2
Vragenuur: Vragen Kuiken
Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig
artikel 136 van het Reglement van Orde.
Vragen van het lid Kuiken aan de minister van Veiligheid
en Justitie over het bericht dat wethouders in het buitenland moeten onderduiken vanwege bedreigingen vanuit
de georganiseerde criminaliteit.

Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter. Bedreigingen van bestuurders raken direct het
functioneren van onze rechtsstaat. Als wethouders en burgemeesters daardoor niet meer kunnen werken, of sterker
nog, als zij zelfs het land uit moeten, is dat ronduit schokkend. De vermenging van boven- en onderwereld neemt
nog steeds toe in Nederland en dat is een groot probleem.
Wij zien dat zelfs raadsleden directe betrokkenheid hebben
bij georganiseerde criminele activiteiten of dat toezichthouders geacht worden in bepaalde gebieden geen toezicht te
houden omdat dat onwenselijk is. Een zeer kwalijke zaak.
Uiteraard in de eerste plaats voor de persoon die het overkomt, maar het toont voor een deel ook onze onmacht bij
het bestrijden van deze vermenging en ondermijning, en
de onmacht van politie en justitie om hiertegen effectief op
te treden. Daarom stel ik de volgende vragen aan de
minister.
Ik begin met de bedreiging van de locoburgemeester van
Emmen. Wat is de stand van zaken in het strafrechtelijk
onderzoek? Zijn er al verdachten in beeld of opgepakt?
Hebben politie en justitie in het algemeen voldoende
capaciteit voor het aanpakken en het voorkomen van
bedreigingen van bestuurders? Kunnen zij daar voldoende
aandacht aan besteden? De Wethoudersvereniging vraagt
om snelrecht, juist om deze specifieke gevallen goed te
kunnen aanpakken. Ik hoor graag van de minister hoe hij
hiertegen aankijkt. Naar aanleiding van het zoveelste incident hoor ik graag welke aanvullende maatregelen hij van
plan is te nemen.

Minister Blok:
Dank u wel, voorzitter. Ik ben net als mevrouw Kuiken van
mening dat niet alleen bedreigingen verschrikkelijk zijn,
maar dat bedreigingen aan het adres van bestuurders die
in het openbaar belang lastige beslissingen moeten nemen,
volstrekt onacceptabel zijn. Die bestuurders moeten dan
kunnen rekenen op de rijksoverheid en alle beschikbare
instrumenten om hen te ondersteunen, zeker ook als zij
worden bedreigd.
Ook ik was geschokt toen ik — iets eerder dan de gemiddelde krantenlezer — hoorde dat locoburgemeester Arends
van Emmen voor zijn eigen veiligheid voor een tijdje naar
een ander adres moest verhuizen. Ik heb overigens veel
respect voor de beslissing die hij in het kader van de
openbare veiligheid in Emmen heeft genomen; dat is een
belangrijk deel van zijn werk.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kuiken

