Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 3174

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 november 2023
Inleiding
De asielopvang in Nederland staat al geruime tijd onder grote druk. Door
het Rijk en de medeoverheden zijn in de voorliggende maanden uitzonderlijke maar noodzakelijke maatregelen getroffen. Ondanks de enorme
inspanningen die alle partijen hebben geleverd, heeft dat nog niet geleid
tot een stabiele opvangsituatie. De druk op de asielopvang blijft
aanhouden. In eerdere brieven heeft Staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid Van der Burg uw Kamer geïnformeerd over de kabinetsbrede
aanpak om meer grip op migratie te krijgen. Het gaat om een combinatie
van korte- en lange termijn maatregelen die de volle breedte van het
asieldomein bestrijken. Het uiteindelijke doel is om migratie naar
Nederland zoveel mogelijk gestructureerd te laten verlopen, ongewenste
migratiebewegingen zoveel mogelijk te beperken, zorg te dragen voor
humane opvang voor eenieder die daar recht op heeft en het draagvlak
voor migratie in onze samenleving te behouden en te versterken. Vandaag
heeft uw Kamer een aantal brieven ontvangen met betrekking tot de
asielopvang. In aanvulling daarop kom ik in deze brief terug op een aantal
moties en toezeggingen. De volgende onderwerpen worden nader
toegelicht:
(I) Een terugblik met betrekking tot de opvangproblematiek
(II) De stand van zaken van dit moment met een doorkijk naar de
toekomst
(III) Kwaliteit van de opvang
(IV) Kosten opvang 2022
Tot slot zal ik nog enkele belangwekkende ontwikkelingen schetsen die
zien op het bredere asieldomein.

kst-19637-3174
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3174

1

I. Een terugblik1
Opvang
De druk op de asielopvang is al geruime tijd erg hoog. In het voorjaar van
2022 was de situatie dusdanig precair dat de nationale crisisstructuur
werd geactiveerd, er was sprake van een opvangcrisis. In augustus 2022
maakten Rijk, gemeenten, provincies en veiligheidsregio’s afspraken om
uit deze asielopvangcrisis te komen en te blijven. Onderdeel van de
gemaakte afspraken was het opstellen van een transitieplan gericht op het
realiseren van voldoende reguliere opvang bij het COA en de afbouw van
de ingezette crisisnoodopvang. Dit transitieplan is in november 2022
bestuurlijk vastgesteld en inzet was dat na 1 april 2023 crisisnoodopvang
(CNO) niet langer nodig zou zijn. Rond die tijd heeft Staatssecretaris
Van der Burg moeten concluderen dat volledige afbouw van CNO te vroeg
was. De bezetting bij het COA bleef hoog en er waren onvoldoende
opvangplekken beschikbaar om aan de capaciteitsbehoefte van het COA
te voldoen. De hogere bezetting is, niet in de laatste plaats een gevolg van
het langer in de opvang verblijven van statushouders omdat er belemmeringen zijn in de doorstroom naar gemeenten. Momenteel zijn er ruim
16.000 vergunninghouders die wachten op huisvesting. Door onder
andere de krapte op de woningmarkt lopen gemeenten achter op hun
taakstelling om statushouders te huisvesten. Daarom zijn alle partijen
druk bezig om deze uitstroom extra te ondersteunen.
Het Veiligheidsberaad heeft de inzet voor CNO verlengd tot 1 juli jl. Na die
datum is de CNO deels getransformeerd naar opvang door gemeenten als
tijdelijke gemeentelijke opvang (TGO) en onder de verantwoordelijkheid
van het COA voortgezet. Staatssecretaris Van der Burg heeft uw Kamer
toegezegd om de handreiking crisisnoodopvang te actualiseren. De
actualisering neemt enige tijd in beslag. Uw Kamer zal in de eerste helft
van 2024 de herijkte handreiking toegestuurd krijgen.2
Verlenging/uitbreiding van de HAR
Om gemeenten in de komende periode verder te ondersteunen met de
gecombineerde opvang- en huisvestingsopgave, is het Besluit tijdelijk
onderdak in hotels en andere accommodaties, beter bekend onder de
Hotel- en Accommodatieregeling (HAR) uitgebreid en verlengd. Met deze
uitbreiding kunnen meer vormen van vastgoed worden ingezet voor het
aanbieden van tijdelijk onderdak aan vergunninghouders die in
afwachting zijn van huisvesting in een gemeente. Ook kunnen gemeenten
lege kamers in woningen waar een referent is gehuisvest, die in
afwachting is van nareizende familieleden, tijdelijk aanbieden aan andere
vergunninghouders tot de nareizende familieleden zijn gearriveerd. De
regeling is verlengd tot 1 januari 2025 en het aantal beschikbare plekken is
verhoogd (naar 5.000 plekken per half jaar vanaf 1 juli 2023), zo kunnen
nog meer gemeenten gebruik maken van de regeling. Tot slot geldt dat
gemeenten de mogelijkheid hebben om bij een vlottere doorstroom van
vergunninghouders een deel van de Rijksvergoeding in te zetten voor een
andere bestemming, bijvoorbeeld om de HAR-locatie – wanneer deze van
de gemeente zelf is – in te richten als een tussenvoorziening en/of
doorstroomlocatie.
Tijdens de Landelijke Regietafel (LRT) op 3 en 10 november jl. is
besproken, in afstemming met de gemeenten, statushouders in hotels of
andere accommodaties onder te brengen. Dit plan is er op gericht dat de
1
2

TZ202307-099.
TZ202307–098.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3174

