Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 277

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 19 mei 2010
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken1, hebben enkele
fracties de behoefte om over de brieven van de minister van Economische
Zaken inzake verslag VTE-Raad (Telecom) d.d. 18 december 2009
(21 501-33, nr. 253), verslag van de VTE-Raad (Energie) van 12 maart 2010
(21 501-33, nr. 267), verslag van de informele VTE-Raad (Telecom) van
18–20 april en geannoteerde agenda VTE-Raad (Energie en Telecom) van
31 mei 2010 (21 501-33, nr. 275) en de geannoteerde agenda informele
VTE-Raad (Telecom) d.d. 18–21 april 2010 (21 501-33, nr. 274), enkele
vragen en opmerkingen voor te leggen.

1

Samenstelling:
Leden: Vlies, B.J. van der (SGP), SchreijerPierik, J.M.G. (CDA), Vendrik, C.C.M. (GL),
Hoopen, J. ten (CDA), Spies, J.W.E. (CDA),
Ham, B. van der (D66), Velzen, K. van (SP),
Aptroot, Ch.B. (VVD), Smeets, P.E. (PvdA),
Samsom, D.M. (PvdA), Timmer, A.J. (PvdA),
voorzitter, Irrgang, E. (SP), Jansen, P.F.C. (SP),
Biskop, J.J.G.M. (CDA), ondervoorzitter,
Ortega-Martijn, C.A. (CU), Blanksma-van den
Heuvel, P.J.M.G. (CDA), Burg, B.I. van der
(VVD), Graus, D.J.G. (PVV), Zijlstra, H. (VVD),
Besselink, M. (PvdA), Gesthuizen, S.M.J.G.
(SP), Ouwehand, E. (PvdD), Vos, M.L. (PvdA),
Rouwe, S. de (CDA) en Elias, T.M.Ch. (VVD).
Plv. leden: Staaij, C.G. van der (SGP), Dijk, J.J.
van (CDA), Sap, J.C.M. (GL), Vroonhoven-Kok,
J.N. van (CDA), Aasted-Madsen-van Stiphout,
J.D.M.P. (CDA), Koşer Kaya, F. (D66), Ulenbelt,
P. (SP), Blok, S.A. (VVD), Boelhouwer, A.J.W.
(PvdA), Kalma, P. (PvdA), Kraneveldt-van der
Veen, M. (PvdA), Karabulut, S. (SP), Luijben,
A.P.M. (SP), Nerée tot Babberich, F.J.F.M. de
(CDA), Wiegman-van Meppelen Scheppink,
E.E. (CU), Atsma, J.J. (CDA), Dezentjé
Hamming-Bluemink, I. (VVD), Bosma, M.
(PVV), Meeuwis, CLM (VVD), Dam, M.H.P. Van
(PvdA), Gerkens, A.M.V. (SP), Thieme, M.L.
(PvdD), Heerts, A.J.M. (PvdA), Algra, R.H.
(CDA) en Weekers, F.H.H. (VVD).

kst-21501-33-277
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

De vragen en opmerkingen zijn op 12 mei 2010 aan de minister van
Economische Zaken voorgelegd. Bij brief van 19 mei 2010 zijn ze door de
minister van Economische Zaken beantwoord.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Timmer
De adjunct-griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Van der Velden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 277

1

Inhoudsopgave
•

•

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
– Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie
van het CDA
– Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie
van de PvdA
– Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie
van de SP
Reactie van de minister van Economische Zaken

2
2
3
4
5

I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie willen dit schriftelijk overleg ter voorbereiding van de VTE-Raad die op 31 mei aanstaande gehouden wordt
beginnen met een procedurele vraag. Het kabinet meldt dat de definitieve
agenda voor het onderdeel energie later wordt vast gesteld. Deze leden
willen graag dat eventuele nieuwe agendapunten voorafgaand aan de
Raad aan de Kamer worden gemeld, evenals de Nederlandse inzet bij die
agendapunten. Deze leden zien op dit punt graag een toezegging van het
kabinet tegemoet.
Ten aanzien van de verordening leveringszekerheid aardgas hebben de
leden van de CDA-fractie een aantal vragen aan het kabinet. Nederland
verkeert in een uitzonderlijke positie ten opzichte van de andere Europese
Unie landen vanwege het eigen omvangrijke exportpotentieel. Dat zou
kunnen betekenen dat steun van andere landen voor de Nederlandse inzet
lastig is vanwege verschillen in belangen. Is Nederland in voldoende mate
in staat draagvlak voor de eigen inzet te verwerven? Graag een gedetailleerde reactie van het kabinet op dit punt. Hebben andere landen
bijvoorbeeld een vergelijkbaar belang om de positie van de Raad ten
opzichte van de Europese Commissie te versterken? Het voorstel betreft
een verordening die niet met unanimiteit hoeft te worden aanvaard. Hoe
liggen de verhoudingen in de Raad op dit moment ten aanzien van de
wensen van Nederland? Hoe ziet het verdere tijdpad eruit?
Het kabinet stelt terecht dat precies duidelijk moet zijn welke marktpartijen
verplichtingen kunnen worden opgelegd en welke maatregelen worden
gevraagd van marktpartijen. Deze leden onderstrepen deze wens van het
kabinet en willen het overzicht daarvan ook ontvangen. Gaat het hier om
vooral Nederlandse, Europese of ook Niet-Europese marktpartijen? Zullen
de te treffen maatregelen onderling sterk verschillen?
Het Nederlandse kabinet lijkt beducht voor voorstellen in de verordening
op het gebied van investeringen in de gasinfrastructuur die niet kostenefficiënt en/of marktconform zouden zijn. Deze leden willen graag een
concrete onderbouwing van deze kritiek en de consequenties die
dergelijke voorstellen eventueel kunnen hebben.
Het energiedeel van de Raad voorziet in een gedachtewisseling over het
energieactieplan 2011–2020. De leden van de CDA-fractie willen daarbij
met kracht twee prioriteiten bepleiten. In de eerste plaats uitvoeren wat
tot op heden besloten en vastgelegd is in het huidige actieplan. De
maatregelen uit dit pakket moeten geïmplementeerd en gehandhaafd
worden. Doen wat is afgesproken hoort prioriteit te krijgen boven weer
nieuwe plannen en voornemens. Graag een reactie van het kabinet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 277

