Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

26 448

Structuur van de uitvoering werk en inkomen
(SUWI)

32 716

Evaluatie Wet werk en inkomen naar
arbeidsvermogen (Wet WIA)

Nr. 685

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 augustus 2022
De sociale zekerheid in Nederland biedt een stevig vangnet voor mensen
die door een ziekte of beperking (tijdelijk) arbeidsongeschikt raken, maar
er is ruimte voor verbetering. Het kabinet heeft zich tot doel gesteld om
«hardheden» uit de WIA weg te nemen, met oog voor uitvoerbaarheid,
betaalbaarheid en uitlegbaarheid. In het middellange termijn advies van
de SER1 staan ook aanbevelingen die daarop gericht zijn. Dit is een brede
opdracht, waarover diverse verwachtingen leven, onder meer bij politieke
partijen en bij de sociale partners. Daarnaast heeft het kabinet de ambitie
om een arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen in te
voeren. Zie hiervoor de hoofdlijnenbrief over ambities ten aanzien van de
arbeidsmarkt die op 5 juli 2022 is verstuurd aan uw Kamer2.
Deze ambities en verbeteringen zullen moeten landen in een stelsel dat op
dit moment onder grote druk staat. We hebben te maken met pregnante
problematiek ten aanzien van de mismatch tussen de vraag naar en het
aanbod van sociaal-medische beoordelingen. Momenteel is het gat tussen
vraag en aanbod onaanvaardbaar groot. Het aantal verzekeringsartsen
blijft de komende periode in het meest gunstige scenario gelijk, terwijl de
vraag naar (her)beoordelingen verder toeneemt. Mensen moeten hierdoor
lang wachten op hun (her)beoordeling, wat onzekerheid geeft over het
recht op een uitkering. Dit raakt een groep die vanwege ziekte en
eventuele arbeidsongeschiktheid kwetsbaar is, en die mogelijk afhankelijk
is van een uitkering voor het voorzien in levensonderhoud. Dit knelpunt
raakt het stelsel voor ziekte en arbeidsongeschiktheid in de kern.
Tegen deze achtergrond schets ik in deze brief een voorstel in drie fases,
die een samenhangend geheel vormen.

1
2

kst-26448-685
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Zekerheid voor mensen, een wendbare economie en herstel van de samenleving (ser.nl).
Kamerstuk 29 544, nr. 1112.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

1

Voor de korte termijn heeft het verkleinen van de mismatch tussen de
vraag naar en het aanbod van sociaal-medische beoordelingen mijn
eerste prioriteit.
Ik kondig daartoe tijdelijke maatregelen aan die risico’s kennen, maar die
ik noodzakelijk acht met het oog op de impact van de onaanvaardbaar
lange wachttijden op dit moment. Deze acties neem ik bovenop de
maatregelen die UWV zelf op mijn verzoek uitvoert en die passen binnen
de bestaande wet- en regelgeving. Voor wat betreft het wegnemen van
hardheden in de WIA geldt dat ik op korte termijn waar mogelijk, in
overleg met de sociale partners, aanpassingen binnen de huidige
wettelijke kaders wil doorvoeren om hardvochtige effecten tegen te gaan.
Ik houd er rekening mee dat er nog meer nodig is om de stijging van de
achterstanden in sociaal-medische beoordelingen verder terug te dringen.
Daarom schets ik alvast de mogelijke beleidsopties voor de middellange
termijn, die ik nader zal uitwerken voordat erover besloten kan worden.
Voor de lange termijn ben ik ervan overtuigd dat er een integrale
doorlichting van het stelsel nodig is, met het oog op het wegnemen van
de meer fundamentele hardheden en om te komen tot een structurele
oplossing voor de mismatch tussen de vraag naar en het aanbod van
sociaal-medische beoordelingen.
Met deze brief geef ik invulling aan de toezeggingen die ik heb gedaan in
het commissiedebat Uitvoering sociale zekerheid van 6 april jl. (Kamerstuk
26 448, nr. 678), te weten dat ik de Kamer informeer over de aanpak van
het knelpunt bij het sociaal-medisch beoordelen in het kader van de
Ziektewet en de WIA en dat ik de Kamer informeer over een procesvoorstel om invulling te geven aan de opdracht in het coalitieakkoord met
betrekking tot het wegnemen van hardheden in de WIA. In alle fases van
dit plan van aanpak zal ik UWV, sociale partners, de Nederlandse
Vereniging voor Verzekeringsgeneeskunde (NVVG) en andere stakeholders
betrekken.
1.1. Leeswijzer
De aanpak in drie fases vormt de leidraad voor deze brief. In paragraaf 2
geef ik eerst weer wat er de afgelopen periode is gebeurd en wat de stand
van zaken op dit moment is ten aanzien van de mismatch tussen de vraag
naar en het aanbod van sociaal-medische beoordelingen.
Vervolgens geef ik in paragraaf 3 aan welke nieuwe maatregelen ik op
korte termijn wil nemen. Korte termijn betekent in dit geval maatregelen
die ik zo snel mogelijk in gang zet en die naar verwachting in het komende
jaar hun weerslag zullen hebben. Paragraaf 3.1 beschrijft de maatregelen
om de mismatch op het gebied van sociaal-medische beoordelingen te
verkleinen, en paragraaf 3.2 beschrijft de trajecten die als doel hebben om
enkele elementen van de WIA te hervormen die als hardvochtig worden
beschouwd.
In paragraaf 4 licht ik toe hoe ik verwacht dat de ingezette maatregelen op
de middellange termijn door zullen werken en welke aanvullende
beleidsopties er zijn die wijzigingen in wet- en regelgeving vergen. Ik
voorzie namelijk dat aanvullende maatregelen nodig zijn om de
houdbaarheid van de WIA op middellange termijn te borgen en evenwicht
te bereiken tussen de vraag naar en het aanbod van sociaal-medische
beoordelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

2

Ten slotte ga ik in paragraaf 5 in op de lange termijn strategie. Ik wil
komen tot een integrale visie, om te zorgen dat het stelsel rondom ziekte
en arbeidsongeschiktheid weer toekomstbestendig wordt en ruimte biedt
voor nieuw beleid. In het derde deel van deze brief beschrijf ik mijn
plannen om een onafhankelijke commissie de opdracht te geven om
integraal te bezien of, en zo ja welke, fundamentele hervormingen er
nodig zijn om het stelsel van ziekte en arbeidsongeschiktheid op de lange
termijn menselijk, eerlijk, uitvoerbaar en betaalbaar te houden. Deze
commissie kan voortbouwen op bestaande adviezen en ideeën van onder
andere de SER en de Stichting van de Arbeid.
2. STAND VAN ZAKEN
Door de mismatch tussen vraag en aanbod is een urgent probleem
ontstaan bij sociaal-medische beoordelingen. Verlichting is op korte
termijn nodig om te zorgen dat mensen minder lang op (her)beoordelingen hoeven te wachten. Daarnaast moet er ruimte ontstaan om
invulling te geven aan de ambitie die ik heb om het stelsel voor ziekte en
arbeidsongeschiktheid minder hard te maken en meer op de menselijke
maat af te stemmen. Voor een goed begrip is het van belang om eerst te
schetsen hoe we op dit punt zijn gekomen, wat er tot nu is ondernomen
om de mismatch aan te pakken en wat de actuele omvang van de
problematiek is.
2.1. Terugblik
Het stelsel voor ziekte en arbeidsongeschiktheid, zoals we dat sinds de
inwerkingtreding van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen
(WIA) in 2006 kennen, is ontworpen naar twee pijlers: activering waar
mogelijk en inkomensondersteuning waar nodig. Het stelsel is zo ingericht
dat er ingespeeld kan worden op wat ieder individu nodig heeft op het
moment dat er door arbeidsongeschiktheid inkomensverlies geleden
wordt. Daarbij is het stelsel erop gericht participatie op de arbeidsmarkt
optimaal te blijven ondersteunen. Als een werknemer ziek wordt, ligt de
focus in de eerste twee jaar op werkhervatting, tijdens de periode van
loondoorbetaling of in de Ziektewet (ZW) voor wie geen werkgever meer
heeft. Wie na twee jaar nog steeds ziek is, kan een WIA-uitkering
aanvragen bij UWV. Het type WIA-uitkering dat UWV toekent, hangt af van
iemands huidige en toekomstige arbeidsmogelijkheden: IVA voor wie
volledig en duurzaam arbeidsongeschikt is, WGA 80–100 voor wie
volledig maar niet duurzaam arbeidsongeschikt is, en WGA 35–80 voor
wie gedeeltelijk arbeidsongeschikt is. De rechten, plichten en financiële
prikkels voor de ex-werknemer en zijn voormalig werkgever zijn afhankelijk van het type WIA-uitkering.
Deze vormgeving is begin deze eeuw na zorgvuldig overleg, onder andere
met de sociale partners verenigd in de SER, tot stand gekomen. We
verwachtten veel van het stelsel. Vanwege de vele doelgroepen en
verschillende beleidswensen is het geheel complex geworden. Een
omvangrijk geheel aan regels en afspraken is ontstaan om de ondersteuning af te kunnen stemmen op de specifieke omstandigheden van een
individuele werkende.
In het stelsel van ziekte en arbeidsongeschiktheid neemt de sociaalmedische beoordeling een cruciale plek in. De WIA is een inkomensdervingsverzekering, waarvan het doel is: arbeidsparticipatie waar mogelijk,
inkomensondersteuning waar nodig. Om deze doelstelling te bereiken is
een claimbeoordelingsproces ingericht, waaraan hoge eisen worden
gesteld. De sociaal-medische beoordeling gaat niet alleen om het bepalen
van het recht op een uitkering, maar is gericht op de bevordering van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

3

herstelgedrag, op participatie in betaald werk en daarmee op de
gezondheid van mensen. Ik vind dit een groot goed. Ik hecht dan ook
waarde aan een tijdige en zorgvuldige sociaal-medische beoordeling.
Sinds enige jaren zit er spanning tussen wat het stelsel aan beoordelingen
vraagt en wat er in de praktijk geleverd kan worden. UWV kan binnen de
geldende wet- en regelgeving niet aan de totale vraag voldoen. Zo
oversteeg in 2016 de vraag naar sociaal-medische beoordelingen de
capaciteit van verzekeringsartsen met 70 fte3. Ik zie daarbij in de eerste
plaats een probleem met de tijd die een arts gemiddeld kwijt is aan een
beoordeling. Waar een verzekeringsarts 20 jaar geleden – ten tijde van de
WAO – in ongeveer 2 uur een claimbeoordeling deed, is dat inmiddels
opgelopen tot ruim 5 uur. De grotere complexiteit van de
WIA-claimbeoordeling is daar mede debet aan. Daarnaast is er een
trendmatige stijging. Zie figuur 1. Het is duidelijk dat dit druk zet op het
aantal beoordelingen dat kan worden afgehandeld. In 2017 is tussen UWV
en SZW de afspraak gemaakt dat UWV, wanneer er meer werk is dan met
de beschikbare capaciteit verricht kan worden, eerste prioriteit geeft aan
het afhandelen van WIA-claimbeoordelingen en aangevraagde herbeoordelingen, vervolgens aan de arbodienstverlening in de Ziektewet en
eerstejaars ziektewetbeoordelingen, en tot slot aan professionele (door
UWV zelf geïnitieerde) herbeoordelingen. Sinds 2018 wordt de Tweede
Kamer twee keer per jaar via de Stand van de uitvoering sociale zekerheid
hierover geïnformeerd.

Figuur 1: Ontwikkeling van de gemiddelde tijd die de verzekeringsarts nodig heeft per
claimbeoordeling, voor zowel de WAO (t/m 2005) als de WIA (vanaf 2006). De gemiddelde tijd wordt niet ieder jaar gemeten door UWV; de trendlijn in tussenliggende
jaren is indicatief.

In de Stand van de Uitvoering van juni 2019 is aangegeven dat de
voorraad beoordelingen minder snel was gestegen dan voorheen, maar
dat er nog altijd sprake was van groei.4 De beoogde trendbreuk die SZW
en UWV als doel hadden afgesproken had zich niet voorgedaan. Daarom
werd een traject gestart om te bepalen wat er voor nodig was om de
toekomst van het sociaal-medisch beoordelen veilig te stellen. Dit heeft
geleid tot verschillende actielijnen, waaronder het verbeteren van interne
processen; het monitoren van cliënten, die volledig arbeidsongeschikt zijn
op medische gronden, zodat die op logische momenten opnieuw worden
3

Kamerstuk 26 448, nr. 569. Hierin is aangegeven dat er in totaal 780 fte benodigd was en 710
beschikbaar.
4
Kamerstuk 26 448, nr. 630.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

4

beoordeeld; het verbeteren van de technologische ondersteuning van
professionals in de uitvoering; en het werven en behouden van artsen. Dit
traject is beschreven in de brief van 9 april 20215, waarmee de Tweede
Kamer is geïnformeerd over de toekomst van het sociaal-medisch
beoordelen. Met deze brief heeft mijn voorganger in overleg met UWV en
de NVVG een aantal belangrijke maatregelen aangekondigd, waaronder:
1. De omslag naar een regiemodel voor sociaal-medische dienstverlening, waarbij een team van professionals onder regie van de verzekeringsarts in een sociaal-medisch centrum werkt aan de beoordeling en
begeleiding naar werk. Onderdeel van deze werkwijze is ook een
betere monitoring van cliënten in de WGA 80–100 zodat eventuele
herbeoordelingen op logische momenten gepland kunnen worden.
2. Effectievere inzet van de verzekeringsarts in de Ziektewet, waarbij de
focus minder komt te liggen op de eerstejaars ziektewetbeoordelingen
(EZWB) en meer op sociaal-medische dienstverlening. Op die manier
kan UWV uitkeringsgerechtigden beter begeleiden richting werk en/of
herstel.
Met deze maatregelen is UWV aan de slag gegaan. De werkwijze met het
regiemodel wordt momenteel in vier proeftuinen beproefd. Ik heb UWV
gevraagd deze werkwijze nog in 2022 versneld landelijk op te schalen. De
lessen die uit de eerste proeftuinen komen, kunnen worden gebruikt bij
deze opschaling.
In bijlage 1 vindt u een uitgebreide beschrijving van deze en andere in
gang gezette maatregelen.
Eén belangrijke ontwikkeling wil ik hier nog uitlichten: de NVVG heeft in
april jongstleden de nieuwe Handreiking Taakdelegatie voor de verzekeringsarts in het publieke domein gepresenteerd. Er ligt nu een degelijk en
helder document dat verzekeringsartsen houvast biedt bij het beoordelen
van de kansen van taakdelegatie en de inrichting daarvan. Waar nodig zal
UWV het eigen professioneel en juridisch kader voor het werken met
taakdelegatie herzien, verduidelijken en uitbreiden. Hiermee wordt
uitvoering gegeven aan de motie Wiersma/ Pieter Heerema waarin
gevraagd werd de handreiking te herzien en te verduidelijken wat
juridisch mogelijk is ten aanzien van taakdelegatie.6
2.2. De achterstanden op dit moment
Ondanks de in gang gezette maatregelen lopen de achterstanden bij de
(her)beoordelingen op. Sinds het najaar van 2019 zijn deze achterstanden
flink gegroeid. Op dit moment handelt UWV nog steeds jaarlijks een
groeiend aantal WIA-claimbeoordelingen af.
Dat lukt door een steeds verdere prioritering van deze claimbeoordelingen, ten koste van professionele (door UWV zelf geïnitieerde) herbeoordelingen, conform de afspraken tussen UWV en SZW (zie voorgaande
paragraaf). Ten tijde van de coronapandemie heeft UWV de sociaalmedische beoordelingen niet op de reguliere wijze kunnen uitvoeren.
Doordat face-to-face contact tijdelijk niet mogelijk was, zijn beoordelingen
uitgevoerd op basis van stukken en/of telefonisch contact. Als een
beoordeling zonder fysiek spreekuur niet mogelijk was, terwijl de
verzekeringsarts een fysiek spreekuur wel nodig achtte, dan stelde UWV
de beoordeling uit.7Dit maakte dat de achterstanden verder opliepen.
Daarbij is er sprake van oplopend ziekteverzuim bij UWV. In 2016 had
5

