Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 683

Wijziging van de Zorgverzekeringswet in
verband met verbetering van de maatregelen bij
niet-betalen van de premie en de
bestuursrechtelijke premie en enkele andere
wijzigingen (verbetering
wanbetalersmaatregelen)

Nr. 30

NADER VERSLAG
Vastgesteld 26 september 2014
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, belast met
het voorbereidend onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft naar
aanleiding van de ontvangen nota van wijzing besloten tot het uitbrengen
van een nader verslag. Onder het voorbehoud dat de regering de vragen
en opmerkingen in dit nader verslag afdoende zal beantwoorden, acht de
commissie hiermee de openbare behandeling van het voorstel van wet
voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

blz.

Inleiding
Groepen die in aanmerking komen voor uitstroom uit het
wanbetalersregime
De invoering van premiedifferentiatie voor verschillende
groepen wanbetalers
De differentiatie in de financiële compensatie voor de
zorgverzekeraars
Reactie op de amendementen
Stand van zaken regiobijeenkomsten
Overige

1
2
3
5
5
6
6

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van voorliggende nota van wijziging in verband met het verbeteren van
wanbetalersmaatregelen. Genoemde leden hebben nog een aantal vragen
en opmerkingen hierbij.
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de nota van
wijziging en hebben daarover nog enkele vragen. Genoemde leden staan
voor een hard regime voor degenen die hun premie wel kunnen betalen
maar dat niet doen, en een coulant regime voor degenen die hun premie
simpelweg niet kunnen betalen. Enige coulance voor deze laatste groep

kst-33683-30
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 683, nr. 30

1

vinden zij dan ook gepast. Genoemde leden merken op dat de regering
eerder heeft aangegeven dat drie punten bijzondere aandacht vragen: het
aanwijzen van uitstroomgroepen, de differentiatie in compensatie voor
zorgverzekeraars en de invoering van een gedifferentieerde bestuursrechtelijke premie. Genoemde leden nemen aan dat deze nota slechts op dit
laatste punt betrekking heeft, en vragen hoe de andere twee punten een
plek vinden in dit voorstel.
De leden van de SP-fractie hebben met gemengde gevoelens kennisgenomen van het voornemen van de nota van wijziging van de Zorgverzekeringswet in verband met verbetering van de maatrelen bij niet-betalen van
de premie en de bestuursrechtelijke premie en enkele andere wijzigingen.
Deze leden hebben de nodige reserves over de effectiviteit van de
kabinetsvoornemens om de uitstroom uit de wanbetalersregeling te
bevorderen. Zolang de vaste premies blijven bestaan en ook het eigen
risico steeds hoger wordt zal het wanbetalersvraagstuk niet echt kunnen
worden opgelost.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de nota van
wijziging. Het Zorginstituut Nederland heeft drie aspecten uit het
ingediende wetsvoorstel aan een nadere toets onderworpen. Dit heeft
ertoe geleid dat de invoering van premiedifferentiatie voor verschillende
groepen wanbetalers op dit moment praktisch niet uitvoerbaar is.
Genoemde leden voelen de behoefte achtereenvolgens de drie maatregelen die door het Zorginstituut aan een nader onderzoek zijn onderworpen langs te lopen.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de nota van wijziging inzake het wetsvoorstel verbetering wanbetalersmaatregelen en hebben nog enkele vragen en opmerkingen.
2. Groepen die in aanmerking komen voor uitstroom uit het
wanbetalersregime
De leden van de VVD-fractie constateren dat de Minister van VWS ten
aanzien van de uitstroom van bijstandsgerechtigden in overleg gaat met
de Staatssecretaris van SZW, en de voorgestelde werkwijze breed wordt
uitgedragen tijdens regiobijeenkomsten. Als blijkt dat uitstroom realiseerbaar is, zal de Minister dit per ministeriële regeling invullen. De leden
van de VVD-fractie vragen de regering toe te lichten wanneer zij uitstroom
van bijstandsgerechtigden realiseerbaar acht. Heeft de regering randvoorwaarden waar aan voldaan moet worden voordat zij overgaat tot de
genoemde ministeriële regeling?
De voorwaarde dat mensen die uit willen stromen uit de wanbetalersregeling deel moeten nemen aan een collectieve ziektekostenverzekering
roept bij de leden van de SP-fractie vragen op. De kwaliteit en
voorwaarden van deze collectieve regelingen lopen namelijk erg uiteen.
Volgens genoemde leden mogen zorgverzekeraars onder geen beding
winst maken over de rug van deze kwetsbare groep verzekerden. Naar
mening van deze leden mogen de voorwaarden dan ook financieel gezien
niet minder voordelig uitpakken voor deelnemers dan bij een reguliere
ziektekostenverzekering. Zij wijzen er voorts op dat de groep die in
aanmerking komt voor uitstroom breder dient te zijn dan alleen bijstandsgerechtigden en snel uitgebreid dient te worden. Snelheid is in het
algemeen wel een onderwerp waar deze leden zich zorgen over maken.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de regering in een brief stelt dat
het aanwijzen van groepen wanbetalers die kunnen uitstromen uit het
wanbetalersregime niet tot uitvoeringstechnische problemen zal leiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 683, nr. 30

