2011D20964

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 1 maart 2011 inzake toetsing in het primair onderwijs
(Kamerstuk 31 293, nr. 89). Vragen zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Bochove
Adjunct-griffier van de commissie,
Janssen

nds-tk-2011D20964

1

Inhoudsopgave
I. Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Inleiding
2. Beleidscontext
3. Centrale eindtoets
4. Wereldoriëntatie
5. Leerling- en onderwijsvolgsysteem
6. Toegevoegde waarde en begintoets
7. Overig
II. Reactie van de minister

I. Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de minister. Zij zien aanleiding tot het stellen van enkele
vragen. De leden van de VVD-fractie stellen dat in het regeerakkoord de
verplichting van de centrale en/of uniforme eindtoets is opgenomen. Het
begrip leerwinst en toegevoegde waarde spelen daarbij een belangrijke
rol. Het advies van de PO-Raad, de Algemene vereniging schoolleiders
(AVS) en de VO-raad, gecombineerd met een onderzoeksrapportage van
Kohnstamm/ITS, is met belangstelling gelezen. De leden spreken hun
waardering uit voor de experiment- en consulteerronde van de minister.
Ook zien de leden dit als een goede aanzet tot de uitwerking van de nader
gewijzigde motie van de leden Beertema en Elias1.
De leden vinden het belangrijk dat veranderingen in het onderwijsveld
niet van de Haagse tekentafel komen, maar dat deze in samenspraak met
het onderwijs tot stand komen. De in het regeerakkoord aangekondigde
veranderingen kunnen zo rekenen op draagvlak, zo menen zij.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de onderhavige brief. Zij waarderen de inzet van het vorige kabinet
om de kwaliteit van het onderwijs beter te borgen en hechten eraan dat
daarbij vooral de basisvaardigheden taal en rekenen met doorgaande
leerlijnen aan bod komen. Zij vinden het van belang dat het huidige
kabinet deze inspanningen voortzet.
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat ieder talent telt. Het is de
taak van de school om uit ieder kind het uiterste te halen. Dit is nodig
omdat de ambitie van dit kabinet is om bij de top vijf van kenniseconomieën te horen. Dit vereist dat de basis op orde is en de lat omhooggaat.
Toetsing van en leerlingvolgsystemen bij de kerntaken van een school,
rekenen en taal, helpen om de basis op orde te krijgen en de lat omhoog.
De leden van de CDA-fractie ondersteunen dan ook de lijn die de minister
heeft ingezet. Ten aanzien van de onderliggende brief hebben deze leden
nog enkele vragen aan de minister.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de plannen van de
minister om meer verplicht te toetsen in het basisonderwijs en ook
verplicht gebruik te maken van een leerlingvolgsysteem. Zij zijn van
mening dat meer verplichte toetsen de kwaliteit van het onderwijs
niet veel zal verhogen. Daarvoor is een investering nodig in goed
opgeleide leraren en klassenverkleining. Door de voorgenomen bezuinigingen op het speciaal onderwijs en de ambulante begeleiding in het
regulier onderwijs zullen meer leerlingen met een stoornis of handicap in
de reguliere klassen komen, zonder dat de leraar hier degelijk voor is
1

Kamerstuk 32 500 VIII, nr. 45.