Kamerstuk 26 448, nr. 645.
Kamerstuk 29 544, nr. 905.
7
Stand van de uitvoering juni 2020 en december 2020 (Kamerstuk 26 448, nrs. 634 en 641).
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

5

UWV te maken met 4,8% ziekteverzuim onder artsen niet in opleiding tot
specialist (ANIOS) en verzekeringsartsen, inmiddels is dat 7,8%.
Naast deze factoren, die het aanbod onder druk zetten, nam tegelijkertijd
ook de vraag naar beoordelingen toe. Dat betreft vooral de vraag naar
WIA-claimbeoordelingen. Het aantal door of namens de werknemer of
werkgever aangevraagde herbeoordelingen is relatief constant gebleven
op circa 30 duizend per jaar. Het aantal WIA-claimbeoordelingen is echter
gestegen van ruim 50 duizend in 2015 naar ruim 72 duizend in 2021; zie
figuur 2 hieronder. In 2021 lag het aantal WIA-aanvragen 9% hoger dan in
2020. Die stijging kan voor een deel verklaard worden uit voorspelbare
factoren, zoals een toename van het aantal verzekerden en de verhoging
van de pensioenleeftijd, maar voor een deel niet. UWV heeft onderzocht
wat de oorzaken zijn voor het onverklaarde deel van deze verhoging van
de instroom, en heeft daarbij onder meer gekeken naar de effecten van de
Coronapandemie. De rapportage van UWV is onlangs gepubliceerd.8 De
belangrijkste conclusie is dat de stijging van de instroom vooral ziet op
personen die geen werkgever meer hebben op het moment dat zij een
aanvraag doen voor de WIA en doorstromen vanuit de Ziektewet,
bijvoorbeeld mensen die in de WW ziek zijn geworden of van wie het
tijdelijk contract is afgelopen. Bij WIA-aanvragers die nog wel een
werkgever hebben, en instromen vanuit de periode van loondoorbetaling
bij ziekte, is de stijging vrijwel geheel uit bovengenoemde factoren te
verklaren. Aan de hogere WIA-instroom vanuit de Ziektewet gaat een
vertraagde uitstroom uit de ZW door herstel vooraf. Dat zien we specifiek
bij personen die ziek werden in de tweede helft van 2019. De veronderstelling is dat de situatie bij UWV een rol speelde: de mismatch tussen
vraag en aanbod van sociaal-medische beoordelingen, de lockdown die
maakte dat er geen fysieke speekuren mogelijk waren en de noodzaak te
prioriteren, waarbij de WIA-claimbeoordeling voorrang heeft gekregen op
de arbodienstverlening in de ZW en de eerstejaars ziektewetbeoordelingen (EZWB’s). Hier zie ik een samenhang met de tweedeling op de
arbeidsmarkt tussen diegenen met een contract voor onbepaalde tijd en
diegenen die op flexibele basis werken. In de hoofdlijnenbrief arbeidsmarkt geef ik aan welke stappen het kabinet neemt om vormen van
flexibele arbeid te reguleren9.
Onderstaande figuren 2 en 3 laten zien dat het totaal aantal afgehandelde
WIA-claimbeoordelingen door UWV de afgelopen jaren is gestegen
(aanbod), maar dat het aantal aanvragen (vraag) nog sterker is gestegen.
Vanaf najaar 2019 lukt het UWV niet meer om aan de stijgende vraag te
voldoen en ontstaan achterstanden die niet meer worden ingelopen.

8

Deursen, C. van, Berendsen, E., Lammers, M., Gerrits, C. (2022). Extra WIA-stijging 2021:
Corona en andere factoren die hierbij een rol spelen. Amsterdam: UWV.
9
Kamerstuk 29 544, nr. 1114.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

6

Figuur 2: Ontwikkeling aantallen binnengekomen en afgehandelde WIA-aanvragen.

Figuur 3: Ontwikkeling van de achterstand bij de WIA-claimbeoordeling (aantal
aanvragen waarvoor de wettelijke termijn van 8 weken is verstreken) en van de totale
werkvoorraad (aantal aanvragen nog binnen wettelijke termijn plus achterstand).

Momenteel is het gat tussen vraag naar en aanbod van sociaal-medische
beoordelingen onaanvaardbaar groot:
•

•

•

Slechts ±30% van de WIA-aanvragen wordt op tijd afgehandeld. Eind
2021 wachtten zo’n 12.000 mensen langer op de uitkomst van hun
WIA-claimbeoordeling dan de daarvoor geldende termijn van
maximaal 8 weken. De gemiddelde wachttijd bedraagt inmiddels
18 weken, met uitschieters naar boven.
Ook herbeoordelingen laten vaak lang op zich wachten. Eind 2021 was
de voorraad aangevraagde herbeoordelingen opgelopen tot circa
12.000. In de eerste maanden van 2022 is 25% van de aangevraagde
herbeoordelingen binnen de wettelijke termijn afgehandeld.
Als gevolg van de steeds grotere groep wachtenden loopt het bedrag
aan dwangsommen dat UWV moet betalen door niet tijdig te beslissen
de laatste jaren op (2020: € 3,3 mln., 2021: € 4,8 mln., prognose 2022:
€ 10 mln.). Deze dwangsommen missen inmiddels ook hun doel.
Omdat UWV niet aan de totale vraag kan voldoen, hebben dwangsommen hooguit het effect dat de ene aanvraag met prioriteit wordt
afgehandeld ten koste van een andere die al langer op de stapel ligt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

7

Deze cijfers laten zien dat veel mensen wachten op duidelijkheid over hun
uitkering. Mensen die een WIA-uitkering aanvragen zijn vaak al meer dan
twee jaar ziek. Het moment van de WIA-aanvraag is voor hen een
belangrijk moment. Het is het moment waarop zij duidelijkheid krijgen
over hun inkomenssituatie in de nabije toekomst en waarop zij inzicht
krijgen in hun toekomstige mogelijkheden om weer te gaan werken. De
WIA-beoordelingen gaan dus over de toekomst van mensen. Ik vind het
daarom van groot belang dat WIA-beoordelingen tijdig plaatsvinden. Op
dit moment slagen we daar, ondanks het positieve effect van de reeds
ingezette oplossingsrichtingen, onvoldoende in.
Ook voor werkgevers vind ik het belangrijk dat er tijdig duidelijkheid is. Op
het moment van de WIA-aanvraag hebben werkgevers vaak al bijna twee
jaar loon doorbetaald en zich ingespannen om de zieke werknemer te
re-integreren in passende arbeid. Tevens dragen zij een premielast voor
hun werknemers en de WIA-beoordeling is van belang voor een eventuele
ontslagaanvraag. Daarom is het ook voor werkgevers van belang tijdig te
weten waar zij aan toe zijn.
2.3. Vooruitblik: de uitdaging in de komende jaren
In het kader van het toekomsttraject dat na de brief van 9 april 2021 is
gestart, heeft Gupta Strategists hun eerdere doorrekening van de
mismatch in samenspraak met UWV, SZW en de NVVG geactualiseerd
(deze actualisatie van Gupta is bijgevoegd bij deze brief). Uit de cijfers
blijkt dat als we niets aanvullends doen, de mismatch verder oploopt dan
vorig jaar verwacht werd. Dit komt door zowel een stijgende ZW- en
WIA-instroom als een afname van het aantal beschikbare verzekeringsartsen. De opgave blijkt dus nog groter dan we vorig jaar dachten.
De vraag naar sociaal-medische dienstverlening zal bij gelijke werkwijze
en ongewijzigde wet- en regelgeving in 2030 naar verwachting 33% hoger
zijn dan het beschikbare aanbod. De reeds ingezette maatregelen zijn naar
verwachting effectief, maar kunnen niet voorkomen dat de achterstand
blijft oplopen. Wanneer we het geschatte effect van de reeds in gang
gezette maatregelen meenemen, waaronder het werken met het regiemodel voor sociaal-medische beoordelingen en de effectievere inzet van
de verzekeringsarts in de Ziektewet en de andere maatregelen die in de
bijlage worden beschreven, neemt de mismatch volgens de doorrekening
van Gupta af met 26%-punt, waarmee in 2030 een mismatch van nog
steeds 7% zou resteren. Het realiseren van deze afname is ambitieus en
vraagt veel van UWV.
Een afname van de mismatch naar 7% in 2030 is goed nieuws, maar ook
met een mismatch van die omvang blijven de achterstanden en wachttijden de komende jaren verder oplopen. Bovendien betekent het dat de
invoering van een arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen,
zoals opgenomen in het coalitieakkoord, niet uitvoerbaar zou zijn voor
UWV. De invoering daarvan zou een toename van de mismatch betekenen
met naar schatting 16%-punt.
Kortom, in vergelijking met de situatie ten tijde van genoemde Kamerbrief
van 9 april 2021 is de huidige situatie verslechterd en hoewel de genomen
maatregelen komende jaren effect gaan sorteren, stemt de prognose niet
positief. Ik acht aanvullende maatregelen dan ook noodzakelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

8

3. KORTE TERMIJN
3.1. Aanvullende maatregelen sociaal-medisch beoordelen voor
de korte termijn
Zoals ik hierboven heb geschetst, zijn de achterstanden de afgelopen twee
jaar sterk toegenomen. Het lukt UWV in een toenemend aantal gevallen
niet om sociaal-medische beoordelingen binnen de wettelijke termijn te
verrichten. Als gevolg hiervan blijven steeds meer mensen voor lange(re)
tijd in onzekerheid. De situatie is inmiddels dusdanig dat ik het nodig acht
om op korte termijn maatregelen te nemen, samen met UWV en de
NVVG.
Kern van de zaak is dat we de verzekeringsarts en andere professionals
die betrokken zijn bij sociaal-medische beoordelingen op korte termijn
veel effectiever en gerichter zullen moeten inzetten. Daarbij is mijn
uitgangspunt een maximale inzet op werkhervatting door de werknemer.
De verzekeringsarts heeft de grootste toegevoegde waarde daar waar de
verzekeringsgeneeskundige inbreng helpt om mensen zo snel mogelijk
duidelijkheid te geven over hun mogelijkheden, zodat ze zich weer kunnen
gaan richten op participatie.
Ik beschrijf hieronder achtereenvolgens:
A. De aanvullende maatregelen die UWV neemt binnen de wettelijke
kaders;
B. Tijdelijke maatregelen die ik neem om een gerichtere inzet van de
verzekeringsarts mogelijk te maken;
C. Verlenging van de tijdelijke buitenwettelijke maatregel omtrent
kwijtschelding van voorschotten (zie ook bijlage).
Met het pakket aan maatregelen streef ik samen met UWV twee doelen
na. Het primaire doel is om mensen die wachten op een beoordeling
sneller duidelijkheid te bieden. Het pakket leidt ertoe dat de oploop in de
wachttijden en het aantal verstrekte voorschotten wordt omgebogen in
een afname (zie de raming in paragraaf 6). Het tweede doel van de
tijdelijke maatregelen is om UWV lucht te geven om reeds ingezette en
aanvullende verbeteringen in de uitvoering voortvarend te kunnen
implementeren, zodat deze zo snel mogelijk hun volledig effect gaan
sorteren.
A. Aanvullende maatregelen die UWV neemt
Op mijn verzoek neemt UWV op de korte termijn extra maatregelen in de
uitvoering om de mismatch te verkleinen. Dit zijn maatregelen bovenop
de reeds ingezette acties die hierboven en in de bijlage van deze brief
beschreven staan, waaronder het werken in een regiemodel en het
effectiever inzetten van de verzekeringsarts in de Ziektewet. De focus
hierbij ligt op participatie. Het beter in beeld krijgen van alle cliënten voor
wie UWV de re-integratietaak heeft, is voorwaardelijk om de sociaalmedische en re-integratiedienstverlening effectiever en efficiënter in te
zetten.
Ik schets de extra maatregelen hieronder kort en verwijs voor verdere
tekst en uitleg naar de bijlage.
A1. Sterkere inzet op de arbodienstverlening van UWV in de Ziektewet
In de uitvoeringsvarianten die UWV momenteel beproeft om de verzekeringsarts effectiever in te zetten in de ZW, hoeft niet iedere cliënt na een
standaardperiode van een jaar uitgebreid te worden beoordeeld. Naast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

9

dat dit capaciteit van de verzekeringsarts scheelt, betekent dit dat minder
inzet van de arbeidsdeskundige nodig is voor deze beoordelingen. Deze
vrijgekomen capaciteit gaat UWV inzetten voor de re-integratie van
mensen in de Ziektewet waarvoor UWV de re-integratieverplichting heeft.
Hierdoor kunnen meer mensen re-integreren.
A2. Verbetering claimbeoordeling
Ik zie langs meerdere lijnen mogelijkheden om het claimbeoordelingsproces te verbeteren en de beoordelingstijd flink terug te brengen.
Gedacht kan worden aan het anders en sneller beschikbaar stellen van de
relevante stukken uit het medisch dossier, het verkorten van de rapportagetijd, het optimaliseren van interne processen en het beter benutten van
de eigen inbreng van de cliënt.
A3. Tijdige uitvoering RIV-toets
UWV gaat de tijdigheid van de toets van het re-integratieverslag van de
werkgever en werknemer (RIV) op korte termijn herstellen, zodat
werknemer en werkgever optimaal in staat worden gesteld om
re-integratiekansen te benutten. Een goede RIV-toets kan ook worden
gebruikt voor triage, oftewel de vervolgstappen in het proces van de
sociaal medische beoordeling.
A4. Ziekmelding vanuit WW
UWV herziet het interne proces voor cliënten die via de WW in de
Ziektewet en vervolgens in de WIA komen, met meer nadruk op
re-integratie en baankansen tijdens de ziekteperiode.
A5. Proactief klantcontact
Binnen UWV is een verkenning uitgevoerd van een snellere en betere
dienstverlening bij de aanvraag van een WIA-uitkering, met als gevolg
minder druk op de beoordelingscapaciteit en een beperking van het aantal
bezwaren. Centraal hierin staat een aantal telefonische contactmomenten
om de client beter te informeren over belangrijke stappen in het proces,
bijvoorbeeld om uitleg te geven over de WIA-beoordeling, op het moment
dat een cliënt een voorschot wil, en op het moment dat cliënten in
afwachting zijn van een beoordeling, om te bespreken of iemand alvast
re-integratiedienstverlening wil.
De verwachting is dat deze maatregelen een positieve bijdrage leveren
aan het terugdringen van de mismatch. De inschatting van UWV is dat
hiermee op korte termijn circa 2500 extra beoordelingen per jaar
uitgevoerd kunnen worden. De effectiviteit zal worden gemonitord. Het is
duidelijk, gegeven het feit dat de achterstand bij de
WIA-claimbeoordelingen op dit moment met gemiddeld 6000 per jaar
toeneemt, dat meer aanvullende maatregelen op de korte termijn nodig
zijn.
B. Tijdelijke maatregelen voor een gerichtere inzet van de
verzekeringsarts
De achterstanden en wachttijden voor mensen zijn inmiddels dusdanig
hoog opgelopen dat alleen bovenstaande aanpassingen in de uitvoering
bij UWV onvoldoende zijn. Daarom wil ik op korte termijn tijdelijke,
aanvullende maatregelen nemen die een gerichtere inzet van de verzekeringsarts mogelijk maken. Mijn uitgangspunt daarbij is dat de inzet van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

