59.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

9

De leden van de fractie van de SP vragen welke oorzaak valt aan te wijzen
voor de omstandigheid dat de opbrengst in 2015 (waarschijnlijk) hoger is
dan de opbrengst in 2014.
De ontvangsten uit de bankenbelasting zijn afhankelijk van de omvang
van het (geconsolideerde) balanstotaal, de samenstelling van de schulden
en de in aanmerking te nemen aftrekposten, zoals de onder het garantiestelsel (DGS) gedekte deposito’s. Bij het Financieel Jaarverslag van het
Rijk 2015 worden de belastingopbrengsten over 2015 verantwoord. Op
basis van de jaarrekeningen van de belastingplichtigen met een (geconsolideerd) balanstotaal van meer dan € 20 miljard over het jaar 2014, kan
voorzichtig worden geconcludeerd dat de grondslag van de bankenbelasting in 2015 ten opzichte van 2014 – per saldo – licht is toegenomen. Dit
komt mede door een toename van de totale balansomvang (exclusief
verplichtingen met betrekking tot een verzekeringsbedrijf) in 2014.
De leden van de fractie van de PVV vragen of tabel 3 uit de evaluatie, de
geaggregeerde balansgegevens van Nederlandse grootbanken, kan
worden gegeven voor de gehele Nederlandse bancaire sector.
De verschillende kapitaal- en leverage ratio’s in de tabel zijn berekend op
basis van de gehele Nederlandse bancaire sector (zie voetnoot 22 in de
evaluatie). De balanstotalen van de gehele Nederlandse bancaire sector
zijn opgenomen in de onderstaande tabel.
Tabel 1

Balanstotaal (mln €)

2011

2012

2013

2014

2.832.156

2.687.903

2.432.945

2.531.476

Bron: Statistieken geconsolideerd bankbedrijf, DNB.

Het lid Van Vliet geeft aan dat het CPB destijds heeft geraamd dat een
bankenbelasting met een opbrengst van € 600 miljoen tot gevolg heeft
dat het bruto binnenlands product (hierna: bbp) met 0,08% per jaar
minder groeit en dat dit suggereert dat de bankenbelasting een veel
omvangrijkere economische verstoring veroorzaakt dan andere belastingen. Het lid Van Vliet vraagt of ik zijn analyse deel dat, als de raming
van het CPB uitkomt, de opbrengst van de bankenbelasting uiteindelijk
negatief wordt voor de schatkist ten opzichte van een situatie waarbij de
bankenbelasting niet zou zijn ingevoerd. Ook vraagt het lid Van Vliet of de
raming van het CPB ten aanzien van het bbp-effect van de bankenbelasting impliceert dat het niet invoeren van de bankenbelasting al na
ongeveer drie jaar zou leiden tot hogere baten voor de schatkist dan het
wél invoeren van de bankenbelasting en of ik dat kan weerleggen. Ten
slotte vraagt het lid Van Vliet of het negatieve effect van een bankenbelasting op de bbp-ontwikkeling groter of kleiner is dan bij andere
belastingen.
Het CPB heeft in zijn raming inderdaad verondersteld dat een bankenbelasting van jaarlijks € 600 miljoen (0,1% bbp)4 leidt tot een jaarlijkse daling
van het bbp met 0,08% bbp. Een vergelijkbare impuls van 0,1% bbp bij de
loon- en inkomstenheffing leidt tot een jaarlijkse daling van het bbp met
0,03%.5 De economische verstoring van een bankenbelasting zou
daarmee groter zijn dan bijvoorbeeld een vergelijkbare verhoging van de
loon- en inkomstenheffing.
Het effect op het EMU-saldo van een bankenbelasting ter grootte van 0,1%
bbp (circa € 600 miljoen, cijfers CEP2012) is gelijk aan +0,04% bbp.6
Enerzijds nemen de opbrengsten toe als gevolg van de lastenverzwaring,
4

Centraal Economisch Plan, 2012.
Beleidsvarianten met Saffier II, p. 8.
6
CPB Document 217, tabel 5.2 en Nadere informatie doorrekening verkiezingsprogramma’s, p. 7.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

10

anderzijds nemen de opbrengsten af vanwege de macro-economische
gevolgen van de heffing. Ter vergelijking, het effect op het EMU-saldo van
een verhoging van de loon- en inkomstenheffing met 0,1% bbp is gelijk
aan +0,06% bbp. Omdat de economische verstoring van de loon- en
inkomstenheffing kleiner is dan die van de bankenbelasting, komt het
effect op het EMU-saldo hoger uit.
Een bankenbelasting beïnvloedt de kosten van het aantrekken van nieuwe
financiering voor het verstrekken van nieuwe leningen aan de marge: voor
elke marginale lening zal een bank, bij gelijkblijvende kapitaalstructuur,
voor een deel gebruik maken van schuldfinanciering op de kapitaalmarkt.
Dit betekent dat ook de af te dragen bankenbelasting aan de marge een
kostenpost vormt, die banken kunnen doorrekenen in de rentetarieven.
Hogere rentetarieven kunnen de economische groei neerwaarts
beïnvloeden. In 2012 was hiervan sprake toen de kredietverlening aan
bedrijven terugliep door enerzijds een afnemende kredietvraag van
bedrijven en anderzijds aanbodfactoren als gevolg van een strenger
kredietbeleid van banken. Om deze reden rekende het CPB in het jaar 2012
aan de bankenbelasting een groter uitverdieneffect toe dan aan bijvoorbeeld de loon- en inkomstenheffing. In andere jaren kan dat anders liggen.
Het lid Van Vliet vraagt zich af of eerdere conclusies ten aanzien van de
effecten van de bankenbelasting (van onder andere het CPB) op het bbp
en de kredietverlening waarheid zijn geworden. Tevens vraagt het lid Van
Vliet waarom de invoering van de bankenbelasting alsmede de evaluatie
van de bankenbelasting niet is aangegrepen om meer inzicht te krijgen in
de economische effecten van dergelijke belastingen.
Het CPB heeft geraamd dat een bankenbelasting met een opbrengst van
€ 600 miljoen een effect zou hebben op de gemiddelde bankkredietrente
van 2,5 basispunten en een negatief effect op het bbp van 0,08%. Of deze
effecten zich ook daadwerkelijk hebben voorgedaan, is niet te zeggen,
aangezien dit niet is geëvalueerd. Bij zo’n evaluatie zal het overigens lastig
zijn om de effecten van een bankenbelasting te onderscheiden van andere
invloeden op zowel de rente als het bbp. Daarbij geldt dat elke andere
belasting ook een negatief bbp-effect zou hebben gehad. Zoals de
evaluatie meldt, is het lastig om de economische effecten te isoleren. Er
zijn dan ook geen nieuwe inzichten over de economische effecten van de
bankenbelasting uit de evaluatie gekomen.
Doelstellingen
De leden van de fractie van de VVD vragen waarom het kabinet op basis
van de evaluatie, met het oog op een eenduidige lijn en de administratieve lasten, de maatregelen ten aanzien van het beloningsbeleid in de
bankenbelasting niet heeft (her-)overwogen. Deze leden vragen tevens of
het kabinet na de Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen (hierna:
Wbfo) een koppeling van het beloningsbeleid met de bankenbelasting nog
noodzakelijk dan wel wenselijk vindt en welke nut en noodzaak het kabinet
nog ziet.
Een nevendoelstelling van de bankenbelasting is, mede naar aanleiding
van de motie Van Vliet7, om perverse prikkels in het beloningsbeleid van
banken tegen te gaan. Hierbij is in de Wet bankenbelasting gekozen voor
een systematiek waarbij de variabele beloning van geen enkele
bestuurder meer dan 25% (in de eerste jaren 100%) mag zijn zonder dat
hier consequenties aan zitten voor de hoogte van het bankenbelastingtarief. In 2014 is bij de implementatie van de richtlijn kapitaalvereisten
(CRD IV) in de Wet op het financieel toezicht (hierna: Wft) een maximumpercentage voor de variabele beloning voor alle medewerkers van
financiële ondernemingen geïntroduceerd. Dit maximumpercentage is per
7

