Minister van Justitie en Veiligheid

Ministerie van Justitie en
Veiligheid
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv
Datum
10 oktober 2023
Ons kenmerk
4939952

Beleidsreactie WODC-rapport rechtsextremisme &
algoritmen

1. Aanleiding
Het WODC-onderzoek “Rechtsextremistische radicalisering op sociale
mediaplatforms? Ontwikkelingspaden en handelingsperspectieven” wordt op 10
oktober gepubliceerd. Het streven is gelijktijdige verzending van het rapport met
begeleidende beleidsreactie naar de Kamer. In de beleidsreactie is een toezegging
opgenomen van het lid van der Werf over de aansprakelijkheid van online
platforms.
De aanleiding van het onderzoek vloeit voort uit het feit dat de ontwikkelingen in
het online domein razendsnel gaan, zo ook ten aanzien van rechtsextremistische
(online) netwerken en de daaruit voortvloeiende dreiging. Zowel het
Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN)1 als de CT-strategie2 wijzen op een
toenemende dreiging door verspreiding van content en radicalisering in het online
domein. Er is behoefte aan meer handelingsperspectief om dit tegen te gaan.
2. Geadviseerd besluit
U wordt gevraagd om akkoord te gaan met de inhoudelijke beleidsreactie en met
verzending daarvan, samen met het rapport, aan de Tweede Kamer.
3. Kernpunten
● Het onderzoek kent de volgende aandachtspunten:
o De risicofactoren, ontwikkelingenspaden en gateways naar
rechtsextremistische radicalisering;
o De rol van aanbevelingsalgoritmen;
o Borderline content;
o Mogelijke handelingsperspectieven voor de Nederlandse overheid.
● De onderzoekers concluderen dat de ontwikkelingspaden van radicalisering
uiterst complex zijn, en een samenspel van zowel online als offline factoren
behelst. Persoonlijke zoekkeuzes van internetgebruikers lijken daarbij minstens zo
belangrijk te zijn als aanbevelingsalgoritmen. Er is weinig empirisch bewijs dat
radicalisering in de online context leidt tot gewelddadig extremisme, noch dat
gewelddadig extremisme rechtstreeks voortvloeit uit online radicalisering. Ook
stellen de onderzoekers dat het huidige onderzoek naar de wisselwerking tussen
1
2

NCTV, Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 58, mei 2023
NCTV, CT-strategie 2022-2026, mei 2022
Pagina 1 van 2

de online en offline contexten bij radicaliseringsprocessen beperkt is en daarom
verdere studie behoeft. Tot slot hebben de onderzoekers mogelijke
handelingsperspectieven voor de Nederlandse overheid opgenomen om
rechtsextremistische radicalisering via online sociale mediaplatforms tegen te
gaan.
4.1 Inhoud beleidsreactie
● In de beleidsreactie geeft u aan dat dit onderzoek een waardevolle bijdrage
vormt voor het verkrijgen van meer kennis en inzicht inzake online extremisme en
terrorisme. De resultaten van dit onderzoek kunnen goed gebruikt worden bij de
(uitwerking van) Versterkte Aanpak Online.
● U bent het met de onderzoekers eens dat er meer inzicht nodig is in de offline
en online wisselwerking naar online extremisme. U geeft aan dat u waar mogelijk
meer onderzoek initieert, onder andere middels een recent gestart WODConderzoek ten aanzien van online werving en rekrutering.
● De onderzoekers geven aan een beperkte rol voor aanbevelingsalgoritmen ten
aanzien van online radicalisering te zien. Daarop reageert u dat u behoefte heeft
aan nader onderzoek, onder andere via de modaliteiten die de Digital Services Act
biedt. In de Contourenbrief Versterkte Aanpak Online inzake extremistische en
terroristische content gaat u hier nader op in.
● De onderzoekers constateren dat de nationale handelingsmogelijkheden beperkt
zijn. Daarom benadrukt u het belang van een ambitieuze internationale inzet, en
de rol van de Europese Commissie hierin. Aansluiten bij reeds lopende initiatieven
is opportuun en gebeurt reeds waar mogelijk.
● Conform de aanbeveling van de onderzoekers benadrukt u in de beleidsreactie
het belang van mediawijsheid en digitale weerbaarheid. De trajecten op dit vlak
worden de komende jaren verder geïntensiveerd.

Ministerie van Justitie en
Veiligheid
Datum
10 oktober 2023
Ons kenmerk
4939952

4.2 Communicatie
● Het rapport wordt vergezeld van de beleidsreactie naar de Tweede Kamer
gestuurd. Het WODC publiceert het rapport op 10 oktober op de website.
● Mogelijk genereert het rapport media-aandacht. Er wordt derhalve in
afstemming met NCTV Woordvoering een woordvoeringslijn opgesteld.
4.3 Afstemming
De beleidsreactie is afgestemd met het WODC, NCTV Communicatie, BZK, EZK,
SZW, OCW, BZ en intern JenV met DGRR/DRC.
5. Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
De persoonsgegevens van de ambtenaren zijn niet openbaar ter bescherming van
de persoonlijke levenssfeer.

Pagina 2 van 2