Herengracht 23
2511 EG Den Haag
telefoon (070) 8881212
www.ipo.nl

Aan de heer R. Jansma, griffier van de
Tijdelijke Commissie Digitale Toekomst
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA '5-GRAVENHAGE

Interprovinciaal Overleg

uw brief van

uw kenmerk

ons kenmerk

datum

ALG 10375/2020

25 februari 2020

onderwerp

Rondetafelgesprek 2 maart 2020

Geachte heer Jansma,
Uw commissie heeft drie personen namens de twaalf provincies uitgenodigd voor het
Rondetafelgesprek op 2 maart 2020. Wij danken u voor deze uitnodiging en zijn graag bij het
gesprek aanwezig. U hebt ter voorbereiding op het gesprek een aantal vragen gesteld. Hierbij bied
ik u onze reactie op de vragen aan, namens de drie genodigden: de heer Van Gruijthuiijsen,
gedeputeerde van de provincie Noord-Brabant en voorzitter van de Bestuurlijke Kopgroep
Digitalisering, de heer Van Ginkel, loco-provinciesecretaris van de provincie Zuid-Holland en lid van
de Regiegroep Interprovinciale Digitaliseringsagenda en de heer Meijdam, algemeen directeur van
het IPO.
Hieronder ga ik in op de door uw commissie gestelde vragen.
1.

Wat kan de Tweede Kamer verwachten van provinciale staten en gemeenteraden als
het gaat om hun controlerende rol ten aanzien van digitaliseringsvraagstukken?

We zien als provincies het toenemende belang van digitalisering. Een belangrijke uitdaging hierin is
dat digitalisering niet alleen op zichzelf aandacht vraagt, maar vooral vanwege het effect van
digitalisering op al onze werkzaamheden en verantwoordelijkheden. Op het vlak van privacy, ethiek
en security, op het vlak van bedrijfsvoering, dienstverlening en databeheer en in alle
maatschappelijke opgaven waarvoor we als middenbestuur gesteld staan. Vanwege deze
ontwikkelingen neemt ook de aandacht voor digitalisering in het werk van onze provinciale staten
toe. Zo is recentelijk bij de provincie Utrecht debat gevoerd met leden van provinciale en
gedeputeerde staten over de rol van data in de democratie, en de verantwoordelijkheden van de
staten daarin. Daarin bleek dat bij veel vraagstukken, de rol van de overheden (Rijk, provincies,
veiligheidsregio's, gemeenten en waterschappen) niet los van elkaar kan worden gezien. Zoals
bijvoorbeeld als het gaat om data om verkeersveiligheid te verhogen. Daarbij zijn keuzen aan de

