Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2066
Vragen van het lid Snels (GroenLinks) aan de Staatssecretaris van Financiën
over de zwarte en grijze lijst van belastingparadijzen (ingezonden 8 maart
2019).
Antwoord van Staatssecretaris Snel (Financiën) (ontvangen 28 maart 2019).
Vraag 1
Bent u bekend met het rapport van Oxfam Novib waaruit blijkt dat beruchte
belastingparadijzen, zoals Panama en Bermuda, van de zwarte en grijze lijst
worden gehaald?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Herinnert u zich uw uitspraak «De proof of the pudding van de zwarte lijst
wordt 1 januari, dan zal ik u meteen op de hoogte stellen»?2 Deelt u de
analyse dat het voor de Kamer nog steeds niet inzichtelijk is waar het kabinet
bij de Ecofinvergadering volgende week (12 maart 2019) precies mee in gaat
stemmen?
Antwoord 2
Zoals u weet, ben ik een groot voorstander van transparantie en ben ik van
mening dat bij uitstek de Tweede Kamer, volledig op de hoogte moet blijven
van het proces rondom de grijze en zwarte lijst. Zo gaan de rapporten van de
Gedragscodegroep uitgebreider in op de lopende onderwerpen, waaronder
ook de besluitvorming over de grijze en zwarte lijst. Verder is, mede op
verzoek van Nederland, het gebruik geworden dat de voorzitter van de
Gedragscodegroep de jurisdicties vraagt of zij akkoord kunnen gaan met
openbaarmaking van hun brieven aan de Gedragscodegroep. Aan de andere
kant is het beoordelen en veroordelen van landen van buiten de EU een zeer
delicaat en diplomatiek gevoelig onderwerp, dat zijn weerslag kan hebben op
de diplomatieke relaties met deze landen. Daarom acht ik het van belang om

1

https://fd.nl/economie-politiek/1292213/oxfam-notoire-belastingparadijzen-ontsnappen-aaneuropese-zwarte-lijst
2
Kamerstukken II, vergaderjaar 2018–2019, 35 026, nr. 62.

ah-tk-20182019-2066
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

een balans te vinden tussen het goed informeren enerzijds, en recht te doen
aan de aard en mogelijke gevoeligheid van de besluitvorming anderzijds.
Vraag 3, 5
Bij welke vijftien landen wordt voorgesteld om ze te verplaatsen van de grijze
naar de zwarte lijst? Bij welke 30 landen is het voorstel om ze op de grijze
lijst te houden? Bij welke 30 landen is het voorstel om ze van beide lijsten te
verwijderen?
Klopt het dat er naast zwakke hervormingen ook hervormingen zijn aangekondigd die juist extra schadelijk zijn (bijvoorbeeld in Barbados, Panama,
Curaçao, Thailand, Tunesië, Hong Kong en Mauritius)? Wat vindt u ervan dat
dergelijke landen een preferentieel regime vervangen door een belastingkorting voor alle bedrijven? Is het wel een stap in de juiste richting als landen
hun belastingtarieven generiek gaan verlagen om zo op de witte lijst te
belanden? Kunt u uw brief die u aan dergelijke landen hebt gestuurd delen
met de Kamer?
Antwoord 3, 5
Voor de exacte lijsten verwijs ik naar de op 12 maart aangenomen Raadsconclusies3. De conclusies leggen ook uit waarom deze landen op de zwarte of
grijze lijst staan.
Ten aanzien van de zwarte lijst stonden al vijf landen op de zwarte lijst:
Amerikaanse Maagdeneilanden, Amerikaans Samoa, Guam, Samoa en
Trinidad en Tobago. Op basis van de laatste Raadsconclusies zijn daar 10
nieuwe landen aan toegevoegd: Aruba, Barbados, Belize, Bermuda, Dominica,
Fiji, Marshall Eilanden, Oman, Vanuatu en de Verenigde Arabische Emiraten.
De landen die beoordeeld zijn en niet op de grijze of de zwarte lijst zijn
geplaatst, zijn: Andorra, Bahrein, Canada, Faeröer Eilanden, Georgië,
Groenland, Grenada, Guernsey, Hong Kong, Indonesië, Isle of Man, Israël,
Jamaica, Japan, Jersey, Liechtenstein, Maleisië, Monaco, Montserrat, Nauru,
Nieuwe Caledonië, Niue, Panama, Qatar, San Marino, St Vincent & the
Grenadines, Saudi Arabië, Singapore, Taiwan, Tunesië, Turks & Caicos
eilanden, Uruguay, Verenigde Staten en Zuid-Korea.
Tenslotte zou ik, voor de duidelijkheid, willen aangeven dat de zwarte lijst een
dynamische lijst is. Dit betekent dat landen die nu niet op de lijst staan in de
toekomst wellicht wel op de lijst kunnen komen als zij niet meer voldoen aan
drie toetsingscriteria (fiscale transparantie, (geen) schadelijke belastingconcurrentie en deelname aan de OESO minimum standaard). Ook deze criteria
zijn aan verandering onderhevig en aanscherpingen hierop kunnen uiteraard
worden doorgevoerd. Zo heeft de Gedragscodegroep nog op afgelopen
30 januari besloten om zes landen4 aan te schrijven omdat zij regimes
hadden ingevoerd die op technische gronden niet kwalificeren als schadelijke
fiscale preferentiële regimes maar wel schadelijke fiscale belastingconcurrentie teweeg kunnen brengen. Vijf landen hebben daarna binnen twee weken
toegezegd dat zij bereid zijn om deze wetgeving uiterlijk 2019 in te trekken. In
de bijgevoegde link5 vindt u de brieven (inclusief de beoordeling van de
regimes) die de Gedragscodegroep heeft verzonden naar de zes landen.
Vraag 4
Klopt het dat sommige aangekondigde hervormingen (bijvoorbeeld in
Bermuda) te zwak zijn en onvoldoende effectief waardoor deze landen
eigenlijk op de zwarte lijst thuishoren?