10

verzekeringsarts zoveel mogelijk dienend moet zijn aan het doel van het
stimuleren van werkhervatting.
De maatregelen die ik hieronder beschrijf, zijn uitzonderlijk, maar mijns
inziens passend omdat ze noodzakelijk zijn om de onaanvaardbaar lange
wachttijden terug te dringen. Het zijn nadrukkelijk tijdelijke maatregelen,
omgeven met waarborgen voor de belangen van werkgevers en
werknemers. De eerste maatregel leidt tot onrechtmatige uitgaven, en
gaat gepaard met zorgvuldige monitoring en evaluatie van onder meer de
effecten op de beoordelingscapaciteit en mogelijke effecten op werkhervattingsprikkels. Ik streef ernaar om deze maatregelen zo snel mogelijk,
maar niet voor 1 oktober aanstaande in werking te laten treden.
B1. Vereenvoudigde WIA-claimbeoordeling zonder inzet verzekeringsarts
Voor 60-plussers die wachten op hun WIA-claimbeoordeling wil ik tijdelijk,
tot eind 2023, mogelijk maken dat UWV deze beoordeling op andere wijze
en door andere professionals dan de verzekeringsarts laat uitvoeren. Met
deze maatregel wijk ik af van de wet (contra-legem) en maak ik onderscheid naar leeftijd. Dat besluit neem ik niet lichtzinnig. Zoals ik eerder in
deze brief beschreven heb is de problematiek inmiddels zeer urgent.
Daarom heb ik het belang van een correcte uitvoering van de wet
afgewogen tegen het belang om zo veel mogelijk mensen tijdig een
beoordeling te kunnen bieden en daarmee duidelijkheid te geven over
hun toekomstige situatie.
De vereenvoudigde aanpak voor 60-plussers bij de WIA-claimbeoordeling
houdt in dat de arbeidsdeskundige bepaalt, mits werkgever en werknemer
akkoord zijn met de werkwijze, en op basis van reeds beschikbare
informatie, of een oordeel van de verzekeringsarts noodzakelijk is. In veel
gevallen betekent dit dat mensen niet door een verzekeringsarts gezien
hoeven te worden.
Een belangrijk uitgangspunt bij deze maatregel is dat niemand erdoor
benadeeld wordt. De vereenvoudigde claimbeoordeling leidt niet tot een
lagere uitkering dan wanneer er een volledige sociaal-medische beoordeling zou worden gedaan. De vereenvoudigde claimbeoordeling leidt in
bepaalde gevallen wel tot een hogere uitkering (WGA 80/100). Een ander
belangrijk uitgangspunt is dat de vereenvoudigde beoordeling alleen
wordt toegepast als werkgever en werknemer daarvoor akkoord hebben
gegeven. Werkgever en werknemer kunnen dus ook vragen om een
reguliere beoordeling. En wanneer een arbeidsdeskundige, op aangeven
van de bedrijfsarts die aangeeft dat er geen benutbare mogelijkheden zijn,
constateert dat er sprake kan zijn van duurzame en volledige arbeidsongeschiktheid, wordt het dossier alsnog voorgelegd aan de verzekeringsarts
om te bepalen of er recht is op een IVA-uitkering. Bovendien blijft de
waarborg die de wet biedt, namelijk de mogelijkheid om bezwaar te
maken tegen de beslissing van UWV, onveranderd beschikbaar voor de
mensen die kiezen voor de vereenvoudigde beoordeling.
Om ook werkgevers niet te benadelen, worden de uitkeringen die zijn
toegekend op basis van een vereenvoudigde WIA-claimbeoordeling, in
afwijking van de wet, niet aan publiek verzekerde werkgevers toegerekend
via de Whk-premie en niet aan eigenrisicodragende werkgevers
doorbelast.
In bijlage 2 geef ik een uitgebreide omschrijving van hoe die vereenvoudigde WIA-claimbeoordeling eruit ziet. Daarin licht ik ook toe waarom
deze vereenvoudiging zich richt op 60-plussers en waarom ik dat
gerechtvaardigd acht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

11

B2. Geen herbeoordeling voor mensen met duurzaam geen arbeidsvermogen die toch gaan werken.
Ik wil UWV toestaan om gedurende vijf jaar geen herbeoordeling uit te
voeren van mensen in de IVA en in de Wajong, die duurzaam volledig
arbeidsongeschikt zijn verklaard en die er ondanks hun beperkingen in
slagen – al dan niet met hulp – om betaald werk te krijgen. Het kabinet wil
mogelijk maken dat deze groepen re-integratieondersteuning richting
werk kunnen krijgen wanneer zij hierom verzoeken.10 Volgens de wet
moet UWV hen opnieuw beoordelen wanneer zij erin slagen betaald werk
te vinden. Ik vind het, gelet op het grote aantal mensen dat wacht op hun
eerste WIA-claimbeoordeling, wenselijk dat we de schaarse capaciteit van
verzekeringsartsen nu niet inzetten voor het herbeoordelen van deze
mensen. Het voordeel voor deze mensen zelf is dat zij meer zekerheid
krijgen dat UWV hun uitkering niet beëindigt zodra zij gaan werken.
C. Verlenging tijdelijke maatregel voorschotten
In de Kamerbrief van 30 augustus 2021 is door mijn voorganger aangegeven dat de kwijtschelding van voorschotten bij WIA-claimbeoordelingen
van tijdelijke aard, tot en met 31 december 2022, zou zijn (Kamerstuk
32 716, nr. 44). Dit omdat er sprake is van buitenwettelijk beleid, wat naar
zijn aard in de tijd zoveel mogelijk moet worden beperkt. In deze periode
zijn er maatregelen genomen om de wachttijd voor de
WIA-claimbeoordeling terug te brengen en is het beleid rondom
toekenning van voorschotten aangepast. In voornoemde brief is een
evaluatie toegezegd over het verloop van het voorschot- en kwijtscheldingsbeleid. Een samenvatting van de opbrengst van deze evaluatie, treft
u aan als bijlage 3 bij deze brief.
Met de ingezette maatregelen uit de Kamerbrief van 9 april 2021 en de
aanvullende maatregelen die ik hierboven heb beschreven, lukt het naar
verwachting om de oploop in het aantal verstrekte voorschotten om te
buigen in een afname. Desondanks blijft de problematiek zoals eerder in
de brief van 30 augustus 2021 geschetst, voorlopig bestaan. Dat betekent
dat veel mensen een voorschot ontvangen, dat zij volgens de geldende
wet- en regelgeving zouden moeten terugbetalen op het moment dat blijkt
dat zij geen recht hebben op een uitkering, of recht op een lagere uitkering
dan waarvoor een voorschot is verstrekt. Dat kan mensen in financiële
problemen brengen. Daarom acht ik het met UWV noodzakelijk om de
tijdelijke terugvorderingsregeling voor personen bij wie het voorschot niet
of slechts gedeeltelijk verrekend kan worden met een WW- of
WIA-uitkering, te verlengen tot en met 31 december 2023. Doordat in deze
gevallen voorschotten tijdelijk niet worden teruggevorderd, gaat de
maatregel gepaard met extra uitgaven in 2023. De extra WGA-lasten ten
gevolge van deze maatregel komen niet voor rekening van de
(voormalige) werkgevers van betreffende ex-werknemers.
Onderstaande figuur 4 toont de verwachte de ontwikkeling van het aantal
voorschotten zonder aanvullende maatregelen (maar met de verdere
implementatie van de reeds in gang gezette maatregelen uit de brief van
6 april 2021), en met het aanvullend pakket kortetermijnmaatregelen dat ik
aankondig in deze brief. Hierbij is verondersteld dat capaciteit die wordt
vrijgemaakt dankzij het pakket aanvullende maatregelen zoveel mogelijk
wordt ingezet voor het uitvoeren van extra WIA-claimbeoordelingen.

10

Kamerstuk 26 488, nr. 668.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

12

Figuur 4: Verwachte ontwikkeling van het aantal verstrekte WIA-voorschotten in het
basispad (inclusief de maatregelen uit de brief van 9 april 2021) en met de aanvullende maatregelen die hierboven zijn aangekondigd. Zie ook paragraaf 6.

De maatregelen leveren een substantiële bijdrage aan het terugdringen
van het aantal WIA-voorschotten dat moet worden verstrekt. Ze hebben
echter slechts een beperkt direct effect op de achterstand bij de herbeoordelingen. Ook is er komende jaren nog geen ruimte voor de implementatie van nieuwe ambities die capaciteit van verzekeringsartsen vragen. In
paragraaf 4 ga ik daarom in op aanvullende beleidsopties die ik wil
verkennen om de mismatch op te lossen en de achterstanden in te lopen.
3.2. WIA hardheden op de korte termijn
Het kabinet heeft zich tot doel gesteld om «hardheden» uit de WIA weg te
nemen, met oog voor uitvoerbaarheid, betaalbaarheid en uitlegbaarheid.
Hiertoe is voldoende aanleiding. Zo hebben CNV, FNV en VCP onlangs een
witboek gepresenteerd met daarin voorbeelden van hardheden in de
WIA.11 Naar aanleiding van een aangenomen motie van het lid Omtzigt12,
die de regering verzoekt om in alle socialezekerheidswetten te inventariseren wanneer er sprake is van hardvochtigheden, is door het bureau
Panteia een onderzoek verricht naar hardvochtige effecten in de Participatiewet, de UWV-wetten (waaronder de WIA) en het persoonsgebonden
budget (pgb). Panteia leverde als startpunt al een definitie van hardvochtigheden op, waarover de Kamer in november 2021 is geïnformeerd
(Kamerstuk 35 510, nr. 95). Het eindrapport «Hardvochtige effecten van
overheidshandelen voor burgers binnen de sociale zekerheid» is op 7 juli
jl. aan uw Kamer gestuurd (Kamerstukken 29 362 en 26 448, nr. 309).
Een deel van deze gesignaleerde hardvochtigheden raakt de kern van het
stelsel en zal dus moeten landen in een fundamentele herziening van het
stelsel (zie ook paragraaf 5). Ik ben echter ook op de korte termijn aan de
slag met het wegnemen van hardheden in de WIA. Uitgangspunt hierbij is
dat deze maatregelen voor de korte termijn uitvoerbaar moeten zijn
binnen de huidige (juridische) kaders en dus niet fundamenteel moeten
ingrijpen op de systematiek van de WIA. Tevens moet er financiële ruimte
voor zijn.

11

https://www.fnv.nl/getmedia/0db4b83e-2a7b-4687-b589-8b1b1a17a27e/Witboek-Hardheden-inde-WIA.pdf.
12
Kamerstuk 35 510, nr. 13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

13

Ik schets in deze brief een aantal trajecten waarmee op dit moment al
wordt gewerkt aan het hervormen van zaken die als hard ervaren kunnen
worden, maar dit is geen limitatieve opsomming. Een aantal van de
trajecten die ik hieronder noem, komt (mede) voort uit aanbevelingen die
de Stichting van de Arbeid deed voor de WIA in juni 2020.13 Er is ook
samenhang met de vereenvoudigingsagenda die op 22 juni 2022 aan uw
Kamer is gestuurd14 en met het Interdepartementaal beleidsonderzoek
(IBO) vereenvoudiging sociale zekerheid, dat naar verwachting aan het
einde van dit jaar wordt afgerond.
Deze lijst kan aangevuld worden met voorstellen die volgen uit
gesprekken met de sociale partners. Gegeven bovenstaande uitgangspunten, zullen niet alle wensen op de korte termijn aangepakt kunnen
worden en is prioritering vereist. Het kabinet zal na de zomer inhoudelijk
reageren op het rapport van Panteia en daarin ingaan op de verschillen
gesignaleerde hardheden. Op dat moment zal ik aangeven welke we op
korte termijn zouden kunnen aanpakken en welke moeten meelopen in
een fundamentele herziening van het stelsel (zie ook paragraaf 5).
Reeds lopende trajecten
Samen met UWV, gemeenten en andere partners wordt gewerkt aan de
opvolging van het rapport «Als verrekenen een beperking is».15 Dat
rapport heeft in beeld gebracht hoe ingewikkeld het kan zijn voor burgers
als hun inkomsten uit werk worden verrekend met hun uitkering. Er wordt
door UWV nu bezien welke oplossingen er mogelijk zijn op het gebied van
dienstverlening en processen, binnen de huidige wet- en regelgeving. Zo
kijkt UWV naar mogelijke verkorting van de verrekencyclus voor de WIA
en werkt UWV aan het verbeteren van het klantcontact over inkomstenverrekening, zodat mensen een beter beeld krijgen van waar ze aan toe zijn.
Deze inzet van UWV leidt naar verwachting tot aanpassingen op korte
termijn, binnen de bestaande wet- en regelgeving. Daarnaast zullen er (op
de middellange termijn) mogelijk wijzigingen in de wet- en regelgeving
nodig zijn.
Er vinden op dit moment gesprekken plaats met UWV over de dagloonsystematiek van de WIA. Ik zal de Kamer in het najaar van 2022 informeren over oplossingsrichtingen op dit terrein. De dagloonsystematiek in
de WIA wijkt op enkele punten af van die van de WW, waardoor de
WIA-dagloonvaststelling in bepaalde situaties een andere uitkomst kan
hebben. Onder meer voor werknemers die van de WW-uitkering
doorstromen naar een WIA-uitkering kan dat tot moeilijk uitlegbare
uitkomsten leiden. Er wordt bezien welke oplossingen hier mogelijk zijn,
rekening houdend met het feit dat de dagloonsystematiek zowel begrijpelijk, uitlegbaar als betaalbaar dient te zijn.
De Stichting van de Arbeid deed in juni 2020 een aantal aanbevelingen
voor de WIA, waarvan er één was om te zorgen dat personen die niet in
aanmerking komen voor een WIA-uitkering (35-minners) automatisch
toegang krijgen tot WGA-dienstverlening op het moment dat zij een
WW-uitkering aanvragen. Met ingang van 2019 heeft UWV de
mogelijkheid gekregen om voor deze groep mensen ook
re-integratietrajecten in te kopen. Personen met een WW-uitkering worden
begeleid door professionals van het WERKbedrijf, die op hun beurt

13

Stichting van de Arbeid, «Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen – Aanbevelingen aan
de Minister van SZW». Juli 2020.
14
Kamerstuk 26 448, nr. 681.
15
Optimalistic, Muzus & Stimulansz, «Als verrekenen een beperking is», februari 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

