Position paper
Position paper van Mw. I.R. Adema, voorzitter werkgroep Lokale rekenkamers, ten behoeve van het
rondetafelgesprek van de commissie voor Binnenlandse Zaken op 9 oktober 2019 in de Tweede
Kamer.
Ik spreek als voorzitter van de werkgroep Lokale rekenkamers.
Werkgroep Lokale rekenkamers
De werkgroep Lokale rekenkamers heeft in opdracht van het ministerie van BZK in 2018 en 2019 een
landelijke gespreksronde gedaan. De werkgroep sprak bij 37 gemeenten met burgemeesters,
rekenkamerleden, griffiers en raadsleden. Opdracht voor deze werkgroep was om in gesprekken met
gemeenten enerzijds informatie te verzamelen over de toegevoegde waarde van lokale rekenkamers
vanuit de optiek van gemeenteraadsleden en hoe rekenkameronderzoek bijdraagt aan het
verbeteren van het leervermogen van de overheid en anderzijds de individuele gemeenten, daar
waar nodig, handvatten te bieden om het instrument rekenkamer te verstevigen. Het toetsen van
het wetsvoorstel maakte geen onderdeel uit van onze opdracht. De bevindingen van onze
gespreksronde zijn wel relevant voor de uitwerking van het wetsvoorstel.
Conclusies van de werkgroep
De werkgroep is gematigd positief over de wijze waarop invulling wordt gegeven aan het instrument
rekenkamer. Versterking en professionalisering is echter mogelijk en wenselijk. Een belangrijke
conclusie is dat de relatie tussen raad (en college) en rekenkamer van essentieel belang is voor het
functioneren van een rekenkamer. Professionalisering van het instrument zou dus moeten worden
aangevlogen vanuit de verschillende betrokken actoren en niet alleen vanuit (de samenstelling van)
de rekenkamer. Daarnaast is een verbetering van de kwaliteit van de onderzoeken mogelijk. Van
belang is dat er constant aandacht is voor leren, dit is nooit ‘af’.
Aanbeveling: laat het wetsvoorstel gepaard gaan met een set ondersteuningsmaatregelen om
decentrale rekenkamers verder te versterken en professionaliseren
De werkgroep heeft daartoe een zestal ondersteuningsmaatregelen voorgesteld:
1. Ondersteun gemeenten bij de inrichting van het leerproces van gemeenteraad en rekenkamer
a. Continueer de financiële steun aan de NVRR. De NVRR probeert via
samenwerkingsverbanden rekenkamers te stimuleren de eigen kwaliteit te verbeteren door
het trainen van vaardigheden of intervisie. Deze aanpak moet worden ondersteund en
uitgebreid.
b. Stimuleer de samenwerking tussen NVRR en andere beroeps- en belangenverenigingen als
de VNG, de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, de VVG en het Nederlands
Genootschap van Burgemeesters. Zij kunnen in hun opleidingsprogramma’s, publicaties etc.
regelmatig aandacht besteden aan het instrument lokale rekenkamer, het belang van een
professionele relatie en de rol van de betreffende beroepsgroep daarin.
2. Stel een (tijdelijke) projectgroep Kwaliteitsimpuls lokale rekenkamers in die gedurende een
aantal jaren het leerproces in gemeenten aanjaagt en stimuleert, door:
a. gemeenten te bezoeken en zo het gesprek tussen raad en rekenkamer over verwachtingen,
doelen, resultaten en verbeterpunten te faciliteren;
b. de kwaliteit van rekenkameronderzoek steekproefsgewijs te toetsen;
c. ondersteuning te bieden aan gemeenten met een specifiek vraagstuk of te bemiddelen in
conflictsituaties;

3. Stimuleer en faciliteer de ontwikkeling van een handreiking met richtlijnen om de gemeente
houvast te geven bij de invulling van de rekenkamer
Deze handreiking heeft betrekking op kwaliteit van onderzoek, budget en aantal onderzoeken.
4. Vergroot de druk bij notoir slapende rekenkamers om ‘wakker te worden’ via de
burgemeesters
De werkgroep adviseert om de burgemeester, in samenspel met de griffier, een
verantwoordelijkheid te geven in het instellen of activeren van een rekenkamer. Formeel is dat
aan de raad zelf, maar de burgemeester is, als voorzitter van de raad, de aangewezen persoon
om het onderwerp te (blijven) agenderen. Het is dan wel zaak dat burgemeesters hier ook in
worden ondersteund, bijvoorbeeld door het onderwerp lokale rekenkamer op te nemen in het
NGB-opleidingsprogramma.
5. Zorg voor adequate ondersteuning voor lokale rekenkamers van (zeer) kleine gemeenten
Bij (zeer) kleine gemeenten zijn de randvoorwaarden om als lokale rekenkamer te functioneren
vaak niet optimaal. Zij zijn daarom op zoek naar een vorm en werkwijze die past bij de lokale
context. Via de NVRR en/of de projectgroep Kwaliteitsimpuls lokale rekenkamers kan hierbij
ondersteuning worden geboden.
6. Geef de projectgroep Kwaliteitsimpuls lokale rekenkamers de mogelijkheid om gemeenteraden
tijdelijk ervaren rekenkameronderzoekers aan te bieden
Deze onderzoekers, bijvoorbeeld afkomstig uit een pool binnen de NVRR, kunnen worden
‘ingevlogen’ in gemeenten die in een traject van activering zitten om eenmalig onderzoek te
doen
bij wijze van inspiratie en goed voorbeeld.
Professionele relatie raad en rekenkamer
De werkgroep heeft naar aanleiding van de gesprekken geconcludeerd dat een professionele relatie
tussen raad (en college) en rekenkamer doorslaggevend is voor de versterkende rol die de lokale
rekenkamer vervult ten aanzien van de kaderstellende en controlerende taken van de raad. In een
professionele relatie hebben raad en rekenkamer begrip voor elkaars positie en vinden van daaruit
een evenwicht tussen afstand (onafhankelijkheid) en nabijheid (aansluiting bij de wensen en
behoeften van de raad). De ene gemeente weet dit evenwicht te vinden, de andere niet. Wij hebben
geen relatie geconstateerd tussen de samenstelling van de rekenkamer (externe leden, raadsleden of
een combinatie) en de kwaliteit van de rekenkamer. Het advies is dan ook om het ondersteunen van
gemeenten in het creëren van een professionele relatie tussen raad en rekenkamer aandacht te
geven in het wetsvoorstel. De mogelijkheid binnen het wetsvoorstel dat de raad een of meer van zijn
leden als adviseur aan de rekenkamer toevoegt, is in dit licht een belangrijk element.

Kwaliteit
Verdere professionalisering is noodzakelijk, ook als het gaat over de kwaliteit van de onderzoeken.
De werkgroep raadt aan om, in overleg met de NVRR, een handreiking met richtlijnen te (laten)
ontwikkelen (aanbeveling 3). De projectgroep Kwaliteitsimpuls lokale rekenkamers kan hier mogelijk
een rol in spelen. De richtlijnen hebben betrekking op het budget van de rekenkamer en het aantal
uitgevoerde onderzoeken en een kwaliteitstoets voor rekenkameronderzoek. Deze toets richt zich op
het onderzoek zelf (onderwerpkeuze, methodiek, werkwijze en rapportage) als de wijze waarop de
raad het onderzoek hanteert. Onderdeel van deze toets is tevens het proces van kwaliteitstoetsing.

I.R. Adema, voorzitter werkgroep Lokale rekenkamers