2

Verder betogen deze leden bij herhaling dat ambitieus Europees
bronbeleid de weg is om ambitieuze doelen via innovatie te bereiken en
daarmee de Europese concurrentiepositie te versterken. Voorstellen uit
een volgend actieplan moeten daarop gericht zijn. Aanvullende verplichtende ambities voor lidstaten zonder bijbehorende maatregelen om die
ambities ook waar te kunnen maken is niet effectief. Deze leden
ontvangen graag een reactie van het kabinet op deze beide prioriteiten en
zien dit ook graag expliciet terug in de Nederlandse inzet.
Ten aanzien van de gedachtewisseling over het Trans-Europese energie
netwerken programma hebben de leden van de CDA-fractie behoefte aan
verduidelijking. Gesproken wordt over een nieuw financieel instrument
dat moet zorgen voor dat de beschikbare financiële instrumenten
maximaal wordt benut en wordt afgestemd op de interne instrumenten.
De teksten «er moet meer coherentie ontstaan tussen intern en extern
financieringsbeleid» en «hierbij kan worden gedacht aan de belangrijke
rol van de transitlanden en het Europees nabuurschap en partnerschapinstrument» zijn voor deze leden zonder nadere concretisering niet te
begrijpen. Deze leden maken dan ook in algemene termen een
voorbehoud ten aanzien van de inzet van het Nederlandse kabinet bij dit
agendapunt.
Ten aanzien van de gedachtewisseling over de energie-elementen in de
Europa 2020 strategie verwijzen de leden van de CDA-fractie kortheidshalve naar datgene wat al is opgemerkt over het energieactieplan voor
wat betreft ambitieus bronbeleid en terughoudendheid ten aanzien van
nieuwe nationale verplichtingen zonder bijbehorende Europees maatregelenpakket.
Ook zal besproken worden de nationale invulling van energiebesparingsdoelen. Deze leden zijn benieuwd naar de relatieve prestaties van
Nederland in vergelijking met andere lidstaten. Deze leden waarschuwen
voor aanvullende wetgevingsvoorstellen ten aanzien van gebouwen en
openbare voorzieningen. Deze leden hebben op voorhand al grote
bedenkingen bij de subsidiariteit en proportionaliteit van dergelijke
Europese initiatieven. Graag een nadere reactie van het kabinet op dit
punt.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de PvdA-fractie zijn verheugd over het starten van het
project «energieweter» en vragen of een inschatting kan worden gegeven
van de hoeveelheid brancheorganisaties en bedrijven die in september
willen meedoen.
Deze leden zijn tevreden met de inzet die het kabinet heeft gepleegd met
betrekking tot het Strategische Energy Technologie plan (SET). Interessant
is ook om te vernemen dat diverse landen hebben aangegeven dat zij bij
een transitie naar een duurzame, koolstofarme economische groei
verwachten dat dit zal leiden tot nieuwe economische kansen. Kan het
kabinet toelichten welke landen hier voor pleiten?
De leden van de PvdA-fractie zijn het in principe eens met het
uitgangspunt dat bij het komen tot de noodzakelijke grensoverschrijdende
infrastructuur de markt en nationale overheden aan zet zijn. Maar zoals
het kabinet tijdens het plenaire debat over de afwaardering van het Duitse
gasnet op 21 april 2010 heeft toegezegd is het goed om te kijken welke
mogelijkheden er zijn om naar die integratie toe te werken. Is het kabinet
bereid om tijdens de gedachtewisseling over dit onderwerp te zoeken
naar welke mogelijkheden, zoals het komen tot een netwerk van gelijk-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 277