14

ondersteund kunnen worden door professionals met specifieke kennis
over het re-integreren van mensen met een arbeidsbeperking.
Tevens bestaat op dit moment een gedoogconstructie die maakt dat UWV
– op verzoek – aan uitkeringsgerechtigden in de Wajong en de IVA die
duurzaam geen arbeidsvermogen hebben en toch willen werken,
re-integratiedienstverlening mag aanbieden. Voorheen was hiertoe geen
mogelijkheid. Er wordt op dit moment gewerkt aan een AMvB die een
experiment mogelijk maakt waarin IVA uitkeringsgerechtigden die
duurzaam geen arbeidsmogelijkheden (DGA) hebben, ondersteuning
krijgen om werk te vinden en te behouden. Vooruitlopend op de totstandkoming van deze AMvB wordt tijdelijk gedoogd dat UWV beschikbare
middelen inzet om activerende dienstverlening (op verzoek) aan deze
uitkeringsgerechtigden aan te bieden.16
De Stichting van de Arbeid deed ook een aanbeveling over scholing; deze
heeft een plek gekregen in het scholingsexperiment dat begin 2022 vorm
heeft gekregen. Uit onderzoek in het kader van «Onbeperkt aan het
werk»17 volgde dat UWV mogelijkheden heeft om scholing in te zetten
maar dat dit nog beperkt gebeurt. De inzichten zijn meegenomen in de
opzet van het scholingsexperiment. UWV richt als onderdeel van het
experiment een proef in met het inzetten van functiegerichte taaltrainingen voor WGA-gerechtigden; hiervoor is inmiddels een geheel
inkooptraject gerealiseerd. In juni 2022 is met een pilot gestart in vier
regio’s om leerwerktrajecten, al dan niet gecombineerd met op werk
gerichte taaltrainingen en extra begeleiding door scholingsexperts op de
werkvloer in de praktijk te beproeven. In juli 2022 is een implementatiestudie gestart, waarin nagegaan wordt of het leerwerktraject mensen
helpt werk te vinden en te behouden. De sociale partners hebben zitting in
de begeleidingscommissie van de implementatiestudie.
Tijdens de coronacrisis zijn achterstanden ontstaan in het actualiseren van
functies in het Claimbeoordelings- en Borgingssysteem (CBBS). Het CBBS
wordt gebruikt voor de vaststelling van de mate van arbeidsongeschiktheid, onder andere in de WIA, ZW en WAO. In het bestand zijn
functies opgenomen die een representatieve afspiegeling vormen van de
Nederlandse arbeidsmarkt. Om de functies actueel te houden, doet UWV
periodiek functieonderzoek op de betreffende werkplekken, maar vanwege
COVID-19 was dit onderzoek een tijd lang nauwelijks mogelijk. De
achterstanden worden door UWV op dit moment weggewerkt. Parallel
aan deze inhaalactie wordt samen met UWV gekeken naar oplossingsrichtingen om het CBBS voor de langere termijn meer «crisisbestendig» te
maken. De Kamer wordt hierover na de zomer nader geïnformeerd. Deze
oplossingsrichtingen zien op het op peil houden van het aantal functies in
het CBBS en het waarborgen dat de functies up-to-date zijn.
De Stichting van de Arbeid heeft in haar WIA-aanbevelingen van juli 2020
aangegeven meer fundamentele kritiek te hebben op het theoretisch
gehalte van het CBBS. Met de Stichting van de Arbeid zal ik het gesprek
aangaan om deze kritiek nader te duiden en te bezien of er binnen het
stelsel mogelijkheden zijn hieraan tegemoet te komen.
4. MIDDELLANGE TERMIJN
De in paragraaf 3.1 geschetste korte termijn maatregelen zorgen voor
enige verlichting van de druk op sociaal-medische beoordelingen. De
16
17

Kamerstuk 26 448, nr. 668.
Scholing van UWV-klanten met een arbeidsbeperking (UWV, 2020) en Extra scholingsmogelijkheden voor WGA’ers (UWV, 2020); Kamerstuk 29 544, nr. 1035.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

15

acties die door UWV in gang gezet zijn en worden om de werkwijzen in de
uitvoering te verbeteren, zullen op de middellange termijn hun volledige
effect gaan sorteren. De precieze effecten zijn onzeker en moeten in de
praktijk gaan blijken. Voorlopig blijft er naar verwachting sprake van een
te lange wachttijd voor de WIA-claimbeoordeling voor een deel van de
aanvragers, zoals hierboven aangegeven. Bij de herbeoordelingen is de
verwachting dat de achterstand zonder verdere maatregelen nog oploopt,
waarbij UWV de komende jaren slechts in beperkte mate professionele
(door UWV geïnitieerde) herbeoordelingen zal kunnen uitvoeren. Ik houd
er dan ook rekening mee dat er meer nodig is. Daarom bezie ik ook de
wenselijkheid en effecten van beleidsopties voor de middellange termijn.
4.1. Opties uit rapport Gupta Strategists
Om zicht te krijgen op het mogelijke effect van aanvullende beleidsopties,
heb ik Gupta Strategists gevraagd om voor een aantal aanvullende
maatregelen waarvoor wetswijziging nodig is, het effect op de beoordelingscapaciteit door te rekenen. Het rapport van Gupta Strategists is
bijgevoegd bij deze brief. Op basis van de rapportage zijn er drie
beleidsopties met relatief groot effect op de benodigde capaciteit aan
verzekeringsartsen:
1. Laten vervallen van het duurzaamheidscriterium en afschaffen van de
IVA;
2. Na 5 jaar volledige arbeidsongeschiktheid (WGA 80–100) duurzaamheid aannemen (aanpassen duurzaamheidscriterium);
3. Voor mensen die werken alleen op basis van feitelijke verdiensten een
schatting maken van hun arbeidsongeschiktheidspercentage, en niet
ook op basis van een theoretische schatting.
Gupta heeft ingeschat dat elk van deze maatregelen zou kunnen leiden tot
een afname van de mismatch met maximaal 10%-punt. Het gaat daarmee
potentieel om een relatief groot effect op de mismatch.
Ad 1: Het afschaffen van het duurzaamheidscriterium en de IVA zorgt er
op twee manieren voor dat er minder beoordelingscapaciteit nodig is. Ten
eerste zorgt deze maatregel ervoor dat verzekeringsartsen geen
duurzaamheidsbeoordelingen meer hoeven te verrichten. Dat verkort de
beoordelingstijd. Ten tweede zorgt deze maatregel voor een afname van
het aantal herbeoordelingsverzoeken door werknemers en werkgevers
doordat er minder vaak een financiële prikkel voor hen is om een
herbeoordeling aan te vragen. Het is een vergaande wijziging, die ik
geschikt acht ter overweging bij een herbezinning op het stelsel voor de
lange termijn middels een externe onderzoekscommissie, waar ik in
paragraaf 5 in deze brief verder op inga.
Ad 2: Het aannemen van duurzame arbeidsongeschiktheid voor uitkeringsgerechtigden die reeds vijf jaar volledig arbeidsongeschikt zijn (WGA
80–100) zorgt er potentieel op dezelfde twee manieren voor dat er minder
beoordelingscapaciteit nodig is, maar met behoud van de (hogere)
IVA-uitkering van 75% van het verzekerde loon (versus 70% in de WGA
80–100). Duurzaamheid wordt in dit geval niet meer vastgesteld door een
verzekeringsarts, maar wordt na vijf jaar volledige arbeidsongeschiktheid
verondersteld, waarna automatisch een hogere IVA-uitkering kan worden
toegekend.
Ad 3: Het schrappen van de theoretische schatting voor mensen die
werken bespaart beoordelingscapaciteit, omdat hiermee de
WIA-claimbeoordeling voor personen die (nog/alweer) werken kan
worden uitgevoerd door de arbeidsdeskundige, zonder tussenkomst van
een verzekeringsarts.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

16

Beleidsopties 2 en 3 wil ik op korte termijn verder verkennen en daarbij
bekijken hoe we ze op zo kort mogelijke termijn zouden kunnen inzetten
voor het verkorten van de wachttijden voor werknemers en werkgevers.
Beide maatregelen brengen, naast het effect op de mismatch, ook andere
voor- en nadelen met zich mee. Deze gevolgen en de precieze effecten op
de mismatch wil ik snel in kaart brengen, bijvoorbeeld via een pilot, om
vervolgens een gedegen afweging te kunnen maken. Daarbij bekijk ik ook
de samenloop met het wetsvoorstel om het advies van de bedrijfsarts
over de belastbaarheid van de werknemer leidend te maken bij de
RIV-toets18. Ik ga hierover verder het gesprek voeren met sociale partners,
UWV en NVVG.
4.2. Samenwerking met de curatieve sector
In het Commissiedebat Uitvoering sociale zekerheid van 6 april jl. heeft
het lid Maatoug (GroenLinks) gevraagd te verkennen hoe andere artsen
zouden kunnen bijdragen aan het werk van verzekeringsartsen. Ik heb de
Kamer toegezegd de uitkomst van de gesprekken met huisartsen en
specialisten met de Kamer te delen.
Naar aanleiding van de toezegging heeft overleg plaatsgevonden tussen
de Federatie Medische Specialisten (FMS), de Nederlandse Vereniging
voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB), de Landelijke Huisartsen
Vereniging (LHV), de NVVG, UWV en de Ministeries van VWS en SZW,
over de verstrekking van medische gegevens door artsen in de curatieve
sector aan verzekeringsartsen. Vanwege privacy van patiënten en de
gescheiden doelen van de curatieve sector (behandelen), bedrijfsartsen
(adviseren/begeleiden) en verzekeringsartsen (beoordelen/begeleiden), is
het uitgangspunt van FMS en LHV dat er – overeenkomstig de
KNMG-richtlijnen – geen informatie over patiënten met derden (bijvoorbeeld een verzekeringsarts) mag worden gedeeld tenzij de patiënt
aangeeft dat dat mag. Het helpt wanneer duidelijk is waarom het van
belang is voor de patiënt om over informatie te beschikken. Wat op
termijn ook kan helpen is het efficiënter delen van informatie via een
systeem als Zorgdomein. De conclusie van het overleg is dat alle partijen
kansen zien voor nadere samenwerking. Er lopen hierop al meerdere
initiatieven, met name tussen huisartsen en bedrijfsartsen. Een concrete
stap is nauwere samenwerking tussen de curatieve sector en verzekeringsartsen op lokaal niveau. De nieuwe manier van werken in sociaal
medische centra, waarbij verzekeringsartsen met hun team de verantwoordelijkheid hebben voor cliënten in een bepaald postcodegebied,
leent zich goed voor deze samenwerking. Door nauw overleg te organiseren tussen de curatieve zorg en de verzekeringsarts en bedrijfsarts krijgt
de factor arbeid al vroeg in het ziekteproces van de patiënt de noodzakelijke aandacht en kan de advisering ten aanzien van werkhervatting
eenduidiger worden. Hierdoor kan terugkeer naar werk in een zo vroeg
mogelijk stadium worden bevorderd waardoor de kans op werkbehoud
groter wordt.
Een ander voorbeeld is het door mij gefinancierde platform Toekomst
Arbeidsgerelateerde Zorg, waar onder leiding van RIVM bedrijfsartsen en
professionals uit de reguliere zorg samenwerken, kennis delen en
informatie uitwisselen. Op dit moment worden plannen uitgewerkt om het
platform uit te breiden met een online functie om ervaringen te ontsluiten
voor geïnteresseerde professionals. Ik ondersteun deze ontwikkeling van
harte gezien het belang van de verbetering van de arbocuratieve
samenwerking voor functieherstel bij zieken.

18

Kamerstuk 35 589, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

17

5. LANGE TERMIJN
5.1. Commissie met een ambitieuze opdracht
Het stelsel voor ziekte en arbeidsongeschiktheid dient een belangrijk doel.
Het moet inkomensbescherming bieden aan mensen wanneer zij dat door
ziekte of arbeidsongeschiktheid nodig hebben, en het moet mensen
helpen richting participatie en werkhervatting. Zoals in deze brief
beschreven, bestaan er veel verschillende en hoge verwachtingen ten
aanzien van dit stelsel. We zien dat er zorgen leven in de samenleving
over de manier waarop het stelsel en de uitvoering daarvan uitpakt, of het
soms tot hardvochtige effecten leidt, of het wel eerlijk is en of het
voldoende activerend is. Daarbij zien we dat de uitvoering op dit moment
onder druk staat door de mismatch tussen vraag en aanbod van sociaalmedische beoordelingen. Deze mismatch wordt bovendien groter doordat
de instroom in de regelingen voor ziekte en arbeidsongeschiktheid sterker
toeneemt dan te verklaren is door de toegenomen arbeidsparticipatie, en
omdat de mate waarin mensen aan het werk blijven of gaan lager is dan
verwacht bij de totstandkoming van deze regelingen. Ik vind het belangrijk
dat we begrijpen waardoor dat komt. Kortom, het is mijns inziens nodig
om na te gaan of de doelen die oorspronkelijk zijn gesteld nog wel
worden gehaald, en om handelingsperspectieven in kaart te brengen die
een toekomstbestendig stelsel garanderen. Een fundamentele, integrale
verkenning is nodig om te komen tot een houdbaar stelsel voor de lange
termijn, dat duurzaam uitvoerbaar is en ruimte laat voor nieuwe
beleidswensen.
Ik ben daarom voornemens om een onafhankelijke commissie in te laten
stellen om onderzoek naar een toekomstbestendig stelsel rond ziekte en
arbeidsongeschiktheid te doen. De komende periode zal ik werken aan
een opdrachtbeschrijving voor deze commissie, waarbij ik inbreng van
stakeholders, waaronder werkgevers en werknemers, meeneem.
Mijn streven is dat de commissie vanaf november aan de slag gaat en
haar bevindingen oplevert in het eerste kwartaal van 2024.
Ik zal de commissie vragen om te komen tot een aantal oplossingsrichtingen voor hervorming van het stelsel voor ziekte en arbeidsongeschiktheid, zowel binnen het huidige stelsel als meer fundamenteel en
afwijkend daarvan. Daarbij dient de commissie in ieder geval oog te
houden voor de uitvoerbaarheid, uitlegbaarheid en betaalbaarheid van
het stelsel. Daarna is het van belang om de discussie te voeren over deze
oplossingsrichtingen, met uw Kamer, met de maatschappelijke partners
en met de professionals in de uitvoering, alvorens tot besluitvorming te
komen.
5.2. Kaders van de opdracht aan de commissie
Ik wil dat de commissie vrijheid krijgt om buiten de bestaande kaders te
denken. Een aantal elementen zal ik in ieder geval meegeven aan de
commissie.
Voor het kabinet staan de twee pijlers die ten grondslag liggen aan de
huidige WIA voorop: activering en inkomensbescherming. Ik wil de
commissie dus meegeven bij de ontwikkeling van oplossingsrichtingen
zowel te kijken naar het sterker bevorderen van activering om ervoor te
zorgen dat werknemers zoveel mogelijk in staat worden gesteld om aan
het werk te blijven of te gaan, als naar het bevorderen van de inkomensbescherming. Bij het bevorderen van activering denk ik bijvoorbeeld aan
het versterken van preventie, re-integratie en activerende prikkels in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

