Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 322

Kinderopvang

Nr. 490

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID, VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP EN
VOOR PRIMAIR EN VOORTGEZET ONDERWIJS EN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 april 2023
1. Aanleiding
Kinderopvang is belangrijk voor ouders om de zorg voor hun kinderen te
kunnen combineren met een baan. En een goede start op de kinderopvang draagt bij aan de ontwikkeling van kinderen, zeker voor kinderen
in een kwetsbare positie. Zo draagt kinderopvang ook bij aan het
versterken van kansengelijkheid. Op de kinderopvang leren kinderen
spelenderwijs sociale omgangsvormen, creativiteit, taal, de wereld en
gezond eten. Dit is belangrijk, zodat kinderen op latere leeftijd goed
kunnen meedoen in de samenleving. Kwalitatief goede en toegankelijke
kinderopvang is van groot belang voor onze maatschappij, zowel voor een
goede start voor kinderen als voor de arbeidsparticipatie van ouders.
De kinderopvangtoeslagaffaire heeft pijnlijk duidelijk gemaakt dat het
financieringsstelsel veel eenvoudiger moet worden en dat er meer
zekerheid voor ouders nodig is. Het kabinet wil af van de systematiek
waarin grote bedragen als onzeker voorschot worden uitgekeerd aan
ouders, met als risico dat zij worden geconfronteerd met hoge terugvorderingen. De kinderopvangtoeslag zoals we die nu kennen wordt daarom
afgeschaft. De overheidsvergoeding wordt straks rechtstreeks uitgekeerd
aan de kinderopvangorganisaties.
Daarnaast komt er in het nieuwe stelsel een inkomensonafhankelijke
vergoeding voor werkende ouders. Hierdoor neemt de toekenningszekerheid toe en de marginale druk significant af. Voor de meeste mensen
wordt kinderopvang goedkoper waardoor het lonender wordt om meer te
werken. Ouders betalen in het nieuwe stelsel slechts een kleine eigen
bijdrage van 4% (tot een maximum uurprijs); de vergoeding kinderopvang
(VKO) wordt 96%. Net zoals in het huidige stelsel kunnen kinderopvangorganisaties additionele kosten boven deze maximum uurprijs in rekening

kst-31322-490
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 322, nr. 490

1

brengen bij de ouder. De zeer hoge overheidsbijdrage maakt een kritische
blik op financieringsvormen en winsten in de kinderopvangsector extra
noodzakelijk. Met belastinggeld moet zorgvuldig worden omgegaan.
De afgelopen periode is intensief gewerkt aan de uitwerking van het
nieuwe stelsel. De herziening van het financieringsstelsel is ingrijpend
voor zowel de kinderopvangsector en ouders, als de uitvoering aan de
kant van de overheid.
Een abrupte stijging van de vraag in een sector die momenteel kampt met
personeelstekorten en schaarste aan plekken kent, acht het kabinet
onverantwoord. Dit vanwege de grote risico’s voor de toegankelijkheid,
betaalbaarheid en het brede aanbod en de kwaliteit van de kinderopvang.
Het is essentieel dat kinderopvang toegankelijk blijft en we de hoge
kwaliteit van de kinderopvang die we hebben, behouden. Daarbij hebben
de uitvoerders aangegeven dat invoering per 2025 onuitvoerbaar is. Zeker
gezien de lessen vanuit de kinderopvangtoeslagaffaire is een zorgvuldige
en graduele invoering van het nieuwe stelsel voor zowel ouders, sector
als uitvoerders cruciaal.
Om deze redenen is het onvermijdelijk dat de invoering van het nieuwe
financieringsstelsel plaatsvindt in 2027 in plaats van 2025. Vanaf 2025 zal
geleidelijk en op een zorgvuldige manier, in twee stevige stappen worden
toegegroeid naar het nieuwe financieringsstelsel. De precieze invulling
hiervan volgt later. De ambitie om de kinderopvangtoeslag te vervangen
door een nieuw, eenvoudiger stelsel dat ouders veel meer zekerheid biedt
en de kosten van kinderopvang voor de meeste ouders verlaagt, blijft
onverkort van kracht. Het kabinet streeft ernaar het wetsvoorstel voor de
zomer van 2024 in te dienen zodat de behandeling door uw Kamer kan
plaatsvinden voor 2025.
In aanloop naar het commissiedebat van 10 mei a.s. informeren wij uw
Kamer met deze brief over de voortgang die is gemaakt met de herziening
van het financieringsstelsel voor de kinderopvang, via de zogeheten
greenfield benadering. In hoofdstuk 2 gaan we in op het ontwerpproces,
de risico’s en de bouwstenen die samen leiden tot een conceptstelselontwerp. In hoofdstuk 3 beschrijven we het vervolgproces met
betrekking tot de impactanalyses, bredere verkenningen en uitvoering. In
hoofdstuk 4 beschrijven we onze reactie op de marktordeningsonderzoeken kinderopvang en de samenhang daarvan met de stelselherziening.
2. Conceptontwerp nieuw financieringsstelsel kinderopvang
In november vorig jaar zijn we gestart met de innovatieve greenfield
benadering. In de greenfield hebben beleid en uitvoering (DUO,
Toeslagen, UWV en SVB) samen met sectorpartijen (oudervertegenwoordiging, brancheorganisaties en vertegenwoordigers van kinderopvangorganisaties) gewerkt aan een conceptontwerp van een nieuw stelsel,
binnen de beleidskaders die het coalitieakkoord ons meegeeft. Deze
benadering past goed bij ontwikkelingen rond het programma Werk aan
Uitvoering1. Uw Kamer is in een technische briefing (24 januari jl.)
geïnformeerd over het greenfield proces.
In het ontwerpproces is gewerkt in werkgroepen die zijn bemenst vanuit
beleid (ambtenaren van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid), de uitvoeringsorganisaties en sectorpartijen in de kinderopvang.
Uitvoerders hebben naar vermogen experts beschikbaar gesteld.
Sectorpartijen hebben op verschillende wijze deelgenomen. Zo hebben de
1

https://www.werkaanuitvoering.nl/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 322, nr. 490

