Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

32 820

Nieuwe visie cultuurbeleid

Nr. 170

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 oktober 2015
Hierbij ontvangt u de beantwoording van de vragen van 1 oktober
jongstleden1 inzake de verwerving van de huwelijksportretten (Handelingen II 2015/16, nr. 9, Regeling van werkzaamheden). De antwoorden
worden in afschrift verzonden aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der
Staten-Generaal.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

1

kst-32820-170
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 820, nr. 170

1

1) Kunt u een volledig feitenrelaas met alle stappen geven vanaf het
moment dat de exportvergunning door Frankrijk is afgegeven tot en met
heden? Zo nee, waarom niet? Zo ja, dan graag opnemen in uw brief met
alle antwoorden.
Hieronder treft u het feitenrelaas aan.
1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

Frankrijk geeft in maart 2015 een exportvergunning af voor het
kunstwerk, bestaande uit twee huwelijksportretten die onafscheidelijk
bij elkaar horen, aan de eigenaar. In de periode voorafgaand aan het
daadwerkelijk afgeven van de exportvergunning heeft het Louvre
geen middelen kunnen vinden om het kunstwerk aan te kopen.
Het Rijksmuseum en het Louvre treden kort na het afgeven van de
exportvergunning met elkaar in overleg om te onderzoeken of zij
door een gezamenlijke verwerving de schilderijen, waarbij deze
afwisselend gedurende een bepaalde periode als een geheel in het
Rijksmuseum of het Louvre getoond worden, voor Europa kunnen
behouden. Geen van beide musea heeft op dat moment de middelen
beschikbaar om een gezamenlijke verwerving te kunnen financieren.
Het Rijksmuseum geeft half juni 2015 aan een fiscale mogelijkheid te
willen benutten waarmee vermogende particulieren kunnen
bijdragen aan het financieren van de aankoop van de schilderijen.
Onderdeel hiervan is dat het eigendom van het kunstwerk volledig in
Nederlands bezit komt. Een gezamenlijke verwerving door het
Rijksmuseum en het Louvre is daardoor complex.
Het Rijksmuseum informeert daarop (15 juni) het Louvre dat zij
voorlopig willen gaan proberen eerst beide portretten alleen te
verwerven. Het samen verwerven van het kunstwerk is voor het
Rijksmuseum ook nog steeds een optie, mochten er niet voldoende
middelen beschikbaar komen voor het alleen verwerven. Het Louvre
is teleurgesteld over het bericht van het Rijksmuseum en informeert
de Franse Minister van Cultuur en Communicatie.
Op 17 juni heb ik een kort telefonisch overleg met mijn Franse
collega. Wij onderschrijven het gezamenlijke belang van het behoud
van de huwelijksportretten in het Europese publieke domein en
bevestigen dat een gezamenlijke verwerving ook tot de mogelijkheden behoort. Het bijeen krijgen van het benodigde bedrag voor het
verwerven van de schilderijen vraagt om het openhouden van
verschillende opties.
Het Rijksmuseum is begin juli met de eigenaar in gesprek gegaan
over de verkoop van de portretten. Dit resulteert in een principeafspraak voor de verwerving (voor een bedrag van 160 miljoen) van
het kunstwerk tussen het museum en de eigenaar, die loopt tot
31 december 2015.
OCW informeert het Franse Directoraat-Generaal voor Erfgoed over
de gesprekken tussen het Rijksmuseum en de eigenaar.
Om te voorkomen dat de portretten niet beschikbaar komen voor het
publieke domein als het Rijksmuseum het aankoopbedrag niet bij
elkaar zou krijgen en om de betrokkenheid van beide regeringen te
tonen, schrijf ik samen met de Franse Minister van Cultuur en
Communicatie op 14 juli een brief aan de verkoper van het kunstwerk.
Wij benoemen daarin niet alleen het voorstel dat het Rijksmuseum
heeft gedaan, maar schrijven ook: There is also another possibility,
which would benefit the national collections of both our countries,
and reflect the profound connection between your family and our
respective national collections. In this alternative, the Rijksmuseum
and the Louvre will each acquire one of the paintings under the
agreement that the paintings will always be shown together,
alternatively in both museums.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 820, nr. 170