18

stelsel. Bij het bevorderen van de inkomensbescherming denk ik
bijvoorbeeld aan de «35-minners». In de praktijk zien we dat een deel van
de mensen die minder dan 35% arbeidsongeschikt wordt, geen
WIA-uitkering krijgt en ook niet werkt. De Kamer heeft mij verzocht via de
motie van de leden Van Kent en Palland19 om te inventariseren welke
opties er zijn om deze situatie te voorkomen. Een dergelijke inventarisatie
vind ik bij uitstek geschikt om te laten meelopen in het visievormende
traject van deze commissie. Daarmee zal ik dus ook invulling geven aan
het verzoek van de Kamer. Daarbij speelt een financieel vraagstuk: het
verlagen van de WIA-drempel van 35% naar 15% zou, zo is in mei 2021
door het CPB berekend20, structureel 430 miljoen euro kosten.
De oplossingsrichtingen die de commissie uitwerkt voor de toekomst van
het stelsel van ziekte- en arbeidsongeschiktheid dienen ruimte te bieden
aan de uitvoering van reeds bestaande ambities, zoals het creëren van
een arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen, een duurzame
oplossing te bieden voor de mismatch bij het sociaal-medisch beoordelen,
en rekening te houden met de betaalbaarheid van het stelsel.
5.3. Voortbouwen en samenbrengen
De integrale visie die ik voor de lange termijn voor ogen heb, begint
geenszins bij nul. Er ligt al veel waar de commissie op kan voortbouwen,
zoals de SER-adviezen over sociaaleconomisch beleid uit 2021 en de
WIA-aanbevelingen van de Stichting van de Arbeid uit 2020.
Een aantal van die aanbevelingen is al vertaald naar maatregelen die
binnen het huidige systeem passen, zoals het verbeteren van de
voorlichting over de WIA-claimbeoordeling, het verder ontwikkelen van de
persoonlijke ondersteuning tijdens een WIA-uitkering en een experiment
met betrekking tot de extra inzet van scholing. Andere meer fundamentele
aanbevelingen zijn destijds aan een volgend kabinet gelaten en deze
kunnen nu onderdeel zijn van het onderzoek dat de commissie gaat doen.
Het eerder genoemde onderzoek van Panteia dat aan de Kamer is
gestuurd op 7 juli jl. geeft inzicht in welke hardvochtige effecten voor
groepen burgers optreden bij de uitvoering van de wet- en regelgeving
van de Participatiewet, de UWV-wetten, de Banenafspraak en het pgb. Het
ligt voor de hand dat in ieder geval een deel van de hardvochtigheden uit
het rapport van Panteia nuttige input zal zijn voor de commissie.
UWV heeft op 22 juni 2022 zijn knelpuntenbrief aan de Kamer gestuurd.21
UWV wijst hier op situaties waarbij individuele cliënten hard worden
geraakt, veelal door omstandigheden buiten de cliënt om, waarbij het de
vraag is of dat de bedoeling van de wetgever was. UWV beschrijft in dit
kader onder meer dat recht en hoogte van de WIA-uitkering samenhangt
met de inkomensderving door arbeidsongeschiktheid en dat die terugval
in inkomen voor werknemers met een relatief laag inkomen minder groot
is. Ook wordt beschreven dat het hebben van onregelmatige inkomsten of
het verliezen van werk als WIA-uitkeringsgerechtigde grote financiële
gevolgen kan hebben. Zoals UWV zelf ook aangeeft in zijn knelpuntenbrief
zijn dit onderwerpen die onderdeel moeten zijn van een fundamentele
herziening van het stelsel voor ziekte en arbeidsongeschiktheid. Dat past
bij de commissie die ik voor ogen heb.
19

Kamerstuk 26 448, nr. 659.
CPB, Doorrekening drempelverlaging WIA, voor het Ministerie van SZW, mei 2021.
(https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/CPB-Notitie-Doorrekeningdrempelverlaging-WIA.pdf).
21
Kamerstuk 26 448, nr. 682.
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

19

6. FINANCIËLE PARAGRAAF
Een aantal van de in deze brief aangekondigde kortetermijnmaatregelen
vergt extra uitgaven.
De aanvullende maatregelen die in paragraaf 3.1 onder B genoemd staan
leiden tijdelijk tot hogere WIA-uitgaven, maar ook tot een iets lager
beroep op werkloosheidsuitkeringen. Voor de vereenvoudigde
WIA-claimbeoordeling van 60-plussers bedragen de kosten van 2022 t/m
2027 cumulatief per saldo € 122 miljoen. De maatregel om mensen met
duurzaam geen arbeidsvermogen die toch gaan werken niet te herbeoordelen kost cumulatief € 1,6 miljoen tot en met 2027.
Hier komt in 2023 een bedrag van € 6,7 miljoen bij voor het kwijtschelden
van de terugvorderingen van WIA-voorschotten. Ten slotte is er sprake
van uitvoeringskosten, waardoor het totale pakket in totaal cumulatief van
2022 tot en met 2027 tot € 135 miljoen aan extra uitgaven leidt.
Uitgaven x € mln.

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Vereenvoudigde WIA-claimbeoordeling zonder inzet verzekeringsarts
Geen herbeoordeling voor mensen met duurzaam geen arbeidsvermogen die toch gaan werken.
Verlenging tijdelijke maatregel voorschotten
Uitvoeringskosten

0,1

3,2

6,9

36,5

54,1

21,2

0,1

0,6
6,7

0,6

0,2
1,4

2,6

0,5

Totaal

0,2

38,2

56,7

21,8

10,6

7,5

De extra uitgaven worden gedekt uit het uitvoeringsbudget (artikel 11) van
de begroting van SZW. De budgettaire gevolgen van de in deze brief
aangekondigde maatregelen worden verwerkt in de Ontwerpbegroting
2023 van SZW.
Voor de middelen die worden uitgegeven ten behoeve de maatregel
vereenvoudigde WIA-claimbeoordeling van 60-plussers geldt dat dit om
onrechtmatige uitgaven gaat. Ik acht deze maatregel echter noodzakelijk
om op korte termijn de oplopende achterstanden van de
WIA-claimbeoordelingen om te buigen. Onderstaande tabel toont de
prognose van de ontwikkeling van het aantal voorschotten en dwangsommen zonder aanvullende maatregelen (maar met de verdere
implementatie van de reeds in gang gezette maatregelen uit de brief van
6 april 2021), en met het aanvullend pakket kortetermijnmaatregelen dat ik
aankondig in deze brief. In onderstaande prognoses is verondersteld dat
capaciteit die wordt vrijgemaakt dankzij het pakket aanvullende maatregelen wordt ingezet voor WIA-claimbeoordelingen. Deze maatregelen
hebben slechts een beperkt direct effect op de achterstand bij de
herbeoordelingen. De prognoses bevatten onzekerheden t.a.v. de
ontwikkeling van het aantal WIA-aanvragen en de effecten van de
maatregelen.
Ultimostanden
Zonder aanvullende maatregelen
WIA-voorschotten (aantal)
Dwangsommen (mln €)
Met pakket aanvullende kortetermijnmaatregelen
WIA-voorschotten (aantal)
Dwangsommen (mln €)

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

15.000
4,8

21.000
10

2.4500
14

2.4500
17

2.1000
15,5

2.0000
15

1.9000
15,5

15.000
4,8

21.000
9

1.8000
9

1.8500
7,4

1.3500
4,1

8.500
5,1

4.500
3,7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

20

7. TOT SLOT
De twee vraagstukken die in deze brief samenkomen, enerzijds de
mismatch ten aanzien van sociaal-medisch beoordelen en anderzijds de
ambitie om hardheden uit de WIA weg te nemen, stellen ons de komende
periode voor een flinke uitdaging. De problematiek omtrent sociaalmedische beoordelingen maakt dat ingrijpen noodzakelijk is om op korte
termijn te zorgen dat het stelsel voor ziekte en arbeidsongeschiktheid
uitvoerbaar blijft. Teveel mensen moeten op dit moment te lang wachten
op hun (her)beoordeling, wat onzekerheid geeft over het recht op een
uitkering.
Met de aangekondigde maatregelen op korte termijn zetten we een stap in
de goede richting, maar het is ook duidelijk dat er meer nodig is. Daarom
verkennen we met urgentie aanvullende maatregelen op de middellange
termijn.
Naast uitvoerbaarheid hebben we meer wensen voor dit stelsel. Ik blijf mij
de komende periode inzetten om het stelsel waar nodig en mogelijk
minder hardvochtig te maken. En voor de langere termijn wil ik, daarin
ondersteund door de commissie die ik hiervoor wil instellen, komen tot
innovatieve ideeën om het stelsel minder hard, eerlijker, en duurzaam
uitvoerbaarder te maken, met ruimte voor nieuwe beleidswensen.
Met het in deze brief gepresenteerde samenhangende pakket aan
maatregelen wordt zowel het vraagstuk van het sociaal-medisch beoordelen aangepakt, als een aanzet gegeven tot het wegnemen van verschillende hardheden uit het stelsel. Ik heb er vertrouwen in dat we stappen in
de juiste richting zetten. Ik houd uw Kamer via de periodieke rapportages
Stand van de Uitvoering op de hoogte van de ontwikkelingen rondom het
sociaal-medisch beoordelen en ik kom in het najaar terug met een update
over mijn aanpak van hardheden in de WIA en mijn voorstel voor de
commissie.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
C.E.G. van Gennip

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

21

Bijlage 1

– Maatregelen UWV
In deze bijlage geven we eerst een overzicht van de door UWV reeds in
gang gezette maatregelen en acties sinds de Kamerbrief van 9 april 2021.
Vervolgens geven we een nadere toelichting op de aanvullende maatregelen die op mijn verzoek door UWV worden ingezet.
1. Reeds in gang gezette maatregelen
Sociaal-Medische Centra (SMC’s)
In de brief van 9 april 2021 is een aantal maatregelen genoemd die ervoor
zorgen moeten dat we verzekeringsartsen en andere professionals zo
inzetten dat zij uitkeringsgerechtigden zo persoonlijk en effectief mogelijk
ondersteunen. De belangrijkste van deze maatregelen is de omslag naar
een regiemodel voor sociaal-medische dienstverlening. Met name met
deze verandering zal UWV beter in staat zijn om bij te dragen aan het doel
van het socialezekerheidsstelsel: arbeidsparticipatie waar mogelijk en
inkomensondersteuning waar nodig. Ook zal het de functie van verzekeringsarts aantrekkelijker maken, zodat dit ook bijdraagt aan het werven en
behouden van verzekeringsartsen bij UWV.
Waar voor verzekeringsartsen op dit moment de focus ligt op het
uitvoeren van sociaal-medische beoordelingen, voeren zij met deze
omslag de regie over een multidisciplinair team van professionals, met
arbeidsdeskundigen, re-integratiebegeleiders, sociaal-medisch verpleegkundigen, procesbegeleiders, teamondersteuners en medisch secretaresses. Deze omslag betekent dat verzekeringsartsen, samen met hun
team, in een sociaal-medisch centrum de verantwoordelijkheid krijgen
voor een regionaal afgebakende groep cliënten. In overleg met het team
bepaalt de verzekeringsarts op basis van maatwerk op welke momenten
deze cliënten beoordeeld worden, door wie en op welke manier die
beoordeling verricht wordt en welke aanvullende begeleiding mensen
krijgen.
Voor specifieke onderdelen van de sociaal-medische beoordeling en
-begeleiding kan de verzekeringsarts in het sociaal-medische centrum ook
gebruik maken van andere professionals, zoals bijvoorbeeld psychologen
en fysiotherapeuten. De verzekeringsarts is daarnaast met zijn team
verantwoordelijk voor een goede verbinding met bijvoorbeeld huisartsen,
bedrijfsartsen en medisch specialisten. Ook leggen de teams waar nodig
de link met andere UWV-divisies.
UWV is gestart op twee kantoren met het concept van het regiemodel in
Sociaal-Medische Centra (SMC), te weten Heerlen en Tilburg. Bewust is
ervoor gekozen om het concept te beproeven in een zogenaamde
proeftuin, waar de professionals zelf invulling geven aan het concept,
onder regie van een verzekeringsarts. Als leidraad zijn er negen ontwerpprincipes vastgesteld, die richting geven aan het werken in een SMC.
Daarin is aangegeven dat wordt gemonitord op de resultaatgebieden
medewerkerstevredenheid, cliënttevredenheid, kwaliteit en kwantiteit.
In december van 2021 heeft een eerste tussenevaluatie plaatsgevonden
ten aanzien van de werkwijze. Daarbij zijn vooral de medewerkerstevredenheid en cliënttevredenheid getoetst; voor met name het resultaatgebied kwantiteit was de periode niet toereikend. Het werken in een SMC
is een heel andere manier van werken dan de tot dan toe gebruikelijke
wijze; deze omslag vraagt derhalve tijd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

22

De resultaten van de eerste tussenevaluatie waren bemoedigend: zowel
de medewerkerstevredenheid als cliënttevredenheid waren hoger dan bij
de reguliere werkwijze.
Begin 2022 is besloten om het aantal proeftuinen uit te breiden van twee
naar vier. Kantoor Breda en district Rijnmond zijn met ingang van februari
gestart als proeftuin. Daarnaast is het aantal teams in Heerlen dat volgens
het nieuwe concept werkt, uitgebreid. Ik heb UWV gevraagd deze
werkwijze nog in 2022 versneld landelijk op te schalen. Het tempo van die
opschaling is mede afhankelijk van de andere maatregelen die getroffen
worden om de mismatch tussen vraag en aanbod van sociaal-medische
beoordelingen, en daarmee de werkdruk bij verzekeringsartsen en andere
professionals, te verkleinen. Met de invoering van de kortetermijnmaatregelen in deze brief ontstaat meer ruimte voor de implementatie van de
SMC’s.
De werkwijze van het SMC wordt op alle kantoren ingevoerd waarbij
steeds klein wordt begonnen binnen vooraf gesteld kaders en
opgeschaald op basis van de evaluatie van de effecten op bijvoorbeeld de
kwaliteit van de dienstverlening. Per 1 januari 2025 is het regiemodel in
sociaal-medische centra volledig geïmplementeerd. Daarbij moet niet uit
het oog worden verloren dat dit een zeer omvangrijke transitie betreft, die
alle professionals binnen het werkdomein betreft en die derhalve ook tijd
moet worden gegund om succesvol te kunnen worden.
Effectievere inzet van de verzekeringsarts in de Ziektewet
De tweede maatregel die in de brief van 9 april 2021 is aangegeven betreft
de effectievere inzet van de verzekeringsarts in de Ziektewet. Voor recht
op een Ziektewetuitkering geldt in het tweede Ziektewetjaar een ander
criterium dan in het eerste Ziektewetjaar. In het eerste jaar wordt
beoordeeld op geschiktheid voor «eigen arbeid» en in het tweede
Ziektewetjaar wordt beoordeeld op geschiktheid voor «gangbare arbeid».
UWV beoordeelt Ziektewetgerechtigden in principe na het eerste
ziektejaar op het aangepaste criterium aan de hand van een Eerstejaarsziektewetbeoordeling (EZWB).
EZWB’s zijn complexe en omvangrijke beoordelingen, die veel beoordelingscapaciteit vragen, terwijl ze in slechts een derde van de beoordelingen leiden tot een gewijzigde uitkeringssituatie. Onderzoek en de
huidige uitvoeringspraktijk laten echter zien dat de inzet van de verzekeringsarts bij ZW-gerechtigden van publiek verzekerde werkgevers juist de
meeste meerwaarde heeft in het eerste jaar van de Ziektewet. Dat is de
periode waarin de verzekeringsarts het meeste bij kan dragen aan de
terugkeer van mensen op de arbeidsmarkt. Er liggen dan ook mogelijkheden om de capaciteit aan verzekeringsartsen op een meer doelmatige
wijze in te zetten. Daarom is aangegeven dat UWV verschillende
werkwijzen gaat toetsen, om te komen tot een effectievere uitvoering van
de Ziektewet:
1. Het gericht inzetten van de EZWB.
UWV voert alleen een EZWB uit als de verzekeringsarts verwacht dat
deze leidt tot uitstroom uit de Ziektewet. Deze werkwijze bouwt voort
op de bestaande screeningswerkwijze, waarbij vooraf wordt bezien of
een EZWB waarschijnlijk leidt tot uitstroom.
2. Het niet meer uitvoeren van de EZWB, gecombineerd met de inzet van
de vrijgekomen capaciteit in de sociaal-medische dienstverlening in de
gehele Ziektewetperiode. Uitkeringsgerechtigden worden bij deze
werkwijze niet standaard na één jaar beoordeeld, maar alleen op het
moment dat uitstroom uit de Ziektewet waarschijnlijk is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