2

Vervolgens geeft de regering twee groepen mensen aan die daaronder
zouden kunnen vallen. Ten eerste de groep mensen met een uitkering op
het minimumniveau (bijstandsgerechtigden) en de groep mensen die
consequent en langdurig de bestuursrechtelijke premie betalen. Wat
betreft de tweede groep vragen deze leden hoe lang, langdurig precies is.
Wie gaat dat concreet bepalen? Denkt de regering aan meer doelgroepen
die in aanmerking kunnen komen om uit het wanbetalersregime te
stromen? Wie gaat bepalen wie er onder deze aanwijzing komt te vallen?
De methodiek van de gemeente Amsterdam wordt ook als voorbeeld
gegeven. De gemeente houdt de zorgpremie in op de bijstandsuitkering
van de betreffende verzekerden. Zij worden uit de wanbetalersregeling
van het Zorginstituut gehaald, zodat zij geen boete meer hoeven te
betalen. Kan de regering aangeven of er meer gemeenten zijn die de
«Amsterdam methodiek» willen toepassen of het voornemen hebben op
deze manier te gaan werken? Kan de regering aangeven waarom
gemeenten bewust niet kiezen om met de «Amsterdam methodiek» te
werken.
Inmiddels zijn er drie regionale bijeenkomsten van zorgverzekeraars en
gemeenten geweest. De leden van de CDA-fractie hebben al eerder
aangegeven dat zij de samenwerking tussen gemeenten en zorgverzekeraars van zeer groot belang vinden maar soms wat te vrijblijvend. Zij
willen dat er meer concrete uitvoeringsafspraken worden gemaakt. De
leden horen graag welke concrete acties en suggesties er zijn gedaan en
in welke mate hier een vervolg aan is of wordt gegeven.
Graag ontvangen genoemde leden voor het vervolg van het plenaire
debat de stand van zaken over het aantal wanbetalers die nu in het
wantbetalersregime zijn opgenomen. Begin 2014 werd in de media
bekend dat in Nederland 320.000 mensen niet of nauwelijks zorgpremie
betalen. Deze groei hangt vermoedelijk samen met de economische crisis.
Kan de regering een prognose geven over het aantal wanbetalers in 2015?
Kan de regering aangeven hoeveel minder wanbetalers er zullen zijn door
het aannemen en in praktijk tot uitvoer brengen van deze wet?
3. De invoering van premiedifferentiatie voor verschillende
groepen wanbetalers
De leden van de VVD-fractie lezen dat het Zorginstituut heeft aangegeven dat er geen objectief criterium is te duiden aan de hand waarvan
een specifieke groep kan worden aangewezen ten behoeve van premiedifferentiatie. Hierop heeft de regering besloten de mogelijkheid om voor
verschillende, bij AMvB te bepalen groepen verzekeringsnemers, de
bestuursrechtelijke premie op een verschillend bedrag vast te stellen te
laten vervallen. Hierdoor blijft er ook de toekomst sprake van een vast
bedrag als bestuursrechtelijke premie. Op welke hoogte is de regering
voornemens deze premie vast te stellen?
Wat betreft de differentiatie van de bestuursrechtelijke premie vragen de
leden van de PvdA-fractie een nadere uitleg. Welke knelpunten bestaan
er voor zelfs maar de eenvoudigste variant van een hoge en lage
bestuursrechtelijke premie? Hoe kunnen deze knelpunten eventueel
weggenomen worden? Hoe kunnen groepen in het bestuursrechtelijke
regime anderszins tegemoet worden gekomen? Welke alternatieven heeft
het Zorginstituut, of zijn door andere partijen, bij de Minister van VWS of
collega’s van het kabinet aangedragen?
Genoemde leden zijn van mening dat de bestuursrechtelijke premie
wanbetalers af dient te schrikken en dient te bewegen naar een normaal
betaalregime. Deze regeling mag tegelijkertijd geen gevangenis vormen
voor mensen die hun premie echt niet kunnen betalen. Deze leden willen
dan ook dat mensen sneller uit het wanbetalersregime kunnen stromen;
een coulante uitstroomregeling is hierbij een voor de hand liggende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 683, nr. 30