Mevrouw Kuiken wijst er nu op dat de georganiseerde criminaliteit niet alleen in Emmen, maar ook op andere
plaatsen in het land probeert langs allerlei routes het
openbaar bestuur te beïnvloeden en dat dit inderdaad zeer
onwenselijk is. Zij vraagt mij daarom allereerst of ik informatie kan geven over het strafrechtelijk onderzoek naar de
gebeurtenissen in Emmen. Ik begrijp de vraag, maar begrijpt
mevrouw Kuiken ook dat ik op die vraag geen antwoord
kan geven omdat het Openbaar Ministerie in het belang
van het onderzoek nooit mededelingen doet over hetgeen
zij weet en hoever zij is voordat zij een zaak aan de rechter
voorlegt? Het Openbaar Ministerie zit hier bovenop, maar
zal niets bekendmaken totdat zij daartoe aanleiding ziet.
De tweede vraag van mevrouw Kuiken is of politie en het
Openbaar Ministerie voldoende capaciteit hebben. Dat is
een begrijpelijke, maar ook een steeds weerkerende vraag.
Het antwoord daarop luidt dat gedaan kan worden wat moet
worden gedaan, maar dat er natuurlijk altijd een grote wens
leeft bij de verantwoordelijke minister, de Kamer, de politie
en het Openbaar Ministerie om nog meer te kunnen doen.
Dan kom je op de klassieke politieke vraag waar je het geld
vandaan haalt. Binnen mijn begroting, die de Kamer heeft
goedgekeurd, is gelukkig extra ruimte voor politie en Justitie
beschikbaar gesteld en binnen die mogelijkheden doen wij
alles wat wij kunnen.
Mevrouw Kuiken vroeg ook naar de suggestie van de
voorzitter van de Wethoudersvereniging om snelrecht toe
te passen wanneer er sprake is van bedreiging van
bestuurders. Die mogelijkheid bestaat. Als een zaak zich
daarvoor leent, dan zal waar mogelijk snelrecht toegepast
worden, maar dit is niet altijd de juiste oplossing. Uiteindelijk wil je dat de schurken ook echt veroordeeld worden.
Alleen wanneer er een in juridische zin zeer eenvoudige
zaak is, goed bewijsbaar, helpt snelrecht om dat recht ook
zo snel mogelijk zijn beloop te laten hebben. Maar waar dat
kan, wordt het toegepast.
Mevrouw Kuiken vroeg ook of ik bereid ben om aanvullende
maatregelen te nemen. Op dit moment is een zaak aanhangig waarin het Openbaar Ministerie vraagt om de motorbende Bandidos te verbieden. De rechtbank zal hier dit
najaar over oordelen.
Ik laat op mijn ministerie wetgeving voorbereiden die hiervoor een snellere route mogelijk maakt; het type wetgeving
waar mevrouw Kuiken zelf ook heen wil, dacht ik. We zijn
graag bereid om mevrouw Kuiken te ondersteunen bij haar
initiatieven. Ik weet dat ik als demissionair minister geen
ingrijpende wetgeving aan de Kamer kan voorleggen, dus
dat zal ik ook niet doen, maar ik kan natuurlijk wel wetten
voorbereiden. We zijn wetgeving aan het voorbereiden die
een verbod van criminele motorbendes mogelijk maakt. Ik
hoop dat een missionaire minister deze aan de Kamer zal
voorleggen.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
De minister zegt het treffend: we doen alles wat we kunnen,
maar men voelt aan alles dat dit nog niet voldoende is, ook
omdat we zien dat de verwevenheid van onder- en bovenwereld eigenlijk steeds groter wordt. In de afgelopen tijd
heb ik gesproken met mensen die goed thuis zijn in ondermijning. In die gesprekken bleek dat zij steeds meer aanwijzingen hebben dat in het publieke domein en in het openbaar bestuur die vermenging steeds heftiger wordt. De

30 mei 2017
TK 80

80-2-1

toezichthouders zeggen niet te weten waarom zij de aanwijzing krijgen dat ze geen toezicht mogen houden, terwijl zij
weten dat er iets aan de hand is. Wij hebben dan vermoedens, maar die zijn allemaal nog niet hard, dat er toch vermenging is. Ik herhaal de vraag wat we nog meer kunnen
doen.
Ik ben wel blij dat de minister van plan is om over te gaan
tot een verbod, na herhaalde oproepen van mijn fractie en
van andere fracties om iets te doen tegen criminele
motorclubs. Ik ben inderdaad al bezig met een initiatiefwetsvoorstel. Ik trek hierbij graag samen op met de minister,
want de formatie kan wellicht nog lang duren — je weet
nooit — en dan is de Kamer daar alvast mee klaar. Ik denk
dat er meer mensen zijn die dat initiatief van harte willen
ondersteunen. Ik denk dat dit belangrijk is, want dit is niet
het enige voorbeeld. In Echt-Susteren hebben we ook gezien
dat de burgemeester een woning wilde sluiten, die na een
ontploffing een gevaar vormde voor de hele buurt, maar
hij werd door de hoogste rechter teruggefloten. Er is echt
aanvullende wetgeving en jurisprudentie nodig.
Graag nog een reactie op de laatste vraag. Een verbod van
die motorclubs is mooi, maar wetgevingstrajecten duren
altijd lang. Ik denk dat we op de weg daarnaartoe toch
moeten bekijken wat we nog meer kunnen doen om
ondermijning tegen te gaan en wat we specifiek kunnen
doen om juist die bestuurders te beschermen.
Minister Blok:
Voorzitter. Over wat we nog meer doen bij de aanpak van
georganiseerde criminaliteit heb ik een aantal keren in de
Kamer gesproken. Ik heb de Kamer daarover diverse rapporten toegestuurd. In mijn demissionaire rol heb ik aangekondigd dat ik wetgeving zal klaarmaken over de informatieuitwisseling tussen alle betrokken diensten, dus gemeenten,
Openbaar Ministerie, politie en Belastingdienst. De route
is ook hier dat een demissionair kabinet niet geacht wordt
ingrijpende wetgeving aan de Kamer voor te leggen, maar
het kan wel voorbereidingen treffen. Ik zal de Kamer voor
de zomer informeren over wat die voorbereidingen hebben
opgeleverd.
Dan kom ik op de bescherming van bestuurders, zoals
burgemeesters en wethouders. Als het nodig is, kunnen zij
een beroep doen op alle maatregelen die wij kunnen nemen
om publieke personen te beschermen. Het Openbaar
Ministerie en waar nodig de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) beoordelen die zaken.
Daarnaast heeft de collega van Binnenlandse Zaken in
samenspraak met de bestuurders een heel pakket maatregelen naar de Kamer gestuurd, dat niet alleen betrekking
heeft op de harde beveiligingskant maar ook op het opleiden en weerbaar maken van bestuurders en op het
beschikbaar stellen van psychosociale hulpverlening, aangezien dit natuurlijk de persoon zelf maar ook zijn familie
en vrienden niet in de koude kleren gaat zitten.
De voorzitter:
Dank u wel. Heel kort, mevrouw Kuiken.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kuiken

Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter, ik rond heel kort af. Ik dank de minister voor zijn
beantwoording. Ik zou het fijn vinden als de Kamer nog een
uitgebreid debat voert over het hele onderwerp ondermijning, inclusief de bescherming van bestuurders. Dit
onderwerp is te belangrijk en als we niet oppassen, glipt
het uit onze vingers. Dat moeten we te allen tijde zien te
voorkomen. We zitten hier nog steeds in een rechtsstaat
en niet in een criminele vrijstaat.
De heer Van Oosten (VVD):
Een terechte vraag van mevrouw Kuiken over de bescherming van leden van ons openbaar bestuur. Die verdienen
zij ook. Dat brengt mij op de volgende vraag. Ik snap dat
de minister niet specifiek in deze casus kan duiken, maar
ik begrijp uit de media dat deze wethouder, locoburgemeester, naar het buitenland is overgebracht om daar beschermd
te kunnen worden. Dat moet als het moet. Is het echter niet
mogelijk om op ons eigen grondgebied bescherming te
bieden? Laten we wel wezen, een wethouder of burgemeester wil niks anders dan zijn eigen gemeente verder brengen.
Het is toch afschuwelijk om te moeten vaststellen dat zo'n
iemand met die wens, die ambitie, naar het buitenland
wordt overgebracht? Dat is werkelijk het einde van een
effectief openbaar bestuur in dit land. Dat zou ik niet willen.
Minister Blok:
De heer Van Oosten heeft gelijk dat het afschuwelijk is als
zo'n maatregel genomen moet worden. Het is afschuwelijk
voor de persoon zelf en voor de familie. Het is afschuwelijk
voor het openbaar bestuur en de rechtsstaat. Je wilt niet
dat dit gebeurt en dat dit nodig is. Zo'n beslissing vindt dan
ook pas na een zorgvuldige afweging plaats. De heer Van
Oosten weet waarschijnlijk dat het bedreigen van bestuurders — ook veel Kamerleden hebben ermee te maken —
helaas iets is wat mede door het internet nogal laagdrempelig kan plaatsvinden. Zo'n beslissing wordt echt niet
genomen na het eerste onbeschofte mailtje. Als er dan een
ernstig signaal is, betekent dat dat de veiligheid echt in het
geding is. De veiligheid kan zo in het geding zijn dat het
buitenland een veiligere optie is dan het binnenland. Alles
afwegende was dat hierbij het geval, maar nogmaals, het
is een uiterste maatregel.
Mevrouw Helder (PVV):
Ik ben blij dat ik de minister heb horen zeggen dat hij bezig
is met voorbereidende wetgeving. Dat zou mijn vraag zijn
geweest. Ik was ook al aan het schrijven. Het openbaar
bestuur moet gewoon beschermd worden tegen criminele
motorbendes en bedreigingen. Laten we ervan uitgaan dat
het uit deze hoek kwam in deze situatie. De minister heeft
het terecht over heel veel maatregelen die hij en zijn collega
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties nemen. Is
de weg daarnaartoe wel bekend bij wethouders en raadsleden? Het blijkt namelijk dat maar heel weinig mensen aangifte doen.
Minister Blok:
Bij het ontwikkelen van deze maatregelen is samengewerkt
met de verenigingen van lokale bestuurders, om ervoor te
zorgen dat deze maatregelen aansluiten bij hun behoeften
en bekend worden. Natuurlijk hebben bestuurders nog wel