23

3. Uitvoering van de Ziektewet-dienstverlening en de EZWB binnen
Sociaal-Medische Centra. Verzekeringsartsen krijgen met hun team de
vrijheid de sociaal-medische beoordeling en begeleiding binnen en
buiten de Ziektewet effectief vorm te geven. Dat betekent dat zij op
basis van maatwerk keuzes maken of, op welke momenten en op
welke manier mensen beoordeeld en begeleid worden.
Alle kantoren zijn met ingaan van 1 oktober 2021 gestart met één van de
drie hierboven genoemde varianten. Begin 2022 bleek dat binnen
districten de werkwijze niet overal eenduidig was, met name het verschil
tussen variant 1 en 2 was niet overal even helder. Zo werd in enkele
districten die variant 2 uitvoeren ook gebruik gemaakt van een vorm van
screening om te kunnen bepalen welke cliënten voor een EZWB in
aanmerking kwamen. Daarnaast werd ook capaciteit ingezet om te
voorkomen dat cliënten nóg langer moesten wachten op een eindewachttijdbeoordeling. Hoe begrijpelijk ook maakt dit laatste een goede
monitoring van de verschillende varianten niet goed mogelijk. Daarom
zijn twee activiteiten ondernomen om de varianten uit te voeren zoals
bedoeld. In de eerste plaats is met alle desbetreffende districten aandacht
gevraagd voor een correcte uitvoering. Daarnaast is ter ondersteuning
een uitvoeringsbericht uitgegaan waarin nogmaals wordt beschreven wat
de bedoeling van de varianten is. Dit uitvoeringsbericht wordt ondersteund met bijeenkomsten voor management en medewerkers om de
bedoeling nader toe te lichten en vragen te beantwoorden. De versnelde
opschaling van het regiemodel heeft invloed op het proces om te komen
tot de meest effectieve uitvoeringsvariant. Ik bezie met UWV of ik, mede
met het oog op de landelijke invoering van het regiemodel, eind 2022 al
een keuze kan maken voor het beste model.
Monitoring WGA 80–100 medisch
Kern van de nieuwe werkwijze ten aanzien van sociaal-medische
dienstverlening is dat iedere cliënt in beeld is en in beeld blijft. Dit maakt
het voor UWV mogelijk om WGA-gerechtigden van publiek verzekerde
werkgevers de dienstverlening te bieden die op dat moment het meest
effectief is. Een onderdeel van deze werkwijze is de zogenaamde
monitoring WGA 80–100 medisch: alle cliënten die bij de eindewachttijdbeoordeling volledig arbeidsongeschikt zijn bevonden op medische
gronden (dat wil zeggen dat is vastgesteld dat zij op dat moment geen
benutbare mogelijkheden hebben) worden na verloop van tijd opnieuw
opgeroepen om hun huidige situatie te beoordelen. Dat betekent dat er
niet langer sprake is van een voorraad professionele herbeoordelingen op
basis van de datum waarop de verzekeringsarts verwachtte dat een
herbeoordeling nodig zou zijn, maar van een groep uitkeringsgerechtigden die onder de verantwoordelijkheid van de verzekeringsarts en zijn
team gemonitord wordt. Uitkeringsgerechtigden hebben dan op logische
momenten contact met een sociaal-medisch verpleegkundige van UWV,
bijvoorbeeld na de verwachte einddatum van een medische behandeling.
De verzekeringsarts en zijn team bepalen het juiste ritme en de beste
frequentie, met als uitgangspunt gemiddeld één keer per jaar contact.
Wanneer er aanleiding voor is, plant UWV een herbeoordeling.
In het derde kwartaal van 2021 hebben alle districten van UWV een plan
van aanpak opgesteld om over te gaan op dit systeem van monitoring van
cliënten in de categorie WGA 80–100 medisch. Begin 2022 is geconstateerd dat er grote verschillen bestaan tussen districten en dat de
monitoring minder voortvarend verliep dan in de brief van 9 april 2021
was verwacht. Daarvoor was een aantal oorzaken aan te wijzen. In de
eerste plaats verliep de werving van sociaal-medisch verpleegkundigen
minder snel dan was verwacht: het aantal van 50 verpleegkundigen was

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

24

pas eind 2021 gerealiseerd. In de tweede plaats was de inwerktijd van de
verpleegkundigen langer dan aangenomen. Daardoor haalden zij zeker in
de eerste maanden niet het aantal cliënten waar aanvankelijk van werd
uitgegaan. In de derde plaats speelde ook hier de druk om de eindewachttijdbeoordelingen niet nog langer te laten wachten een rol. Sociaalmedisch verpleegkundigen hielpen soms ook bij de voorbereiding van
deze beoordelingen.
Bovenstaande betekent dat ook bij de monitoring WGA 80–100 medisch
een aanscherping noodzakelijk is. In de voortgangsgesprekken is hiervoor
al aandacht gevraagd. Daarnaast zal eenzelfde werkwijze worden
toegepast als hierboven beschreven bij de ZW-varianten, namelijk een
combinatie van uitvoeringsinstructie en voorlichtingsbijeenkomsten.
Daarbij zal de focus liggen op cliënten die vanaf 2021 zijn beoordeeld. Zij
zitten nog relatief kort in de WGA; een actueel beeld is dus met name voor
hen relevant, zodat ook tijdig aanvullende dienstverlening gegeven kan
worden indien een herbeoordeling leidt tot een andere uitkomst. Door te
richten op deze groep cliënten kan eind 2023 het grootste deel van deze
groep zijn gemonitord. Voor cliënten die al vóór 2021 zijn beoordeeld
geldt dat ze vaak al jaren geen dienstverlening van UWV hebben gehad.
Daarom krijgen zij eerst een andere dienstverlening. In een gezamenlijk
project van Werkbedrijf en SMZ worden deze cliënten in groepjes
begeleid, waarbij terugkeer naar de arbeidsmarkt voorop staat. Pas na een
dergelijke begeleidingsperiode kan worden bezien of een herbeoordeling
aan de orde is.
Taakdelegatie en taakondersteuning
Voor een goede werking van het regiemodel is het belangrijk dat de teams
op de juiste manier werken met taakdelegatie en taakondersteuning.
NVVG heeft in april 2022 de handleiding Taakdelegatie opgeleverd. Ten
aanzien van taakondersteuning is in maart met NVVG afgesproken om
deze lijn uit te werken, waarbij onder taakondersteuning wordt verstaan:
«alle ondersteunende taken voor de verzekeringsarts, die het
niet-inhoudelijke werk vervangen en de verzekeringsarts ontlast en tijd
kan winnen».
Synergie processen UWV Sociaal Medische Zaken (SMZ) en Bezwaar en
Beroep (B&B)
De toenemende vraag naar sociaal-medische dienstverlening vraagt ook
veel inzet van de verzekeringsartsen bij B&B. Samen met de Galangroep
heeft UWV een strategische verkenning uitgevoerd voor een toekomstbestendige inzet van verzekeringsartsen. De uitkomsten hiervan zijn
geconcretiseerd tot een zevental adviezen in de «Ontwikkelagenda inzet
verzekeringsartsen SMZ & B&B» waarin wordt ingezet op het verminderen van het volume werkstromen, efficiënter werken waardoor meer
beoordelingscapaciteit beschikbaar komt en het vergroten van de
capaciteit. Komend jaar zal UWV zich ook richten op de rol van B&B in het
SMC om te komen tot één klantproces.
Meer eigen inbreng van de cliënt
De cliëntenraad heeft een aandachtspuntenlijst ontwikkeld waarmee de
cliënt zich beter kan voorbereiden op het beoordelingsgesprek met UWV.
UWV zal samen met de NVVG in gesprek gaan met de cliëntenraad over
hoe de eigen inbreng van de cliënt verder kan worden vormgegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

25

Grotere rol factor arbeid in (opleidingen) curatieve sector
Dit is een meerjarig traject en bestaat uit twee delen: 1) werkhervatting als
behandeldoel in de curatieve sector en 2) meer aandacht voor verzekeringsgeneeskunde in de artsenopleidingen. Deel 1 is een gezamenlijk
traject met VWS en SZW. Voor deel 2 zoekt UWV samenwerking met de
UMC’s, zodat er meer bekendheid van de verzekeringsgeneeskunde in de
basisopleiding tot arts komt en coschappen bij UWV aantrekkelijk
gemaakt kunnen worden. Er is een aantal verkennende gesprekken
gevoerd en er is gestart met het uitwerken van de business case om
financiële belangen helder te krijgen.
Ontwikkellijn Technologische ondersteuning
UWV bekijkt hoe het beoordelingsproces kan worden ondersteund door
technologieën het algemeen, inclusief het eventuele gebruik van Artificial
Intelligence (AI). Randvoorwaardelijk hiervoor is dat de basis van de
informatievoorziening (SIO) bij UWV op orde is. UWV bouwt in de
komende jaren één scherm waarin alle procesondersteuning en gegevens
(data) die de professionals nodig hebben, samen komt. De huidige
verzameling benodigde systemen wordt als omslachtig, gebruiksonvriendelijk en storingsgevoelig ervaren. Veel van deze systemen zijn jaren
geleden ontwikkeld op basis van de wensen, kennis en technieken van
toen. Door de vele wijzigingen in wet- en regelgeving en beleid is de
integratie van systemen en uitwisseling van de gegevens tussen de
verschillende systemen inmiddels complex, specialistisch en tijdsintensief. SIO heeft zowel tot doel om de gebruiksvriendelijkheid te
verbeteren als de technische robuustheid te verbeteren zodat op termijn
aangesloten kan worden op de huidige IT trends en nieuwe technische
mogelijkheden en de UWV professionals meer gebruikersgemak ervaren.
In overleg met SZW en NVVG is daarom besloten rond het tweede
kwartaal van 2023 te kijken hoe dan de mogelijkheden zijn om AI verder in
te zetten. Andere eventueel in te zetten technologische middelen worden
meegenomen in de ontwikkellijn Taakondersteuning.
Werven, binden en boeien artsen
Stichting Capaciteitsorgaan heeft onderzocht dat de komende jaren de
arbeidsmarkt voor artsen krapper wordt en de arbeidsmarktconcurrentie
groot is en nog meer toeneemt. UWV zet daarom stevig in op recruitment,
ook al lijkt het dat de wervingskracht haar grens heeft bereikt. De drie
pijlers van UWV om te komen tot voldoende capaciteit aan verzekeringsartsen zijn:
1. Werven van artsen die doorstromen naar de Medische Vervolgopleiding Verzekeringsgeneeskunde via:
– Wervingscampagnes
– Werving via detacheringsbureaus
– Referral (via-via werving)
– Inzet van media (sociale media en google ads)
– LinkedIn: plaatsen van vacatures en sourcing. Met de respons en
het resultaat van sourcing scoort SMZ boven de benchmark van
LinkedIn.
2. Positionering van het specialisme «verzekeringsarts». We zetten in op
het vergroten van de bekendheid van het specialisme onder studenten
en (basis)artsen. Dit doet UWV onder andere door de digitale
meekijktool die geïnteresseerde artsen laat ervaren hoe een verzekeringsarts tot een sociaal-medische beoordeling komt. Daarnaast zet
UWV in op:
– Deelname carrièrebeurzen en campusrecruitment en landelijke
evenementen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

26

–

Samenwerkingsverbanden met NVVG, NVAB, Oval, NSPOH, SGBO
en UWV om de bekendheid van het domein arbeid en gezondheid
te vergroten en het imago te versterken. En samenwerking tussen
UWV en De Jonge Specialist is gericht op het vergroten van de
bekendheid van het specialisme onder jonge klaren. Er zijn veel
jonge specialisten die geen werk kunnen vinden, terwijl er in de
sociale geneeskunde veel vacatures zijn;
– Talentpool database van potentiële (geïnteresseerde) kandidaten
met als doel een duurzame relatie op te bouwen en te behouden;
– Sourcing via LinkedIn.
3. Binden & Boeien van nieuw aangestelde artsen en reeds werkzame
artsen (retentiemanagement). Retentie is voorwaardelijk voor effectief
recruitment, retentiemanagement vindt plaats binnen de districten.
Terugdringen ziekteverzuim artsen
Het ziekteverzuim onder artsen is afgelopen jaren gestegen en is
inmiddels relatief hoog (7,8% voor verzekeringsartsen, en voor heel de
divisie sociaal-medische zaken gemiddeld 5% in 2021). Om deze reden is
een verzuimaanpak opgesteld met daarin o.a. de visie op energie &
verzuim inclusief bijbehorende gedragscomponenten en de wenselijke
verzuimafname. Hierbij wordt ook externe expertise ingezet. Verder wil
UWV het ziekteverzuim onder artsen terugdringen door het werk van de
verzekeringsarts aantrekkelijker te maken (onder andere door het werken
in een sociaal-medisch centrum).
2. Aanvullende maatregelen door UWV
Een sterkere inzet op arbodienstverlening van UWV in de Ziektewet
UWV is, zoals in de brief van 9 april 2021 aangekondigd, de eerstejaarsziektewetbeoordeling (EZWB’s) effectiever gaan uitvoeren. Door de
verzekeringsarts in de Ziektewet effectiever in te zetten, wordt een deel
van de EZWB’s voorkomen doordat mensen eerder uitstromen. Een
positief bijgevolg daarvan is dat een deel van de capaciteit van de
arbeidsdeskundigen vrijvalt en elders ingezet kan worden. UWV gaat
meer arbeidsdeskundigen en re-integratiebegeleiders inzetten voor de
re-integratie van mensen in de Ziektewet waarvoor UWV de re-integratie
verzorgt. Daardoor kunnen naar verwachting meer cliënten re-integreren.
Uiteraard wordt voor iedere cliënt bekeken welke aanpak passend is voor
de cliënt, conform de beoogde werkwijze in de sociaal-medische centra.
Ook investeert UWV in het vakmanschap van alle professionals die in dit
proces betrokken zijn, zodat de re-integratie verbeterd kan worden. Door
deze extra nadruk op activering en participatie verwacht UWV dat
re-integratie zo succesvol mogelijk verloopt en geen beroep meer wordt
gedaan op een uitkering (zowel Ziektewet als WIA). Dat bespaart (ook)
capaciteit van de verzekeringsarts.
Verbetering proces claimbeoordeling
UWV ziet langs meerdere lijnen mogelijkheden om het claimbeoordelingsproces te verbeteren:
1. Verbeterde onderbouwing door aanvragers van WIAclaimbeoordelingen, herbeoordelingen en eerstejaarsziektewetbeoordelingen.
Als de aanvraag voor een beoordeling goed is onderbouwd, kan deze
beter en sneller worden beoordeeld en voorbereid door UWVprofessionals zodat de feitelijke beoordeling minder tijd kost. Gedacht
kan worden aan het laten meesturen (door de cliënt) van relevante
stukken uit zijn eigen medisch dossier tegelijk met de aanvraag voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