2

statushouders meetellen voor de taakstellingen. Hiervoor is de Hotel en
Accommodatieregeling (HAR) beschikbaar. Het streven is om hiermee per
week een aanzienlijke uitstroom van statushouders per week te realiseren,
boven de reguliere uitstroom.
Instroom
In reactie op het verzoek van de vaste commissie voor Justitie en
Veiligheid van uw Kamer over nadere informatie over de lagere dan
geraamde asielinstroom van 14 juni jl.3 kan ik bevestigen dat de gerealiseerde instroom van asielzoekers tot nu toe lager is dan de geprognosticeerde instroom met uitzondering van de instroom amv, die hoger is dan
eerder verwacht. Tot en met 29 oktober is de instroom over 2023
ca. 39.600. De verwachting voor 2023 is dat de instroom tussen de 45.000
en de 60.000 uitkomt. De verwachte instroom blijft daarmee hoog. Dit
najaar hebben we te maken een forse piek die lang aanhoudt en hoger is
dan in voorgaande jaren. In meer algemene zin is het zo dat bij de
prognose vele externe en interne factoren worden betrokken waarvan
wordt verwacht dat ze tot een toenemende instroom leiden. Voor de
tweede helft van 2023 gaat het onder meer om de (geo)politieke situaties
in Turkije en Soedan. Daarnaast zien we een terugkerende seizoenstrend
met een hogere instroom in de tweede helft van 2023. In zijn
algemeenheid lag de instroom binnen de EU in 2023 hoger dan in
dezelfde periode vorig jaar.
Hoewel de totale jaarinstroom op dit moment lager is dan aanvankelijk
verwacht, betekent dat helaas niet dat op dit moment minder opvangplekken nodig zijn. Nu de dagelijkse instroom piekt, in het bijzonder de
instroom van alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amvs), is het
aantal gerealiseerde opvangplekken te laag om alle asielzoekers de
komende periode op te kunnen vangen.
Door redenen als beperkte doorstroom en uitstroom uit de opvang en
kortlopende locaties blijven nieuwe duurzame en kwalitatieve opvangplekken noodzakelijk. Het is belangrijk om te benadrukken dat prognoses
met betrekking tot migratie een inherente mate van onzekerheid bevatten.
Het migratielandschap blijft complex en dynamisch, waardoor het altijd
een uitdaging blijft om toekomstige ontwikkelingen nauwkeurig te
voorspellen.
(II) De stand van zaken van dit moment met een doorkijk naar de
toekomst
Uitstroom van statushouders uit de opvang is een belangrijke route om de
druk op deze opvang te verminderen. Om de huisvesting (voor alle
aandachtsgroepen) te stimuleren, verwijs ik naar het overzicht4 dat het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft opgesteld
met beschikbare mogelijkheden, ondersteuning en regelingen inzake de
huisvesting van aandachtsgroepen. De komende periode wordt verder
vormgegeven aan de versterking van de provinciale regietafels (PRT’s).
Het Rijk blijft deelnemen aan de PRT’s om de verbinding te leggen en om
knelpunten snel te kunnen signaleren en aanpakken. Ik zal hier verderop in
deze brief nader op in gaan.
Uit de meest recente Meerjaren Productie Prognose (MPP) 2023-II volgt de
verwachting dat de instroom van asielzoekers naar Nederland de
komende jaren hoog blijft. Ik verwijs u naar de brief die vandaag naar de
3
4

Brief nr. 2023Z10869/2023D26067.
Overzicht Mogelijkheden, ondersteuning en regelingen huisvesting aandachtsgroepen |
Publicatie | Home | Volkshuisvesting Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3174

3

Kamer gegaan is over de actuele situatie asielketen. Voor 2024 en de jaren
daarna is de prognose dat – bij ongewijzigd beleid – de stijging van de
asielinstroom verder doorzet. Hierover wordt uw Kamer op korte termijn
geïnformeerd. Daarom heeft de aanpak om meer grip op migratie te
krijgen mijn onverdeelde aandacht. Om de druk op de opvangcapaciteit te
verminderen en de situatie in Ter Apel houdbaar te houden, blijven we
maatregelen nemen.5 Op kortere termijn betekent dit dat de zoektocht
naar opvangplaatsen onverminderd door gaat en dat de inzet van
noodopvang en TGO helaas nodig blijft. Ik benadruk dat ik dit beschouw
als een laatste redmiddel. Daarnaast worden voorportalen voor ongeregistreerde personen gerealiseerd om Ter Apel te ontlasten. Mede namens
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft Staatssecretaris Van der Burg op 6 juni jl.6 een brief gestuurd aan alle medeoverheden met een oproep tot het realiseren van doorstroomlocaties. Dit zijn
locaties waar statushouders naartoe uitstromen en tijdelijk kunnen
verblijven in of nabij de gemeente waar zij uiteindelijk gehuisvest worden
om zo de uitstroom van statushouders te versnellen. Statushouders
kunnen in een doorstroomlocatie maximaal een jaar op kosten van het
Rijk verblijven in afwachting van permanente huisvesting, zodat zij alvast
een start kunnen maken met het vormgeven van hun toekomst in
Nederland. Vanuit het Rijk worden hier middelen voor beschikbaar
gesteld. Tijdens het jaar kan door middel van bijvoorbeeld flex- of
transformatieprojecten gewerkt worden aan het op peil brengen van de
woningvoorraad. Het is nadrukkelijk een gezamenlijke aanpak met
medeoverheden, waarbij gemeenten ook ondersteund worden in het
uitbreiden van hun woningvoorraad, zodat zij de statushouders conform
taakstelling kunnen huisvesten na hun verblijf in de doorstroomlocatie als
ook de eigen gemeentelijke doelgroepen.
Daarnaast worden ook langere termijn maatregelen genomen, zoals het
versterken van de Provinciale Regietafels (PRT) zodat de verschillende
opvang- en huisvestingsopgaven kunnen worden aangepakt. Het benutten
van verplaatsbare woningen en tussenvoorzieningen kan een bijdrage
leveren aan de huisvesting van vergunninghouders. Bovendien blijf ik
voortdurend op zoek naar duurzame en kwalitatief goede opvanglocaties.
Randvoorwaardelijke aspecten als medewerking van gemeenten aan de
realisatie van duurzame opvanglocaties, het beëindigen van doelgroepbeperkingen en de beschikbaarheid van voldoende personeel spelen daarbij
een belangrijke rol. Het kabinet realiseert zich dat een duurzame oplossing
voor het opvangprobleem tegen de achtergrond van een toenemende
opvangbehoefte niet van de één op de andere dag is gerealiseerd. Het
vergt een lange adem van alle betrokken partijen.
In de afgelopen weken was er wederom noodzaak om medeoverheden op
te roepen extra opvangplekken beschikbaar te stellen. De druk op de
opvang, en in het bijzonder op Ter Apel, blijft onverminderd hoog.
Hierdoor moet alles op alles worden gezet om te voorkomen dat er geen
plek meer beschikbaar is. Het COA stuurt in Ter Apel op een bezetting van
maximaal 2.000. Zeker als mensen laat in de avond of in de nacht
aankomen bij Ter Apel, moeten zij in voorkomende gevallen een aantal
uur in de wachtruimte wachten tot een bed toegewezen kan worden.
Staatssecretaris Van der Burg heeft op vrijdag 22 september jl. een
dringende oproep gedaan aan alle colleges van burgemeester en
wethouders in Nederland om extra opvangplekken te realiseren. Een
tiental gemeenten heeft gehoor gegeven aan deze oproep en daar zijn wij
5
6