2

opgeleid. Dit zal ten koste gaan van de kwaliteit, geen toets die dat kan
voorkomen, zo menen deze leden.
De leden van de GroenLinks-fractie staan kritisch tegenover de
voornemens van de minister. Met name het voorstel om een begintoets in
te voeren vinden de leden onwenselijk.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
kabinetsbrief over toetsing in het primair onderwijs. Zij stellen enkele
vragen.
De leden van de SGP-fractie hebben bedenkingen bij de dominante rol
van de overheid als het gaat om de sturing van het onderwijs, die door de
aangekondigde maatregelen nog verder wordt versterkt. De vraag is
gerechtvaardigd of deze ontwikkeling, mede bezien in het licht van
internationale ervaringen, de kwaliteit van het onderwijs ten goede komt.
Bovendien moet overbodige toetslast worden vermeden, zo menen de
leden.
2. Beleidscontext
De leden van de CDA-fractie willen de kanttekening plaatsen dat toetsing
een middel is en geen doel op zich. Toetsing moet bedoeld zijn om
informatie te verzamelen. Daarnaast willen de leden nog benadrukken dat
scholen naast hun kerntaak ook een vormende taak hebben. Graag zien
deze leden een reactie van de minister op de brede wettelijke taak van
scholen en de stelling dat het onderwijs niet vernauwd moet worden naar
alleen rekenen en taal.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de inperking van ruimte
van scholen door de nadruk te leggen op centraal opgelegde toetsen en
individuele toetsresultaten van leerlingen. Wordt deze ruimte niet
onevenredig ingeperkt, ook omdat scholen nu al in staat worden geacht
om de ontwikkeling van leerlingen in kaart te brengen, zo vragen deze
leden.
De leden van de SGP-fractie vragen om verduidelijking van de rol van de
overheid. Enerzijds wordt benadrukt dat de overheid alleen voorschrijft
wat leerlingen moeten weten. Tegelijk wordt door de overheid echter
verdergaand bepaald hoe scholen moeten toetsen. Deze leden vragen hoe
dit beleid recht doet aan de didactische vrijheid van scholen. Zij vragen
een reactie op de paradoxale situatie dat ondanks de wens van het kabinet
meer ruimte te bieden voor scholen en leraren, deze ruimte feitelijk steeds
verder wordt beperkt.
De leden vinden een eenduidige en heldere toetsstructuur van wezenlijk
belang. Zij hebben vragen bij de rationaliteit van de aangekondigde
toetslast. Waarom worden zowel het leerlingvolgsysteem als de eindtoets
verplicht? Is de eindtoets juist door invoering van een verplicht leerlingvolgsysteem niet overbodig geworden? Naar de mening van deze leden
kan de laatste momentopname van het leerlingvolgsysteem de rol van de
eindtoets vervangen, terwijl het meerjarige beeld van het leerlingvolgsysteem de gevoeligheid van de eindtoets als momentopname ondervangt. Wanneer leerlingvolgsystemen worden geijkt aan de referentieniveaus neemt de bruikbaarheid bovendien toe, zo stellen deze leden. Graag
ontvangen zij een reactie.

3

3. Centrale eindtoets

1
2

D.d. 15 april 2011.
Kamerstuk 31 293, nr. 89, p. 4, voetnoot 1.