2

brancheorganisaties individuele leden aangedragen die vanuit hun
expertise input hebben geleverd voor een stelselontwerp. De vertegenwoordigers vanuit de ouders hebben input geleverd vanuit hun inhoudelijke kennis van de kinderopvang. Wij zijn de sectorpartijen dankbaar voor
hun inbreng in het ontwerpproces. De sectorpartijen verbinden zich op
geen enkele wijze aan de uitkomst van het ontwerpproces.
Het ontwerpproces heeft geleid tot een concept-stelselontwerp, bestaande
uit diverse onderling samenhangende bouwstenen. Dit conceptstelselontwerp bevat een baseline (concrete afspraken over de uitgangspunten en beleidskeuzes), een stelselarchitectuur (inzicht in de werking
van het financieringsstelsel) en een narratief (beschrijving op hoofdlijnen
van de werking van dit concept-stelselontwerp). Zie bijlagen 1, 2 en 3. Het
gaat hier nadrukkelijk om een eerste concept. Er volgen nog diverse
impactanalyses en het concept moet worden getoetst op de inpasbaarheid binnen de budgettaire kaders van het coalitieakkoord en de
juridische haalbaarheid. Zoals ook beschreven in hoofdstuk 3 is het
concept-stelselontwerp samen met de impactanalyses, aanvullende
variaties en alternatieven input voor de politieke besluitvorming. Dit
betekent dat het concept-stelselontwerp niet per definitie de richting
aangeeft voor de herziening van het financieringsstelsel.
In het ontwerpproces zijn er veel keuzes gemaakt. Bij het maken van deze
keuzes liepen de werkgroepen tegen een aantal dilemma’s aan. Deze
hebben betrekking op:
a) Financiële zekerheid vooraf versus doelmatigheid
b) Toezicht op rechtmatigheid versus beperkte administratieve lasten
c) Massaliteit versus maatwerk
d) Ontzorgen ouders versus regie
e) Balans tussen vertrouwen en waarborgen in handhaving
In het narratief van het concept-stelselontwerp (zie bijlage 3) zijn deze
dilemma’s verder toegelicht.
2.1 Risico’s concept-stelselontwerp
Het coalitieakkoord geeft de doelen en een aantal uitgangspunten mee
voor het nieuwe financieringsstelsel. Deze uitgangspunten zijn leidend
geweest bij de totstandkoming van dit eerste concept-stelselontwerp. Het
is van belang om te toetsen in hoeverre we met dit conceptstelselontwerp de gestelde doelen bereiken. Het gaat daarbij om de twee
hoofddoelstellingen van de herziening: eenvoud en begrijpelijkheid voor
ouders en het makkelijker maken om arbeid en zorg te combineren.
Daarnaast willen we dat de herziening de algemene doelstellingen van
kinderopvangbeleid ondersteunt. Het gaat hierbij om het bevorderen van
de arbeidsparticipatie en de bijdrage van kinderopvang aan de ontwikkeling van kinderen. Ook draagt kinderopvang bij aan kansengelijkheid.
Dit betekent dat het belangrijk is om goed te kijken naar eventuele
effecten van de stelselherziening op de kwaliteit van de kinderopvang (zie
ook paragraaf 4.2.2).
Op het gebied van toegankelijkheid en kansengelijkheid ziet het kabinet
risico’s (zie ook paragraaf 4.2.1). De hogere vergoeding voor midden- en
hoge inkomensgroepen leidt waarschijnlijk tot een stijging in de
uurprijzen (boven de maximumuurprijs). Dat kan negatieve gevolgen
hebben voor de toegankelijkheid van de kinderopvang voor huishoudens
met lage inkomens, omdat kinderopvang bij stijgende prijzen voor deze
groep per saldo duurder wordt. Dit kan bestaande sociale verschillen en
kansenongelijkheid vergroten. Het ingroeipad waartoe is besloten helpt
om de extra vraag naar kinderopvang geleidelijk te laten groeien,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 322, nr. 490

3

waardoor het realistischer wordt voor de sector om ook het aanbod te
laten toenemen. Daarnaast verkent de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (SZW) de komende periode maatregelen, zoals
tariefregulering in de kinderopvang, om deze ongewenste effecten van de
herziening te mitigeren.
Ook besteden we aandacht aan de samenhang met het onderwijsbeleid.
Tussen de ministeries van SZW en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
(OCW) over de vraag aan welke randvoorwaarden moet worden voldaan
om te voorkomen dat de herziening afbreuk doet aan de educatieve
bijdrage van kinderopvang en het bevorderen van kansengelijkheid.
Tenslotte kijken we naar de effecten van de stelselherziening op de
bekostiging vanuit het Ministerie van OCW aan gemeenten voor het
aanbieden van voorschoolse educatie, zoals in de Kamerbrief van
7 oktober 20222 is aangekondigd.
De positie van de ouder in het concept-stelselontwerp is een tweede
aandachtspunt. Door de verschuiving van de vergoeding van ouder naar
kinderopvangorganisatie bestaat het risico dat de betrokkenheid van
ouders minder wordt op de betaalbaarheid en kwaliteit van de geleverde
dienst. De ouder heeft in het huidige stelsel een belangrijke positie
richting de marktwerking en die willen we behouden. Dat de ouders stevig
in positie blijven is belangrijk voor de balans in het stelsel. We bekijken
samen met de oudervertegenwoordiging, sector en uitvoerders hoe we dit
kunnen borgen waarbij we een middenweg zoeken tussen ontzorgen en
de regie kunnen houden.
De uitvoerders zien drie belangrijke aandachtspunten: 1) de toegankelijkheid en kwaliteit als gevolg van de prijsontwikkeling, 2) de arbeidseis
en 3) de rechtmatigheid en doelmatigheid. Op deze onderdelen wordt de
komende periode verkend of met enkele variaties de gesignaleerde
risico’s teruggedrongen kunnen worden. Het gaat daarbij op korte termijn
in ieder geval om het op verschillende manieren invulling geven aan de
arbeidseis: a) de variant zoals die in het huidige concept-stelselontwerp is
opgenomen (3 maandelijks toetsen) en b) een stevigere invulling met een
hogere drempel (ondergrens). Deze varianten op de arbeidseis worden in
ieder geval meegenomen in de impactanalyse van de uitvoerders en
indien mogelijk in de impactanalyse naar de maatschappelijke effecten.
Daarnaast worden de mogelijkheden tot verschillende maatregelen op het
gebied van toegankelijkheid en de kwaliteit verkend. Hierbij gaat het om
maatregelen zoals tariefregulering en kwaliteitsborging in de vorm van
bijvoorbeeld een maximum tarief als basis en expliciete goedkeuring voor
een aanvullend tarief voor aanvullende diensten/kwaliteit, maar ook om
kwaliteitseisen aan de dienst zelf.
Ten aanzien van de rechtmatigheid en doelmatigheid wordt gekeken naar
opties voor meer normering, controle en toezicht op de financiële
administratie en bedrijfsvoering van de kinderopvangorganisaties. Daarbij
worden mogelijkheden verkend om het doelmatig gebruik van de
gecontracteerde uren beter te borgen. In het concept-stelselontwerp
wordt uitgegaan van monitoring en zelfregulering en een nader uit te
werken bepaling om te kunnen optreden bij grote afwijkingen tussen
gecontracteerde uren en aanwezigheidsuren. Als variatie hierop valt
bijvoorbeeld te denken aan normstelling ten aanzien van verschillen
tussen contracturen/kindplaatsen, gefactureerde uren en aanwezigheidsuren. In het concept-stelselontwerp wordt uitgegaan van controle op de
gegevens die worden uitgewisseld tussen uitvoerder en kinderopvangor2

