Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

30 079

VMBO

Nr. 32

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 november 2011
In het Algemeen Overleg van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap op 18 mei 2011 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011,
30 079, nr. 30) heb ik toegezegd u te informeren over de mogelijkheden
om opstroom positief te waarderen in het Toezichtkader van de Inspectie
van het Onderwijs. Met deze brief voldoe ik aan mijn toezegging.
In het overleg van 18 mei werd opgemerkt dat scholen die leerlingen de
kans bieden onderwijs te volgen op een hoger niveau, daarvoor beloond
zouden moeten worden. Het geschetste beeld was dat de inspectie een
negatieve waardering uitspreekt als leerlingen bijvoorbeeld na een
vmbo-TL naar het havo gaan (opstroom) en daar vervolgens blijven zitten.
De wijze waarop de leerresultaten van scholen worden vastgesteld, is
sinds 1 augustus 2010 in de Wet op het voortgezet onderwijs vastgelegd.
Wat tot de leerresultaten wordt gerekend en op welke wijze deze worden
berekend is uitgewerkt in het Inrichtingsbesluit WVO en Regeling
leerresultaten VO. De waardering van de leerresultaten van een school
door de inspectie wordt onder meer bepaald door vast te stellen of
leerlingen op het verwachte niveau een diploma halen in de daarvoor
geldende cursusduur. Leerlingen die daarin slagen worden door de
inspectie als «neutraal» gewaardeerd (conform de verwachtingen).
Leerlingen die op een hoger niveau een diploma behalen worden positief
gewaardeerd, leerlingen die langer over hun opleiding doen dan de
geldende cursusduur worden negatief gewaardeerd. Een leerling die
opstroomt en vervolgens blijft zitten wordt door de inspectie neutraal
gewaardeerd en niet negatief. De veronderstelling dat opstroom wordt
tegenhouden om te voorkomen te worden «afgestraft», omdat de
inspectie zittenblijven negatief waardeert, is dan ook onjuist.
Het betreft hier een relatieve waardering: hoe presteert de school ten
opzichte van vergelijkbare scholen? De waardering op de opbrengstenkaart van de inspectie geeft per school aan dat de prestaties:

kst-30079-32
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 079, nr. 32

1

–
–
–
–
–

rond het gemiddelde liggen (dit betreft 50% van de scholen);
onder het gemiddelde liggen (dit betreft 15% van de scholen);
boven het gemiddelde liggen (dit betreft 15% van de scholen);
ruim onder het gemiddelde liggen (dit betreft 10% van de scholen);
ruim boven het gemiddelde liggen (dit betreft 10% van de scholen).

Ik heb de inspectie gevraagd te analyseren of haar waardering verandert
als zittenblijven niet meer negatief en/of opstroom positiever dan nu
wordt gewaardeerd. De uitkomst van de analyse door de inspectie is dat
bij de bepaling van het onderbouwrendement, als zittenblijven niet langer
negatief wordt gewaardeerd, bij ruim 83% van de scholen de waardering
niet verandert. Bij circa 3% van de in de analyse meegenomen scholen
wordt een negatieve waardering positief en bij circa 3% van de scholen
wordt de positieve waardering negatief. Bij 11% verandert niet de
waardering, maar alleen het niveau van de waardering (positief wordt
meer of minder positief en negatief wordt meer of minder negatief). De
oorzaak dat anders waarderen van zittenblijven weinig effect heeft, is dat
het onderbouwrendement nu al bijna volledig wordt bepaald door de
mate van opstroom dan wel afstroom. Zittenblijven heeft daardoor weinig
effect op de waardering.
Als zittenblijven niet negatief wordt gewaardeerd en opstroom positiever
wordt meegewogen, blijft de waardering van ruim 80% van de scholen
hetzelfde. Circa 4% van de scholen krijgen dan een positieve waardering
in plaats van een negatieve waardering, maar ruim 3% van de scholen
krijgt dan een negatieve waardering in plaats van een positieve
waardering. Er is dus wel sprake van verschuivingen, maar het totaalbeeld
verandert niet noemenswaardig. Ook hier geldt dat bij 13% van de
scholen niet de waardering verandert, maar alleen het niveau van de
waardering (positief wordt meer of minder positief en negatief wordt
meer of minder negatief).
De inspectie heeft dezelfde analyse gemaakt voor de bovenbouw. Voor
ruim 70% van de scholen verandert de waardering dan niet en bij 20% van
de scholen verandert alleen het niveau van de waardering. Circa 5% van
de scholen krijgt een positieve waardering in plaats van een negatieve
waardering. Daarentegen verandert de waardering van de inspectie voor
circa 5% van de scholen van positief in negatief.
Mijn conclusie is dat het wenselijk is dat opstroom positiever gewaardeerd wordt dan nu het geval is. Dit zou voor een substantieel percentage
van de scholen meer recht doen aan de door hen geleverde inspanning.
Een wijziging in de waardering van de opbrengsten door de inspectie is
echter geen sinecure. Sinds 1 augustus 2010 zijn de zogenoemde
leerresultaten opgenomen in de Wet op het voortgezet onderwijs, het
Inrichtingsbesluit en in de Regeling leerresultaten VO. Een eventuele
aanpassing wil ik dan ook plaatsen in het licht van een herziening van de
gehele opbrengstbeoordeling van VO-scholen.
Dit ligt in lijn met mijn actieplan Beter presteren, dat zich in het bijzonder
richt op versterking van ambities en betere prestaties van leerlingen in het
voortgezet onderwijs. Daarin vervult het criterium «toegevoegde waarde»
een belangrijke rol. Criteria op basis waarvan toegevoegde waarde van
het onderwijs kan worden bepaald zijn nog niet voldoende doorontwikkeld om goed te kunnen hanteren. De Inspectie, de VO-raad en OCW
zijn met elkaar in gesprek om te komen tot een nieuw toezichtkader.
Daarin wordt ook gesproken over passende indicatoren voor opbrengsten.
De inspectie heeft een gefaseerde aanpak om te komen tot een herziene
opbrengstbeoordeling. De invoering van een toegevoegde waardebena-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 079, nr. 32

2

dering biedt op tal van punten veel mogelijkheden. Vanzelfsprekend zal
overleg gevoerd met de VO-raad en alle andere betrokkenen, zoals
besturen, leraren en ouderorganisaties. Allereerst zal een hoofdlijnenschets worden opgesteld (begin 2012), waarna consultatierondes en een
testfase zullen volgen. Een en ander moet uitmonden in een herziene
opbrengstenbeoordeling in het voorjaar van 2014.
Ik acht het doelmatiger om eventuele aanpassingen in het toezichtkader
om de opstroom te stimuleren niet nu door te voeren, maar deze mee te
nemen in de ontwikkeling van de bepaling van de toegevoegde waarde en
de doorwerking daarvan in het Toezichtkader.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 079, nr. 32

3