Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3786
Vragen van het lid Karabulut (SP) aan de Ministers voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking en van Buitenlandse Zaken over de afgifte van
een vergunning voor export militair materieel naar Egypte (ingezonden 16 juli
2020).
Antwoord van Minister Kaag (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking), mede namens de Minister van Buitenlandse
Zaken (ontvangen 17 augustus 2020).
Vraag 1
Kunt u aangeven op welk Egyptisch fregat de vergunde apparatuur wordt
geplaatst?1 Is het juist te veronderstellen dat het om de Gowind gaat? Zo
niet, welk fregat is het dan? Kunt u dat toelichten?
Antwoord 1
De huidige vergunning heeft geen betrekking op de Gowind. Verder kunnen
er geen uitspraken worden gedaan over de details van de aanvraag. Dat
betreft bedrijfsvertrouwelijke informatie.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat de door u afgegeven vergunning voor de firma Thales
Nederland is? Zo nee, welk bedrijf levert dan de vergunde apparatuur?
Antwoord 2
Er kunnen geen uitspraken worden gedaan over de details van de aanvraag.
Dat betreft bedrijfsvertrouwelijke informatie.
Vraag 3
Hebt u met andere EU-partners overleg gevoerd over de gevoeligheid of de
noodzaak van deze exportvergunning? Zo ja, met wie?

1

ah-tk-20192020-3786
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Zie ter vergelijking: brief van de ministers voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en van Buitenlandse Zaken d.d. 14 mei 2018 over uitvoer van militair materieel naar
Egypte (Kamerstuk 22 054, nr. 296). Dit radar- en C3-systeem wordt geïntegreerd op een Amerikaans Perry Class fregat; https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-22054–296.html.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Bij iedere aanvraag voor een exportvergunning voor militaire goederen wordt
nagegaan of EU-partners in de afgelopen drie jaar een vergelijkbare aanvraag
hebben afgekeurd. Dat is niet het geval voor deze aanvraag. Nederland
wisselt in de Raadswerkgroep COARM regelmatig kennis en informatie uit
met andere EU-lidstaten die relevant is voor het exportcontrolebeleid jegens
gevoelige bestemmingen. In het afgelopen jaar is kennis uitgewisseld over
onder andere Egypte, Jemen, Libië, VAE en Saoedi-Arabië. Al deze discussies
waren door Nederland geïnitieerd, met uitzondering van de discussie over
Saoedi-Arabië. Uit deze besprekingen zijn geen bijzonderheden gebleken die
de afgifte van deze aanvragen in de weg zouden staan.
Vraag 4
Hebt u, indien het om de Gowind gaat, overlegd met de Franse autoriteiten
om deze order mogelijk te maken? Kunt u dat toelichten?
Antwoord 4
Zie ook het antwoord op vraag 1. In het kader van deze aanvraag voor een
exportvergunning is er geen overleg geweest tussen het Ministerie van
Buitenlandse Zaken en de Franse autoriteiten.
Vraag 5
Indien het om een fregat gaat dat ooit afkomstig was uit een ander land dan
Frankrijk, heeft U dan overlegd met de autoriteiten van dat land om deze
order mogelijk te maken? Kunt u dat toelichten?
Antwoord 5
In het kader van de vergunningverlening is geen overleg geweest tussen het
Ministerie van Buitenlandse Zaken en andere landen dan Frankrijk, anders
dan in algemene zin zoals genoemd onder vraag 3.
Vraag 6
Hebt u kennisgenomen van een recent rapport, uit maart 2020, van de
International Maritime Organization, waarin onomwonden wordt gesteld dat
Egypte nog steeds een fundamentele rol heeft in de blokkade van Jemen?2
Kunt u toelichten waarom u de analyse van deze gerenommeerde organisatie
van de internationale scheepvaart negeert bij uw beoordeling van de
wapenexportvergunning?
Antwoord 6
Het rapport waarnaar wordt verwezen is opgesteld in het kader van een
educatieve oefening van de Model United Nations van een scholengemeenschap in Mexico en lijkt niet afkomstig van de International Maritime
Organization (IMO). Er is ons geen vergelijkbaar rapport van de International
Maritime Organizationbekend. Naar aanleiding van de Kamervragen is
navraag gedaan bij de IMO die bevestigde dat het rapport niet van het IMO
afkomstig is.
Tot juli 2019 is een aangepast toetsingskader in de vorm van een presumption of denial van kracht geweest op aanvragen naar Egypte in verband met
mogelijke betrokkenheid van de Egyptische marine bij de maritieme blokkade
van Jemen. Dit is in juli 2019 aangepast. U bent hierover op 16 juli 2019
geïnformeerd (Kamerstuk 22 054, nr. 312). De situatie in en rond Jemen wordt
voortdurend en nauwkeurig gemonitord. Op basis van beschikbare informatie
is er op dit moment geen aanleiding om dit beleid weer terug te draaien. Ook
een recent rapport van het Europese parlement dat in juli 2020 is aangenomen door de Commissie voor Buitenlandse Zaken legt – anders dan voor