Kamerstuk 31 322, nr. 465.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 322, nr. 490

4

ganisatie, aangevuld met steekproefsgewijze controles op de administratie. Als variatie worden mogelijkheden bezien om vooraf te controleren
op de financiën en bedrijfsvoering van de kinderopvangorganisaties.
De variaties rond de arbeidseis, toegankelijkheid en kwaliteit kunnen
vervolgens samengevoegd worden tot één of meerdere alternatieven ten
opzichte van het in deze brief geschetste concept-stelselontwerp. In de
weging van deze alternatieven zal worden gekeken naar de impact op de
sector: zijn de alternatieven werkbaar voor kinderopvangorganisaties.
Naast bovengenoemde aandachtspunten volgen er uit de impactanalyses
mogelijk nog andere aandachtspunten. Uw Kamer wordt over alle
aandachtspunten, mogelijke mitigerende maatregelen en alternatieven
geïnformeerd in het verdere traject rond de herziening van het financieringsstelsel (zie hiervoor ook hoofdstuk 3).
2.2 Inhoud concept-stelselontwerp
In deze paragraaf beschrijven we de concrete uitwerking van het
concept-stelselontwerp. Het concept-stelselontwerp bestaat uit een
baseline (concrete uitspraken over de uitgangspunten en beleidskeuzes)
en een stelselarchitectuur (inzicht in de werking van het financieringsstelsel). Zie bijlage 1 en 2. Bijlage 3 bij deze brief bevat een beschrijving
op hoofdlijnen van de werking van dit concept-stelselontwerp, de
belangrijkste uitgangspunten voor het concept-stelselontwerp en een
beschrijving van de onderliggende dilemma’s.
2.2.1 Uitgangspunten concept-stelselontwerp
In dit concept-stelselontwerp krijgen de ouder en de kinderopvangorganisatie vooraf financiële zekerheid. Deze zekerheid volgt uit drie belangrijke
uitgangspunten:
1. Eenvoudige grondslagen voor financiering
C Invoeren van inkomensonafhankelijkheid: De hoogte van de
vergoeding voor kinderopvang hangt niet af van het inkomen van
de ouders.
C Loslaten van de koppeling gewerkte uren: De hoogte van de
vergoeding is niet afhankelijk van het aantal gewerkte uren.
2. Rechtstreekse financiering aan de kinderopvang
C Afschaffen van de kinderopvangtoeslag aan ouders waardoor zij
niet meer worden geconfronteerd met hoge terugvorderingen.
C De overheidsvergoeding wordt rechtstreeks aan kinderopvangorganisaties uitbetaald.
3. Hoge inkomensonafhankelijke vergoeding voor werkende ouders
C Vergoeding van 96% van de kosten (tot een maximum uurprijs)
voor kinderopvang voor werkende ouders.
2.2.2 Werking concept-stelselontwerp
In de stelselarchitectuur (zie bijlage 2) is de werking van het conceptstelselontwerp in beeld gebracht. Op hoofdlijnen zijn er vijf deelprocessen
te onderscheiden:
1. Van oriënteren tot en met inschrijven;
2. Plaatsen en aanvragen vergoeding kinderopvang (VKO) en bepalen
recht;
3. Betalen VKO en factureren bij ouder;
4. Continueren VKO;
5. Wijzigen en beëindigen contract of VKO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 322, nr. 490

5

Van oriënteren tot en met inschrijven
Het proces begint met de ouder die zich oriënteert op opvangmogelijkheden en de kosten daarvan. De ouder meldt zich aan bij een kinderopvangorganisatie. Mocht er bij de organisatie geen plek beschikbaar zijn,
en de ouder niet voor een andere organisatie willen of kunnen kiezen, dan
komt de ouder op een wachtlijst. De ouder kan op ieder moment een
voorlopige beoordeling van de uitvoerder vragen. De uitvoerder beoordeelt dan of de ouder op dat moment voldoet aan de voorwaarden voor
VKO. Deze voorlopige beoordeling is bedoeld om de ouder inzicht te
geven of deze in aanmerking komt voor VKO maar de ouder kan hier geen
rechten aan ontlenen.
Voor het recht op een VKO is het van belang dat er een relatie tot stand
komt tussen de uitvoerder, de ouder en de kinderopvangorganisatie. De
basis voor de aanvraag en het recht op de VKO is de privaatrechtelijke
overeenkomst tussen ouder en kinderopvangorganisatie. De ouder sluit
daarom altijd een privaatrechtelijke overeenkomst af met de kinderopvangorganisatie.
Plaatsen en aanvragen VKO en bepalen recht
In dit concept-stelselontwerp gaan we uit van vastgestelde vergoedingen.
Het streven is dat ouders en kinderopvangorganisaties voor de start van
de opvang duidelijkheid krijgen of er recht is op een VKO.
In het concept-stelselontwerp doet de kinderopvangorganisatie de
aanvraag van de VKO bij de uitvoerder. De ouder heeft hierin de rol om bij
de uitvoerder te bevestigen partij in de relatie te zijn.
De ouder en de kinderopvangorganisatie dienen aan een aantal
voorwaarden te voldoen om een aanspraak op de VKO te laten ontstaan
(denk bijvoorbeeld aan de arbeidseis voor ouders en inschrijving in het
LRK voor kinderopvangorganisaties). Na de aanvraag beslist de uitvoerder
of aan de voorwaarden voor VKO is voldaan. De uitvoerder stelt dit zoveel
mogelijk vast op basis van objectieve criteria met gegevens die meetbaar
en controleerbaar zijn voor de uitvoerder vanuit gegevensbronnen. De
beschikbaarheid, actualiteit en juistheid van de gegevens en benodigde
waarborgen omtrent verwerking van persoonsgegevens moeten nader
worden bekeken. Op deze manier hoeven ouder en kinderopvangorganisatie zo min mogelijk informatie zelf aan te leveren en kan de uitvoerder
snel duidelijkheid geven.
In lijn met de afspraak uit het coalitieakkoord (bijlage bij Kamerstuk
35 788, nr. 77) moeten ouders in het concept-stelselontwerp blijven
voldoen aan de arbeidseis. Uitgangspunt is dat alle groepen die onder de
huidige definitie van de arbeidseis vallen voor de kinderopvangtoeslag
ook in het nieuwe stelsel gebruik kunnen maken van VKO. De arbeidseis is
in veel gevallen geautomatiseerd te toetsen. Dit gaat echter niet voor alle
ouders op. Wanneer er geen gegevens beschikbaar zijn in de gegevensbronnen moeten ouders op verzoek van de uitvoerder aanvullende
informatie aanleveren. Dit geldt bijvoorbeeld voor een deel van de
(zelfstandig) ondernemers. In het proces van toetsing (en continuering)
zijn voorlopige keuzes gemaakt om tegemoet te komen aan het geven van
zekerheid vooraf en het voorkomen van gebruik als er geen recht is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 322, nr. 490