De leden van de VVD-fractie merken op dat rond februari in de media de
ontwikkeling werd geschetst dat de Citoscore soms zwaarder lijkt te
wegen dan het schooladvies. Volgens de minister draagt het verschuiven
van de toetsperiode bij aan het meer centraal stellen van het schooladvies. Dit laatste strookt niet met de bevindingen van het Kohnstamm
Instituut, zo stellen de leden. Zij vragen dan ook hoe de Citotoets en
–score op scholen gecommuniceerd wordt. De minister meent dat
kinderen niet kunnen zakken/slagen voor de toets, het is immers geen
eindexamen, maar volgens het Kohnstamm Instituut zegt 70% van de
scholen de toets niet of nauwelijks mee te wegen bij het schooladvies.
Tijdens het werkbezoek van de vaste commissie voor OCW aan het Cito1
kwam aan de orde dat dit percentage volgens wetenschappers bij het Cito
93% is. De leden vernemen graag de reactie van de minister hierop.
De leden schrikken van de uitzonderingen die de minister wil maken voor
de invoering van de verplichte eindtoets in groep 8.2 De eerste uitzondering geldt voor zeer moeilijk lerende kinderen en meervoudig gehandicapte kinderen in het speciaal onderwijs. De overige deelnemers in het
speciaal onderwijs worden wel getoetst. Is deze groep van uitzonderingen
groot genoeg, zo vragen de leden. Op basis van welk onderzoek blijkt dat
toetsing voor de overige leerlingen in het speciaal onderwijs geen
problemen zou opleveren? Wordt de manier van toetsing aangepast voor
kinderen met andere gedrags- en leerproblemen? Hoe hebben de scholen
voor het speciaal onderwijs op dit voornemen gereageerd? Graag
vernemen de leden de reactie van de minister.
De tweede uitzondering die de minister maakt is voor leerlingen die vier
jaar of korter in Nederland zijn en de taal onvoldoende beheersen. De
Nederlandse staat verwacht van volwassen immigranten dat zij de taal
binnen een periode van 3,5 jaar voldoende beheersen (onderdeel van de
inburgeringsplicht). Waarom is die periode voor 12-jarige kinderen langer,
zo vragen de leden. Juist zij beschikken over cognitieve vaardigheden om
taal sneller te leren dan op latere leeftijd. En juist zij hebben de grootste
baat bij het snel voldoende beheersen van de taal. Desnoods met
bijlessen door ouders gefinancierd, maar op deze manier kan een kind dat
op zijn achtste in Nederland komt, op zijn twaalfde nog de taal niet
voldoende beheersen en met deze uitzondering zou dat als vaststaand feit
worden geaccepteerd. Daarmee wordt volgens de leden afbreuk gedaan
aan de toekomstkansen van het betreffende kind. Is de minister het met
de leden van deze fractie eens dat bij onvoldoende taalbeheersing het
risico bestaat op onderadvisering voor het voortgezet onderwijs? Worden
deze kinderen, die op basis van hun onvoldoende taalbeheersing geen
Cito-Eindtoets hoeven te maken, wel geadviseerd om, ondanks hun
taalniveau, naar het voortgezet onderwijs te gaan? De leden vragen de
minister met klem om de uitzondering voor kinderen die vier jaar of korter
in Nederland zijn en de taal onvoldoende beheersen, te heroverwegen in
het licht van voorgaande opmerkingen. De minister verschuift het
moment waarop de eindtoets wordt afgenomen van februari naar de
periode tussen 15 april-15 mei. In haar brief stelt de minister dat de
resultaten van de toets in de loop van de maand mei beschikbaar moeten
komen, terwijl de VO-Raad expliciet om de datum van 1 mei gevraagd
heeft, anders komt de (formatie)planning in gevaar. Is het haalbaar om te
verwachten dat Cito van álle basisscholen op hetzelfde moment deze
resultaten binnen zo een korte tijd (twee weken) beschikbaar heeft? Is er
om een officiële uitvoeringstoets bij Cito gevraagd? Waarom is geen
rekening gehouden met het verzoek van de VO-Raad, zo vragen de leden.
De leden willen graag weten waarom de wetgever niet voorschrijft welk
leerling- en onderwijsvolgsysteem standaard moet worden gebruikt (de
wetgever bepaalt niet het «hoe»), maar wel welke uniforme toetsingsvorm