2

Naval blockade in the Red Sea, International Maritime Organization, maart 2020. Deel III: «The
Arab Republic of Egypt has a fundamental role in this blockade, not only because of its coastlines along the Red Sea, but also because it has had a very close relationship with Yemen for
decades. Egypt has made its support to Yemen very explicit in the economic, military and
political fields». Eerder in de tekst wordt gemeld: «Egypt is known to have sent 4 warships in
2015 and continued to participate in the blockade.» Zie ook «Major Dutch arms export to
Egypt» https://stopwapenhandel.org/node/2413.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten – geen direct verband
tussen Egypte en mensenrechtenschendingen in Jemen.3
Vraag 7
Hebt u kennisgenomen van de analyse van Amnesty International dat de
mensenrechtensituatie in Egypte steeds slechter wordt en dat het een
openluchtgevangenis is voor critici?4
Antwoord 7
De mensenrechtensituatie in Egypte is en blijft een belangrijk onderdeel van
gesprek met de Egyptische autoriteiten. Het kabinet maakt zich in toenemende mate zorgen over de mensenrechtensituatie in Egypte, met name over
de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van vereniging, de vrijheid van
vergadering en de positie van mensenrechtenverdedigers en journalisten in
Egypte. Het kabinet kaart deze zorgen aan en onderstreept de noodzaak van
verbeteringen op dit gebied. Zo deed secretaris-generaal Joke Brandt dit
tijdens haar bezoek aan Egypte in februari 2020. Daarbij brengt de Nederlandse ambassadeur in Cairo deze zorgen regelmatig over in zijn contacten
met de Egyptische autoriteiten. Ook in Den Haag worden de zorgen van het
kabinet over de mensenrechtensituatie regelmatig met de Egyptische
ambassadeur besproken. Nederland overlegt consequent met gelijkgezinde
landen over onze inzet op mensenrechtengebied. Nederland heeft recent met
een groep gelijkgezinde landen aandacht gevraagd voor de risico’s die
gevangenen in Egypte lopen vanwege de uitbraak van het Coronavirus.
De vergunning is afgegeven na zorgvuldige toetsing van de aanvraag op
basis van het EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake Wapenexport. Daarbij
wordt, onder criterium twee, ook gekeken in hoeverre de betreffende
goederen (in dit geval radar- en C3-systemen) kunnen worden ingezet voor
mensenrechtenschendingen en interne repressie. Indien dat het geval is, zou
dat vanwege de zorgen van het kabinet over de mensenrechtensituatie in
Egypte tot een negatieve uitkomst leiden. Er zijn geen aanwijzingen dat de
eindgebruiker van deze goederen, de Egyptische marine, betrokken is
geweest bij dergelijke mensenrechten-schendingen. Deze goederen (radar- en
C3-systemen) lenen zich er qua aard en eigenschappen ook niet voor om
ingezet te worden bij dergelijke mensenrechtenschendingen.
Vraag 8
Deelt u de opvatting dat deze wapenvergunning als ondersteuning van de
Egyptische buitenlandpolitiek zal worden ervaren, zeker na het dreigement
van de Egyptische president Sisi dat hij militair zal ingrijpen als de regering
van Libië gewapenderhand tracht de stad Sirte in te nemen, die onder
controle staat van de opstandige leider Haftar?5 Zo ja, waarom hebt u deze
argumenten niet opgenomen in de beoordeling van de wapenexportvergunning, omdat Egypte met een militaire escalatie dreigt in Libië?
Antwoord 8
De vergunning is afgegeven na zorgvuldige toetsing van de aanvraag op
basis van het EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake Wapenexport. Daarbij
is met name in de toetsing aan criterium vier ook grondig gekeken naar het
risico dat de transactie een risico vormt voor de regionale stabiliteit in en
rond Libië.
Sisi heeft, ten tijde van de toetsing, aangegeven dat er wat hem betreft een
rode lijn is bij Sirte/al-Jufra. Het kabinet heeft dit element meegewogen en
kwam tot de conclusie dat er geen sprake was van concrete stappen richting
3