Kamerstuk 31 980, nr. 30.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

11

7 februari 2015, bij inwerkingtreding van de Wbfo, verlaagd naar 20%.
Door de introductie van een bonusplafond in de Wft dienen banken
binnen de wettelijke percentages te blijven die de Wft voorschrijft. Er
bestaat nu, in tegenstelling tot vóór de introductie van genoemd plafond,
geen wettelijke ruimte meer om het percentage aan variabele beloning
voor een bestuurder zeer hoog te leggen en daarbij op de koop toe te
nemen dat een hogere bankenbelasting dient te worden betaald. Hierdoor
is een deel van het beoogde tegengaan van die perverse prikkels verlegd
van de bankenbelasting naar de Wbfo. In die zin liggen de twee wetten in
elkaars verlengde. In de Wbfo is een bonusplafond van gemiddeld 20%
van de vaste beloning opgenomen voor personeel met afspraken buiten
de cao. Als bestuursleden afspraken hebben buiten de cao, kunnen zij ook
onder dit aangepaste bonusplafond van gemiddeld 20% vallen. Puur naar
de letter van de wet zou aan een bestuurder binnen de grenzen van de
Wbfo een variabele beloning van meer dan 25% kunnen worden toebedeeld, mits het gemiddelde percentage aan variabele beloningen binnen
de groep waartoe de bestuurder behoort maximaal 20% bedraagt. Dit
aangepaste bonusplafond is echter hoofdzakelijk bedoeld voor incidentele
gevallen waarin specialistisch personeel aangetrokken moet worden en
niet om vooral de variabele beloning van het bestuur te verhogen. In de
bankenbelasting is opgenomen dat een bank waarop de bankenbelasting
van toepassing is, 10% meer bankenbelasting moet betalen wanneer een
bank aan een bestuurder een hogere variabele beloning uitkeert dan 25%
van de vaste beloning. De bankenbelasting werkt dus in voorkomende
gevallen als stimulans om de variabele beloning van een bestuurder bij
afspraken buiten de cao niet te hoog te leggen. De bankenbelasting
fungeert in die gevallen dus als een vangnet en daardoor bestaat niet
direct de noodzaak om de betreffende bepaling in de bankenbelasting te
schrappen. Zoals ook uit de evaluatie blijkt, brengt de bankenbelasting
slechts beperkte administratieve lasten met zich. Administratieve lasten
zijn derhalve voor het kabinet geen doorslaggevend argument om de
maatregelen ten aanzien van het beloningsbeleid in de bankenbelasting te
herzien.
Verder vragen de leden van de fractie van de PVV of zij uit de brief van het
kabinet mogen afleiden dat het kabinet instemt met de conclusie dat de
bankenbelasting niet het meest geëigende instrument is om tot een
beheerst beloningsbeleid te komen.
Zoals hierboven uiteengezet zijn er sinds de inwerkingtreding van de Wet
bankenbelasting regels ten aanzien van de maximumhoogte van de
variabele beloning voor medewerkers van financiële ondernemingen in de
Wft geïntroduceerd. Deze regels stellen wettelijke maxima aan het
percentage variabele beloning. Banken hebben niet meer, zoals daarvoor,
de ruimte om de variabele beloning zeer hoog te leggen en daarbij de
hogere bankenbelasting op de koop toe te nemen. Zij dienen zich nu in
ieder geval aan de wettelijke percentages uit de Wft te houden. Dat neemt
niet weg dat de bankenbelasting nu nog een vangnetfunctie kent, zoals
hierboven uiteengezet. Het kabinet stemt dan ook niet in met de conclusie
dat de bankenbelasting niet het meest geëigende instrument is om tot een
beheerst beloningsbeleid te komen; de bankenbelasting is complementair
aan de beloningsregels uit de Wft en tezamen vormen deze regelingen
een sterke wettelijke impuls om de variabele beloningen van bestuurders
niet te hoog vast te stellen.
De leden van de fractie van D66 vragen naar de gemiddelde variabele
beloning voor de gehele groep niet-cao personeel binnen de financiële
instellingen in 2015. Ook vragen deze leden naar een weergave van de
ontwikkeling van de vaste beloningen bij financiële ondernemingen in de
periode 2012–2015 in Nederland.
Er zijn vooralsnog geen gegevens bekend over gemiddelde variabele
beloningen voor de gehele groep niet-cao personeel binnen de financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