30 mei 2017
TK 80

80-2-2

meer aan hun hoofd, zeker als ze dit parttime doen, zoals
gemeenteraadsleden. We doen er echter echt alles aan,
bijvoorbeeld ook door het aanbieden van psychosociale
hulpverlening. Daarmee creëer je een hulpfunctie om de
hulpverlening zo laagdrempelig mogelijk te maken.
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik hoor de minister veel verstandige dingen zeggen, maar
toch zit het me niet lekker dat een Nederlandse gezagsdrager uiteindelijk voor zijn veiligheid naar het buitenland moet
gaan om daar bescherming te krijgen. Is het niet een
zwaktebod dat we niet in staat zijn om bescherming te bieden in het eigen land? Moeten we niet juist de vrijheid van
beweging voor bedreigers ter discussie stellen? Wordt er
lering uit getrokken? Hoe kunnen we voorkomen dat dit
soort uiterste maatregelen moet worden toegepast?
Minister Blok:
Ik gaf al aan dat ik het ontzettend betreurenswaardig vind
dat dit moet gebeuren, maar ik zou de werkelijkheid geweld
aandoen door te suggereren dat we kunnen uitsluiten dat
het ooit nodig is. Ook als we meer middelen, financieel of
juridisch, ter beschikking zouden stellen, leert de geschiedenis helaas dat criminaliteit niet uit te roeien is en dat
helaas een heel klein deel van de mensen, maar toch, bereid
is de meest extreme methodes te hanteren, waaronder dus
bedreiging of fysiek geweld, om de eigen doelen te realiseren. Dus ja, ik sta hier met heel groot ongemak en ik heb al
aangegeven een aantal aanvullende maatregelen voor te
bereiden, maar ik vrees dat de realiteit is dat je nooit helemaal uit kunt sluiten dat je uiteindelijk moet zeggen: in het
belang van de veiligheid moeten wij u toch eventjes op een
onbekend adres onderbrengen.

is het je neerleggen bij zo'n bende, als vervolgens de
bestuurder de stad moet verlaten. Als iemand het land moet
verlaten, dan moet er dus ook een concrete aanwijzing zijn,
dan moet dus ook duidelijk zijn welk netwerk, welke personen in beeld zijn. Waar zit hem dan het probleem? De
minister zegt dat het niet in geld zit. Waar zit dan dus wel
het probleem? Hoe kunnen we het voorkomen? Is het juridisch of is het het uitwisselen van informatie? Wat is nou
precies het probleem waardoor onze wethouders, verdorie,
het land uitgestuurd moeten worden voor criminelen?
Minister Blok:
De heer Van Raak toont de grote ergernis die we allemaal
in deze zaal voelen, maar ik neem aan dat hij het met mij
eens is dat als er een ernstige dreiging is die op dat moment
niet op een andere manier weggenomen kan worden, dan
de veiligheid van de bedreigde bestuurder voorgaat. Dat
was hier ook de afweging. Hoe kunnen we meer doen? Ik
heb al een aantal routes geschetst waar ik zeer voor
gemotiveerd ben. Ik gaf al aan dat ik de wet niet aan u kan
voorleggen maar dat ik wel alle voorbereidende maatregelen kan nemen. Ik heb u twee voorbeelden genoemd,
bovenop andere stappen die al gezet zijn. Ik wijs de heer
Van Raak evenwel ook op het punt dat ik richting de heer
Van der Staaij maakte. Met alle inzet van politiemensen,
Openbaar Ministerie en veiligheidsdiensten kunnen we niet
garanderen dat we helemaal kunnen voorkomen dat we
mensen soms in veiligheid moeten brengen. Dat zou een
onrealistische weergave van zaken zijn. We kunnen wel met
elkaar afspreken om daar waar aanvullende maatregelen
nodig zijn — dat is de wetgeving die ik noemde — die snel
met elkaar te nemen.