Inlichtingen bij
Telefoonnummer
Bijlagen

Jeroen Gosse
0655335136
geen

- 2 -

o rde ov e r eig e n d o m , be sch ik ba a rh e id , kw a lite it en g e b ruik va n data va n ve rsch ille n d e bro n n e n , die
sa m e n w e rkin g e n afsp ra k en , bijv o o rbe e ld ov e r sta n d a a rde n , e ig e n d o m en be h e e r va n data ) tu sse n
de ov e rhe d e n no o d za k e lijk m a a kt.
D ig ita lise rin g sv raa g stu k k en v rag e n ee n be w u st be k w a m e o rg a n isatie . Z o w e l p rov in cia le S tate n ,
ge d e p u tee rde S tate n als o n ze am b te na ren die ne n be w u st te zijn va n de
dig ita lise rin g sv raa g stu k ke n e n dig ita a l be k w a a m e n sla g v a a rdig te ku n n e n w e rke n : zich be w u st te
zijn va n de kan se n én risico 's d ie dig italise rin g direct e n in d irect o p hu n w e rkterre in he e ft . A ls
prov in cie s w e rk en w e hie r ha rd aa n . D o o r de ste ed s sn e lle re o ntw ik ke lin g e n o p he t vla k va n
in fo rm a tie tech n o lo g ie e n bio te ch n o lo g ie , v raa g t d it ve e l va n o n ze o rga n isatie s : reg u lie r w e rk is in
ve ran d e rin g e n ve ran d e rt stee d s sne lle r do o r. B o v e nd ie n v raa g t de o n tw ik ke lin g v an dig italise rin g
in stee d s m e e r ge v a lle n ee n m u ltid iscip lin a ire aa n p a k . Z o ka n de e ne rg ie tra n s itie nie t w o rd e n
g e rea lise e rd zo n d e r ge a v a n cee rde e n ve rn ie u w e nd e to e p a ssin g va n d ig ita lise rin g , vo o r sm a rt grid s,
o m v raa g e n aa n b o d bij e lk aa r te bren g e n, vo o r ru im te lijk e afw e g in g e n ov e r he t sa m e nsp e l va n
o p w e k e n tra n sp o rt va n en e rg ie . En an d e rz ijd s le id e n to e p a ssin g e n va n d ig ita lise rin g tot ee n g ro te
e n ve e la l nie t be w u ste toe na m e va n he t en e rgie g e b ruik . Ee n stee d s g rote r d e e l va n het
e n e rg ie g e b ru ik za l nie t o p d e 'e ig e n m e te r' u itsla a n , m a a r op die va n d ata ce n tra e n se rv e rs die
no d ig zijn voo r he t toe n e m e n d e d atav e rkee r.
D e d ig italise rin g sv raa g stu k k en bren g e n oo k v raa g stu k ke n m e t zich m e e ov e r d e
v e ran tw o o rde lijk h ed e n va n d e p rov in cie s e n d e an d e re ov e rh ed e n : w at be te ke n t d e dig itale
tran sfo rm a tie vo o r de toe zich th o u d e n d e ro l va n pro v in cie s o p w ate rscha p p e n en ge m e e n te n o p he t
te rre in va n kw a lite it v a n op e n b a a r be stu u r? W a t be tek e n t he t vo o r o n ze ta k en va n arch ie f- e n
in fo rm a tie be h e e r? W ie is e r ve ran tw o o rd e lijk vo o r de d ig ita le op e n b a re ru im te e n co n n e ct iv ite it?
W e ga a n ov e r de on tw ik k elin g va n o n ze ta k e n e n ve ra ntw o o rd e lijk h e d e n a ls prov in cie s graa g in
ge s pre k m e t d e an d e re ov e rh e d e n o m te zo rge n d a t w e als ov e rh e id oo k o p dit vla k afsp rak e n
m a k e n en o n s blijv e n d o o ro n tw ik ke le n .
U ku n t van de pro v in cia le state n , g e d e p u te e rde staten e n de pro v in cia le o rga n isatie s da n oo k ee n
to e n e m e n d e in ze t, be tro kke n h e id e n be w u stzijn ve rw a chte n ov e r d ig ita lise rin g sv raa g stu k ke n . E n
ee n na v e n a n t toe n e m e n d be la n g o m d a a rin als ov e rh e d e n ge za m e n lijk o p te trek k en .
W at be treft w e t- e n reg e lg e v in g m e t dig itale co m p o n e nten , zo a ls de W o o , W d o , W m e b v e n d e
A rchie fw et, ka n d e T w e ed e K am e r e ro p ve rt ro uw e n da t de p ro v in c ie s hu n ve ra ntw o o rde lijk h e id
ne m e n : he t m e e -o ntw ik k ele n va n d e w e t- e n re g e lg e v in g als éé n ov e rhe id , he t im p le m e n te ren e n
he t to e p a sse n e rv an . Ee n aa n d a chtsp u n t is de praktisch e to e pa sb a a rhe id v an de w et- en
re g e lg e v in g . K le in e aa n p a ssin g e n in de w e t ku n n e n in de p raktijk grote ge vo lg e n he b b e n . H e t in
sa m e ns p raa k o n tw ik k e le n va n d e ze w et- e n reg e lg e v in g als éé n ov e rhe id is d a n oo k va n groo t
be la n g . H et g a at o m m e e r da n be tro k ke n zijn en afste m m e n . W e w e rke n hie r als p ro v in c ie s g raa g
a an m e e .