12

instellingen in 2015. Overigens geldt ten aanzien van de Wbfo voor
variabele beloningen in 2015 nog een overgangsbepaling, waardoor het
bonusplafond van 20% tot 1 januari 2016 niet geldt voor op 1 januari 2015
reeds bestaande verplichtingen. Voor de ontwikkeling van de vaste
beloningen is beperkt data beschikbaar. Het CBS beschikt over data over
de ontwikkeling van de totale beloning van werknemers in de financiële
dienstverlening (zonder onderscheid naar vaste of variabele beloning, cao
of niet-cao). Deze informatie is uitgesplitst naar banken, verzekeraars en
pensioenfondsen, en overige financiële dienstverlening.
Tabel 2
Ontwikkeling totale beloning 2012–2014

Financiële dienstverlening (totaal)

Bankwezen

Verzekeraars en pensioenfondsen

Overige financiële dienstverlening

1
2

Periode

Beloning excl.
sociale premies
(mln €)

Aantal
werknemers

2012
20131
20142
2012
20131
20142
2012
20131
20142
2012
20131
20142

15.258
15.531
15.172
8.876
9.081
8.586
3.699
3.730
3.734
2.683
2.720
2.852

259.000
254.000
244.000
139.000
136.000
127.000
64.000
63.000
61.000
56.000
54.000
56.000

Nader voorlopige cijfers.
Voorlopige cijfers.

Bron: CBS Statline.

DNB beschikt in het kader van een uitvraag voor het remuneration
benchmarking traject van de Europese Bankenautoriteit (EBA) over
informatie over de beloningen bij banken voor de periode 2012–2014.
Deze uitvraag is beperkt tot een aantal banken die tezamen tenminste 60%
van de lokale bancaire markt dekken (in casu ABN Amro, ING en
Rabobank). Uit de hierna volgende grafieken blijkt dat de vaste beloning
bij banken per werknemer sterk omhoog is gegaan in 2014, maar de
variabele beloning (gemiddeld per werknemer) daarentegen sterk omlaag
is gegaan in 2014. Hoewel deze ontwikkeling waarschijnlijk is toe te
schrijven aan een in de markt veranderde zienswijze ten aanzien van
variabele beloningen, valt een anticiperend effect met betrekking tot de in
2015 in werking getreden beloningsregels (Wbfo) niet uit te sluiten.
Grafiek 1

Bron: DNB, 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

13

Grafiek 2

Bron: DNB, 2016.

De leden van de fractie van de PVV vragen of het klopt dat de 10%
verhoging in verband met excessieve beloningen over de afgelopen jaren
geen enkele keer is toegepast.
Tot op heden heeft nog geen enkele relevante bankbestuurder een
variabele beloning van meer dan 25% (of 100%) gekregen, waardoor
verhoging van de tarieven van de bankenbelasting niet aan de orde is
geweest.
De leden van de fractie van de PVV vragen of het klopt dat de daling van
de opbrengst van de bankenbelasting louter is toe te rekenen aan de
daling van de bankbalansen en niet aan een verschuiving van kortlopend
naar langlopend vreemd vermogen. Verder vragen deze leden of hier uit
geconcludeerd kan worden dat de bankenbelasting gefaald heeft om hier
een verschuiving te bewerkstelligen en of hiermee een grondslag van de
bankenbelasting is komen te vervallen.
De daling van de opbrengst van de bankenbelasting is voornamelijk toe te
schrijven aan afnemende schulden, afnemende balanstotalen en
veranderingen in de in aanmerking genomen aftrekposten. Daarnaast is
sprake van een lichte verbetering van de verhouding kortlopend/
langlopend vreemd vermogen. Het aandeel langlopend vreemd vermogen
is met 0,4%-punt toegenomen van 33,9% in 2011 naar 34,3% in 2013,
mede doordat banken zich voor marktfinanciering minder richten op
kortlopende financiering.
Daarnaast zijn met name ook de kapitaalpositie en de omvang gedekte
depositofinanciering van invloed op het risicoprofiel van een bank.
Doordat het aandelenkapitaal en de gedekte deposito’s zijn vrijgesteld van
de bankenbelasting, is de hoogte van de bankenbelasting ook afhankelijk
van de omvang van deze posten op de bankbalans. De kapitaalpositie van
banken is sterk verbeterd. De kernkapitaalratio is met ruim 2%-punt en de
totale kapitaalratio met ruim 4%-punt toegenomen tussen 2011 en 2013.
Daarnaast wordt er 3%-punt meer gefinancierd met gedekte deposito’s. De
risicobeheersing van banken is hiermee verbeterd. Zoals aangegeven in
de evaluatie valt niet aan te geven wat de exacte bijdrage van de
bankenbelasting hieraan is geweest, omdat banken mede door nieuwe
wet- en regelgeving hun balansen hebben moeten versterken.
De hoofddoelstelling van de invoering van de bankenbelasting was het
vragen van een bijdrage voor de impliciete overheidsgarantie aan de
Nederlandse bancaire sector. Dat doel is bereikt. De bankenbelasting
levert daarnaast met een jaarlijkse opbrengst van circa € 0,5 miljard een
belangrijke bijdrage aan de algemene middelen van het Rijk.
De leden van de fractie van de PVV vragen of de conclusie mag luiden dat
de prikkels om tot betere risicobeheersing te komen via de bankenbelasting niet meetbaar en mogelijk zelfs verwaarloosbaar zijn. De leden van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

