Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 531

Wijziging van de Wet op de Nederlandse
organisatie voor wetenschappelijk onderzoek in
verband met de invoering van een nieuwe
organisatiestructuur

Nr. 4

VERSLAG
Vastgesteld 22 september 2016
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt
verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht
de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave
I

blz.

Algemeen
1.
Inleiding
1.1 Aanleiding
2.
Wijziging bestuursstructuur
2.1 Inleiding
2.2 Versterking centrale leiding
2.3 Interne tegenkracht
2.4 Implementatie
3.
Relatie met andere wetten
4.
Consultatie en advies

1
1
2
2
2
3
3
3
3
4

I Algemeen
1. Inleiding
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het onderhavige
wetsvoorstel dat tot doel heeft een nieuwe organisatiestructuur in te
voeren bij de Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek.
Deze leden hebben nog enige vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de Wet
op de Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek in
verband met de invoering van een nieuwe organisatiestructuur. De
genoemde leden vinden het belangrijk dat wordt gewerkt aan een

kst-34531-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 531, nr. 4

1

toekomstbestendige organisatiestructuur van de NWO1. Zij stellen
daarom enkele vragen.
1.1 Aanleiding
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat het onder de vigerende wet
moeilijk was voor het algemeen bestuur van NWO om te sturen op
disciplinedoorsnijdende of -overstijgende programmering. Ook was er
onduidelijkheid waar nu daadwerkelijk beslissingen werden genomen. Het
algemeen bestuur was wettelijk toch al volledig bevoegd tot regeling en
bestuur van de organisatie en belast met het toewijzen van middelen? Wat
is het wezenlijke dat de nieuwe wet toevoegt of verandert waardoor de
nieuwe organisatie inderdaad slagvaardiger en eenduidiger zal worden
bestuurd?
De leden lezen dat nog zal worden gekeken hoe de verantwoordelijkheid
van de Minister van VWS tot uitdrukking wordt gebracht bij de integratie
van ZON2 in NWO, omdat ZON al sinds lange tijd een samenwerkingsverband heeft met het onderdeel medische wetenschappen NWO. Wat is
het verschil met de integratie van STW3 binnen NWO en waarom wordt
verschillend gehandeld? Hoe is de verantwoordelijkheid van de Minister
van Economische Zaken precies geregeld onder de nieuwe wet?
De leden constateren dat de omschrijving van de taken van NWO niet
wordt aangepast (artikel 3). De leden zijn hierover verbaasd, omdat STW
en op termijn ook ZON worden geïntegreerd als domeinen in de nieuwe
NWO. Deze onderdelen richten zich op technologische respectievelijk
medische innovatie op een wijze die anders is dan hoe NWO onder de
vigerende wet functioneerde. De leden zijn van mening dat een modernisering van artikel 3 op zijn plaats is, enerzijds om ruimte te geven aan de
nieuwe NWO-cultuur zoals de regering die in de memorie van toelichting
beschrijft, anderzijds om te borgen dat deze onderdelen ten volle hun
taken kunnen blijven uitvoeren terwijl met een focus op (publiek-private
en publiek-publieke) samenwerking en het stimuleren van innovaties.
Vindt de regering ook dat modernisering van artikel 3 past bij de integratie
van ZON en STW binnen NWO? Zou bovendien een naamswijziging voor
de organisatie, bijvoorbeeld Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek en innovatie (NWOI), de lading niet beter dekken, zo
vragen de leden.
2. Wijziging bestuursstructuur
2.1 Inleiding
De leden van de CDA-fractie lezen dat het aantal huidige domeinen van
negen naar vier wordt teruggebracht om de centrale leiding te verstevigen
en dat er een raad van toezicht komt om de interne tegenkracht te
versterken. Waarom is er niet voor gekozen om de negen domeinen te
behouden? Hoe worden de negen domeinen verdeeld over de vier
resterende domeinen? Hoe wordt voorkomen dat dit alleen de slagkracht
van de centrale leiding verstevigt, maar niet de interne tegenspraak, zo
vragen de leden.