2. Wat verwachten gemeenten en provincies van de Tweede Kamer als het gaat om haar
controlerende en wetgevende taken bij digitaliseringsvraagstukken?
De wereld van digitalisering, informatietechnologie en (daarmee veelal samenhangend)
biotechnologie verandert razendsnel. Deze ontwikkelingen stellen ons als overheden, waaronder de
provincies, voor grote uitdagingen. Dat heeft vele oorzaken, bijvoorbeeld het feit dat technologie
en data tegenwoordig overal "in zit", terwijl gebruikers niet altijd digitaal bewust en vaardig zijn.
Een ander vraagstuk is dat data weliswaar steeds overvloediger beschikbaar zijn, maar het van
groot belang is om de kwaliteit en de waarde van data te kennen. De snelle technologische
ontwikkelingen en enorme mogelijkheden (met internet of things, Artificial Intelligence,
robotisering, etc.) die digitalisering met zich mee brengt, vragen vaardigheid in uitvoering van de
publieke taken. Daarnaast zijn er meer aspecten die aandacht vragen: de hoge kosten die met
informatietechnologie gepaard kunnen gaan, het gemak waarmee informatie en data

ALG 10375/2020 d.d. 25 februari 2020

- 3 -

ge m a n ip u le e rd ku n n e n w o rde n , he t be la n g va n (h e t o ntw ik ke le n va n ) kad e rs en stan d a a rd e n (d e n k
a a n se cu rity, p riv a cy , tech n isch e stan d a a rd e n ) w a a rv a n d e im p le m e ntatie so m s gro te
o rga n isa to risch e en fi n a n cië le g ev o lg e n kan he b b e n e n de d re ig in g va n "ve n d o r lo ckin " e n he t
o n tstaa n va n nie u w e "v e rd ie n m o d e lle n " in d e w e re ld va n de cl o u d .
G e zie n al de ze o ntw ik k e lin g e n ve rw a ch ten w e da t d e T w e e d e K a m e r ha a r ve ran tw o o rde lijk he id
ne e m t in de directe en in d irect e asp e cte n va n de dig italise rin g e n d aa rin ad a p tief is, g e zie n de
dy n a m ie k e n sn e lle o ntw ik ke lin g e n . D e ve ran tw o o rde lijk he id v a n d e ov e rhe id in
d ig italise rin g sv raa g stu k ke n za l ve rde r to e n e m e n . W e ve rw a chte n d a a ro m nie t a lle e n va n u a ls
T w e e d e K a m e r, m a ar in bred e zin bij d e ve rsch ille n d e ov e rh e d e n extra aa n d a ch t vo o r d it
o n d e rw e rp , ju ist oo k o m d a t he t in alle d o m e in e n do o rw e rkt en d e effecte n nie t altijd d irect te
vo o rz ie n zijn . V a n w e g e de v e ran tw o o rd e lijk he id b in n e n alle ov e rhe d e n , zett e n w e als prov in cie s in
o p ve rste rk in g va n de o n d e rlin g e sa m e n w e rkin g en ho p e n d at u d a a r als K a m e r oo k o p in zet.
D ig ita lise rin g sv ra ag stu k ke n v rag e n so m s ee n g e za m e n lijk e sta n d a a rd of é é n aa n p a k vo o r alle
ov e rh e de n , d ie w e als éé n o ve rh e id m o e te n o ntw ik ke le n , zo a ls ee n toe p as ba a r eth isch
ha n d e lin g ska d e r. D a a rn a a st zijn e r ve e l dig italise rin g sv raa g stu k ke n w a a rin h et ju ist va n be la n g is
dat h e t R ijk d o e le n op ho o fd lijn e n stelt en d e a n d e re o v e rhe d e n of d e m a atsch a p p ij d e ruim te g e eft
ho e d ie d o e le n te be re ik en . In de ve rsch ille n d e be le id sd o m e in e n pa k k e n de
d ig italise rin g sv raa g stu k ke n a n d e rs uit, e n vrag e n in d e ov e rhe id slag e n ee n be n a d e rin g d ie pa st bij
de sp e cifi e k e situ a tie e n de be treffen d e reg io . W e v rag e n u als K a m e r to e te zie n o p be w u ste e n
ge n u a n cee rd e afw eg in g e n h ie rov e r, zo d a t w e w a a r d at no d ig is als ov e rhe d e n éé n g e za m e n lijk e
stan d a a rd ha nte ren e n w a a r m a a tw e rk no d ig is, da a r ru im te vo o r is.
T o t slo t: w e zie n d at info rm a tie te ch n o lo g ie in a l z'n vo rm e n en m a te n , o n ze in w o n e rs e n
o n d e rn e m e rs in toe ne m e nd e m a te afh a n k e lijk m a k e n va n m a rktpa rt ije n d ie zich bew e g e n in he t
pu b lie k e do m e in . A ls in w o n e r ka n je va n be p a a ld e pu b lie k e ta ke n a lle e n no g m a a r g e b ru ik m a k e n
als je je p riv é g e g e v e n s be sch ik b a a r ste lt aa n ee n co m m e rcië le pa rt ij. H e t is va n to e n e m e n d be la n g
dat de ov e rh e id hie rin ve ran tw o o rd e lijk h e id ne e m t. R ece nte lijk zijn h ie rov e r dive rse stu d ie s
ve rsche n e n, d ie o n ze aa n d a cht als ov e rh e d e n vrag e n . D ig ita lise rin g he e ft ee n stee d s grote re
im p a ct o p de m a atsch a p p ij, w a a rb ij in w o n e rs en o n d e rn e m e r va a k g e e n of g e e n rea listisch e
ke u zev rijh e id he b b e n . W e zie n g raa g da t u als K a m e r o p dit co m p le x e e n be la n g rijk e te rre in da t
ve e la l in te rn atio n a le sa m e n w e rk in g v raa g t, ee n actiev e ro l ve rv u lt.