14

de fractie van de PVV en het lid Van Vliet vragen of de conclusie klopt dat
de invloed van de bankenbelasting op het beloningsbeleid en op de
risicobeheersing gering is. Daarnaast vraagt het lid Van Vliet of ik kan
bevestigen dat de positieve effecten van de bankenbelasting op de
risicobeheersing en op het beperken van excessieve variabele beloningen,
worden bereikt omdat banken de heffing van 0,044% voor kortlopend
vreemd vermogen en de voorwaardelijke toeslag bij excessieve variabele
beloningen willen vermijden.
De afgelopen jaren is op diverse gebieden wet- en regelgeving in de
financiële sector geïntroduceerd en aangescherpt. In de conclusie van de
evaluatie wordt aangegeven dat er een positieve verandering in de
balansen van de Nederlandse banken zichtbaar is. De rol van de bankenbelasting in deze ontwikkelingen is echter niet eenduidig te isoleren. Het is
dus niet uitgesloten dat de rol van de bankenbelasting klein is. Aan de
andere kant kan ook niet geconcludeerd worden dat de bankenbelasting
geen effect heeft. In ieder geval kan wel worden vastgesteld dat de
ontwikkelingen in de bancaire sector in lijn liggen met de beoogde
doelstellingen van de bankenbelasting. De maatregelen in de financiële
sector, waar de bankenbelasting er één van is, hebben dan ook wel
degelijk effect.
De leden van de fractie van het CDA vragen hoe het feit kan worden
geduid dat de impliciete overheidsgarantie voor het bankwezen de
afgelopen jaren is afgenomen en naar verwachting nog verder zal
afnemen, maar dat de hoogte van de bankenbelasting niet afneemt.
De hoofddoelstelling van de bankenbelasting is het vragen van een
bijdrage voor de impliciete overheidsgarantie. De bijdrage is geen
verzekeringspremie en dus niet direct verbonden aan de omvang van die
garantie. Een verlaging van de impliciete overheidsgarantie heeft derhalve
geen directe gevolgen voor de hoogte van het tarief van de bankenbelasting. Tevens is het vragen van een bijdrage voor de impliciete
overheidsgarantie van de bancaire sector weliswaar de hoofddoelstelling,
maar daarnaast kent de bankenbelasting nog twee andere doelstellingen.
Tenslotte heeft het kabinet ook steeds onderkend dat de bankenbelasting,
net als andere belastingen, een budgetfunctie heeft. Die laatste functie
heeft, dit in antwoord op vragen van de leden van de fracties van het CDA
en de PVV, aan belang gewonnen. De leden van de fractie van het CDA
vragen of de bankenbelasting is bedoeld als tijdelijke heffing of als
definitieve heffing zolang de impliciete overheidsgarantie blijft bestaan.
Omdat de bankenbelasting meerdere doelen kent en niet alleen afhankelijk is van het bestaan van een impliciete overheidsgarantie, heeft de
bankenbelasting naar de mening van het kabinet geen tijdelijk karakter. Dit
standpunt is eerder al verwoord tijdens de behandeling van het Belastingplan 2012 waar reeds is bevestigd dat het kabinet de bankenbelasting
ziet als een structurele belasting.16
Internationale speelveld
De leden van de fractie van de VVD vragen in hoeverre de bankbalansen
zijn verbeterd in Europese lidstaten die geen bankenbelasting of een
vergelijkbare belasting hebben. Ook de leden van de SP vragen naar de
ontwikkelingen in de Europese bankbalansen.
Naar aanleiding van de financiële crisis hebben banken, mede ingegeven
door nieuwe wet- en regelgeving, hun balansen versterkt. De afgelopen
jaren zijn er in dit kader meerdere beleidsmaatregelen op Europees en
nationaal niveau genomen om de financiële gezondheid van banken te
waarborgen. Ook eisen investeerders sinds de crisis dat banken zichzelf
op een stabielere manier en met meer eigen vermogen financieren. De
16

Kamerstuk 33 003, nr. 10, p. 85.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

15

ontwikkeling van de Common Equity Tier 1 (CET1) ratio17 van het
Europese bankwezen is weergegeven in de onderstaande grafiek. Het is
onduidelijk in hoeverre bankenbelastingen – of soortgelijke heffingen –
van invloed zijn geweest op de versterkte bankbalansen in Europa. Ook in
Nederland zijn de balansen van banken de afgelopen jaren verbeterd in
lijn met de prikkels van de bankenbelasting, maar hierbij valt niet hard te
maken in hoeverre dit een gevolg is van de bankenbelasting. Ook is uit de
evaluatie gebleken dat de verhouding tussen de looptijden van activa en
passiva van belastingplichtigen van de bankenbelasting in Nederland licht
is verbeterd.
Grafiek 3

Bron: EBA, 2016.

De leden van de fracties van de VVD en de PVV hebben gevraagd naar de
omvang van (potentiële) dubbele bankenbelasting bij Nederlandse banken
en in hoeveel gevallen dubbele bankenbelasting is gemitigeerd.
Hieronder treft u een overzicht van de door Nederlandse banken in het
buitenland afgedragen bankenbelasting gedurende de jaren 2012 t/m
2015. Ten aanzien van deze buitenlandse bankenbelasting is geen
belastingvermindering ter vermijding van dubbele bankenbelasting
verleend, omdat er geen verdrag ter vermijding van dubbele belasting van
toepassing was en het Besluit voorkoming dubbele belasting 200118
(hierna: het Besluit) niet kan worden ingeroepen door banken waarvan de
moedermaatschappij of het hoofdhuis in Nederland is gevestigd ten
aanzien van door dochtermaatschappijen of bijkantoren in het buitenland
aldaar betaalde bankenbelasting. Nederland heeft wel in twee jaren
verrekening van buitenlandse bankenbelasting toegekend op grond van
het verdrag met het Verenigd Koninkrijk tot het vermijden van dubbele
bankenbelasting bij een Nederlandse vestiging van een bank waarvan de
moedermaatschappij in het buitenland is gevestigd.
Tabel 3

Afgedragen buitenlandse bankenbelasting
(mln €)

2012

2013

2014

2015

57

62

56

58

Bron: de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB).

