Lange Voorhout 8

BEZORGEN
Voorzitter van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal
Binnenhof 4
2513 AA DEN HAAG

DATUM
BETREFT

Postbus 20015
2500 EA Den Haag
T

070-342 42 30

E

voorlichting@rekenkamer.nl

W

www.rekenkamer.nl

3 oktober 2019
Aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2020 (hoofdstuk XV) van het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Geachte mevrouw Arib,
Een goede begroting legt de basis voor een goede verantwoording. Met deze brief
ontvangt u enkele aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2020 (hoofdstuk XV)
van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). De begroting
omvat € 39.697.100 aan uitgaven, € 39.665.388 aan verplichtingen en
€ 1.923.357 aan ontvangsten.

De minister van SZW is beleidsverantwoordelijk voor het arbeidsmarktbeleid,
uitkeringen bij werkloosheid en ziekte, re-integratie, inkomensbeleid, het
combineren van arbeid en zorg, arbeidsomstandighedenbeleid en het toezicht
daarop. De zelfstandige bestuursorganen Sociale Verzekeringsbank (SVB) en
Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), de
Belastingdienst/Toeslagen en 355 gemeenten voeren dit beleid uit.
Aan het begin van de kabinetsperiode maakt het kabinet afspraken over het
maximum aan uitgaven voor de sociale zekerheid en arbeidsmarkt. Dit is
vastgelegd in het Uitgavenplafond Sociale Zekerheid. Het doel hiervan is het
versterken van de budgettaire discipline en het bevorderen van de beheersing van
uitgaven. De minister van SZW is behalve voor de besteding van het
begrotingsgeld ook verantwoordelijk voor de totale begrotings- en
premiegefinancierde uitgaven onder het Uitgavenplafond Sociale Zekerheid. Deze
uitgaven zijn voor 2020 geraamd op € 85,2 miljard. De ontwerpbegroting SZW
omvat voor het grootste deel, € 38,9 miljard van de totale € 39,7 miljard, uitgaven
die behoren tot het Uitgavenplafond Sociale Zekerheid:

Op deze pagina staat een onjuistheid. De geel gearceerde zin moet
luiden: De begroting omvat € 39.697 miljoen aan uitgaven,
UW KENMERK
ONS KENMERK
BIJLAGEN

19006618 R

€ 39.665 miljoen aan verplichtingen en € 1.923 miljoen aan
ontvangsten.



€ 22,0 miljard aan inkomensoverdrachten, bijvoorbeeld voor de Wajong en de
Kinderbijslagwet;



€ 16,9 miljard aan rijksbijdragen, bijvoorbeeld voor de AOW-uitkeringen en
regelingen voor mensen met een arbeidsbeperking.

Het resterende deel van de begroting zijn uitgaven aan onder andere subsidies,
inkopen en personeel.
De premie- en begrotingsgelden voor de financiering van de sociale zekerheid
vermengen zich bij de SVB en UWV, die de sociale fondsen beheren en de
uitkeringen betalen. Figuur 1 illustreert dit.

2/8

3/8

Figuur 1 Geldstromen van het Uitgavenplafond Sociale Zekerheid in 2020 1
Wij gaan in op enkele aandachtspunten voortkomend uit onze onderzoeken, die
relevant kunnen zijn voor de begrotingsbehandeling dit najaar, te weten:

1

Vanwege uitvoeringskosten SVB en UWV, overige uitgaven aan kleine regelingen en de nominale
ontwikkeling telt het totaal niet op tot het totaal van de uitgaven van het Uitgavenplafond Sociale
Zekerheid.

4/8



Rechtmatigheid uitkeringen en misbruik en oneigenlijk gebruik



WGA-dienstverlening



Financiering AOW



Naar een toekomstbestendige begroting



Opvolging aanbevelingen

We sluiten deze brief af met een overzicht van nog te publiceren onderzoek(en)
van de Algemene Rekenkamer op het terrein van het Ministerie van SZW.
1