27

een beoordeling en het bij de aanvraag van een herbeoordeling
aanleveren van een onderbouwing dat de (medische) situatie van
iemand is gewijzigd. Dit biedt de mogelijkheid om de beoordeling al
voor te laten bereiden.
2. Verkorting rapportagetijd
Er kan nog meer gebruik worden gemaakt van voorbereidende
werkzaamheden door een medisch secretaresse en een verpleegkundige; op deze manier kan de sociaal-medische beoordeling door een
verzekeringsarts in een groot aantal situaties in tijd worden beperkt.
Ook zal UWV in nauwe samenspraak met NVVG bezien of het gesprek
kan worden opgenomen en digitaal opgeslagen, waarbij de verzekeringsarts, zover hem of haar dit past, ervoor kan kiezen beknopter te
rapporteren (aan de kwaliteitseisen mag geen afbreuk zijn gedaan en
de privacy van cliënten dient te zijn geborgd). Een alternatief is dat het
gesproken gespreksverslag na afloop wordt uitgewerkt, al dan niet met
behulp van daarvoor bestaande software of door een medisch
secretaresse. Verder zal worden verkend door UWV en de NVVG hoe
proportioneel rapporteren kan worden bevorderd.
3. Procesoptimalisatie
De lange tijd die een verzekeringsarts gemiddeld kwijt is aan een
WIA-beoordeling heeft enerzijds met administratieve en juridische
eisen te maken, anderzijds is het een symptoom van diepere problemen in de logistiek. Zo worden er binnen UWV bijvoorbeeld te vaak
onvolledige dossiers aangeleverd bij de WIA-claimbeoordeling van
mensen die vanuit de Ziektewet komen. Dat komt doordat de prioriteit
de afgelopen tijd is uitgegaan naar WIA-claimbeoordelingen, ten koste
van de ZW-dienstverlening. Uiteindelijk creëert dit echter nog meer
druk op de WIA-claimbeoordelingen. UWV gaat deze interne processen
optimaliseren.
4. Eigen inbreng cliënt
De cliëntenraad heeft een aandachtspuntenlijst ontwikkeld waarmee
de cliënt zich beter kan voorbereiden op het beoordelingsgesprek met
de verzekeringsarts van UWV. UWV is samen met de NVVG een
gesprek gestart met de cliëntenraad over hoe de eigen inbreng van de
cliënt verder kan worden vormgegeven.
De verwachting is dat met implementatie van alle bovenstaande lijnen,
ruimte ontstaat voor ongeveer 1000 extra WIA-beoordelingen per jaar.
Tijdige uitvoering RIV-toets
UWV toetst bij een WIA-aanvraag of de werkgever voldaan heeft aan zijn
re-integratieverplichtingen. Er wordt gekeken aan de hand van het
re-integratieverslag (RIV) of de werknemer voldoende ondersteuning heeft
gekregen bij de re-integratie en of alle mogelijkheden tot arbeidsparticipatie zijn benut.
Indien blijkt dat de werkgever niet genoeg heeft gedaan aan de
re-integratie en kansen hersteld kunnen worden, heeft UWV de
bevoegdheid om de periode van loondoorbetaling of ziekengeld te
verlengen. Door COVID-19 konden mensen die fysiek gezien moesten
worden niet langskomen, vanwege reisbeperkingen of omdat kantoren
dicht waren. Dat heeft ervoor gezorgd dat de tijdige uitvoering van de
RIV-toets de afgelopen periode onder druk heeft gestaan.
Mogelijk zijn hierdoor re-integratiekansen voor de werknemer gemist.
UWV gaat de tijdigheid van de RIV-toets daarom op korte termijn
herstellen, zodat werknemer en werkgever optimaal in staat worden
gesteld om re-integratiekansen te benutten. Het gevolg hiervan is dat een
deel van deze mensen naar verwachting alsnog re-integreert en geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

28

beroep meer hoeft te doen op een WIA-uitkering. UWV verwacht dat
hiermee ca. 350 minder WIA-beoordelingen hoeven te worden uitgevoerd.
De capaciteit die hiermee wordt bespaard, kan worden besteed aan
andere aanvragen voor de WIA.
Ziekmelding vanuit WW
Een relatief groot aantal cliënten stroomt via de WW in de ZW en
vervolgens in de WIA. Dit betekent dat deze cliënten eerst een sociaalmedische beoordeling voor de Ziektewet krijgen, vervolgens binnen UWV
worden overgedragen van het WERKbedrijf naar de divisie Sociaal
Medische Zaken (SMZ), voordat er re-integratiedienstverlening vanuit de
Ziektewet wordt aangeboden. UWV wil voor deze groep cliënten het
interne proces herzien. Tijdens de ziekteperiode komt de nadruk meer te
liggen re-integratie en baankansen, waar voorheen de focus op «ziekte en
herstel» lag. Er wordt hierbij gebruik gemaakt van het volledige dienstverleningspakket van UWV. De adviseurs van het Werkbedrijf blijven deze
mensen ondersteunen met betrekking tot de re-integratie.
Proactief klantcontact
Binnen UWV is een verkenning uitgevoerd om te komen tot een snellere
en betere dienstverlening, met als gevolg minder druk op de beoordelingscapaciteit en een beperking van het aantal bezwaren. Mensen die een
WIA-aanvraag hebben gedaan, worden hierbij helemaal aan het begin van
het proces door een UWV-medewerker gebeld om uitleg te geven over de
stappen die nodig zijn om tot een beoordeling van de WIA-aanvraag te
komen. Wat WIA inhoudt, wordt verteld in een nieuwe online
WIA-webinar, waar de cliënt naar verwezen wordt. Ook wordt gevraagd of
iemand een voorschot nodig heeft en of de cliënt in afwachting van zijn
beoordeling gebruik wil maken van re-integratiedienstverlening.
UWV zal deze werkwijze dit jaar verder implementeren en ook de
mogelijkheden uitwerken om deze werkwijze voor andere soorten
aanvragen en beoordelingen in te voeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

29

Bijlage 2

– Vereenvoudigde beoordeling 60-plus (toelichting)
Doelgroep 60+
Het doel met deze maatregel is capaciteit van verzekeringsartsen vrij te
spelen, zodat die capaciteit ingezet kan worden daar waar die optimaal
bijdraagt aan het stimuleren van werkhervatting. Dat levert in algemene
zin een positieve bijdrage aan het terugdringen van de tijd dat mensen
moeten wachten op een beoordeling. Er wordt bij deze maatregel
onderscheid gemaakt tussen personen van onder de 60 jaar die een
WIA-beoordeling aanvragen, en personen van 60 jaar en ouder. Voor
60-plussers wordt tijdelijk een vereenvoudigde beoordeling gehanteerd
(zie hieronder hoe die vereenvoudigde toetsing eruit ziet). Dit verschil in
behandeling wordt gemaakt omdat voor 60-plussers geldt dat hun
werkhervattingskans in de huidige praktijk, in vergelijking tot jongere
WIA-uitkeringsgerechtigden, achterblijft, en bovendien voor hen het type
WGA-uitkering beperkt effect heeft op hun werkhervattingskansen.22
Daarbij is er in de loongerelateerde fase, die voor mensen met een lang
arbeidsverleden relatief lang is, geen verschil in hoogte van de uitkering
tussen gedeeltelijke of volledige arbeidsongeschiktheid. Overigens
behouden 60-plussers de mogelijkheid om te kiezen voor een reguliere
toetsing als dat hun voorkeur heeft. Met deze overwegingen acht ik het
leeftijdsonderscheid gerechtvaardigd.
Vereenvoudigde WIA-claimbeoordeling
Huidige wettelijk kader
Op grond van de wet volgt, na de toetsing of voldoende re-integratie
inspanningen zijn verricht (RIV-toets) in de voorafgaande periode van
ziekte of arbeidsongeschiktheid, altijd een sociaal-medische beoordeling
door een verzekeringsarts en een arbeidsdeskundige. De verzekeringsarts
stelt als onderdeel van de beoordeling vast wat iemand fysiek en mentaal
nog kan. De arbeidsdeskundige bekijkt vervolgens wat diegene nog kan
verdienen. Op basis daarvan wordt het arbeidsgeschiktheidspercentage
berekend. Afhankelijk van dat percentage en de vaststelling van eventuele
duurzaamheid van de arbeidsongeschiktheid wordt een uitkering
toegekend (WGA 35–80, WGA 80–100 of IVA) of wordt de aanvraag
afgewezen (35-min).
Afwijkend kader
In afwijking van bovenstaande kader wordt voor 60-plussers die wachten
op een WIA-claimbeoordeling in beginsel geen sociaal-medische
beoordeling door een verzekeringsarts uitgevoerd. Er wordt binnen deze
maatregel alleen een WGA 80–100- of IVA-uitkering toegekend of de
aanvraag wordt afgewezen (35-min). Er wordt wel alleen een sociaalmedische beoordeling conform het huidige wettelijk kader uitgevoerd
door een verzekeringsarts als de bedrijfsarts in het RIV heeft aangegeven
dat er geen benutbare mogelijkheden zijn. Zoals ook nu het geval is,
bekijkt de verzekeringsarts dan of het oordeel van de bedrijfsarts plausibel
is en zo ja, of er ook sprake is van duurzame arbeidsongeschiktheid,
waarna een IVA-uitkering kan worden toegekend.
In alle andere gevallen wordt in beginsel een WGA 80–100 uitkering
toegekend, tenzij er sprake is van feitelijke verdiensten van meer dan 65%
van het maatmaninkomen. Voor 60-plussers die op het moment van de
22

Koning & Van Sonsbeek, 2017, Making disability work? The effects of financial incentives on
partially disabled workers, Labour Economics, vol. 47, p. 202–215.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

30

WIA-claimbeoordeling feitelijke verdiensten hebben die structureel en
passend zijn, kan een arbeidsdeskundige op basis vandie verdiensten
bepalen of de cliënt meer dan 65% van zijn maatmaninkomen verdient. In
dat geval is iemand minder dan 35% arbeidsongeschikt en ontvangt
diegene geen uitkering. Voor 60-plussers die wel feitelijke verdiensten
hebben, maar minder dan 65% van hun maatmaninkomen, of die geen
inkomsten hebben wordt bij toepassing van deze vereenvoudigde
beoordeling een WGA 80–100 uitkering toegekend.
Onderstaande stroomschema geeft grafisch weer hoe de vereenvoudigde
WIA-claimbeoordeling eruit ziet.

Re-integratie
Het is belangrijk dat iedereen kan blijven re-integreren en begeleid wordt
naar werk. Zoals hierboven al aangegeven, is de werkhervattingskans van
60-plussers momenteel relatief laag. Tegelijkertijd vindt het kabinet het
belangrijk dat ook 60-plussers alle kansen krijgen om te participeren op de
arbeidsmarkt, mede met het oog op de krapte op de arbeidsmarkt. UWV
zal deze groep intensieve persoonlijke dienstverlening aanbieden. Hier
kan UWV ook nu al bij de reguliere beoordeling voor kiezen. Het betekent
dat op basis van de behoeften en mogelijkheden van de cliënt een
persoonlijk werkplan wordt opgesteld, waarbij een vaste adviseur van
UWV hem of haar intensief begeleidt om dit plan te realiseren. Na het
toekennen van de WGA 80–100 uitkering start het traject met een
persoonlijk oriënterend gesprek. Dit is de basis voor de re-integratie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

31

Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)
1. Doel(en)

De maatregel «vereenvoudigde WIA-claimbeoordeling zonder inzet
verzekeringsarts» betreft een beleidsvoorstel met een (tijdelijk) budgettair
effect van meer dan € 20 mln vanaf 2025. Dit voorstel heeft tot doel om op
korte termijn het aantal voorschotten dat moet worden verstrekt vanwege
te lange wachttijd bij de WIA-claimbeoordeling te laten dalen.
Deze tijdelijke maatregel leidt tot een meer gerichte inzet van de verzekeringsarts, met maximale inzet op het benutten van de werkhervattingskansen van clienten. Bijkomend doel is dat op korte termijn de druk bij UWV
iets wordt verminderd, waardoor ruimte ontstaat voor UWV om andere
maatregelen, zoals de invoering van sociaal-medische centra die een
belangrijke bijdrage moeten leveren aan het structureel oplossen van de
mismatch, landelijk op te schalen.

2. Beleidsinstrument(en)

De maatregel «vereenvoudigde WIA-claimbeoordeling zonder inzet
verzekeringsarts» betreft een buitenwettelijke maatregel (contra-legem).
SZW heeft samen met UWV en NVVG en in overleg met sociale partners
een uitvoerig traject doorlopen om te onderzoeken hoe groot de
mismatch is tussen het totaal aantal te verrichten sociaal-medische
beoordelingen en het beschikbaar aantal verzekeringsartsen. Tijdens deze
inventarisatie bleek niet alleen het probleem groter en urgenter dan
gedacht, maar ook dat de geïnventariseerde opties wetswijziging vergden
en geen soelaas boden om op korte termijn de mismatch terug te dringen.
De noodzaak om om korte termijn maatregelen te nemen is, wegens de
huidige problematiek, echter groot. Daarom is een correcte uitvoering van
de wet afgewogen tegen het belang om zo veel mogelijk mensen tijdig
een beoordeling te kunnen bieden en daarmee duidelijkheid te geven over
hun toekomstige situatie.

3. A. Financiële gevolgen voor het
Rijk

De maatregel «vereenvoudigde WIA-claimbeoordeling zonder inzet
verzekeringsarts» kost van 2022 t/m 2027 cumulatief € 122 miljoen.
Inclusief uitvoeringskosten en kleinere maatregelen die worden aangekondigd in deze brief gaat het om cumulatief € 135 miljoen.
De extra uitgaven worden gedekt uit het uitvoeringsbudget (artikel 11) van
de begroting van SZW. De budgettaire gevolgen van de in deze brief
aangekondigde maatregelen worden verwerkt in de Ontwerpbegroting
2023 van SZW.