De leden van de fracties van de VVD en D66 hebben gevraagd of er
beroep is gedaan op het Besluit.
17

Het kapitaal van de hoogste kwaliteit, bestaande uit o.a. aandelenvermogen en ingehouden
winsten.
18
Besluit van 21 december 2000, Stb. 2013, nr. 642; laatstelijk gewijzigd bij Besluit van
18 december 2013, Stb. 2013, nr. 569.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

16

Tot op heden is er geen beroep gedaan op het genoemd Besluit.
De leden van de fractie van de VVD vragen wat het kabinet wil doen om
banken die nu met dubbele bankenbelasting worden geconfronteerd
tegemoet te komen.
Voor de vermijding van dubbele bankenbelasting bestaan op dit moment
twee manieren. Op de eerste plaats verleent Nederland een eenzijdige
vermindering van Nederlandse bankenbelasting door verrekening toe te
staan van in het buitenland geheven bankenbelasting met de in Nederland
te betalen bankenbelasting bij in Nederland gevestigde dochtervennootschappen of bijkantoren van buitenlandse banken. Deze vermijding van
dubbele belasting is neergelegd in de artikelen 53, 54 en 55 van het
Besluit. Het Besluit voorziet echter niet in het verlenen van een belastingvermindering ter vermijding van dubbele bankenbelasting voor Nederlandse banken die in het buitenland bankactiviteiten verrichten door
middel van dochtervennootschappen of bijkantoren. De keuze om alleen
belastingvermindering te verlenen ter vermijding van dubbele bankenbelasting als Nederland het vestigingsland is van een dochtervennootschap
of bijkantoor van een buitenlandse bank, komt voort uit de gedachte dat
het primaire heffingsrecht van bankenbelasting ligt bij het land waar de
moedermaatschappij of het hoofdhuis van de bank is gevestigd, omdat de
risico’s van dochtermaatschappijen en bijkantoren uiteindelijk door de
moedermaatschappij, onderscheidenlijk het hoofdhuis, worden gedragen.
De tweede manier waarop dubbele bankenbelasting kan worden
vermeden, is het sluiten van een verdrag ter vermijding van dubbele
bankenbelasting. Daartoe is bij de plenaire behandeling van de Wet
bankenbelasting ook opgeroepen in een motie van de leden Neppérus
c.s.19 Langs deze weg kan – anders dan onder het Besluit – worden bereikt
dat voor Nederlandse banken door het andere land een vermindering ter
vermijding van dubbele belasting wordt verleend. Nederland heeft zich
daartoe in verbinding gesteld met de landen waarvan bekend is dat zij
eveneens een bankenbelasting hebben ingevoerd.20 Dat heeft tot nu
alleen geresulteerd in een verdrag met het Verenigd Koninkrijk.21 Polen
heeft dit jaar een bankenbelasting ingevoerd waaraan ook Nederlandse
banken zijn onderworpen die in Polen bankactiviteiten ontplooien door
middel van in Polen gevestigde dochtervennootschappen of bijkantoren.
Ik heb contact opgenomen met de Staatssecretaris van Financiën van
Polen en voorgesteld om besprekingen over een verdrag ter vermijding
van dubbele bankenbelasting te starten. Daarop heb ik nog geen reactie
van Poolse zijde ontvangen. Andere landen, zoals België en Duitsland22,
hebben aangegeven niet te voelen voor het sluiten van een bankenbelastingverdrag met Nederland. Dat wordt deels veroorzaakt doordat die
landen een bankenbelastingstelsel hebben dat afwijkt van het Nederlandse stelsel. Deze verschillen zijn naar mijn mening onder een verdrag
overbrugbaar. Voor een ander deel zijn de landen terughoudend omdat zij
geen belang hebben bij een verdrag ter vermijding van dubbele bankenbelasting met Nederland. Ten aanzien van dochtervennootschappen of
bijkantoren van die buitenlandse banken in Nederland wordt vanwege de
doelmatigheidsvrijstelling feitelijk geen bankenbelasting geheven en
treedt dus geen dubbele bankenbelasting op. Onder een verdrag zouden
19

Kamerstuk 33 121, nr. 21.
België, Duitsland, Hongarije, Slowakije, Verenigd Koninkrijk en Zuid-Korea.
21
Het Verdrag tussen de regering van het Koninkrijk der Nederlanden en de regering van het
Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland tot het vermijden van dubbele
belasting en het voorkomen van het ontgaan van belasting met betrekking tot bankenbelastingen, met Protocol, Londen, 12 juni 2013 (Trb. 2015, nr. 60) is op 30 april 2015 in werking
getreden en is met terugwerkende kracht toegepast vanaf 1 januari 2011.
22
Doordat de Duitse bankenbelasting inmiddels is vervangen door bijdragen aan een Europees
afwikkelingsfonds is een bilaterale regeling ter vermijding van dubbele bankenbelasting niet
meer aan de orde.
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

17

deze landen echter in beginsel wel moeten terugtreden ten aanzien van de
heffing van hun bankenbelasting over in dat land gevestigde dochtervennootschappen of bijkantoren van Nederlandse banken.
De leden van de fractie van de SP vragen welke andere landen een
doelmatigheidsvrijstelling kennen en hoe de hoogte hiervan zich verhoudt
tot de Nederlandse doelmatigheidsvrijstelling.
De Nederlandse doelmatigheidsvrijstelling bedraagt € 20 miljard. Voor
zover bij het kabinet bekend is, kennen Oostenrijk, Frankrijk, het Verenigd
Koninkrijk en Polen maatregelen die hetzelfde effect hebben als de
doelmatigheidsvrijstelling. De vrijstelling van het Verenigd Koninkrijk is in
hoogte vergelijkbaar met de Nederlandse doelmatigheidsvrijstelling. In de
onderstaande tabel treft u een overzicht:
Tabel 4
Land

Hoogte en vormgeving van maatregelen met hetzelfde effect als de
doelmatigheidsvrijstelling

Oostenrijk

Ondergrens van € 1 miljard in de grondslag.

Frankrijk

Ondergrens van € 0,5 miljard in het eigen vermogen.

Verenigd Koninkrijk

Ondergrens van £ 20 miljard (ongeveer € 24,5 miljard) aan relevante
passiva.

Polen

Vrijstelling van € 913 miljoen.