4

(namelijk Cito) gehanteerd moet worden. Is dat geen invulling van het
«hoe», zo vragen de leden.
De leden van de PvdA-fractie vinden het van groot belang voor een goede
doorstroming naar het vervolgonderwijs dat scholieren aan het einde van
het basisonderwijs behalve een advies van de school ook een advies van
een externe instantie krijgen. Voor de leden spreekt het echter niet voor
zich dat dit advies op alle scholen tot stand moet komen op basis van een
toets van het Cito. Zou het er niet toe bijdragen dat alle partijen scherp
blijven toezien op het werk dat zij leveren, als er in dezen enige concurrentie mogelijk is?
De leden vinden het een goede zaak als het afnamemoment van de
Cito-Eindtoets wordt verplaatst naar eind maart/begin april. Daardoor
worden de leeropbrengsten van het laatste leerjaar van het primair
onderwijs vergroot. Omdat de schooladviezen niet hoeven te wachten op
de Cito-Eindtoets hoeft ook de schoolkeuze voor het vervolgonderwijs niet
in het gedrang te komen. De leden maken zich echter wel zorgen over
signalen die zij ontvangen dat scholen vooral allochtone leerlingen
onderadviseren. Kan de minister inzichtelijk maken in welke mate het
voorkomt dat bij allochtone leerlingen het schooladvies lager uitvalt dan
het advies van de Cito-Eindtoets? In hoeverre acht de minister het redelijk
en mogelijk om op enigerlei wijze in de advisering te verdisconteren dat
sommige leerlingen minder goed kunnen scoren door taalachterstanden
die op latere leeftijd wel degelijk kunnen worden verminderd? Bestaat er
een gevaar dat de gevolgen van onderadvisering worden versterkt als de
schoolkeuze in de toekomst vooral moet worden gebaseerd op de
schooladviezen? Hoe wil de minister dat gevaar tegengaan, zo vragen de
leden.
De leden juichen toe dat ook in het speciaal basisonderwijs en in het
speciaal onderwijs toetsen gaan worden ingevoerd. Te vaak worden
kinderen die in het speciaal onderwijs zijn terechtgekomen beoordeeld op
hun beperkingen, waardoor ontwikkeling van hun talenten te weinig aan
bod komt. De leden hechten eraan dat hieraan nadrukkelijker wordt
gewerkt en menen dat het meetbaar maken van de basisvaardigheden
taal- en rekenvaardigheid hierbij een stimulerende rol kunnen spelen. Wat
vindt de WEC-Raad hiervan, zo vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom is gekozen voor Cito als
eindtoets. Het feit dat veel scholen Cito al gebruiken hoeft niet doorslaggevend te zijn in de keuze voor Cito. Zijn er andere redenen waarom Cito
wordt geprefereerd boven andere eindtoetsen die scholen gebruiken? Wat
zijn de voor- en nadelen van deze andere eindtoetsen, zo vragen de leden
van deze fractie.
De leden vragen een reactie aan de minister waarom de eindtoets niet
nog later in het jaar kan worden gepland om zo maximaal resultaat te
genereren. Kan de minister aangeven waarom voor het voortgezet
onderwijs een schooladvies dat straks wordt gebaseerd op een leerlingvolgsysteem niet voldoende is. Is de minister het met deze leden eens dat
in principe het schooladvies meer zegt over de capaciteiten van het kind
dan de Cito-eindtoets, die immers slecht een momentopname is?
Wat is de reden dat het voortgezet onderwijs zoveel waarde hecht aan de
Cito-eindtoets, boven het schooladvies, zo vragen de leden. Aan welke
eisen moet het schooladvies gaan voldoen om bezwaren van voortgezet
onderwijs weg te nemen?
Tenslotte vragen deze leden aan de minister of de termijn, die staat voor
invoering van de verplichte eindtoets voldoende is voor de scholen om
deze op goede wijze in te voeren. Lukt het ook om op tijd gedifferentieerde toetsen te krijgen voor de verschillende doelgroepen die nu ook de
eindtoets moeten gaan maken, zo vragen zij.

5

De leden van de SP-fractie stellen dat de minister zelf ook aangeeft dat
van toetsing alleen het onderwijs niet beter wordt. Toch stelt zij een beginen eindtoets verplicht. De leden vinden dit een vreemde tegenstrijdigheid.
Kan de minister deze nader toelichten, zo vragen zij.
Waarom wordt stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling bij wet
aangewezen als de ontwikkelaar van de centrale eindtoets? Het komt de
leden vreemd voor de keuze voor een commercieel bedrijf in de wet vast
te leggen. In hoeverre zijn andere bedrijven overwogen, zo vragen zij.
Waarom wordt niet gekozen voor een publiek bedrijf wanneer het gaat om
het uitvoeren van wettelijke taken? Dit laatste ligt meer voor de hand
aldus deze leden. Kan de minister een lijst met overwegingen overhandigen waarom voor Cito is gekozen? Wat ziet de minister als zwakke
punten en welke positieve punten wegen hier tegenop?
De minister wil dat de eindtoets van minder groot belang wordt bij de
overgang van basis- naar voortgezet onderwijs. Daarom verplaatst ze de
eindtoets naar achter. Hoe verhoudt dat streven naar minder belang zich
met het verplicht stellen van de eindtoets, zo vragen deze leden. Impliceert dat niet dat de minister de toets een groter gewicht wil geven in de
overgang naar het vervolgonderwijs? Voor het verplaatsen van de
eindtoets zijn geen aantoonbare positieve of negatieve resultaten
gevonden. Ook op de pilotscholen, waar de toets later werd afgenomen,
werd later in het schooljaar minder tijd besteed aan taal en rekenen. Als
mogelijke reden hiervoor wordt aangegeven dat de toets niet ver genoeg
naar achter is verschoven. Waarom roept de minister dan niet een nieuwe
pilot in het leven, waarbij de eindtoets nog verder naar achter wordt
geschoven om het effect te meten, zo vragen deze leden.
Graag willen de leden van de GroenLinks-fractie weten waarom scholen
de mogelijkheid wordt ontnomen om de eindtoets op een andere manier
vorm te geven als dat aansluit bij de pedagogische inzichten van het
onderwijs. Waarom is het nodig om de vrijheid van scholen en ouders zo
ingrijpend in te perken, vragen de leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie zien in de verplichte uniforme
eindtoets in het primair onderwijs het risico van toenemende nadruk op
toetsuitslagen om de ontwikkeling van een kind in kaart te brengen. Is het
verplicht stellen van de eindtoets niet in tegenspraak met de opmerking
van de minister dat het schooladvies en niet een toetsscore leidend moet
zijn in de keuze voor vervolgonderwijs, zo vragen de leden.
De leden vragen naar het oordeel van de minister over tekortkomingen
van toetsen. Zo geeft een toets een momentopname, maar kunnen
toetsen ook sturen in de verhouding tussen lesaanbod. Legt een centraal
opgelegde toets niet teveel de nadruk op een beperkt aantal vakken,
waardoor de ruimte van scholen om een breed lesaanbod te organiseren
wordt ingeperkt, zo vragen de leden.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de stelling dat vrijwel alle scholen
aan de eindtoets gewend zijn in overeenstemming te brengen is met het
feit dat 15% van de scholen, dus ruim 1 000 scholen, nog niet met een
eindtoets werken. Zij vragen hoe het kabinet deze omvangrijke minderheidsgroep in haar beleid heeft meegewogen. Is het wenselijk om de
eindtoets verplicht op te leggen wanneer veel scholen daar geen behoefte
aan hebben, dan wel tegenstander zijn van een eindtoets? Wordt deze
scholen bovendien voldoende tijd geboden voor invoering van de
eindtoets, zo vragen de leden van deze fractie. De leden vragen hoe het
kabinet reageert op kritiek van diverse zijden dat de Citotoets op methodische en inhoudelijke gronden eenzijdig is. Zo dekt de Citotoets slechts
een beperkt deel van de taalvaardigheid, beperken de vragen zich tot
mutiple choice en komt de brede ontwikkeling van leerlingen niet uit de
verf. Nopen deze overwegingen niet tot de conclusie dat scholen de

