Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

303
Vragen van de leden Bergkamp, Van Engelshoven en Jetten (allen D66) aan
de Ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Veiligheid en
Justitie over het bericht dat de nieuwe drugstest voor automobilisten mogelijk
problematisch is voor mensen met ADHD-medicatie (ingezonden 15 augustus
2017).
Antwoord van Minister Blok (Veiligheid en Justitie) mede namens de
Ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Infrastructuur en
Milieu (ontvangen 26 oktober 2017)
Vraag 1
Kent u de berichtgeving van Impuls & Woortblind, de vereniging voor en
door mensen met ADHD, ADD, dyslexie en dyscalculie, dat de nieuwe
drugstest van de politie mensen met ADHD onterecht als overtreders kan
neerzetten?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat deze nieuwe speekseltest op drugs voor automobilisten ook test
op het gebruik van dexamfetamine?
Antwoord 2
Ja. De speekseltester test op een aantal stoffen, waaronder amfetamine.
Amfetamine kan rechts- en linksdraaiend zijn. Rechtsdraaiende amfetamine is
dexamfetamine. Dexamfetamine wordt door de speekseltester gedetecteerd
en de grenswaarde voor amfetamine is van toepassing.
Vraag 3
Bent u bekend met het feit dat mensen met ADHD regelmatig medicatie
voorgeschreven krijgen waar dexamfetamine in zit? Bent u bekend met het
gegeven dat bij volwassenen qua medicatie stimulantia de eerste keuze is

1

ah-tk-20172018-303
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

http://www.impulsenwoortblind.nl/drugstest-politie-mensen-adhd-onterecht-als-overtredersneerzetten/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

(methylfenidaat en dexamfetamine), zoals verwoord in de landelijke Richtlijn
ADHD bij volwassenen van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie?2
Antwoord 3
Ja. Overigens is voor methylfenidaat geen grenswaarde bepaald. Gebruik van
methylfenidaat wordt niet gedetecteerd door de speekseltester.
Vraag 4
Bent u bekend met het gegeven dat het gebruik van medicatie met dexamfetamine de rijvaardigheid van mensen met ADHD verbetert, zoals beschreven
in het «Adviesrapport Psychostimulantia en Rijgeschiktheid» van de
Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie
(KNMP)3 en de reactie van de Gezondheidsraad op dit rapport?4 Deelt u deze
conclusie?
Antwoord 4
Dexamfetamine is een middel dat valt onder de groep psychostimulantia. Ik
ben bekend met het rapport van de KNMP over psychostimulantia en
rijgeschiktheid en de reactie die de Gezondheidsraad daarop op verzoek van
de Minister van Infrastructuur en Milieu heeft gegeven. De Gezondheidsraad
heeft het standpunt ingenomen dat het gebruik van deze geneesmiddelen
iemand ongeschikt maakt.5 Een uitzondering is mogelijk voor zover psychostimulantia in therapeutische dosering gebruikt worden voor de behandeling
van ADHD bij volwassenen, narcolepsie of pathologische hypersomnolentie
en indien er geen rijgevaarlijke bijwerkingen zijn.
Vraag 5 en 6
Acht u het een risico dat wanneer mensen met gebruik van ADHD-medicatie
met dexamfetamine onterecht hun rijbevoegdheid wordt ontzegd, omdat zij
positief getest kunnen worden met de nieuwe speekseltest op drugs? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, acht u het een risico dat mensen met ADHD dergelijke
medicatie niet meer zullen gebruiken om te voorkomen dat hun rijbevoegdheid (onterecht) wordt ontzegd, terwijl juist het niet gebruiken van deze
medicatie hun rijgedrag kan verminderen?
Op welke wijze wordt voorkomen dat mensen met ADHD die gebruikmaken
van medicatie met dexamfetamine, hun rijbevoegdheid onterecht wordt
ontnomen omdat de nieuwe speekseltest op drugs een positieve uitslag
geeft? Is het afdoende wanneer zij bij een positieve test aan de politie een
doktersverklaring kunnen overhandigen? Waarom wel of waarom niet?
Op welke wijze wordt hier door de politie in de praktijk op geacteerd?
Antwoord 5 en 6
Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel drugs in het verkeer6 heeft uw
Kamer ingestemd met de lijn dat in het nieuwe artikel 8, vijfde lid, van de
Wegenverkeerswet 1994 geen onderscheid wordt gemaakt tussen medisch en
recreatief gebruik. Een belangrijke reden daarvoor was dat in de Wegenverkeerswet 1994 de verkeersveiligheid centraal staat en niet de reden van
gebruik. Voor inwerkingtreding van de wet op 1 juli jl. was dit ook reeds het
geval. Nieuw per 1 juli 2017 is de inwerkingtreding van grenswaarden voor
de tien meest in ons land gebruikte drugs bij bestuurders van voertuigen en
dat die drugs gemakkelijker door middel van een speekseltester kunnen
worden gedetecteerd. Drie drugs waarvoor grenswaarden gelden, worden
tevens als geneesmiddel voorgeschreven. Het betreft dexamfetamine,
medicinale cannabis en morfine. Ik kom hierna op deze drie stoffen terug.
De politie zal een bestuurder van een voertuig bij verkeersonveilig gedrag of
uiterlijke kenmerken die kunnen wijzen op drugsgebruik, zoals die o.a. staan
genoemd in de psychomotorische test, na staande houding vorderen
medewerking te verlenen aan een speekseltest en/of een psychomotorische
test (PMT). De politie zal als eerste de speekseltest gebruiken om drugsge2

Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, Richtlijn ADHD bij volwassenen, 2015, 8.
KNMP, Adviesrapport Psychostimulantia en Rijgeschiktheid,
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/12/15/adviesrapportpsychostimulantia-en-rijgeschiktheid
5
Rijgeschiktheid bij off-label gebruik van psychostimulantia, Gezondheidsraad, 5 juli 2016.
6
Kamerstuk 32859
3
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

bruik vast te stellen omdat deze bij een positieve uitslag een indicatie geeft
welk soort drugs zijn gebruikt. Aangezien de gebruiker van geneesmiddelen
in zijn algemeenheid geen uiterlijke kenmerken zal vertonen die kunnen
wijzen op drugsgebruik, is daarmee onder normale en gecontroleerde
gebruiksomstandigheden de kans dat de medicinaal gebruiker het strafrechtelijk proces zal doorlopen klein.
Vanwege het gebruik van social media is een fuikcontrole – waarbij iedereen
gecontroleerd wordt – minder effectief. Fuikcontroles vinden daarom minder
plaats en de politie is overgegaan tot andere effectievere individuele
controles. Indien toch fuikcontroles plaatsvinden, bijvoorbeeld bij een festival,
zal vanwege de duur van de afname van een speekseltester normaliter niet
iedereen worden getest op gebruik van drugs. Bij een fuikcontrole zal – zoals
ook hiervoor beschreven – op basis van aanwezige uiterlijke kenmerken, die
wijzen op mogelijk drugsgebruik, een speekseltest worden afgenomen.
Iedereen zal normaal gesproken wel getest worden op het gebruik van
alcohol.
Als iemand positief test op de speekseltester en/of de psychomotorische test
en aangeeft dat hij geneesmiddelen gebruikt, wordt dat door de politieagent
in het proces-verbaal genoteerd. Het openbaar ministerie zal in dat geval,
nadat uit analyse van het bloed door het NFI blijkt dat sprake is van een
strafbare concentratie, rekening houden met de verklaring van de verdachte
en beoordelen of het de zaak voor de rechter zal brengen. Hierbij wordt ook
uitdrukkelijk gekeken naar eventueel rijgevaarlijk gedrag en of er sprake is
geweest van eventueel combinatiegebruik van geneesmiddelen met alcohol
of drugs of andere geneesmiddelen. Bij combinatiegebruik van geneesmiddelen met alcohol of drugs of andere geneesmiddelen, geldt de nullimiet (de
laagst meetbare waarde).
Over de ontneming van de rijbevoegdheid kan het volgende worden vermeld.
De politie zal het rijbewijs strafrechtelijk alleen direct kunnen innemen als de
betrokken bestuurder de veiligheid op de weg ernstig in gevaar heeft
gebracht of bestuursrechtelijk als hij de veiligheid zodanig in gevaar kan
brengen dat hem met onmiddellijke ingang die bevoegdheid dient te worden
ontnomen. Bij ministeriële regeling is aangegeven wanneer hiervan sprake
is7. In geval van een mededeling in verband met rijden onder invloed van
drugs is dit nu bij recidive het geval.
Gezien de vragen die zijn gesteld over de medicatie voor ADHD en deelname
aan het verkeer en vragen over enkele andere geneesmiddelen, brengen wij
het volgende naar voren:
Zoals onder andere toegelicht in de brieven aan uw Kamer van de Minister
van Infrastructuur en Milieu van 2 december 20158 en 12 december 20169
hecht het kabinet er veel waarde aan dat mensen zo lang mogelijk vitaal en
veilig kunnen deelnemen aan het verkeer. Met betrekking tot de rijgeschiktheid is het van belang om geen strengere eisen te stellen dan nodig is voor
de verkeersveiligheid en rijbewijsbezitters niet te belasten met onnodige
administratieve lasten en kosten voor medische onderzoeken. Op basis van
adviezen van de Gezondheidsraad heeft de Minister van Infrastructuur en
Milieu de afgelopen jaren diverse versoepelingen van de geschiktheidseisen
in de Regeling eisen geschiktheid 2000 doorgevoerd, onder andere voor
patiënten met ADHD, psychiatrische aandoeningen en bepaalde hart- en
vaatziekten. Bij deze adviezen van de Gezondheidsraad is een uitgangspunt
dat patiënten hun medicatie volgens voorschrift gebruiken.
Gelet op het voorgaande zullen de betrokken ministers met een verkeersveilige en medisch verantwoorde oplossing komen voor het aan het verkeer
deelnemen van personen die deze geneesmiddelen onder medisch toezicht
gebruiken. In dat kader wordt breder gekeken dan alleen medicatie voor
ADHD patiënten. Het betreft naast de amfetamine ook de middelen morfine
en medicinale cannabis.
Wij zullen daarbij kijken naar een uitzondering op de strafbaarstelling voor
personen die op medisch voorschrift en onder medisch toezicht deze stoffen
gebruiken en deelnemen aan het verkeer.

7

Staatscourant 26 juni 2017, nr. 35121.
Kamerstuk 29 398, 482
9
Kamerstuk 29 398, 543
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

Een uitzondering mag er niet toe leiden dat kan worden deelgenomen aan
het verkeer met een hogere dosis van de genoemde middelen dan de
voorgeschreven dosering of door een patiënt die onvoldoende gewend is en
bij wie nog sprake is van bijwerkingen die de rijvaardigheid negatief
beïnvloeden.
Deze uitzondering kan op verschillende manieren worden vormgegeven,
waarbij de uitvoerbaarheid en betrouwbaarheid belangrijk zijn. Dit vergt een
nadere uitwerking in overleg met apothekers en uitvoeringsorganisaties. Uw
Kamer zal over de uitkomsten zo spoedig mogelijk worden geïnformeerd.
Vraag 7
Klopt het dat ook in België een vergelijkbare speekseltest, geïntroduceerd in
2010, positief test(te) op medicatie voor ADHD?10 Op welke wijze wordt hier
in België mee omgegaan?
Antwoord 7
Ook in België is het rijden onder invloed van verdovende middelen zoals
dexamfetamine strafbaar. De Belgische wetgeving is niet identiek aan de
Nederlandse regeling. Zoals hiervoor is aangegeven wordt gezocht naar een
verkeersveilige en medisch verantwoorde oplossing voor het aan het verkeer
deelnemen van personen die deze geneesmiddelen onder medisch toezicht
gebruiken. In dat kader zal de Belgische wetgeving en praktijk worden
meegenomen.

10

https://www.volkskrant.nl/buitenland/belgische-drugstest-reageert-ook-op-adhdmedicatie~a1039341/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4