3

stroomkabels, er zijn en hoe andere lidstaten hier in staan? Kan het
kabinet de uitkomsten, voor zover mogelijk, meenemen in het onderzoek
dat zij in hetzelfde debat heeft toegezegd te zullen doen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de agenda van het
schriftelijk overleg VTE-Raad (Energie en Telecom). Zij hebben een aantal
vragen hierover.
Nederland heeft nadrukkelijk aandacht gevraagd voor de storing die zich
naar verwachting zal voordoen bij een gezamenlijk gebruik van het
betreffende spectrum door omroep en elektronische communicatiediensten als mobiel breedband.
De leden van de SP-fractie zijn het eens dat voorkomen moet worden dat
mobiel breedband storing veroorzaakt op de kabel, als dat risico bestaat.
Uit Zwitsers onderzoek1 blijkt echter dat het risico hierop zeer gering is.
Kan het kabinet reflecteren op de resultaten uit dit onderzoek en het
Nederlandse onderzoek?
Tijdens het algemeen overleg van 10 maart 2010 hebben deze leden
aandacht gevraagd voor het risico dat de implementatie van het beginsel
«voorrang voor duurzaam» in geval van congestie op het net kan leiden
tot het affakkelen van productiegas. Daarmee zou het milieu per saldo
slechter af zijn. Deze leden waarderen dat het kabinet hun zorgen onder
de aandacht heeft gebracht van de VTE-Raad en de Europese Commissie
en zijn verheugd dat de Commissie de problematiek onderkent en bereid
is om tot een oplossing te komen. Zij worden graag via het verslag van
een volgende VTE-Raad geïnformeerd over de voortgang.
De leden van de SP-fractie staan positief tegenover het beter inzichtelijk
maken van de energieverbruikskosten van apparaten. Lichtelijk pessimistisch zijn deze leden over het voornemen dat dit op vrijwillige basis zal
plaatsvinden en dat de uitvoering aan de markt zal worden overgelaten.
Hoe en door wie zal de juistheid van de gegevens worden gegarandeerd
en gecontroleerd? Ter ondersteuning is een subsidiebedrag afgegeven. Is
deze subsidie structureel of verwacht het kabinet dat de kosten uiteindelijk
door de branche zelf kunnen worden gedragen? Is het kabinet bereid de
Kamer nader te informeren over de resultaten van de gesprekken met de
branche?
In de geannoteerde agenda van de VTE-Raad (Energie en Telecom) wordt
aangegeven dat het bij de uitrol van nieuwe en snelle breedbandnetwerken gaat om een marktgedreven ontwikkeling. Dat lijkt te suggereren
dat investeringen in breedbandnetwerken gedaan dienen te worden door
commerciële partijen. Tegelijkertijd wordt echter aangegeven dat
deelname van lokale overheden een optie kan zijn als het niet door de
markt wordt opgepakt. Dit roept bij deze leden verwarring op. Kan het
kabinet aangeven of het nu wel of niet om een marktgedreven ontwikkeling gaat?
Verder wordt gesteld dat de grote concurrentie tussen koper en kabelnetwerken geleid heeft tot grote beschikbaarheid van supersnel breedband.
Zou een eventuele financiering door lokale overheden van uitbreiding van
het kopernetwerk deze concurrentie niet om zeep helpen? Worden
daarmee investeringen van marktpartijen afgeremd?
1

OFCOM; Brussels, 25th January 2010, «EC
workshop cable TV receivers affected by new
radio services in the 800 MHz band»

De leden van de SP-fractie achten de leveringszekerheid van aardgas
uitermate belangrijk en zien Europese afstemming en samenwerking als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 277

4

een belangrijk onderdeel om de leveringszekerheid nu en in de toekomst
zoveel mogelijk te garanderen.
Deze leden dringen erop aan dat bij de verdere uitwerking van afspraken
goed gelet wordt op het voorkomen van free rider gedrag, waarbij
lidstaten van de Europese Unie die in eigen huis te weinig investeren in
leveringszekerheid beroep kunnen doen op faciliteiten van andere
lidstaten. Ook zijn deze leden voorstander van een substantiële eigendomspositie van overheden voor ondersteunende infrastructuur in het
kader van de leveringszekerheid, zoals ondergrondse opslag en
LNG-terminals.
De leden van de SP-fractie onderschrijven dat de realisatie van grensoverschrijdende energie-infrastructuur in beginsel aan de betrokken nationale
overheden dient te worden overgelaten. De Europese Unie kan een
faciliterende rol spelen bij het tot stand komen van nieuwe multilaterale
infrastructuur, zoals het stopcontact op de Noordzee. Deze leden dringen
erop aan dat in het kader van het energieactieplan bevorderd wordt dat
energie-infrastructuur in handen blijft dan wel komt van overheden.
De leden van de SP-fractie onderschrijven het standpunt van het kabinet
dat Europese financieringssteun in het algemeen niet nodig is voor de
verwezenlijking van energie-infrastructuurprojecten, omdat die kunnen
worden terugverdiend via de transporttarieven.
II. REACTIE VAN DE MINISTER
VTE-Raad (Energie)
Tijdens de VTE-Raad (Energie) zal het Spaanse Voorzitterschap de stand
van zaken over de voortgang van het voorstel voor de Verordening
leveringszekerheid aardgas uiteenzetten. Hierbij is in beginsel niet
voorzien in een discussie. Nederland zal, indien mogelijk, de aandachtspunten genoemd in de geannoteerde agenda naar voren brengen.
Daarnaast zal tijdens de VTE-Raad (Energie) een gedachtewisseling
plaatsvinden over de nationale kwantitatieve invulling van de Europese
doelstelling op het terrein van energiebesparing. Over de Nederlandse
positie in deze bent u via de geannoteerde agenda geïnformeerd. Voorts
zal de Commissie tijdens de VTE-Raad een presentatie geven over de
implementatie van het «European Energy Programme for Recovery» en
over het in aanloop naar de VTE-Raad gepubliceerde Commissierapport
over de voortgang bij de realisatie van de trans-Europese netwerken
(TEN-E) in de periode 2007–2009. In dit rapport concludeert de Commissie
dat de definitie van de projecten onder het TEN-E programma en de
TEN-E richtsnoeren moeten worden herzien. Daarnaast dient er een betere
coördinatie plaats te vinden tussen het TEN-E programma en andere
financiële instrumenten. TEN-E moet beter worden afgestemd op de
nieuwe uitdagingen op het gebied van energie zoals de Europese
klimaatdoelstellingen, het derde energiepakket en de laatste gascrisis. De
Commissie zal nog in 2010 een voorstel presenteren voor de precieze
invulling van het nieuwe financiële TEN-E instrument.
Voorts zal een gedachtewisseling plaatsvinden over een Europese
energiestrategie van 2011 tot 2020 aan de hand van het recent verschenen
tussentijds rapport van de Europese Commissie «Towards a new Energy
strategy for Europe 2011–2020». Hierbij zullen Raadsconclusies worden
aangenomen. Voorts zal het rapport gebruikt worden voor een publieke
consultatie in mei en juni. Begin 2011 zal vervolgens de energiestrategie
voor de periode 2011–2020 worden gepubliceerd als opvolger van het
huidige Energie Actieplan 2007–2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 277

