Onderzoeksvoorstel
1
Aanleiding onderzoek
Het Verdrag van Lissabon is op 1 december 2009 in werking getreden. Een van de doelen van het
Verdrag van Lissabon is een democratischer en transparanter Europa, met meer zeggenschap voor het
Europees Parlement en de nationale parlementen over Europese besluitvorming, meer inspraak voor de
burger en meer duidelijkheid over wat aan Europa is en wat aan de EU-lidstaten.
Om de zeggenschap van nationale parlementen over Europees beleid te vergroten hebben de nationale
parlementen een eigenstandige bevoegdheid gekregen bij de controle op het ‘subsidiariteitsbeginsel’.
Volgens dit beginsel komt de EU alleen in actie als wetgeving op Europees niveau doeltreffender is
dan eigen initiatieven van de afzonderlijke EU-landen, behalve als het gaat om onderwerpen waarvoor
de EU exclusief bevoegd is. Elk nationaal parlement kan aangeven of en waarom het een bepaald
voorstel in strijd vindt met dit beginsel. In dat geval treedt een tweeledig mechanisme in werking:
Als én derde van de nationale parlementen het voorstel strijdig vindt met het
subsidiariteitsbeginsel, moet de Commissie het opnieuw in overweging nemen. Zij kan het
voorstel dan handhaven, wijzigen of intrekken.
Als een meerderheid van de nationale parlementen het voorstel strijdig vindt maar de
Commissie voet bij stuk houdt, treedt een bijzondere procedure in werking. De Commissie
moet duidelijk maken waarom, maar het Europees Parlement en de Raad besluiten uiteindelijk
of zij de wetgevingsprocedure willen voortzetten of niet.
1
-

-

Naast de controle op het subsidiariteitsbeginsel (middels een subsidiariteitstoets) hebben verschillende
nationale parlementen naar aanleiding van het Verdrag van Lissabon andere instrumenten
geïntroduceerd om hun rol in Europa te versterken. Zo heeft het Nederlandse parlement het
2 geïntroduceerd en werkt de Tweede Kamer regelmatig met rapporteurs op
behandelvoorbehoud
Europese thema’s, zoals het Semester en ‘democratische legitimiteit in de EU.’
In 2014 bestaat het Verdrag van Lissabon vijfjaar. De commissie voor Europese Zaken wil in 2014
aandacht schenken aan dit eerste lustrum, door na te gaan wat de invloed is van de instrumenten die
zijn geïntroduceerd naar aanleiding van het Verdrag van Lissabon op het vergroten van de
zeggenschap van nationale parlementen over Europese besluitvorming. En van die instrumenten is de
subsidiariteitstoets.
De commissie heeft in de procedurevergadering van 28 november 2013 aangegeven dat zij bij een
bredere evaluatie nadrukkelijk aandacht wil voor de kansen voor interparlementaire samenwerking,
meer concreet: de wijze waarop contacten gelegd kunnen worden met andere nationale parlementen
tijdens het uitvoeren van een subsidiariteitstoets en in de aanloop naar een mogelijke ‘gele kaart’
.
3
2
Doelstelling van het onderzoek
Het doel van het onderzoek is om na te gaan wat de invloed is van de instrumenten die zijn
geïntroduceerd naar aanleiding van het Verdrag van Lissabon op het vergroten van de zeggenschap
van nationale parlementen over Europese besluitvorming. Daarbij gaat het om feiten en ervaringen
met dit instrumentarium, met als doel om daaruit lessen te trekken voor de Tweede Kamer.

http://europa.eu/lisbon_treaty/glance/democracy/index_nl.htm
Voor de regering betekent dit dat zij de Tweede Kamer extra goed en uitgebreid moet informeren over de voortgang van dat
onderwerp. Bovendien kan de regering in Brussel geen besluiten nemen voordat er in de Tweede Kamer een debat is gevoerd met de
regering over dat betreffende onderwerp.
Als een derde van de nationale parlementen van mening is dat een onderwerp van een wetsvoorstel niet op Europees niveau thuishoort,
maar op landelijk, provinciaal of gemeentelijk niveau, zal de Europese Commissie het voorstel moeten heroverwegen. Er wordt dan
gesproken over de ‘gele kaart’. Bij voorstellen op het terrein van justitie en politie is een kwart van de stemmen genoeg.
2

