Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
t.a.v. mevrouw mr. drs. M.A.M. Adriaansens, minister
Postbus 20401
2500 EK Den Haag

Centraal Bureau voor de Statistiek
Postbus 4481 | 6401 CZ Heerlen
www.cbs.nl

uw contactpersoon

ons kenmerk CSB-2023-092
onderwerp bestuurlijke reactie CBS MR-BR
datum 15 juni 2023

Geachte mevrouw Adriaansens,
Recent heeft onderzoeksbureau KWINK groep in opdracht van uw ministerie een evaluatie
uitgevoerd naar de regeling werkzaamheden derden CBS en de beleidsregel taakuitoefening
CBS. KWINK heeft het rapport “Evaluatie beleidsregel en ministeriële regeling CBS” op 24 mei jl.
opgeleverd. Het Centraal Bureau voor de Statistiek stelt het op prijs dat het in staat wordt
gesteld te reageren op de conclusies en aanbevelingen van het rapport. Deze bestuurlijke reactie
ontvangt u hierbij.
Het CBS dankt KWINK voor het gedegen onderzoek. Het rapport bevat herkenbare conclusies en
bruikbare aanbevelingen die opvolging verdienen. In het vervolg van deze reactie ga ik in op de
observaties en conclusies van KWINK en vervolgens op de aanbevelingen.
Algemene observaties
Het CBS waardeert dat KWINK de inspanningen herkent die het CBS heeft gedaan in het
inrichten van processen om de regelingen na te leven, een onafhankelijke klachtencommissie in
te stellen en een openbaar toegankelijke rapportage op te stellen met een overzicht van
implementatie en naleving van de regelingen. Het CBS onderschrijft de kernobservatie dat bij
partijen beelden leven over het CBS die feitelijk onjuist zijn, bijvoorbeeld het onjuiste beeld dat
een groot deel van de statistische dienstverlening die het CBS doet, ook door een marktpartij
uitgevoerd zou kunnen worden.
Regelingen leven nauwelijks
KWINK heeft onder meer een onderzoek uitgevoerd onder marktpartijen. De respons op dat
onderzoek is erg laag. KWINK geeft aan dat een klein aantal marktpartijen zich uitgesproken
kritisch heeft uitgelaten, in de eerste plaats over de inhoud van de regelingen. KWINK
concludeert dat de meeste partijen op wie de regelingen effect hebben, geen mening hebben
over die regelingen. Deze observatie en conclusie komen overeen met de ervaringen van het
CBS zelf. In de bijna drie jaar dat de regelingen van kracht zijn, is niet één concrete casus van
(vermeende) marktverstoring aan het CBS of aan de onafhankelijke externe klachtencommissie
gemeld. Dat leidt wat het CBS betreft tot de conclusie dat het thema onder marktpartijen
nauwelijks leeft.

Den Haag
Henri Faasdreef 312 | 2492 JP Den Haag
Postbus 24500 | 2490 HA Den Haag
+31 70 337 38 00

Heerlen
CBS-weg 11 | 6412 EX Heerlen
Postbus 4481 | 6401 CZ Heerlen
+31 45 570 60 00

Bonaire
Blv. Gobernador N. Debrot 67,
Unit 9 | Kralendijk | Bonaire
+599 717 86 76