3. Waar lopen decentrale overheden in de praktijk tegenaan op het gebied van
digitalisering?
Decentrale overheden lopen er tegen aan dat digitalisering ingrijpend is voor onze organisaties,
nieuwe inzet en kennis vraagt en veel kosten teweeg kan brengen. Zoals eerder geschetst zorgt
digitalisering voor enorme veranderingen in ons werk, in wet- en regelgeving en heeft dit effect op
de uitvoering van onze wettelijke taken. We willen daarom als één overheid werken aan
digitaliseringsvraagstukken en zorgen dat die goed uitvoerbaar is.
4.

Hoe vindt op decentraal niveau toezicht, verantwoording en/of controle plaats op het
gebied van digitalisering? Welke vragen worden gesteld bij de afweging of nieuwe
technologieën moeten worden toegepast? Welke normenkaders worden hierbij
gehanteerd? Welke publieke waarden spelen hierbij een rol?

Sinds vorig jaar werken de provincies samen aan een interprovinciaal digitaliseringsprogramma,
dat gericht is op de diverse aspecten van digitalisering: van ethiek, privacy, security, toepassing
voor de maatschappelijke opgaven waarvoor we als provincies staan, tot het op orde brengen en
houden van dienstverlening, bedrijfsvoering en databeheer. We werken daarin onder meer aan het
mee-ontwikkelen en implementeren van de diverse wet- en regelgeving op het vlak van
digitalisering, zoals digitale toegankelijkheid, de Wet open overheid en het voldoen aan

ALG 10375/2020 d.d. 25 februari 2020

- 4 -

standaarden op het vlak van informatiebeveiliging. We sturen op de naleving van scherp
geformuleerde ethische kaders en werken aan een vertaling in een concreet ethisch
handelingskader voor provincies.
De provincies hebben daarnaast een breed scala aan interprovinciale overleggroepen op het terrein
van digitalisering waar afspraken worden gemaakt over de toepassing van nieuwe technologieën.
Interbestuurlijk wordt de toepassing van nieuwe technologieën besproken in vele specifieke
overleggen met het Rijk en gemeenten, zoals de stuurgroep open data en overleggen op het
gebied van security. Ambtelijke besluitvorming vindt plaats in het Overheidsbrede Beleidsoverleg
Digitale Overheid (OBDO).
Toezicht op het gebied van digitalisering is bij provincies ingekaderd in de reguliere cycli van
toezicht en verantwoording. Naast de interne audit- en controlcycli houdt de accountant toezicht op
de compliancy van provincies aan wet- en regelgeving (ook op het gebied van digitalisering) en op
de financiële kant van digitalisering. Daarnaast zijn er specifieke themagerichte
toezichtonderzoeken, uitgevoerd door bijvoorbeeld Rekenkamers, de Autoriteit Persoonsgegevens
of de archiefinspectie. Ten slotte kunnen provincies ook zelf extern toezicht organiseren als dat
nodig is.
Het hele speelveld is blijvend in ontwikkeling. Sommige onderdelen van het werkterrein, zoals de
ethische kaders, worden interprovinciaal vastgesteld in een van de bovengenoemde gremia. Omdat
de vraagstukken in alle provincies aan de orde zijn, werken de provincies samen in het
interprovinciale digitaliseringsprogramma.