Kamerstukken II 2022/23, 19 637, nr. 3116.
Brief van 6 juni 2023 aan commissarissen van de Koning, gedeputeerden, burgemeesters en
wethouders en corporatiebestuurders over de urgente uitvraag voor voorportaal- en
doorstroomlocaties (inclusief kleine opvanglocaties) | Tweede Kamer der Staten-Generaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3174

4

zeer dankbaar voor. Op 6 oktober jl. heeft Staatssecretaris Van de Burg
een vervolgoproep gedaan aan de medeoverheden, namelijk de spoedige
realisatie van 8.400 opvangplekken voor het einde van het jaar en zo
spoedig mogelijke huisvesting van de ruim 16.000 vergunninghouders die
op dit moment in de asielopvang verblijven.
Tegelijkertijd met deze verzoeken, wordt gebouwd aan een duurzamer en
flexibeler opvanglandschap7. Op 26 en 27 september jl. was de behandeling van de Spreidingswet (Kamerstuk 36 333) in de Tweede Kamer die
moet zorgen voor een betere verdeling van de asielopvang over
Nederland. Op 10 oktober 2023 heeft uw Kamer met positief gevolg over
deze wet gestemd. De Eerste Kamer spreekt binnenkort over de behandeling van de wet. Daarnaast zijn sinds dit jaar de financiële mogelijkheden gecreëerd om toe te werken naar 41.000 vaste opvangplekken waar
ook aan vastgehouden wordt als de bezetting in de asielopvang lager zou
worden. Ook zijn de mogelijkheden voor kleinschalige opvang verruimd.8
Tot slot worden op het gebied van huisvesting structurele maatregelen
genomen om het aanbod van huisvesting te vergroten en de doorstroom
uit opvang te bevorderen. Tot er een structurele basis is bereikt van
reguliere duurzame opvangplekken zal alles op alles gezet moeten worden
om de komende weken en maanden te zorgen dat er voldoende opvang
beschikbaar komt en niemand zonder slaapplaats blijft. Met deze inzet
wordt tegemoet gekomen aan de motie die is ingediend door de leden
Podt en Ceder9.
Naar aanleiding van de behandeling van de Spreidingswet in uw Kamer
op 26 en 27 september jl. en tijdens het Tweeminutendebat
Vreemdelingen- en asielbeleid van 6 juli jl., is uw Kamer toegezegd nadere
toelichting te geven op de financiering10 van voorzieningen rondom
opvanglocaties. Uit de motie van de leden Podt, Brekelmans, van den
Brink en Ceder maak ik op dat het gaat om de bekostiging van voorzieningen en dan meer specifiek de bekostiging van voorzieningen om de
aanpak van overlast mogelijk te maken. De bekostiging van reguliere
voorzieningen wordt geregeld door het faciliteitenbesluit. In het faciliteitenbesluit zijn diverse vergoedingen opgenomen voor gemeenten met
een reguliere opvang. Die vergoedingen zien op vergoeding capaciteitsplaatsen, vergoeding wooneenheden, vergoeding voor (vrijwilligers)groepen, vergoeding voor voorlichtingskosten en een vergoeding voor
huisvestingsbudget basisonderwijs. De bekostiging van de aanpak van
overlast betreft met name politie-inzet.
Het realiseren van opvangvoorzieningen heeft gevolgen voor de organisatie en financiering van de voorzieningen. Dit geldt temeer nu ook
andere opgaven binnen de grenzen van gemeenten samenkomen, zoals
de opvang van ontheemden uit Oekraïne en de huisvesting en inburgering
van vergunninghouders. Daarom wordt op alle fronten gekeken naar
mogelijkheden om de belemmeringen om opvang te realiseren weg te
nemen. De afgelopen periode is met betrokken departementen,
gemeenten en provincies gewerkt aan een nadere uitwerking van
oplossingen om knelpunten binnen het sociaal domein voor realisatie van
opvang weg te nemen. Hierbij kan gedacht worden aan het organiseren
van studiefaciliteiten en taallessen, de plaatsing van statushouders nabij
de gemeente waar zij aan gekoppeld zijn, toegang tot huisartsenzorg
7