Vervolgblad 1 behorende bij brief CSB-2023-092 van 15 juni 2023

Observaties Regeling werkzaamheden derden CBS
Het CBS herkent zich in de conclusie van KWINK dat het werk dat het CBS op verzoek van derden
verricht, ingeperkt is. Daarbij merkt het CBS op dat het werk dat het CBS op verzoek van derden
verrichtte, al zeer gering was. De Regeling heeft, ondanks de complexe casuïstiek, naar de
mening van het CBS bijgedragen aan duidelijkheid wat het CBS wel en wat niet op verzoek van
derden uitvoert. De reacties van derden onderschrijven dat. Wel suggereert het CBS te
overwegen het grensbedrag voor de werkzaamheden die het CBS kan uitvoeren voor derden
zoals genoemd in artikel 2 lid 1 sub a van de Regeling, te verhogen, zoals de Competitive
Neutrality Officer in zijn rapportage 2022 heeft gesignaleerd. Gedacht kan worden aan het
grensbedrag voor enkelvoudige onderhandse gunning (€ 33.000 conform Rijksinkoopbeleid).
Daarmee zou beter recht gedaan kunnen worden aan de verzoeken van brancheorganisaties
naar sectorspecifieke uitsplitsing van CBS-statistieken. Deze kwestie kwam aan de orde in de
enige klacht over het niet uitvoeren van een statistische dienst door het CBS die de
onafhankelijke klachtencommissie heeft behandeld. KWINK signaleert dat twee partijen hebben
aangegeven dat hun relatief kleine verzoeken zijn afgewezen en het inschakelen van een
marktpartij voor hen (te) veel gedoe is en/of te duur.
Observaties Beleidsregel taakuitoefening CBS
De Beleidsregel heeft als belangrijkste doel om overheidsopdrachtgevers bewust de afweging te
laten maken om voor het CBS te kiezen of voor een marktpartij. Net als het CBS constateert
KWINK dat overheidspartijen voor inwerkingtreding van de Beleidsregel een bewuste afweging
maakten en dat nog steeds doen. De beleidsregel heeft geen wezenlijke bijdrage geleverd aan
een relatieverbetering tussen het CBS en marktpartijen maar levert voor het CBS en voor
overheidsopdrachtgevers wel extra administratieve lasten op. De Beleidsregel schiet daarmee
zijn doel voorbij. Overigens merkt het CBS op dat overheidsopdrachtgevers soms verbaasd
reageren op de vraag waarom gekozen wordt voor het CBS. Zij wijzen daarbij op de wettelijke
taak van het CBS.
Aanbeveling relatieverbetering tussen CBS en marktpartijen
KWINK beveelt de minister van Economische zaken en Klimaat allereerst aan om stil te staan bij
de vraag hoe belangrijk het doel van het faciliteren van de relatieverbetering tussen het CBS en
een aantal marktpartijen is. Dit is, zo schrijft KWINK, een relevante vraag nu het aantal
marktpartijen dat naar voren is gekomen met kritiek over de samenwerking met het CBS klein is,
terwijl het CBS met veel partijen samenwerkt. Deze constatering van KWINK sluit nauw aan bij
de observatie van het CBS zelf dat bekend is met twee kritische partijen die het vooral oneens
zijn met de inhoud van de regelingen. Het CBS heeft toenadering gezocht tot de kritische
partijen en zich in gesprekken open opgesteld. Helaas lijken deze partijen echter vooral via
juridische procedures het gesprek te willen voeren. Deze juridische procedures zijn niet
bevorderlijk voor de gewenste verbetering van de relatie.
Mocht het ministerie van EZK ervoor kiezen om inspanningen te willen verrichten om een
relatieverbetering tussen het CBS en de markt te bewerkstelligen, dan onderschrijft het CBS met
nadruk de constatering van KWINK dat meer of strengere regelgeving niet de oplossing zal zijn.
Het CBS steunt daarentegen de oplossingsrichting die wordt voorgesteld door KWINK om op
initiatief van het ministerie van EZK met marktpartijen aan tafel te gaan zitten en is daartoe te
allen tijde bereid. Het CBS stelt voor om een dergelijk gesprek te voeren met een
representatieve vertegenwoordiging van marktpartijen.

Vervolgblad 2 behorende bij brief CSB-2023-092 van 15 juni 2023

Aanbeveling verduidelijking van begrippen
Het CBS herkent het beeld van de onderzoekers dat transparantie in het werkprogramma
vergroot kan worden. Ook bij de evaluatie van de Wet op het CBS in 2022 is deze aanbeveling
gedaan. Het CBS neemt daarin de volgende stappen:
-

Het CBS vermeldt al het statistisch onderzoek dat het voornemens is in een jaar uit te
voeren in het werkprogramma;
Statistisch onderzoek waarom gedurende een jaar verzocht wordt, wordt separaat op de
website genoemd en opgenomen in het werkprogramma voor volgend jaar, tenzij het een
eenmalig verzoek betreft.

Zoals in het Meerjarenprogramma 2024-2028 vermeld, is al het onderzoek dat het CBS uitvoert
maatschappelijk relevant en wordt het gelijk behandeld, ongeacht de financieringsbron. Het CBS
zal ook stappen zetten om dit eenduidiger in het publicatiebeleid tot uiting te brengen.
Tot slot
Graag ga ik met u in gesprek over de resultaten van de evaluatie en de opvolging van de
aanbevelingen. In het bijzonder zou ik graag met u van gedachten wisselen over de ook door mij
gewenste verbetering van de relatie met marktpartijen. Een goede samenwerking is vruchtbaar
voor alle partijen: verzoekende partijen, marktpartijen en het CBS. De praktijk bewijst dat dat
mogelijk is. Mocht uw ministerie een rol zien in de relatieverbetering tussen het CBS en de
marktpartijen zou mijns inziens een gesprek, gefaciliteerd door uw ministerie, met een
representatieve vertegenwoordiging van marktpartijen zoals ook door KWINK aanbevolen,
daarin een goede stap zijn.
Een tweede mogelijkheid om bij te dragen aan relatieverbetering zou het verder investeren in de
toegang tot microdata van het CBS kunnen zijn. Deze toegang stelt partijen, ook marktpartijen,
onder strikte voorwaarden in staat onderzoek te doen op beveiligde microdata van het CBS. Het
CBS stelt zich op het standpunt dat de data die het CBS ontvangt, verwerkt en beschikbaar stelt
niet alleen het CBS toekomen, maar een publiek goed vormen. Onderzoeksinstellingen doen een
toenemend beroep op de toegang tot microdata en hebben gerechtvaardigde wensen ten
aanzien van de dienstverlening, terwijl tegelijkertijd de beveiliging van de gegevens continue
aandacht behoeft. Die vergen investeringen die zullen leiden tot kostenstijgingen, terwijl
sommige partijen nu reeds aangeven dat de kosten een belemmering vormen voor het gebruik.
Een betere toegang tot microdata biedt ook marktpartijen nog meer mogelijkheden hun
diensten aan te bieden aan overheden en derden. Over de versterking van de faciliteiten voor de
toegang tot microdata voor onderzoekers presenteer ik u graag na de zomer onze voorstellen.

Rest mij mijn waardering uit te spreken voor het gedegen onderzoek van KWINK en de
constructieve samenwerking met uw ministerie rondom deze evaluatie.

Met vriendelijke groet,
De directeur-generaal van de statistiek,

Angelique Berg