1

NWO: Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek
ZON: ZorgOnderzoek Nederland
3
STW: Stichting voor de Technische Wetenschappen
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 531, nr. 4

2

2.2 Versterking centrale leiding
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de centrale leiding wordt
versterkt, zodat er organisatorisch en budgettair flexibeler kan worden
gewerkt. Ook lezen zij dat de efficiency en het aanpassingsvermogen van
de organisatie blijvend worden vergroot. Wat is het wezenlijke dat de
nieuwe wet toevoegt of verandert waardoor de nieuwe organisatie
inderdaad flexibeler en efficiënter zal worden bestuurd? Op welke wijze
zal worden gewaarborgd dat centrale leiding niet leidt tot het uniformeren
van verschillen in aanpak, die nodig zijn om recht te doen aan de
pluriformiteit van wetenschap(-financiering)?
De leden lezen voorts dat de nieuwe NWO beter aanspreekbaar zal zijn
voor de samenleving en meer aandacht zal hebben voor valorisatie. De
leden zijn van mening dat dat veel meer een (organisatie)cultuurkwestie is
dan een structuurkwestie en dat de nieuwe structuur niet automatisch
leidt tot de gewenste cultuurverandering. Op welke wijze zal worden
gewaarborgd dat de gewenste cultuurverandering ook plaatsvindt en zich
blijft doorontwikkelen, zo vragen de leden.
2.3 Interne tegenkracht
De leden van de ChristenUnie-fractie wijzen erop dat de nieuwe raad van
toezicht meer een raad van advies blijkt te zijn dan een raad van toezicht.
De taken worden gekenmerkt door de woorden: advies, sparring partner,
het gesprek aangaan, bijstaan, voordragen en betrekken. Er is geen sprake
van een toezichtsstructuur. Op welke wijze is sprake van een raad van
toezicht «met tanden»? Zullen personen van voldoende bestuurlijke
zwaarte geworven kunnen worden voor een dergelijke adviesrol? Zou het
bij een dergelijke adviesrol niet logischer zijn een grotere raad samen te
stellen, met meer wetenschapsinhoudelijke dekking? Erkent de regering
dat er nu meer sprake is van een raad van advies? Is de regering het met
genoemde leden eens dat een raad van toezicht een steviger mandaat
nodig heeft dan nu wettelijk wordt vastgelegd, zo vragen de leden.
2.4 Implementatie
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat er wordt gestreefd naar
een «grand départ» in 2017. Idealiter zou deze wet dus op 1 januari a.s. in
werking treden. Gezien het belang en de voortgang van de organisatie is
het belangrijk dat er geen onnodige vertraging in het proces wordt
opgelopen. Is de regering bereid om de wet eerder dan 1 juli in te laten
gaan, zoals te doen gebruikelijk is, indien de termijn van 1 januari niet
gehaald kan worden, zo vragen de leden.
3. Relatie met andere wetten
De leden van de CDA-fractie lezen dat de NWO als zbo onder de Kaderwet
bestuursorganen valt en dat deze wet geen regels geeft voor toezichthoudende organen, maar dat veelal wordt gekozen voor een raad van advies
in plaats van een raad van toezicht. Waarom is in het geval van de NWO
gekozen voor een raad van toezicht in plaats van een raad van advies? Is
het niet zo dat juist doordat een raad van advies nog onafhankelijker kan
opereren, er meer sprake is van tegenkracht dan bij een raad van toezicht?
Graag ontvangen deze leden een nadere toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 531, nr. 4

3

4. Consultatie en advies
De leden van de CDA-fractie lezen dat allerlei instanties betrokken zijn
geweest bij de totstandkoming van dit wetsvoorstel. Betekent dit ook dat
zij het op alle onderdelen steunen? Zo nee, op welke onderdelen niet en
waaruit bestaat hun bezwaar, zo vragen de leden.
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
De adjunct-griffier van de commissie,
Bošnjaković

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 531, nr. 4

4