COA rapporteert periodiek over het aantal gerealiseerde opvangplekken op de website,
toezegging Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid tijdens het plenair debat over de
asielopvang op 8 september 2022 over periodiek informeren van de TK.
8
Kamerstukken II 2022/23, 19 637, nr. 3116.
9
Kamerstukken II 2022/23, 36 200 VI, nr. 27.
10
Kamerstukken II 2022/23, 19 637, nr. 3145.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3174

5

(door het COA en gezondheidszorg asielzoekers (GZA)), en het stimuleren
van arbeidsparticipatie van statushouders, als ook de wet tijdelijke
nieuwkomersvoorzieningen in het onderwijs. Ik zal met alle betrokken
departementen, gemeenten en provincies in gesprek blijven om zoveel
mogelijk knelpunten het hoofd te kunnen bieden. Hierbij is de inzet steeds
dat gehandeld wordt vanuit het «no wrong door»-principe11 om zo te
voorkomen dat betrokkenen met een kluitje in het riet gestuurd worden en
waardevolle ideeën tussen wal en schip terecht komen. De voortgang van
dit maatregelenpakket wordt gemonitord in de Landelijke Regietafel
Migratie en Integratie (LRT).
Door een aantal leden van uw Kamer is met betrekking tot de kleinschalige asielopvang en asielopvang voor de langere termijn een motie
ingediend12.
Kleinschaligheid
In de brief van 28 april jl. bent u geïnformeerd over de stand van zaken
inzake kleinschalige opvang (Kamerstuk 19 637, nr. 3100). Vanuit de
samenleving, gemeenten en uw Kamer is meermaals verzocht om
kleinschalige opvang voor asiel binnen gemeenten mogelijk te maken.
Om de kleinschalige opvang mogelijk te maken en tegemoet te komen
aan uw uitdrukkelijke wens, wordt door het COA in overleg en
afstemming met gemeenten, IND, DT&V en partijen als VWN en UNICEF
verder uitwerking gegeven aan een uitvoeringskader waarbinnen
kleinschalige opvang gerealiseerd kan worden.
Ook de afspraken die Staatssecretaris Van der Burg met het Rode Kruis en
het COA heeft gemaakt geven verdere uitwerking aan de afspraak om
kleinschalige opvang te realiseren. Het COA gaat langjarig samenwerken
met het Rode Kruis teneinde ondersteuning door het Rode Kruis bij de
exploitatie van en de begeleiding op met name kleinere locaties (vanaf
ongeveer 50 asielzoekers) beter mogelijk te maken. Het COA blijft
verantwoordelijk voor de kwaliteit van de opvang en dat de asielzoeker
beschikbaar blijft voor het asielproces. In het kader van kleinschalige
opvang wordt ook bezien of en hoe de CNO-locaties die na 1 juli 2023
overgegaan zijn naar TGO kunnen worden omgevormd tot dergelijke
locaties. Gemeenten kunnen voor aanmeldingen of vragen omtrent de
inzet van kleine opvanglocaties terecht bij het COA en Rode Kruis.
Asielopvang voor de lange termijn
Het Ministerie van Justitie en Veiligheid is constant met de gemeenten in
Nederland in gesprek als het gaat om duurzame en kwalitatief goede
opvanglocaties. Daarnaast kunnen gemeenten ondersteund worden als
het gaat om het realiseren van aanpalende voorzieningen. Alles is erop
gericht om te komen tot een duurzaam en stabiel opvanglandschap met
een redelijke verdeling over de gemeenten in Nederland.
Landelijke Vreemdelingen Voorziening (LVV)
In relatie tot de ondersteuning van gemeenten, informeer ik u tevens over
de stand van zaken inzake de Landelijke Vreemdelingen Voorziening (LVV).
Gezien de demissionaire status van dit kabinet is voor de LVV een
overbruggingsperiode afgesproken, waarbij de afspraken en bijbehorende
financiering tot eind 2024 worden gecontinueerd. Hiervoor wordt
11

Toezegging naar aanleiding van plenair debat Wet gemeentelijke taak mogelijk maken
asielopvangvoorzieningen d.d. 26 en 27 september jl.
12
Kamerstukken II 2021/22, 19 637, nr. 2939, Kamerstukken II 2022/23, 19 637, nr. 3085.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3174