5

Nederland kan zich in hoofdlijnen vinden in het Commissierapport.
Nederland steunt de nadruk die de Commissie legt op de implementatie
van bestaande regelgeving, zoals het tweede en derde energiepakket. De
implementatie van deze wetgeving is voor het goed functioneren van
onder andere de interne energiemarkt en het behalen van de gestelde
energie- en klimaatdoelstellingen van groot belang, maar is in veel
lidstaten nog onvolledig.
Daarnaast deelt Nederland het belang dat de Commissie hecht aan
investeringen in de infrastructuur ten behoeve van energievoorzieningszekerheid, de voltooiing van de interne energiemarkt, diversificatie van
aanvoerbronnen en routes, en het bereiken van de energie- en klimaatdoelstellingen. Dit geldt eveneens voor de nadruk die de Commissie legt
op marktwerking. De Commissie gaat hierbij evenwel niet nader in op
infrastructurele investeringen die niet door de markt gerealiseerd kunnen
worden. Nederland kijkt op dit punt dan ook met belangstelling uit naar de
voorstellen die de Commissie zal doen in haar infrastructuurpakket, dat zij
eind 2010 zal presenteren.
Voorts ondersteunt Nederland het belang dat de Commissie hecht aan
investeringen in de ontwikkeling van koolstofarme technologieën. Om het
aandeel van duurzame energie in de energieconsumptie werkelijk met
forse stappen te kunnen verhogen, zullen nieuwe en efficiëntere
technieken ontwikkeld moeten worden. Ook hierbij kijkt Nederland met
belangstelling uit naar voorstellen over de financiering van projecten.
Op lange termijn is het streven om de afhankelijkheid van fossiele
brandstoffen in de elektriciteitsproductie drastisch te verlagen en in de
transportsector zelfs te reduceren tot nul. Om aanbieders van duurzame
energie toegang te bieden tot het elektriciteitsnet, zal moeten worden
geïnvesteerd in een slim en geïntegreerd elektriciteitsnetwerk op
Europese schaal. Nederland onderschrijft de prioriteit die de Commissie
hierbij toekent aan deze zogenaamde «smart grids».
Voorts onderschrijft Nederland het belang van een gecoördineerd extern
energiebeleid. In het kader van energievoorzieningszekerheid is het van
groot belang de externe relaties met strategische partners verder te
versterken en te verdiepen. Internationale samenwerking is tevens van
belang voor het realiseren van grensoverschrijdende infrastructurele
projecten. Daarnaast is gezamenlijk EU-optreden ingeval van crises
effectief gebleken. Wel benadrukt Nederland dat overheidsingrijpen in de
energiemarkt ingeval van een energiecrisis tot een minimum beperkt
moet blijven.
Hieronder treft u de antwoorden aan op schriftelijke vragen die vanuit uw
Kamer zijn gesteld naar aanleiding van het verslag van de VTE-Raad, voor
zover deze niet reeds met het bovenstaande zijn beantwoord.
Verordening leveringszekerheid aardgas
De leden van het CDA vragen of Nederland in voldoende mate in staat is
draagvlak voor de eigen inzet te verwerven en of andere landen een
vergelijkbaar belang hebben om de positie van de Raad ten opzichte van
de Europese Commissie te versterken. Daarnaast vragen deze leden hoe
de verhoudingen in de Raad op dit moment liggen ten aanzien van de
wensen van Nederland en hoe het verdere tijdpad eruit ziet. Voorts
verzoeken deze leden om een overzicht van de verplichtingen die kunnen
worden opgelegd aan marktpartijen en van de maatregelen die aan
marktpartijen kunnen worden gevraagd. Hierbij vragen deze leden of het
hier vooral Nederlandse, Europese of ook niet-Europese marktpartijen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 277