Rechtmatigheid uitkeringen en misbruik en oneigenlijk gebruik
In het verantwoordingsonderzoek 2018 hebben we de minister van SZW
aanbevolen om in de begroting op te nemen welke risico’s op misbruik en
oneigenlijk gebruik (MenO) van toepassing zijn op de verschillende
socialezekerheidsregelingen die de SVB en UWV uitvoeren, welke maatregelen zij
hiertegen nemen en welke risico’s dan nog overblijven (restrisico’s). 2 Waar
mogelijk hebben we aanbevolen de risico’s en restrisico’s te kwantificeren.
De minister is voor een deel tegemoet gekomen aan onze aanbeveling door eind
juni in zijn brief aan de Tweede Kamer in te gaan op fraudefenomenen in de sociale
zekerheid. 3 Bij de brief horen bijlagen van de uitvoerders van de sociale zekerheid:
de SVB, UWV en de gemeenten, en de Inspectie SZW als toezichthouder op de
werking van het stelsel. In deze bijlagen gaan zij in op de fraudefenomenen waar
zij in hun dagelijkse werk mee te maken hebben. Er is echter geen kwantificering
van de restrisico’s in de brief en bijlagen opgenomen.
In zijn ontwerpbegroting 2020 gaat de minister niet expliciet in op de risico’s voor
MenO en legt hij ook geen relatie tussen het niveau van dienstverlening en van
handhaving. Hierdoor kan het parlement bij de besluitvorming over de
ontwerpbegroting nog niet goed toetsen welke afweging de minister maakt tussen
doelen, inzet van publieke middelen en het niveau van dienstverlening, en het
bestrijden van risico’s op MenO. De brief met bijlagen over fraudefenomenen is wel
een belangrijke stap en geeft het parlement meer inzicht in MenO-risico’s. Om het
parlement een goede afweging te laten maken, kunnen de brieven over de
fraudefenomenen in de sociale zekerheid daarom van pas komen in het komende
wetgevingsoverleg over de ontwerpbegroting SZW 2020.

Algemene Rekenkamer (2019). Resultaten verantwoordingsonderzoek 2018 Ministerie van Sociale
Zekerheid en Werkgelegenheid (XV). Bijlage bij Kamerstuk 35 200 XV, nr. 2. Tweede Kamer, vergaderjaar
2018-2019.
3
Tweede Kamer, vergaderjaar 2018-2019, 17 050, nr. 578.
2

2

WGA-dienstverlening
In het verantwoordingsonderzoek 2018 hebben we de minister van SZW
aanbevolen om het parlement in de ontwerpbegroting 2020 inzicht te geven in de
dienstverlening aan mensen met een uitkering op basis van de regeling
Werkhervatting gedeeltelijk arbeidsgeschikten (WGA). Het gaat dan om de doelen,
de middelen (inclusief de € 10 miljoen extra per jaar die het kabinet-Rutte III
beschikbaar stelt) en de beoogde resultaten daarvan. Dit is nodig, omdat het UWV
in het verleden niet lukte om alle WGA-gerechtigden in beeld te krijgen en te
houden, ondanks de inzet van extra geld en afspraken over de dienstverlening aan
WGA-gerechtigden. Zo heeft van de mensen die in 2017 de WGA instroomden, in
oktober 2018 ongeveer 54% een eerste gesprek gehad met UWV. Het contact met
alle mensen met een WGA-uitkering is ook van belang voor het waarborgen van de
rechtmatigheid daarvan. We hebben daarom aanbevolen dat de minister en UWV
duidelijk aangeven welke mensen met een WGA-uitkering wel en welke geen
dienstverlening krijgen, en waarom dat zo is. We zien dat nog niet terug in de
ontwerpbegroting SZW 2020 en de brief Stand van de uitvoering die de minister in
juni 2019 naar het parlement stuurde. 4
De minister van SZW heeft het parlement laten weten dat hij samen met UWV
werkt aan experimenten die het inzicht in de doelmatigheid en doeltreffendheid
van de dienstverlening WGA moeten verbeteren. 5 Wij zien dit als een positieve
ontwikkeling. Dit inzicht heeft de minister van SZW ook nodig om het parlement
vooraf in zijn ontwerpbegroting en achteraf in zijn departementaal jaarverslag
beter te informeren over de WGA-dienstverlening. Daarnaast is deze informatie van
belang voor eventuele intensiveringen, taakstellingen en bezuinigingen in de
toekomst. Het parlement moet dan kunnen afwegen wat de gevolgen daarvan zijn
voor het dienstverleningsniveau en de kans op werk voor WGA-gerechtigden.

3

Financiering AOW
De informatie over de financiering van het Ouderdomsfonds, waaruit de AOW wordt
betaald, staat verspreid over meerdere beleidsartikelen en bijlagen van de
begroting en de verantwoording, wat de informatiepositie van het parlement niet
ten goede komt. De minister van SZW heeft in zijn ontwerpbegroting 2020
verbeteringen aangebracht door:


in artikel 8, Oudedagsvoorziening, te verwijzen naar hoofdstuk 5.1, Sociale
fondsen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018-2019, 26 448, nr. 625
Brief van de minister van SZW over Effectonderzoek WGA-dienstverlening van 26 maart 2019. Tweede
Kamer, vergaderjaar 2018-2019, 26 448, nr. 620
4
5

5/8



te vermelden dat de financiering van de inkomensondersteuning AOW uit het
Ouderdomsfonds komt;



in hoofdstuk 5.1, Sociale fondsen, te verwijzen naar artikel 12, Rijksbijdragen.
In artikel 12 verwijst de minister weer naar hoofdstuk 5.1.

