ij Tweede Kamer
DER

aan

STATEN-GENERAAL

De minister van Buitenlandse Zaken

Postbus 20018

De heer drs. S.A. Blok

2500 EA Den Haag
Vaste commissie voor Europese Zaken
M. Azmani, voorzitter
Binnenhof le
2513 AA Den Haag

datum 14juni 2018

betreft Onderzoek Nederlandse belangenbehartiging in de Europese Unie
ons kenmerk 18-EU-B-037
pagina 1/5

Geachte heer Blok,
In het kader van haar jaarplanning versterking kennispositie 2018 (documentnummer
2018D06626) heeft de vaste commissie voor Europese Zaken besloten een onderzoek
te willen doen naar de effectiviteit van Nederlandse belangenbehartiging in de Europese
Unie. Dit onderzoek moet worden geplaatst tegen de achtergrond van de grote
ontwikkelingen die de EU momenteel doormaakt. Zo kan gewezen worden op de
naderende Brexit en het nieuwe krachtenveld waarin Nederland positie moet kiezen.
Ook vinden op dit moment discussies plaats over de toekomst van de EU, zoals in het
kader van het Witboek van de Europese Commissie en de Leidersagenda van de
voorzitter van de Europese Raad. Verder treden in 2019 een nieuw Europees Parlement
en een nieuwe Europese Commissie aan.
In dit veranderende Europese speelveld is het van groot belang dat Nederland effectief
voor zijn belangen opkomt. Het onderzoek van de commissie Europese Zaken is meer
specifiek gericht op de vraag hoe de regering in Europese beleids- en
besluitvormingsprocessen opkomt voor Nederlandse prioriteiten, in hoeverre dit
effectief is en wat beter kan. In dit kader wordt onder meer nader in kaart gebracht
hoe de Nederlandse belangen in de EU door de regering thans worden bepaald en
gerepresenteerd. Los van dit eigen onderzoek doet de Adviesraad Internationale
Vraagstukken (AIV) momenteel op verzoek van de Kamer onderzoek naar
coalitievorming na Brexit.

datum 14juni 2018
betreft Onderzoek Nederlandse belangenbehartiging in de Europese Unie
ons kenmerk 18-EU-B-037

Ten behoeve van het nader in kaart brengen van de wijze waarop van de zijde van de
regering de Nederlandse belangen in de EU thans worden bepaald en behartigd, legt de
commissie Europese Zaken u onderstaande vragen voor.
Set 1: het formuleren en behartigen van het Nederlandse belang: proces en strategie
1.1.

Hoe worden de Nederlandse belangen in de EU bepaald en geformuleerd? Hoe
is de coördinatie daarvan binnen en tussen departementen en de
vertegenwoordiging in Brussel georganiseerd? Worden ook andere (externe)
actoren structureel of incidenteel in dit proces betrokken teneinde een goed
beeld van het Nederlandse belang te krijgen en zo ja, op welke wijze?

1.2.

Op welk moment in het Europese beleidsvormingsproces wordt de Nederlandse
belangen bepaald? Hoe proactief is Nederland daarbij? Doet Nederland
bijvoorbeeld altijd mee aan consultaties? Hoe verhoudt zich dit tot de BNC
procedure, die vooral gericht is op reeds tot stand gekomen EU-voorstellen? In
hoeverre komt dit overeen met de wijze en het moment waarop andere
lidstaten hun belangen behartigen?

1.3.

Aan welke andere vormen van gestructureerde beleidsvoorbereiding door de
Europese Commissie, zoals in de vorm van expertgroepen of andere informele
of adviserende gremia, wordt vanuit Nederland deelgenomen? Hoe wordt
bevorderd dat de Commissie hierin voldoende Nederlandse ambtenaren,
wetenschappers en maatschappelijke actoren betrekt? Hoe verloopt de
coördinatie c.q. aansturing van Nederlandse betrokkenen in deze vroege fase
van beleidsvorming? En hoe wordt de coherentie van beleid gewaarborgd?

1.4.