6

betreft en of de te treffen maatregelen onderling sterk verschillen. Tot slot
stellen deze leden dat het kabinet beducht lijkt voor voorstellen in de
verordening op het gebied van investeringen in de gasinfrastructuur die
niet kostenefficiënt en/of marktconform zouden zijn en verzoeken daarbij
een concrete onderbouwing en de consequenties die dergelijke
voorstellen eventueel kunnen hebben.
Zoals in de geannoteerde agenda reeds is vermeld, heeft Nederland een
drietal aandachtspunten, welke indien mogelijk naar voren zullen worden
gebracht tijdens de VTE-Raad. Het Spaanse voorzitterschap beoogt nog
voor eind juni de onderhandelingen te kunnen afronden, waarna onder
Belgisch voorzitterschap een politiek akkoord kan worden bereikt. De
stemming in het Europees Parlement is vooralsnog voorzien voor 6 juli
2010.
Ten aanzien van het draagvlak voor de Nederlandse opvattingen, kan
worden opgemerkt dat hier een gemengd beeld bestaat. In de afgelopen
periode is Nederland er in geslaagd om de positie van de lidstaten
aanmerkelijk te versterken ten opzichte van de oorspronkelijke voorstellen
van de Commissie. Zo kan Nederland nu zelf bepalen welke maatregelen
het neemt tijdens een (onverhoopte) verstoring in de gasleveranties, in
plaats van dat de Commissie hier dwingende aanwijzingen kan geven. De
mening van Nederland dat het niet de Commissie maar de Raad zou
moeten zijn die vaststelt of er sprake is van een gascrisis op het niveau
van de Unie, vindt echter maar weinig weerklank. Vooral lidstaten die
sterk afhankelijk zijn van één aanvoerroute en één leverancier hechten aan
een grote rol voor de Commissie.
Over de verplichtingen die kunnen worden opgelegd aan en de maatregelen die kunnen worden gevraagd van marktpartijen, kan worden
opgemerkt dat het hier, wat Nederland betreft, gaat om partijen die actief
zijn op de Nederlandse markt. Welke marktpartijen en maatregelen het
precies betreft, is op dit moment nog onduidelijk. Het gaat om maatregelen die de gasleverantie aan «beschermde klanten» (met name
huishoudens) moeten zekerstellen ten tijde van extreme koude en ernstige
verstoring van de gasvoorziening. De nadere uitwerking hiervan dient te
volgen in de risicoanalyses, preventieve actieplannen en noodplannen
die, na vaststelling van de verordening, dienen te worden opgesteld door
een daartoe aan te wijzen «bevoegde autoriteit» voor de leveringszekerheid. Deze dient hierbij uiteraard marktpartijen te betrekken. Voor
Nederland is het daarbij tevens van belang dat de huidige situatie, waarin
de beheerder van het landelijke gastransportnet een belangrijke rol speelt
ten aanzien van de leveringszekerheid, kan worden gecontinueerd.
Voor wat betreft de vraag naar investeringen in de gasinfrastructuur die
niet kostenefficiënt en/of marktconform zijn, kan worden opgemerkt dat
Nederland er vooral beducht voor is dat dit een rem zet op commerciële
initiatieven en investeringen c.q. ertoe leidt dat deze initiatieven en
investeringen concurrentie ondervinden van staatswege gefinancierde en
gesubsidieerde infrastructuren als gasopslagen en LNG-terminals. Dit
doet afbreuk aan de totstandkoming van de interne markt voor gas, terwijl
betere marktwerking juist één van de belangrijkste instrumenten is bij het
stimuleren van leveringszekerheid.
Energiestrategie 2011–2020
De leden van het CDA vragen een reactie over de door hen met kracht
bepleite prioriteiten ten aanzien van het energieactieplan 2011–2020, te
weten prioriteit geven aan de implementatie en handhaving van maatregelen uit het huidige actieplan boven weer nieuwe plannen en
voornemens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 277