6

Betalen VKO en facturen bij ouder
Nadat door de uitvoerder het recht op VKO is vastgesteld kan worden
overgegaan tot uitbetaling. In het concept-stelselontwerp betaalt de
uitvoerder de VKO rechtstreeks aan de kinderopvangorganisatie op basis
van informatie die de kinderopvangorganisatie aan de uitvoerder levert
(bijvoorbeeld het aantal opvanguren). De ouder betaalt de Wettelijke
Ouderbijdrage (WOB) van 4% en eventueel andere kosten (zoals de kosten
boven de maximum uurprijs) aan de kinderopvangorganisatie. Dit
betaalproces herhaalt zich maandelijks tot de beëindiging van het
contract, de opvang of het recht op de vergoeding.
Continueren VKO
De uitvoerder controleert periodiek of ouder en kinderopvangorganisatie
nog aan de voorwaarden voldoen. In de eerste aanvraag stelt de
uitvoerder het recht op VKO vast voor een vaste periode van drie
maanden. Na een eerste vaststelling volgt het proces van continueren:
elke drie maanden wordt opnieuw vastgesteld of de betrokkenen de
komende drie maanden nog aan de voorwaarden voor het recht voldoen.
Het recht wordt vervolgens weer vastgesteld voor de komende drie
maanden.
Wijzigen en beëindigen contract of VKO
Het beëindigen van het contract tussen de ouder en de kinderopvangorganisatie en het stoppen van de opvang betekent ook de beëindiging van het
verstrekken van de VKO. Ook kan het voorkomen dat de ouder of
kinderopvangorganisatie niet meer voldoet aan de voorwaarden voor het
recht op VKO. Belangrijkste situatie waarin dit zich voordoet is de situatie
waarbij de ouder niet meer voldoet aan de arbeidseis. Indien dit zich
voordoet eindigt het recht op VKO, met inachtneming van een uitlooptermijn van drie maanden. Dit komt overeen met het huidige stelsel
waarin bij werkloosheid een termijn van 3 maanden recht blijft bestaan.
2.2.3 Toezicht en handhaving
Het uitgangspunt in de vormgeving van het toezicht en de handhaving is
vertrouwen in combinatie met zekerheid vooraf. Dat wil niet zeggen dat de
verwachting is dat alles goed gaat. Er is in het concept-stelselontwerp
gezocht naar zo veel mogelijk ruimte om fouten te herstellen door KOO en
ouders. Als kinderopvangorganisaties onterecht voordeel hebben
verkregen door het verstrekken van foutieve informatie, dan moeten zij de
VKO terugbetalen. Als ouders per ongeluk foutieve informatie doorgeven
is het uitgangspunt dat de VKO niet zal worden teruggevorderd. Er zijn
wel mogelijkheden tot sanctioneren, bijvoorbeeld bij herhaaldelijke fouten
of als er aantoonbaar sprake is van fraude.
In het concept-stelselontwerp zijn waarborgen opgenomen om oneigenlijk
gebruik en misbruik te beperken. Voorbeelden zijn monitoring en
zelfregulering om structurele verschillen tussen gecontracteerde en
afgenomen uren te beperken en inzicht voor ouders in de gegevens die de
kinderopvangorganisatie en uitvoerder uitwisselen. Daarnaast is aanpak
van fraude belangrijk voor het draagvlak voor het stelsel: fraude mag niet
lonen. De problematiek van de huidige kinderopvangtoeslag heeft ons
geleerd dat er oog moet zijn voor onevenredig grote consequenties in de
handhaving. Dit betekent dat we in het concept-stelselontwerp het risico
op fouten proberen te minimaliseren, rekening houden met persoonlijke
omstandigheden ten tijde van het maken van fouten en/of in de maatregelen rekening houden met de impact van een terugvordering (kinderop-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 322, nr. 490

7

vangorganisatie) of sanctie (kinderopvangorganisatie of ouder) op de
betrokken partijen.
Hiermee sluiten we aan op de ontwikkelingen rond het invorderingsbeleid
in het sociale zekerheidsdomein om de proportionaliteit van terugvorderingen en sancties beter te borgen.
3. Vervolgproces greenfield
Met het eerste concept-stelselontwerp hebben we een grote stap gezet
naar een nieuw financieringsstelsel in de kinderopvang. De komende
maanden zullen we verdere stappen zetten om tot een definitief ontwerp
te komen. In de eerste plaats worden op dit moment de effecten van het
concept-stelselontwerp in kaart gebracht door middel van diverse
impactanalyses. Deze impactanalyses worden verder beschreven in
paragraaf 3.1. Ook worden er bredere verkenningen uitgevoerd naar de
mogelijkheden per 2025 en de herbruikbaarheid van dit conceptstelselontwerp bij andere politieke keuzes (zie paragraaf 3.2). Daarnaast
worden een aantal variaties op het ontwerp en alternatieven uitgewerkt
zoals beschreven in paragraaf 2.1. Deze alternatieven zullen nog op
hoofdlijnen zijn, maar kunnen meegenomen worden in de besluitvorming
over het vervolg. We verwachten begin juni alle relevante informatie
beschikbaar te hebben.
Het concept-stelselontwerp, de impactanalyses en de aanvullende
variaties en alternatieven zijn input voor de politieke besluitvorming.
Hierbij wordt een weging gemaakt van de effecten die het conceptstelselontwerp heeft, welke risico’s dit met zich meebrengt en welke
maatregelen getroffen kunnen worden om deze risico’s te mitigeren. Gelet
op de risico’s die wij momenteel in beeld hebben, verwachten wij dat er
aanpassingen aan het concept-stelselontwerp nodig zijn. Dit zal dan een
aanvullend ontwerpproces met inbreng vanuit de uitvoerders en de
sectorpartijen vergen.
De uitkomst van de politieke besluitvorming en mogelijk aanvullend
ontwerpproces zullen leiden tot een definitief ontwerp. We zijn
voornemens om uw Kamer in het najaar middels een hoofdlijnenbrief te
informeren over dit definitieve ontwerp. Deze hoofdlijnenbrief en het
daarover gevoerde debat met uw Kamer is vervolgens de basis voor het
wetsvoorstel. Wanneer de Minister van SZW in het vierde kwartaal van dit
jaar nog een debat met uw Kamer kan voeren over het definitieve
ontwerp, streeft zij ernaar het wetsvoorstel na de zomer van 2024 in te
dienen bij uw Kamer zodat de behandeling door uw Kamer nog mogelijk
is voor 2025.
3.1 Impactanalyses
In de impactanalyses wordt getoetst in hoeverre met het conceptstelselontwerp de beoogde doelen van de herziening worden bereikt.
Daarnaast zijn uitvoerbaarheid en werkbaarheid voor de uitvoerder aan
overheidszijde en de kinderopvangorganisaties belangrijke randvoorwaarden waarop het concept-stelselontwerp in de impactanalyses zal
worden getoetst. Tevens zullen de impactanalyses inzicht geven in de
omvang van de veranderopgave bij kinderopvangorganisaties, softwareleveranciers en de overheid. Hieruit kan worden afgeleid wat een globale
inschatting is van de benodigde doorlooptijd voor de realisatie en
implementatie tot aan de inwerkingtreding van het stelsel. En welke
voorwaarden hieraan gesteld worden door de partijen die deze veranderopgave dienen uit te voeren. Tenslotte wordt het stelsel getoetst op de
juridische haalbaarheid en de inpasbaarheid binnen de budgettaire kaders
van het coalitieakkoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 322, nr. 490