Met deze verwijzingen komt de minister tegemoet aan onze aanbeveling en geeft
hij het parlement zo een beter inzicht in de premie- en begrotingsfinanciering van
de AOW.
4

Naar een toekomstbestendige begroting
Op 12 september 2019 hebben we het rapport Inzicht in publiek geld (deel 2);
Naar een toekomstbestendige beleidsbegroting gepubliceerd. Het parlement heeft
meer behoefte aan inzicht in maatschappelijke resultaten van beleid. Ook wanneer
een minister voorwaardenscheppend optreedt voor maatschappelijke
veranderingen die andere overheden, burgers en bedrijven vorm geven. We laten
zien dat het kabinet verschillende kansen kan benutten om de begroting en het
jaarverslag meer betekenis te geven voor het parlement. Het gaat hierbij om het
verbeteren van de informatiefunctie van de begroting, onder andere door het
toevoegen van informatie over doelstellingen van beleid en de onderbouwing van
beleid en geld met zinvolle indicatoren. De huidige digitale mogelijkheden en de
toegenomen beschikbaarheid van (open) data bieden daartoe volop kansen.

5

Opvolging aanbevelingen
Op 24 september 2019 heeft de Algemene Rekenkamer de resultaten van de
Voortgangsmeter aanbevelingen gepubliceerd:
https://www.rekenkamer.nl/voortgangsmeter
Hierin wordt een overzicht gegeven van alle aanbevelingen die wij in onze eerdere
onderzoeken aan de minister van SZW hebben gedaan en wat er volgens het
ministerie met deze aanbevelingen is gedaan.
De Algemene Rekenkamer heeft in de periode 2013-2018 51 aanbevelingen aan de
minister van SZW gedaan. Op 31 aanbevelingen (61%) heeft de minister een
toezegging gedaan, op 20 aanbevelingen niet. In 10 gevallen heeft de minister
toch actie ondernomen, hoewel geen toezegging was gedaan. Op 1 aanbeveling is
wel een toezegging gedaan, maar hier is nog geen opvolging aan gegeven.
Een aanbeveling over de banenafspraak waarop de minister geen toezegging heeft
gedaan, willen wij nogmaals onder de aandacht brengen. We constateerden in het

6/8

verantwoordingsonderzoek 2016 6 dat de regionale dienstverlening door gemeenten
en UWV aan arbeidsbeperkten en hun potentiële werkgevers niet ging zoals de Wet
Suwi beoogde. Wij bevalen de minister aan om specifieke en meetbare afspraken
te maken met gemeenten over het binnen afzienbare termijn beschikbaar stellen
van klantprofielen in de Kandidatenverkenner banenafspraak. Het is belangrijk dat
werkgevers zicht hebben op het klantenbestand, want dit kan een eerste stap zijn
om een match te maken. Gemeenten lopen in het eerste kwartaal van 2019 7 nog
steeds achter met het maken van klantprofielen. Van de 41.475 personen uit het
doelgroepregister die onder de verantwoordelijkheid van gemeenten vallen, hebben
er 7.071 een klantprofiel (17%). Bij UWV hebben 81.517 personen een klantprofiel
(72%).
Overig te publiceren onderzoek van de Algemene Rekenkamer
Tot de publicatie van ons verantwoordingsonderzoek over 2019 op 20 mei 2020
verwachten we over het Ministerie van SZW de volgende onderzoeken te
publiceren:


Ouderdomsregelingen ontleed



Sociale zekerheid in tijden van flexibilisering

Algemene Rekenkamer (2017). Resultaten verantwoordingsonderzoek 2016 Ministerie van Sociale
Zekerheid en Werkgelegenheid (XV). Bijlage bij Kamerstuk 34 725 XV, nr. 2. Tweede Kamer, vergaderjaar
2016-2017.
7
Transparantie van klantprofielen, eerste kwartaal 2019, rapportage UWV .
6

7/8

In de ontwerpbegroting zijn de plannen van het kabinet voor het komende jaar
uitgewerkt. Wij vertrouwen erop dat we u met deze brief een aantal
aandachtspunten meegeven om het beleid kritisch te volgen.
Algemene Rekenkamer

drs. E. (Ewout) Irrgang,
wnd. president

drs. S.A.L. (Bas) Wakkerman RA MGA,
wnd. secretaris

8/8