3

oplossing. Zij vragen de regering dan ook hiervoor met slimme
voorstellen te komen. Welke andere mogelijkheden ziet de regering om
groepen wanbetalers uit het bestuursrechtelijk regime te laten stromen?
Genoemde leden merken op dat preventie maatregelen kunnen
voorkomen dat mensen in deze regeling terechtkomen. Deze leden vragen
een overzicht van de aard, omvang en oorzaak van de verschillende
groepen die in de schulden komen en wat er momenteel en in de
toekomst aan preventie gedaan wordt om te verhinderen dat deze
groepen in de schulden komen.
Genoemde leden hebben vernomen dat de huishoudingstoeslag niet op
korte termijn ingevoerd kan worden. Daar dit voornemen een horde was
voor de directe uitbetaling van de zorgtoeslag aan de zorgverzekeraars,
vragen deze leden of dat nu in de nabije toekomst wel tot de mogelijkheden gaat behoren. Zo nee, waarom niet?
Met betrekking tot de premiedifferentiatie en de welwillendheid merken
de leden van de SP-fractie op dat welwillendheid toch zou moeten
kunnen worden vastgesteld, namelijk door de wens die de wanbetaler uit
en de duurzaamheid van die wens. De discussie omtrent de objectiveerbaarheid en de ingewikkeldheid belemmert de mogelijkheid om sneller uit
te stromen door premiedifferentiatie daaraan te koppelen. De leden van
de SP-fractie vinden het goed dat zorgverzekeraars aangesproken worden
op hun verantwoordelijkheid inzake de inning van de premies bij
verzekerden en het voorkomen dat verzekerden wanbetaler worden. Met
betrekking tot de maatregelen zijn genoemde leden verbaasd dat met
financiële prikkels wordt gewerkt verzekeraars die miljarden aan reserves
hebben en die gewoon hun werk moeten doen. Het is toch raar dat met
bonussen wordt gewerkt om te bewerkstelligen dat ze gewoon hun werk
doen. Gaan we dat dan ook doen bij fraudebestrijding?
Uit de correspondentie en de memorie van toelichting blijkt dat zelfs de
meest simpele variant om tot premiedifferentiatie te komen, bijvoorbeeld
een hoge en een lage premie praktisch niet uitvoerbaar is, aldus de leden
van de CDA-fractie. Er kan dus in de wet geen goed onderscheid worden
gemaakt in de aanpak van de «niet-willers» en de «niet-kunners».
Genoemde leden begrijpen dat dit praktisch lastig uitvoerbaar is maar
heeft wel behoefte aan een uitgebreide toelichting van de regering op dit
bovenstaande punt, en over de overblijvende toegevoegde waarde van dit
gewijzigde wetsvoorstel. Denkt de regering dat dit zal leiden tot een
gedifferentieerder beleid ten aanzien van mensen die wel willen maar
door allerlei omstandigheden moeilijk tot betalen komen?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering waarom er, in verband
met een lange termijn visie op de problematiek van schulden en wanbetaling niet gekozen is om een experimenteerartikel in deze wet op te
nemen om te onderzoeken of naar aanleiding van ervaringen in de
praktijk, onder het motto al doende leert men, criteria vast te stellen zijn,
waarmee gewerkt kan worden.
De leden van de D66-fractie stellen vast dat de regering de mogelijkheid
schrapt om bij algemene maatregel van bestuur de hoogte van de
bestuursrechtelijke premie te differentiëren, vanwege het feit dat het
Zorginstituut heeft vastgesteld dat dit niet uitvoerbaar is, omdat geen
objectief criterium is te duiden aan de hand waarvan een specifieke groep
kan worden aangewezen. Deze leden uitten eerder al hun zorgen over de
administratieve lasten van deze maatregel en de rechtsongelijkheid die
deze mogelijkheid met zich mee zou kunnen brengen. Dat laatste, omdat
het onderscheid tussen bijvoorbeeld «niet-willers» en «niet-kunners»
moeilijk objectief is vast te stellen. Deze leden stellen vast dat dit deels
komt door het ontbreken van integrale registratie die inzicht biedt in
inkomen, vermogen, schulden en verplichtingen op persoonsniveau. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 683, nr. 30