6

vrijheid moeten hebben af te wijken van de Citotoets? De leden vragen
welke legitimatie er is om inbreuk te maken op het recht van scholen om
al dan niet voor een eindtoets of voor een specifieke invulling van de
eindtoets te kiezen. Zij vragen waarom het kabinet geen ruimte laat aan
scholen om een eigen eindtoets te kiezen, met als vereiste dat een
bepaalde ijking wordt gehanteerd. Waarom wordt geen ruimte geboden
aan alternatieve toetsen, terwijl in praktijk blijkt dat de inspectie voor
bepaalde toetsen zelfs waardering heeft, zo vragen de leden.
4. Wereldoriëntatie
De leden van de VVD-fractie melden dat bij de internetconsultatie de
vraag is gesteld of wereldoriëntatie wel of niet een verplicht onderdeel
moet worden van de eindtoets. Kan de minister aangeven wiens oordeel
hier het zwaarst bij weegt, zo vragen zij.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat wereldoriëntatie
(vooralsnog) buiten beeld blijft bij de inhoud van de centrale eindtoets.
Deze leden vinden dit een verstandige keuze, zolang dit maar niet gaat
betekenen dat de ontwikkeling van doorlopende leerlijnen voor de
betreffende schoolvakken stagneert. Kan de minister nader specificeren
wat haar plannen in dezen zijn, zo vragen de leden van deze fractie.
De leden van de CDA-fractie vragen of de minister al uitsluitsel kan geven
of in de eindtoets alleen gekeken wordt naar rekenen/taal of ook naar
wereldoriëntatie. Dit onderdeel wordt nu wel getoetst, maar telt tot nu toe
niet mee in resultaat. Wat zijn de voor- en nadelen om wereldoriëntatie
wel mee te laten tellen bij het eindresultaat? Is het niet beter eerst alleen
de toetsing op rekenen en taal middels de eindtoets verplicht te stellen en
eventueel pas in later stadium ook wereldoriëntatie hierbij te betrekken, zo
vragen de leden.
De leden van de SP-fractie constateren dat de minister het belang van
vakken als geschiedenis, aardrijkskunde, natuurkunde etc. erkent. Deze
vakken wegen nu niet mee voor de (Cito-) Eindtoets. De leden vinden het
dan ook verstandig dat de minister deze vakken nog niet heeft uitgesloten
voor meeweging bij de eindtoets. Voor de schoolkeuze zal de score op de
eindtoets van belang zijn. Het is dan een slechte zaak wanneer deze zich
enkel en eenzijdig richt op rekenen en taal. Het zou een verkeerd beeld
creëren van de kwaliteiten van de leerling, zo menen deze leden.
De leden van de SGP-fractie vragen of naast het gegeven dat wereldoriëntatie niet meetelt in de beoordeling, de keuze voor wereldoriëntatie vrij
blijft.
5. Leerling- en onderwijsvolgsysteem
De leden van de VVD-fractie stellen dat de minister de in te voeren
centrale eindtoets ziet als het uniforme sluitstuk van het leerlingvolgsysteem. De leden stellen daarbij een tweetal vragen. Ten eerste, als de
verplichte toets het sluitstuk is, waarom wordt het dan als eerste verplicht
ingevoerd? Moet niet worden gewacht op een nadere uitwerking van het
meten van leerwinst en toegevoegde waarde, zo vragen zij. Ten tweede,
de leerlingresultaten zijn vaak wel bekend, maar het ontbreekt op veel
scholen nog aan het systematisch opslaan en bewaren ervan. Is de
minister het met deze leden eens dat zonder systematisch opslaan en
bewaren het hele volgsysteem niet zinvol is, laat staan het afnemen van
de toetsen? In 2008/2009 maakte maar 37% van de scholen optimaal
gebruik van de leerling- en onderwijsvolgsystemen. Tijdens het
werkbezoek van de vaste commissie heeft het Cito aangegeven dat er veel