3

https://www.consilium.europa.eu/media/38452/st07441-en19.pdf
https://www.consilium.europa.eu/en/policies/eu-list-of-non-cooperative-jurisdictions/
4
Barbados, Belize, Curaçao, Mauritius, Seychellen, St Lucia
5
https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-5981-2019-INIT/en/pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Antwoord 4
Tijdens de afgelopen Ecofin Raad van 12 maart is Bermuda op de zwarte lijst
gekomen omdat de EU lidstaten van mening zijn dat de aanpassingen van de
wetgeving van Bermuda onvoldoende economische aanwezigheid van
bedrijven kon garanderen.6
Vraag 6
Klopt het dat geopolitieke factoren een rol spelen bij de totstandkoming van
de zwarte lijst? Klopt het dat Zwitserland bijvoorbeeld maar in beperkte mate
de schadelijke regimes aanpakt? Klopt het dat de Verenigde Staten niet
voldoen aan de transparantiecriteria?
Antwoord 6
Een noodzakelijke voorwaarde voor succes van deze lijst is geloofwaardigheid. Deze geloofwaardigheid kan alleen maar worden bereikt als de criteria
duidelijk van tevoren worden uitgelegd aan de beoordeelde landen en dat
vervolgens op basis van deze criteria alle landen gelijk behandeld worden. De
deadline is daar een onderdeel van. Nederland heeft zich dan ook gedurende
de beoordelingen hiervoor sterk gemaakt. Het Zwitserse parlement heeft in
september 2018 de vereiste wetgeving aangenomen. Echter, de Zwitserse
regering heeft toen ons erop geattendeerd dat, op basis van de Zwitserse
Grondwet, na aanname van de wetgeving in het parlement, een referendum
kan worden aangevraagd. Deze aanvraag heeft ook plaatsgevonden en op
19 mei 2019 zal er een referendum hierover gehouden worden. Hierdoor
wordt de deadline van eind 2018 overschreden maar de EU lidstaten hebben
besloten dat een dergelijke zwaarwegende grondwettelijke reden, waar de
staat zelf geen invloed op kan uitoefenen een uitzondering op de harde
deadline rechtvaardigt. Zwitserland staat om die reden op de grijze lijst.
Verder voldoen de Verenigde Staten op dit moment aan de transparantiecriteria.
Vraag 7
Klopt het dat er ook Europese lidstaten (Cyprus, Ierland, Luxemburg, Malta,
Nederland) zijn die niet voldoen aan de «Fair taxation criteria»? In hoeverre
staan schadelijke belastingregels in Europese landen een meer effectieve
zwarte lijst in de weg?
Antwoord 7
Ik deel deze stelling niet. Alle lidstaten voldoen aan de criteria van de
Gedragscodegroep, met het oog om schadelijke belastingconcurrentie binnen
de EU te voorkomen. Juist om deze regels ook af te dwingen richting landen
buiten de EU, is het belangrijk dat in de EU dezelfde regels worden toegepast. Verder gaan wij in Europees verband verder dan deze criteria. De
afgelopen jaren zijn uiteenlopende fiscale anti misbruik maatregelen in
Brussel aangenomen in de eerste en tweede Europese richtlijn tegen
belastingontwijking (ATAD 1 en 2). Verder is de afgelopen jaren vooral de
automatische fiscale informatie uitwisseling enorm verbeterd. Al deze
maatregelen gaan veel verder dan gestelde internationale fiscale minimum
standaard.
Vraag 8
In hoeverre neemt u de conclusies uit het Oxfam Novib-rapport mee bij uw
afweging om voor of tegen de nieuwe zwarte en grijze lijst te stemmen? Gaat
het kabinet instemmen met het voorstel dat volgende week op tafel ligt? Zo
ja, waarom precies? Klopt het dat Nederland een vetorecht heeft om dit
voorstel tegen te houden? Bent u bereid om hier gebruik van te maken?