8

Wanneer de resultaten van de impactanalyses bekend zijn, is het mogelijk
om een integraal oordeel over het voorliggende concept-stelselontwerp
en de verwachte effecten van dit ontwerp te vormen. Hierbij wegen we de
impact en de belangen van de verschillende actoren. Hieronder is
beschreven welke impactanalyses momenteel worden uitgevoerd. De
verwachte oplevering van de impactanalyses is half mei.
Impactanalyse ouders
Wij hebben het Kenniscentrum Psychologie en Economisch Gedrag en
onderzoeksbureau D&B gevraagd om te onderzoeken wat de gevolgen
voor ouders zijn van het nieuwe stelsel en welke mogelijke (gedrags)effecten uit de stelselwijziging voortvloeien. De vraag die daarbij centraal
staat is of het nieuwe financieringsstelsel goed uitlegbaar en uitvoerbaar
is voor ouders. Hiertoe worden gesprekken gevoerd met onder andere
belangenverenigingen voor ouders (BOinK en Voor Werkende Ouders),
vakbonden, ouders uit verschillende doelgroepen, sociaal raadslieden en
medewerkers van VluchtelingenWerk.
Impactanalyse kinderopvangorganisaties
Het afschaffen van de kinderopvangtoeslag en de introductie van
rechtstreekse financiering heeft gevolgen voor de verantwoordelijkheden,
administratie en verantwoordingslasten voor kinderopvangorganisaties.
Wij hebben daarom het Waarborgfonds & Kenniscentrum Kinderopvang
gevraagd om als onafhankelijke kennisorganisatie de effecten van deze
stelselwijziging op kinderopvangorganisaties in kaart te brengen. De
vraag die daarbij centraal staat is of dit concept-stelselontwerp
uitvoerbaar, doenbaar, realiseerbaar en haalbaar is voor kinderopvangorganisaties en gastouder(bureau’)s. De sectororganisaties Nysa, BVOK, BK
en BMK worden bij de uitvoering van de analyse betrokken en zullen op
de uitkomsten reflecteren.
Impactanalyse medewerkers
Op ons verzoek gaat het Waarborgfonds & Kenniscentrum Kinderopvang
ook in kaart brengen wat de effecten zijn van het concept-stelselontwerp
op medewerkers vanuit het perspectief van de vakbonden en beroepsvereniging voor pedagogisch professionals (PPINK). Hierbij wordt ook
gekeken naar de arbeidsmarktprognoses voor de kinderopvang. Deze
impactanalyse staat los van de impactanalyse voor kinderopvangorganisaties en gastouder(bureau’)s, waarbij ook naar medewerkers wordt
gekeken maar dan vanuit het perspectief van organisaties.
Impactanalyse uitvoerders
De uitvoerders voeren gezamenlijk een globale analyse uit naar de
uitvoerbaarheid van het concept-stelselontwerp. De analyse gaat in op
welke componenten er nodig zijn om het concept-stelselontwerp te
realiseren en implementeren. De analyse levert inzicht in de risico’s in de
uitvoering, een globaal tijdspad voor implementatievoorbereiding en een
eerste indicatie van de uitvoeringskosten. Er zal ook gekeken worden naar
mogelijke reductie van complexiteit in het concept-stelselontwerp, in lijn
met de breed gedeelde oproep om vereenvoudiging uit de Staat van de
Uitvoering, en welke impact dat heeft op het tijdspad en de kosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 322, nr. 490

9

Maatschappelijke impactanalyse
Het Sociaal en Cultureel Planbureau en het Centraal Planbureau maken
een analyse van de maatschappelijke impact van het conceptstelselontwerp. Hierbij maken de planbureaus gebruik van input van
diverse wetenschappers die vanuit sociologisch, economisch en pedagogisch perspectief reflecteren op de maatschappelijke effecten van het
concept-stelselontwerp. De planbureaus hebben ervoor gekozen deze
analyse breed in te steken. Het gaat om effecten op: verschillende
inkomensgroepen, toegankelijkheid, kansengelijkheid, vraag- en prijsontwikkeling, arbeidsparticipatie en begrijpelijkheid.
De planbureaus kijken daarnaast naar mogelijke opties om bij te sturen op
eventuele onwenselijke effecten. Separaat aan de analyse van de
planbureaus hebben we ook de VNG gevraagd om te reflecteren op het
concept-stelselontwerp voor wat betreft de effecten op de gemeentelijke
regelingen en de sociale partners gevraagd om hun inzichten te geven
vanuit het perspectief van werknemers en werkgevers.
Budgettaire gevolgen
In het concept-stelselontwerp zijn binnen de beleidskaders van het
coalitieakkoord diverse voorlopige beleidskeuzes in de uitwerking
gemaakt. De verschillende variaties van het ontwerp hebben ook
verschillende budgettaire consequenties. De komende periode wordt in
kaart gebracht wat de budgettaire effecten zijn van variaties op het
ontwerp. Het uiteindelijke ontwerp moet passen binnen de budgettaire
kaders van het coalitieakkoord.
Vanaf 2025 willen we in twee stappen op een zorgvuldige manier
toegroeien naar het nieuwe financieringsstelsel via aanpassing van de
vergoedingspercentages in het huidige stelsel. De komende periode zal
worden gekeken naar de concrete invulling van dit ingroeipad.
Juridische gevolgen
Een andere belangrijke voorwaarde is dat het concept-stelselontwerp
juridisch haalbaar is. Er zijn een aantal aandachtspunten voor de
realisatie, zoals aspecten van staatssteun, bezwaar en beroep en
subsidierecht.
Misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O)
Tenslotte is van belang dat vertrouwen een centraal uitgangspunt is in het
stelsel. Er bestaat desondanks altijd een risico op M&O. Er zal een
M&O-risicoanalyse worden gemaakt van dit concept-stelselontwerp. Dat
betreft een beschrijving van M&O risico’s en beheersmaatregelen waarbij
ook wordt ingegaan op voorlichtingsbeleid, sanctiebeleid, signalering
M&O en opvolging ervan. Dit is belangrijk omdat het gaat om veel
belastinggeld waar netjes mee moet worden omgegaan. Daarnaast kan
ongestraft misbruik het draagvlak voor het stelsel ondermijnen De
uitgangspunten voor omgaan met misbruik, oneigenlijk gebruik en fraude
zijn beschreven in paragraaf 2.2.3.
3.2 Herbruikbaarheid stelselontwerp
Naast de ontwikkeling van het concept-stelselontwerp en het in gang
zetten van de impactanalyses wordt breder gekeken naar de herziening
van het financieringsstelsel. Deze bredere verkenning richt zich op de
herbruikbaarheid van het stelselontwerp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 322, nr. 490