7

Zoals hierboven reeds is gemeld, acht het kabinet implementatie en
handhaving van bestaande wetgeving van groot belang voor het goed
functioneren van onder andere de interne energiemarkt en het behalen
van energie- en klimaatdoelstellingen. Het kabinet kan zich dan ook goed
vinden in de zienswijze van de Commissie in haar tussentijdse rapport
over de Europese energiestrategie voor 2011–2020 dat zij implementatie
van gemaakte afspraken sinds het Energie Actieplan van 2007 beschouwt
als beginpunt. Hierbij geeft zij aan lidstaten te willen assisteren bij de
uitvoering van Europese regelgeving, maar indien nodig (juridische)
maatregelen te zullen nemen teneinde implementatie af te dwingen.
Bij het Energie Actieplan en de Europa 2020-strategie betogen de leden
van het CDA dat een ambitieus Europees bronbeleid de weg is om
ambitieuze doelen via innovatie te bereiken en daarmee de Europese
concurrentiepositie te versterken.
Voorstellen uit een volgend actieplan moeten volgens deze leden daarop
gericht zijn. Aanvullende verplichtende ambities voor lidstaten zonder
bijbehorende maatregelen om die ambities ook waar te kunnen maken
achten deze leden niet effectief. Deze leden vragen om reactie van het
kabinet op deze beide prioriteiten en zien dit ook graag expliciet terug in
de Nederlandse inzet.
Ten aanzien van energiebesparing is met de herziening van de richtlijnen
ecodesign en energie-etikettering een kader gecreëerd voor een ambitieus
Europees bronbeleid. Minimale energieprestatie-eisen kunnen nu zowel
aan energieverbruikende producten als aan energiegerelateerde
producten, zoals isolatiematerialen, kozijnen en douchekoppen, worden
gesteld. Nederland heeft telkenmale een snelle en volledige invulling van
deze mogelijkheden door de Commissie bepleit.
Nederland onderschrijft de rol van innovatie voor het bereiken van
ambitieuze doelen en versterking van de concurrentiepositie. Het SET-plan
is hiervoor een belangrijk instrument.
De leden van de PvdA vragen of het kabinet bereid is om tijdens de
gedachtewisseling over de energiestrategie 2011–2020 te zoeken naar
mogelijkheden om te komen tot integratie, zoals een netwerk van
gelijkstroomkabels, en te bezien hoe andere lidstaten hier in staan. Voorts
vragen deze leden of het kabinet de uitkomsten, voor zover mogelijk, kan
meenemen in het onderzoek dat zij in hetzelfde debat heeft toegezegd te
zullen doen.
Het opbrengen van dit onderwerp tijdens de gedachtewisseling over de
energiestrategie 2011–2020 wordt op dit moment niet opportuun geacht.
In november 2010 is de Europese Commissie namelijk voornemens haar
EU-infrastructuurpakket te presenteren ter bespreking met de lidstaten.
Hierin zullen verschillende mogelijkheden en prioriteiten worden
uitgewerkt om infrastructuurinvesteringen, gericht op verdere marktintegratie, te bevorderen, zoals ondermeer een mogelijk financieel
instrument, de uitwisseling van best practices met betrekking tot
vergunningverleningen, ontwikkeling van «smart grids», maar ook de
mogelijkheden van een netwerk van gelijkstroom hoogspanningskabels.
De uitkomsten van deze bespreking zullen met uw Kamer worden
gedeeld.
Trans-Europese energie netwerken (TEN-E)
De leden van het CDA vragen om verduidelijking van hetgeen in de
geannoteerde agenda is gesteld over coherentie tussen intern en extern
financieringsbeleid bij het Trans-Europese energienetwerkenprogramma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 277

8

en maken in algemene termen een voorbehoud ten aanzien van de inzet
van het Nederlandse kabinet bij dit agendapunt.
Allereerst moet worden benadrukt dat de agenda van de VTE-Raad ten
aanzien van het «Trans-Europese netwerken programma» (TEN-E) enkel
voorziet in de presentatie van het TEN-E implementatierapport en niet in
een gedachtewisseling. In haar groenboek «Naar een Europees energienetwerk voor een continue duurzame en concurrerende energievoorziening» van november 20081 gaf de Europese Commissie reeds aan dat
het TEN-E-programma optimaal moet worden afgestemd op en gecoördineerd met andere grote EU-programma’s die betrekking hebben op de
ontwikkeling van infrastructuur (zoals de structuur- en cohesiefondsen).
Nederland ondersteunt deze opvatting. Tussen de externe beleidsinstrumenten, zoals het Europees nabuurschaps- en partnerschapsinstrument
(ENPI) en de TEN-E, moet een betere coördinatie plaatsvinden, en de
bestaande coördinatie tussen het programma voor de TEN-E, de EIB en de
EBRD moet tot alle niveaus worden uitgebreid.
Nationale implementatie energiebesparingsdoelstelling
De leden van het CDA vragen naar de relatieve prestaties op het terrein
van energiebesparing van Nederland in vergelijking met andere lidstaten.
De Commissie inventariseert momenteel de verschillende besparingsdoelen die er in lidstaten bestaan. Gezien de verschillen in definities en
monitormethodes die lidstaten hanteren en zullen blijven hanteren, zoekt
de Commissie naar een vertaalslag om een vergelijking te kunnen maken.
Ter indicatie is onderstaande tabel bijgevoegd. Deze gegevens zijn
ontleend aan het EU-project «Energy efficiency trends and policies in the
EU-27» van oktober 2009.
Land

Energie-efficiency 2000–2007

EU-27
Nederland
Duitsland
Frankrijk
België
Denemarken
Verenigd Koninkrijk
Ierland
Noorwegen
Finland
Zweden
Oostenrijk
Italië

1,1%
1,3%
1,2%
1,0%
0,9%
0,5%
1,0%
0,5%
1,0%
1,0%
1,0%
0,8%
0,8%

Begin volgend jaar komt de Commissie met een energie-efficiëntie
actieplan, met mogelijk nieuwe instrumenten voor het bereiken van de
20% doelstelling voor de EU als geheel. Hierbij merk ik allereerst op dat ik
niet a priori voorstander ben van verplichte energiebesparingsdoelen
bovenop concrete maatregelen op EU-niveau. Voorts zullen voorstellen
moeten worden getoetst aan de criteria van subsidiariteit en proportionaliteit. Voor het overige vormen kosteneffectiviteit en efficiency van het
beleid onderdeel van de beoordeling.

