Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 394

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT EN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 april 2018
Met deze brief geven wij gehoor aan uw vraag om een reactie op het
bericht van NOS.nl van 19 december 2017 waarin de politiechef van
Rotterdam aangaf bezorgd te zijn over de toename van geweld door
verwarde personen. U heeft verzocht in de reactie in te gaan op de
volgende vragen:
1. Kunt u reageren op de uitspraak van de Rotterdamse politiechef: «Er
gaan in Rotterdam meer mensen dood door verwarde personen dan
door terrorisme»?
2. Kunt u een beeld schetsen van de oorzaken waarom het aantal
meldingen in de regio Rotterdam in de afgelopen jaren is gegroeid?
3. Kunt u aangeven welke maatregelen op korte termijn worden
genomen door de gemeente, GGZ, politie en andere relevante
partijen om deze zorgelijke situatie aan te pakken?
4. Is er eenzelfde beeld bij andere regio’s in Nederland?
5. Kunt u aangeven of er een oorzaak bestaat tussen de stijging van het
aantal meldingen van personen met verward gedrag en de wachtlijsten en/of de onderbesteding binnen de GGZ (voor de Rotterdamse
regio en Nederland)?
6. Deelt u de analyse van de korpschef dat de bezuinigingen in de GGZ
de afgelopen jaren hiervan de oorzaak zijn?
Ook reageren wij op uw verzoek (Handelingen II 2017/18, nr. 57, item 26)
om ter voorbereiding op het nog te plannen meerderheidsdebat over
personen met verward gedrag in te gaan op de wens van de korpschef om
een GGZ-verpleegkundige aan een wijkagent te verbinden. Tevens
verwijzen wij naar de beantwoording van de Kamervragen door de
Minister van Justitie en Veiligheid naar aanleiding van het bericht «Zorg
over groei geweld door verwarde mensen in Rotterdam» (Aanhangsel
Handelingen II 2017/18, nr. 1597).

kst-25424-394
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 25 424, nr. 394

1

Om te beginnen betreuren wij de relatie die is gelegd tussen personen
met verward gedrag en terrorisme. Deze vergelijking is onnodig stigmatiserend. Wij vinden het verontrustend en schadelijk als het gebruik van
registratiecijfers van de politie in het debat rond personen met verward
gedrag stigmatisering in de hand werkt. In de berichtgeving in de media
wordt regelmatig de suggestie gewekt dat alle mensen met verward
gedrag gevaarlijk zijn. Maar het grootste deel van de groep personen met
verward gedrag is niet gevaarlijk en veroorzaakt geen overlast. Het gaat
ook om kwetsbare mensen die vaak hulp nodig hebben om volwaardig
aan de maatschappij te kunnen deelnemen. Daarnaast willen wij graag
benadrukken dat verwardheid – in tegenstelling tot wat vaak in de media
te lezen valt – niet hetzelfde is als het hebben van een psychische
aandoening.
Volgens publicaties van onder andere het Trimbos-instituut heeft
ongeveer 50% van deze mensen psychische klachten. Er kunnen ook
andere oorzaken zijn van de verwardheid. Het is echt van groot belang
nauwkeurig en voorzichtig te zijn met het doen van uitspraken die
kwetsend kunnen zijn voor een grote groep mensen. Het Schakelteam
hanteert terecht een brede definitie van verwardheid: het gaat om mensen
die de grip op hun leven (dreigen te) verliezen, waardoor het risico
aanwezig is dat zij zich zelf of anderen schade berokkenen. Wij roepen
iedereen op die genuanceerde insteek te volgen.
Stijging aantal E33 meldingen
Een oorzakelijk verband tussen de stijging van het aantal meldingen en de
wachtlijstproblematiek en onderbesteding in de GGZ is niet aangetoond.
Er is sprake van een landelijke daling van het aantal crisis Diagnose
Behandel Combinaties (DBC) wat niet wijst op een toename van psychiatrische problematiek. In tegenstelling tot wat vaak wordt geschreven
wordt er niet minder geld aan de GGZ uitgegeven. Wel zal er «minder
meer» worden uitgegeven in de zin dat de trend van stijgende zorguitgaven wordt bijgebogen, zoals in de afgelopen jaren is gebeurd. Bij brief
van 22 december 2017 heeft de Staatssecretaris van VWS gereageerd op
de rapportage van de Nederlandse Zorgautoriteit over de wachtlijsten en
de acties die partijen ondernemen om de opbouw van ambulante zorg te
stimuleren.
Tot nu toe is geen eenduidige verklaring te geven voor de stijging van de
incidenten. De stijgende trend van het aantal door de politie geregistreerde incidenten is een zorgwekkend signaal. Daarbij is het goed dat we
ons realiseren dat het aantal incidenten dat de politie registreert onder de
noemer overlast «verward persoon», niet gelijk staat aan het aantal
mensen met verward gedrag. Dat er een stijging is van het aantal
geregistreerde incidenten, wil niet per definitie zeggen dat de groep
mensen met verward gedrag groeit. Bij een incident kunnen meerdere
personen betrokken zijn, en één persoon kan ook zorgen voor meerdere
incidenten. Of iemand daadwerkelijk verward is, wordt overigens niet
door de politie beoordeeld. De politie stelt immers geen diagnoses. Op
11 april 2018 zal het Schakelteam in haar Tussenbericht een eerste duiding
geven van de E33 meldingen.
In de zorgsector is – met uitzondering van dementie – geen bewijs voor
een stijging van de prevalentie van problemen waarmee personen met
verward gedrag te maken kunnen hebben (stoornis, verslaving, verstandelijke beperking).1 Ook de omvang van het aanbod van de zorg is niet
wezenlijk veranderd. Wel zijn er aanwijzingen dat een groeiende groep
1