10

Het concept-stelselontwerp is ontworpen binnen de beleidskaders van het
coalitieakkoord. Dat betekent dat er sprake is van een arbeidseis,
rechtstreekse financiering en een inkomensonafhankelijke vergoeding van
96% van het maximum uurtarief. Tijdens het tweeminutendebat op
donderdag 22 december 2022 heeft de Minister van SZW aangegeven dat
het nieuwe financieringsstelsel toekomstbestendig moet zijn. Dat betekent
dat het stelsel wendbaar moet zijn en ruimte moet bieden voor andere
politieke keuzes op termijn. Daarom wordt parallel aan de impactanalyses
in beeld gebracht welke onderdelen van het concept-stelselontwerp
herbruikbaar zijn bij andere politieke keuzes. Hiervoor wordt gebruik
gemaakt van inzichten uit onder andere de Scenariostudie Vormgeving
Kindvoorzieningen en adviezen van de SER.
3.3 Uitvoering nieuwe financieringsstelsel
Tijdens de greenfield is intensief samengewerkt met vier uitvoeringsorganisaties om tot het concept-stelselontwerp te komen. Er is gewerkt aan
een organisatieonafhankelijk ontwerp. Dat betekent dat er nog geen
relatie is gelegd met de uitvoeringsprocessen van een specifieke
uitvoeringsorganisatie die de uitvoering ter hand kan gaan nemen.
Komende periode wordt de governance voor het vervolgproces verder
uitgewerkt inclusief hoe de samenwerking tussen verschillende
uitvoerders vorm krijgt. Daarbij is het uitgangspunt dat de uitvoerders
gezamenlijk een rol hebben in de realisatie van een nieuw stelsel.
4. Marktordeningsonderzoeken (Private equity)
De Minister van SZW heeft onderzoek laten doen naar de marktwerking in
de kinderopvang en de mogelijke effecten van marktingrijpen3. Dit
onderzoek is extra relevant met het oog op de aanstaande herziening van
het financieringsstelsel, waarin het aandeel publieke financiering in de
kinderopvang zal stijgen. Het kabinet vindt het belangrijk dat kinderopvang kwalitatief hoogwaardig en toegankelijk is, nu en in de toekomst.
Het kabinet vindt het onwenselijk dat belastinggeld bedoeld voor de
kinderopvang als overwinst uitstroomt naar private equity partijen.
De Minister van SZW heeft twee separate onderzoeken laten uitvoeren.
Onderzoeksbureau SEO heeft het onderzoek «de Markt voor kinderopvang» uitgevoerd, die de marktordening en verschillende financieringsvormen in de kinderopvang in beeld brengt. Daarnaast heeft onderzoeksbureau Decisio in het onderzoek «Maatregelen marktwerking
kinderopvang» de voor- en nadelen en neveneffecten onderzocht van
mogelijke maatregelen die ingrijpen op de marktwerking. Deze onderzoeken zijn op 11 april jl. met uw Kamer gedeeld en hierover heeft op
13 april jl. een technische briefing plaatsgevonden.
4.1 Resultaten: Private equity in de kinderopvang
De kinderopvangsector is een hybride markt waar zowel commerciële als
niet-commerciële aanbieders actief zijn. SEO heeft de marktwerking en de
verschillende financieringsvormen in de markt in beeld gebracht. De
belangrijkste resultaten uit het onderzoek zijn:
• Het marktaandeel in kindplaatsen van commerciële partijen is
ongeveer 64%, tegenover 36% niet-commercieel.

3

Dit onderzoek geeft invulling aan de toezegging naar aanleiding van Kamervragen over private
equity en excessieve winsten van de Leden Kathmann, Maatoug, Kwint en Palland:
Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 2488; Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 2482;
Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 2484.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 322, nr. 490

11

•
•

•

•

•

•

•

•

•

Het marktaandeel van private equity4 (PE) is ongeveer 12% van het
totale aanbod aan kindplaatsen.
PE-organisaties en commerciële organisaties hebben op houderniveau
een hoger brutoresultaat dan niet-commerciële aanbieders, en een
lager brutoresultaat op concernniveau.
De prijzen bij PE-organisaties en andere commerciële aanbieders
liggen in kinderdagverblijven zo’n 4–8% hoger dan bij nonprofitaanbieders. In de buitenschoolse opvang liggen de prijzen bij PE
2–11% hoger dan bij niet-commerciële aanbieders.
PE-organisaties in de kinderopvang hebben een lagere solvabiliteit dan
overige commerciële en niet-commerciële kinderopvangorganisaties.
De gemiddelde solvabiliteit van PE-organisaties bevindt zich rond de
ondergrens die als financieel gezond wordt beschouwd.
Het verloop van personeel bij PE is ongeveer 25%. Dat betekent dat
ieder jaar 25% van het personeel de organisatie verlaat. Dat is meer
dan bij andere commerciële aanbieders (22%) en niet-commerciële
aanbieders (15%)5. De Minister van SZW zal in gesprek met vakbonden
en sectorpartijen vragen om duiding bij deze verschillen. Op andere
arbeidsuitkomsten, zoals lonen en type contract, scoren aan
PE-gelieerde organisaties en grote non-profits vrijwel gelijk.
Er blijken geen grote verschillen op gebied van kwaliteit en veiligheid
tussen PE en andere aanbieders. Bij PE-organisaties constateerde de
GGD gemiddeld minder overtredingen op minimale kwaliteitseisen
dan bij andere aanbieders. Een analyse op proceskwaliteit zoals
gemeten in de Landelijke Kwaliteitsmonitor Kinderopvang (LKK) laat
geen duidelijke verschillen zien tussen PE en andere aanbieders.
Aandachtspunt hierbij is dat het inzicht in proceskwaliteit relatief
beperkt is door het kleine aantal observaties in de LKK.
Het bedrijfsmodel van PE is er vooral op gericht om rendement te
behalen bij doorverkoop. De verkoop van een kinderopvangorganisatie
is een overdracht van waarde van de oude naar de nieuwe eigenaar en
betekent dus niet per se dat er middelen aan de sector worden
onttrokken.
PE kan publieke middelen aanwenden om de verkoopwaarde voor de
verkoop te maximaliseren, zonder dat er waarde voor de samenleving
wordt gecreëerd. Dat kan bijvoorbeeld door het marktaandeel te
vergroten en vervolgens prijzen te verhogen of door selectief te
investeren in wijken met een hoge sociaaleconomische status
(cherry-picking). Daarnaast kunnen middelen aan de sector worden
onttrokken door dividend, (management)fees, sale-enleasebackconstructies en rentebetalingen. Uit de marktscan van SEO
blijkt dat er geen dividenduitkeringen plaatsvinden en nauwelijks fees
worden uitgekeerd. De rentelasten als percentage van de omzet van
PE-organisaties zijn hoger dan bij andere aanbieders, maar vergelijkbaar met de gemiddelde rentelasten in de zorg en het onderwijs.
De herziening van het financieringsstelsel brengt een aantal zorgen
mee rond het omzetten van publiek geld in (over)winsten (zie 4.2). In
het nieuwe stelsel wordt de vraag sterker gesubsidieerd dan nu het
geval is. SEO waarschuwt dat lokale marktmacht en andere marktimperfecties ertoe kunnen leiden dat grote aanbieders een deel van de
subsidie via hogere prijzen (of lagere kwaliteit) omzetten in (over)winsten.