6

financiering mogelijk gemaakt vanuit de asielgelden. Dit geeft aan een
nieuw kabinet de ruimte om een besluit te nemen over het vervolg.
Gedurende deze periode worden stappen gezet om de opvang in de LVV
te richten op terugkeer.
Provinciale regietafels
In het commissiedebat asiel- en vreemdelingenbeleid van 28 juni 2023
stelde het lid Podt de vraag welke hobbels naar voren komen op de
provinciale regietafels (PRT’s.)13. Ik zal hier in deze paragraaf op in gaan.
Er kan een aantal rode draden gedestilleerd worden. Deze betreffen
enerzijds de werking en ondersteuning van de PRT’s zelf en anderzijds
knelpunten bij de realisatie van de asielopvang en taakstelling
huisvesting. De complicaties ten aanzien van de werking en ondersteuning van de PRT’s zien bijvoorbeeld op het ontbreken van doorzettingsmacht aan de PRT’s om zorg te dragen voor voldoende asielopvang.
Ook worden de capaciteit en middelen gemist om alle taken goed uit te
voeren, en kan een goede verbinding tussen het Rijk en de Landelijke
Regietafel Migratie en Integratie (LRT) en de PRT’s aan kracht winnen.
Daarnaast is beter inzicht in de veelheid van (financiële) regelingen
gewenst. Bij de knelpunten die ervaren worden bij de realisatie van
asielopvang en huisvesting gaat het onder andere om de absorptievermogen en de ervaren afname van het draagvlak en de beschikbaarheid
van voldoende personeel voor bijvoorbeeld zorg en onderwijs. Tegelijkertijd wordt de krappe woningmarkt als problematisch ervaren. Ten
aanzien van de werking en ondersteuning van de PRT’s, in het bijzonder
de gewenste doorzettingsmacht, wijs ik op het wetsvoorstel gemeentelijke
taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet) dat, bij
inwerkingtreding, een wettelijke taak voor gemeenten creëert waarbij het
toezicht belegd wordt bij de Minister van Justitie en Veiligheid. Voor de
PRT’s worden in dit wetsvoorstel ook financiële middelen gereserveerd,
bovenop € 2,4 miljoen euro die het kabinet gereserveerd heeft voor 2024.
Op dit moment wordt bezien of hierop een aanvulling noodzakelijk is.
Daarnaast is het Rijk sinds het voorjaar van 2023 directer vertegenwoordigd bij de PRT’s en is aan iedere PRT een accounthouder vanuit het
Rijk gekoppeld die (praktische) informatie kan geven en een verbindende
rol speelt tussen Rijk en PRT’s. Tevens wordt een ondersteuningsstructuur
ingericht op het terrein van asielopvang, huisvesting en integratie en
participatie voor medeoverheden en PRT’s. Bij de realisatie asielopvang
besef ik dat het Rijk veel vraagt van de medeoverheden door de toegenomen opvangbehoefte en het absorptievermogen en draagvlak. Om
asielopvang beter te laten passen in buurten en wijken, wordt gewerkt aan
kleinschaliger opvang en verwijs ik naar de passage in deze brief over dit
onderwerp. Daarnaast is een uitgebreide toolbox beschikbaar om de
eventuele problemen met betrekking tot openbare orde rondom asielopvanglocaties te verminderen. Een geactualiseerde toolbox ontvangt uw
Kamer per brief die vandaag naar de Kamer gaat over aanpak overlastgevend en crimineel gedrag door asielzoekers.
(III) Kwaliteit van de opvang14
In eerdere brieven is uw Kamer geïnformeerd over de aanhoudende inzet
om te zorgen dat iedere asielzoeker een opvangplek heeft. Dat nog veel
werk verzet moet worden om daarin te voorzien, behoeft geen aanvullende toelichting. Omdat opvang begint met een overdekte slaapplek ligt
het zwaartepunt op de beschikbaarheid van voldoende opvangplekken. Dit
13
14

TZ202307–101.
Toezegging kwaliteitsupdate naar aanleiding van commissiedebat d.d. 23 februari 2023
(Kamerstuk 19 637, nr. 3079).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3174

7

is helaas niet zonder gevolgen gebleven voor de kwaliteit van de geboden
opvang. Met name in de tijdelijke gemeentelijke opvang (voorheen
crisisnoodopvang) wordt duidelijk welke kwalitatieve prijs wordt betaald
voor de kwantitatieve problematiek. Ik ben de vele belangenbehartigende
organisaties en professionals die hun zorgen hebben geuit dankbaar voor
hun betrokkenheid en aanbevelingen.
Leefomstandigheden crisisnoodopvang (CNO)
Kwaliteit
Allereerst ben ik de Nationale ombudsman en de Kinderombudsman
erkentelijk voor hun gezamenlijke onderzoek. Dankzij de onvermoeibare
inzet van met name het COA, medeoverheden en tal van gemeenten heeft
op dit moment iedereen een opvangplek. Door de aanhoudende druk op
de opvangcapaciteit is het helaas nog altijd zo dat veel werk verzet moet
worden om iedereen met een daartoe strekkend recht van opvang te
kunnen blijven voorzien. Het gevolg is dat asielzoekers voor langere
periode in CNO-locaties (nu Tijdelijke Gemeentelijke Opvang; TGO)
moeten worden opgevangen. Dit heeft uiteraard niet de voorkeur,
aangezien veel van deze locaties afwijken van het reguliere kwaliteitsniveau. Dat betreur ik ten zeerste.
In algemene zin onderschrijf ik dat de kwaliteit van deze kostbare vorm
van opvang een punt van aandacht en, op onderdelen, zorg is. Toen bleek
dat CNO langer nodig was dan voorzien heeft Staatssecretaris
Van der Burg de veiligheidsregio’s gevraagd om aandacht te hebben voor
het verbeteren van de leefomstandigheden in CNO-locaties. Ook na
1 juli jl. is een aantal CNO-locaties blijven bestaan als tijdelijke gemeentelijke opvang. Ook daar worden deze aanbevelingen ter harte genomen. De
aanbevelingen van beide ombudsmannen zijn in lijn met de inzet om
verbetering te realiseren door middel van praktische ondersteuning.
Dit houdt concreet in dat gemeenten en veiligheidsregio’s een beroep
kunnen doen op de kennis en expertise van het COA. De minimumvereisten zoals neergelegd in wet- en regelgeving worden daarbij als leidraad
gebruikt.
Veiligheid kwetsbare groepen
LHBTIQ+
Het lid Podt heeft verzocht15 om het door COA gehanteerde beleid ten
aanzien van het veilig opvangen en signaleren van problematiek van
LHBTIQ+ asielzoekers ook te implementeren in CNO’s. Zoals ik eerder in
deze brief heb gemeld betreur ik het dat asielzoekers voor langere periode
in CNO-locaties moeten worden opgevangen, vooral omdat een aantal
van deze locaties afwijken van het reguliere kwaliteitsniveau. De (ervaren)
veiligheid van LHBTIQ+ asielzoekers in CNO’s heeft de aandacht van
betrokken partijen, waaronder het ministerie en gemeenten. Op
COA-locaties zijn daarom maatregelen genomen om gevoelens van
onveiligheid bij LHBTIQ+ bewoners te verminderen. Zo werkt het COA met
contactpersonen LHBTIQ+, besteedt het COA in de voorlichting van
bewoners aandacht aan het gelijkheidsbeginsel en staat discriminatie op
basis van artikel 1 van de Grondwet niet toe. Daarnaast registreert het
COA alle meldingen van incidenten op alle COA-locaties en is het COA
bezig met COC Nederland met het (her)ontwikkelen van een extra training
voor medewerkers en beveiligers om de sensitiviteit met betrekking tot
specifieke kwetsbaarheden voor deze doelgroep te vergroten. Ook voor de
15