Worden bij nieuwe EU-voorstellen altijd (eigen) impact assessments gedaan of
gevraagd? In hoeverre levert Nederland een bijdrage aan de impact
assessments die de Europese Commissie verricht in de beleidsvoorbereiding?
Hoe verhoudt zich dit tot de mate waarin andere lidstaten inbreng leveren?

1.5.

In het verleden is op verschillende (deel)terreinen onderzoek gedaan naar de
interne coördinatie van de Nederlandse positie voorafgaand aan en tijdens het
onderhandelingsproces over een EU-voorstel in de Raad. Onder meer de JOB
beleidsdoorlichting ‘Strategie bij benadering’ uit 2014 gaat hierop in. Hoe heeft
dit coördinatieproces, bijvoorbeeld tussen het ministerie van Buitenlandse
Zaken, de vakdepartementen en de permanente vertegenwoordiging in Brussel,
zich de afgelopen jaren ontwikkeld? En hoe wordt daarbij zicht gehouden op de
onderhandelingen in het EP?

pagina 2/5

datum 14juni 2018
betreft Onderzoek Nederlandse belangenbehartiging in de Europese Unie
ons kenmerk 18-EU-B-037

1.6.

In aanloop naar en tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap in 2016 is
geïnvesteerd in de relaties met lidstaten en instellingen, in het bijzonder het EP
(zie Kamerstuk 34 139, nr. 18). Hoe is dit vormgegeven? Is achteraf nagegaan
hoe het Nederlandse voorzitterschap door andere lidstaten is ervaren? In
hoeverre hebben de gedane investeringen nu nog effect op de positie van
Nederland en waaruit blijkt dat?

1.7.

Hoe wordt, in de fase van uitvoering van Europees beleid, de besluitvorming in
comitologie gevolgd? Op welke wijze wordt omgegaan met ingebrekestellingen?
Hoe wordt zicht gehouden op de uitvoering van EU-beleid en de effecten
daarvan? En hoe houdt de regering zicht op de Nederlandse
belangenbehartiging binnen transnationale netwerken van zelfstandige
bestuursorganen en markttoezichthouders?

Set 2: Nederlandse betrokkenheid in EU-beleidsvormingsprocessen: cijfers, trends en
strategie
2.1.

Hoe vaak zijn Nederlandse bewindspersonen de laatste vijf jaar aanwezig
geweest bij Raden? Hoe vaak werden zij vervangen door de permanent
vertegenwoordiger of andere ambtenaren? Kunt u hiervan een overzicht geven?
Hoe verhoudt zich dit tot de aanwezigheid of vervanging van bewindspersonen
van andere lidstaten?

2.2.

Kunt u een beeld schetsen van de bilaterale of multilaterale overleggen die
bewindspersonen vooraf of buiten de Raden om voeren met collega’s uit andere
lidstaten in dit verband? Welke strategische keuzes maakt het kabinet hierin
anno 2018, gelet op de veranderende verhoudingen in de EU?

2.3.

Hoe is de deelname van Nederlandse ambtenaren aan raadswerkgroepen en
andere voorbereidende gremia georganiseerd? Zijn hierin de afgelopen vijf jaar
verschuivingen waarneembaar ten opzichte van de periode daarvoor? Zijn er
redenen om niet deel te nemen aan bepaalde werkgroepen? Kunt u hiervan een
overzicht geven?

2.4.

Hoeveel zogeheten white papers en non-papers, waarin Nederland zijn
speerpunten, opvattingen en doelen formuleert, zijn door Nederland de laatste
vijf jaar geschreven op de verschillende terreinen en welke doelen wilde
Nederland bereiken? Aan hoeveel papers van andere lidstaten of het
Raadsvoorzitterschap heeft Nederland meegeschreven? Hoe verhoudt de
Nederlandse inzet zich tot die van andere lidstaten?

pagina 3/5

datum 14 juni 2018
betreft Onderzoek Nederlandse belangenbehartiging in de Europese Linie
ons kenmerk 18-EU-B-037

2.5.

Wanneer wordt gekozen voor papers en wanneer worden andere manieren van
(vroegtijdige) beïnvloeding gehanteerd?

2.6.