4

leden vragen of de regering voornemens is om dit inzicht wel te verkrijgen
en of de regering daarbij ook wil onderzoeken welke privacyrisico’s zo’n
integrale registratie met zich meebrengt?
4. De differentiatie in de financiële compensatie voor de zorgverzekeraars
Het verbaast de leden van de SP-fractie wel dat daar waar de regering
naar mening van de leden terecht stelt dat welwillend bij wanbetalers niet
aan een objectief criterium onderworpen kan worden, zij een dergelijk
criterium wel denkt te kunnen realiseren voor zorgverzekeraars. Welke
voorwaarden gaat de regering concreet stellen aan verzekeraars waaruit
moet blijken dat zij voldoende gedaan hebben om te voorkomen dat een
verzekerde in de wanbetalersregeling komt?
De leden van de CDA-fractie lezen dat de differentiatie in de financiële
compensatie voor de zorgverzekeraars wel uitvoerbaar is. De hoogte van
de wanbetalersbijdrage die zorgverzekeraars ontvangen voor het
verzekerd houden van een wanbetaler, wordt dan afhankelijk gesteld van
de mate van inspanning bij het verrichten van preventieve activiteiten.
Van belang daarbij is dat de voorwaarden voor de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) objectief toetsbaar zullen zijn. De regering heeft daarbij voor
ogen in de regeling zorgverzekering concrete materiële normen op te
nemen waarin nader wordt geduid wanneer er sprake is van voldoende
incasso inspanningen en voldoende medewerking aan betalingsregelingen opdat de NZa dit concreet kan toetsen.
Genoemde leden vragen de regering nader aan te geven hoe objectief kan
worden vastgesteld dat een zorgverzekeraar voldoende incasso inspanningen heeft verricht. Denkt de regering dan aan schriftelijke correspondentie richting de moeilijke betaler of ook aan direct contact door
bijvoorbeeld een huisbezoek? Valt samenwerking met bijvoorbeeld de
gemeente of met het gas- en lichtbedrijf ook onder voldoende
inspanning? Kortom wordt de zorgverzekeraar uitgedaagd meer zijn
maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen? Het woord
«voldoende» inspanning is op meerdere manieren uitlegbaar en verdient
volgens deze leden meer uitleg. Graag een uitgebreide toelichting op dit
punt.
De leden van de CDA-fractie vragen of de NZa hiervoor een ministeriële
regeling opstelt en of deze regeling ook aan een aanvullende uitvoeringtoets wordt onderworpen.
Tenslotte hebben deze leden nog een vraag over de zorgtoeslag in relatie
tot de problematiek van wanbetaling.
Ziet de regering deze toeslag ook als een preventief middel, dat ingezet
kan worden door zorgverzekeraars? Met andere woorden het direct
overmaken van de zorgtoeslag naar de zorgverzekeraar, is dat volgens de
regering een preventief middel? Wordt de zorgtoeslag voor de verzekerde
inmiddels rechtstreeks overgemaakt naar zijn verzekeraar, of kan dit alleen
op vrijwillige basis? Kan de regering aangeven hoe vaak dit inmiddels
gebeurd en wat veranderd er, in verband met de doelgroep wanbetalers,
per 1 januari 2015 met het wijzigen van de drempelbedragen bij de
zorgtoeslag?
5. Reactie op de amendementen
De leden van de SP-fractie betreuren eveneens dat het amendement van
het lid Van Gerven ontraden wordt. Volgens de leden komen verzekerden
veelal in de wanbetalersregeling vanwege geldproblemen. Een geldboete
is daarom naar mening van deze leden een oneerlijke maatregel waarbij
zij ook vraagtekens zetten bij de afschrikwekkende werking ervan. Naar
mening van genoemde leden zou het beter zijn om de opslag van 30%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 683, nr. 30