7

meer informatie uit de bestaande volgsystemen te behalen valt dan nu
gebeurt. Kan de minister aangeven of het aantal scholen gegroeid is in het
afgelopen schooljaar? Wijst dat op een positieve trend? Hoe kunnen
scholen gestimuleerd worden de bestaande systemen beter te gebruiken,
zo vragen de leden van de eerder genoemde fractie?
De leden van de CDA-fractie stellen dat bijna alle scholen in Nederland op
de een of andere manier een leerlingvolgsysteem gebruiken. Dat is een
goede zaak omdat uit onderzoek ook blijkt dat een goede kwaliteitszorg
leidt tot betere resultaten en het leerlingvolgsysteem zal bijdragen aan
een betere kwaliteitszorg. Ook zal het leerlingvolgsysteem het mogelijk
maken om meer de toegevoegde waarde van de school te laten zien. De
leden zijn wel benieuwd naar de reactie van de minister op de stelling van
de PO-Raad dat het verplicht stellen van een leerlingvolgsysteem ingrijpt
in het «hoe» waarover de scholen zelf gaan.
Hoe gaat de minister bewerkstelligen dat de gegevens uit het leerlingvolgsysteem optimaal worden benut voor evaluatie en verbetering van het
onderwijs op het niveau van de groep, de school en het bestuur, zo
vragen de leden.
De leden vinden het positief dat niet van bovenaf aan de scholen wordt
voorgeschreven welk leerlingvolgsysteem wordt gebruikt. Wel vragen
deze leden in hoeverre er uniforme kwaliteitsnormen voor dit
volgsysteem worden opgesteld. Het is immers de bedoeling dat het
leerlingvolgsysteem later gebruikt gaat worden om de toegevoegde
waarde van de school te bepalen. De leden vragen een nadere toelichting
aan de minister over de afweging om bij de eindtoets wel de gebruikte
methode van bovenaf voor te schrijven en bij het leerlingvolgsysteem
niet. Bij beide is uniformiteit toch van groot belang? Hoe kunnen
verschillende volgsystemen met elkaar worden vergeleken, zo vragen zij.
De leden vragen of er een best practicessysteem wordt opgezet waarbij
scholen van elkaar kunnen leren hoe om te gaan met het leerlingvolgsysteem.
De leden van de SP-fractie stellen dat scholen van de minister moeten
gaan werken met een leerlingvolgsysteem. Dit om scholen te helpen
opbrengstgericht te werken. Hoe voorkomt de minister dat dit te bureaucratisch gaat worden? Nederlandse docenten klagen nu al over bureaucratie, zo menen de leden. Is zij bereid te bezien of basisscholen kunnen
worden versterkt met een administratief medewerker, zodat docenten
kunnen worden ontlast? Hoeveel scholen werkt nu al met een leerlingvolgsysteem voor alle leerlingen, zo vragen de leden. Hoeveel scholen
werken nu al met een leerlingvolgsysteem tot en met groep 8? Is het de
bedoeling dat het leerlingvolgsysteem straks ook in groep 8 wordt
gebruikt? In hoeverre heeft een verplichte eindtoets dan nog toegevoegde
waarde, zo vragen de leden van de eerder genoemde fractie.
6. Toegevoegde waarde en begintoets
De leden van de VVD-fractie zien uit naar zowel de reacties op de
internetconsultatie als naar de kabinetsvoorstellen over de vormgeving en
invoering van een maat van toegevoegde waarde/leerwinst en alles wat
daarbij hoort.
De leden van de CDA-fractie horen graag een reactie van de minister op
de volgende bezwaren. In de eerste plaats laten jonge kinderen van vier of
vijf jaar zich bijzonder moeilijk toetsen. Veel kinderen geven bijvoorbeeld
een goed antwoord, afhankelijk van hun humeur. In de tweede plaats
stellen de leden, dat als het verschil tussen begin- en eindtoets het
leerrendement gaat bepalen en dus een belangrijke indicator wordt voor
de kwaliteit van onderwijs, er legio mogelijkheden bestaan om het