2

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

Uw Kamer heef deze brief ontvangen. Op dat moment is overigens
nog volstrekt onzeker of het benodigde bedrag voor de schilderijen in
Nederland of Frankrijk bij elkaar gebracht kan worden.
Op 24 juli beantwoordt de eigenaar van de schilderijen deze brief.
Hierin bevestigt hij de principe-afspraak met het Rijksmuseum (een
«call option in favor of the Rijksmuseum»), maar meldt hij tevens dat
hij bereid is de optie van een gezamenlijke verwerving te verkennen.
De directeur van het Rijksmuseum laat op 24 augustus in een
radiointerview op BNR weten dat hij graag de huwelijksportretten van
Rembrandt wil aanschaffen en met fondsenwerving bezig is. Het
Rijksmuseum laat daarop aan OCW weten dat de fondsenwerving
weliswaar loopt, maar dat er op dat moment geen sprake van is dat
het benodigde bedrag voor de verwerving al bij elkaar is gebracht.
Op 8 september heeft er naar ik begrepen heb, overleg plaatsgevonden tussen een groot aantal fractievoorzitters uit de Tweede Kamer
en het Rijksmuseum.
Ik ontmoet op 10 september mijn Franse collega ter gelegenheid van
de opening van het Atelier Néerlandais in Parijs. Wij bevestigen de
inhoud van de brief van 14 juli. Ik geef daarbij tevens aan dat het
Rijksmuseum een zelfstandige positie heeft en niet in dezelfde relatie
tot mij staat, als het Louvre zich verhoudt tot de Franse Minister van
Cultuur.
Op 17 september ontvangt het kabinet een breed gedragen verzoek
namens vrijwel alle fractievoorzitters om, samen met het Rijksmuseum, het mogelijk te maken dat de portretten in het Nederlandse
publieke domein komen.
Op 21 september jl. stuurt het kabinet uw Kamer een brief over de
wijze waarop het invulling geeft aan dit verzoek van uw Kamer om de
aankoop van de huwelijksportretten van Rembrandt, samen met het
Rijksmuseum, mogelijk te maken (Kamerstuk 32 820, nr. 167). Het
kabinet deelt de ambitie om deze bijzondere huwelijksportretten in
publieke handen te verwerven, zodat zoveel mogelijk mensen hiervan
kunnen genieten. Voor de aankoop heeft het kabinet € 80 miljoen in
de Rijksbegroting vrijgemaakt. Het Kabinet meldt maandag 21 september dat het 80 miljoen bijdraagt aan de aanschaf, het Rijksmuseum denkt voor het einde van het jaar de andere 80 miljoen te
vinden. Het kabinet zal de ontwikkelingen op de voet volgen.
Ik informeer mijn Franse collega een dag later, op 22 september, over
de onverwachte ontwikkelingen in Nederland en het breed gedragen
verzoek van uw Kamer en stuur haar een brief met toelichting.
Op 24 september jl. maakt de Franse Minister van Cultuur en
Communicatie bekend dat Frankrijk ook 80 miljoen beschikbaar heeft
voor de financiering van de huwelijksportretten.
Ik heb de daaropvolgende dagen intensief contact met mijn Franse
collega over de verschillende opties voor het verwerven van de
portretten, en ook over een eventuele gezamenlijke verwerving.
Frankrijk hecht net als Nederland veel waarde aan de unieke en
historische huwelijksportretten van Rembrandt, die al zo lang in bezit
zijn van een Franse eigenaar. Samenwerking met de Franse overheid
is dan ook aan de orde vanwege wet- en regelgeving rond de verkoop
van belangrijk cultureel erfgoed.
Dinsdag 29 september vindt een plenair debat plaats in uw Kamer
met mij en de Minister van Financiën over de bijdrage van € 80
miljoen de het kabinet heeft vrijgemaakt om bij te dragen aan de
verwerving van de schilderijen (Handelingen II 2015/16, nr. 7,
behandeling suppletoire begrotingen OCW en Financiën). Uw Kamer
stemt in meerderheid in met de Incidentele Suppletoire Begrotingen
voor het jaar 2015 van de ministeries van OCW en Financiën,
waarmee de Kamer het kabinet autoriseert om maximaal € 80