5

dan wel 15% aan te wenden voor het betalen van de achterstand.
Uiteraard op basis van de gemiddelde nominale in plaats van de
rekenpremie.
6. Stand van zaken regiobijeenkomsten
De regering geeft aan de genoemde maatregelen in de regiobijeenkomsten, die lopen tot en met het eerste kwartaal van 2015, te willen
bespreken. Betekent dit dat er tot minimaal die tijd gewacht wordt met het
doorvoeren van genoemde maatregelen, zo vragen de leden van de
SP-fractie. Met name de wijziging van de boetepremieberekening op
basis van de werkelijke premie in plaats van de rekenpremie zou direct
moeten worden ingevoerd, om te voorkomen dat de boetes feitelijk nog
veel hoger zijn dan de huidige fictieve 30%, te meer omdat vele wanbetalers om begrijpelijke redenen hun premies niet kunnen betalen. Dat
zouden genoemde leden gelet op de groei van het aantal wanbetalers zeer
betreuren. We gaan ervan uit dat de voortzetting van de wetsbehandeling
niet op bezwaren van de regering stuit. Klopt dit?
7. Overige
De leden van de CDA-fractie hebben nog een vraag over de huidige
uitvoeringspraktijk van de wanbetalersregeling. Het Zorginstituut geeft
aan dat er geen sprake is van een volledig gecontroleerd proces en dat er
sprake is van kwetsbare verbeteringen in het uitvoeringsproces. In de
laatste uitvoeringstoets geven zij ook aan dat de uitvoering nog niet
stabiel genoeg is om grote wijzigingen zonder risico’s door te kunnen
voeren. Genoemde leden krijgen graag een nadere toelichting op beide
punten.
De eis van een geldig GBA woon- en briefadres. Het Zorginstituut geeft
aan dat zij aanvullend systeemonderhoud moeten verrichten om de
instroom in het regime te voorkomen. De leden van de CDA-fractie krijgen
graag een nadere toelichting wat hiermee bedoeld wordt.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
Adjunct-griffier van de commissie,
Sjerp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 683, nr. 30

6