Probleemstelling en onderzoeksvragen
3
De probleemstelling van het onderzoek luidt:
Hoe functioneren de instrumenten (waaronder de subsidiariteitstoets) van verschillende nationale
parlementen die zijn geïntroduceerd naar aanleiding van het Verdrag van Lissabon om de zeggenschap
van nationale parlementen over Europese besluitvorming te vergroten?
Wat is de invloed van deze instrumenten op Europese besluitvorming en welke lessen kunnen hieruit
getrokken worden voor het vergroten van de zeggenschap van de Tweede kamer over Europese
besluitvorming?
Onderzoeksvragen
De onderzoeksvragen kunnen worden opgedeeld in drie onderdelen:
feiten, ervaringen en lessen. Het gaat om zowel de ervaringen binnen het nationale parlement als ook
in EU-verband (zelfstandig, interparlementaire samenwerking, binnen EU-gremia, de Europese
Commissie en het Europees Parlement).
De focus van het vergelijkend onderzoek ligt op de subsidiariteitstoets, omdat alle EU-lidstaten van dit
instrument gebruik kunnen maken. Daarnaast is de Tweede Kamer ook benieuwd naar andere
instrumenten die nationale parlementen hebben geïntroduceerd om meer invloed op Europese
besluitvorming uit te oefenen.
In elk geval moeten de volgende vragen in het onderzoek beantwoord worden:
1 Feiten
1. Welke instrumenten zijn er naar aanleiding van het Verdrag van Lissabon in nationale
parlementen van EU-lidstaten geïntroduceerd om de zeggenschap van nationale parlementen
over Europese besluitvorming te vergroten?
2. Hoe vaak wordt er gebruik gemaakt van deze instrumenten?
3. Welke werkwijzen hanteren nationale parlementen bij het uitvoeren van de subsidiariteitstoets
en eventuele andere instrumenten?
4. Hoe werken parlementen binnen een tweekamerstelsel samen bij de uitvoering van een
subsidiariteitstoets en eventuele andere instrumenten?
5. Hoe werken nationale parlementen op Europees niveau samen bij de uitvoering van een
subsidiariteitstoets en eventuele andere instrumenten?
6. Hoe werken nationale parlementen op Europees niveau samen met de Europese Commissie en
het Europees Parlement?
II Ervaringen met instrumenten (bekendheid, functioneren en invloed)
7. In hoeverre zijn de nationale parlementariërs van de EU-lidstaten bekend met de
subsidiariteitstoets en eventuele andere instrumenten?
8. Raken parlementariërs bewuster van de rol die het parlement kan spelen ten aanzien van
Europese besluitvorming door het doen van een subsidiariteitstoets en vergroot de toets de
kennis en betrokkenheid op het betreffende dossier?
9. Hoe functioneren de procedurele werkwijzen rondom de subsidiariteitstoets en eventuele
andere instrumenten in de praktijk?
10. Waarom worden de subsidiariteitstoets en eventuele andere instrumenten al dan niet benut?
11. Hoe functioneert de samenwerking binnen en tussen parlementen en met de Europese
Commissie en Europees Parlement ten aanzien van de subsidiariteitstoets en eventuele andere
instrumenten?
12. In hoeverre beïnvloeden de subsidiariteitstoets en eventuele andere instrumenten de
besluitvorming over het betreffende onderwerp in de Europese Commissie, het Europees
Parlement, de Raad en andere EU-gremia? Wordt daarmee de zeggenschap van nationale
parlementen over Europese besluitvorming vergroot?

13. Wanneer is er sprake van het effectief benutten van het subsidiariteitsinstrument (bijv. het
‘halen van een gele kaart’, of ook beïnvloeding van Brusselse en nationale actoren en het
beïnvloeden van de regering?) en eventuele andere instrumenten?
III Lessen
14. Welke verschillen en overeenkomsten zijn er tussen nationale parlementen waar het de
werkwijze, bekendheid, functioneren en invloed van de subsidiariteitstoets en mogelijke
andere overeenkomstige instrumenten betreft?
15. Welke lessen kan de Tweede Kamer hieruit trekken?