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 820, nr. 170

3

miljoen te besteden aan het mogelijk maken van de aankoop van de
huwelijksportretten.
18. Op 30 september bericht het kabinet uw Kamer dat, nu ook aan
Franse zijde onmiddellijk financiering beschikbaar is, het voornemens
is de huwelijksportretten gezamenlijk met Frankrijk te verwerven
(Kamerstuk 32 820, nr. 168). Door voor deze mogelijkheid te kiezen
kunnen we gezien de grote urgentie op relatief korte termijn ons
gezamenlijk belang veilig stellen en de kosten van de verwerving
delen. De huidige eigenaar van de schilderijen stemt in met deze
unieke vorm van Europese culturele samenwerking.
2) Heeft de Minister van OCW in juli 2015 op verzoek van het Rijksmuseum de brief aan de eigenaar verzonden of uit eigen initiatief? Graag
een toelichting.
Deze brief is op eigen initiatief geschreven. Voor een toelichting verwijs ik
naar het antwoord op vraag 1, punt 7 van het feitenrelaas.
3) Waarom spreekt de Minister van OCW in haar brief van 14 juli 2015 aan
de eigenaar over beide opties, namelijk gezamenlijke aankoop en de
aankoop van beide schilderijen door het Rijksmuseum? Welke variant had
toen de voorkeur van de Minister van OCW?
Beide opties worden genoemd omdat het doel, behoud van de schilderijen voor Europa, voorop stond. Zie ook de brief die het kabinet op
30 september aan uw Kamer heeft gestuurd en het antwoord op vraag 1,
punt 7 van het feitenrelaas.
4) Waarom opperde de Minister van OCW op 14 juli 2015 toch gezamenlijke aankoop, terwijl er op dat moment een principe-afspraak was tussen
het Rijksmuseum en de verkoper?
Zie het antwoord op vraag 1, punt 7 van het feitenrelaas.
5) Wanneer is de Minister van OCW op de hoogte gebracht van het
verzoek van een aantal fractievoorzitters van de Tweede Kamer? Was dat
via de brief aan de Minister-President (d.d. 17 september 2015) of was dat
eerder? Graag een toelichting.
Ik heb vernomen dat er gesprekken zijn geweest tussen fractievoorzitters
en het Rijksmuseum. Dat heeft geleid tot een formeel verzoek van vrijwel
alle fractievoorzitters dat op 17 september via de brief aan de MinisterPresident bij het kabinet is binnengekomen.
6) Heeft de Minister van OCW contact gehad over de aankoop van de
betreffende schilderijen, rechtstreeks of via anderen, met de fractievoorzitter van de Tweede Kamerfractie van D66 in de periode 1 maart 2015 t/m
17 september 2015? Graag een toelichting.
Het is gebruikelijk dat leden van het kabinet op gezette momenten
informeel contact hebben met leden van uw Kamer over onderwerpen die
onze portefeuille aangaan.
7) Welke afspraken zijn er nu precies gemaakt met het Rijksmuseum over
fondsenwerving? Zijn er afspraken met andere geldverstrekkers? Zijn al
deze afspraken schriftelijk vastgelegd? Zo nee, waarom niet? Zo ja, dan
graag opnemen in uw brief met alle antwoorden.
De fondsenwerving van het Rijksmuseum was gestart, maar er waren nog
geen schriftelijke afspraken vastgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 820, nr. 170