Kamerstukken 2022/23, 19 637, nr. 3088.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3174

8

opvang van LHBTIQ+ asielzoekers kunnen gemeenten en Veiligheidsregio’s een beroep doen op de kennis en expertise van het COA, zo dragen
we zorg dat ook zij veilig opgevangen kunnen worden in de CNO’s.
Alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv)
Op 6 april 2023 heeft het lid Podt een motie ingediend16 waarin is verzocht
om ieder kwartaal de Kamer te informeren over de stand van zaken ten
aanzien van de opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen en
daarbij aan te geven welke stappen genomen worden om terug te gaan
naar de normale omstandigheden, of daarbij te onderbouwen waarom dit
nog niet mogelijk is gebleken. Deze brief is een opvolging van de laatste
stand van zaken die op 27 juni jl.17 aan uw Kamer gecommuniceerd is.
Het aanhoudend tekort aan voldoende, structureel inzetbare, opvangplekken voor amv en amv-statushouders bij zowel het COA als het Nidos
is reden tot grote zorg. Dit leidt er namelijk toe dat de doorstroom van
amv vanuit aanmeldcentrum Ter Apel, naar COA-opvanglocaties voor
amv, naar kleinschalige opvangvoorzieningen van het Nidos stagneert,
waardoor de bezetting in Ter Apel steeds verder de maximumcapaciteit
overschrijdt. Deze situatie is zeer onwenselijk. Tegelijkertijd is de instroom
van amv in 2023 relatief gezien hoog uitgevallen ten opzichte van de
reguliere instroom en de verwachting is dat deze instroom hoog zal
blijven. Op 30 oktober 2023 verbleven 290 amv in aanmeldcentrum Ter
Apel, terwijl er plek is voor maximaal 55 amv. Het COA heeft op deze
locatie opvang en begeleiding ingericht die maximaal 120 amv aankan,
daarboven is onvoldoende amv-begeleiding voor deze jongeren en gaan
de bedden ten koste van de reguliere opvang. Dit wordt in belangrijke
mate veroorzaakt doordat er onvoldoende opvangmogelijkheden elders
zijn door te weinig locaties en doordat de mogelijkheid tot uitstroom van
amv-statushouders vanuit de amv-opvang naar woningen in een
gemeente zeer beperkt is. Gemeenten slagen er niet altijd in om tijdig
huisvesting te organiseren voor amv-statushouders (en hun mogelijk
nareizende familie).
Het resultaat is dat statushoudende amv opvangplekken bezet houden die
bedoeld zijn voor amv die nog in de asielprocedure zitten.
Vanwege een nijpend tekort aan geschikte opvangplekken is er grote
behoefte aan voldoende plekken in de kleinschalige opvang voor amv. In
gezamenlijkheid met het COA en het Nidos zijn medeoverheden
meermaals opgeroepen om in deze behoefte te voorzien. Dit heeft tot op
heden niet voldoende duurzame plekken opgeleverd. Daarnaast is het
problematisch dat veel van de opvangplekken die wel gerealiseerd
kunnen worden, vaak kortdurende noodopvanglocaties zijn waar de
begeleiding en voorzieningen niet altijd volgens de standaard kwaliteitsnormen kan worden geboden. Van groot belang bij het opvangen van
amv is dat de juiste begeleiding kan worden geboden, gezien de kwetsbaarheid van de doelgroep. Daarom is op korte termijn behoefte aan
structurele opvanglocaties, ingericht conform het opvangmodel (qua
omvang en met de juiste begeleiding etc.) met een langere doorlooptijd,
zodat álle amv in Nederland passende opvang en de juiste begeleiding
kan worden geboden.

16
17

Kamerstukken II 2022/23, 19 637, nr. 3089.
Kamerstukken II 2022/23, 30 573, nr. 201.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3174