De leden van de fractie van de SP vragen of het kabinet kan aangeven of
Frankrijk voornemens is de bankenbelasting af te schaffen of te verlagen.
De Franse regering bouwt inderdaad de bankenbelasting af terwijl de
afdracht aan het EU Single Resolution Fund geleidelijk daarvoor in de
plaats komt. Vanaf 1 januari 2019 zal de Franse bankenbelasting
afgeschaft zijn.
De leden van de fractie van de VVD vragen naar de hoogte van de
jaarlijkse bijdragen van de Nederlandse banken aan het ex ante gefinancierd DGS en het gemeenschappelijke afwikkelingsfonds (SRF). Ook
vragen deze leden hoe groot de impliciete overheidsgarantie nog is op het
moment dat het DGS en SRF volledig zijn gevuld.
De jaarlijkse bijdragen aan het DGS en het SRF vanuit de Nederlandse
bankensector bedragen volgens de meest recente schattingen voor de
komende jaren – respectievelijk – € 430 en € 500 miljoen. Een exacte
hoogte van de impliciete overheidsgarantie bij volledige implementatie en
infasering van alle nieuwe beleidsmaatregelen, waaronder ook het vullen
van het DGS en het SRF, is niet te berekenen. Zoals ook in de evaluatie is
aangegeven, is het risico dat de Nederlandse overheid wederom zou
moeten inspringen reeds aanzienlijk kleiner dan voor de financiële crisis,
met name door de volledige inwerkingtreding van de richtlijn Herstel en
afwikkeling van banken en beleggingsondernemingen (BRRD) en het
Europese afwikkelingsmechanisme (SRM) per 1 januari 2016. Ook zijn er
aanwijzingen dat ratingbureaus steeds vaker de hogere waarschijnlijkheid
van bail-in meewegen in hun kredietbeoordeling, met – ceteris paribus –
een verlaging van de kredietratings tot gevolg. Hiermee lijkt ook de markt
rekening te houden met een substantieel lagere impliciete overheidsgarantie.
De leden van de fractie van de SP vragen of het kabinet kan aangeven hoe
de opbrengst van de Nederlandse bankenbelasting zich verhoudt tot de
opbrengst van andere landen die een resolutiefondsheffing hebben of
bankenbelasting heffen. Daarnaast vragen de leden of er een interna-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

18

tionale vergelijkende studie naar heffingen op de financiële sector is en zo
ja, of het kabinet bereid is deze met de Kamer te delen.
Onderstaande cijfers geven een kwantitatief overzicht van de opbrengsten
van de bankenbelastingen of soortgelijke heffingen in enkele andere
EU-landen. Het is echter onmogelijk om de opbrengsten van de bankenbelasting in de verschillende landen kwalitatief met elkaar te vergelijken. Het
doel van de bankenbelasting en de vormgeving hiervan is per land
verschillend. Daarnaast verschilt de bancaire sector en de belastingplicht
hiervan per land en hebben banken in de meeste landen te maken met
additionele heffingen. In sommige landen, zoals het VK, worden de
opbrengsten van de bankenbelastingen voor andere middelen gebruikt. In
Duitsland is de heffing afgeschaft wegens de komst van een Europese
resolutieheffing.
Tabel 5
2012

2013

2014

Nederland (mln €)

536

507

448

Duitsland (mln €)

690

520

520

Frankrijk (mln €)

1.026

898

979

UK (mln £)

1.609

2.171

2.693

156

132

161

Portugal (mln €)
Bron: Tax Revenue statistics, Eurostat.

Er bestaan internationale vergelijkende studies naar heffingen op de
financiële sector. Deze zien echter op de grondslagen en tarieven van de
heffingen in verschillende landen en niet op de totale opbrengsten van de
heffingen. Zie bijvoorbeeld de studie van KPMG uit 2012 (Bank Levies:
Comparison of certain jurisdictions).
De leden van de fractie van het CDA vragen of de regering het in stand
houden van de bankenbelasting opportuun acht in het geval een Financial
Transaction Tax (FTT) wordt ingevoerd.
In het regeerakkoord is in relatie met de FTT opgenomen dat er geen
disproportionele samenloop met de huidige bankenbelasting mag
plaatsvinden. Afhankelijk van de uiteindelijke FTT zal overigens eerst
bekeken moeten worden wat precies de samenloop zal zijn. Tot op heden
is er nog geen akkoord over de FTT. Naar verluidt verlopen de onderhandelingen moeizaam.
Vormgeving maatregel
De leden van de fracties van de SP en de PVV hebben vragen over de
meeropbrengsten wanneer de doelmatigheidsvrijstelling zou worden
geschrapt. De leden van de fractie van de SP merken op dat bij de
behandeling van het wetsvoorstel door het kabinet werd gemeld dat het
schrappen van de doelmatigheidsvrijstelling zou leiden tot een meeropbrengst van € 70 miljoen. Dit betrof echter de situatie voorafgaand aan de
verdubbeling van € 300 miljoen naar € 600 miljoen in 2013 van de
opbrengsten van de bankenbelasting als gevolg van het lenteakkoord in
2012. Om die reden vragen deze leden wat de extra opbrengst van de
bankenbelasting zou zijn indien de doelmatigheidsvrijstelling zou worden
geschrapt. Ook de leden van de fractie van de PVV vragen hoeveel de
bankenbelasting zou opleveren als er geen sprake zou zijn van een
doelmatigheidsvrijstelling. Daarnaast vragen deze leden in hoeverre de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