Bauke Koekkoek, Tijdschrift gezondheidswet (2017) 95:264–272, De toename van «verwarde
personen»-meldingen: kwantitatieve analyse van een openbare orde en public health-probleem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 25 424, nr. 394

2

mensen de toegang tot zorg en ondersteuning (op het vlak van schulden,
wonen, werk en inkomen) minder weten te vinden. Mogelijk komen ze als
gevolg daarvan eerder en vaker in aanraking met instanties als de politie.
Om meer aan de voorkant van de problematiek te komen en te
voorkomen dat problemen voor de personen zelf of hun omgeving
verergeren, is het belangrijk dat de preventie en de vroegsignalering in de
wijk goed zijn geregeld, precies zoals de heer Akerboom – en met hem het
Schakelteam – zegt.
Preventie en vroegsignalering
Zoals aangegeven in de beleidsreactie op de tussenrapportage van het
Schakelteam (Kamerstuk 25 424, nr. 377)(24 november 2017) ondersteunen wij de oproep aan gemeenten om preventie en de vroegsignalering in de wijk goed te ondersteunen op verschillende manieren.
Overigens gaat het hierbij lang niet alleen om de inzet van GGZ expertise,
maar expertise op een veel breder terrein. Zoals hierboven aangegeven
zijn er meer oorzaken van verwardheid en spelen er meer problemen dan
psychische problemen alleen.
In zijn tussenrapportage gaat het Schakelteam in op de noodzaak om
actiever ogen en oren te hebben in de buurt, die de eerste signalen op het
gebied van (potentieel) verward gedrag herkennen en daarnaar handelen.
Ook wijkteams kunnen op kleinschaliger niveau aan de slag gaan met
verbreding van expertise naar de GGZ en verbinding met de wijkagent.
Belangrijk is dat er mensen werkzaam in de wijk signaalgericht werken
(outreachend) en niet alleen vraaggericht.
In navolging van de wijk GGD’ers in de gemeente Vught, zijn, met
subsidie van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, 13 gemeenten
gestart met pilots waarin medewerkers van de GGD in de wijk preventief
werken, overlast beperken en voorkomen en indien nodig bemiddelen
naar de juiste zorg. Met ZonMw wordt een uitbreiding van het ondersteuningsaanbod voor 20 gemeenten voorbereid.
Belangrijk is dat signalen over verwardheid ook 24/7 gemeld kunnen
worden door professionals, betrokkenen en burgers en dat er voldoende
mogelijkheden zijn voor doorgeleiding naar zorg en ondersteuning.
Daarom stimuleert VWS door middel van het ZonMw actieprogramma
«Lokale initiatieven mensen met verward gedrag» het inrichten van een
efficiënte keten van de acute GGZ, opgezet volgens de contouren van de
triagewijzer en het voorlopige model melding dat u november vorig jaar
heeft ontvangen. Dit model voorziet in een extra functie – een Acute
Psychiatrische Hulpverlening-triagist – die door middel van telefonische
triage kan vaststellen wat de aard van de problematiek is en of er sprake is
van acute problematiek.
In hetzelfde programma wordt het vergroten van de bereikbaarheid van
de niet-acute meldpunten gestimuleerd. Wij vinden het belangrijk dat
personen met verward gedrag en hun omgeving, ook wanneer de
signalen (nog) niet acuut zijn, ergens met hun signalen terecht kunnen.
Daarnaast is het van belang dat wanneer de politie of de centralist in de
meldkamer ambulancezorg inschat dat de hulpbehoefte niet acuut is, zij
de melding kunnen doorschakelen naar een meldfunctie. Dat hoeft niet
per se een loket te zijn, de voorziening kan ook op een andere manier
worden ingevuld. Bij de invulling hiervan moet vooral aangesloten
worden bij bestaande lokale initiatieven en behoeftes, want deze kunnen
per stad of regio verschillen. In de ZonMW pilots wordt onderzocht op
welke manieren de 24/7 bereikbaarheid van de gemeentelijke of regionale
advies- en meldpunten doelmatig en doeltreffend georganiseerd kan
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 25 424, nr. 394