4

Een private equity-fonds is een investeringsfonds van waaruit in niet-beursgenoteerde
organisaties wordt geïnvesteerd, met het doel ondernemingen na 4 tot 7 jaar met winst door te
verkopen. SEO schrijft dat PE een vorm van eigenaarschap is die zich kenmerkt door scherpe
prikkels om bedrijfswaarde te creëren.
5
Een kanttekening is dat het verloop op houderniveau wordt gemeten, waardoor het aantal
observaties beperkt is. Ook kan schaalgrootte een rol spelen. Dit resultaat moet daarom met
voorzichtigheid worden geïnterpreteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 322, nr. 490

12

Decisio heeft een twintigtal mogelijke maatregelen beoordeeld op
effectiviteit6, uitvoerbaarheid7 en neveneffecten8. Op gebied van
governance onderzocht Decisio de effecten van een breder adviesrecht of
instemmingsrecht voor stakeholders, transparantie over jaarrekeningen,
vastgoed loskoppelen, een gedragscode en een kwaliteitsmonitor. Op
gebied van vergunningen onderzocht Decisio de effecten van een
uitsterfbeleid voor commerciële organisaties, een verkoopverbod,
nationaliseren, restrictieve vergunningsverlening en een verlaging van
toetredingsbarrières. Financiële maatregelen die Decisio onderzocht zijn
tariefregulering, solvabiliteitseisen, tariefregulering op basis van
operationele kosten, uniformering van jaarrekeningen, beperking van
financieringsvormen, winst- en dividendnormering, normering van
topinkomens en een verruiming van de CAO. De uitkomst is geen
blauwdruk voor een maatregelpakket. De uitkomst is wel een overzicht
van mogelijke maatregelen, de mate waarin die maatregelen ongewenst
marktgedrag kunnen voorkomen, en bijkomende voor- en nadelen. Van de
twintig maatregelen zijn er volgens Decisio zes niet uitvoerbaar: instemmingsrecht stakeholders fusies en overnames, loskoppelen vastgoed,
uitsterfbeleid for-profit, verkoopverbod, nationaliseren en winstnormering. De veertien overige maatregelen verschillen in de mate waarin zij
geschikt zijn.
4.2 Kabinetsreactie
Het is voor het kabinet van cruciaal belang om te borgen dat we in
Nederland de kwalitatief goede en veilige kinderopvang die we
momenteel hebben in de toekomst ook vasthouden en dat kinderopvang
toegankelijk blijft voor alle ouders die werk en zorg voor hun kinderen
willen combineren. Commerciële partijen kunnen een belangrijke bijdrage
leveren aan de toename van het aanbod in de kinderopvangsector. Ook de
komende jaren is gelet op de huidige krapte op de kinderopvangmarkt
behoefte aan investeringen van zowel commerciële als niet-commerciële
partijen om de verwachte toename in de vraag te kunnen opvangen.
De resultaten van de onderzoeken geven in zijn algemeenheid geen reden
om op korte termijn in te grijpen, maar tonen wel risico’s voor de
toekomst. Het kabinet ziet met het oog op de stelselherziening op basis
van deze onderzoeken risico’s op het gebied van toegankelijkheid en
continuïteit. Daarnaast is een blijvende inspanning nodig om de huidige
hoge kwaliteit in de toekomst te behouden.
Daarbij noopt de budgettaire intensivering die gepaard gaat met de
stelselherziening tot extra nadenken over het borgen van de publieke
belangen in de kinderopvang en over een doelmatige besteding van
publieke middelen. De maatschappelijke impactanalyse van SCP en CPB
(zie 3.1.4) zal meer inzicht geven in de precieze gevolgen van de stelselherziening. Daarom zal de Minister van SZW in aanloop naar besluitvorming over de stelselherziening maatregelen uitwerken om de
toegankelijkheid, kwaliteit en continuïteit te waarborgen.

6

Voorkomt de maatregel ongewenst gedrag?
Is de maatregel juridisch en uitvoeringstechnisch haalbaar; objectief; transparant en zonder
invloed op administratieve lasten?
8
Wat is het effect van de maatregel op kwaliteit, continuïteit, uitbreiding en diversiteit van het
bestaande aanbod; toegankelijkheid en het vestigingsklimaat?
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 322, nr. 490