19

uitvoeringskosten zouden toenemen wanneer deze stap zou worden
genomen.
Zonder een doelmatigheidsvrijstelling zou de grondslag verbreed worden
voor alle belastingplichtigen. Alsdan zou de opbrengst in 2014 ongeveer
25% hoger hebben gelegen, op circa € 560 miljoen, in plaats van
€ 448 miljoen. Ruim 100 banken moeten dan aangifte doen in plaats van
de 7 banken die dat nu moeten doen. De structurele uitvoeringslasten
zouden naar verwachting € 0,53 miljoen bedragen. Daarnaast zou de
Belastingdienst een incidentele investering moeten doen in de ondersteuning van het proces van de bankenbelasting. De kosten daarvan
kunnen binnen dit tijdsbestek niet worden geraamd.
Tevens vragen de leden van de PVV wat de tarieven zouden zijn geweest
als er uit wordt gegaan van de eerdere opbrengst van € 500 miljoen en
alle bancaire instellingen in de heffing van de bankenbelasting zouden
worden betrokken. Wanneer er geen sprake zou zijn van een doelmatigheidsvrijstelling, en alle belastingplichtigen in de heffing zouden worden
betrokken, zouden de tarieven op kort- en langlopend vreemd vermogen
verlaagd kunnen worden tot respectievelijk 0,04% en 0,02% om tot een
opbrengst te komen van € 500 miljoen in 2014.
De leden van de fractie van de PVV vragen of door de doelmatigheidsvrijstelling sprake is van ongelijke behandeling, nu slechts een gering aantal
banken bankenbelasting betaalt. De leden van de fractie van de PVV
vragen tevens of er een trade-off is gemaakt tussen gelijkheid en
doelmatigheid.
De doelmatigheidsvrijstelling geldt voor iedere belastingplichtige in
gelijke mate en beoogt de administratieve lasten voor het bedrijfsleven en
de uitvoeringslasten voor de Belastingdienst zo laag mogelijk te houden,
waarmee de eenvoud van deze heffing is gediend. Het is een generieke
maatregel die geldt voor iedere belastingplichtige en in die zin komt het
gelijkheidsbeginsel dan ook niet in het gedrang. Het is juist dat door de
doelmatigheidsvrijstelling een groep belastingplichtigen effectief geen
belasting betaalt die zonder doelmatigheidsvrijstelling wel belasting zou
betalen. Dit is echter geen trade-off tussen gelijkheid en doelmatigheid.
De leden van de fractie van de PVV vragen naar de motivering van de
doelmatigheidsvrijstelling. Ook vragen deze leden waarom niet is
overgegaan tot een verlaging van het tarief gespreid over een groter
aantal belastingplichtigen.
De doelmatigheidsvrijstelling heeft een generiek karakter, in absolute
termen heeft iedere bank (potentieel) evenveel profijt. Relatief gezien
maakt het exacte niveau van de vrijstelling binnen een bepaalde
bandbreedte daarentegen voor de grootste banken minder uit, aangezien
zij altijd het grootste deel van de bankenbelasting verschuldigd zijn. Dit
geldt met name in een uiterst geconcentreerde bankensector als die van
Nederland, zoals ook opgemerkt in mijn brief van 20 april 2012.23
Grote banken hebben ten opzichte van kleine banken altijd te maken met
een concurrentievoordeel. Dit heeft in de eerste plaats te maken met
schaalvoordelen. Daarnaast speelt een andere factor een grote rol: de
kosten van financiering. Vanwege de perceptie vanuit de markt dat de
grote banken systeemrelevant zijn en daardoor, terecht of onterecht, voor
een deel een impliciete overheidsgarantie genieten, kunnen deze grote
banken op goedkopere wijze financiering uit de markt aantrekken. Kleine
en middelgrote banken kennen dit voordeel niet, waardoor zelfs de
veiligste kleine banken doorgaans met hogere financieringskosten te
maken hebben dan grote banken. Het is niet de bedoeling van de
doelmatigheidsvrijstelling om het speelveld tussen kleine en grote banken
volledig gelijk te trekken. Wel is het zo dat de bankenbelasting door
23

Kamerstuk 33 121, nr. 26.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

20

middel van de doelmatigheidsvrijstelling een bescheiden bijdrage kan
leveren aan het gelijker maken van het – op dit moment behoorlijk
ongelijke – speelveld tussen grote en kleine banken. Dit acht het kabinet
belangrijk, omdat zij hecht aan een gediversifieerd en concurrerend
bankenlandschap in Nederland. Al vertegenwoordigen de kleinere banken
maar een klein marktaandeel, de prikkel op de grote spelers die uitgaat
van hun aanwezigheid is een gezonde.
Tevens is in de memorie van toelichting24 opgemerkt dat de doelmatigheidsvrijstelling is opgenomen met oog op het streven naar een overzichtelijke wetgeving met beperkte uitvoeringslasten en administratieve
lasten. Uit de evaluatie blijkt inderdaad dat deze wetgeving slechts
beperkte uitvoeringslasten en administratieve lasten met zich brengt.
Zonder de doelmatigheidsvrijstelling zouden de administratieve lasten,
zoals reeds opgemerkt in mijn brief van 20 april 201225, met 800%
toenemen en nemen ook de uitvoeringskosten voor de Belastingdienst
navenant toe. Het kabinet acht vanwege de voorgenoemde redenen een
doelmatigheidsvrijstelling, in enigerlei vorm, noodzakelijk. Het kabinet
heeft bij de invoering laten weten een voorstander van de doelmatigheidsvrijstelling van € 20 miljard te zijn, vanwege de omvang van de
uitvoeringslasten en administratieve lasten alsmede vanwege het element
van marktordening en het streven naar een gediversifieerd bankenlandschap. Hiermee loopt de hoogte van de doelmatigheidsvrijstelling in de
pas met een vergelijkbare vrijstelling in de bankenbelasting van het
Verenigd Koninkrijk. Het kabinet onderschrijft de aan de bestaande hoogte
van de doelmatigheidsvrijstelling ten grondslagliggende doelen nog
steeds, maar erkent tegelijkertijd dat de precieze hoogte van de doelmatigheidsvrijstelling in enige mate arbitrair is.
De leden van de fracties van de PvdA en de SP vragen naar de tarieven
van de bankenbelasting.
De bankenbelasting heeft namelijk altijd minder opgebracht dan de
beoogde € 600 miljoen. De leden van de fractie van de PvdA vragen of is
overwogen om de belastingtarieven te verhogen, zodat dit bedrag toch
werd opgehaald, en zo ja, waarom hier niet toe besloten is. De leden van
de fractie van de SP vragen of de opbrengst van de bankenbelasting ook
de komende jaren zal blijven dalen. Daarnaast vragen deze leden of het
kabinet voornemens is om maatregelen te nemen als de bankenbelasting
verder blijft dalen, bijvoorbeeld door een verhoging van de tarieven. De
tarieven op basis waarvan de geraamde opbrengst van de bankenbelasting € 600 miljoen in 2012 zou bedragen, zijn berekend op basis van
een inschatting van de grondslag in 2011. De reden dat de bankenbelasting in 2012 lager uitviel, was dat de omvang van de bankbalansen per
saldo lager is uitgekomen dan waar bij de vaststelling van de tarieven van
de bankenbelasting in 2011 vanuit is gegaan. De opbrengst van de
bankenbelasting is afhankelijk van het volume van de schuldfinanciering
door banken en de samenstelling daarvan. Ook in de jaren 2013 en 2014
ontwikkelden de balansen van banken zich anders dan de verwachtingen
in 2011. Voor alle belastingen geldt dat als de grondslag zich anders
ontwikkelt dan geraamd, de ontvangsten ook anders uitvallen. Als deze
lager (of hoger) uitvallen dan geraamd, gaat dat ten koste van (of komt dat
ten goede aan) het EMU-saldo en hoeft dat niet tot aanpassing van
tarieven of de grondslag te leiden. Er is geen reden om aan te nemen dat
de opbrengsten van de bankenbelasting structureel zullen dalen. Het
kabinet heeft dan ook niet de intentie om de tarieven van de bankenbelasting te wijzigen.