9

Ingezette maatregelen
Momenteel worden, in samenwerking met het COA en het Nidos, de
nodige maatregelen uitgewerkt die bij moeten dragen aan het verder
verhogen van de opvangcapaciteit. Mijn streven is om zo spoedig
mogelijk terug te keren naar een stabiele opvangcapaciteit voor amv. Het
is de intentie om, in aanvulling op onderstaande maatregelen met alle
relevante partijen tot een plan te komen om uiteindelijk te komen tot een
stabiele opvangcapaciteit voor deze groep. De volgende maatregelen
worden ingezet:
• Als tijdelijke noodoplossing worden noodopvanglocaties, waaronder
hotels, ingezet om amv voor nu op te kunnen vangen.
• Uw Kamer is bij brieven van 22 februari18 en 27 juni 2023 geïnformeerd dat het tekort aan opvangplekken onder meer het hoofd wordt
geboden door amv vanaf 17 jaar en 9 maanden vervroegd door te
plaatsen naar reguliere opvanglocaties van het COA. Op 1 september
2023 is, in samenspraak met het COA en Nidos, besloten deze
maatregel opnieuw te verlengen, wegens de aanhoudende nood door
het tekort aan opvangplekken voor amv. De beëindiging van deze
maatregel zal aan uw Kamer gecommuniceerd worden zodra er meer
structurele opvangplekken voor amv beschikbaar komen en daarmee
het continueren van deze maatregel niet meer nodig wordt geacht.
• Ook bij amv statushouders geldt dat de uitstroom naar gemeenten
achterblijft. Om te verkennen hoe de huisvestingsopgave van
statushoudende amv versneld kan worden, start ik gesprekken tussen
mijn departement, de VNG, het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK) en woningcorporaties.
Onderaan de streep ligt de oplossing echter in het realiseren van
voldoende opvangplekken voor asielzoekers en huisvesting voor
statushouders door medeoverheden. Daarom blijven het Nidos en het
COA met ondersteuning vanuit het ministerie zich onvermoeibaar inzetten
door de oproep bij medeoverheden te blijven herhalen om ervoor te
zorgen dat er voldoende opvangplekken voor asielzoekers en huisvesting
voor statushouders gerealiseerd worden voor élke amv in Nederland.
In de afgelopen tijd is veel contact geweest met Nidos over uiteenlopende
onderwerpen. Er is in het kader van de ontwikkelagenda bijvoorbeeld
gesproken over alternatieve vormen van opvang en het beschikbaar
krijgen van passende (jeugd)zorg wanneer reguliere opvang niet
toereikend is bij kinderen met een stoornis of met een verslavingscomponent waarover het lid Koekkoek tijdens de behandeling van de
mondelinge vragen een toezegging is gedaan19. Ook zijn er overleggen
met VNG, COA, Nidos en het Ministerie van VWS over het verbeteren van
het jeugdzorgplus-aanbod voor amv binnen het reguliere zorglandschap.
Om dit aanbod te verbeteren is een aanbestedingsprocedure vanuit de
VNG van start gegaan. Voor amv die intensievere begeleiding nodig
hebben, werkt het COA aan de realisatie van de intensieve begeleidingsopvanglocatie (IBA). Nidos heeft voor amv met overlastgevend gedrag
een opvangmodaliteit Perspectief Opvang Nidos (PON). Hier worden deze
amv opgevangen en begeleid. Het gaat om amv die kwetsbaar zijn in
bijvoorbeeld zorgbehoefte, leeftijd en-of beïnvloedbaarheid. PON is een
gespecialiseerde kleinschalige opvang met veel persoonlijke aandacht en
intensieve cultuursensitieve begeleiding. In deze aangepast setting
werken jongeren onder andere aan hun gedrag en hun toekomstperspectief binnen of buiten Nederland.

18
19

Kamerstukken II 2022/23, 27 062, nr. 132.
Toezegging Kamer gesprek Nidos over alternatieve vormen van opvang voor kinderen met
stoornis, verstandelijke beperking of verslavingscomponent in behandeling MV op 24012023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3174

10

Kinderen in gezinslocaties20
Samen met de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
heeft Staatssecretaris Van der Burg een bezoek gebracht aan de gezinslocatie in Katwijk. De gemeenten Amersfoort, Emmen, Gilze-Rijen, Katwijk
en Tytsjerksteradiel hadden voorafgaand het werkbezoek een brief
gestuurd naar beide bewindspersonen waarin zij aangaven dat de
gemeenten in de uitvoering van hun wettelijke taken ten aanzien van de
jeugdhulp op COA-locaties knelpunten ervaren. Tijdens het werkbezoek is
Staatssecretaris Van der Burg samen met de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport in gesprek gegaan met gemeenten
waar gezinslocaties gevestigd zijn over de jeugdhulp en de omstandigheden op de gezinslocaties. Gezinslocaties zijn bedoeld voor gezinnen die
een negatief asielbesluit hebben ontvangen en terug dienen te keren naar
het land van herkomst. Om terugkeer te bevorderen zijn deze locaties op
een sober verblijf ingericht. De situatie verdient op dit moment, zeker voor
deze kinderen, aandacht. Ook in gezinslocaties hebben kinderen recht op
onderwijs, (jeugdgezondheids)zorg en jeugdhulp en is er ruimte voor
sport, muziek en kunst. Alle partners in de keten werken met man en
macht om deze kinderen goede opvang te bieden. Daarbij zet het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zich in om wachttijden
in de jeugdzorg terug te dringen en werkt aan een wetsvoorstel om de
beschikbaarheid van specialistische jeugdhulp te verbeteren voor alle
kinderen die dit nodig hebben. Als opvolging van het werkbezoek is
afgesproken dat gemeenten inzichtelijk maken wat de kosten zijn die ze
maken en hoe dat zich verhoudt tot de vergoeding die zij hiervoor krijgen.
Kinderen in de voormalig CNO21, nu TGO (tijdelijke gemeentelijke opvang)
Het voor langere tijd asielzoekers opvangen in TGO heeft, zoals ook al
eerder aangegeven, niet de voorkeur, net zomin als het opvangen van
kinderen op deze locaties. Helaas is het niet mogelijk om dit te
voorkomen. COA heeft inzichtelijk op welke locatie kinderen verblijven,
daarbij is het streven om de opvangduur in deze locaties zo kort mogelijk
te laten duren.
(IV) Kosten asielopvang 2022
Tijdens het commissiedebat inzake het vreemdelingen- en asielbeleid
d.d. 10 mei 2023 (Kamerstuk 19 637, nr. 3115) is door de leden Futselaar
(SP) en Van Haga (Groep Van Haga) gevraagd naar een geactualiseerd
inzicht in de kosten van asielopvang over 2022. Daarnaast is de vraag
gesteld of tegenvallers opgevangen kunnen worden binnen de Justitie en
veiligheid begroting. Dit inzicht was op dat moment niet beschikbaar,
omdat niet alle declaraties van gemeenten en veiligheidsregios met
betrekking tot crisisnoodopvang (CNO) ingediend waren.
Vanwege dit feit is COA uitstel verleend voor het indienen van haar
jaarverantwoording over 2022 tot uiterlijk 30 september 2023. De
jaarverantwoording biedt inzicht in de kosten van opvang in het jaar 2022.
Op 14 juli 2023 is de definitieve jaarverantwoording 2022 door het COA
afgegeven. Op 11 oktober 2023 is de Jaarverantwoording 2022 vastgesteld.