4

8) Vanaf wanneer was de Minister van OCW op de hoogte van het feit dat
het Rijksmuseum en/of andere geldverstrekkers ook de optie hadden om
niets bij te dragen aan deze aankoop?
Andere geldverstrekkers hebben per definitie de optie om niets bij te
dragen. In het geval van het Rijksmuseum was het bij de beoogde
aanschaf van beide portretten vanaf het eerste moment de bedoeling dat
het museum fondsen zou werven om de aankoop mogelijk te maken.
9) Wat bedoelt de Minister van Financiën met zijn opmerking het legitiem
te vinden dat ook private partijen bijdragen? Hoe oordeelt hij over het
nieuws dat het Rijksmuseum en andere private partijen niet meer bereid
zijn een bijdrage te leveren?
De Minister van Financiën vindt het redelijk als het Rijksmuseum ook
bijdraagt aan de komst van de schilderijen naar Nederland. Dat kan op
verschillende manieren en mag ook een symbolisch bedrag zijn. Een
bijdrage van het Rijksmuseum zou kunnen bijdragen aan het weer
aanvullen van het Aankoopfonds. Wij gaan daarover in gesprek met het
Rijksmuseum.
10) Voorzagen de Minister van OCW en de Minister van Financiën het
scenario dat Nederland slechts de helft van beide schilderijen zou weten
te verwerven, en dat er dan mogelijk een probleem zou optreden met de
fondsenwerving?
Ja. Zolang er geen definitieve toezeggingen zijn gedaan door particuliere
geldverstrekkers of fondsen is het altijd mogelijk dat toezeggingen niet
gestand worden gedaan.
11) Waar wordt Nederland juridisch gezien eigenaar van? Eén van de twee
schilderijen? Zo ja welke? Of een deel van beide schilderijen? Welke delen
dan? En in hoeverre wordt dit juridisch gedekt met de tekst in de memorie
van toelichting: «waarmee de Minister van OCW namens de Staat der
Nederlanden één van de twee portretten kan verwerven en in eigendom
nemen»?
De tekst in de memorie van toelichting noemt een mogelijke vorm van
eigenaarschap, namelijk eigenaarschap bij de Staat der Nederlanden van
één van de twee portretten. Zoals aangegeven in de brief van
30 september zullen nadere afspraken worden vastgelegd in een
overeenkomst tussen de verkoper, de Nederlandse overheid en de Franse
overheid. Uw Kamer wordt hier later nader over geïnformeerd.
12) Waren de Minister van OCW en de Minister van Financiën ten tijde van
het debat van dinsdag 29 september 2015 op de hoogte van het feit dat de
schilderijen slechts voor de helft eigendom zouden worden van
Nederland? Graag een toelichting.
Tijdens het debat op 29 september heb ik uw Kamer gemeld dat er
overleg plaatsvond tussen mij en mijn Franse collega over de verschillende opties voor het verwerven van de portretten, en ook over een
eventuele gezamenlijke verwerving en dat snelheid geboden was. Op
30 september heeft het kabinet vervolgens de brief gestuurd waarin het
uw Kamer meldt dat het voornemens is de huwelijksportretten
gezamenlijk met Frankrijk te verwerven.
13) Waarom is er door de Minister van OCW en de Minister van Financiën
gekozen voor een zeer snelle procedure om de wetsvoorstellen door beide
Kamers ter laten behandelen? Heeft het parlement naar mening van beide

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 820, nr. 170

5

bewindslieden voldoende tijd en ruimte gehad om haar taak rondom
wetgeving uit te voeren?
Wij hebben verzocht om een snelle procedure om zo nodig tot directe en
snelle afhandeling van de verwerving richting de eigenaar/verkoper over
te kunnen gaan. Wij stellen het op prijs dat beide Kamers van de
Staten-Generaal daar gevolg aan hebben willen geven.
14) Wat is het oordeel van de Minister van OCW en de Minister van
Financiën over de houding van het Rijksmuseum?
Het Rijksmuseum verdient waardering voor het initiatief om deze twee
unieke huwelijksportretten te verwerven. Nu is het zaak om in gezamenlijkheid met de verkoper, de Franse overheid en beide betrokken musea
tot goede afspraken te komen, zodat op korte termijn een zo groot
mogelijk publiek van de schilderijen kan gaan genieten.
15) Hoe oordelen de Minister van OCW en de Minister van Financiën over
het feit dat de betrokken fractievoorzitters naar aanleiding van hun
verzoek niet zelf een initiatiefwetsvoorstel hebben ingediend, maar het
kabinet verzocht hebben een voorstel aan de Kamer voor te leggen?
Het kabinet heeft geen oordeel over het al dan niet indienen van een
initiatiefwetsvoorstel door leden van de Tweede Kamer.
16) Is het alsnog mogelijk om beide huwelijksportretten te tonen op
meerdere locaties in Nederland, zoals aanvankelijk werd toegezegd aan de
fractievoorzitters en zeker gezien het feit van volledig publieke
financiering?
Dit is onderdeel van de nadere uitwerking van de afspraken tussen de
verkoper, de Nederlandse overheid en de Franse overheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 820, nr. 170

6