Report on Arms export: implementation of Common Position 2008/944/CFSP (2020/2003(INI)),
Committee on Foreign Affairs 17/07/2020, AG-0137/2020.
4
Zie landenrapport Egypte Amnesty International https://www.amnesty.org/en/countries/middleeast-and-north-africa/egypt/ of Amnesty Nederland https://www.amnesty.nl/landen/egypte?
gclid=EAIaIQobChMIlZ2Z3q3M6gIVY7R3Ch14twV5EAAYASAAEgJDqPD_BwE. Egypte. De
mensenrechtensituatie in Egypte wordt steeds slechter. Egyptische gevangenissen zitten vol
vreedzame activisten en critici van de regering. Marteling en mishandeling komen er veel voor.
Honderden Egyptenaren zijn veroordeeld tot de doodstraf. Tienduizenden zijn opgesloten
omdat ze demonstreerden of omdat ze banden zouden hebben met de politieke oppositie.
5
«Why has Sisi threatened to intervene in Libya?», 2 juli 2020,
https://www.middleeastmonitor.com/20200702-why-has-sisi-threatened-to-intervene-in-libya/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

militair interveniëren. Bovendien was er geen indicatie dat de Egyptische
marine deze radar- en C3-systemen op een destabiliserende of ongeoorloofde
wijze in zou zetten in de regio, noch waren er duidelijke intenties om dit op
afzienbare termijn te doen. Toetsing aan criterium vier werd daarom positief
beoordeeld.
Op dit moment is onduidelijk in hoeverre de ontwikkelingen in Egypte
daadwerkelijk zullen resulteren in militaire acties in Libië en zo ja, welke vorm
van militaire inzet het zou betreffen (directe of indirecte hulp en met inzet van
welke strijdkrachten en welk materieel). Het is daarom te vroeg om te spreken
van een duidelijk risico op een ongewenste inzet van deze goederen. De
situatie wordt voortdurend en zeer nauwlettend gemonitord.
Vraag 9
Hebt u kennisgenomen van de toegenomen samenwerking van de marines
van Saoedi-Arabië en Egypte?6 Deelt u de opvatting dat een dergelijke
samenwerking bijdraagt aan een verhoging van de spanningen in het
Midden-Oosten en dat een wapenvergunning voor de Egyptische marine
bijdraagt aan die verhoging van de spanningen? Deelt u daarom de opvatting
dat de wapenvergunning niet opportuun is? Kunt u dat toelichten?
Antwoord 9
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft kennisgenomen van de
gemeenschappelijke maritieme oefening van Egypte en Saoedi-Arabië in de
Rode Zee in februari 2020. Deze informatie is meegewogen bij de beoordeling
van de vergunningaanvraag. De aanvraag voor de exportvergunning is
getoetst op basis van het huidige wettelijke kader, het EU Gemeenschappelijk
Standpunt inzake wapenexport (2008/944/GBVB). Onder criterium vier van het
EU Gemeenschappelijk Standpunt worden aanvragen voor exportvergunningen voor militaire goederen getoetst op het risico dat de transactie de
regionale stabiliteit negatief beïnvloedt. Negatieve toetsing aan criterium vier
vereist het bestaan van een duidelijk risico dat de goederen worden gebruikt
voor agressie jegens een ander land of het met kracht bijzetten van territoriale aanspraken. Het is niet aangetoond dat de gemeenschappelijke oefening
van Egypte en Saoedi-Arabië is gericht op agressie jegens een ander land of
het met kracht bijzetten van territoriale aanspraken. Egypte heeft duidelijke
veiligheidsbelangen in het Rode Zee gebied, zoals terrorismebestrijding en
het beveiligen van commerciële vaarroutes. Er is geen informatie die erop
wijst dat de Egyptische marine de goederen uit deze vergunningaanvraag
(radar- en C3-systemen) op dit moment in de regio inzet omwille van agressie
jegens een ander land of voor het met kracht bijzetten van territoriale
aanspraken. Er is daarmee geen sprake van een duidelijk risico en toetsing
aan criterium 4 is positief. De ontwikkelingen in de regio worden doorgaand
en zorgvuldig gemonitord.
Vraag 10
Bent u bereid de wapenvergunning om bovenvermelde redenen tot nader
order op te schorten?
Antwoord 10
Nee. Vanuit het beginsel van rechtszekerheid heeft de vergunninghouder het
recht om een eenmaal afgegeven vergunning ook daadwerkelijk te gebruiken.
De gronden waarop een vergunning kan worden ingetrokken zien vooral op
de situatie dat de vergunning is verstrekt op onjuiste of onvolledige gegevens
die door de aanvrager zijn verstrekt of de situatie dat de vergunningsvoorschriften niet in acht zijn genomen. Hiervan is geen sprake. De vergunningaanvraag is zeer zorgvuldig getoetst op basis van het geldende toetsingskader: het EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake wapenexport. Er is op dit
moment geen reden ter heroverweging van deze toetsing.
6

«Egypt, Saudi Arabia flexing military exercises in the Red Sea?», 10 februari 2020: «The
«Morgan 16» naval training started on January 22 at a newly-opened Egyptian naval base near
Egypt’s southern Red Sea coast. The area where the training took place is in close proximity to
the southern entrance of the Red Sea, the Bab el-Mandeb Strait and the coast of Yemen, an
Arab state where a Saudi-led coalition has been fighting an insurgency by the Iran-backed
Houthi militia for almost five years now.″ https://www.insideover.com/war/egypt-saudi-arabiaflexing-military-muscles-in-the-red-sea.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4