6

Council conclusions, 12 March 2019, 7441/19, pag 8: Bermuda facilitates offshore structures
and arrangements aimed at attracting profits without real economic substance and has not yet
resolved this issue. Bermuda’s commitment to addressing the concerns relating to economic
substance in the area of collective investment funds by the end of 2019 will be monitored.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Antwoord 8
De beoordelingen en eventuele veroordelingen van landen waren al in een
ver afgerond stadium toen de Oxfam Novib conclusies uitkwamen. Ik merk
wel op dat Oxfam met het bestuderen en beoordelen van alle lijst gerelateerde landen veel tijd en moeite in dit rapport heeft gestoken. Wat betreft de
conclusies denk ik dat het Oxfam rapport de neiging heeft sceptisch te zijn
over de lijst terwijl ik zelf de uitkomst positiever beoordeel. Ik zie deze
conclusies als een belangrijke stap. De lijst zal de komende jaren worden
aangescherpt. Verder wil ik er ook op wijzen dat het een gewenningsproces is
voor de derde landen om in te zien dat hun fiscale soevereiniteit vanaf nu
begrensd wordt door de fiscale minimumstandaard. Deze minimumstandaard
kan leiden tot plaatsing op de zwarte lijst met alle fiscale gevolgen van dien.
De lijst is voor deze landen een vergaande en ingrijpende stap en gezien het
resultaat na één jaar, bemerk ik dat veel landen buiten de EU zich bereidwillig
hebben getoond om hun wetgeving aan te passen. Ik heb daarom ingestemd
met de raadsconclusies.
Vraag 9
Herinnert u zich uw uitspraak «Als landen op de grijze lijst voor 1 januari niet
voldoen aan de gestelde eisen, dan komen zij rechtstreeks op de zwarte
lijst»?8 Klopt het dat er nu toch uitzonderingen worden gemaakt, bijvoorbeeld
voor landen die meer tijd nodig hebben om wetgeving aan te nemen of
landen die een nieuw schadelijk belastingregime hebben ingevoerd? Waren
deze uitzonderingen eerder niet bekend of was u te voorbarig met uw
uitspraak?
Antwoord 9
Ik herinner mijn uitspraak en ik denk niet dat ik voorbarig ben geweest. De
huidige grijze lijst is inderdaad nog aan de lange kant maar dat heeft vooral
te maken met het feit dat ontwikkelingslanden zonder financieel centrum tot
het einde van 2019 hebben om op het gebied van de fiscale transparantie
hun wetgeving aan te passen. Dit is veruit de grootste groep (19 landen) op
de grijze lijst. De tweede groep bestaat uit potentieel schadelijke fiscale
preferentiële regimes die in 2018 zijn geïntroduceerd. De lijst heeft een
dynamisch karakter wat betekent dat nieuwe fiscale preferentiële regimes die
door landen worden ingevoerd, door de gedragscodegroep op schadelijkheid
worden beoordeeld. Als een regime schadelijk blijkt te zijn, dan krijgt het land
in kwestie de mogelijkheid om een toezegging te doen om binnen een jaar de
wetgeving aan te passen. Van deze groep landen zijn er vijf landen gerelateerd aan de schadelijke nieuwe regimes waar ik het eerder in mijn beantwoording over heb gehad. De derde categorie ziet op landen die als gevolg
van grondwettelijke problemen de gevraagde aanpassingen niet hebben
kunnen doorvoeren. Het gaat hier om drie landen: de Cook eilanden de
Malediven en Zwitserland. De Cook eilanden en de Malediven, omdat er voor
lange tijd in 2018 geen regering was aangesteld. Zwitserland om redenen
waar ik in mijn vorige beantwoording uitvoerig op ben ingegaan.
Verder is mijn inschatting dat, als gevolg van het dynamische proces, er altijd
een korte grijze lijst zal zijn door de nieuwe regimes die in voorafgaande jaar
zijn ingevoerd. Wel zal het aantal landen op de grijze lijst geleidelijk afnemen
omdat gaandeweg de landen zich zullen conformeren aan de fiscale
minimumstandaard.
Vraag 10
Bent u bereid om zich ervoor in te zetten om de effectiviteit van de hervormingen te monitoren en landen pas op de witte lijst te plaatsen nadat is
aangetoond dat ze geen belastingparadijzen meer zijn?
Antwoord 10
Monitoring zal ook bij goedgekeurde landen blijven plaatsvinden, al was het
alleen maar om terugval te voorkomen. Hierbij zijn de naleving van de drie
fiscale criteria (fiscale transparantie, geen schadelijke belastingconcurrentie
en deelname aan de OESO standaard) doorslaggevend.

8

Kamerstukken II, vergaderjaar 2018–2019, 35 026, nr. 62.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4