5.

Biedt het huidige wettelijk kader voldoende houvast om decentraal controle en
toezicht op toepassingen van digitale technologieën te kunnen uitvoeren? Zo nee,
wat is hiervoor nodig?

Regelgeving, controle en toezicht zijn cruciaal om zaken voor elkaar te krijgen en te regelen.
Echter, op het vlak van digitalisering is bewustwording van betrokkenen en de multidisciplinaire
samenwerking tussen mensen die thuis zijn in digitalisering en mensen die werken aan
maatschappelijke opgaven welhaast nog belangrijker. Welke consequenties hebben keuzes die
worden gemaakt en wat zijn de gevolgen? Hebben we de kansen en risico's van de inzet van
informatietechnologie goed in beeld en afgewogen?
Digitalisering blijft dusdanig in ontwikkeling en heeft zoveel impact op onze publieke taken dat ook
het ontwikkelen van wet- en regelgeving en samenwerking tussen overheden nooit klaar is. De
veranderingen gaan zo snel dat we ons als overheden permanent moeten doorontwikkelen en aan
moeten passen. Informatietechnologie en biotechnologie zullen blijvende invloed houden op onze
wettelijke taken. Daarin moeten we breder kijken dan enkel in termen van controle en toezicht.
Alleen toezicht houden op digitale technologie is niet voldoende. Dus luidt het korte antwoord op
uw vraag: nee, het huidig wettelijk kader biedt niet voldoende houvast. De ontwikkelingen vragen
een kader dat meegroeit.
Neem als voorbeeld de ontwikkeling van AirBnB en de effecten ervan op ruimtegebruik, de lokale
economie en woningmarkt. Als overheden hebben we de effecten van deze ontwikkelingen op onze
verantwoordelijkheden niet voorzien. De nieuw ontstane situatie stelt andere eisen aan onze
regelgeving dan in de situatie van voorheen.
Om goed om te kunnen gaan met dergelijke dossiers moeten we sterk samenwerken tussen
verschillende deskundigheden. Mensen die thuis zijn in digitalisering, deskundigen in privacy en
professionals in bijvoorbeeld ruimtelijke ordening moeten intensief samen werken. Als overheden
zijn we veelal sectoraal georganiseerd. Digitalisering zal van ons vragen om nog sterker dan
voorheen multidisciplinair te denken én werken. We kunnen ons voorstellen dat dat ook voor u als
Kamer en de departementen een veeleisende ontwikkeling is.

ALG 10375/2020 d.d. 25 februari 2020

- 5 -

D ig italisering is sam e nvatt en d in onze ogen geen dossie r op zichzelf w aarop toezicht vo lstaat of het
w etgeve nd kade r af kan zijn . H et is een m u ltid iscip lin air vraagstuk dat van de overheid
w end b aa rheid en ada ptief han de le n vraagt.

6.

Wat verwachten provincies en gemeentes van de Tweede Kamer en wat kan daarin
beter?

In de uitvoering van elk van de provinciale kerntaken zal de komende jaren veel veranderen als
gevolg van de voortgaande digitalisering, of het nu gaan om mobiliteit, energietransitie, klimaat of
het openbaar bestuur. We zijn ons als provincies ervan bewust dat we hierdoor voor grote
uitdagingen staan, die doorontwikkeling van ons vragen. Op sommige terreinen zijn we hierin al
gevorderd, in andere zijn of gaan we aan de slag met de concretisering. We juichen gezien al deze
ontwikkelingen het bestaan van de tijdelijke commissie zeer toe en zijn verheugd over de aandacht
van uw Kamer voor digitalisering. Wat ons betreft is er blijvende aandacht voor dit onderwerp
nodig. We hopen dan ook dat u hiervoor een duurzame vorm kiest. Als provincies trekken we graag
samen op met U en de andere overheidslagen. We bieden aan om, als u daar behoefte aan hebt,
uw Kamer met regelmaat bij te praten over de provinciale ontwikkelingen in de
digitaliseringsvraagstukken.
Met vriendelijke groet,

INT RPROVINCIML OVERLEG

mr. H.M. Meijdam
algemeen directeur

ALG 10375/2020 d.d. 25 februari 2020