20
21

Toezegging nav Tweeminutendebat (CD 23/2).
TZ202304–023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3174

11

Kosten asielopvang 2022
In onderstaande tabel zijn voor 2022 de kosten van asielopvang weergegeven afgezet tegen de begroting22. Dit zijn de kosten die horen bij een
gemiddelde jaarbezetting van 43.420 plekken. De begroting 2022 is
gebaseerd op een verwachte gemiddelde bezetting van 37.464 plekken.
Kosten 2022 (bedragen in € 1.000)
Kostensoort

Realisatie 2022

Begroting 2022

Personeel en overhead

370.939

387.282

Materieel

986.602

481.411

Afschrijvingen

42.822

36.750

Gezondheidzorg

169.796

172.814

Programmakosten

25.850

9.209

913

913

1.596.922

1.088.199

Financiering
Totaal

Ontwikkeling kosten in 2022
COA wordt gefinancierd op basis van het aantal overeengekomen
opvangmodaliteiten voor asielzoekers, vermenigvuldigd met de kostprijs
van de opvangmodaliteit voor asielzoekers (p*q model). De hogere
opvangkosten en derhalve hogere p in 2022 zijn het gevolg van extra
kosten voor crisis-en/of-noodopvangplekken. Hiervoor is in totaal
€ 352,8 mln. aanvullend op de reguliere kostprijzen gesubsidieerd. Het
totaal van de CNO-kosten gedeclareerd door gemeenten en veiligheidsregio’s over 2022 is verantwoord onder kostensoort materieel en bedraagt
€ 168,4 miljoen. In 2022 is sprake geweest van crisisnoodopvang op
160 CNO-locaties, die gedurende kortere of langere tijd operationeel zijn
geweest.
Onderwijs
Ieder kind in Nederland heeft ongeacht verblijfsstatus recht op onderwijs.
Binnen de Europese wet is vastgelegd dat kinderen binnen drie maanden
onderwijs moeten krijgen. Het onderwijs regelen voor kinderen die in
noodopvangvoorzieningen of in de tijdelijke gemeentelijke opvang
verblijven is door de snelheid die geboden is en de expertise die nodig is
een grote uitdaging. Daarbij staat het nieuwkomersonderwijs onder grote
druk door het landelijke lerarentekort en anderzijds door de verhoogde
asielinstroom, de komst van de Oekraïense kinderen en kinderen van
kennis- en arbeidsmigranten. Dit heeft ertoe geleid dat voor het nieuwkomersonderwijs lange wachtlijsten zijn ontstaan. Om gemeenten en
schoolbesturen te helpen in geval van nood (dat wil zeggen dat alle
reguliere mogelijkheden zijn uitgeput) is de Wet tijdelijke nieuwkomersvoorzieningen voor onderwijs aan nieuwkomerskinderen in het leven
geroepen (Kamerstuk 36 373). Via deze wet, die op 3 oktober jl. door de
Eerste Kamer is aangenomen en naar verwachting medio oktober in
werking treedt, krijgt de gemeente na toestemming van de Minister voor
Primair en Voortgezet Onderwijs de mogelijkheid tot het oprichten tot een
tijdelijke nieuwkomersvoorziening. Hiermee krijgen gemeenten de
regierol en mogen de schoolbesturen in de tijdelijke nieuwkomersvoorziening afwijken van het structurele onderwijscurriculum door bijvoor22

Bron: COA – Financiële verantwoording 2022 d.d. 14 juli 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3174

12

beeld les te laten geven door onbevoegde docenten met uitzondering van
de kernvakken. Daarnaast beschikt het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap over «regiocoördinatoren», die gemeenten en schoolbesturen kunnen ondersteunen bij het zoeken naar passende oplossingen
voor het organiseren van onderwijs.
Zorg
In zijn algemeenheid geldt dat iedereen in Nederland recht heeft op
medisch noodzakelijke zorg. Dat geldt ook voor asielzoekers en derhalve
ook voor asielzoekerskinderen. Dit is ongeacht waar men verblijft. Voor de
asielzoekerscentra en de opvang die onder de verantwoordelijkheid van
het COA vallen geldt in de regel dat het Gezondheidszorg Asielzoekers
(GZA) daar of in de nabijheid een huisartsenpraktijk heeft. Voor de TGO
geldt dat ook daar in beginsel GZA zorgt voor de toegang tot de huisartsenzorg. Lukt dat niet dan worden andere partijen ingeschakeld, zoals
Just4Care en Arts en Specialist. Hiermee is de toegang tot huisartsenzorg
en via doorverwijzing naar verdere lijnszorg in principe overal geborgd.
De kosten voor de zorg worden vergoed via de Regeling Medische zorg
Asielzoekers (RMA).
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
C.A. van der Maat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3174

13