1

COM(2008)782.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 277

9

Strategische Energie Technologie Plan (SET)
De leden van de PvdA vragen met betrekking tot het Strategische Energie
Technologie Plan (SET) welke landen hebben aangegeven dat zij bij een
transitie naar een duurzame, koolstofarme economische groei verwachten
dat dit zal leiden tot nieuwe economische kansen.
De Commissie gaf conform haar mededeling «Europa 2020: Een strategie
voor slimme, duurzame en inclusieve groei» aan dat het investeren in
schonere, koolstofarme technologie niet alleen goed is voor ons milieu en
klimaatverandering tegen gaat, maar ook nieuwe ondernemings- en
werkgelegenheidskansen schept. Deze visie werd door diverse lidstaten,
waaronder diverse Noord-Europese landen, Duitsland, Frankrijk en
Nederland ondersteund.
Affakkelen productiegas
De leden van de SP vragen om via het verslag van een volgende
VTE-Raad geïnformeerd te worden over de voortgang ten aanzien van de
problematiek rond het affakkelen van productiegas.
In het verslag van een volgende VTE-Raad zal ik u op de hoogte stellen
van de voortgang die de Commissie maakt in het kader van een oplossing
voor deze problematiek.
Het project «Energieweter»
De leden van de PvdA vragen of een inschatting kan worden gegeven van
de hoeveelheid brancheorganisaties en bedrijven die in september willen
meedoen met het project «energieweter».
Alle brancheverenigingen doen mee. Op dit moment worden nog retailers
benaderd om mee te doen aan het project. Op dit moment heeft al meer
dan de helft van de retailers toegezegd mee te zullen doen.
De leden van de SP vragen op welke wijze en door wie de juistheid van de
gegevens over energieverbruikskosten van apparaten zal worden
gegarandeerd en gecontroleerd. Voorts vragen deze leden of de subsidie,
die is afgegeven ter ondersteuning, structureel is of dat het kabinet
verwacht dat de kosten uiteindelijk door de branche zelf gedragen kunnen
worden. De leden vragen voorts of het kabinet bereid is de Kamer nader
te informeren over de resultaten van de gesprekken met de branche.
Het project Energieweter gaat in september online. Het gaat om een
vrijwillig systeem. De juistheid van de gegevens zal gecontroleerd worden
door Milieu Centraal.
Het ministerie van VROM heeft subsidie gegeven aan het project voor het
ontwikkelen en onderhouden van een database waarin alle gegevens
worden gezet en toegankelijk worden gemaakt voor de retailers. De
subsidie heeft een looptijd van drie jaar. Of de subsidie na deze periode
wordt doorgezet, zal tegen die tijd worden bezien.
Supersnel breedband en de rol van lokale overheden
De leden van de SP vragen of het kabinet de uitrol van nieuwe en
supersnelle breedbandnetwerken nu ziet als een marktgedreven ontwikkeling of niet. Zij geven aan dat in de geannoteerde agenda van de
VTE-Raad (Energie en Telecom) wordt aangegeven dat het bij de uitrol van
nieuwe en snelle breedbandnetwerken gaat om een marktgedreven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 277