24
25

Kamerstuk 33 121, nr. 3, blz. 7.
Kamerstuk 33 121, nr. 26.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

21

De leden van de fractie van de PVV merken op dat de definitie van de
belastingplichtige wijd is en dat dit tot gevolg heeft dat een groot aantal
instellingen ondanks hun rechtsvorm of de plaats van hun zetel onder de
Wet bankenbelasting vallen. Deze leden vragen hoeveel potentiële
belastingplichtigen onder de bankenbelasting vallen.
De definitie van belastingplichtige is inderdaad ruim, namelijk alle banken
die in Nederland actief zijn en bevoegd het bankbedrijf uitoefenen. Dit zijn
banken met een vergunning van DNB, maar ook (bijkantoren van) banken
die geen vergunning van DNB hebben, maar wel een vergunning van de
EU/EER lidstaat waar ze gevestigd zijn.
Op basis van de gegevens van DNB per begin 2016 zijn er 106 belastingplichtigen voor de bankenbelasting. Dit zijn 58 banken en 48 bijkantoren.
Het lid Van Vliet vraagt welk aandeel de heffing van 0,044% over
kortlopend vreemd vermogen heeft in de totale opbrengst van de
bankenbelasting over de jaren 2012, 2013 en 2014.
In tabel 5 van de evaluatie is een uitsplitsing van de belastingopbrengsten
gemaakt naar de belasting op kort- en langlopend vreemd vermogen. Het
aandeel van de belastingopbrengst op kort vreemd vermogen was 77% in
2012, 75% in 2013 en 76% in 2014. Een groot deel van die grondslag
betreft deposito’s.
Overig
De leden van de fractie van de VVD vragen hoeveel verlies de Nederlandse staat uiteindelijk zal lijden op alle steunmaatregelen die zijn
genomen in het kader van de financiële crisis.
In de internetbijlage van de Miljoenennota staan alle uitgaven/
ontvangsten, kosten/opbrengsten en schulden/bezittingen gerelateerd aan
interventies in de financiële sector van 2008 tot en met 2016 die zijn
gepleegd om het financiële stelsel gezond te houden en bij te dragen aan
het herstellen van de rust op de financiële markten.26 De uiteindelijke
resultaten van deze operaties zijn afhankelijk van de kosten en
opbrengsten. Eventuele afwaarderingen van bezittingen zullen in de
resultaten worden meegenomen, maar pas op het moment dat deze
resultaten daadwerkelijk gerealiseerd zijn. Dan pas kunnen eventuele
verliezen worden afgeleid.
De leden van de fractie van het CDA vragen of het kabinet bereid is na een
aantal jaren een nieuwe evaluatie van de bankenbelasting uit te voeren.
Indien de Kamer dit wenst, is het kabinet daartoe bereid. Ik stel wel voor
over vijf jaar opnieuw te evalueren.
De leden van de fractie van het CDA vragen of de vaste peildatum in
oktober kan worden gebruikt om de balans te optimaliseren voor de
hoogte van het te betalen bedrag aan belasting.
De hoogte van de te betalen belasting wordt gebaseerd op gegevens die
grotendeels direct afleidbaar zijn uit de commerciële jaarrekening van
banken. De peildatum is dus de datum waarop de balans of de geconsolideerde balans is opgemaakt. Dit is doorgaans 31 december. De belasting
wordt verschuldigd op de eerste dag van de tiende kalendermaand
volgend op de datum waarnaar de balans is opgemaakt (veelal 1 oktober).
Doordat gebruik wordt gemaakt van commerciële gegevens die tevens
door een onafhankelijke accountant worden gecontroleerd en niet primair
zijn opgesteld voor fiscale doeleinden, maar om alle stakeholders een zo
getrouw mogelijk beeld te geven, bestaat naar de mening van het kabinet
geen grote prikkel voor optimalisatie van het te betalen bedrag aan
bankenbelasting. Daarnaast blijkt uit de praktijk dat de wettelijke
26

Kamerstuk 34 300, nr. 1. (Internetbijlagen p. 189–195).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

22

bepalingen inzake de bankenbelasting op de juiste wijze worden
toegepast.
De leden van de fractie van de PVV vragen hoe het toetsingsvermogen
berekend wordt.
Het toetsingsvermogen, oftewel de totale kapitalisatie van een bank,
bestaat uit de som van het tier 1- en tier 2-kapitaal. Tier 1-kapitaal bestaat
uit tier 1-kernkapitaal (aandelenvermogen en ingehouden winsten/
reserves) en aanvullende tier 1-kapitaalinstrumenten. Tier 2-kapitaal
bestaat uit achtergestelde leningen die onder voorwaarden ook voor een
beperkt deel mee kunnen tellen voor het voldoen aan de kapitaaleisen. Dit
wordt berekend op basis van de Verordening kapitaalvereisten.27
De leden van de fractie van de PVV vragen hoe hoog de uitvoeringslasten
en administratieve lasten zijn na drie jaar. Tevens vragen deze leden of de
cijfers vergeleken kunnen worden met schattingen die bij de invoering zijn
gemeld en of eventuele verschillen kunnen worden geanalyseerd.
De structurele uitvoeringskosten komen in de praktijk uit op ongeveer
€ 0,175 miljoen per jaar. Bij de invoering werd er ingeschat dat er sprake
zou zijn van structurele uitvoeringskosten van € 0,25 miljoen. Deze
uitvoeringskosten zijn lager uitgevallen door het geringe aantal belastingplichtigen dat een (geconsolideerd) balanstotaal heeft van meer dan
€ 20 miljard.

27

Verordening 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende
prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en beleggingsondernemingen, PbEU 2013, L
176.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 48

23