4
Werkwijze, planning en kosten
Het onderzoek zal vanwege de reikwijdte en benodigde capaciteit (voor het internationaalvergelijkende onderzoek) worden uitgevoerd door een externe partij.
Het onderzoek is vooral kwalitatief en beschrjvend van aard. In een vergelijkende analyse wordt
gezocht naar zo concreet mogelijke handvatten om de kennis van het functioneren, de impact en de
effectiviteit van het gebruik van de subsidiariteitstoets door het Nederlands parlement te vergroten.
Ook kan de Tweede Kamer ideeën opdoen voor aanvullende instrumenten om de zeggenschap van
Nederland over Europese besluitvorming te vergroten.
Naast het verzamelen van cijfermatige feiten en werkwijzen, zullen er interviews moeten worden
gehouden met leden en medewerkers van nationale parlementen, binnen EU-gremia, de Europese
Commissie en het Europees Parlement. Dit om inzicht te krijgen in de bekendheid met, het
functioneren van en de invloed van de subsidiariteitstoets en mogelijk andere instrumentarium die zijn
geïntroduceerd naar aanleiding van het Verdrag van Lissabon om de zeggenschap van nationale
parlementen over Europese besluitvorming te vergroten.
Een kwalitatief onderzoek in alle 41 Kamers is gezien het doel niet noodzakelijk. Over de Europese
werkwijze van een aantal parlementen (Verenigd Koningrjk en Denemarken), met name waar het gaat
om de controle op het regeringsstandpunt, is al veel informatie beschikbaar. De meerwaarde van dit
onderzoek zit hem met name in het naar boven halen van nieuwe best practices ten behoeve van de
interparlementaire samenwerking.
Het is aan de onderzoekers om een selectie te maken van te betrekken parlementen en een
onderzoeksopzet te kiezen die recht doet aan het doel van het onderzoek. Daarbij stelt de Tweede
Kamer de voorwaarde dat parlementen uit tenminste tien EU-lidstaten in de selectie worden
opgenomen.
De kosten (en uitgaven) die met dit onderzoek gemoeid zijn, zijn afgestemd met en goedgekeurd door
de stafdienst Financieel Economische Zaken van de Tweede Kamer. Deze passen binnen het reeds
geraamde onderzoeksbudget in de Kamerbegroting.
Er is, gelet op de financiële omvang van het onderzoeksvoorstel, geen verplichting tot Europese
aanbesteding. De aanbesteding van het onderzoek zal in nauw overleg met de sector Inkoop van de
stafdienst Financieel Economische Zaken van de Tweede Kamer plaatsvinden.
Bij een dergelijk bedrag dient aanbesteding onder concurrentiestelling met minimaal 3 offertes plaats
te vinden. Er zullen 4 offertes worden gevraagd, op basis waarvan het Bureau Onderzoek en
Rijksuitgaven (BOR) samen met de sector Inkoop en de staf van de vaste commissie voor Europese
Zaken een advies zal maken voor de begeleidingsgroep (zie hierna), waarna de vaste commissie voor
Europese Zaken een definitief besluit zal nemen over de gunning. Wanneer de Kamer akkoord gaat zal
het onderzoek in april 2014 worden aangevangen door de betreffende partij.

De Kamer is bij extern onderzoek opdrachtgever, maar niet verantwoordelijk voor de uitvoering en het
onderzoeksrapport. Voor het onderzoek zal een begeleidingsgroep worden ingesteld, bestaande uit
leden van de vaste commissie voor Europese Zaken en ondersteund door de griffier van de vaste
commissie voor Europese Zaken en EU-staf. Deze begeleidingsgroep heeft als taak zorg te dragen dat
alle onderzoeksvragen worden beantwoord door het beoordelen van conceptrapportages en het
eindproduct. Ook speelt zij een rol in de selectie van het onderzoeksbureau. De dagelijkse begeleiding
van het onderzoek is in handen van het BOR, in nauwe samenwerking met de staf van de vaste
commissie voor Europese Zaken.
Het BOR bewaakt de voortgang van het onderzoek, toetst de inhoudelijke kwaliteit van de
werkzaamheden en is aanspreekpunt voor het onderzoeksbureau.
Planning
Activiteit
Onderzoeksvoorstel voorleggen aan vaste
commissie EU-Zaken middels schriftelijke
ronde
Onderzoeksvoorstel indienen bij Presidium
Presidium en plenaire besluitvorming
Tweede Kamer
Offerteprocedure extern onderzoek
Beoordeling offertes mci. advies en
bespreking kiankbordgroep
Besluitvorming vaste commissie EU-Zaken
gunning
Uitvoering extern onderzoek
Bespreking conceptrapport in
klankbordgroep en commissie
Oplevering eindrapport aan Kamer

Periode
voor 22januari 2014

uiterlijk 22januari 2014
5 en 6 februari 2014
6 februari 2014 7 maart 2014 (rekening
houdend met voorjaarsvakantie)
10-25 maart 2014
-

Procedurevergadering 27 maart 2014
april-juli 2014 (met uitloop naar begin
september vanwege zomerreces)
begin september
half september 2014