8

resultaat van de begintoets te beïnvloeden. Het concentratievermogen
van kinderen is gemakkelijk te verstoren. In de derde plaats stellen de
leden dat alleen al de mogelijkheid dat deze toets kan worden beïnvloed,
de betrouwbaarheid van de toetsresultaten zal ondergraven. In de vierde
plaats zijn de leden van mening dat met het leerlingvolgsysteem, waar
niet één toets van prominent belang is, de vorderingen van kinderen
kunnen worden gemonitord en de begintoets overbodig wordt. Ten slotte
verhuist een vijfde van de kinderen binnen de schoolperiode, waardoor de
schoolresultaten aanzienlijk kunnen worden beïnvloed, zo stellen de leden
van de eerder genoemde fractie.
De leden van de SP-fractie vragen op welke leeftijd de verplichte
begintoets zal worden afgenomen. Wat wordt dan getoetst? Zij vragen of
leerlingen dan wel in staat zijn om een dergelijke belangrijke toets te
maken. Hoe betrouwbaar zijn de uitkomsten, aangezien de prestaties van
jonge kinderen zeer kunnen verschillen van dag tot dag en van moment
tot moment. Kan de minister aangeven of er al wetenschappelijk
onderzoek gedaan is naar de effectiviteit van een begintoets? Zo ja, kan de
minister die informatie aan de Kamer beschikbaar stellen? De leden zien
veel haken en ogen aan het koppelen van een begintoets met een
eindtoets. Twee toetsuitkomsten zijn pas te vergelijken wanneer hetzelfde
wordt getoetst, zo stellen zij. De uitkomst van beide toetsen zullen voor de
school erg belangrijk worden, aangezien deze zal worden gebruikt voor
het meten van «toegevoegde waarde». Hiermee maakt de minister van de
school een leerfabriek. Scholen zullen veel meer waarde gaan hechten
aan het oefenen van kennis en vaardigheden die worden getoetst bij de
eindtoets, dan andere vaardigheden. Het risico bestaat dat de toets zal
meten hoe goed een school leerlingen kan voorbereiden op een toets. Ziet
de minister dit risico ook? Hoe gaat zij dit risico voorkomen? Wanneer
gebruik wordt gemaakt van een leerlingvolgsysteem, wat is dan nog de
toegevoegde waarde van een begin- en eindtoets, zo vragen de leden. De
minister schrijft dat zij scholen met veel toegevoegde waarde wil voorzien
van het predicaat «zeer goed» of «excellent». Deelt de minister de
opvatting dat alle scholen excellent moeten zijn? En dat scholen die niet
excellent zijn, daarmee zwak of zeer zwak zijn en dat de inspectie in dat
geval moet ingrijpen? Waarom staat de minister verdere differentiëring
toe, zo vragen de leden. Hiermee wordt de schijn gewekt dat het is
toegestaan mindere kwaliteit te leveren dan excellente kwaliteit. De leden
vinden het zeer onverstandig om de «toegevoegde waarde» van een
school te koppelen aan prestatiebeloning. In de eerste plaats omdat
prestatiebeloning in het onderwijs een onverstandig plan is. In de tweede
plaats omdat niet elke school in staat is evenveel «toegevoegde waarde»
te genereren. Hoeveel een leerlingpopulatie kan groeien is zeer afhankelijk
van de wijk waarin de school staat. Ziet de minister dit ook? Hoe ziet zij
concreet prestatiebeloning voor zich wanneer begin- en eindtoets worden
vergeleken? Een leerling heeft immers gedurende zijn basisschoolloopbaan een veelheid aan docenten ontmoet, zo stellen de leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de tekortkomingen van
toetsen bij het meten van toegevoegde waarde van scholen en leraren.
Kunnen testresultaten in groep 3 wel voor betrouwbare gegevens zorgen
voor het meten van de toegevoegde waarde? Op welke manier wordt
rekening gehouden met andere factoren die van invloed kunnen zijn op de
ontwikkeling van kinderen? Gaat de nadruk op een zo hoog mogelijk
testresultaat niet in het nadeel werken van scholen met veel achterstandsleerlingen of scholen die veel zorgleerlingen opnemen, zo vragen de
leden.