De heer Groothuizen (D66):
Ik begrijp de antwoorden van de minister en ik begrijp ook
dat er altijd individuele gevallen kunnen zijn waarin je niet
anders kan. Ook wat mij betreft zou het uitgangspunt echt
moeten zijn dat iemand in Nederland wordt beveiligd en
daar zijn ambt kan voortzetten. Ik denk dat dit het meest
krachtige signaal is dat je kunt geven. Ik heb nog wel de
volgende specifieke vraag. Er is een financieel vangnet
ingesteld in 2016. Is dat afdoende om dat uitgangspunt ook
te honoreren? Kunnen mensen in principe in Nederland
beveiligd worden indien zij dat wensen en indien dat in die
casus mogelijk is?

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
We vragen al zo lang om een verbod op die motorclubs. Ik
begrijp dan toch niet helemaal goed waarom het nu ineens
niet naar de Kamer kan. Ik begrijp de demissionaire status
van het kabinet, maar de georganiseerde criminaliteit heeft
die niet. Ik begrijp overigens ook niet zo goed waarom we
het hier hebben over snelrecht. Bij snelrecht gaat het om
een straf van maximaal een jaar. Als men wethouders op
deze manier bedreigt zou men nooit met zo'n lage straf weg
mogen komen. Mijn vraag is overigens wat gerichter. De
taskforce in Brabant probeert nu echt grote stappen te zetten. Ook heeft het kabinet er extra geld bij geleverd. We
moeten nog praten over meer, maar het debat daarover
wordt nog gevoerd. Maar is er nu ook voldoende landelijke
uitrol om te kijken wat we al een beetje kunnen leren van
Brabant, Zeeland en Emmen en omgeving?

Minister Blok:
De heer Groothuizen wijst terecht op het financiële vangnet.
Dat is een van de maatregelen die in samenwerking met
Binnenlandse Zaken zijn genomen. Op dit moment zijn de
financiën niet het probleem maar ik zie dus wel een opgave
als het gaat om de juridische mogelijkheden van het aanpakken van criminele bendes en het delen van informatie;
dat zijn beide niet-financiële problemen.

Minister Blok:
Als het gaat om wat een demissionair kabinet wel of niet
behandelt, is de Kamer in de lead. En als het gaat om het
tempo van de formatie, is de Kamer ook in de lead. Ik ben
er weleens bij betrokken geweest. Daar weet u alles van.

De heer Van Raak (SP):
Toch is het de omgekeerde wereld dat als een crimineel
een wethouder bedreigt, die wethouder het land uit moet
vluchten. Vindt de minister ook dat dit onacceptabel is?
Bendes willen de baas spelen op straat en in de buurt. Dan

Wat het toepassen van snelrecht betreft, heb ik zojuist de
kanttekening gemaakt dat dat ingezet kan worden, maar
dat dat niet altijd de verstandigste route is. Mevrouw Van
Toorenburg spreekt over het delen van de geleerde lessen.
Regionaal zijn er de RIEC's, de Regionale Informatie- en
Expertise Centra, waarin de politie, het Openbaar Ministerie,
gemeenten en andere partijen met elkaar informatie delen

Tweede Kamer

30 mei 2017
TK 80

Vragenuur: Vragen Kuiken

80-2-3

over de georganiseerde criminaliteit en over de maatregelen
die ieder van de partijen neemt. Op landelijk niveau is er
een koepel. Dat is het Landelijk Informatie en Expertisecentrum, waar ook die landelijke lessen gedeeld worden.
Ik ben onlangs bij zo'n bijeenkomst aanwezig geweest. Wij
informeren de Kamer daar ook met grote regelmatigheid
over. De aanwezigheid bij die bijeenkomst was voor mij
ook de reden om een tijdje geleden aan te kondigen dat ik
wetgeving over die informatiedeling wilde voorbereiden.
Dat is nu een wens die typisch uit die regionale overleggen
naar voren komt. Men zegt: wij weten veel dingen, wij
mogen op grond van privacywetgeving niet alles met elkaar
delen, maar wij vinden dat in het kader van de aanpak van
georganiseerde criminaliteit wel echt nodig. Daar komen
we dus op terug.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kuiken

30 mei 2017
TK 80

80-2-4