13

4.2.1 Toegankelijkheid
In aanloop naar de stelselherziening ziet het kabinet een risico op het
gebied van toegankelijkheid en kansengelijkheid, zoals ook beschreven in
paragraaf 2.1. De toename van de kinderopvangvergoeding tot 96% van
de maximum uurprijs voor midden- en hoge inkomensgroepen
vermindert mogelijk de prikkel voor kinderopvangorganisaties om de
vraagprijzen niet te ver boven de maximum uurprijs te laten stijgen. De
onderzoeken tonen inderdaad aan dat aanbieders op de kinderopvangmarkt door schaarste aan kindplaatsen marktmacht kunnen hebben,
vooral in gebieden met een hoge marktconcentratie. Ze kunnen daarmee
hogere prijzen vragen dan nodig voor de exploitatie. Hierdoor kan de
toegankelijkheid voor ouders in gevaar komen. Er zijn risico’s voor de
arbeidsparticipatie en economische zelfstandigheid van met name
vrouwen met een lager inkomen. Daarnaast kan het risico op segregatie
ontstaan, met kwaliteits- en prijsverschillen tussen gebieden met hoge en
lage sociaaleconomische status-scores. Ook kunnen overwinsten aan de
sector onttrokken worden. Een eventueel prijsplafond zou aanbieders
kunnen prikkelen om doelmatig te werken en toegankelijkheid voor de
lage inkomens verbeteren. Daarom gaat de Minister van SZW de
mogelijkheid tot tariefregulering verder verkennen in aanloop naar het
nieuwe stelsel.
Tariefregulering is een potentieel kansrijke maar ook complexe maatregel.
Er zijn nog een flink aantal juridische en uitvoeringstechnische vraagstukken die moeten worden uitgewerkt voordat een besluit genomen kan
worden of en hoe tariefregulering in de kinderopvang kan worden
geïmplementeerd. Het aanbod van kinderopvang kan als gevolg van deze
maatregelen verder onder druk komen te staan: toetreding van aanbieders
kan minder aantrekkelijk worden, terwijl de vraag naar kinderopvang de
komende jaren juist zal toenemen. Deze punten zal de Minister van SZW
betrekken bij de verkenning.
De onderzoekers geven aan dat een laagdrempelige opmaat naar een
prijsplafond een monitor van prijzen kan zijn. De toegankelijkheid en
prijzen monitort de Minister van SZW al voortdurend, zoals zij ook heeft
aangegeven in de brief over monitoring uurprijzen9.
4.2.2 Kwaliteit
De marktscan van SEO toont aan dat PE-organisaties minder overtredingen begaan op minimale kwaliteitseisen dan andere aanbieders en
vergelijkbaar scoren op proceskwaliteit. Wel zou het relatief hoge
personeelsverloop bij PE-organisaties een risico kunnen vormen voor
kwaliteit en zijn de inzichten in proceskwaliteit beperkt. Bovendien
suggereren ervaringen uit andere landen dat de aanwezigheid van
commerciële partijen in de markt de kwaliteit onder druk kan zetten.
Zo laat Decisio zien dat commerciële organisaties in Australië, Canada,
Engeland en Noorwegen bezuinigden op het aantal pedagogisch
begeleiders per kind, wat tot lagere kwaliteit zou kunnen leiden.
Wij stellen in Nederland stevige kwaliteitseisen en hebben momenteel ook
een in internationaal verband gezien hoge kwaliteit (LKK). Het is belangrijk
om deze hoge kwaliteit in stand te houden in de overgang naar het
nieuwe stelsel. De prikkel om te bezuinigen op kwaliteit zou volgens
Decisio verder kunnen worden verkleind door middel van een verplichte
kwaliteitsmonitor, die inzicht geeft in de kwaliteit per kinderopvanglocatie.
9

Kamerstuk 31 322, nr. 487.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 322, nr. 490

14

Wat reeds inzicht geeft in kwaliteit per kinderopvanglocatie is het Landelijk
Register Kinderopvang, waar de inspectierapporten van alle kinderopvanglocaties zijn in te zien. Daarnaast is een landelijk beeld belangrijk. De
Minister van SZW heeft tijdens het Commissiedebat van 16 november
2022 aangekondigd een landelijke kwaliteitsmonitor op te zetten, naar
aanleiding van vragen van het lid Van den Hil10. Die nieuwe monitor is een
aanvulling op de LKK en richt zich op zowel de implementatie van de
kwaliteitseisen die de komende tijd worden aangepast, als mogelijke
knelpunten die zich bij de overige kwaliteitseisen voordoen. De eerste
uitgebreide monitoring van de implementatie van de aanpassingen van
kwaliteitseisen vindt in 2024 plaats. In 2023 vindt een eerste meting plaats
via de LKK.
De Minister van SZW bekijkt op welke wijze het toezicht bij kinderopvangorganisaties een bijdrage kan leveren aan het bewaken van de kwaliteit.
Het gaat hierbij om verantwoording afleggen over de bedrijfsvoering en
het beleid van een organisatie transparant maken. Ze betrekt hierbij de
aanbevelingen uit recent onderzoek naar toezicht en handhaving in de
kinderopvang11.
4.2.3 Continuïteit
Fiscale regelgeving zorgt ervoor dat ten opzichte van het verleden de
fiscale prikkel voor PE-fondsen om bedrijven «te overladen» met schulden
voor een belangrijk deel verdwenen is. Transparantie en een grotere
invloed van stakeholders kunnen de continuïteit volgens de onderzoekers
verder versterken, doordat risicovol gedrag zo inzichtelijk wordt gemaakt.
Daarom gaat de Minister van SZW samen met de sector verkennen hoe de
transparantie in de sector verder vergroot kan worden, hierbij kan
bijvoorbeeld gedacht worden aan een gedragscode. In deze verkenning
wil de Minister van SZW ook aandacht vragen voor de invloed van
investeerders op de bedrijfsvoering.
Daarnaast wil de Minister van SZW, ook in reactie op de motie van de
leden Kathmann en Maatoug inzake ouderbetrokkenheid bij fusies en
overnames12, onderzoeken hoe de ouderbetrokkenheid bij de bedrijfsvoering in ruimere zin vergroot kan worden. Zoals ook in het onderzoek
van Decisio benoemd, kan meer zeggenschap leiden tot hogere kwaliteit.
Het kan bijdragen aan betere keuzes en ouders kunnen eventueel
tegenwicht uitoefenen. Verder kan volgens de onderzoekers een
uitbreiding van het adviesrecht de transparantie bevorderen. Het
verplichten van ouderinspraak op houderniveau vergt een wetswijziging.
5. Afsluiting
Het voorliggende concept-stelselontwerp geeft een eerste concrete
invulling aan de uitgangspunten uit het coalitieakkoord. De aanvullende
variaties, mogelijke alternatieve scenario’s, impactanalyses en bredere
verkenningen leveren noodzakelijke informatie op voor politieke besluitvorming. De krappe arbeidsmarkt, de problemen rond huisvesting en de
raakvlakken met gemeentelijke regelingen voor kinderopvang blijven
onverminderd in beeld als belangrijke aandachtspunten bij de verdere
uitwerking van dit nieuwe financieringsstelsel. De mitigerende maatregelen uit de marktordeningsonderzoeken die verder verkend gaan worden
kunnen helpen om de toegankelijkheid, hoge kwaliteit en continuïteit ook
in het nieuwe stelsel te waarborgen.
10

Kamerstuk 31 322, nr. 469.
Kamerstuk 31 322, nr. 478.
12
Kamerstuk 31 322, nr. 457.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 322, nr. 490

15

We blijven ons inzetten om een eenvoudiger stelsel met meer zekerheid
voor ouders te realiseren zodat ouders arbeid en zorg goed kunnen
combineren. Hierbij verliezen we het belang van de kinderopvang voor de
ontwikkeling van kinderen en de kansengelijkheid niet uit het oog.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
C.E.G. van Gennip
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R.H. Dijkgraaf
De Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs,
A.D. Wiersma
De Staatssecretaris van Financiën,
A. De Vries

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 322, nr. 490

16