B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

De maatregel zou op zichzelf leiden tot extra kosten voor werkgevers via
een stijging van hun Whk-premie. Om dat te voorkomen, worden de
uitkeringen die zijn toegekend op basis van een vereenvoudigde WIAclaimbeoordeling, in afwijking van de wet, niet aan publiek verzekerde
werkgevers toegerekend via de Whk-premie en niet aan eigenrisicodragende werkgevers doorbelast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

32

Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)
4. Nagestreefde doeltreffendheid

De maatregel «vereenvoudigde WIA-claimbeoordeling zonder inzet
verzekeringsarts» zorgt ervoor dat 60-plussers die wachten op hun
WIA-claimbeoording tijdelijk op een andere manier en door andere
professionals dan de verzekeringsarts worden beoordeeld. Hiermee wordt
capaciteit van de verzekeringsartsen vrijgespeeld, die vervolgens kan
worden ingezet voor beoordelingen van personen voor wie de kans op
werkhervatting het grootst is. UWV verwacht met deze maatregel circa
3.500 WIA-beoordelingen op te kunnen pakken. De verwachting is dat,
mede door deze maatregel, de trend van oplopende voorschotten wordt
gekeerd.
Door de vereenvoudigde werkwijze krijgen 60-plussers tijdelijk in
aanmerking voor een soms hogere uitkering dan waar zij op grond van de
wet recht op hebben. Dit pakt voor hen financiëel voordelig uit wat een
verlagend effect kan hebben op de werkhervatting. Voor 60-plussers geldt
dat werkhervatting in de praktijk, in vergelijking tot jongere WIAuitkeringsgerechtigden, over het algemeen lager is. Ook blijkt dat voor
deze groep personen dat het type WGA-uitkering en daarmee de hoogte
van de uitkering, in mindere mate effect heeft op de werkhervattingskansen. Het verschil in uitkeringshoogte dat optreedt door deze maatregel is
voor deze doelgroep overigens beperkt, omdat in de loongerelateerde
fase, die voor mensen met een lang arbeidsverleden relatief lang is, geen
verschil in hoogte van de uitkering is tussen gedeeltelijke (WGA 35–80) of
volledige arbeidsongeschiktheid (WGA 80–100). Daarnaast bevinden deze
personen zich relatief dichtbij de AOW-gerechtigde leeftijd, waaroor
eventueel begunstigende effecten van deze maatregel relatief gezien kort
doorwerken.

5. Nagestreefde doelmatigheid

De maatregel «vereenvoudigde WIA-claimbeoordeling zonder inzet
verzekeringsarts» draagt tijdelijk bij aan het verminderen van de
mismatch en terugbrengen van de achterstanden.
Er is uitgebreid geïnventariseerd door SZW samen met UWV en de NVVG
welke oplossingrichtingen denkbaar zijn. De conclusie van die inventarisatie is dat de handelingsruimte op korte termijn beperkt is. Dit is de reden
dat uiteindelijk een buitenwettelijke maatregel wordt aangekondigd. De
keuze voor een buitenwettelijke maatregel is niet lichtzinnig genomen; in
dit geval is het noodzakelijk dat er maatregelen volgen die de druk op de
beoordelingscapaciteit van UWV vermindert. Anders stijgen de achterstanden en wachttijden verder, met negatieve gevolgen voor de uitkeringsgerechtigden die dit treft. Dit is relatief gezien de meest doelmatige
optie om extra capaciteit van verzekeringsartsen vrij te spelen, bovenop
alle maatregelen die UWV zelf in gang zet. De extra uitgaven die gepaard
gaan met deze maatregel zijn relatief beperkt t.o.v. de capaciteit die
hiermee wordt vrijgespeeld bij UWV. Het buitenwettelijke beleid gaat
gepaard met de nodige voorwaarden om de rechten van werkgevers en
werknemers te waarborgen. De werknemers (60-plussers) die dit raakt
gaan erop vooruit. Zij behouden de mogelijkheid om voor een reguliere
beoordeling te kiezen en ook de reguliere waarborgen rond bezwaar en
beroep blijven bestaan. Bovendien zet UWV extra in op reintegratiedienstverlening om werkhervatting van de betreffende werknemers
(60-plussers) te stimuleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

33

Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)
6. Evaluatieparagraaf

De doelstelling van de maatregel is niet om een volledige oplossing voor
de mismatch op het terrein van sociaal-medisch beoordelen te bieden,
maar wel een verlichting. Dat is noodzakelijk. Gupta berekende in haar
laatste onderzoek dat bij gelijke werkwijze de mismatch tussen vraag naar
sociaal-medische dienstverlening en het aanbod van verzekeringartsencapaciteit in 2030 33% is. Het verder oplopen van de mismatch betekent dat
een grote en groeiende groep cliënten niet de dienstverlening zal
ontvangen die zij nodig heeft. Tot 2035 zullen ongeveer 20.000 mensen
per jaar die een herbeoordeling nodig hebben deze niet krijgen. De impact
van de reeds ingezette oplossingsrichtingen is niet voldoende om de
mismatch op te lossen, al bedraagt zij wel 26%punt afname van de
mismatch waardoor er 7% zou overblijven. Dit volgt uit de cijfers uit de
rapportage van Gupta Strategists die als bijlage bij de brief is verzonden.
Het doorvoeren van een tijdelijke maatregel vergt een zorgvuldige
afweging tussen enerzijds het effect op beoordelingscapaciteit en
anderzijds de budgettaire kosten, juridische aspecten en mogelijke
effecten op werkhervattingsprikkels. Deze maatregel kent immers ook
nadelen en zal leiden tot onrechtmatige uitgaven. Op korte termijn wordt
de vormgeving van de maatregel verder uitgewerkt.
Er zal worden gemonitord of de ingezette maatregel op korte termijn de
verwachte werking heeft en daarbij wordt tevens zicht gehouden op de
ontwikkeling van de mismatch op middellange en lange termijn, en
worden oplossingen voor de lange termijn uitgewerkt. Bij die monitoring
worden in ieder geval de instroom van 60-plussers in de WIA en de
ontwikkeling van de achterstanden en voorschotten bij UWV gemeten. De
Tweede Kamer zal halfjaarlijks via de Stand van de Uitvoering op de
hoogte worden gehouden van deze ontwikkelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

34

Bijlage 3

– WIA-voorschotten
Een gevolg van de opgelopen wachttijden voor een WIA-claimbeoordeling
is dat het aantal voorschotten de afgelopen periode is toegenomen.
Werknemers konden in financiële problemen komen als de, soms hoog
opgelopen, voorschotten terugbetaald moesten worden. In de Kamerbrief
van 30 augustus 202123 heeft mijn voorganger daarom het door UWV
ingezette kwijtscheldingsbeleid voor de voorschotten op een
WIA-uitkering goedgekeurd. Dit betekent dat tijdelijk (van 1 januari 2020
tot en met 31 december 2022) deze voorschotten niet teruggevorderd
worden, wanneer blijkt dat werknemers bij de claimbeoordeling geen
recht op een WIA-uitkering hebben en dit niet verrekend kan worden met
een andere uitkering.24 Ook zijn reeds teruggevorderde voorschotten
gerestitueerd.
In voornoemde Kamerbrief is aan uw Kamer een evaluatie toegezegd over
het verloop van het voorschot- en kwijtscheldingsbeleid. Met deze brief
doe ik deze toezegging gestand.
Evaluatie
Hieronder volgt eerst een cijfermatig beeld over het kwijtscheldings- en
voorschotbeleid. Vervolgens ga ik in op een aantal specifieke punten.
a. Cijfermatig beeld
In de periode van 1 januari 2020 tot 30 augustus 2021 zijn circa 1.800
terugvorderingen kwijtgescholden. Het gaat om een totaalbedrag van
€ 4,8 miljoen. 600 terugvorderingen zijn nog in behandeling. Dit betekent
een gemiddelde kwijtschelding van € 2.650 per (ex-)werknemer. De
bedragen variëren van enkele euro’s tot uitschieters van € 29.000. Vanaf
30 augustus 2021 worden verstrekte voorschotten niet meer teruggevorderd, waardoor er geen sprake meer is van kwijtschelding van een
vordering na die datum.
De gemiddelde wachttijd op een WIA-claimbeoordeling bedroeg in
augustus 2021 ruim drie maanden. Inmiddels is deze wachttijd medio april
2022 opgelopen tot gemiddeld ruim 18 weken, dus ruim vier maanden.
b. Overige punten
Bij het begin van het kwijtscheldingsbeleid is door mijn voorganger
benoemd dat er gesprekken met VNG en de Belastingdienst worden
gevoerd over de fiscale behandeling van de restitutie van een teruggevorderd voorschot, respectievelijk samenloop van een kwijtgescholden
voorschot en bijstand. Hieronder ga ik daar nader op in. Daarnaast ga ik in
op de re-integratie van werknemers met een voorschot en de samenloop
met private producten.
Er zijn mensen die het teruggevorderde voorschot, verstrekt na 1 januari
2020, hebben terugbetaald. Deze terugbetaalde bedragen worden
gerestitueerd. Van de 3.389 dossiers die potentieel in aanmerking kwam
voor een restitutie, heeft een kleiner gedeelte daadwerkelijk een restitutie
gekregen. Zoals aangegeven in de brief van 30 augustus 2021 is overleg
gevoerd tussen de Belastingdienst, UWV en mijn ministerie om te bepalen
hoe deze restitutie fiscaal moet worden behandeld.
23
24

Kamerstuk 32 716, nr. 44.
Ten overvloede: kwijtschelding vindt niet plaats indien de betrokken werknemer debet is aan
de verlate claimbeoordeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

35

De restitutie wordt aangemerkt als onderdeel van het verzamelinkomen.
Dit kan, als de restitutie pas na de jaargrens plaatsvindt, nadelige
gevolgen hebben voor het recht op toeslagen en de inkomstenbelasting.
Voor deze nadelige gevolgen heeft UWV een aparte, naast het reguliere,
schadevergoedingsregeling ingesteld. Op basis van deze regeling is aan
zo’n 200 mensen een schadevergoeding verstrekt, waarbij UWV verwacht
dat in totaal zo’n 450 vergoedingen zullen worden verstrekt.
Het is mogelijk dat (ex-)werknemers direct aansluitend aan de afwijzing
voor het WIA-recht of na verloop van tijd, als de restitutie wordt uitgekeerd, een bijstandsuitkering ontvangen. Door de samenloop van de
kwijtschelding of restitutie met de bijstandsuitkering kunnen zich
ongewenste financiële situaties voordoen. Als de (ex-)werknemer (met
terugwerkende kracht) een bijstandsuitkering heeft ontvangen over de
voorschotperiode, kan een kwijtschelding van het voorschot of restitutie
van een terugbetaling tot gevolg hebben dat de (doorgaans lagere)
bijstand over die periode door de gemeente wordt teruggevorderd, omdat
het voorschot alsnog wordt aangemerkt als positief inkomen. De
kwijtschelding of restitutie kan daarnaast ook tot gevolg hebben dat de
betrokkene de vermogensgrens overschrijdt en dat de lopende bijstandsuitkering per toekomende datum wordt beëindigd. Gemeenten kunnen
maatwerk toepassen in dergelijke situaties. SZW heeft op 16 december
2021 een nieuwsbericht onder de gemeenten verspreid, zodat de
gemeenten tijdig geïnformeerd waren over deze regeling rondom de
WIA-voorschotten door UWV. Hierin is aandacht gegeven aan de
mogelijkheid van samenloopgevallen en aangegeven hoe daarmee
omgegaan kon worden.
Naast deze informatie aan de gemeenten stelt UWV aan deze mensen een
budgetcoach ter beschikking en wijst UWV de (ex-)werknemer bij de
informatievoorziening over de kwijtschelding en/of restitutie actief op de
mogelijkheid van samenloop met een bijstandsuitkering en de inlichtingenplicht om, indien een bijstandsuitkering is of werd verstrekt, de
gemeente te informeren over het besluit van UWV. In geval van restitutie
wordt duidelijk aangegeven op welke periode de restitutie betrekking
heeft (de voorschotperiode en niet op moment van uitbetaling). Deze
informatie kan voorkomen dat de restitutie als huidig inkomen wordt
aangemerkt voor de lopende bijstandsuitkering.
Doordat de uitkomst over het recht op WIA-uitkering vertraagd wordt, is
ook de belastbaarheid in arbeid van de werknemer niet tijdig (na afloop
van de WIA-wachttijd) bekend. Normaliter, voor uitkeringsgerechtigden
die in dienst zijn of waren bij een publiek verzekerde werkgevers, start de
re-integratie door UWV na afronding van de WIA-claimbeoordeling,
wanneer de (on)mogelijkheden ten aanzien van arbeid van de betreffende
werknemer in kaart zijn gebracht. Door de vertraging van de
WIA-claimbeoordeling zouden re-integratiemogelijkheden gemist kunnen
worden.
UWV biedt vanaf 1 april 2022 actief re-integratiemiddelen aan werknemers
van een publiek verzekerde werkgever die nog in afwachting zijn van de
WIA-claimbeoordeling. Deze werknemers kunnen zelf aangeven of zij
daarvan gebruik willen maken. Indien gewenst, wordt er in onderling
overleg met de werknemer gekeken welk re-integratiemiddel passend is.
Deze re-integratiemiddelen worden alleen beschikbaar gesteld voor
werknemers van publiek verzekerde werkgevers, aangezien werkgevers
die het eigen risico voor de WGA dragen, zelf verantwoordelijk zijn voor
de re-integratie van zijn of haar (ex-)werknemers (artikel 42 van de Wet
WIA).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

36

Sommige werknemers hebben recht op private producten die het recht op
een WIA-uitkering «volgen». Het gaat hier om het arbeidsongeschiktheidspensioen, premievrije pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid en de
WIA-excedentverzekering. Als er geen recht is op een WIA-uitkering, is er
geen recht op het private product. Pensioenuitvoerders en verzekeraars
wisselen gegevens uit met UWV omtrent het recht op een WIA-uitkering.
Zo kunnen deze private uitvoerders het recht op en de hoogte van het
private product vaststellen. In deze gegevensuitwisseling mag thans,
onder de vigerende regelgeving, geen onderscheid worden gemaakt
tussen een WIA-uitkering en een voorschot op die uitkering. Het kan
daardoor zo zijn dat private producten tot uitkering komen, terwijl later
blijkt dat er geen WIA-uitkering uit het voorschot voortvloeit en dat
daarmee ook het private product onverschuldigd is verstrekt. De pensioenuitvoerder of verzekeraar staat dan voor de vraag of het onverschuldigd verstrekte moet worden teruggevorderd of moet worden
kwijtgescholden. Om hiervoor een beter gesprek tussen pensioenuitvoerder en verzekeraar en werknemer mogelijk te maken, bereid ik een
wijziging voor van het Besluit SUWI. Met die wijziging wordt het
toegestaan dat UWV een onderscheid mag maken in de gegevensuitwisseling tussen voorschot en WIA-uitkering.
Om het risico op onverschuldigd betalen van voorschotten te beperken,
heeft UWV interne acties ondernomen. Zo wordt er scherper gekeken naar
de mogelijke duur en hoogte van een potentiële WIA- of WW-uitkering.
Bijvoorbeeld wanneer iemand naar verwachting een korte loongerelateerde uitkering (WW of WIA) zal ontvangen, kan het onverschuldigd
betaalde voorschot hoog oplopen in het geval van een lange wachttijd en
uiteindelijke afwijzing van de WIA-aanvraag. Door bij de vaststelling van
het voorschot actiever hierop te letten en hiermee rekening te houden in
de prioritering van de WIA-claimbeoordelingen kunnen terugvorderingen
in de toekomst beperkt worden.
In 2022 zijn er tot en met april ruim 7.500 voorschotten verstrekt. De
verwachting is dat in 2022 in totaal 21.000 verschotten verstrekt worden.
Hierbij is nog geen rekening gehouden met de in deze brief aangekondigde maatregelen om de wachttijden te verkorten. Bij ongewijzigde
omstandigheden verwachten we dat het aantal voorschotten in 2023 en
2024 zal stijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 26 448, nr. 685

37