9

De leden van de SGP-fractie vragen hoe het kabinet zich rekenschap geeft
van het feit dat de keuze voor een begintoets in belangrijke mate afhangt
van de ontwikkelingspsychologische visie op kinderen. Voorafgaand aan
de uitwerking in pilots is een visie op dit punt van doorslaggevend belang.
Hoe kan een toets worden voorgeschreven als blijkt dat de ontwikkeling
van kinderen zelfs aan het begin van groep 3 te grillig is om deugdelijke
metingen op te kunnen baseren, zo vragen de leden.
7. Overig
De leden van de VVD-fractie stellen dat de minister in haar brief, geparafraseerd, schrijft dat scholen niet moeten stoppen met lesgeven voor het
schooljaar stopt. Die gedachte kan rekenen op de steun van deze leden.
Waar in januari gemiddeld 50% van de onderwijstijd aan taal en rekenen
wordt besteed, is dat in juni nog maar 40%. Er is echter geen enkel
verband gevonden met het tijdstip van toetsing. De leden vragen de
minister om de doorgaande leerlijn tot de zomer op te nemen in de
voorstellen met betrekking tot de referentieniveaus. Het is een onderwerp
dat daar besproken moet worden in plaats van een onderdeel van het
toetsingsinstrument. De leden merken op dat de doorlopende leerlijngedachte louter een stimulans is om het schooladvies zwaarder te laten
wegen, niet om het aantal lesuren te verhogen. Deze leden zijn
geschrokken dat het niveau van leerlingen op het terrein van begrijpend
lezen in groep 8 een dalende lijn vertoont om in de brugklas zelfs te
zakken naar het niveau van eind groep 7. De leden vragen de minister
nadrukkelijk de uitkomsten van het Kohnstammonderzoek op dit terrein te
betrekken bij haar voorstellen inzake referentieniveaus.
Ten aanzien van de professionalisering van docenten willen de leden
graag weten of uniforme toetsing, het belang en optimaal gebruik van
leerling- en onderwijsvolgsystemen ook opgenomen worden in het
Pabo-curriculum?
Met betrekking tot de financiële kant van toetsing in het primair onderwijs
wordt weinig opgemerkt in de brief van de minister. Nu betalen scholen
de toetsing zelf, maar wie is verantwoordelijk voor de financiën bij
verplichte invoering bij de eindtoets? De leden zouden graag de reactie
van de minister hierop krijgen.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de reactie van de minister is op
de aanbevelingen van het veld over het instellen van andere organisatievormen, bijvoorbeeld onderwijs voor leerlingen van 10–14 jaar of
kindcentra voor kinderen van 2–15 jaar.
De leden van deze fractie pleiten al jaren voor een warme overdracht van
primair naar voortgezet onderwijs en zij benadrukken het belang hiervan,
Zeker ook in het kader van de weg naar passend onderwijs. Welke rol ziet
de minister voor de samenwerkingsverbanden, zo vragen deze leden.
II. Reactie van de minister

10