Aan welke coalities of kopgroepen binnen de Raad neemt Nederland deel?
Welke nonpapers zijn daaruit voortgekomen en heeft Nederland daaraan
meegeschreven? Hoeveel coalities/kopgroepen waren er de laatste vijf jaar?
Welke andere lidstaten zijn vaak actief in coalitie/kopgroepverband en op welke
terreinen? Wanneer neemt Nederland het initiatief?

2.7.

Hoe wordt zicht gehouden op het verloop van trilogen, naast de reguliere
terugkoppeling door het Raadsvoorzitterschap?

2.8.

Hoe vaak is in de afgelopen vijf jaar in de Raad gestemd? Hoe vaak stemde
Nederland voor of tegen? En hoe vaak onthield Nederland zich van stemming?
En hoe verhoudt zich dit tot het stemgedrag van andere lidstaten?

2.9.

Indien Nederland in de Raad een vetorecht heeft, hoe wordt daarmee in
algemene zin omgegaan? Op welke wijze wordt bepaald wanneer een veto
wordt ingezet? Wanneer wordt dat effectief geacht? En in welke concrete
gevallen is een veto ingezet? En wanneer deden andere lidstaten dat?

Set 3: benoemingen en posities van Nederlanders: cijfers, trends en beleid
3.1.

Welke specifieke posities op hoog en senior niveau in de belangrijkste EU
instellingen (Commissie, Raad, EP) worden op dit moment door Nederlanders
bekleed? Hoe is dit per instelling verdeeld per beleidsterrein en functiegroep?
Hoe verhoudt het voorgaande zich tot lidstaten die vergelijkbaar zijn met
Nederland (op basis van inwoneraantal en BBP)?

3.2.

Volgens gegevens van de Europese Commissie neemt het aantal Nederlanders
dat binnen de ambtelijke dienst van de Commissie werkzaam is de laatste jaren
af. Hoe is dit te verklaren? Waarom zijn er binnen de Commissie weinig
Nederlanders in lagere (AST) beleidsfuncties werkzaam (afgezet tegen
inwoneraantal)? Hoe ontwikkelt het aantal benoemingen en de representatie
van Nederland zich in de EU-instellingen in brede zin?

3.3.

Hoeveel Nederlandse experts nationaux détachés (END-ers) zijn momenteel
werkzaam in de EU-instellingen en organen? Op welke posities en
beleidsterreinen? Hoe verhoudt zich dit tot vergelijkbare lidstaten en welke
ontwikkeling is hierin te zien de afgelopen vijf jaar?

3.4.

Volgens de website van het ministerie van Buitenlandse Zaken telt de
Nederlandse permanente vertegenwoordiging op dit moment ongeveer 80
beleidsinhoudelijke medewerkers, verdeeld over diverse afdelingen. Hoe

pagina 4/5

datum 14juni 2018
betreft Onderzoek Nederlandse belangenbehartiging in de Europese Unie
ons kenmerk 18-EU-B-037

verhoudt dit aantal en verdeling zich tot de vertegenwoordigingen van andere,
vergelijkbare lidstaten?
3.5.

Hoeveel personen werken op dit moment op de verschillende ambassades in de
lidstaten?

3.6.

De afdeling Algemene Bestuursdienst van de Permanente Vertegenwoordiging
(PV EU-ABD) behartigt de Nederlandse belangen op het gebied van
personeelsbeleid bij de EU. Welk beleid wordt ten aanzien van benoemingen en
posities in EU-instellingen op dit moment gevoerd, bijvoorbeeld als het gaat om
de aanwas van jonge ambtenaren (concours) en de tijdelijke plaatsing van
END-ers? Zijn er op dit punt verschillen tussen beleidsterreinen? Hoe wordt
contact onderhouden met Nederlandse ambtenaren bij EU-instellingen?

Uw antwoorden zullen worden betrokken in het verdere onderzoek. In verband met de
voortgang van het onderzoek en mogelijke vervolgactiviteiten, verzoek ik u de vragen
uiterlijk 1 oktober 2018 te beantwoorden.
Hoogachtend,
De vo rzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken

M.Ai

pagina 5/5