3

GGZ Nederland wijst in de reactie op de oproep van de korpschef op de
vele goede voorbeelden in het land, zoals de ontwikkeling van de cursus
Mental Health First AID en de ontwikkeling dat GGZ professionals in de
wijk aanwezig zijn (in sociale wijkteams, meelopend met wijkagenten en
met woningbouwcoöperaties). De ervaring in bij voorbeeld Utrecht en
Den Haag leert dat dit goed werkt voor mensen met psychiatrische
aandoeningen die thuis wonen. Ook de toenemende inzet van ervaringsdeskundigen in de wijk in herstelcentra of in wijkteams is hierbij
belangrijk. Wij ondersteunen deze en andere initiatieven door middel van
het al genoemde ZonMw programma.
Goede voorbeelden, gericht op een 24/7 outreachende en proactieve
aanpak in wijken en buurten om tijdig signalen op te pakken en
vervolgens goed door te leiden naar goede opvang en zorg, zijn nog geen
staande praktijk. Ook is er nog geen garantie dat deze inzet overal in het
land structureel geborgd is. De politie vraagt daarom om een extra
impuls. Met het Schakelteam en de VNG zullen wij bezien welke acties
hiervoor nodig en mogelijk zijn.
Tenslotte noemen wij nog de subsidieregeling preventiecoalities waarmee
VWS de structurele samenwerking tussen zorgverzekeraars en gemeenten
op het gebied van preventieactiviteiten voor risicogroepen wil stimuleren
en activeren. Willen zorgverzekeraar en gemeente samen stappen kunnen
zetten, is een gezamenlijke coördinatie nodig. Zorgverzekeraars en
gemeenten kunnen met de subsidieregeling Preventiecoalities een derde
van de kosten van de coördinatie van een gezamenlijke aanpak van
preventieactiviteiten voor risicogroepen financieren. Dit kan en zal vaak
gaan om de inzet van de juiste expertise om problemen van kwetsbare
mensen vroegtijdig te signaleren en hen adequaat te voorzien van hulp en
ondersteuning.
Het Schakelteam laat een analyse uitvoeren op onder andere de registraties overlast verward persoon van de politie en informatie van andere
partners. Om een beter beeld te krijgen van de problematiek achter deze
cijfers. Een eerste analyse van het RIVM hierover komt in april
beschikbaar in de tussenrapportage van het Schakelteam en zullen wij uw
Kamer doen toekomen. Overigens zijn ook regionaal partijen bezig meer
grip te krijgen op de beschikbare cijfers.
Op 19 maart hebben wij met de nationale politie gesproken over het
belang van bovenstaande acties. Hierbij hebben we ook samen vastgesteld dat we hechten aan een zorgvuldige berichtgeving over de problematiek rond personen met verward gedrag, onder andere ter voorkoming
van stigmatisering.
Situatie in Rotterdam
In reactie op uw vragen over de situatie in Rotterdam melden wij u het
volgende. Politie, GGZ-aanbieders, Openbaar Ministerie, Ambulancezorg,
cliëntvertegenwoordigers en de gemeente werken in Rotterdam en regio
samen aan een sluitende aanpak voor personen met verward gedrag. De
Rotterdamse aanpak mensen met verward gedrag is in juni 2016 in het
College vastgesteld en is onderdeel van het gemeentelijk WMO actieprogramma. Er zijn diverse maatregelen genomen om de sluitende aanpak te
realiseren. Zo is er sinds september 2016 een 24/7 advies- en meldpunt
mensen met verward gedrag waar Rotterdammers hun zorgen kenbaar
kunnen maken over mensen in hun omgeving. Daarnaast is ook de
GGZ-deskundigheid bij wijkteammedewerkers versterkt. Onderdeel van
het programma is ook dat overlastregistraties van de politie inzake
verward gedrag in een dagelijks overleg tussen Politie en GGZ worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 25 424, nr. 394

4

besproken. In deze gevallen is geen directe opvolging van de politie
noodzakelijk, maar is er wel aanleiding tot het geven van zorg. Het
Ministerie van Justitie en Veiligheid ondersteunt het Veiligheidshuis in
Rotterdam financieel om knelpunten op het gebied van privacy en
informatiedeling aan te pakken en bij het ontwikkelen van een persoonsgerichte aanpak voor personen met een ernstig psychiatrische
aandoening (EPA).
Tot slot
In de al genoemde beleidsreactie hebben wij u een reactie gegeven op de
tussenrapportage van het Schakelteam en aangegeven wat er overal in
het land door gemeenten en hun partners en ook door de landelijke
overheid wordt gedaan om de goed werkende aanpak te helpen realiseren. Berichtgeving over de continue stijgende trend van de registraties
door de politie bevestigt de urgentie van deze inspanningen.
Op 11 april 2018 biedt het Schakelteam een Tussenbericht aan gemeenten
aan. Wij sturen uw Kamer dit bericht toe, samen met een beleidsreactie.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 25 424, nr. 394

5