10

ontwikkeling, maar dat tegelijkertijd wordt aangegeven dat deelname van
lokale overheden een optie kan zijn als het niet door de markt wordt
opgepakt. Dit roept bij de leden van de SP verwarring op.
Het kabinet neemt deze verwarring graag weg, door wederom helder te
stellen dat het bij de uitrol van nieuwe en snelle breedbandnetwerken
primair gaat om een marktgedreven ontwikkeling. Dat betekent inderdaad
dat investeringen in eerste instantie gedaan dienen te worden door
commerciële partijen. Dit laat onverlet dat de overheid wel degelijk een rol
kan spelen. De overheid speelt namelijk een rol in iedere markt – al gaat
het maar om kaders scheppen en belemmeringen wegnemen.
In het geval van breedband kunnen met name lokale overheden een
waardevolle rol spelen, gezien hun kennis van de lokale markt en zicht op
lokale behoeften. Juist gemeenten en provincies zijn goed in staat om een
afweging te maken tussen de lokale belangen. Daarom willen wij lokale
overheden aansporen hun rol op te pakken als het gaat om de uitrol en
het gebruik van breedband. Het gaat dan met name om activiteiten die
dicht liggen bij de eigen kerntaken, zoals het coördineren van graafactiviteiten in de ondergrond, of het ontwikkelen van eigen breedbandige
diensten, zoals een digitaal gemeenteloket, waarmee inwoners gediend
zijn. Ten slotte zou in sommige gevallen financiële deelname in de uitrol
van breedband tevens een optie kunnen zijn, maar dan wel binnen de
strikte grenzen van het Europese staatssteunkader. Dit kader vormt een
waarborg tegen marktverstoring.
Voorts vragen de leden van de SP of eventuele financiering door lokale
overheden de grote concurrentie tussen koper en kabelnetwerken niet om
zeep helpen en investeringen van marktpartijen afremmen. De leden van
de SP wijzen erop dat het kabinet in de geannoteerde agenda zelf stelt dat
de grote concurrentie tussen koper en kabelnetwerken geleid heeft tot
grote beschikbaarheid van supersnel breedband.
Het kabinet gaat uit van een technologieneutrale benadering. Het is zeker
niet de bedoeling dat overheden gaan investeren specifiek in de
uitbreiding van het kopernetwerk. Iedere vorm van betrokkenheid zal
technologieneutraal zijn, en dus open staan voor alle marktpartijen. Wij
hopen hiermee investeringen van marktpartijen juist aan te moedigen.
Verder moet een eventuele cofinanciering door lokale overheden in
breedbandige netwerken zorgvuldig gebeuren en voldoen aan de
Europese staatssteunregels. Dat betekent dat staatssteun enkel geoorloofd is, als kan worden aangetoond dat de markt zelf deze rol niet oppakt
– of in afzienbare tijd zou oppakken. Een alternatief is marktconforme
cofinanciering. Dit mag echter enkel gebeuren onder voorwaarden die ook
commerciële partijen op de financiële markt stellen. Op deze wijze wordt
geborgd dat belangen zorgvuldig worden afgewogen, en dat de markt zo
min mogelijk wordt verstoord en investeringen door marktpartijen niet
worden afgeremd. Deze strikte regels worden helder uiteengezet in zowel
de handreiking «Goed op weg met breedband» (TK 21 501-33, nr. 232), als
in de toelichting bij de menukaart van de Task Force NGN (TK 26 643, nr.
150).
Digitaal dividend
De leden van de SP benadrukken dat zij het met het kabinet eens zijn dat
voorkomen moet worden dat mobiel breedband storing veroorzaakt op de
kabel. Zij wijzen op Zwitsers onderzoek waaruit blijkt dat het risico hierop
zeer gering is. Zij vragen of het kabinet kan reflecteren op de resultaten uit
dit onderzoek en het Nederlandse onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 277

11

Het Zwitserse onderzoek, uitgevoerd door BAKOM (het Zwitserse
Agentschap Telecom), heeft zich gericht op de vraag hoe groot de kans is
dat de consument storing zal gaan ervaren. In het algemeen geldt dat de
consument storing kan ervaren als binnen een zekere afstand gelijktijdig
gebruik plaatsvindt van een kanaal zowel voor elektronische communicatie (bij mobiel gebruik) als voor kabel bij het televisiekijken. Het tegelijk
gebruiken van eenzelfde kanaal wordt aangeduid als «co-channeling». Het
Zwitserse onderzoek heeft zich gericht op het vaststellen van de kans van
gelijktijdig samenvallend gebruik van kanalen en vervolgens is gekeken
wat dan de uiteindelijke kans op storing voor de consument is. Vooral de
kans op «co-channeling» is in dat geval een bepalende factor.
Bij het eerste (deel)onderzoek van Agentschap Telecom is uitgegaan van
een worst case scenario, namelijk wat de kans op storing is die kan
optreden bij «co-channeling». Dat wil dus zeggen als er daadwerkelijk
sprake is van gelijktijdig samenvallend gebruik, hoe groot is dan de kans
dat als de consument op dat moment naar een televisieprogramma kijkt,
deze consument getroffen wordt door storing. De uitkomst van dat
onderzoek was verontrustend, omdat de kans op storing in dat specifieke
geval groot bleek te zijn. Vervolgens heeft Agentschap Telecom het
onderzoek uitgebreid en is in het vervolgonderzoek ook het vraagstuk
betrokken van de kans dat «co-channeling» daadwerkelijk plaatsvindt.
Afhankelijk van de door kabelbedrijven bij de bedrijfsvoering gebruikte
technische randvoorwaarden, is het aantal getroffen kanalen maximaal
vier op een totaal van de 57 kanalen die beschikbaar zijn voor doorgifte
van televisieprogramma’s. Het Zwitserse onderzoek heeft zich met name
op dit laatste vraagstuk gericht, waarbij sprake zal zijn geweest van
vergelijkbare verhoudingen. Agentschap Telecom heeft de aannames van
haar eerste onderzoek gebruikt voor het vervolgonderzoek. De resultaten
van dit uitgebreide onderzoek, dat Agentschap Telecom in samenwerking
met de Universiteit Twente uitvoert, worden binnenkort verwacht. Het
Nederlandse vervolgonderzoek maakt een vergelijk met de Zwitserse
uitkomsten mogelijk. Hierbij moet worden opgemerkt dat in het Zwitserse
onderzoek is uitgegaan van een aantal gunstige aannames: een laag
zendvermogen van het gebruikte mobieltje (lager dan het maximale
toegestane zendvermogen dat recent is vastgelegd in de Europese
technische randvoorwaarden) en een hoge kabelkwaliteit, waarvan
verondersteld kan worden dat deze hoge kwaliteit nog niet door alle
consumenten in Nederland wordt gebruikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 277

12